Voorstel van wet van het lid Jan Jacob van Dijk houdende wijziging van de Wet op het onderwijstoezicht inzake de aanscherping van het toezicht bij nieuw bekostigde scholen ; Nota van wijziging (initiatiefvoorstel); Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota van wijziging (initiatiefvoorstel)
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141919
 2009-2010
 
 32 007
 Voorstel van wet van het lid Jan Jacob van Dijk houdende wijziging van
de Wet op het onderwijstoezicht inzake de aanscherping van het toezicht bij
nieuw bekostigde scholen
 
 
 
 
 Nr. 
 8
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Vastgesteld 22 maart 2010
 Graag wil ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap danken voor de vragen die zij hebben gesteld. Daarbij ben ik de
leden van de fracties van CDA, PvdA, SP en SGP erkentelijk voor hun belangstelling,
waardering en interesse voor het wetvoorstel. Ook de leden van fracties van
Christen Unie en D66 dank ik voor het feit dat zij kennis genomen hebben van
het voorstel en daarbij hun vragen en kanttekeningen hebben geplaatst.
 De door de leden gestelde vragen zal ik beantwoorden in deze nota naar
aanleiding van het verslag. Hierbij houd ik de volgorde van het verslag aan.
 I ALGEMEEN DEEL
 1. Inleiding
 Het doet mij genoegen dat de leden van CDA-fractie en de SGP-fractie met
belangstelling kennis hebben genomen van het initiatiefwetsvoorstel, de leden
van de PvdA er met waardering van hebben kennisgenomen en de leden van de
SP-fractie met interesse. Ik constateer dat de leden van de D66-fractie en
de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel.
Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie met mij van oordeel zijn
dat het van belang is de kwaliteit van onderwijs, ook op nieuw bekostigde
scholen, beter te waarborgen. De mening van de leden van de PvdA-fractie sluit
daar nauw bij aan als zij opmerken zeer te hechten aan de bepaling in artikel
23, lid 1 van de Grondwet, waarin wordt geformuleerd dat de kwaliteit van
onderwijs een voorwerp van aanhoudende zorg is voor de overheid. Ook de leden
van de SP-fractie zijn van mening dat de kwaliteit van scholen vanaf het begin
goed in orde moet zijn. Nu dat niet het geval is menen ook zij dat de regels
hieromtrent moeten worden aangescherpt. De leden van de SGP-fractie menen
dat het belangrijk is dat ook nieuwe scholen van meet af aan voldoen aan basale
condities voor onderwijs en waarderen dat de initiatiefnemer zijn uitgangspunt
heeft genomen in de deugdelijkheidseisen van artikel 23 van de Grondwet. 
 
 De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat het starten van een nieuwe
school geen sinecure is en dat nieuwe scholen extra kwetsbaar zijn. De leden
van de CDA-fractie verwijzen ook naar de ervaringen met de Iederwijsscholen.
Deze leden vragen zich af of het onderhavige initiatiefwetsvoorstel situaties
als met de Iederwijsscholen zou kunnen voorkomen. Immers op basis van het
voorliggende wetsvoorstel kunnen geen preventieve maatregelen worden genomen.
Ook wijzen deze leden erop dat beëindiging van de bekostiging leerlingen
kan benadelen. Deze leden vragen daarom een beschouwing over de gevolgen van
een eventuele bekostigingssanctie met een mogelijke sluiting van een school
tot gevolg.
 Het is juist dat op basis van dit wetsvoorstel geen preventieve maatregelen
genomen worden. Op grond van artikel 23 Grondwet en zijn ontstaansgeschiedenis,
zoals reeds in de Memorie van Toelichting is beschreven, staat het de overheid
niet vrij om preventieve maatregelen te treffen. Echter, van het voorliggende
wetsvoorstel zal wel een preventieve werking uitgaan. In de eerste plaats
wordt duidelijker voor scholen aan welke deugdelijkheidseisen vanaf het moment
van bekostiging moet zijn voldaan. Als scholen dat weten zullen ze hierop
anticiperen. In de tweede plaats weten ze dat de onderwijsinspectie vanaf
het moment van bekostiging een risicoanalyse zal opstellen. De handhaving
is dus steviger geregeld, dan tot nu toe het geval was. Ook dat zal een preventief
effect hebben. In de derde plaats is het scholen helder welke gevolgen worden
verbonden aan het niet voldoen aan deze deugdelijkheidseisen. Door de in het
wetsvoorstel genoemde termijnen wordt het voor alle scholen helder en transparant
hoe het proces verloopt en komt er eenduidigheid in het beleid. Ook zullen
scholen meer geneigd zijn om er voor te zorgen dat zij bij aanvang van de
bekostiging voldoen aan de gestelde deugdelijkheidseisen om daarmee leerlingen
in een later stadium niet te hoeven confronteren bij sancties en eventuele
sluiting van de school.
 Door deze preventieve werking wordt kapitaalvernietiging voorkomen. Het
initiatiefwetsvoorstel fungeert dan ook als een extra stok achter de deur.
Ouders en kinderen moeten er op kunnen vertrouwen dat op iedere school, dus
ook op een net door de overheid bekostigde school, voldoende onderwijstijd
wordt gegeven door bevoegde docenten en er een vertrouwenwekkend schoolplan
is. De in deze initiatiefwet voorgestelde maatregelen bieden hiervoor waarborgen.
 De bekostigingssancties zullen overigens net als nu proportioneel zijn
en samenhangen met de aard en lengte van de onvolkomenheid en het perspectief
waarbinnen de geconstateerde onvolkomenheden zijn op te lossen. Voor alle
helderheid: scholen dienen op basis van de huidige wetgeving reeds vanaf de
eerste dag na aanvang van de bekostiging te voldoen aan alle deugdelijkheidseisen.
Daaraan voegt dit wetsvoorstel niets toe. Wel aan het handhavingsregime en
aan de sanctionering.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het gezien de kwetsbaarheid
van een startende school niet begrijpelijk is dat er in de opstartfase nog
sprake is van gebreken. De initiatiefnemer is het met de leden van de CDA-fractie
eens dat een beginnende school kwetsbaar is en het risico op onvolkomenheden
groter is. Juist daarom heeft de initiatiefnemer dit wetsvoorstel ingediend
zodat nieuw bekostigde scholen er alles aan zullen doen om uiterlijk in de
eerste maand na aanvang van de bekostiging te kunnen voldoen aan drie belangrijke
deugdelijkheidseisen. Niet alleen een startende school is kwetsbaar, immers
ook een leerling is kwetsbaar. Alle leerlingen verdienen het om vanaf de eerste
dag dat zij op een school zitten deugdelijk onderwijs te krijgen waarmee zij
op de best mogelijk manier worden voorbereid op hun latere participatie aan
de samenleving en hun vervolgopleiding. Elke dag dat zij geen deugdelijk onderwijs
ontvangen is een dag te veel.
 De initiatiefnemer heeft om twee redenen gekozen voor de deugdelijkheidseisen
ten aanzien van schooltijd, docenten en schoolplan. Aan deze eisen
kunnen scholen gelijk voldoen. Voor andere deugdelijkheidseisen, zoals bijvoorbeeld
de leeropbrengsten, geldt dat enige jaren onderwijs moet zijn verzorgd, alvorens
scholen hierop kunnen worden beoordeeld. In de tweede plaats heeft wetenschappelijk
onderzoek duidelijk gemaakt dat van deze deugdelijkheidseisen een zekere voorspellende
waarde uitgaat. Voldoet een school niet, dan is de kans aanzienlijk groter
dat het ook niet goed gesteld is met de onderwijskwaliteit op deze school
en dat daardoor een zwakke of zeer zwakke school zal ontstaan.
 In de Memorie van Toelichting is reeds verwezen naar wetenschappelijk
onderzoek naar de factoren voor het ontstaan van zwakke scholen en de wetenschappelijke
basis van het waarderingskader van de Inspectie. Uit diverse wetenschappelijke
onderzoeken komt een aantal variabelen naar voren waarvan uit onderzoek blijkt
dat deze effect kunnen hebben op het verhogen van de kwaliteit van scholen.
De literatuurstudie van Scheerens uit 2007 zet
de volgende elementen op een rij die een effect hebben op de kwaliteit van
een school:
 – resultaatgerichtheid /hoge verwachtingen/verwachtingen
van de leraar
 – onderwijskundig leiderschap
 – consensus en samenhang onder het personeel
 – kwaliteit van het curriculum/leergelegenheid
 – schoolklimaat
 – evaluerend vermogen
 – betrokkenheid van de ouders
 – klimaat in de klas
 – effectieve leertijd (klasmanagement)
 – gestructureerd onderwijs
 – differentiatie, adaptief onderwijs
 – feedback en reinforcement
 
 Met name de curriculumgerelateerde en klimaatgerelateerde indicatoren
blijken het meeste effect op te leveren. Onder curriculumgerelateerde indicatoren
vallen kwaliteit van het curriculum, leergelegenheid en leertijd. Onder klimaatgerelateerde
indicatoren vallen schoolklimaat en resultaatgerichtheid.
 
 Op basis van het onderzoek naar het waarderingskader kan worden geconcludeerd
dat een groot aantal onderdelen van het waarderingskader voldoende «evidence-based»
is en bijdraagt aan het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen. De
elementen die voldoende «evidence-based» zijn en bijdragen aan
de leerprestaties van kinderen zijn:
 1. Kwaliteitsaspect
 2. Onderzochte variabelen
 3. Leerstofaanbod
 4. Kwaliteit van het curriculum
 5. Gelegenheid tot leren
 6. Gericht zijn op beheersing basisvaardigheden
 7. Tijd
 8. Daadwerkelijk bezig zijn met de taak
 9. Effectieve leertijd
 10. Pedagogisch handelen
 11. Steun en wederzijds respect
 12. Ontbreken van prestatiedruk
 13. Klassen- en leerklimaat
 14. Didactisch handelen
 15. Leerlingen leerstrategieën leren te gebruiken
 16. Gestructureerde instructie
 17. Doelgericht en duidelijk lesgeven (incl. gestructureerd lesgeven)
 18. Afstemming op onderwijsbehoeften
 19. Goede organisatie van de instructie door de leraar
 20. Directe instructie 
 21. Differentiatie tijdens de instructie
 22. Schoolklimaat
 23. Ordelijke sfeer
 24. Didactisch handelen
 25. Maatregelen nemen voor jonge kinderen
 26. Vaste procedure bij geconstateerde leerproblemen
 27. Samenwerking binnen WSNS-verband
 
 De meeste van de elementen die Scheerens in zijn literatuurstudie identificeert
komen terug in het waarderingskader dat de Onderwijsinspectie gebruikt. In
een onderzoek van de Inspectie uit 2007 naar de wetenschappelijke onderbouwing
van het waarderingskader in het PO wordt dan ook gesteld dat dit waarderingskader «evidence
based» is. De onderdelen van het waarderingskader
die voldoende op wetenschappelijk onderzoek zijn gebaseerd zijn: leerstofaanbod,
tijd, pedagogisch handelen, afstemming op onderwijsbehoeften, schoolklimaat
en didactisch handelen. Minder of onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing
is te vinden voor: kwaliteitszorg, actieve en zelfstandige rol van leerlingen,
zorg en begeleiding. Deze elementen zijn wel opgenomen in het waarderingskader
omdat dit kader breder is dan alleen die elementen die «evidence based»
zijn. Immers, het kader is het gezamenlijke product van wet- en regelgeving,
onderwijsbeleid en opvattingen van deskundigen.
 
 Op basis van bovengenoemde wetenschappelijke onderzoeken en de mate waarin
het voor nieuw bekostigde scholen mogelijk is om te voldoen aan de deugdelijkheidseisen
heeft de initiatiefnemer gekozen voor de deugdelijkheidseisen ten aanzien
van schooltijd, bevoegde docenten en schoolplan. Daarbij is gekeken naar de
administratieve lastendruk met de insteek dat de voorgestelde eisen zo min
mogelijk een lastenverzwaring voor de scholen met zich mee moeten brengen.
 
 De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd de passage nader toe te lichten
waarin gesteld wordt dat met dit wetsvoorstel artikel 23 van de Grondwet wordt
versterkt. Zoals al in de Memorie van Toelichting is gememoreerd hecht de
initiatiefnemer zeer aan de vrijheid van ouders om een school voor hun kinderen
te kiezen die past bij hun levensbeschouwelijke opvattingen. Mocht dergelijk
onderwijs niet binnen een straal van 10 kilometer aangeboden worden, dan hebben
de ouders de mogelijkheid om een school te stichten, indien er een voldoende
aantal leerlingen belangstelling heeft om het onderwijs op deze school te
gaan volgen. Deze vrijheid is een belangrijke waarde binnen het Nederlandse
onderwijsstelsel en heeft gezorgd voor een grote betrokkenheid van de ouders
bij het onderwijs.
 De steun voor deze vrijheid is groot, maar kan slechts groot blijven zo
lang het gepaard gaat met scholen van goede onderwijskwaliteit. Indien deze
vrijheid een vrijbrief lijkt te vormen voor het oprichten van scholen, waarvan
de kwaliteit discutabel is, dan zal dit de bijl aan de wortel zijn voor de
steun aan artikel 23. De initiatiefnemer beoogt met dit wetsvoorstel de onlosmakelijke
verbondenheid van de vrijheid van onderwijs aan de verantwoordelijkheid voor
goed onderwijs duidelijk te maken. Daarmee is de betekenis en interpretatie
van artikel 23 versterkt.
 
 De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd waarom deze wet niet van toepassing
is op het MBO en HO. Voor wat betreft het Hoger Onderwijs geldt dat alleen
opleidingen die geaccrediteerd zijn door de NVAO in aanmerking komen voor
bekostiging en dat studenten alleen studiefinanciering kunnen ontvangen indien
ze een geaccrediteerde opleiding volgen. Om die reden meent de initiatiefnemer
dat deze wet voor het HO overbodig is. 
 Voor het MBO geldt de volgende procedure. Indien men wil overgaan tot
de oprichting van een nieuwe MBO en voor bekostiging in aanmerking wil komen
is er formele toestemming van de regering nodig. Er moet zelfs een wetsvoorstel
door de Ministerrad worden opgesteld, ter advisering worden voorgelegd bij
de Raad van State en daarna worden aanvaard door de Raad van State, alvorens
men mag overgaan tot bekostiging van een nieuwe MBO. Voor het opstarten van
een nieuwe opleiding geldt dat eerst de kwalificatie in orde moet zijn. Deze
moet door de minister vastgesteld worden op voorstel van een Kenniscentrum
beroepsonderwijs/bedrijfsleven. Pas dan kan overgegaan worden tot publieke
bekostiging. Net als in het HO zal dus eerst de kwaliteit op orde moeten zijn,
alvorens een recht op bekostiging ontstaat.
 
 De leden van de CDA-fractie, de PvdA-fractie, de SP-fractie en D66-fractie
hebben gevraagd waarom deze wet niet van toepassing is op het particulier
onderwijs. Immers, ook daar moet voorkomen worden dat er zwakke scholen bestaan.
De initiatiefnemer ondersteunt deze opvatting. Zowel voor het publiek bekostigde
als voor het particuliere onderwijs geldt dat de ouders, de leerlingen en
de deelnemers er op moeten kunnen vertrouwen dat het onderwijs van goede kwaliteit
is. Daarover verschillen de genoemde leden niet van mening met de initiatiefnemer.
De initiatiefnemer wil er echter op wijzen dat de verhouding van de overheid
naar het particulier onderwijs een andere is dan naar het bekostigde onderwijs.
De wetgever heeft een ander instrumentarium ontwikkeld ter borging van de
kwaliteit van het particulier onderwijs. Een instelling van particulier onderwijs
moet zich bij de gemeente melden waar hij gevestigd is. Zodra leerplichtige
leerlingen deze school bezoeken is de leerplichtambtenaar van deze gemeente
verplicht om de onderwijsinspectie om een oordeel te vragen over de kwaliteit
van de school. Mocht de kwaliteit van de onderzochte instelling voor particulier
onderwijs onder de maat zijn, dan zal de ouders van de leerlingen worden gemeld
dat ze de leerplichtwet 1969 overtreden, indien ze hun kinderen toch naar
deze school laten gaan. Hiermee wordt in de ogen van de initiatiefnemer hetzelfde
bereikt als met dit voorliggende wetsvoorstel wordt beoogd. Derhalve is het
overbodig om deze wet expliciet van toepassing te laten verklaren voor het
particulier onderwijs. Bovendien kan het sanctie-instrumentarium, namelijk
het (gedeeltelijk) intrekken van de bekostiging, niet worden toegepast, daar
deze onderwijsinstelling geen bekostiging van overheidswege ontvangen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen de indiener of deze met hen van mening
is dat het belang van de leerplichtige jongeren op dit punt zwaarder moet
wegen dan de autonomie voor scholen. Zoals hierboven op vragen van de leden
van de CDA-fractie ook al werd gesteld is vrijheid van onderwijs geen vrijbrief
voor het toestaan van zwakke scholen. Immers, geen recht (vrijheid van onderwijs)
zonder verplichting (leveren van goed onderwijs). De initiatiefnemer verwijst
hierbij ook naar de recent in de Eerste Kamer aangenomen wet «Goed onderwijs,
goed bestuur» die hetzelfde uitgangspunt hanteert. De wet «Goed
bestuur, Goed onderwijs» promoveert de kwaliteitseis ten aanzien van
de leeropbrengsten tot een deugdelijkheidseis, waarmee voldoende leeropbrengsten
tevens tot een voorwaarde voor bekostiging is geworden.
 
 De leden van de fracties van PvdA en SP vragen zich af of de werking van
het wetsvoorstel niet verder zou moeten gaan, door schoolbesturen met een
zwakke of zeer zwakke school onder hun gelederen niet meer toe te staan een
nieuwe school te vestigen. In de discussie over de oorzaken van het ontstaan
van een zwakke of zeer zwakke school blijkt de invloed van het schoolbestuur
marginaal te zijn, andere factoren zijn van groter belang, met name de kwaliteit
van de docenten, de invulling van het onderwijsleerproces en de kwaliteit
van de schoolleider. De initiatiefnemer verwijst hierbij naar
de reeds eerder genoemde onderzoeken, zoals beschreven in de literatuurstudie
door Scheerens. Alleen om die reden is het verbod op het stichten van een
nieuwe school door een schoolbestuur met een (zeer) zwakke school in zijn
gelederen, al niet het juiste instrument om zwakke scholen te voorkomen. Daarnaast
kan een dergelijk verbod makkelijk omzeild worden. Een nieuwe rechtspersoon
kan worden opgericht, daarna een nieuwe school stichten en nadat ze publieke
bekostiging heeft gekregen, snel gaan fuseren met een reeds bestaand schoolbestuur.
Weliswaar zal de fusietoets van toepassing moeten zijn, maar de aanwezigheid
van een zwakke school in een rechtspersoon kan op basis van de wet op de fusietoets
in het onderwijs geen reden zijn om de fusie
te weigeren.
 Er is echter ook een meer principieel argument. In de Memorie van Toelichting
is reeds aangegeven dat er, voordat de overheid tot bekostiging overgaat,
geen andere eisen aan scholen mogen worden opgelegd dan het aantonen van de
behoefte aan het aangeboden onderwijs en dat dit binnen een straal van 10
kilometer niet wordt aangeboden. Door verdergaande eisen op te leggen betekent
feitelijk dat wordt overgegaan tot een vergunningstelsel, hetgeen zich niet
verhoudt tot artikel 23 van de Grondwet. Daar komt nog bij dat het gelijkheidsprincipe
wordt aangetast. Het staat iedereen vrij om een nieuwe school te stichten.
Indien wordt gesteld dat alleen rechtspersonen die geen (zeer) zwakke school
onder hun gelederen hebben, gebruik mogen maken van dit recht, zal dat als
een aantasting van de vrijheid van onderwijs worden opgevat.
 
 De leden van de D66-fractie begrijpen niet waarom alle nieuwe scholen
onder extra toezicht komen te staan en stellen dat het op dit moment al vrijwel
onmogelijk is om een nieuwe school te stichten. In reactie hierop verwijst
de initiatiefnemer naar de tabellen die zijn opgenomen in de Memorie van Toelichting.
Uit deze tabellen blijkt dat sinds 2001 maar liefst 194 nieuwe scholen voor
primair onderwijs zijn gesticht en 26 scholen voor voortgezet onderwijs. Verder
perkt dit initiatiefwetsvoorstel op geen enkele wijze het recht om nieuwe
scholen te stichten in. De Raad van State erkent dit ook in het advies over
dit wetsvoorstel. Immers, de instrumenten die het onderhavige wetsvoorstel
bieden worden pas ingezet indien de genoemde drie deugdelijkheidseisen niet
tijdig worden nageleefd. Het verbaast de initiatiefnemer dan ook dat de leden
van de D66-fractie zich meer gelegen lijken te liggen aan het recht op het
stichten van nieuw bekostigde scholen dan het belang van een goede kwaliteit
van die nieuw bekostigde scholen. Te meer daar de leden van de D66-fractie
herhaaldelijk in de Kamer aandacht hebben gevraagd om het aantal zwakke en
zeer zwakke scholen zo snel mogelijk te laten afnemen. De beste manier om
die doelstelling te realiseren is om te voorkomen dat er nieuwe zwakke of
zeer zwakke scholen bijkomen.
 Trouwens, alle nieuw bekostigde scholen worden aan een risico-analyse
onderworpen en worden bezocht door de Inspectie, waarbij extra aandacht wordt
besteed aan islamitische scholen en scholen met een radicaal vernieuwend onderwijsconcept
omdat onder deze groepen vaker zwakke en zeer zwakke scholen voorkomen.
 
 Door meerdere fracties is aandacht gevraagd voor de eisen die aan scholen
gesteld mogen worden voordat ze worden opgericht en worden bekostigd door
de overheid. Al bij de Grondwetsherziening van 1848 en de daaropvolgende Schoolwet
werd bepaald dat de vrijheid van onderwijs zich slecht verdroeg met het stellen
van voorwaarden vooraf. Tot die tijd was dat namelijk wel het geval. De Schoolwet
van 1806 bepaalde dat het een ieder vrij stond om een bijzondere school te
stichten, maar op voorwaarde dat de overheid hen hier via de verlening van
vergunning toestemming voor had gegeven. Deze bepaling sneuvelde bij de Schoolwet van 1857. Sindsdien is iedere eis waar een school aan moet
voldoen voordat zij wordt opgericht in strijd met de vrijheid van onderwijs.
 In de loop der tijd zijn echter wel steeds meer eisen aan scholen gesteld,
zodra zij bekostigd worden. Ook bij scholen die niet bekostigd worden door
de overheid, heeft de overheid een verantwoordelijkheid ten einde ook daar
de kwaliteit van het onderwijs te borgen. In het vervolg van deze nota naar
aanleiding van het verslag zal nader worden ingegaan op de positie van particuliere
scholen.
 
 In antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie of de initiatiefnemer
ook meer voorbeelden kan noemen die het opleggen van extra administratieve
lasten door extra eisen aan alle nieuwe scholen rechtvaardigen het volgende.
Allereerst wil de initiatiefnemer benadrukken dat de verzwaring van de administratieve
lastendruk door dit wetsvoorstel minimaal is. De genoemde drie deugdelijkheidseisen
waaraan moet worden voldaan zijn eisen waar scholen ook in de huidige situatie
al vanaf aanvang van de bekostiging wettelijk toe verplicht zijn aan te moeten
voldoen. Het enige wat verandert is dat scholen binnen een maand na bekostiging
bij de Inspectie gegevens over deze deugdelijkheidseisen moeten kunnen aanleveren.
Alleen als blijkt uit deze aangeleverde gegevens dat de school in gebreke
blijft, komt de school (tijdelijk) onder verscherpt toezicht te staan van
de Inspectie. De Inspectie gaat dan een risico-analyse uitvoeren en gaat gesprekken
aan met het bevoegd gezag van de school. Het voordeel van onderhavig wetsvoorstel
is niet alleen codificatie van bestaand beleid waarmee dit beleid een wettelijke
basis krijgt, maar dat er ook eenduidigheid en helderheid richting de scholen
komt. Naast de gang van zaken rond de bekostiging van de Iederwijsscholen
verwijst de indiener ook naar de gang van zaken met betrekking tot vrije scholen
en enkele islamitische scholen. De casus van de Iederwijsscholen leidde overigens
in de Tweede Kamer in het voorjaar van 2007 tot de met algemene stemmen aangenomen
aanpassing van de Leerplichtwet 1969. Zoals ook al eerder door de initiatiefnemer
is benadrukt heeft elke leerling recht op goed onderwijs, vanaf de eerste
dag. De initiatiefnemer kan het zich dan ook niet voorstellen dat de leden
van de D66-fractie er bezwaar tegen kunnen hebben indien het onderhavig wetsvoorstel
maar slechts een enkele zwakke school kan tegenhouden. De initiatiefnemer
brengt tenslotte in herinnering de vele debatten die over de ondeugdelijke
kwaliteit van onderwijs bij zowel de Iederwijsscholen, de vrije scholen als
de islamitische scholen zijn gevoerd.
 
 Naar aanleiding van de vragen van de leden van ChristenUnie over de gevolgen
van het wetsvoorstel voor het onderwijs in brede zin en de toenemende lasten
voor nieuw bekostigde scholen verwijst de initiatiefnemer naar eerdere vragen
hierover van de leden van CDA-fractie en D66-fractie.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen een nadere toelichting of er voldoende
legitimatie bestaat om nieuwe scholen direct bij aanvang aan een toets te
onderwerpen en in hoeverre er een aanvullende rol is weggelegd voor een risicoanalyse.
De legitimatie voor dit wetsvoorstel is gelegen in de wettelijke bepalingen
rondom de deugdelijkheidseisen in de diverse sectorwetten. Conform deze sectorwetten
dienen bekostigde scholen reeds bij aanvang van de bekostiging te voldoen
aan alle deugdelijkheidseisen. Het voldoen aan deze deugdelijkheidseisen is
voorwaarde voor bekostiging. Echter, de termijn waarbinnen door de Inspectie
wordt gecontroleerd of de nieuw bekostigde scholen inderdaad voldoen aan de
deugdelijkheidseisen ontbeert een duidelijke wettelijke borging. Deze eenduidige
wettelijke borging wordt verschaft door dit initiatiefwetsvoorstel. Met de
invoering van het risicogestuurde toezicht vanaf het schooljaar
2007/2008 komt op verzoek van de Tweede Kamer de Inspectie bij alle scholen
minimaal eens per vier jaar op bezoek indien geen onvolkomenheden worden geconstateerd
(basistoezicht). Worden echter wel onvolkomenheden geconstateerd, dan krijgt
de school een aangepast toezicht. In dit wetsvoorstel voert de Inspectie een
risicoanalyse uit indien bij de nieuw bekostigde school onvolkomenheden zijn
geconstateerd bij de naleving van de deugdelijkheidseisen ten aanzien van
schooltijd, bevoegde docenten en schoolplan. Indien geen onvolkomenheden worden
geconstateerd door de Inspectie zal de nieuw bekostigde school onder het normale
toezichtregime van de Inspectie vallen. Bij constatering van onvolkomenheden
verdient het aanbeveling de school door de Inspectie verder te laten onderzoeken
middels het opstellen van een risicoanalyse. Dit biedt tevens de mogelijkheid
onvolkomenheden in een zo vroeg mogelijk stadium te kunnen oplossen. Naar
aanleiding van gesprekken met de Inspectie heeft de initiatiefnemer besloten
dat er een aangepaste risicoanalyse voor nieuw bekostigde scholen moet komen.
In de Memorie van Toelichting zijn hiertoe slechts de randvoorwaarden gegeven.
Hierdoor behoudt de Inspectie de vrijheid om een risicoanalyse op te stellen
en eenvoudig te kunnen wijzigen indien de praktijk dit vereist. De door de
initiatiefnemer gestelde randvoorwaarden zijn overigens in samenspraak met
de Inspectie tot stand gekomen.
 
 Verder vragen de leden van de SGP-fractie hoe het ongenoegen over de Iederwijsscholen
door dit initiatiefwetsvoorstel wordt bestreden daar deze leden veronderstellen
dat het voor dergelijke scholen geen probleem zal zijn bij aanvang aan de
drie deugdelijkheidseisen te voldoen en problemen zich vooral voor zullen
doen in de didactische sfeer. Verder vragen deze leden zich af of de initiatiefnemer
een didactische toets beoogt met dit wetsvoorstel.
 In het najaar van 2008 heeft voormalig staatssecretaris Dijksma door de
Inspectie onderzoek laten doen naar tekortkomingen bij 9 bekostigde Iederwijsscholen.
Bij 6 Iederwijsscholen bleken de risico’s ten aanzien van het naleven
van wettelijke eisen beperkt. Bij 3 scholen werden onvolkomenheden geconstateerd
op het terrein van onderwijsconcept (leerlingen hadden volledige vrijheid
hun eigen activiteiten te bepalen), het ontbreken van het aanbrengen van onderscheid
tussen leerlingen op de bekostigde school en een gelieerde particuliere school
en het werken met een vierdaagse werkweek. De door de Inspectie geconstateerde
tekortkomingen op het terrein van onderwijsconcept hebben betrekking op bepalingen
in de WPO die bekostigingsvoorwaarden zijn evenals het werken met een vierdaagse
werkweek. De betrokken scholen kregen van de Inspectie in een enkel geval
tot het einde van het schooljaar om de tekortkomingen op te heffen. Met dit initiatiefwetsvoorstel in de hand had de desbetreffende
school reeds na afloop van de vijfde maand na aanvang van de bekostiging een
(proportionele) sanctie opgelegd kunnen worden. De initiatiefnemer is overigens
van mening dat de Inspectie, om haar moverende redenen, net als nu het geval
is, kan afwijken van de genoemde termijnen in het initiatiefwetsvoorstel.
Eén en ander is dan afhankelijk van de zwaarte van de geconstateerde
onvolkomenheid, de medewerking van de school en de termijn waarbinnen de onvolkomenheid
kan worden opgeheven.
 
 In de vraag van de leden van de SGP-fractie over de didactische toets
ligt de vraag opgesloten naar de verantwoordelijkheidsverdeling binnen het
onderwijs. Zoals de parlementaire onderzoekscommissie naar Onderwijsvernieuwingen
heeft geconstateerd is de overheid verantwoordelijk voor het «wat»
en gaan de scholen over het «hoe». De overheid stelt de kerndoelen
vast en het is aan de school om er voor te zorgen dat de kerndoelen binnen
de reguliere tijd behaald kunnen worden door de leerlingen. Het schoolplan
dient er voor om duidelijk te maken op welke manier de school
denkt de gestelde kerndoelen te bereiken. De onderwijsinspectie zal toetsen
in hoeverre het schoolplan voldoende vertrouwenwekkend is. Deze rol vervult
de inspectie nu reeds, zonder dat dit als een ongewenste inmenging in de onderwijsvrijheid
wordt beschouwd. Daarmee is ook duidelijk geworden dat de initiatiefnemer
ook geen andere didactische toets beoogt dan reeds het geval is.
 2. Beschrijving huidige situatie
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de meerwaarde die de initiatiefnemer
beoogt met codificatie van de huidige praktijk niet ook bereikt kan worden
met een helder en eenduidig toezichtkader. De initiatiefnemer is van mening
dat codificatie van de bestaande praktijk ervoor zorgt dat scholen beter op
de hoogte zijn van de daadwerkelijke gang van zaken. Zoals al eerder gesteld,
ontbreekt het nu aan een helder en eenduidig wettelijk kader. In het toezichtkader
van de Inspectie zoals dat bekend is bij de scholen ontbreken deze eenduidige
termijnen en eisen eveneens. Ook is het toezichtkader niet makkelijk te vinden
op de website van de Inspectie. Intypen van de zoekterm «toezichtkader»
levert slechts een vermelding op voor niet bekostigd onderwijs. Via een omweg
en veel doorklikken verschijnt eindelijk het toezichtkader op het scherm.
Dit toezichtkader richt zich voornamelijk op de inhoudelijke gang van zaken
zonder uitsluitsel te geven over de wijze van sanctionering en binnen welke
termijn. Een ander voordeel van codificatie van de huidige praktijk is dat
het lastiger is om het beleid te veranderen en hiermee uit de sfeer van politieke
oordeelsvorming wordt gehaald. De initiatiefnemer is van mening dat tijdens
het kabinet Balkenende IV snel en streng wordt gehandhaafd op de deugdelijkheidseisen,
maar is in het ongewisse of dit door een volgend kabinet op eendere wijze
zal worden voortgezet. Het belang van dynamiek zoals de leden van de CDA-fractie
met de Raad van State aangeven wordt geborgd door het feit dat net als nu
de Inspectie, om haar moverende redenen, kan afwijken van de gestelde termijnen.
zonder gevolgen voor de werking van de artikelen van dit wetsvoorstel. Dit
heeft de initiatiefnemer ook reeds aangegeven in de Memorie van Toelichting.
 
 Ook geven de leden van de CDA-fractie aan dat voor het oordeel «zeer
zwak» een minimale periode van drie jaar nodig is om dit te beoordelen.
Juist vanwege het feit dat bij nieuw bekostigde scholen nog niet duidelijk
is wat de leeropbrengsten zullen zijn heeft de initiatiefnemer dit niet ondergebracht
bij het rijtje van de drie deugdelijkheidseisen waaraan een nieuw bekostigde
school moet voldoen.
 
 Op de vraag van de leden van de CDA-fractie over het risico van de lange
periode tussen zijn voorgestelde toezicht bij nieuw bekostigde scholen en
het reguliere toezicht stelt de initiatiefnemer zich voor dat de Inspectie
zo snel mogelijk na de start van het tweede schooljaar na aanvang van de bekostiging
langskomt in het kader van het reguliere toezicht. Worden geen onvolkomenheden
geconstateerd dan blijft de school onder basistoezicht staan en is het volgende
Inspectiebezoek na vier jaren. Bij nieuw bekostigde scholen die vanaf de tweede
maand na aanvang van de bekostiging onder verscherpt toezicht is komen te
staan, dient de Inspectie te handelen conform de bepalingen van deze wet.
 
 De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de achterliggende redenen
voor het oordeel «zeer zwak» van de Inspectie naar aanleiding
van tabel 2 in de Memorie van Toelichting. Navraag bij het Ministerie leidt
ertoe dat bij de genoemde zeer zwakke scholen, naast uiteraard de slechte
leeropbrengstenover een langee periode, meer dan bij andere scholen sprake
is van de volgende risicofactoren: 
 – zwakke kwaliteit van de docenten;
 – zwak schoolleiderschap
 – kleine school met combinatiegroepen
 – zwak uitgevoerd onderwijsleerproces waardoor de leeropbrengsten
achterblijven.
 
 Naar aanleiding van de opmerking van de leden van de CDA-fractie over
de mogelijkheid van het eventueel bij de start van de bekostiging door het
Islamitisch College Amsterdam voldoen aan de drie voorgestelde deugdelijkheidseisen,
maar toch na 7 jaren geen goed onderwijs kan bieden het volgende. De initiatiefnemer
is het met de leden van de CDA-fractie eens dat het voldoen van een school
aan alle deugdelijkheidseisen geen garantie biedt voor goed onderwijs. Daarentegen
blijkt uit onderzoek dat bij het niet voldoen aan deze deugdelijkheidseisen
de kans zeer groot is dat de school niet in staat is onderwijs aan te bieden
van voldoende kwaliteit. De initiatiefnemer verwijst ook naar zijn eerdere
antwoord op vragen van leden van de CDA-fractie over de voorspellende waarde
van de deugdelijkheidseisen.
 
 De leden van de D66-fractie en de leden van de SGP-fractie vragen naar
de billijkheid van het strengere toezicht op nieuw bekostigde scholen op basis
van de gepresenteerde cijfers in de Memorie van Toelichting die volgens deze
leden niet of niet voldoende de relatie aangeven tussen het predikaat «zeer
zwak» en de leeftijd van de school. Zoals de initiatiefnemer reeds heeft
gesteld in de Memorie van Toelichting is er een kleine relatie te zien tussen
de leeftijd van de school en het predikaat «zeer zwak». Op het
totaal aantal basisscholen bedraagt het percentage «zeer zwakke»
scholen 1,44%, oftewel 99 van de in totaal 6891 scholen voor primair
onderwijs. Als gekeken wordt naar de scholen voor primair onderwijs die sinds
1999 zijn bekostigd blijkt dat van deze groep 3% het predicaat «zeer
zwak» heeft, oftewel 7 scholen van de in totaal 233 nieuw bekostigde
scholen sinds 1999. Alhoewel de percentages laag zijn op het totaal aantal
scholen valt het volgende op. Er zijn meer dan dubbel zoveel «zeer zwakke»
scholen in de groep van scholen die sinds 1999 voor bekostiging in aanmerking
is gekomen, dan in de groep van het totaal aantal basisscholen. Hieruit kan
geconcludeerd worden dat een onlangs gestichte school een twee maal zo groot
risico loopt om als zeer zwak te worden aangemerkt dan een al langer bestaande
school. Dit rechtvaardit het aanscherpen van het toezicht op deze nieuw bekostigde
scholen. Immers, de leerlingen van deze 7 scholen hadden de afgelopen jaren
beter kunnen worden voorbereid op hun deelname aan de maatschappij. Dit initiatiefwetsvoorstel
biedt de mogelijkheid de periode dat nieuw bekostigde scholen scholen niet
voldoen aan drie deugdelijkheidseisen (en daarmee het risico lopen onderwijs
van onvoldoende kwaliteit aan te bieden) tot het minimum te beperken. Dit
gecombineerd met het beleid van dit kabinet om het aantal «zeer zwakke»
scholen terug te dringen evenals de periode dat een school dit predikaat heeft,
biedt leerlingen de optimale mogelijkheid zich zo goed mogelijk voor te bereiden
op deelname aan de maatschappij.
 3. Artikel 23 Grondwet
 De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het nu in Nederland al
vrijwel onmogelijk is nieuwe scholen te stichten en vragen hoe het onderhavige
wetsvoorstel zich verhoudt tot het stichten van scholen en om hoeveel nieuwe
scholen het gaat. De initiatiefnemer verwijst naar het eerdere antwoord in
deze nota op vragen van de leden van de D66-fractie. De initiatiefnemer wil
nogmaals benadrukken dat het in Nederland niet onmogelijk is nieuwe scholen
te stichten (zie tabel 1 en 3 in de Memorie van Toelichting) en dat de Raad
van State in het advies over dit wetsvoorstel expliciet heeft
aangegeven dat dit initiatiefwetsvoorstel de vrijheid van onderwijs eerbiedigt.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen naar een toelichting waarom de wetgever
in het verleden niet tot een toets kort na aanvang van de bekostiging is overgegaan.
Zij vragen of met dit voorstel niet formeel, maar eigenlijk wel materieel
sprake is van een vergunning. De initiatiefnemer verwijst naar het eerder
gegeven antwoord over het vergunningstelsel naar aanleiding van vragen van
de leden van de CDA-fractie.
 4. Deugdelijkheidseisen en aanvullende kwaliteitseisen
 De leden van de CDA-fractie maken enige opmerkingen over de voorspellende
waarde van de deugdelijkheidseisen en stellen dat de drie door de initiatiefnemer
gekozen deugdelijkheidseisen geen van allen voorkomen in het onderzoek van
de Onderwijsinspectie naar het ontstaan van zeer zwakke scholen. In antwoord
op eerdere vragen van de leden van de CDA-fractie heeft de initiatiefnemer
alle factoren genoemd die een relatie hebben met de kwaliteit van onderwijs
volgens onderzoek naar het toetsingskader. De drie genoemde deugdelijkheidseisen
komen in dit overzicht wel voor. De initiatiefnemer kan beamen dat er door
zijn initiatiefwetsvoorstel inderdaad een fasering komt in de handhaving van
de deugdelijkheidseisen, de redenen hiervoor zijn reeds meermalen genoemd.
Overigens is de initiatiefnemer wel van mening dat de Inspectie te allen tijde
ook de andere deugdelijkheidseisen dient te controleren indien er signalen
zijn dat hier iets niet in orde mee is.
 
 De initiatiefnemer is het in principe eens met de stelling van de leden
van de PvdA-fractie dat de Inspectie zich niet langer moet richten op toezicht
op de didactiek, maar op de opbrengsten van het onderwijs. Zoals al eerder
op vragen van de leden van de CDA-fractie is geantwoord gaat de overheid over
het «wat» en de scholen over het «hoe». Maar het is
wel aan de overheid om op basis van het schoolplan vast te stellen of de voorgenomen
didactiek vertrouwenwekkend is, zo vertrouwenwekkend dat in redelijkheid kan
worden verwacht dat de door de overheid vastgelegde kerndoelen binnen de vastgestelde
termijn worden gerealiseerd. Daarnaast ziet de overheid niet uitsluitend toe
op de opbrengsten van het onderwijs, maar ziet zij ook toe op de input. In
het huidige toezichtkader wordt bijvoorbeeld reeds gekeken naar het voldoen
aan de urennorm, de inzet van bevoegde docenten en of er tijd wordt gestoken
in burgerschapsvorming. In de ogen van de initiatiefnemer is dat een goede
zaak.
 
 Verder vragen de leden van de PvdA-fractie of de initiatiefnemer van oordeel
is dat de sancties strenger dienen te zijn bij nieuw gestichte scholen dan
bestaande scholen. De initiatiefnemer beoogt met dit wetsvoorstel niet het
aanscherpen van de bestaande sancties, maar het aanscherpen van de termijn
waarbinnen sancties kunnen worden genomen.
 5. Mogelijkheden voor aanscherpen van de toezichtprocedure
voor nieuw bekostigde scholen
 De leden van de CDA-fractie verwijzen in hun inbreng naar het voornemen
van het kabinet Balkenende II om de stichtingseisen voor scholen aan te scherpen
en vragen de initiatiefnemer waarom dit voornemen niet tot een voorstel heeft
geleid en of hij de overwegingen van toen deelt. Bij brief d.d. 21 augustus
2009 hebben de toenmalige staatssecretaris voor
primair onderwijs, mevrouw S.A.M. Dijksma, en de staatssecretaris voor voortgezet
onderwijs, mevrouw J.M.van Bijsterveldt aangegeven dat uit onderzoek is gebleken
dat het opleggen van de eis van Nederlanderschap aan schoolbestuurders
op grote juridische bezwaren stuit. Zowel bij toetsing van nationaal recht
(Grondwet, Algemene wet gelijke behandeling) als EG-recht en internationaal
recht (mensenrechtenverdragen). Vandaar dat is besloten deze extra eis niet
in te voeren. De initiatiefnemer ondersteunt uiteraard al deze overwegingen.
Voor wat betreft het schoolplan en de verplichting om hierin aan te geven
wat de school gaat bijdragen aan burgerschapsvorming het volgende. Inmiddels
is in de kerndoelen opgenomen dat scholen aandacht moeten besteden aan burgerschap
Met de aanpassing van het onderdeel kerndoelen door opname van verplichtingen
rondom burgerschap is de verplichting om hierover informatie aan te leveren
bij de bekostigingsaanvraag overbodig geworden. Bovendien staat dit vereiste
haaks op de vrijheid van onderwijs. Zie hierover ook het eerdere antwoord
op het vergunningstelsel.
 
 In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie naar het waarom
van de strijdigheid van extra eisen als voorwaarde van een aanvraag verwijst
de initiatiefnemer verwijst de initiatiefnemer naar het eerder gegeven antwoord
over het vergunningenstelsel. Is dat ook het geval wanneer het gaat om dezelfde
criteria die gelden voor bestaande scholen, zo vragen de leden. Dit is niet
het geval omdat er geen sprake is van strijdigheid met artikel 23 indien aan
nieuw bekostigde scholen dezelfde eisen worden gesteld als aan bestaande scholen.
Op basis van het gelijkheidsbeginsel is het immers niet mogelijk om andere
eisen te stellen. De Raad van State heeft dan ook expliciet in het advies
geconcludeerd dat het onderhavige wetsvoorstel artikel 23 van de grondwet
eerbiedigt.
 
 De voornoemde leden vragen of de Inspectie op basis van de aangeleverde
gegevens slechts een formele toets uitvoert, of ook een inhoudelijke en of
niet het gevaar van een papieren werkelijkheid bestaat. Ook vragen deze leden
hoe getoetst kan worden in deze korte periode op de jaarnorm. De initiatiefnemer
is van mening dat de Inspectie de aangeleverde gegevens ook inhoudelijk dient
te bekijken op het realiteitsgehalte. Er kan dus niet worden volstaan met
een formele toets of de benodigde gegevens zijn aangeleverd. Het lijkt de
initiatiefnemer niet aannemelijk dat het mogelijk is een schoolplan in te
leveren met een laag realiteitsgehalte. Mankementen in de uitvoering zullen
immers door zowel docenten als ouders worden opgemerkt. Bovendien, als de
moeite is genomen een valide lijkend schoolplan in te leveren, welke reden
heeft een school dan om hiervan af te wijken indien men zich bewust is van
het verscherpte toezicht? Mocht het desondanks gaan om opzettelijke misleiding
dan biedt de wet mogelijkheden het bevoegd gezag van de school hierop aan
te spreken. De jaarnorm kan wel degelijk gelijk na aanvang worden getoetst.
Bijvoorbeeld door te kijken naar de nadere invulling van de onderwijstijd
om te voldoen aan de jaarnorm kan de Inspectie afleiden of de school voldoet
aan de onderwijstijd. Dit was ook het geval bij één van de bekostigde
Iederwijsscholen die een vierdaagse schoolweek aanbood.
 
 Ten aanzien van vragen van de leden van de SP-fractie over de werking
van artikel 23 verwijst de initiatiefnemer naar een eerder antwoord over de
versterking van artikel 23. Voorts wil de initiatiefnemer benadrukken dat
artikel 23 GW geenszins een belemmering vormt om goed onderwijs te bieden.
Nederland scoort op de PISA-lijsten goed en ook met de huidige wetgeving is
het mogelijk om scholen die onvoldoende kwaliteit bieden aan te pakken. De
inwerkingtreding van de «wet Goed bestuur, goed onderwijs» zal
deze mogelijkheden nog eens fors uitbreiden doordat leeropbrengsten worden
gepromoveerd tot deugdelijkheidseis (en daarmee bekostigingsvoorwaarde) en
slecht bestuur ook reden voor sanctionering kan zijn. Voor de mening van de
initiatiefnemer over invoeren van het vergunningstelsel verwijst hij naar
een eerder antwoord daarover. 
 
 De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemer welke nieuwe zaken
hij verwacht tegen te komen direct na aanvang, die in de laatste maanden voor
aanvang nog niet bekend waren? Verder maken de leden van de SP-fractie enige
opmerkingen over gevolgen van sluiting van de school voor leerlingen en in
hoeverre het mogelijk is eisen te stellen voor aanvang van de eerste les.
Zoals in de Memorie van Toelichting is aangegeven zullen nieuw bekostigde
scholen in de laatste maanden voor aanvang van de bekostiging druk doende
zijn met ondermeer het werven van bekwame docenten en het invullen van het
schoolplan. In deze fase voor aanvang van de bekostiging hoeven scholen echter
nog niet te voldoen aan de gestelde deugdelijkheidseisen. In de wet staat
dat de deugdelijkheidseisen voorwaarden voor bekostiging zijn. Dit maakt het
verschil met de fase voor aanvang van de bekostiging. Vanaf het moment van
bekostiging hebben scholen de wettelijke plicht te voldoen aan de deugdelijkheidseisen.
Voor de gevolgen voor de leerlingen indien de school moet sluiten verwijst
de initiatiefnemer naar zijn eerder antwoord op de vraag van de leden van
de CDA-fractie naar de preventieve werking van het initiatiefwetsvoorstel.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SP-fractie in hoeverre het
mogelijk is eisen te stellen voor aanvang van de eerste les wenst de initiatiefnemer
een misverstand weg te nemen. In dit wetsvoorstel wordt net als in de sectorwetten
niet uitgegaan van het moment van de eerste les, maar van het moment van aanvang
van de bekostiging. De bekostiging vangt aan per 1 augustus van een jaar.
De eerste les volgt meestal enkele weken later, afhankelijk van het einde
van de zomervakantie voor de school in die regio. Het is dus mogelijk om eisen
te stellen voor aanvang van de eerste les, mits deze eisen gelden na aanvang
van de bekostiging.
 
 De leden van de SGP-fractie betwijfelen de aanvullende waarde van de risico-analyse
en wensen hierop een nadere toelichting. Naar de mening van de initiatiefnemer
en de Inspectie is de aanvullende waarde van de risico-analyse dat deze speciaal
is opgesteld ten behoeve van het analyseren van de nieuw bekostigde school.
Naast de drie genoemde deugdelijkheidseisen van schooltijd, bevoegde docenten
en schoolplan onderzoekt de Inspectie naar aanleiding van de risico-analyse
ook de kenmerken van het bestuur en/of de directie (zijn er voorafgaand zorgelijke
signalen ontvangen, hoe ervaren of onervaren is de directie, heeft het besuur
scholen onder zich die van zwakke of zeer zwakke kwaliteit zijn). Ook eventuele
meldingen die door derden zijn gedaan richting de Inspectie over de desbetreffende
school kunnen worden meegenomen. Naar de mening van de initiatiefnemer is
het nodig om deze aanvullingen mee te nemen in de risico-analyse omdat een
van de belangrijkste factoren om de kwaliteit van een school te beoordelen,
namelijk de leeropbrengsten, bij een nieuw bekostigde school nog niet bekend
zijn.
 6. Procedure van melding, risicoanalyses, bezoek
en eventueel sanctionering
 Ten aanzien van de opmerkingen van de leden van de CDA-fractie over de
risico-analyse verwijst de initiatiefnemer naar zijn eerdere antwoorden hierover
aan de leden van de CDA-fractie en de SGP-fractie. De initiatiefnemer heeft
inderdaad contact gehad met de diverse werkgevers- en besturenorganisaties,
die een positief oordeel over het initiatiefwetsvoorstel gaven. De initiatiefnemer
heeft niet overwogen advies te vragen aan de Onderwijsraad.
 
 De leden van de CDA-fractie maken een opmerking over de termijn van een
maand voor het herstellen van onvolkomenheden. De initiatiefnemer wil nogmaals
benadrukken dat de Onderwijsinspectie om haar moverende redenen kan afwijken
van de gestelde termijn. Bijvoorbeeld indien er een voldoende
inspanning is geleverd om de onvolkomenheid zo snel als mogelijk te herstellen
en het resultaat van deze inspanning voldoende vertrouwenwekkend is. Dit is
ook de manier waarop de Inspectie omgaat met de huidige bepalingen van de
Wet op het Onderwijstoezicht. En de herstelperiode kan zo kort zijn, omdat
scholen op basis van bestaande wetgeving reeds vanaf het eerste moment aan
deze deugdelijkheidseisen moeten voldoen. Daar komt bij dat bij voldoende
inspanning het niet voldoen aan deze deugdelijkheidseisen binnen zeer korte
tijd kan worden hersteld.
 
 De leden van de PvdA-fractie maken een opmerking over de rol van de zogenaamde
EHBO-brigades. De initiatiefnemer is van mening dat voor deze vliegende brigades
slechts een rol is weggelegd bij het verbeteren van de leeropbrengsten. Voor
het overige kunnen scholen voldoende terugvallen op de nu al bestaande mogelijkheden
tot het inwinnen van advies en begeleiding, bijvoorbeeld bij collega-besturen,
besturenorganisaties en de PO-raad en VO-Raad.
 
 Zoals blijkt uit de beantwoording van de vraag van de SGP-fractie en de
Memorie van Toelichting is de indiener van mening dat ook een signaal van
bijvoorbeeld een docent over een school aan bod moet komen in de risicoanalyse.
Bovendien is dit nu al staand beleid van de Inspectie die al dit soort signalen
bijhoudt in een register over de desbetreffende school.
 
 Voor de opmerkingen van de leden van de fractie van de ChristenUnie-fractie
over de toegevoegde waarde van het initiatiefwetsvoorstel ten opzichte van
de middelen van het staande beleid en de termijn van één maand
verwijst de initiatiefnemer naar zijn antwoord op eerdere vragen hierover.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen naar het risico van het zonder ervaring
opstellen van de nieuw te ontwikkelen risico-analyse voor nieuw bekostigde
scholen. De initiatiefnemer deelt niet de zorgen van de leden van de SGP-fractie
omdat de genoemde extra onderdelen nu ook al horen tot het toezicht van de
Inspectie. De Inspectie houdt van alle scholen een register bij waarin dit
soort signalen worden bijgehouden. In die zin is het niet nieuw. Voorts wijst
de initiatiefnemer de leden van de SGP-fractie erop dat hij juist vanwege
de wenselijkheid van het snel kunnen aanpassen van de risico-analyse aan ervaringen
uit de praktijk er niet voor heeft gekozen de voorwaarden met betrekking tot
deze risico-analyse een wettelijke basis te geven. Bovendien zijn deze extra
onderdelen tot stand gekomen op advies van de Inspectie.
 
 Voor de opmerking van de leden van de SGP-fractie over het in alle gevallen
nemen van een sanctie verwijst de initiatiefnemer naar zijn eerdere antwoorden
hierover. Net als in de huidige situatie kan de Inspectie om haar moverende
redenen afwijken van de genoemde termijnen.
 
 Ten slotte maken de leden van de SGP-fractie opmerkingen over de opportuniteit
en haalbaarheid van de termijn van een maand na aanvang van de bekostiging.
De initiatiefnemer wijst de leden van de fractie op het wettelijke vereiste
dat alle bekostigde scholen vanaf de aanvang van de bekostiging wettelijk
verplicht zijn te voldoen aan de deugdelijkheidseisen. Formeel zou het dus
niet zo mogen zijn dat scholen na aanvang van de bekostiging ten aanzien van één
of meerdere deugdelijkheidseisen in gebreke zijn. Naar mening van de initiatiefnemer
moet het dan ook geen probleem zijn voor een school om in de eerste maand
na aanvang van de bekostiging te kunnen aantonen dat wordt voldaan
aan de bekostigingseisen. Dat geldt immers in de huidige situatie ook al voor
de scholen: alleen is voor de scholen nu niet duidelijk wanneer de Inspectie
komt controleren of daadwerkelijk wordt voldaan aan deze eisen. Het initiatiefwetsvoorstel
schept deze duidelijkheid wel. Voorts is de initiatiefnemer van mening dat
het grote belang van goed onderwijs voor een kind leidend moet zijn in deze
kwestie. Scholen die niet tijdig kunnen voldoen aan de gestelde eisen, schieten
te kort in hun verantwoordelijkheid voor dit goede onderwijs richting het
kind en onthouden het kind de beste manier om zich voor te bereiden op deelname
aan de maatschappij.
 
 Voor de opmerking van de leden van de SGP-fractie over de jaarnorm, verwijst
de indiener naar zijn eerdere antwoord op een vraag van leden van de CDA-fractie
hierover.
 7. Administratieve lasten
 De leden van de D66-fractie hebben opmerkingen over de gevolgen van de
administratieve lasten voor scholen en de opportuniteit van het wetsvoorstel.
Uit dit wetsvoorstel vloeien geen additionele administratieve lasten voort.
Scholen moeten reeds aan de Inspectie rapporteren over hun inzet en schoolprestaties.
Het kan ook op geen enkele manier gezien worden als een rem op de stichting
van nieuwe scholen. Er worden geen nieuwe eisen opgelegd, maar uitsluitend
geëxpliciteerd dat scholen van meet af aan aan deze deugdelijkheidseisen
moeten voldoen, dat het hen helder is dat de Inspectie er bij elke nieuw opgerichte
school op toe ziet dat deze eisen ook worden nageleefd en dat naleving van
drie deugdelijkheidseisen vanaf een maand na aanvang van de bekostiging wordt
gecontroleerd.
 
 Ten aanzien van de opmerkingen van de leden van de D66-fractie over termijnen
voor bestaande zwakke en zeer zwakke scholen wenst de initiatiefnemer het
volgende aan te geven.
 Zwakke en zeer zwakke reeds bekostigde scholen staan al onder verscherpt
toezicht van de Inspectie. De Inspectie heeft met deze scholen reeds afspraken
gemaakt over de termijnen waarbinnen scholen bepaalde onvolkomenheden moeten
herstellen. Buiten dat is het predikaat zwak of zeer zwak niet uitsluitend
gebaseerd op de input, maar vooral op de output, namelijk de leeropbrengsten.
Deze zijn niet binnen zo’n korte termijn te herstellen. De regering
heeft reeds een actieplan opgesteld om er voor te zorgen dat zeer zwakke scholen
binnen een periode van een jaar zich hebben hersteld.
 II Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I, onderdeel A
 Artikel 11a, tweede lid
 De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemer helderheid te verschaffen
over de vraag of in alle gevallen een risicoanalyse moet worden opgesteld.
Zij vinden de wettekst voor meerdere uitleg vatbaar. De initiatiefnemer is
van mening, zoals ook blijkt uit de Memorie van Toelichting dat een risico-analyse
achterwege kan blijven indien de school tijdig de juiste gegevens aanlevert
bij de Inspectie en de Inspectie bij controle van deze gegevens geen onvolkomenheden
constateert. Alleen bij het niet of te laat ontvangen van de gevraagde gegevens
of bij het constateren van onvolkomenheden in deze gegevens zal de Inspectie
overgaan tot het opstellen van een risico-analyse. Hiermee wordt gelijk een antwoord gegeven op de laatste vraag van de leden van de CDA-fractie
over dit artikel.
 
 Jan Jacob van Dijk
 
 
 
 J. Scheren, Een overzichtsstudie naar school- en instructie-effectiviteit
(2007), p 36. Dit is een literatuurstudie over de effectiviteit van scholen
en onderwijs waarin empirisch bewijs wordt aangeleverd van wat «werkt»
in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs.
 
 
 Hieronder valt ook gegevens over resultaten van leerlingen, Scheerens,
2007, p 36.
 
 
 Inspectie van het Onderwijs, Wetenschappelijke onderbouwing van het waarderingskader
PO 2005. Een evidence-based benadering (januari 2007), p 13–14.
 
 
 Inspectie van het Onderwijs, Wetenschappelijke onderbouwing van het waarderingskader
PO 2005, een evidence-based benadering (2007), p 1.
 
 
 Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het invoeren van
een fusietoets in het onderwijs (fusietoets in het onderwijs), 32 040.
 
 
 D. Mentink en B.P. Vermeulen, Artikel 23 Grondwet.
Toelichting op het grondwetsartikel over onderwijs mede aan de hand van ontwikkelingen
in wetgeving, internationaal recht en jurisprudentie (Den Haag 2007),
23, 24.
 
 
 Brief van staatssecretaris voor primair onderwijs d.d. 16 maart 2009
(Kamerstuk 31 700 VIII, nr. 149).
 
 
 Kamerstuknummer 29 536, nr 5.