Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138774
 2009-2010
 
 32 168
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende
slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 VERSLAG
 Vastgesteld 14 december 2009
 De vaste commissie voor Justitie, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
 Inhoudsopgave Blz.
 1. Inleiding 1
 2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel 3
 2.1. Verwantschapsonderzoek 3
 2.2. DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken bij onbekende
slachtoffers 9
 2.3. Bevoegdheid tot het verrichten van DNA-onderzoek bij onbekende verdachten
door de hulpofficier van justitie 10
 2.4. DNA-onderzoek bij vermiste personen 10
 1. Inleiding
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Zij beschouwen de in dit wetsvoorstel vervatte
voorstellen als een noodzakelijke aanpassing aan de mogelijkheden die DNA-onderzoek
biedt. De voortdurende technologische ontwikkelingen maken dat het gebruik
van DNA materiaal een steeds waardevoller onderdeel wordt van de opsporing.
De wetgeving is als gevolg van de toenemende mogelijkheden sinds de eerste
DNA-wetgeving voortdurend aangepast. De leden van de CDA-fractie menen dat
het van belang is dat de wetgeving voldoende ruimte laat om nieuwe technische
mogelijkheden snel in de praktijk te kunnen gebruiken. Wanneer dat niet gebeurt
bestaat het risico dat nieuwe wetgeving al weer snel verouderd is. Het nu
voorliggende wetsvoorstel voegt weer een aantal nieuwe mogelijkheden van DNA-onderzoek
toe. Dit geldt met name voor het verwantschapsonderzoek. Uit de informatie
die de leden van de CDA-fractie hebben gekregen in hun voorbereiding voor
dit wetsvoorstel blijkt, dat het risico bestaat dat ook dit wetsvoorstel weer
spoedig achterhaald zal zijn. Deze leden hechten er dan ook aan dit wetsvoorstel
op een aantal terreinen dichter in de buurt te brengen van de mogelijkheden
die de stand van de techniek biedt. Ook hechten zij aan flexibele
wetgeving, zodat eventuele later te ontwikkelen technische mogelijkheden snel
in de praktijk kunnen worden gebruikt.
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
voorliggend wetsvoorstel. Zij hebben daarbij een aantal vragen en opmerkingen.
 
 De leden van de SP-fractie hebben over het onderhavige wetsvoorstel nog
enkele opmerkingen en vragen.
 DNA-onderzoek is al heel lang in discussie en zorgt elke keer voor actualiteit
en commotie. De vraag is wat er nu met DNA-onderzoek in strafzaken mogelijk
is en vervolgens of dat ook wenselijk is. Daarbij hoort tevens de vraag of
wat mogelijk en wenselijk wordt geacht, in de praktijk uitvoerbaar is of uitgevoerd
moet worden. DNA-onderzoek kan een belangrijke rol spelen in strafzaken en
heeft dat in de praktijk ook gedaan. Gelijktijdig stellen de leden van de
SP-fractie vast dat DNA geen wondermiddel is. Het is een bewijsmiddel en niet
meer dan dat. Ook met DNA worden geen misdrijven opgelost met een druk op
de knop. Deze leden waarschuwen voor de gevaren van bewuste misleiding met
DNA en fouten bij het afnemen of registreren van DNA. De realiteit mag niet
uit het oog worden verloren. Er is beperkte capaciteit is om DNA-onderzoek
uit te voeren.
 De leden van de SP-fractie hechten waarde aan de waarborgen en de grenzen
die nu gelden voor het gebruik van DNA-onderzoek. Zij vinden dat er niet te
gemakkelijk moet worden toegegeven aan de lokroep van het DNA, zoals dat in
diverse publicaties wordt genoemd. Het zal niet alleen een zaak moeten zijn
van een steeds ruimere inzet van DNA-onderzoek, als wel van een effectieve
inzet van DNA-onderzoek binnen de bestaande regels.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn het met de regering eens dat het noodzakelijk
en proportioneel is dat van DNA-verwantschapsonderzoek in strafzaken gebruik
kan worden gemaakt. Wel hebben zij nog enkele vragen.
 De leden van de VVD-fractie vragen met het oog op het wetsvoorstel herziening
ten nadele (Kamerstuk 32 044) of het niet wenselijk is dat afgenomen
celmateriaal altijd wordt bewaard, ongeacht de latere strafvorderlijke uitkomst
in de zaak. Deze leden verzoeken de regering hierop in te gaan.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend wetsvoorstel. Zij erkennen dat DNA-onderzoek een krachtig
opsporings- en bewijsmiddel is, waarmee daders opgespoord, vervolgd en berecht
kunnen worden. Tevens kan worden voorkomen dat onschuldigen worden verdacht
of veroordeeld. Tegelijk kent ook DNA-onderzoek zijn beperkingen. Het is dan
ook zaak een goed evenwicht te bewaren tussen het algemene belang van een
veilige samenleving aan de ene kant, en de bescherming van het recht op onaantastbaarheid
van het menselijk lichaam en het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van betrokkenen aan de andere kant.
 Terecht stelt de Raad van State bij de wettelijke uitbreiding van de toepassing
van DNA-onderzoek dan ook de proportionaliteitsvraag steeds voorop: wegen
de nadelen van de verdergaande inbreuk op de grondrechten op tegen de maatschappelijke
noodzaak voor de toepassing van DNA-onderzoek en de te verwachten voordelen?
In dat kader hebben de leden van de ChristenUnie-fractie in dit stadium nog
een enkele vraag.
 
 De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling maar tevens met
de nodige bedenkingen van het wetsvoorstel kennisgenomen. Tevens hebben
zij kennis genomen van het zeer kritische advies van de Raad van State en
van het nader rapport, waarin melding wordt gemaakt van enkele aanpassingen
in het bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakte voorstel van
wet. Terecht, zo menen deze leden, wijst de Raad van State op de snel voortschrijdende
technische mogelijkheden in het DNA-onderzoek, waardoor het inmiddels technisch
mogelijk is om door middel van DNA-onderzoek verwantschap tussen twee profielen
aan te tonen. Deze constatering roept de vraag op of het de taak (plicht?)
van de wetgever is om – met geringe tijdsafstand – elke nieuwe
ontwikkeling te volgens mits deze ertoe kunnen bijdragen dat misdrijven mogelijk
kunnen worden opgehelderd. Wijzen de aanpassingen van de wetgeving die in
een periode van plusminus vijftien jaar zijn opgetreden niet in deze richting?
 2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
 2.1 Verwantschapsonderzoek
 De leden van de CDA-fractie zien de wettelijke regeling van het verwantschapsonderzoek
als een wenselijke vernieuwing van de wetgeving. Deze leden hebben enkele
vragen over het actieve en passieve DNA-verwantschapsonderzoek.
 De regering omschrijft actief verwantschapsonderzoek als het bewust zoeken
naar een verwantschapsrelatie. Van passief verwantschapsonderzoek is sprake
als onderzoekers toevallig op een verwantschapsrelatie stuiten. Als voorbeeld
van actief verwantschapsonderzoek noemt de regering het gebruiken van celmateriaal
van bloedverwanten van een persoon die heeft geweigerd aan een grootschalig
DNA-onderzoek mee te doen. De leden van de CDA-fractie vinden dit een opmerkelijk
voorbeeld. Gaat het hier om gevallen waarin de bloedverwanten actief wordt
gevraagd DNA af te staan ten behoeve van de vergelijking met de weigerachtige
persoon? Of gaat het om bloedverwanten die reeds in het kader van grootschalig
onderzoek DNA hadden afgestaan? Is het in dit geval niet veel beter de mogelijkheid
om de weigerachtige persoon te kunnen verplichten aan het DNA onderzoek mee
te doen?
 De leden van de CDA-fractie stellen met de regering vast dat de Raad van
State opmerkelijk negatief is over de in het buitenland behaalde resultaten
met het verwantschapsonderzoek. Niet geheel onterecht spreekt de regering
zelfs van marginalisering van de behaalde resultaten door de Raad van State.
Uit de gesprekken die zij met betrokkenen bij de opsporing hebben gevoerd,
hebben zij de overtuiging gekregen dat dat verwantschapsonderzoek in bepaalde
zaken doorslaggevend kan zijn. Natuurlijk zal verwantschapsonderzoek niet
de regel worden. Het zal voornamelijk gaan om zware misdrijven. Maar er zijn
verwachtingen dat verwantschapsonderzoek doorbraken kan betekenen in zaken
die tot dan toe niet konden worden opgelost. Dat, zo menen deze leden, is
door de regering op juiste wijze ontleend aan de Engelse praktijk.
 In het oorspronkelijke voorstel zoals dat ter advisering naar de Raad
van State is gezonden, was de wettelijke ondergrens voor toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek
vastgelegd op delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. De regering
was voornemens de begrenzing van de toepassing in een beleidsregel aan het
Openbaar Ministerie (OM) verder in te kaderen. In het nader rapport schrijft
de regering overtuigd te zijn door de Raad van State voor wat betreft het
verhogen van de grens voor het DNA-verwantschapsonderzoek. De grens is daarom
in het huidige voorstel verhoogd van delicten waar voorlopige hechtenis op
staat naar delicten waar minimaal acht jaar celstraf op staat. Ook is verwantschapsonderzoek
alleen nog mogelijk na verkregen machtiging van de rechter commissaris. De
leden van de CDA-fractie vrezen dat door deze beperking van het toepassingsbereik
binnen enkele jaren alsnog een wettelijke verruiming nodig is.
De Raad van State motiveert de keuze voor de acht jaar met een verwijzing
naar de eerste wetgeving op het gebied van DNA-afname uit 1993 die dezelfde
ondergrens kende. Maar juist die wet is enkele jaren later alweer verruimd.
Op een voortdurend achter de feiten aanlopende DNA wetgeving zitten deze leden
niet te wachten. Zij verzoeken de regering dan ook terug te gaan naar het
oorspronkelijke voorstel en aan te sluiten bij de algemene regel voor toepassing
van DNA-onderzoek.
 Een andere verzwaring van de criteria ten opzichte van het oorspronkelijke
voorstel is gelegen in de eis van een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris.
Ook deze eis is een gevolg van het advies van de Raad van State. De leden
van de CDA-fractie vrezen ook hier dat binnen afzienbare tijd een verzoek
zal komen om deze eis weer te schrappen. Het leidt immers tot een aanzienlijke
extra last. Wanneer de officier van justitie is gebonden aan beleidsregels,
zoals voorzien was in het oorspronkelijke voorstel, is het gebruik ingekaderd.
De flexibiliteit van beleidsregels maakt het mogelijk om bij veranderingen
in de technologie aan te sluiten. Deze leden vragen de regering of de machtiging
door de rechter-commissaris niet een te zware eis is.
 
 Blijkens de toelichting vereist DNA-verwantschapsonderzoek een afweging
van de proportionaliteit en subsidiariteit. Welke criteria worden gehanteerd
door de officier van justitie en de rechter-commissaris om te beoordelen of
en zo ja, wanneer het proportioneel en in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel
is dat dit onderzoek voor de opsporing wordt ingezet, zo vragen de leden van
de CDA-fractie.
 In de memorie van toelichting geeft de regering aan dat aan het begrip «in
het belang van het onderzoek» een ruimere betekenis moet worden toegekend
dan in de huidige rechtspraak gebruikelijk is. De leden van de CDA-fractie
hebben al diverse malen bij eerdere wijzigingsvoorstellen gewezen op de beperking
die gelegen is in het begrip «in het belang van het onderzoek».
Deze leden hebben nooit kunnen inzien waarom DNA niet zou mogen worden afgenomen
om te onderzoeken of de verdachte betrokken is geweest bij andere misdrijven
dan hetwelk wordt onderzocht. Zij kunnen zich voorstellen dat een verdachte
een betrekkelijk licht zedendelict bekent waarna de afname van DNA in het
belang van het onderzoek niet meer nodig is. Door toch DNA af te nemen wordt
het echter mogelijk na te gaan of de verdachte andere, tot dan toe onopgehelderde
zedendelicten op zijn geweten heeft. Om dit te beoordelen is «in het
belang van het onderzoek» naar de opvatting van deze leden, een onnodige
beperking. Deze leden juichen het toe dat de regering blijkens de toelichting
ook van mening is dat een breder toepassingsbereik wenselijk is. Deze leden
delen echter de kritiek van de Raad van State en het College van procureurs
generaal dat het zeer de vraag is of een ruimere toepassing afdoende wordt
verzekerd door de ruimere interpretatie in de memorie van toelichting. Zij
vragen de regering de verruiming in de wet vast te leggen door een ander criterium
te kiezen dan «het belang van het onderzoek.»
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen in de nota «Verkenning DNA-onderzoek
in strafzaken» (Kamerstuk 31 415, nr. 1) dat het voornemen
was om in het kader van het al dan niet toestaan van het gebruik van DNA-materiaal
het begrip «in het belang van het onderzoek» te verruimen. Deze
leden lezen dat in een concrete strafzaak, waar geen biologische sporen zijn
gevonden, het in het belang van het onderzoek toch nuttig kan zijn dat er
DNA-materiaal van een verdachte worden afgenomen. Zij hechten eraan dat er
een duidelijke inkadering van het begrip «belang van het onderzoek»
komt. Deze leden delen de mening van het College van procureurs-generaal (hierna:
College) die in zijn brief aan de minister van Justitie d.d. 19 januari
2009 aangeven dat de praktijk er «grote behoefte aan een
ondubbelzinnig nader houvast door de wetgever» heeft. Het College wijst
in dit verband op de huidige interpretatieverschillen zowel bij het OM als
bij de zittende magistratuur. De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak heeft
meerdere malen te kennen gegeven zelfs geen behoefte te hebben aan oprekking
van begrip «belang van het onderzoek». De Raad van State ziet
evenmin een dringende maatschappelijke noodzaak voor de voorgestelde verruiming
van de interpretatie van dit begrip en stelt vragen bij de proportionaliteit
van dit voorstel. De Raad van State is ook van mening dat verruiming van dit
begrip niet bij wijze van een nota of toelichting bij een wetsvoorstel dient
te geschieden. Uit de wetstekst en de memorie van toelichting bij het onderhavige
wetsvoorstel kan echter worden opgemaakt dat er wel sprake is van het oprekken
van het onderzoekscriterium, zo menen de leden van de PvdA-fractie. Deze leden
missen echter een nadere toelichting daarop. De desbetreffende passage, zoals
die nu in de memorie van toelichting staat, schiet wat hen betreft nog tekort.
Daarin wordt slechts gesteld dat het onderzoeksbelang een afweging van de
beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit vereist. Uit het nader
rapport maken deze leden op dat de regering een nadere invulling niet wenselijk
acht. Deze leden hebben er begrip voor dat het onderzoekscriterium moeilijk
te vatten is in een eenduidige definitie en begrijpen ook dat daar flexibel
mee moet worden omgegaan, maar dat ontslaat naar hun mening de wetgever niet
van de taak om aan te geven waar de grenzen van het «belang van het
onderzoek» liggen. Zij vrezen dat met een vaag omschreven onderzoekscriterium
de controle op het gebruik van verwantschaps- of grootschalig onderzoek niet
mogelijk is. Naar de mening van deze leden wordt ook onvoldoende ingegaan
op de mening van het College. Bovendien blijkt ook uit de opmerking van de
Raad van State over de verruiming van het onderzoekscriterium en de door de
Raad vermeende overschrijding van de uitgangspunten, zoals die nu voor strafvorderlijke
dwangmiddelen gelden, dat er tenminste onduidelijkheid is over invulling van
het verruimde onderzoekscriterium. De leden van de PvdA-fractie zijn niet
overtuigd door de in de memorie van toelichting gehanteerde argumentering
dat, aangezien de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit ten aanzien
van geen enkel dwangmiddel bij wet zijn uitgewerkt, dat dit nu ook niet voor
de uitbreiding van DNA-onderzoek hoeft te gebeuren. Naar de mening van deze
leden noopt juist de aard van het dwangmiddel van een actief verwantschapsonderzoek
daar wel toe. Kan duidelijker worden aangegeven hoe de praktijk de verruiming
van het begrip «belang van het onderzoek» concreet mag invullen?
Waar ligt de grens waarbij de proportionaliteit wordt overschreden? Waarom
wordt dit niet bij wet vastgelegd? Deelt de regering de mening dat naarmate
er steeds meer en zwaardere dwangmiddelen bij komen juist sprake moet zijn
van het aangeven van de noodzakelijkheid en proportionaliteit van die dwangmiddelen?
Zo ja, waarom gebeurt dat dan niet goed in dit wetsvoorstel? Kan dit alsnog
gebeuren? Zo nee, waarom niet?
 Begrijpen de leden van de PvdA-fractie het goed dat indien er DNA-materiaal
van de verdachte kan worden afgenomen, verwantschapsonderzoek dan nooit aan
de orde kan zijn? Soortgelijke vragen hebben deze leden ten aanzien van de
voorwaarden voor grootschalig DNA-onderzoek. Ook in dit geval zien zij niet
in waarom de voorwaarden bij een dergelijk zwaar middel niet bij wet zouden
moeten worden vastgelegd.
 De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van toelichting op meerdere
plaatsen verwijzingen naar de klaarblijkelijk succesvolle Engelse praktijk
van DNA-verwantschapsonderzoek. In dat verband wordt ook gewezen op de in
Nederland al gevoelde noodzaak om dit instrument toe te passen. Bij wie wordt
die noodzaak precies gevoeld? In de memorie van toelichting wordt gesteld
dat het belang van de introductie van verwantschapsonderzoek wordt onderschreven
door de zittende en staande magistratuur. Hoe verhoudt zich dit tot de opmerkingen
van de Raad voor de rechtspraak in zijn brief d.d. 17 december
2008 waarin hij ingaat op de risico’s van verkeerde conclusies die verbonden
kunnen worden aan een DNA-verwantschapsonderzoek? Kan op de daar genoemde
risico’s worden ingegaan? De leden van de PvdA-fractie duiden in het
bijzonder op het risico dat ontstaat doordat niet iedereen die in de burgerlijke
stand staat vermeld als vader van iemand ook daadwerkelijk in biologische
zin verwant hoeft te zijn.
 Deze leden achten een onderbouwing van de wenselijkheid van verwantschapsonderzoek
door enkel summier te verwijzen naar Engelse ervaringen, te mager. Zijn er
binnen de Europese Unie – naast Engeland – nog andere landen waar
de mogelijkheid van DNA-verwantschapsonderzoek bestaat, zo vragen deze leden.
Zo ja, wat zijn de ervaringen in die landen? Zo nee, is bekend of er landen
zijn waar dit instrument wel is overwogen maar niet is ingevoerd?
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat de regering de misdrijven, waarbij
actief DNA-verwantschapsonderzoek mogelijk wordt, beperkt tot misdrijven waarop
een gevangenisstraf van acht jaar of meer mogelijk is en tot een aantal geweld-
en zedenmisdrijven, waarbij de maximumstraf minder dan acht jaar is. Dit is
ten opzichte van de nota «Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken»
een beperking. Passief DNA-verwantschapsonderzoek, waarbij per toeval een
DNA wordt gematcht, wordt wel mogelijk voor misdrijven zoals die in de nota
werden bedoeld, namelijk misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis open staat.
Voor dit laatste is gekozen omdat het risico dat met passief DNA-onderzoek
een inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer van onschuldige burgers geringer
is dan bij actief DNA-onderzoek. Is het risico op een inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer van onschuldige burgers de reden voor beperking van het aantal
misdrijven dat voor actief DNA-onderzoek in aanmerking kan komen? Zo ja, hoe
zou u die risico’s concreet willen beschrijven? Zo nee, waarom wordt
die beperking ten opzichte van de genoemde nota dan wel voorgesteld?
 Met belangstelling lezen de leden van de PvdA-fractie de passages in de
memorie van toelichting ten aanzien artikel 8 van het Europees Verdrag tot
Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Waarheden (EVRM).
Zij delen de opmerking dat de inmenging in het recht op onaantastbaarheid
van het lichaam van een verdachte of veroordeelde wordt gerechtvaardigd door
het zwaarwegende belang van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
Vinden er binnen het kader van het Nederlandse recht, maar buiten het strafrecht,
andere inmengingen in het recht op onaantastbaarheid van het lichaam plaats
die worden gerechtvaardigde door andere zwaarwegende belangen? Zo ja, kunnen
daar voorbeelden van worden gegeven? Kunnen zwaarwegende belangen ook andere
belangen zijn dan de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde? Zo ja,
bij welke belangen is dit mogelijk, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 
 De leden van de SP-fractie onderkennen de voordelen van het mogelijk maken
van verwantschapsonderzoek. Wanneer DNA-onderzoek een effectieve bijdrage
blijkt aan het opsporingsonderzoek dan moet invoering worden overwogen. Daarbij
mag niet voorbijgegaan worden aan de bezwaren die mogelijk aan een dergelijk
onderzoek kleven. De mate van betrouwbaarheid neemt immers af omdat er sprake
is van een gedeeltelijk profiel. Daarnaast wordt een behoorlijke aanslag gepleegd
op de capaciteit van onderzoeksinstituten, politie en justitie. Wanneer toch
besloten wordt tot invoering van verwantschapsonderzoek moet er naar mening
van deze leden een afdoende mate van bescherming worden geboden om de nadelen
en risico’s te ondervangen.
 De leden van de SP-fractie zijn van mening dat misdrijven moeten worden
opgelost, zeker wanneer het ernstige misdrijven betreft. Wanneer, met de nodige
waarborgen omkleed, verwantschapsonderzoek daar een effectieve
bijdrage aan kan leveren, dan verdient dergelijk DNA-onderzoek een kans. Deze
leden zien echter wel een duidelijk verschil met het klassieke DNA-onderzoek
dat zich richt op profielvergelijking. Met het verwantschapsonderzoek wordt
mogelijk een richting aan het onderzoek gegeven terwijl bij het klassieke
onderzoek het een kwestie is van ja of nee. Daarin schuilt naar mening van
deze leden ook het gevaar. Zij wijzen in dit verband op de, in de memorie
van toelichting veel aangehaalde, situatie in Engeland waar voor de kleinste
vergrijpen DNA mag worden afgenomen dat vervolgens levenslang bewaard blijft.
Er mag geen situatie van het jagen op DNA ontstaan, waardoor oneigenlijk gebruik
in de hand wordt gewerkt. Onderschrijft de regering deze gedachte?
 Deze leden ondersteunen de keuzevrijheid die bestaat voor familieleden
om te kunnen beslissen over het afstaan van celmateriaal ingeval iemand die
geselecteerd is voor een grootschalig onderzoek niet wenst mee te werken.
Zij wijzen er wel op dat een dergelijke persoon in een situatie wordt gebracht
die een grote morele druk met zich kan brengen zodat hier zorgvuldig mee moet
worden omgegaan. Zij wijzen in dit verband ook op de vernietiging van materiaal
na gebruik voor verwantschapsonderzoek in een concrete strafzaak.
 Het criterium «in het belang van het onderzoek» mag naar mening
van de leden van de SP-fractie niet verworden tot «in het belang van
enig onderzoek». Wordt dit uitgangspunt gedeeld door de regering? Deze
leden wijzen bij het onderzoeksbelang op de vrijblijvende beschrijving in
de instructie voor actief verwantschapsonderzoek. De termen «redelijke
inzet van middelen» en «voldoende kans bieden» zijn relatief.
Moet de redelijkheid worden afgemeten aan het beschikbare budget of aan het
maatschappelijk belang? En wat is te verstaan onder voldoende kans? De leden
van de SP-fractie vragen om een nadere uitleg op dit punt.
 
 Hoewel de leden van de VVD-fractie positief tegenover dit wetsvoorstel
staan, maken zij zich zorgen over de bijkomende eventuele nadelige gevolgen.
Daarbij denken zij aan het argument dat onschuldige mensen in beeld kunnen
komen bij politie en justitie omdat hun DNA-profiel door toeval veel DNA-kenmerken
gemeen heeft met dat van het daderspoor. Daarnaast het argument dat een aanwijzing
in de richting van een bepaalde persoon simpelweg kan voortvloeien uit het
gegeven dat iemand in de familie verdacht of veroordeeld is. Deze leden vernemen
graag van de regering of en hoe dit zo veel mogelijk te voorkomen zal zijn.
 De regering geeft in de toelichting aan dat de grote lijsten van namen
met zogenaamde gedeeltelijke overeenkomsten tussen DNA-profielen, die een
actieve doorzoeking van de DNA-databank op verwantschap bij het Nederlands
Forensisch Instituut (NFI) kan opleveren, een groot beslag kunnen leggen op
de capaciteit van het instituut, de politie en justitie. Deze leden willen
graag van de regering een nadere toelichting hierop krijgen met betrekking
tot de kosten en eventuele capaciteitsproblemen.
 De leden van de VVD-fractie vinden de reikwijdte van het wetsvoorstel
aan de beperkte kant, nu het DNA-verwantschapsonderzoek alleen toegestaan
is bij een misdrijf waar op een gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld
en een beperkt aantal ernstige gewelds- en zedenmisdrijven die ten minste
met zes jaar gevangenisstraf worden bedreigd. Nu valt een misdrijf, zoals
bijvoorbeeld artikel 306 van het Wetboek van Strafrecht, waarbij een dodelijk
slachtoffer valt te betreuren hier niet onder, aangezien hier maximaal een
gevangenisstraf van drie jaar op staat. Deze leden zijn van mening dat het
DNA-verwantschapsonderzoek dient te worden toegestaan bij delicten waarop
een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld en delicten van vier
jaar of minder, waarbij de fysieke integriteit van het menselijk lichaam wordt
aangetast. Zij verzoeken de regering hier nader op in te gaan en aan te geven
waarom het DNA-verwantschapsonderzoek in deze gevallen niet mogelijk zou moeten.
 De regering geeft verder aan dat het DNA-verwantschapsonderzoek alleen
kan worden bevolen indien dat nodig is in het kader van het onderzoek dat
dient ter opheldering van een zeer ernstig misdrijf. De leden van de VVD-fractie
vragen wat de regering hier precies mee bedoelt. Zoals aangegeven, zijn deze
leden van mening dat het DNA-verwantschapsonderzoek toegestaan zou moeten
zijn bij een misdrijf van vier jaar of hoger en bij delicten waarbij minder
dan vier jaar gevangenisstraf op staat maar waarbij de fysieke integriteit
van het menselijk lichaam is aangetast. Is de regering het met hen eens dat
aantasting van de fysieke integriteit van het menselijk lichaam een ernstig
misdrijf is? Zo nee, waarom niet?
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de regering met betrekking
tot het DNA-verwantschapsonderzoek stelt dat het er niet om gaat om vast te
stellen of betrokkene eerdere misdrijven heeft begaan die kunnen bijdragen
aan de opheldering van het actuele misdrijf dat hem ten laste is gelegd, maar
om de dader van het misdrijf op te sporen door te zoeken naar gedeeltelijke
overeenkomsten tussen twee DNA-profielen. Die overeenkomsten kunnen erop duiden
dat een bloedverwant van de onbekende verdachte of derde mogelijk de dader
is. Deze leden begrijpen dit zo dat een grotere groep betrokkenen te maken
kan krijgen met een inbreuk op fundamentele vrijheden, terwijl de kans op
succes niet navenant toeneemt. Deze leden verzoeken de regering dan ook nader
toe te lichten waarom deze keuze toch gerechtvaardigd is.
 
 De leden van de SGP-fractie constateren dat het duidelijk is dat er op
dit moment geen wettelijke grondslag is voor het actief zoeken naar verwantschapsinformatie.
Aangezien het in het voorstel gaat om een strafrechtelijk dwangmiddel, waarbij
inbreuk wordt gemaakt op grondrechten zoals de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer en de lichamelijke integriteit, dient volgens deze leden de proportionaliteitstoets
voorop te staan. Daarbij is de vraag of er sprake is van een dringende maatschappelijke
noodzaak en of de omvang van de inbreuk in een zodanige verhouding staat dat
deze gerechtvaardigd is, mede met het oog op de te verwachten effectiviteit
van het middel?
 Naar de opvatting van deze leden mogen dwangmiddelen die een inbreuk maken
op de lichamelijke integriteit alleen worden toegepast indien dat nodig is
in het kader van een onderzoek ter opheldering van een strafbaar feit (waarheidsvinding)
waarvan betrokkene wordt verdacht. Het voorstel tot introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
doet deze leden de vraag stellen of het criterium van een verdenking van een
concreet misdrijf niet wordt vervangen door de verwachting van mogelijke betrokkenheid
bij andere misdrijven, om langs die omweg het concrete misdrijf op te lossen.
Leidt het voorgestelde DNA-verwantschapsonderzoek er niet tevens toe dat niet
alleen de persoonlijke levenssfeer van de verdachte, maar ook steeds meer
die van derden wordt geraakt?
 In algemene zin kunnen de leden van de SGP-fractie de opvatting van de
regering onderschrijven dat het belang van een aan de verdachte verwante persoon
om niet of minder gemakkelijk opgespoord te kunnen worden geen rechtens te
respecteren belang is. Dit belet hen echter vooralsnog niet om grote vraagtekens
te plaatsen bij de consequentie van de voorgestelde regeling, die het mogelijk
maakt dat DNA-profielen van verdachten (en veroordeelden) worden gebruikt
ten behoeve van het opsporen van strafbare feiten van de familieleden van
die verdachten (en veroordeelden). Kan de consequentie niet zijn dat de verwante
van een verdachte (of veroordeelde) kan worden opgespoord, ook al bestond
oorspronkelijk geen verdenking tegen hem en van hem geen DNA-profiel in de
DNA-databank was verwerkt?
 De memorie van toelichting erkent dat het DNA-verwantschapsonderzoek een
beperkte, aanvullende functie zal vervullen ten opzichte van het klassieke
DNA-onderzoek. Deze leden vragen op welke wijze aan de hand van de
praktijk kan worden aangetoond dat er een dringende behoefte bestaat aan de
mogelijkheid van toepassing van dit instrument. Het middel zou uitsluitend
toepassing kunnen (mogen?) vinden bij een beperkt aantal (ernstige) misdrijven.
Het is deze leden echter niet duidelijk geworden aan welke concrete misdrijven
gedacht moet worden. In de stukken is onder andere sprake van moord en verkrachting,
ernstige gewelds- of zedenmisdrijven, feiten die nooit verjaren, feiten waarbij
een dodelijk slachtoffer is te betreuren, maar ook van inbraken. Een meer
nauwkeurige aanduiding is volgens deze leden wenselijk.
 Hoewel de leden van de SGP-fractie het aannemelijk achten dat verwantschapsonderzoek
zal kunnen bijdragen aan de effectiviteit van de opsporing, zij het in bescheiden
mate, plaatsen zij toch vraagtekens bij de maatschappelijke noodzaak van het
voorstel. Deze vraagtekens worden mede ingegeven door het huns inziens nauwelijks
voor formulering vatbare onderscheid tussen actief en passief DNA-verwantschapsonderzoek.
Is dit niet een in hoge mate kunstmatig onderscheid? Kan dit onderscheid als
gevolg van technische ontwikkelingen niet gemakkelijk wijzigen en verschuift
daardoor het begrip «bijvangst» niet even gemakkelijk?
 De leden van de SGP-fractie hebben, zoals zij hierboven in andere bewoordingen
reeds hebben aangegeven, moeite met het zogenoemd bovenpersoonlijk gebruik
van DNA-materiaal dat is verkregen van een verdachte (of veroordeelde) en
dat wordt aangewend ter opsporing van delicten die anderen dan de verdachte
(of veroordeelde) hebben begaan. Zij vragen of de ingrijpende aard van het
dwangmiddel zich er niet tegen verzet dat in deze situatie de verdachte zelfs
geen toestemming wordt gevraagd om de informatie te benutten. Kan dit zonder
meer worden gerechtvaardigd met een beroep op de zeer ruim geformuleerde doelomschrijving
van het afnemen van DNA-materiaal, namelijk het «voorkomen, opsporen,
vervolgen en berechten van andere strafbare feiten»? Ook al is het DNA-materiaal
rechtmatig verkregen, onderscheidt het DNA-verwantschapsonderzoek zich niet
van de andere dwangmiddelen doordat het wordt ingezet tegen personen jegens
wie geen verdenking bestaat?
 De leden van de SGP-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het
besluit van de regering om het aanvankelijke voornemen DNA-verwantschapsonderzoek
mogelijk te maken in geval van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis
is toegelaten, te herzien, althans wat betreft actief DNA-verwantschapsonderzoek.
Voor passief DNA-verwantschapsonderzoek is de grens evenwel gehandhaafd bij
een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.
 De overige voorwaarden die zullen gelden voor een actief DNA-verwantschapsonderzoek
zullen niet in het Wetboek van Strafvordering worden vastgelegd, aldus het
nader rapport, maar in de Instructie DNA-onderzoek van het College van procureurs-generaal.
Nu voor de wetgever in het voorstel geen rol is weggelegd, wat betreft de
formulering van de overige voorwaarden, stellen deze leden de vraag op welke
wijze veranderingen in de instructie tot stand kunnen worden gebracht, wie
daartoe het initiatief kan nemen en wie de uiteindelijke beslissing neemt.
 2.2. DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
bij onbekende slachtoffers
 De leden van de CDA-fractie achten het van belang dat de mogelijkheden
voor het doen van DNA-onderzoek bij onbekende slachtoffers wordt verruimd.
Deze leden achten het van groot belang dat het maximale wordt gedaan om de
identiteit van onbekende slachtoffers te achterhalen. Hier is niet in de eerste
plaats sprake van een opsporingsbelang, maar veel meer van het kunnen traceren
van en vervolgens inlichten van nabestaanden. In dit licht vragen zij waarom
bij onbekende slachtoffers slechts uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
uit DNA mogen worden afgeleid. Is het niet een morele plicht om alle technische
mogelijkheden te gebruiken om de identiteit van onbekende slachtoffers
te achterhalen? Is het niet te verkiezen om het begrip «uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken» te beperken tot de onbekende verdachte en bij de
onbekende slachtoffers alle persoonskenmerken uit DNA te mogen gebruiken?
 
 De leden van de SP-fractie onderschrijven het belang van DNA-onderzoek
bij de vaststelling van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van de identiteit
van onbekende slachtoffers en steunen de wettelijke aanpassingen om dit mogelijk
te maken.
 2.3. Bevoegdheid tot het verrichten van DNA-onderzoek
bij onbekende verdachten door de hulpofficier van justitie
 De leden van de SP-fractie steunen het voorstel om het toekennen van de
bevoegdheid tot het verrichten van DNA-onderzoek bij onbekende verdachten
aan de hulpofficier van justitie te beperken tot de zogenoemde «high-volume-crime»-misdrijven.
De leden wijzen in dit verband ook op de relatie met de voorziene verstrekte
rol van de rechter-commissaris.
 
 De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de hulpofficier van justitie
het bevel kan geven tot afname van het DNA-materiaal van een onbekende verdachte.
Dit gezien de capaciteit bij het OM, vermindering van bureaucratie en de fysieke
afstand van de zaaksofficier. Deze leden verzoeken de regering hier nader
op in te gaan. Met de regering zijn deze leden het eens dat de zaaksofficier
duidelijk betrokken blijft bij het forensisch onderzoek.
 2.4. DNA-onderzoek bij vermiste personen
 De leden van de SP-fractie merken op dat DNA-onderzoek bij vermiste personen
een belangrijke rol kan spelen bij het beëindigen van een vermissing
en de daarmee voor nabestaanden voortdurende onzekerheid over het lot van
de vermiste. Daarnaast kan het onderzoek bijdragen aan de opsporing en vervolging
indien de vermissing het gevolg is van een misdrijf. Deze leden achten dit
belang voldoende om DNA-onderzoek mogelijk te maken.
 
 De voorzitter van de commissie,
 De Pater-van der Meer
 De griffier van de commissie,
 Nava
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GL), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer (SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA),
Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en
Anker (CU).
 Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten (SP), Sterk
(CDA), Ulenbelt (SP), De Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL), Dijsselbloem
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra
(VVD), Fritsma (PVV), Karabulut (SP), Koşer Kaya (D66), Gill’ard
(PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Smilde (CDA) en
Slob (CU).