Miljoenennota 2007 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30800, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-09-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30800 nr. 1

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVE VOORWOORD1 HOOFDLIJNEN VAN BELEID1.1 Nederland werkt1.2 Economie weer in bloeiDe economie groeitFiguur 1.2.1 Cumulatieve groei van het bbpDe werkgelegenheid stijgtDe koopkracht stijgt weerHerstel van vertrouwen1.3 Sterker uit het dalSolide overheidsfinanciënNieuw zorgstelselVersterkte economische structuurToegenomen veiligheid1.4 Prioriteiten 2007: economische structuur,
koopkracht, veiligheid en jeugdKoopkrachtverbetering en arbeidsparticipatieVersterking van de economische structuurVerbetering veiligheidInvesteren in de jeugd1.5 Vertrouwen in de toekomst2 DE BASIS VAN HET FINANCIEEL-ECONOMISCHE
BELEID2.1 Inleiding2.2 De Nederlandse economie in vogelvluchtNederlandse economie op stoomGroei breed gedragenConsumptie en vertrouwenFiguur 2.2.2 Cumulatieve economische groei vanaf 1992
(1992=100)Meer werk en meer mensen die meedoenRisico van krapte op de arbeidsmarktMobiliteitFiguur 2.2.3 Werkloosheid sinds begin 2003Bedrijven staan er goed voorMinder regelsVooruitzichten: redelijke groei2.3 Het belang van economische dynamiek
en veranderingToekomstige groei vooral door verhoging productiviteitRandvoorwaarden voor een dynamische samenleving Figuur 2.3.1 Aantal gewerkte uren per product in 1970
en 2006Geld maakt niet gelukkig?Zonder dynamiek geen perspectiefNieuwe zekerheden komen in de plaats van oude2.4 Keuzes maken2.4.1 Kiezen voor de lange termijnTiming van de maatregelenAandacht voor kortetermijnontwikkelingenDe lange termijn2.4.2 Kiezen voor prikkelsHoe vindt inkomensherverdeling plaats en wat is het resultaat?Evenwichtige inkomensverdelingWerk: hét medicijn tegen ongelijkheid en vóór
sociale integratie2.4.3 Kiezen voor eigen verantwoordelijkheidOverheid zorgt voor randvoorwaarden2.5 Afsluitend3 UITDAGINGEN, SPEERPUNTEN EN RESULTATEN
VAN BELEID3.1 Sociaal en economisch beleid Speerpunten op sociaal en economisch gebied3.2 Jeugd Speerpunten op het gebied van jeugd3.3 Onderwijs, kennis en innovatie Speerpunten op het gebied van onderwijs, kennis en innovatie3.4 Veiligheid Speerpunten op het gebied van veiligheid3.5 Zorg Speerpunten op het gebied van zorg3.6 Leefomgeving en mobiliteit Speerpunten op het gebied van leefomgeving en mobiliteit3.7 Koninkrijk, Europa en internationaal beleid Speerpunten op het gebied van Koninkrijk, Europa en internationaalVersterking inzetbaarheid krijgsmacht voor crisisbeheersingsoperaties4 BUDGETTAIR BELEID4.1 Ontwikkeling overheidsfinanciën in vogelvlucht4.1.1 Verbetering overheidsfinanciën sinds vorig
jaar4.1.2 Feitelijke en structurele verbetering overheidsfinanciënGrafiek 4.1.1 EMU-saldo4.1.3 Lokale overheidsfinanciën4.1.4 Overheidsfinanciën: eurozone en IMFFiguur 4.1.1 EMU-schuld en tekort in 2006 (eurozone; %
bbp)4.2 Uitgavenontwikkeling sinds de Miljoenennota
20064.2.1 Rijksbegroting in enge zinMacrobijstellingenOverige mee- en tegenvallersBeleidVeiligheidOnderwijs en jeugdbeleid4.2.2 Sociale zekerheid en ArbeidsmarktMacrobijstellingenMee- en tegenvallersBeleid4.2.3 ZorgMacrobijstellingenOverige mee- en tegenvallersBeleid4.2.4 Toetsing totale uitgavenkader4.3 Inkomsten- en lastenontwikkeling4.3.1 Lastenbeeld 20064.3.2 Lastenbeeld 20074.3.3 Toetsing totale lastenkader4.3.4 Inkomsten5 EEN EEUW MILJOENENNOTA5.1 Inleiding5.2 Eerste Wereldoorlog: de prijs van neutraliteitGrafiek 5.2.1 Continue EMU-tekort 1900–1938 (%bbp)Grafiek 5.2.2 Toenemende EMU-schuldquote door WO I, Duitse
hyperinflatie begin jaren twintig en depressie jaren dertig (% bpp)
1900–19385.3 Jaren twintig: «de roaring twenties»5.4 Jaren dertig: depressie5.5 De Tweede Wereldoorlog5.6 Naoorlogse periode tot 1973: «golden
age»Grafiek 5.6.1 Van EMU-overschot naar tekort 1948–1972
(% bbp)Grafiek 5.6.2 Afnemende EMU-schuldquote 1948–1972
(% bbp)5.7 Periode 1973–1981: overheidsfinanciën
uit het lood5.8 Periode 1982–1993: loonmatigingGrafiek 5.8.1 EMU-tekort explodeerten stabiliseert 1973–1993
(% bbp)Grafiek 5.8.2 EMU-schuldquote: acceleratie en stabilisatie
1973–1993 (% bbp)5.9 Periode 1994–2007: structurele hervormingen
en begrotingsconsolidatieGrafiek 5.9.1 Naar EMU-evenwicht 1994–2007 (%
bbp)Grafiek 5.9.2 Dalende EMU-schuldquote 1994–2007
(% bbp)Nr. 2NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËNTOELICHTING OP DE BIJLAGEN1 BUDGETTAIRE KERNGEGEVENS 2  DE UITGAVEN EN NIET-BELASTINGONTVANGSTEN2.1 Uitgaven Begrotingen2.2 Niet-belastingontvangsten2.3 Uitgaven niet relevant voor enig kader2.4 Agentschappen 2.5 GarantiesDefinitie garantiesSoorten garantiesSoorten garantiesUitgavenOntvangsten3 DE BELASTING- EN PREMIE-ONTVANGSTEN3.1 Inleiding3.2 De belasting- en premieontvangsten in 20063.3 De belasting- en premieontvangsten in 20073.3.1 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten
20073.3.2 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting-
en premieontvangsten.3.4 Meerjarige ontvangstenraming3.5 De belastingraming 2006–20074 EMU-SALDO, EMU-SCHULD, SOCIALE FONDSEN
EN FINANCIERINGSBEHOEFTEN5 BELASTINGUITGAVEN5.1 Inleiding5.2 Maatregelen per 20075.3 Overzicht van de belastinguitgaven5.4 Evaluatie van belastinguitgaven.Gerealiseerde evaluaties sinds de vorige Miljoenennota.Nog te verschijnen evaluaties die voor dit jaar staan
gepland.Evaluatieprogramma 20076 INTERDEPARTEMENTALE BELEIDSONDERZOEKEN6.1 Stand van zaken IBO’s uit ronde 2005 6.2 IBO’s uit eerdere rondes 7 ADMINISTRATIEVE LASTENREDUCTIE VOOR HET
BEDRIJFSLEVENStand van zaken uitvoering reductieplannenTabel 1: Overzichtstabel reductiebeeld per departement
per jaar (cumulatief € miljoen; volume en prijspeil ultimo 2002) ToelichtingDepartementale wijzigingen reductiebeeld ten opzichte
van de Kabinetsbrief april 2006FinanciënVWSJustitieVROMEZBZK, VenW, SZW, LNV en OCWRapport Algemene RekenkamerLIJST VAN GEBRUIKTE TERMEN EN HUN BETEKENISAOW-spaarfondsApparaatsuitgavenAutomatische stabilisatieBaten-lastenstelselBelastinguitgavenBeleidsintensiveringenBruto Binnenlands Product (BBP)Bruto Nationaal Product (BNP)BudgetdisciplinesectorClub van RomeCollectieve lastendrukCollectieve uitgavenConsolidatieContractloonDerdenrekeningenDienst die een baten-lastenstelsel voertDiergezondheidsfondsEconomische en Monetaire Unie (EMU)EindejaarsmargeEMU-saldoEMU-schuld(-quote)Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen
(ESR)FinancieringssaldoFonds Economische Structuurversterking (FES)Geharmoniseerd BBPGemeentefondsHomogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)IJklijnInfrastructuurfondsInterdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)In- en (uit)verdieneffectenKasbegripLastenverlichting (en -verzwaring)Leen- en depositofaciliteitLoonbijstellingManagement Control SysteemMicrolastenontwikkeling (MLO)NajaarsnotaNajaarsoverlegNationale Bestedingen-deflator (NB-deflator)Nationale RekeningenNetto-uitgaven Rijksbegroting in enge zinNetto-uitgaven Sociale Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidNetto-uitgaven ZorgsectorNiet-belastingontvangstenNiet-financiële bedrijvenPrijsbijstellingProgressiefactorProvinciefondsRechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Reële disconteringsvoetSociale fondsenStaatsbalansStabiliteits- en GroeipactTransactiebegripTrendmatig begrotingsbeleidVan Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB)Vermoedelijke UitkomstenVoorjaarsnotaVoorlopige RekeningZelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN TREFWOORDENREGISTER
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30800Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 405 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30800Miljoenennotanr. 1NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËNAangeboden 19 september 2006Tekstgedeelte van de Miljoenennota 2007INHOUDSOPGAVE Voorwoord5   1Hoofdlijnen71.1Nederland werkt71.2Economie weer in bloei71.3Sterker uit het dal91.4Prioriteiten 2007: koopkracht,
economische structuur, veiligheid en jeugd111.5Vertrouwen in de toekomst13   2De basis van het financieel-economische beleid152.1Inleiding152.2De Nederlandse economie in vogelvlucht152.3Het belang van economische dynamiek en
vooruitgang212.4Keuzes maken262.5Afsluitend34   3Uitdagingen, speerpunten en resultaten van beleid353.1Sociaal en economisch beleid353.2Jeugd393.3Onderwijs, kennis en innovatie413.4Veiligheid433.5Zorg443.6Leefomgeving en mobiliteit463.7Koninkrijk, Europa
en internationaal beleid49   4Budgettair beleid534.1Ontwikkeling overheidsfinanciën in
vogelvlucht534.2Uitgavenontwikkeling sinds de Miljoenennota
2006574.3Inkomsten- en lastenontwikkeling63   5Een eeuw Miljoenennota675.1Inleiding675.2Eerste Wereldoorlog:
de prijs van neutraliteit685.3Jaren twintig: de roaring twenties695.4Jaren dertig: depressie695.5De Tweede Wereldoorlog695.6Naoorlogse periode tot 1973: golden
age705.7Periode 1973–1981: overheidsfinanciënuit
het lood715.8Periode 1982–1993: loonmatiging715.9Periode 1994–2007: structurele
hervormingen en begrotingsconsolidatie72   Bijlagen
bij de Miljoenennota77   Toelichting
op de bijlagen79   1Budgettaire kerngegevens80   2De uitgaven en niet-belastingontvangsten 2005–201182   3De belasting- en premieontvangsten893.1Inleiding893.2De belasting- en premieontvangsten
in 2006903.2De belasting- en premieontvangsten
in 2007913.4Meerjarige belastingraming933.5De belastingraming 2006–200794   4EMU-saldo, EMU-schuld en
financieringsbehoefte95   5Belastinguitgaven975.1Inleiding975.2Maatregelen per 2007975.3Overzicht van de belastinguitgaven985.4Evaluatie van belastinguitgaven101   6Interdepartementale beleidsonderzoeken105   7Administratieve lastenreductie
voor het bedrijfsleven107   Lijst
van gebruikte termen en hun betekenis111   Lijst
van gebruikte afkortingen115   Trefwoordenregister118      Internetbijlagen
(gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl)    1Horizontale Toelichting    2Verticale Toelichting    3Toelichting op de belastingontvangsten    4Toelichting op de belastinguitgaven VOORWOORDNederland staat er beter voor; Nederland werkt.Na jaren van neergang en traag herstel is er nu weer sprake van stevige
groei. Het Centraal Planbureau verwacht voor volgend jaar een economische
groei van 3 procent en voor dit jaar 3¼ procent.De groei komt zeer gelegen. Nederlandse burgers hebben eerder offers moeten
brengen toen het economisch tegenzat, en hervormingen werden doorgevoerd.
Gelukkig kan nu iedereen profiteren van de economische opleving en worden
in 2007 positieve resultaten van de hervormingen zichtbaar.Het nieuwe economische perspectief is goed te zien aan het aantal banen:
dat groeit weer fors. Minder mensen zijn werkloos of raken werkloos. Het consumentenvertrouwen
en het producentenvertrouwen zijn fors gestegen. Minder mensen zijn afhankelijk
van een uitkering; de criminaliteit is gedaald; er zijn minder jongeren die
zonder diploma van school gaan; het vestigingsklimaat voor bedrijven is aantrekkelijker
gemaakt. Nederland doet het nu in veel opzichten beter dan de andere landen
in Europa. De economische groei is hoger en overheidsfinanciën zijn in
recordtempo op orde gebracht.Deze Miljoenennota laat voor het eerst sinds 2001 geen begrotingstekort
zien, maar een klein overschot. De begroting voor 2007 kenmerkt zich door
een bescheiden groei van de totale uitgaven en duidelijke keuzes voor prioritaire
onderwerpen als onderwijs, kennis, veiligheid, zorg en jeugd. Zowel de uitgaven
als de lasten blijven binnen de afspraken die hierover zijn gemaakt.Nederland hoeft vanaf 2007 1 miljard minder af te dragen aan de EU. Dit
komt ten gunste van burgers en bedrijven. Een belangrijk deel van de lastenverlichting
voor burgers gebeurt door het verlagen van de werkloosheidspremie. Deze maatregelen
zijn gunstig voor werkenden. Ouders profiteren van de verlaagde ouderbijdrage
voor de kinderopvang en van een hogere kinderbijslag. De koopkracht van ouderen
wordt ondersteund door het verhogen van de AOW-toeslag. Iedereen profiteert
van de verlaging van het belastingtarief in de eerste schijf. Resultaat van
de maatregelen is dat over de hele linie huishoudens er circa 1 procent in
koopkracht op vooruit gaan.Deze Miljoenennota markeert 100 jaar Miljoenennota en is niet alleen in
dit opzicht bijzonder. De Miljoenennota licht een volwaardige en een sobere
begroting toe. Een mooie begroting ook, bijna net zo mooi als de omslag van
deze Miljoenennota. Na 100 jaar staat Nederland er beter voor, Nederland werkt,
maar moet blijven werken aan een mooiere toekomst.Gerrit ZalmMinister van Financiën1 HOOFDLIJNEN VAN BELEID1.1 Nederland werktDe Nederlandse economie zit in de lift. Was 2005 nog het jaar van de hoopvolle
verwachting, 2006 is het jaar van de tastbare resultaten. De economische groei
trekt dit jaar aan tot 3¼ procent en zal volgend jaar 3 procent bedragen.
Loonmatiging heeft onze concurrentiepositie weer verbeterd en levert een belangrijke
bijdrage aan het economisch herstel. De werkgelegenheid groeit, de werkloosheid
neemt snel af, de begroting tendeert naar evenwicht en de koopkracht stijgt.
Kortom: Nederland werkt weer. Het lange hoofdstuk van de laagconjunctuur kan
definitief worden afgesloten.De afgelopen jaren is – langs de constante lijnen van meedoen, meer
werk en minder regels – gewerkt aan het versterken en toekomstbestendig
maken van de Nederlandse economie. De hervormingen waren pijnlijk en leidden
soms tot onrust. De positieve ontwikkelingen in 2006 hebben het kabinet echter
gesterkt in de overtuiging dat de juiste keuzes zijn gemaakt. Nederland heeft
over de afgelopen conjunctuurgolf gemiddeld beter gepresteerd dan het eurogebied.
Door de hervormingen is een gezond economisch fundament neergelegd, waarop
in de komende jaren kan worden voortgebouwd.Het kabinet geeft in de Begroting 2007 prioriteit aan verdere verbetering
van de economische structuur, de koopkracht, de veiligheid en het jeugdbeleid.
Dat alles onder de voorwaarde dat de overheidsfinanciën solide zijn en
blijven. Ondernemen en werken worden aantrekkelijker gemaakt door lastenverlichting
voor bedrijven en burgers en extra geld voor kinderopvang. Een breed en evenwichtig
pakket aan koopkrachtondersteuning zorgt ervoor dat vrijwel alle huishoudens
er circa 1 procent of meer op vooruitgaan. Door te investeren in het veiligheids-
en jeugdbeleid wordt verder gewerkt aan een veilige en kansrijke maatschappij
voor jonge en toekomstige generaties.1.2 Economie weer in bloeiDe economie groeitDe Nederlandse economie heeft een lange periode van gematigde groei achter
zich gelaten. Ten tijde van de Miljoenennota 2006 waren de voortekenen al
gunstig. Nu blijkt dat de voortekenen ons niet hebben bedrogen: het bruto
binnenlands product (bbp) groeit dit jaar krachtig met 3¼ procent.
In 2006 groeit voor het eerst sinds begin 2003 de werkgelegenheid weer en
neemt de werkloosheid af. Voor 2007 verwacht het Centraal Planbureau (CPB)
een welvaartsgroei van 3 procent.Revisies van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) werpen ook een
positiever licht op het recente verleden. 2003 blijkt achteraf geen jaar van
economische krimp te zijn geweest en het beeld voor 2004 en 2005 is beter
dan eerst gedacht. In de Miljoenennota 2006 werd nog uitgegaan van een gemiddelde
groei van 1,1 procent bbp over de periode 2003–2006. Nu
blijkt deze groei gemiddeld 1,8 procent te zijn geweest. Het voorspoedige
herstel brengt de economische groei in de vier jaren tot en met 2006 zelfs
dicht in de buurt van de normale structurele groei. De Nederlandse economie
is in deze periode ook harder gegroeid dan het gemiddelde in het eurogebied
(zie figuur 1.2.1).Figuur 1.2.1 Cumulatieve groei van het bbpBron: CPBDe aantrekkende groei is een verademing voor burgers en bedrijven. Werknemers
zien hun inkomen toenemen en werkzoekenden krijgen nieuwe kansen op betaald
werk. In rijke landen is het soms modieus om het belang van economische groei
te relativeren. Elke periode van laagconjunctuur laat echter weer zien dat
een gebrek aan groei een hoge tol eist doordat veel mensen geconfronteerd
worden met inkomensverlies en toegenomen onzekerheid.De werkgelegenheid stijgtHet economische herstel biedt meer mensen de kans hun talenten en energie
in te zetten op de arbeidsmarkt. In 2006 en 2007 neemt het aantal werkenden
volgens de prognoses van het CPB met 320 duizend toe. De werkloosheid daalt
in die twee jaar naar verwachting met 135 duizend personen. Mensen die opnieuw
of voor het eerst een baan vinden, zien hun inkomen sterk groeien. Voor mensen
die werk vinden vanuit een uitkering betekent het herstel van de economie
een gemiddelde stijging van hun koopkracht met circa 15 procent. Baanvinders
plukken daarmee zowel sociaal als financieel de sappigste vruchten van het
economische herstel.De koopkracht stijgt weerOok voor andere groepen burgers manifesteert het herstel zich duidelijk
in een verbetering van de levensstandaard. Dankzij lastenverlichting en de
invoering van de zorgtoeslag neemt in 2006 voor 80 procent van de bevolking –
waaronder de lage inkomensgroepen – het besteedbaar inkomen toe. De
koopkrachtverbetering bedraagt in 2006 gemiddeld 2 procent en is een van de
grootste in de laatste tien jaar. De aantrekkende economie zal
in 2007 bijdragen aan een verdere vergroting van de bestedingsruimte van burgers.
De loonstijging zal naar verwachting met 2 procent iets hoger zijn dan in
voorgaande jaren en de pensioenfondsen zullen de pensioenuitkeringen vaker
laten meestijgen met de loonontwikkeling. Voor het jaar 2007 bieden de verminderde
EU-afdrachten bovendien mogelijkheden voor verdere koopkrachtondersteuning
(zie paragraaf 1.4).Herstel van vertrouwenDe groei van de werkgelegenheid en de koopkracht zijn zowel de bron als
het uitvloeisel van een groter vertrouwen onder consumenten en bedrijven.
Het consumentenvertrouwen in Nederland is tussen juni 2005 en juni 2006 snel
gestegen. In geen enkel Europees land was de stijging zo groot als in Nederland.
Nederlandse consumenten zijn vooral positiever over hun kansen aan het werk
te blijven en over de toekomst van de economie en hun eigen financiën.1.3 Sterker uit het dalBurgers en bedrijven hebben een moeilijke, onzekere periode achter de
rug. Mede door het hervormingsbeleid van de afgelopen jaren staat Nederland
er echter structureel beter voor dan drie jaar geleden.Solide overheidsfinanciënDe overheidsfinanciën hebben zich hersteld van het dieptepunt in
2003. Voor 2007 wordt een begrotingsoverschot van 0,2 procent bbp verwacht.
Het EMU-saldo komt daarmee zelfs een stuk gunstiger uit dan werd verwacht
in de eerste Miljoenennota van het kabinet-Balkenende II, toen er nog werd
uitgegaan van een tekort van 0,6 procent bbp in 2007 (zie tabel 1.3.1).
Ook het structurele EMU-saldo – dit is het saldo gecorrigeerd voor de
effecten van de conjunctuur – is sterk verbeterd. De ambitie voor 2007
was een structureel tekort van 0,5 procent bbp, nu wordt een structureel evenwicht
verwacht. In 2007 zal de overheidsschuld voor het eerst in meer dan 25 jaar
minder dan het helft van het nationaal inkomen bedragen. De totale uitgaven
blijven 0,3 miljard euro onder het uitgavenkader in het Hoofdlijnenakkoord.
Deze middelen worden bewust niet aangewend, omdat er sprake is van conjuncturele
meevallers.Qua begrotingsdiscipline scoort Nederland beduidend beter dan gemiddeld
in het eurogebied, waar de tekorten nog vaak aanzienlijk zijn. Het hervormingsbeleid
heeft positief bijgedragen aan het houdbaar maken van de overheidsfinanciën.
Dit geldt met name voor de hervormingen in de sociale zekerheid. Nederland
heeft de rekening van budgettaire tegenvallers niet doorgeschoven naar toekomstige
generaties. Door de hervormingen in de afgelopen jaren is het budgettaire
gat ten opzichte van het houdbare saldo met 3,5 procent bbp verminderd. De
recente vergrijzingsstudie van het CPB laat overigens zien dat er nog wel
een forse uitdaging resteert om de overheidsfinanciën houdbaar te maken.Tabel 1.3.1 Ontwikkeling EMU-saldo Miljoenennota
2004 en 2007 (in % bbp) 2004200520062007Miljoenennota 2004– 2,3– 1,6– 0,9– 0,6Miljoenennota 2007– 2,1– 0,30,10,2Eurogebied– 2,8– 2,4– 2,4– 2,3Bron: ministerie van Financiën, CPB en Europese CommissieNieuw zorgstelselHet nieuwe zorgstelsel verzekert toegang tot hoogwaardige zorg voor iedereen.
Volgens pessimisten zou de introductie van het nieuwe stelsel echter leiden
tot een forse stijging van de premies, koopkrachtverlies en een geschaad consumentenvertrouwen.
Het prille economische herstel zou hierdoor in de kiem gesmoord worden. De
praktijk pakte een stuk positiever uit. De overgang naar het nieuwe stelsel,
inclusief het uitbetalen van de zorgtoeslag, verliep zonder al te grote problemen.
De premies zijn lager uitgekomen dan verwacht, waardoor voor velen de prijs
van de ziektekostenverzekering zelfs is gedaald. Steeds meer Nederlanders
oordelen dan ook positief over het nieuwe zorgstelsel. Het stelsel moet zich
weliswaar nog definitief bewijzen, maar de eerste tekenen zijn positief en
getuigen van een geslaagde invoering. Daarnaast investeert het kabinet in
betere zorg voor ouderen. Verpleeghuizen krijgen over de periode 2007–2011
ruim 400 miljoen euro extra voor het verbeteren van hun bedrijfsvoering en
productiviteit.Versterkte economische structuurIn de afgelopen jaren is – ook toen het conjunctureel minder ging –
over een brede linie intensief gewerkt aan het versterken van de economische
structuur. Forse publieke investeringen in wegen, kennis en milieu gingen
samen met het terugdringen van administratieve lasten en ingrijpende hervormingen
in de sociale zekerheid.Via het Fonds Economische Structuurversterking (FES) is sinds 2003 meer
dan 6 miljard euro vrijgemaakt voor investeringen in de kenniseconomie, infrastructuur,
ruimtelijke ontwikkeling en duurzaamheid. Dat is bijna twee keer zoveel als
werd verwacht bij het aantreden van het kabinet-Balkenende II. Het geld is
onder andere gebruikt voor het versterken van het mbo-onderwijs, excellent
wetenschappelijk onderzoek, mobiliteit, luchtkwaliteit en duurzame energie.
Sinds 2003 zijn naast de publieke investeringen ook de private investeringen
stevig aangetrokken. In de komende jaren zal dit bijdragen aan verdere groei
van de productiviteit.Vooral in de sociale zekerheid zijn stevige hervormingen doorgevoerd;
in de bijstand, de arbeidsongeschiktheidsregelingen, de Werkloosheidswet (WW)
en de pensioenen. De betere prikkels om te gaan of blijven werken hebben geleid
tot een afname van de uitkeringsafhankelijkheid. Zo is het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
gedaald van 980 duizend in 2003 tot naar verwachting 860 duizend in 2006 en
wordt voor volgend jaar een verdere daling voorzien. CPB-onderzoek toont aan
dat de Wet werk en bijstand (WWB) heeft geleid tot een sterke afname van het
aantal bijstandsuitkeringen. Mede hierdoor is het aantal mensen dat beschikbaar
is voor de arbeidsmarkt in de periode 2003–2006 gestegen. Door de hervormingen
zal ook de komende jaren het aantal mensen dat met een uitkering langs de
kant staat verder afnemen. Dit is zowel uit economisch als uit sociaal oogpunt
winst. In de komende conjunctureel gunstige jaren zal de afnemende uitkeringsafhankelijkheid
resulteren in een steviger draagvlak voor de naderende vergrijzing.Toegenomen veiligheidVoor burgers is veiligheid minstens zo belangrijk als de omvang en verdeling
van de welvaart. Veiligheid en welvaart staan ook niet los van elkaar. Over
het algemeen gaat economische stagnatie hand in hand met meer criminaliteit
en toegenomen onveiligheid. In de periode 2003–2005 is de veiligheid
echter juist toegenomen. Het aantal slachtoffers van vermogens- en geweldsdelicten
is sinds 2002 met 10 procent afgenomen, het cellentekort is sinds
eind 2004 opgelost, de aanpak van veelplegers is succesvol en de burger is
positiever over de prestaties van de politie. In 2002 voelde ongeveer een
derde van de bevolking zich onveilig. Inmiddels is het aantal burgers dat
zich wel eens onveilig voelt gedaald tot minder dan een kwart.1.4 Prioriteiten 2007: economische structuur,
koopkracht, veiligheid en jeugdDit kabinet wil, binnen het kader van solide overheidsfinanciën,
voor 2007 prioriteit leggen bij een (verdere) verbetering van de economische
structuur, de koopkracht, de veiligheid en het jeugdbeleid.Koopkrachtverbetering en arbeidsparticipatieHet koopkrachtbeeld voor 2007 is over de gehele linie positief door de
aantrekkende economie en dankzij maatregelen van het kabinet. In 2007 worden
de lasten verder verlicht. Dat is mogelijk vanwege de succesvolle onderhandelingen
over de EU-afdrachten, die ertoe hebben geleid dat Nederland voortaan 1 miljard
euro minder hoeft af te dragen aan de EU. Dit geld kan in mindering worden
gebracht op de belastingrekening van Nederlandse burgers en bedrijven.Een groot deel van de lastenverlichting voor burgers zal plaatsvinden
door het verlagen van de WW-premie. De koopkracht van werknemers wordt verder
versterkt door de arbeidskorting te verhogen en het belastingtarief in de
eerste schijf te verlagen. Al deze maatregelen zorgen ervoor dat werk beter
loont, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Een hoger arbeidsaanbod
is nu de economie weer aantrekt ook nodig om krapte te voorkomen op de arbeidsmarkt.Daarnaast wordt een aantal specifieke maatregelen genomen om de koopkracht
te ondersteunen. Vanaf 2007 komt er structureel 250 miljoen euro extra beschikbaar
voor gezinnen met kinderen. Hiervan gaat 125 miljoen euro naar verlaging van
de ouderbijdrage in de kinderopvang en 125 miljoen euro naar een verhoging
van de kinderbijslag. Verder wordt de werkgeversbijdrage voor kinderopvang
verplicht gesteld. Ouders krijgen zo een extra steuntje in de rug. Het wordt
voor hen aantrekkelijker te blijven werken en zich te ontwikkelen, ook tijdens
de periode van zorg voor kinderen. De koopkracht van ouderen wordt ondersteund
door het verhogen van de AOW-toeslag. Samen vormen deze maatregelen een breed
en evenwichtig pakket aan koopkrachtondersteuning, waarbij de meeste huishoudens
er circa 1 procent of meer op vooruitgaan.Tot slot wordt in de periode 2006–2009 bijna 100 miljoen euro extra
besteed aan schuldhulpverlening. Het kabinet neemt daarbij ook maatregelen
om problematische schulden te voorkomen, zoals aanscherping van de reclameregels
en extra maatregelen om overkreditering te voorkomen.Versterking van de economische structuurMet het pakket «Werken aan Winst» wordt ondernemen en innoveren
in Nederland aantrekkelijker gemaakt. De belangrijkste stimulans voor ondernemers
en vernieuwers is het vooruitzicht op hoge nettorendementen. Met het verlagen
van het tarief voor de vennootschapsbelasting (VPB-tarief) en het tarief over
winst in de inkomstenbelasting draagt het kabinet hieraan bij, zowel voor
grote ondernemingen als voor middelgrote en kleine bedrijven.Met het verlagen van het VPB-tarief volgt Nederland een internationale
trend. In absolute termen mag er dan sprake zijn van een verlaging van het
tarief, in internationaal vergelijkend perspectief is sprake van een noodzakelijke
correctie om de positie van Nederland op peil te houden. Deze correctie is
niet alleen wenselijk om banen voor Nederland te winnen en behouden. Een lager
tarief maakt het voor bedrijven ook minder aantrekkelijk om hun in Nederland
gemaakte winsten boekhoudtechnisch neer te laten slaan in het buitenland.Uit de stijgende aardgasbaten zal 1,9 miljard euro via het FES ten gunste
komen van projecten voor ruimtelijk-economische ontwikkeling, onderwijs en
innovatie. Een versnelling van infrastructuurprojecten is hiervan een belangrijk
onderdeel. Daarnaast wordt onder andere geïnvesteerd in een verbeterde
aansluiting tussen beroepsonderwijs en bedrijfsleven, fundamenteel onderzoek
op het terrein van moleculaire geneeskunde en een betere benutting van het
hoofdwegennet.De economische structuur wordt verder versterkt door de administratieve
lasten te verminderen. Het kabinet neemt maatregelen om de (terechte) ergernis
van ondernemers over overbodige of onnodig gecompliceerde wet- en regelgeving
aan te pakken, zoals minder gedetailleerde arboregelgeving en het invoeren
van vaste wijzigingsmomenten voor wet- en regelgeving. Ook worden afzonderlijke
vergunningen als de sloop-, bouw-, gebruiks-, kap- en milieuvergunning vervangen
door één zogenoemde omgevingsvergunning en wordt de aanvraagtermijn
drastisch verkort.Verbetering veiligheidHet kabinet wil de ingezette trend naar meer veiligheid verder versterken.
Er wordt geld vrijgemaakt om de sociale veiligheid in de buurt te verbeteren
via buurt- en wijkgebonden projecten. Het budget van de politie zal per 2007
worden verhoogd en anders worden verdeeld, waardoor beter rekening wordt gehouden
met de veiligheidssituatie in de verschillende regio’s. Het kabinet
stelt ook extra middelen beschikbaar voor de bouw van een nieuwe tbs-inrichting
met 170 plaatsen.Investeren in de jeugdInvesteringen in de jeugd vormen de bron van de welvaart en veiligheid
van de toekomst. De meeste jongeren doen het gelukkig goed op school en op
de arbeidsmarkt. Ook de ontwikkelingen zijn positief. Het aantal voortijdig
schoolverlaters is tussen 2002 en 2005 afgenomen met 20 procent, en de jeugdwerkloosheid
is gedaald van een toppercentage van 13½ procent in 2004 tot minder
dan 10 procent dit jaar. Het aantal voortijdig schoolverlaters en het niveau
van de werkloosheid zijn echter nog te hoog. Het blijft dus van belang verder
te investeren in de jeugd.Daarom wordt in 2007 de leerplichtige periode verlengd tot achttien jaar
en zijn er afspraken gemaakt met het onderwijs en andere betrokkenen om dit
schooljaar het aantal voortijdige schoolverlaters met nog eens 10 procent
terug te dringen. Dit leidt tot circa 20 duizend extra leerlingen in de klas.
Daarnaast komen er extra stageplekken (eveneens ruim 20 duizend) en zal de
overgang van vmbo naar mbo worden vergemakkelijkt.Naast extra middelen voor onderwijs, investeert het kabinet in de gehele
jeugd(zorg)keten. Zo komt er onder meer aandacht voor vroegsignalering en
opvoedingsondersteuning bij risicogezinnen en worden 350 nieuwe plekken voor
gesloten jeugdzorg gecreëerd voor de opvang en behandeling van kinderen
met ernstige gedragsstoornissen.1.5 Vertrouwen in de toekomstDe afgelopen jaren is – ook toen het conjunctureel minder goed ging –
hard gewerkt aan het versterken en toekomstbestendig maken van de Nederlandse
economie. Het kabinet is ervan overtuigd dat het gevoerde beleid goed is geweest
voor Nederland. De recente hervormingen hebben de fundamenten van de economie
versterkt. De resultaten van dat beleid worden zichtbaar en zullen de komende
jaren groter worden. Het beleid voor 2007 zal verder bijdragen aan de werkgelegenheid
en de koopkracht in Nederland. En het evenwichtige begrotingsbeeld levert
een goede basis voor het bereiken van houdbare overheidsfinanciën.In de komende jaren zullen vergrijzing, globalisering, technologische
ontwikkelingen en internationale spanningen Nederland voor nieuwe uitdagingen
plaatsen. Dankzij de hervormingen beschikt Nederland echter over een goede
uitgangspositie om de toekomst met vertrouwen tegemoet te treden.2 DE BASIS VAN HET FINANCIEEL-ECONOMISCHE
BELEID2.1 InleidingHet economische herstel is nu in volle gang – Nederland werkt! De
afgelopen jaren waren niet gemakkelijk: de werkloosheid liep op, de koopkracht
bleef achter en het vertrouwen van consumenten en producenten daalde naar
het laagste niveau sinds begin jaren tachtig. In deze moeilijke periode werd
bovendien een aantal ingrijpende hervormingen doorgevoerd. Alle beschikbare
cijfers laten zien dat nu betere tijden zijn aangebroken. Het herstel is goed
zichtbaar op de arbeidsmarkt: in 2007 is er naar verwachting meer werk dan
in 2003 – zelfs meer werk dan ooit.De hervonden economische groei zorgt voor een hogere werkgelegenheid en
een hogere levensstandaard. Maar economische dynamiek is ook om andere redenen
cruciaal voor het functioneren van een samenleving. Rijkdom is weliswaar geen
garantie voor geluk, economische groei blijkt om tal van redenen wel een belangrijke
voorwaarde. Daarom kiest het kabinet voor dynamiek en voor het bevorderen
van groei. Met succes, zo blijkt uit de vooruitzichten voor de korte en middellange
termijn.Het kabinetsbeleid is gericht op de lange termijn, op het bevorderen van
de doelmatigheid en op het geven van ruimte aan burgers om zich te ontplooien,
aan ondernemers om te ondernemen. Dat zijn keuzes. Ook in de toekomst zullen
keuzes moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld in reactie op de globalisering
en vergrijzing. De ervaring van de afgelopen jaren laat echter zien dat het
mogelijk is om Nederland sterker te maken, zonder belangrijke Nederlandse
verworvenheden uit het oog te verliezen.2.2 De Nederlandse economie in vogelvluchtNederlandse economie op stoomOngeveer vanaf het verschijnen van de vorige Miljoenennota is het herstel
van de Nederlandse economie echt op gang gekomen. Vorig jaar werd nog een
slag om de arm gehouden. De economische opleving was eerder ten onrechte aangekondigd,
zodat enige voorzichtigheid geboden was. Vanaf de tweede helft van 2005 laten
alle realisaties echter een sterk opgaande lijn zien en intussen is het herstel
duidelijk zichtbaar in alle geledingen van de economie. Uit nieuwe cijfers
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt bovendien dat de Nederlandse
economie in de periode 2003–2005 aanmerkelijk beter heeft gepresteerd
dan vorig jaar werd gedacht: de groei over die periode kwam gemiddeld ruim
0,5 procentpunt per jaar hoger uit. Zelfs op het dieptepunt van de conjunctuur
was de groei bij nader inzien toch nog positief. Ook blijkt de periode van
economische neergang korter: twee jaar in plaats van drie. Achteraf lijkt
het erop dat de ingrijpende maatregelen slechts een beperkt en tijdelijk drukkend
effect op de economische groei hebben gehad en het beleid dus minder procyclisch
was dan eerst werd gedacht. De voorspellingen voor dit en volgend jaar zijn
zonder meer goed: vooral de werkloosheid daalt snel1. Dit is goed nieuws voor mensen die nu nog aan de zijlijn staan. Een
risico is wel dat er weer tekorten kunnen ontstaan op (delen van) de arbeidsmarkt,
wat de economische opleving vroegtijdig zou kunnen smoren. Hier ligt dan ook
een voortdurende uitdaging voor de overheid en de sociale partners.Groei breed gedragenDe hoge olieprijs (zie box 2.2.1) heeft (nog) niet geleid tot een demping
van de internationale economische bedrijvigheid: de wereldgroei was zeer sterk
in 2004 en 2005 en zal naar verwachting ook de komende tijd hoog blijven.
Als gevolg van sterke loonstijgingen tot en met 2002 was de Nederlandse concurrentiepositie
verslechterd, zodat nog niet optimaal kon worden geprofiteerd van deze sterke
vraag in de rest van de wereld. Toch was de export de afgelopen jaren de belangrijkste
(zelfs bijna de enige) pijler van de economische groei. Hieruit blijkt het
belang van Europese integratie en internationale stabiliteit voor de Nederlandse
economie. Ook in 2006 en 2007 speelt de export een belangrijke rol, mede doordat
de verslechtering van de concurrentiepositie eindelijk is gestopt (onder andere
dankzij de loonmatiging in de periode 2003–2005). Het is gebruikelijk
dat de Nederlandse groei in de beginfase van een conjuncturele opgang wordt
gedragen door de export. Inmiddels trekt echter ook de consumptie aan en groeien
de bedrijfsinvesteringen weer. Dit betekent dat de economische groei nu breder
wordt gedragen. In 2006 en 2007 groeit de Nederlandse economie weer harder
dan gemiddeld in het eurogebied. Daarmee wordt het achterblijven van de afgelopen
jaren meer dan goedgemaakt. Ook over de langere termijn (vijftien jaar) groeit
de Nederlandse economie duidelijk harder dan het eurogebiedgemiddelde (zie
figuur 2.2.2).Box 2.2.1 Directe economische gevolgen van gestegen
olieprijzen vooralsnog beperktFiguur 2.2.1 Olieprijs en economische groei Bron: DatastreamDe olieprijzen zijn sinds de eeuwwisseling verdrievoudigd. In reële
termen (gecorrigeerd voor inflatie) zijn de prijsrecords van begin jaren tachtig
echter nog niet gebroken. Het dempende effect op de economische ontwikkeling
is vooralsnog relatief gering. Hiervoor zijn verschillende oorzaken. Ten eerste
zijn de olieprijzen geleidelijk en minder schoksgewijs gestegen dan in de
jaren tachtig. Ten tweede is de olieprijsgevoeligheid van de meeste economieën
veel minder groot dan destijds (die van de Nederlandse economie is gehalveerd
sinds de jaren zeventig). Dit komt door efficiënter gebruik van olie
en een afname van het relatieve belang van de energie-intensieve industrie
ten opzichte van de dienstensector. Ten derde wordt – in tegenstelling
tot het verleden – de huidige stijging voornamelijk veroorzaakt door
een toename van de vraag (de sterke groei van de wereldeconomie, in het bijzonder
in China en de VS), in plaats van door aanbodbeperkingen. Ten slotte draagt
geloofwaardig monetair beleid bij aan stabiele inflatieverwachtingen. Hierdoor
is het risico gering dat de olieprijsstijging leidt tot een loon-prijsspiraal.Positief aan de huidige hoge olie- en energieprijzen is dat ze het gebruik
van alternatieve energiebronnen stimuleren en gebruikers prikkelen tot een
zuiniger gebruik. Energiebesparing levert immers meer op dan in de jaren negentig,
toen de prijzen relatief laag waren. Tegelijkertijd investeren producenten
recordbedragen in exploratie en raffinage om de vraag bij te houden. Technologische
vooruitgang stelt bedrijven in staat om bestaande olievelden beter te exploiteren
en om op nieuwe plekken reserves aan te boren. Ter illustratie: halverwege
de negentiende eeuw maakte men zich grote zorgen over het uitsterven van de
walvissen. Walvisolie was toen namelijk de meest gebruikte energiebron voor
verlichting. Pas nadat de prijs van een vat walvisolie naar een nieuw record
was geklommen, werd de eerste aardolieput geslagen. Het (bijna) uitsterven
van sommige walvissoorten was ecologisch een ramp, maar het licht ging niet
uit in de negentiende eeuw: de hoge prijzen zorgden ervoor dat alternatieve
energiebronnen werden aangeboord1.De verwachting is dat de olieprijzen de komende jaren hoog zullen blijven.
De aanwezige reservecapaciteit is de afgelopen periode goeddeels gebruikt
om de toegenomen vraag te bedienen. Vraag en aanbod liggen nu dicht bij elkaar,
waardoor een beperkte aanbodverstoring een groot prijseffect kan hebben. Dreiging
van terrorisme, de crisis in het Midden-Oosten en onrust in Afrika en Zuid-Amerika
zorgen momenteel voor een gespannen en instabiele markt. Het is goed mogelijk
dat blijvend hoge olieprijzen op een gegeven moment wel een groter dempend
effect op de economische groei kunnen hebben. De invoering van nieuwe technieken
en de aanboring van alternatieve energiebronnen gebeurt niet van de ene op
de andere dag, en in de tussentijd moet linksom of rechtsom de prijs van de
duurdere olie worden betaald. Tot op heden is het effect van de hoge prijzen
echter opmerkelijk klein.Consumptie en vertrouwenDe particuliere consumptie begon in de loop van vorig jaar weer aan te
trekken en vertoont sinds het begin van 2006 de snelste groei in jaren. De
consumptie wordt gesteund door de toegenomen werkgelegenheid en door lastenverlichting.
In de afgelopen tien jaar was alleen in 2001 de gemiddelde koopkrachtstijging
groter (vooral door de belastingherziening in dat jaar). Ook het totale nettovermogen
(bezittingen min schulden) van gezinnen stijgt weer flink (met naar schatting
ongeveer 90 miljard euro in de eerste helft van 2006). Vooral de consumptie
van «duurzame goederen» zoals elektronica en woninginrichting
liet vanaf het begin van 2006 een duidelijke stijging zien. Naar verwachting
groeit de consumptie volgend jaar verder, in een vergelijkbaar tempo.Figuur 2.2.2 Cumulatieve economische groei vanaf 1992
(1992=100)Bron: Ameco, CBS en CPBHet positieve nieuws over de economie heeft duidelijk zijn weerslag op
het consumentenvertrouwen, dat sinds vorig jaar september stevig in de lift
zit. Het Nederlandse consumentenvertrouwen verbeterde sneller dan dat in alle
andere EU-landen. Consumenten zijn vooral positiever over de huidige economische
situatie en de vooruitzichten voor volgend jaar. De door consumenten gemelde «koopbereidheid»
laat ook een opgaande lijn zien, zij het wat minder sterk dan de overige indicatoren.
Dat is niet ongebruikelijk in een herstelfase: mensen willen de huid niet
verkopen voordat de beer geschoten is. Sinds juni 2006 zijn er in Nederland
meer optimisten dan pessimisten. Dat is bovengemiddeld: over de langere termijn
zijn volgens de CBS-indicator de pessimisten in Nederland in de meerderheid1.Meer werk en meer mensen die meedoenHet mooiste en voor veel mensen het tastbaarste resultaat van de hervonden
economische groei is de ommekeer op de arbeidsmarkt. Tijdens de vorige periode
van hoogconjunctuur daalde de werkloosheid naar een laagterecord (zie figuur
2.2.3). Na het inzakken van de groei liep de werkloosheid echter snel op en
dit werd met name gevoeld door jongeren, allochtonen en laaggeschoolde werknemers.
Vooral voor hen is het herstel van de arbeidsmarkt erg goed nieuws.De cijfers zien er goed uit: de werkloosheid begon rond september 2005
te dalen en sindsdien is de seizoensgecorrigeerde werkloosheid al met meer
dan 80 duizend afgenomen. Volgens de meest recente ramingen van het Centraal
Planbureau (CPB) daalt de werkloosheid verder, naar gemiddeld 345 duizend
in 2007 (een daling van ruim 30 procent ten opzichte van de top van 516 duizend
in het begin van 2005). Iedereen profiteert van de aantrekkende arbeidsmarkt:
de jeugdwerkloosheid daalt sterk, en ook de werkloosheid onder
laaggeschoolden en onder ouderen daalt. De toegenomen werkgelegenheid betreft
vooral banen in de marktsector en semipublieke sectoren zoals zorg en onderwijs.Ook het arbeidsaanbod ontwikkelt zich positief: de participatie van vrouwen
en ouderen bleef de afgelopen periode stijgen (ondanks de laagconjunctuur).
Ook positief is dat het beroep op uitkeringen eindelijk aan het dalen is.
In 2007 is er meer werk en doen meer mensen mee dan in 2003. De gedaalde werkloosheid
en gestegen werkgelegenheid zijn voor een groot deel het gevolg van de aantrekkende
conjunctuur, maar de maatregelen van de afgelopen jaren helpen mee. Uit verschillende
analyses van het CPB blijkt de positieve invloed van de verhoging van de arbeidskorting
op de participatie, evenals van de hervormingen van de bijstand en arbeidsongeschiktheidsregelingen
op de uitkeringsafhankelijkheid1. Het afschaffen
van het fiscaal gefacilieerde prepensioen draagt bij aan een gedragsverandering
en zal op de langere termijn leiden tot een verhoging van de participatie
van ouderen. Al met al zijn er veel stappen in de goede richting gezet. De
vergrijzing zorgt echter voor een blijvende uitdaging op het gebied van arbeidsparticipatie.Risico van krapte op de arbeidsmarktBij de vorige hoogconjunctuur liep Nederland tegen de grenzen van het
arbeidsaanbod aan. Elke winkelstraat hing vol bordjes «personeel gezocht»
en nog niet eens afgestudeerde studenten werden gelokt met bonussen en auto’s.
De krappe arbeidsmarkt zorgde voor hoge loonstijgingen en dat veroorzaakte
weer de snelle verslechtering van de concurrentiepositie. Tegelijkertijd zaten
op het hoogtepunt van de conjunctuur nog te veel mensen thuis met een collectief
gefinancierde uitkering en bleven te veel werknemers met een vast contract
zitten op plekken waar ze niet het productiefst waren. Juist nu het weer beter
gaat met de economie is het belangrijk de lessen uit deze periode niet te
vergeten. Net als tijdens de vorige opleving (die via een overspannen arbeidsmarkt
eindigde in een langdurige periode van laagconjunctuur) trekt de arbeidsmarkt
momenteel erg sterk aan – op sommige deelmarkten lijkt het risico van
oververhitting zelfs weer aanwezig1. Op de langere
termijn zullen demografische trends als ontgroening en vergrijzing bovendien
voor extra krapte op de arbeidsmarkt zorgen. De geschiedenis hoeft zich echter
niet te herhalen. Ten eerste is het effectieve arbeidsaanbod de afgelopen
jaren verder gestegen, mede dankzij de doorgevoerde hervormingen. Doordat
de sociale zekerheid in haar geheel meer activerend is gemaakt, kan het economische
herstel ervoor zorgen dat veel mensen blijvend uit de uitkering ontsnappen,
waarmee de druk op de arbeidsmarkt wordt verlicht. Als de sociale partners
de verantwoordelijke opstelling van de afgelopen jaren doorzetten, kunnen
zij bovendien bijdragen aan een gematigde loonontwikkeling, zodat de opgang
niet onnodig snel wordt afgeremd door te hoge loonstijgingen.MobiliteitArbeidsmarktflexibiliteit is meer dan alleen maar zorgen dat mensen zonder
werk snel weer een betaalde baan vinden. Het is minstens zo belangrijk dat
mensen mét een baan ook daadwerkelijk op de goede plek zitten. De dynamiek
op de Nederlandse arbeidsmarkt lijkt internationaal gezien relatief hoog en
neemt bovendien verder toe1. Tegelijkertijd
blijkt uit internationale vergelijkingen dat vooral de mobiliteit van werknemers
met een vast contract nog relatief beperkt is, mede als gevolg van de relatief
sterke ontslagbescherming en soms royale cao-voorwaarden die deze werknemers
genieten1. Verdere flexibilisering van het arbeidsaanbod
kan worden bereikt door goed te bezien of het totaalpakket van rechten en
plichten voor werknemers en werkgevers nog wel optimaal voldoet aan de eisen
van de huidige maatschappij. Hier ligt ook een voortdurende uitdaging voor
de sociale partners. Het kabinet heeft de Sociaal Economische Raad (SER) daarom gevraagdom dit onderwerp te betrekken
bij zijn advies voor het beleid op de middellange termijn.Figuur 2.2.3 Werkloosheid sinds begin 2003Bron: CBSBedrijven staan er goed voorOndanks de economische neergang is de winstgevendheid van bedrijven de
afgelopen jaren redelijk op peil gebleven (in tegenstelling tot eerdere recessies).
Het Nederlandse bedrijfsleven heeft zich via – soms ingrijpende –
herstructureringen vrij snel kunnen aanpassen aan de economische ontwikkelingen1. Deze relatieve flexibiliteit kan – naast effecten
van beleid – een mogelijke verklaring zijn voor het opmerkelijk sterke
herstel op de arbeidsmarkt: doordat bedrijven hun zaken op orde hadden, konden
ze bij de eerste tekenen van economische opleving weer nieuw personeel aannemen.
De afgelopen jaren is flink geïnvesteerd in verdere verbetering van het ondernemingsklimaat (zie hoofdstuk 3 en 4 voor details over
onder andere «Werken aan Winst»). Deze maatregelen lijken ook
bij te dragen aan het sterke vertrouwensherstel: ondernemers in de industrie
waren in juli zelfs positiever dan ooit eerder gemeten1.Minder regelsDe maatregelen om de administratieve lasten te verlichten zijn ook goed
voor het ondernemingsklimaat. Zo wordt in 2007 één omgevingsvergunning
ingevoerd. Deze vergunning vervangt alle afzonderlijke vergunningen die een
ondernemer moet aanvragen als hij bijvoorbeeld de achterkant van zijn bedrijfspand
wil uitbouwen (zie voor details ook hoofdstuk 3). Internationaal is er veel
lof voor deze Nederlandse aanpak: in de publicatie«Doing Business»
geeft de Wereldbank Nederland hiervoor een pluim en adviseert deze aanpak
aan ontwikkelingslanden. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO) maakt in haar vergelijkend onderzoek naar bureaucratie gebruik van
de Nederlandse methodiek om de administratieve lasten te verlichten. De Europese
Commissie geeft Nederland een compliment in de laatste Lissabonreview. Inmiddels
zijn er steeds meer lidstaten die de Nederlandse aanpak (kosten van administratieve
lasten kwantificeren via standaardkostenmodel, en vervolgens kwantitatieve
taakstelling) integraal toepassen: het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Oostenrijk,
Duitsland, Tsjechië. Verder is er een waslijst van landen die met de
Nederlandse methodiek proefdraaien.Vooruitzichten: redelijke groeiDe economische vooruitzichten voor dit en volgend jaar zijn zonder meer
goed. Voor de periode daarna (2008–2011) becijfert het CPB een groei
van het bruto binnenlands product (bbp) van bijna 2 procent. Dat is een redelijke,
maar zeker geen spectaculaire groei1. De modernisering
van de sociale zekerheid heeft ook in de ramingen van het CPB een positief
effect op de arbeidsparticipatie1. De afgelopen
jaren heeft de toegenomen participatie een duidelijke groei-impuls opgeleverd
en ook in de komende periode levert de verder stijgende participatie een positieve
bijdrage. Toch is de positieve invloed van het arbeidsaanbod op de groei beperkt,
aangezien de totale beroepsbevolking als gevolg van de vergrijzing minder
snel zal stijgen dan in het verleden. Omdat het CPB wel een stijging van de
groei van de arbeidsproductiviteit raamt (naar iets boven het gemiddelde groeitempo
van de afgelopen vijftien jaar), wordt per saldo een redelijke groei becijferd.2.3 Het belang van economische dynamiek
en veranderingToekomstige groei vooral door verhoging productiviteitEconomische groei ontstaat door het inzetten van meer productiefactoren
(arbeid, kapitaal) of door het beter benutten van productiefactoren (slimmer
werken, innovatie). In de decennia na de oorlog kon Nederland hard groeien
door het gebruik van extra kapitaal en door kennis over te nemen van meer
productieve landen («catching up»). Sinds de jaren tachtig is
Nederland een van de productiefste landen ter wereld, dus «gemakkelijke»
inhaalgroei zit er niet meer in. Een sterke stijging van de arbeidsparticipatie
kon in de jaren negentig nog een belangrijke bijdrage leveren aan de economische
groei. Mede dankzij het gevoerde beleid neemt de totale participatie op dit
moment nog steeds toe (zie paragraaf 2.2), maar vanwege de vergrijzing kan
op de langere termijn vanuit de extra inzet van arbeid geen groei-impuls meer
worden verwacht. Toekomstige groei zal daarom vooral moeten komen van verhoging
van de productiviteit. Daarvoor zijn een betere inzet én een hogere
kwaliteit van arbeid en kapitaal nodig. Kennis speelt daarbij een essentiële
rol. Er zal slimmer moeten worden gewerkt. Een verdere versterking van de
dynamiek is daartoe onontbeerlijk en daarom was dit een van de belangrijkste
doelstellingen van het gevoerde beleid in de afgelopen jaren.Randvoorwaarden voor een dynamische samenlevingElke generatie worstelt met het idee dat de natuurlijke hulpbronnen opraken
en dat alle ideeën wel zo’n beetje zijn bedacht. En elke generatie
onderschat daarmee de mogelijkheden voor nieuwe ideeën en toepassingen1. Innovatie is per definitie moeilijk te voorspellen
en daarom ook moeilijk te sturen. Maar de les van de economische geschiedenis
sinds de industriële revolutie is dat innovatie zal plaatsvinden zolang
de randvoorwaarden goed zijn en zolang een maatschappij voldoende dynamiek
kent. Dynamiek en verandering zijn niet alleen noodzakelijk, maar ook inherent
aan de moderne maatschappij. Deze inzichten werden in de eerste helft van
de vorige eeuw al uitvoerig beschreven door de Oostenrijkse econoom Schumpeter1en gelden tegenwoordig onverminderd. Het streven naar
vooruitgang zit in de mens en is niet van bovenaf opgelegd. Het is aan de
overheid om de juiste randvoorwaarden te scheppen zodat iedereen ook echt
de kans krijgt het beste uit zichzelf te halen, zodat ondernemers worden geprikkeld
te ondernemen, zodat initiatief en nieuwe ideeën worden beloond.Box 2.3.1 Meer waar voor je werkEén van de gevolgen van economische groei is dat je meer waar voor
je werk krijgt. Dankzij technologische vooruitgang worden werknemers productiever
en krijgen ze een hogere beloning voor hun arbeid. Tegelijkertijd kunnen de
meeste producten goedkoper (bijvoorbeeld met minder arbeid) worden geproduceerd.
Gevolg is dat steeds meer oorspronkelijk «luxe» producten binnen
bereik komen van de gemiddelde werknemer. Dit punt wordt ook gemaakt door
Schumpeter (in 1942): de grootste winst van kapitalisme (en de bijbehorende
economische groei) is niet dat de koningin meer zijden kousen kan kopen, maar
juist dat deze (toen nog) uitzonderlijke luxe ook binnen het bereik komt van «gewone»
fabrieksmeisjes1. Deze baten van economische
groei worden inzichtelijk door te kijken naar het aantal uur dat een gemiddelde
Nederlandse werknemer moet werken om bepaalde producten te kunnen betalen.
Wanneer de uitkomsten voor 1970 en 2006 met elkaar worden vergeleken, wordt
de grote economische vooruitgang in de afgelopen decennia duidelijk.De prijzen van 1970 komen uit reclamefolders van dat jaar. Door de prijzen
te delen door het gemiddelde nettoloon uit 1970, wordt duidelijk hoeveel uur
werk het desbetreffende product toen «kostte». Vervolgens is eenzelfde
berekening gemaakt voor 2006. De producten in 2006 zijn zo gekozen dat ze
zo veel mogelijk vergelijkbaar zijn met die uit 1970, hoewel
dat niet in alle gevallen helemaal mogelijk is (veel producten zijn in 2006
van een betere kwaliteit en hebben bijvoorbeeld meer functies).Bijna alle producten zijn in 2006 duurder dan in 1970. De «prijs»
uitgedrukt in gewerkte uren laat echter een heel ander beeld zien. In 1970
moest een werknemer bijvoorbeeld 7,4 uur (bijna een hele dag) werken om een
donzen hoofdkussen te kunnen betalen. Tegenwoordig is de werknemer in minder
dan 2 uur al klaar. De rest van de dag kan geld worden verdiend voor andere
zaken – of kan de werknemer zijn nieuwe kussen uitproberen. Figuur 2.3.1 Aantal gewerkte uren per product in 1970
en 2006 Bron: Reclamefolders van verschillende warenhuizen, internetwinkels,
CPB en eigen onderzoek.Bovenstaand voorbeeld is slechts een illustratie. Het zegt niets over
bijvoorbeeld woonlasten en de kosten van arbeidsintensieve diensten zoals
zorg. Woonlasten zijn gestegen als aandeel van de totale bestedingen, wat
betekent dat de gemiddelde werknemer nu langer werkt voor zijn huis (dat is
over het algemeen wel een beter en groter huis). Voor goederen geldt echter
bijna zonder uitzondering: dankzij economische groei meer waar voor je werk!Dynamiek is niet alleen cruciaal voor voortdurende economische groei,
maar heeft ook onmisbare positieve neveneffecten op een samenleving. Dit is
het kernpunt van de econoom Benjamin Friedman in zijn boek «The moral
consequences of economic growth»1. Op
basis van gedetailleerd historisch onderzoek constateert hij dat economische
dynamiek en groei ieders mogelijkheden vergroten. Bovendien dragen dynamiek
en groei bij aan tolerantie, aan sociale mobiliteit, aan sociaal beleid, aan
het wegnemen van regelgeving en aan meer democratische besluitvorming. Tijdens
periodes van hoge economische groei is er over het algemeen meer aandacht
voor de positie van kansarmen en is er meer ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid
van burgers, meer persoonlijke vrijheid en meer ruimte voor inspraak. Economische
groei zorgt zo bovendien voor een opwaartse spiraal: dankzij het verbeterde
perspectief, dankzij de ruimte voor eigen initiatief wordt innovatie gestimuleerd,
wat weer leidt tot nieuwe groei. Daarentegen worden landen tijdens perioden
van economische neergang over het algemeen minder tolerant, meer behoudend
en meer in zichzelf gekeerd, en wordt (sociale) innovatie afgeremd of zelfs
teruggedraaid. Als voorbeeld noemt Friedman de opkomst van verschillende extremistische
bewegingen in tijden van economische stagnatie.Geld maakt niet gelukkig?Vooral in rijke landen – en vooral in goede tijden – wordt
het belang van economische groei gerelativeerd1.
Zo betoogt de Britse econoom Layard1 dat mensen
ondanks de economische groei in de rijke landen sinds de jaren vijftig niet
gelukkiger zijn geworden. Een van de voornaamste oorzaken hiervoor is volgens
Layard dat mensen geluk niet ontlenen aan absolute, maar aan relatieve rijkdom.
Iedereen kijkt naar elkaar, jaagt elkaar op in een eindeloze «ratrace»:
er wordt steeds harder gewerkt om in elk geval maar niet achter te blijven
bij de buren. Maar uiteindelijk wordt niemand echt gelukkiger van al dat harde
werken. Layard beveelt daarom onder andere aan om de«ratrace»
af te remmen met veel hogere belastingen, zodat we worden gedwongen meer van
onze vrije tijd te genieten. Het vertrekpunt van Layard is de geluksbeleving
van het individu. Mensen ontlenen geluk aan tal van factoren, zoals liefde,
hobby’s, vakantie, lekker en/of veel eten, luieren, seks, religie en
een doelpunt van het Nederlands elftal. Lang niet al deze factoren hangen
direct samen met economische rijkdom. Zo bezien heeft Layard een punt: geld
alleen maakt niet gelukkig.Zonder dynamiek geen perspectiefWat in de analyse van Layard echter ontbreekt, zijn de positieve gevolgen
(externe effecten) van de inspanningen van het ene individu op de vooruitzichten
en kansen van de ander. Als ondernemers niet worden geprikkeld te investeren,
nemen de kansen op werk voor werknemers af. De uitkering van de één
betekent belasting voor de ander. Werknemers die de kantjes ervan af lopen,
verminderen de vooruitzichten voor hun collega’s. De ontdekking van één
gedreven wetenschapper kan leiden tot de genezing van velen. Creativiteit,
innovatie en vooruitgang zijn allemaal vruchten van hard werken. Een samenleving
die hard werken en vooruitgang ontmoedigt, is uitermate kwetsbaar. De aanbeveling
van Layard om werk meer te belasten is dus niet verstandig, in plaats daarvan
zet het kabinet juist in op versterking van de dynamiek.Box 2.3.2 Groeitempo maakt groot verschilHet belang van dynamiek en groei wordt geïllustreerd door de langetermijntoekomstscenario’s
van het CPB (de «vier vergezichten»)1.
Zelfs in het minst optimistische scenario («regional communities» –
met nauwelijks institutionele hervormingen, geen handelsliberalisatie en gebrek
aan concurrentie) blijft de Nederlandse economie de komende decennia groeien
en worden de Nederlanders dus steeds rijker. Toch is het niet verstandig dit
weinig dynamische scenario maar meteen te omarmen. De groei van het bbp per
capita is in dit scenario met gemiddeld 0,7 procent beduidend lager dan we
gewend zijn, terwijl de werkloosheid flink stijgt (naar gemiddeld 7,3 procent).
Vooral over de langere termijn is een laag groeitempo funest: doordat groei
exponentieel is (groei op groei) kunnen kleine verschillen in
groeitempo over de lange termijn ingrijpende gevolgenhebben. Dit kan worden
geïllustreerd met een gedachte-experiment: stel dat Nederland sinds de
jaren vijftig was gegroeid volgens het langzame scenario, dan had ons land
nu een levensstandaard (bbp per capita) gehad die lager ligt dan die van Estland
(en maar net boven die van landen als Slowakije en Mexico)1. Bovendien was Nederland waarschijnlijk geen gelukkig land geweest:
de groei was de afgelopen vier jaar (2002–2005) gemiddeld genomen hoger
dan die in het langzame scenario. Toch werd deze periode van economische neergang
als «moeilijk» en vervelend gezien: de werkloosheid liep snel
op en veel mensen gingen er in koopkracht op achteruit. Om deze reden is het
langzame scenario van het CPB voor het kabinet geen acceptabel perspectief –
ook volgende generaties hebben recht op een gezonde groei en op een dynamische
samenleving.Nieuwe zekerheden komen in de plaats van oudeDe afgelopen jaren is flink geïnvesteerd in het versterken van de
dynamiek, in het verbeteren van de randvoorwaarden voor groei. Het gaat hierbij
niet alleen om geld (uit onder andere het Fonds Economische Structuurversterking
- FES), maar vooral ook om instituties. Denk aan de verbetering van het ondernemingsklimaat,
de modernisering van de sociale zekerheid, de flexibilisering van de arbeidsmarkt
(inclusief gemakkelijkere toegang van buitenlandse kenniswerkers) en aan transparanter
ondernemingsbestuur. Waar nodig geeft de overheid startende of innovatieve
ondernemers een extra zetje in de rug via generieke regelingen zoals de Wet
bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) en de octrooibox in de vennootschapsbelasting,
of via specifieke regelingen uit het instrumentarium van Economische Zaken.
Bovendien is extra geïnvesteerd in het onderwijs. In hoofdstuk 3 wordt
nader ingegaan op het kennisbeleid van het kabinet en op het belang van het
fiscale pakket «Werken aan Winst».Beleid gericht op versterken van de dynamiek betekent dat oude zekerheden
verdwijnen. Op korte termijn kan het daarom lijken alsof de toegenomen dynamiek
de onzekerheid vergroot. De moderne samenleving is echter als een fiets: economische
dynamiek zorgt ervoor dat de wielen blijven draaien. Zolang de wielen hard
genoeg draaien, is de fiets stabiel. Juist het vermogen tot verandering, juist
de dynamiek, zorgt zo voor zekerheid. Wanneer als gevolg van gebrekkige dynamiek
de groei afneemt of zelfs tot stilstand komt, komt de samenleving in problemen.
Voor de maatschappij als geheel geldt dan dat stilstand (gebrek aan dynamiek)
daadwerkelijk tot achteruitgang leidt. Het krampachtig proberen te handhaven
van specifieke banen in specifieke sectoren lijkt op korte termijn wel de
baanzekerheid voor een specifieke groep te vergroten, maar dat is schijnzekerheid.
Door het gebrek aan dynamiek zal er op de langere termijn namelijk minder
werk zijn – en dus minder werkzekerheid. De modernisering van de sociale
zekerheid kan op korte termijn voor onrust zorgen – zeker bij mensen
die nu afhankelijk zijn van een uitkering. Daarom is het ook belangrijk te
zorgen voor goede overgangstermijnen (zie paragraaf 2.4). De hervormingen
zorgen er echter voor dat het stelsel toekomstbestendig is en vergroten zo
juist de langetermijnstabiliteit.2.4 Keuzes makenDe afgelopen jaren is gewerkt aan een verdere versterking van de Nederlandse
economie. De dynamiek is vergroot, waardoor het toekomstperspectief voor Nederland
is verbeterd. Dat is voor alle Nederlanders goed nieuws. Tegelijk doen in
elk geval op korte termijn sommige maatregelen voor bepaalde groepen mensen
pijn. Dat is het onvermijdelijke gevolg van het maken van keuzes. Bij het
maken van beleid is immers altijd sprake van verschillende belangen, waarbij
het aan de politiek is om de verschillende soorten kosten en baten tegen elkaar
af te wegen. Aan de hand van drie klassieke tegenstellingen wordt in deze
paragraaf geïllustreerd welke keuzes dit kabinet maakt en wat de consequenties
zijn van de keuze voor dynamiek en versterking van het langetermijngroeivermogen
van de Nederlandse economie.2.4.1 Kiezen voor de lange termijnEen zeer bekende belangentegenstelling is die tussen de korte en de lange
termijn. Beleid dat «goed» of wenselijk is op de korte termijn,
is dat niet noodzakelijkerwijs ook op de lange(re) termijn. Investeren in
de toekomst kost op korte termijn geld, maar levert hopelijk in de toekomst
meer op. Een lagere officiële rente leidt op korte termijn waarschijnlijk
tot extra economische activiteit, maar op lange termijn tot hogere inflatie
en meer instabiliteit (daarom is in bijna alle landen het monetair beleid
uitbesteed aan een onafhankelijke centrale bank, die zich kan onttrekken aan
de waan van de dag). Beleidsmakers moeten altijd afwegen of wat goed is op
korte termijn, ook goed is voor de lange termijn en vice versa.DeMiljoenennota 2006 ging uitvoerig in op de uitdagingen
die het gevolg zijn van de vergrijzing, globalisering en technologische vooruitgang.
Hoewel het hier gaat om urgente kwesties waar Nederland nú al mee te
maken heeft, zijn het toch vooral langetermijnuitdagingen die vragen om een
langetermijnvisie in het beleid. Het kabinetsbeleid is daarom met name gericht
op de toekomst: de modernisering van de sociale zekerheid, de hervorming van
het zorgstelsel, het op orde brengen van de overheidsfinanciën, de modernisering
van het immigratiebeleid, het woonbeleid, milieubeleid, ruimtelijk beleid,
investeringen in fysieke infrastructuur en in onderwijs en innovatie. Al deze
maatregelen zorgen ervoor dat Nederland er in de toekomst sterker voor staat.
Dit in tegenstelling tot veel andere landen, waar nog een begin moet worden
gemaakt met het aangaan van de langetermijnuitdagingen.Timing van de maatregelenSommige van de hervormingen zijn goed voor de lange termijn, maardeden
op korte termijn pijn. Deze pijn werd extra gevoeld doordat sommige maatregelen
zijn doorgevoerd op het moment dat de economie tegenzat. Uiteraard is het
beter om het dak te repareren als de zon schijnt dan wanneer het regent. Maar
het is niet verstandig de reparatiewerkzaamheden af te breken zodra het weer
omslaat. Helaas blijkt het in praktijk bovendien erg moeilijk om van tevoren
precies te voorspellen wanneer de economie zich in een conjuncturele opgang
of neergang zal bevinden. Zo was enerzijds de scherpte van de neergang in
2001 en 2002 niet voorspeld, maar blijkt anderzijds de groei over de periode
van 2003 tot 2005 achteraf ruim 0,5 procentpunt per jaar hoger dan vorig jaar
nog werd geraamd. Bij het aantreden van het kabinet-Balkenende II was het
duidelijk dat ingrijpen met het oog op de lange termijn noodzakelijk was.
Wachten tot het economische getij gunstig gezind was, betekent in de (politieke)
praktijk een uitstel van onbekende duur en daarmee extra onzekerheid. Het
was immers wél duidelijk dat er op termijn iets moest gebeuren.
Uitstel van broodnodige hervormingen betekent kiezen voor de korte termijn
ten koste van de lange termijn en dat is niet de keuze van het kabinet. Doordat
meteen actie is ondernomen, kan Nederland nu ten volle profiteren van de economische
opleving. Nu de zon begint te schijnen, is het Nederlandse dak alweer op orde
en groeit Nederland weer harder dan het eurogebiedgemiddelde. Een volgend
kabinet kan nu onder betere weersomstandigheden doorgaan met het aanbrengen
van vergrijzingsbestendige isolatie.Aandacht voor kortetermijnontwikkelingenDe keuze voor de lange termijn betekent niet dat het kabinet geen oog
heeft voor kortetermijnontwikkelingen. Hoewel de koopkracht zich de afgelopen
jaren minder positief heeft ontwikkeld dan men zou willen, is het beleid zo
vormgegeven dat de hervormingen niet tot grotere inkomensverschillen hebben
geleid (zie paragraaf 2.4.2). Belangrijker nog is dat, mede dankzij de genomen
maatregelen, de arbeidsmarkt zich relatief snel kon herstellen van de economische
neergang. Op de lange, maar zeker ook op de korte termijn is werkgelegenheid
immers veel belangrijker voor de inkomenspositie van mensen dan een kwart
procentpunt meer of minder koopkracht (en veel belangrijker voor het «geluk»).
Daarnaast laat het gebruik van overgangsregimes zien dat het kabinet oog heeft
voor kortetermijneffecten en de onrust die hervormingen kunnen veroorzaken
(denk aan de overgangsregimes voor oudere WAO’ers en WW’ers).
Bij het afschaffen van het fiscaal gefacilieerde prepensioen is er ook voor
gezorgd dat werkgevers en werknemers voldoende ruimte hebben om met elkaar
een overgangsregime af te spreken.De lange termijnHet kabinet kiest voor de lange termijn, zonder de korte termijn uit het
oog te verliezen. Dankzij de genomen maatregelen staat Nederland er structureel
beter voor. Dat betekent niet dat het beleid nu «af» is. Ook in
de toekomst moet worden gekozen tussen de korte en de lange termijn. Dat blijkt
onder andere uit devergrijzingsstudie van het CPB1. In deze studie wordt onder meer geconcludeerd dat
als gevolg van de oplopende vergrijzingskosten, de overheidsfinanciën
onhoudbaar zijn bij ongewijzigd beleid. Mede op basis van deze berekeningen
beveelt de ambtelijke Studiegroep Begrotingsruimte1 aan om in de volgende kabinetsperiode flinke keuzes te maken. Om ontsporing
van de overheidsfinanciën te voorkomen, is een structurele beleidsinspanning
noodzakelijk in de orde van grootte van 3 procentpunt bbp (op basis van berekeningen
onder bepaalde vooronderstellingen over bijvoorbeeld de rente). De Studiegroep
Begrotingsruimte suggereert een combinatie van hogere arbeidsparticipatie,
hervorming van vergrijzingsgerelateerde instituties (AOW, zorg) en «gewone»
ombuigingen. Overigens is in de afgelopen jaren al een aantal belangrijke
stappen gezet op weg naar vergrijzingsbestendige overheidsfinanciën.
In box 2.4.1 wordt ingegaan op het belang van de structurele hervormingen
voor de houdbaarheid. Bovendien is, sinds het aantreden van het kabinet-Balkenende
II, via ombuigingen het structureel saldo verbeterd met ruim 2 procentpunt.
Zo beschouwd is tijdens deze periode dus al zeer veel gedaan om de overheidsfinanciën –
en de Nederlandse economie – vergrijzingsbestendig te maken.Box 2.4.1 Hervormingen goed voor ouderenparticipatie
en houdbare overheidsfinanciënIn de afgelopen jaren is sterk ingezet op hervorming van de sociale zekerheid.
De hervormingen zijn gericht op het verhogen van de arbeidsparticipatie van –
vooral – oudere werknemers. Denk aan maatregelen als de verlenging van
de loondoorbetaling bij ziekte, de aanscherping van de bijstand (Wet werk
en bijstand - WWB), de invoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WIA) en de aanpassingen in de Werkloosheidwet (WW) en de regelingen voor
vervroegde uittreding (VUT/prepensioen). Hierdoor zijn er – zowel voor
werkgevers als voor werknemers – nieuwe prikkels ingebouwd die ervoor
zorgen dat oudere werknemers in de toekomst langer bij het arbeidsproces worden
betrokken.Ook voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën pakken deze hervormingen
positief uit. Zo komen de uitgaven aan arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidsuitkeringen
op de langere termijn 2½ procentpunt bbp lager uit dan in 2000 nog
werd aangenomen. De hogere participatie zorgt – via een vergroting van
het draagvlak voor de collectieve voorzieningen – voor een additionele
verbetering van de houdbaarheid met 1 procentpunt bbp. Bij elkaar betekent
dit dat de hervormingen van de afgelopen jaren hebben gezorgd voor een verbetering
van de toekomstige houdbaarheid van de overheidsfinanciën met 3½
procentpunt bbp.2.4.2 Kiezen voor prikkelsBeleid gericht op een gelijkere inkomensverdeling kan ten koste gaan van
de economische prestaties van een land1. Het
duidelijkste voorbeeld was het contrast tussen het kapitalistische Amerika
en de communistische Sovjet-Unie. De grote inkomensverschillen in de VS vormden
een sterke prikkel om hard te werken en zo de «Amerikaanse droom»
na te streven. Het resultaat was een snel groeiende en innovatieve economie
(met tegelijkertijd soms schrijnende inkomensongelijkheid). In de Sovjet-Unie
stond de gelijke verdeling op de eerste plaats, consequentie was dat hard
werken juist niet of nauwelijks werd beloond (waardoor mensen minder gestimuleerd
werden om hun best te doen of om te investeren in kennis en vaardigheden).
In de Nederlandse context komt deze afruil tussen herverdeling en doelmatigheid
in het bijzonder tot uiting in de discussie over de «armoedeval»
en de«werkloosheidsval». Mede dankzij inkomensafhankelijke regelingen
(zoals de huurtoeslag en de zorgtoeslag) gaat iemand met een uitkering er
onder sommige omstandigheden niet of nauwelijks op vooruit als hij een betaalde
baan accepteert, en gaat iemand met een laag loon er nauwelijks op vooruit
als hij meer gaat werken. De verschillende maatregelen gericht op inkomensondersteuning
ontmoedigen zo het arbeidsaanbod en dat is schadelijk voor de Nederlandse
economie1. Juist door de afruil tussen gerichte
inkomensondersteuning en prikkels voor arbeidsparticipatie is het moeilijk
de armoedeval en werkloosheidsval volledig op te lossen. Bij het formuleren
van beleid moet rekening worden gehouden met dit «dilemma tussen gelijkheid
en doelmatigheid» – zoals uitgebreid beschreven in deCPB-studie over de toekomst van de welvaartsstaat. Zo
zou een (hoog) basisinkomen voor iedereen wel voor gelijkheid zorgen, maar
niet voor een doelmatige manier van herverdelen. Er wordt dan immers veel
geld gegeven aan mensen die eigenlijk geen inkomensondersteuning nodig hebben.
De overheid moet daarvoor de belastingdruk flink opschroeven, wat weer tot
grote verstoringen leidt.Zoals beschreven in paragraaf 2.3 kiest het kabinet voor groei. Dat betekent
echter niet dat deze keuze ten koste hoeft te gaan van de inkomensgelijkheid,
mits gebruik wordt gemaakt van goed ontworpen prikkels. Nederland kent internationaal
gezien een hoge mate van inkomensgelijkheid en uit enquêtes blijkt dat
de Nederlandse bevolking dit ook belangrijk vindt1. Hoewel er tot op zekere hoogte altijd sprake is van een afruil, blijkt
het met zorgvuldig vormgegeven prikkels mogelijk de economie te stimuleren
zonder de inkomensongelijkheid (substantieel) te vergroten of de inkomenszekerheid
in gevaar te brengen. En dat is de afgelopen jaren ook gebeurd.Hoe vindt inkomensherverdeling plaats en wat is het resultaat?Herverdeling door de overheid kent vele instrumenten. Het progressieve
belastingstelsel, in combinatie met de inkomensafhankelijke toeslagen is belangrijk.
Zo kent het nieuwe zorgstelsel inkomenssolidariteit, door de zorgtoeslag en
inkomensafhankelijke bijdrage. Volgens een vaak gehanteerde maatstaf van inkomens(on)gelijkheid
(de Gini-coëfficiënt1) is de inkomensongelijkheid
in Nederland vergelijkbaar met die in de VS, wanneer wordt gekeken naar het
bruto-inkomen (vóór belastingen en inkomensoverdrachten). Na
belastingen (en uitkeringen, toeslagen en subsidies) is de inkomensverdeling
in Nederland echter veel evenwichtiger dan in Amerika1. In de CPB-paper«Measuring Lifetime Distribution in Dutch Collective
Arrangements»1 kijkt het CPB
naar een bredere maatstaf van herverdeling: zo wordt onder andere het nettoprofijt
van overheidsuitgaven aan onderwijs, zorg en cultuur meegerekend en wordt
gekeken naar het profijt over de gehele levensloop. Hoger opgeleiden profiteren
bijvoorbeeld relatief veel van uitgaven aan (hoger) onderwijs en aan cultuur.
Lager opgeleiden profiteren weer meer van collectieve uitgaven aan zorg en
van de huurtoeslag1. Conclusie is dat het totaal
van collectieve arrangementen tot een aanzienlijke demping van de inkomensverschillen
in Nederland leidt.Evenwichtige inkomensverdelingHet resultaat van deze herverdeling is dat de inkomensongelijkheid in
internationaal perspectief zeer laag is: gemeten volgens de Gini-coëfficiënt
kent Nederland een van de meest gelijke inkomensverdelingen ter wereld1. Een overzicht van de ontwikkelingen sinds 2003 wijst
bovendien op een verder afnemende ongelijkheid: huishoudens onder de lage-inkomensgrens
scoren in deze periode beter dan huishoudens boven de lage-inkomensgrens1. Over de langere termijn (1992–2004) is de ongelijkheid
evenmin toegenomen, concluderen Irrgang en Hoeberichts1. Ook de «relatieve armoede» is internationaal gezien laag.
Eurostat gebruikt als maatstaf voor relatieve armoede een grens van 60 procent
van het mediane inkomen1. In Nederland was
de relatieve armoede volgens dit criterium met 12 procent in 2003 (meest recente
cijfer) gelijk aan die in 1996 en een van de laagste in Europa. Het aantal
inkomens met een laag inkomen1
(gebaseerd op het uitkeringsniveau in 1979, gecorrigeerd voor inflatie) is
afgenomen van 15,3 procent in 1993 tot naar schatting 9,7 procent in 2006.
Ook internationaal draagt Nederland zijn steentje bij aan een evenwichtigere
inkomensverdeling tussen rijk en arm. In augustus is Nederland noguitgeroepentot de relatief belangrijkste armoedebestrijder
in de wereld1.De broodnodige maatregelen die in Nederland zijn genomen om de prikkels
te verbeteren, hebben in individuele gevallen tot soms forse inkomensachteruitgang
geleid. Maar ze hebben niet geleid tot een algemene toename van de ongelijkheid.
In de praktijk blijkt Nederland dus een goede balans te hebben gevonden bij
de afruil tussen gelijkheid en doelmatigheid – mede als gevolg van een
succesvol participatiebeleid.Werk: hét medicijn tegen ongelijkheid en vóór
sociale integratieHiervoor is vooral ingegaan op de herverdeling van inkomen. De focus op
koopkrachtplaatjes is vooral een focus op de korte termijn. De meest effectieve
manier om op lange termijn inkomensongelijkheid te bestrijden is echter via
een hoge arbeidsparticipatie en lage werkloosheid. Ter illustratie: mensen
die hun uitkering behielden, zagen in 2004 hun koopkracht verbeteren met 0,2
procent. Mensen die van een uitkeringssituatie naar een betaalde baan overstapten,
kregen gemiddeld 15,1 procent meer koopkracht1.
Dit soort dynamische koopkrachteffecten zijn niet zichtbaar in de «standaard»
koopkrachtplaatjes, maar hebben over het algemeen een veel grotere invloed
dan kleine aanpassingen in het standaard koopkrachtbeeld. Werk draagt niet
alleen via inkomen bij aan de vermindering van maatschappelijke ongelijkheid,
het biedt mensen bovendien de mogelijkheid om hun talenten te ontplooien en
om sociaal te integreren. Wat betreft stimulering van het arbeidsaanbod en
de werkgelegenheid (en het terugdringen van uitkeringsafhankelijkheid) is
er voor het kabinet daarom geen tegenstelling tussen gelijkheid en doelmatigheid:
hogere werkgelegenheid is een win-win situatie. Ook de ingezette loonmatiging
(die heeft geleid tot hogere werkgelegenheid), draagt op die manier op de
langere termijn bij aan een gelijkere inkomensverdeling.Concluderend: kiezen doet altijd pijn, maar de keuze voor groei hóeft
niet ten koste te gaan van een evenwichtige inkomensverdeling. Nederland bewijst
dat bij zorgvuldig vormgegeven beleid én én mogelijk is. De
studie van het CPB maakt duidelijk dat verdere hervormingen van de welvaartsstaat
noodzakelijk zijn om in te spelen op recente en toekomstige ontwikkelingen.
Deze hervormingen hoeven echter geen onacceptabele toename van de inkomensongelijkheid
te betekenen. Wanneer verstandige keuzes worden gemaakt, is het mogelijk om
de Nederlandse combinatie van hoge welvaart en een evenwichtige inkomensverdeling
in stand te houden.Box 2.4.2 Toekomstige ontwikkeling arbeidsmarkt niet
noodzakelijkerwijs slecht voor gelijkheidVan verschillende kanten wordt de laatste tijd aandacht gevraagd voor
de arbeidsmarktpositie van laaggeschoolden. De geuite vrees is dat juist op
de arbeidsmarkt de ongelijkheid tussen rijk en arm, tussen laagopgeleid en
hoogopgeleid in de toekomst zal toenemen. Het is inderdaad zo dat de arbeidsmarktpositie
van laagopgeleiden in het algemeen slechter is dan die van hoogopgeleiden.
De werkloosheid onder laagopgeleiden is de afgelopen decennia gemiddeld twee
keer zo hoog als onder hoogopgeleiden en bovendien gevoeliger voor de conjunctuur
(in een laagconjunctuur loopt de werkloosheid van laaggeschoolden sneller
op doordat laaggeschoolden vaker een flexibel contract hebben). Door de tijd
heen is de relatieve arbeidsmarktpositie van laaggeschoolden echter niet verslechterd
en bij nadere bestudering zijn er geen overtuigende argumenten waarom ontwikkelingen
als globalisering, technologische vooruitgang of vergrijzing per se slecht
zijn voor laaggeschoolden.Veel van de verhalen over (toekomstige) problemen voor laaggeschoolden
verwijzen naar de theorie van «Skill Biased Technological Change».
Deze theorie stelt dat technologische ontwikkeling in het voordeel is van
de hoogopgeleiden, zodat voor deze groep een relatief hogere vraag zal ontstaan.
Consequentie is dat lager opgeleiden relatief vaker werkloos zullen raken,
of relatief minder zullen verdienen. De theorie spreekt aan, omdat iedereen
wel voorbeelden kan bedenken van lager opgeleiden die als gevolg van technologische
vooruitgang hun baan kwijtraken: een koffieautomaat in plaats van de koffiedame,
een robot in plaats van een lopendebandwerker. Toch is in de cijfers geen
steun voor deze theorie te vinden: ondanks de sterke technologische ontwikkeling
is de relatieve arbeidsmarktpositie van laaggeschoolden door de tijd heen
niet verslechterd. Belangrijke reden hiervoor is dat het gemiddelde opleidingsniveau
van werknemers is gestegen. Onder andereDavid Autor vindt wel dat de relatieve
positie van werknemers in het midden van het loongebouw is verslechterd ten
opzichte van zowel laaggeschoolden als hoger opgeleiden1. Reden is dat het voor een groot deel routinematig (denk)werk is dat
gemakkelijk kan worden overgenomen door machines of computers. Hetzelfde geldt
voor de gevolgen van globalisering: dankzij het internet kan juist ook denkwerk
steeds eenvoudiger en goedkoper over de hele wereld worden verhandeld. In
de (verre) toekomst is het enige werk dat niet internationaal kan worden verhandeld
of kan worden vervangen door machines het leveren van persoonlijke diensten
(zorg, huishoudelijke hulp, horeca, detailhandel). Dat is nu juist werk waar
laaggeschoolden in terecht kunnen1. Ten slotte
is het belangrijk te beseffen dat de categorie «laaggeschoolden»
zich ook ontwikkelt: de gemiddelde vmbo’er kan beter met een computer
overweg dan de meeste leden van het kabinet.De hogere werkloosheid onder laagopgeleiden blijft een probleem. Bovendien
valt op dat bepaalde groepen (vooral niet-westerse allochtonen) zijn oververtegenwoordigd
in de werkloosheidsstatistieken. Deze problematiek vraagt blijvende aandacht
van beleidsmakers. Al met al is er echter geen overtuigende reden waarom de
relatieve arbeidsmarktpositie van laagopgeleiden in de toekomst tot meer ongelijkheid
zal leiden. Wel vraagt de verschuivende vraag naar vaardigheden (minder routinewerk,
meer creativiteit en persoonlijk contact) om extra aandacht in het onderwijs
voor het ontwikkelen van deze kwaliteiten – dit geldt ook voor laagopgeleiden.
Het kabinet richt zijn beleid vervolgens op het stimuleren van de totale participatie
en werkgelegenheid. Deze aanpak is zowel voor de gelijkheid als voor de doelmatigheid
optimaal.2.4.3 Kiezen voor eigen verantwoordelijkheidHet kabinet kiest zo veel mogelijk voor de eigen verantwoordelijkheid
van burgers en bedrijven. De reden hiervoor is dat het doordrongen is van
zowel de beperkingen van publieke interventie als van het belang van het dragen
van verantwoordelijkheid voor de zelfontplooiing van mensen. De overheid kán
niet alle problemen oplossen, kán niet alle keuzes maken, kán
niet alle risico’s wegnemen. En moet dat ook niet willen. Voor de overheid
is het vaak moeilijk of zelfs onmogelijk om goed in te schatten wat de werkelijke
behoefte is aan een product of een dienst1
en overheidsbemoeienis ontmoedigt eigen initiatief en verantwoordelijkheid.
Het is daarom beter de keuze waar mogelijk aan de burger te laten. De overheid
schept de voorwaarden waarbinnen burgers zelf of gezamenlijk problemen kunnen
oplossen.Uit internationaal onderzoek blijkt dat de relatie tussen liberalisering/privatisering
en economische groei zeer sterk is: meer eigen verantwoordelijkheid is dus
ook goed voor de economische groei1. Eigen
verantwoordelijkheid is geen doel op zich en het betekent niet dat er geen
rol is voor de overheid. De ruimte voor het nemen van eigen verantwoordelijkheid
wordt mede bepaald door de voorwaarden die de overheid schept. Kort door de
bocht onderscheidt de literatuur twee mogelijke doelen voor overheidsingrijpen.
Ten eerste het verhogen van de doelmatigheid (als zonder overheidsingrijpen
geen doelmatige uitkomst tot stand komt); ten tweede herverdeling (als de
verdeling van welvaart die tot stand komt zónder overheidsingrijpen
als politiek ongewenst wordt beschouwd). Overheidsbemoeienis «van bovenaf»
is soms wenselijk of noodzakelijk, maar kan ten koste gaan van de eigen verantwoordelijkheid
van burgers. Daarom is ook hier sprake van een afruil.De keuze voor eigen verantwoordelijkheid is op vele terreinen zichtbaar.
In het oog springende voorbeelden zijn natuurlijk het zorgstelsel en de energiemarkt.
Door de versterking van de concurrentie in deze sectoren worden de aanbieders
geprikkeld doelmatiger te opereren, zodat de consument uiteindelijk meer waar
voor zijn geld krijgt. Vooral rond de introductie van het nieuwe zorgstelsel
kwam er kritiek op deze keuze voor meer marktwerking en eigen verantwoordelijkheid.
Burgers zouden helemaal niet zitten te wachten op keuzemogelijkheden en de
bijbehorende onzekerheid. In het boek «Vrijheid verplicht» voorspellen
publicisten Menno Hurenkamp en Monique Kremer1zelfs
dat de burger zal bezwijken onder keuzestress. Inmiddels is duidelijk dat
dit een te negatieve (en te paternalistische) benadering is. Bij de invoering
van het nieuwe zorgstelsel hebben mensen (individueel, of verenigd in een
collectief) op grote schaal gebruikgemaakt van de mogelijkheid om te kiezen.
18 procent van de mensen is van verzekeraar gewisseld, wat aangeeft dat verzekeraars
nu echt hun best zullen moeten doen om klanten aan zich te binden (ook via
premieconcurrentie).Overheid zorgt voor randvoorwaardenDe keuze van het kabinet voor eigen verantwoordelijkheid is geen blinde
keuze voor de tucht van de markt. In sommige gevallen heeft ook de overheid
een belangrijke rol, onder andere door het creëren van de juiste voorwaarden.
Natuurlijk zijn er mensen die niet willen kiezen – en dat hoeft ook
niet. Deze mensen blijven gewoon verzekerd bij hun huidige verzekeraar en
nemen energie af van hun huidige leverancier. Meer in het algemeen zorgt de
overheid ervoor dat consumenten niet slechter worden van de keuzevrijheid
via «default options» (een standaardkeuze voor wie niet kiest),
via andere belangrijke randvoorwaarden (zoals de acceptatieplicht bij de ziektekostenverzekering)
en via regulering en toezicht. Zo kan de nieuwe Consumentenautoriteit straks
ingrijpen bij oneerlijke handelspraktijken. Doordat sommige mensen wél
van hun keuzevrijheid gebruikmaken, profiteren echter ook de burgers die niet
zelf actief kiezen van een concurrerend tarief.Bij de hervormingen in de sociale zekerheid is de nadruk op eigen verantwoordelijkheid
ook duidelijk zichtbaar. In plaats van te kijken naar wat iemand niet meer
kan, gaat de sociale zekerheid steeds meer uit van wat iemand nog wél
kan (waarbij de verantwoordelijkheid overigens evenwichtig is verdeeld tussen
werknemers, werkgevers en de overheid). De sociale zekerheid is op deze manier
veel activerender geworden en doet een groter beroep op het initiatief en
de verantwoordelijkheid van de uitkeringsontvanger. Deze krijgt immers niet
langer gegarandeerd collectieve steun, maar wordt gestimuleerd zijn eigen
leven vorm te geven (zo worden WW’ers bijvoorbeeld meer dan voorheen
gestimuleerd om een eigen bedrijf te starten). Collectieve regelingen zijn
een helpende hand waaraan mensen zich indien nodig kunnen optrekken, in plaats
van een dwingende handleiding. De sociale zekerheid doet ook een groter beroep
op de eigen verantwoordelijkheid van werkgevers. Zo betalen werkgevers sinds
de invoering van de Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte (WULBZ)
zieke werknemers maximaal twee jaar lang ten minste 70 procent van het laatste
loon door. Dit prikkelt werkgevers om goede arbeidsomstandigheden te creëren
of om flinke re-integratiestappen te zetten.Ook bij het terugdringen van de administratieve lasten speelt de keuze
voor eigen verantwoordelijkheid en tegen onnodige overheidsbemoeienis een
belangrijke rol. Hetzelfde geldt voor de aansturing van de (semi)publieke
sector, waarbij steeds meer ruimte wordt gegeven aan de professional op de
werkvloer. In plaats van te vertrouwen op betuttelende regelgeving van bovenaf,
wordt steeds meer gestuurd op de uitkomst (de professional kan immers zelf
het beste bepalen hóe dat resultaat kan worden bereikt).De keuze voor eigen verantwoordelijkheid geldt niet alleen voor de relatie
tussen de overheid en de burger. Ook binnen de overheid is er bijzondere aandacht
voor de optimale verantwoordelijkheidsverdeling. Idealiter vindt overheidsingrijpen
plaats op een zo laag mogelijk niveau – zo dicht mogelijk bij de burger.
Dat betekent echter niet dat al het beleid gedecentraliseerd kan of moet worden.
Het «subsidiariteitsbeginsel» stelt dat de verantwoordelijkheid
moet komen te liggen bij het laagste bestuursniveau waarop alle relevante
belangen kunnen worden meegenomen. Gemeenten kunnen zelf een oplossing zoeken
voor de overlast van hangjongeren, daar is geen Haags beleid voor nodig. Omdat
de milieuschade zich niet altijd aan landsgrenzen houdt, is het logisch dat
milieubeleid voor een deel wordt gemaakt op EU-niveau1.Een goed voorbeeld van de keuze voor meer verantwoordelijkheid op het
gemeenteniveau is de Wet werk en bijstand (WWB). Op centraal niveau wordt
de hoogte van de bijstandsuitkering bepaald. Tegelijkertijd maakt de nieuwe
wet optimaal gebruik van de voordelen van het uitvoeren van activeringsbeleid
op lokaal niveau via een goed financieringsmodel. De eigen financiële
verantwoordelijkheid voor gemeenten is cruciaal. Wie zelf de rekening betaalt
en niet declareert, mag zelf meer bepalen en hoeft minder te verantwoorden.
Gemeenten richten zich nu bijvoorbeeld meer op het aan het werk helpen van
mensen in plaats van het verstrekken van een uitkering. Samen met een strenge
toegangsbewaking werpt dit zijn vruchten af: ondanks de economische recessie
is het aantal mensen met een bijstandsuitkering sinds 2004 niet gestegen en
daalt dit aantal nu zelfs fors. In een recente evaluatie noemde het CPB de
WWB dan ook een succes; het is een mooi voorbeeld van een goede balans tussen
overheidsingrijpen en eigen verantwoordelijkheid.2.5 AfsluitendNa enkele moeizame jaren draait de Nederlandse economie weer op volle
toeren en de vooruitzichten voor dit en volgend jaar zijn goed. Enig optimisme
is zeker gerechtvaardigd. Mede dankzij de gemaakte politieke keuzes staat
Nederland er goed voor. Nederland heeft internationaal gezien nog steeds een
hoge arbeidsproductiviteit, een hoge en snel gestegen arbeidsparticipatie,
een lage werkloosheid en een gelijkmatige inkomensverdeling. Juist nu het
weer goed gaat met de economie is het zaak om op te passen voor zelfgenoegzaamheid.
De vorige economische hausse eindigde met een historisch lange dip en de afgelopen
jaren waren niet de gemakkelijkste. Op de langere termijn zijn de uitdagingen
voor de Nederlandse economie nog steeds aanzienlijk. Het omgaan met deze uitdagingen
betekent dat ook in de toekomst stevige keuzes gemaakt moeten worden. Verschillende
doelstellingen moeten tegen elkaar worden afgewogen en kiezen doet altijd
pijn. Dat was de afgelopen periode ook het geval. De hervormingen zijn soms
ingrijpend, maar tegelijkertijd zijn het uitgebalanceerde keuzes die aantonen
dat het mogelijk is om Nederland sterker te maken, zonder belangrijke Nederlandse
verworvenheden uit het oog te verliezen.3 UITDAGINGEN, SPEERPUNTEN EN RESULTATEN
VAN BELEIDIn dit hoofdstuk worden de belangrijkste speerpunten
en de belangrijkste resultaten van het beleid beschreven. Ook wordt ingegaan
op het beleid in het komende jaar1.3.1 Sociaal en economisch beleidNa jaren van economische voorspoed sloeg de sociaaleconomische en budgettaire
situatie van Nederland rond 2003 om. De werkloosheid liep op met 100 duizend
personen, de pensioenpremies verdubbelden en de overheidsfinanciën gingen
richting de Europese gevarenzone. Naast conjuncturele factoren speelden structurele
factoren daarbij een rol. Kern van het probleem waren een te lage arbeidsparticipatie
en te weinig innovatief vermogen. In de gunstige economische periode eind
jaren negentig waren we er onvoldoende in geslaagd om grote groepen arbeidsongeschikten,
allochtonen en mensen in de bijstand te stimuleren weer aan het werk te gaan.
Spanningen op de arbeidsmarkt ontlaadden zich daardoor in hogere loonkosten
en een verslechtering van de concurrentiepositie. Daar bovenop kwam een weinig
uitdagend ondernemersklimaat, met een grote hoeveelheid regels en een verslechterende
fiscale concurrentiepositie. Het resultaat was dat de economische groei stil
dreigde te vallen.Om het tij te keren was een stevig pakket aan maatregelen noodzakelijk.
Cruciale elementen daarin waren een beheerste loonkostenstijging, een hogere
arbeidsparticipatie en een verbetering van het ondernemingsklimaat. Speerpunten op sociaal en economisch gebied• Meer ruimte voor ondernemerschap door de administratieve lastendruk
met een kwart te verlagen• Beter ondernemingsklimaat door lagere belasting voor ondernemers• Meer kwaliteit en minder bureaucratie in de collectieve sector• Hogere participatie door lagere instroom in de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA): maximaal 25 duizend volledig en duurzaam
arbeidsongeschikten vanaf 2006.• Hogere participatie, ook door betere combinatie van arbeid
en zorg• Beperking immigratie en betere integratie van migranten door
nieuw inburgeringsstelselSommige maatregelen deden op korte termijn pijn en veel huishoudens zagen
hun koopkracht dalen. Dankzij het gevoerde beleid en de opstelling van de
sociale partners is er intussen veel ten goede gekeerd. De concurrentiepositie
is verbeterd, de economie groeit sterk en de werkloosheid daalt snel. Volgens
het World Economic Forum is de internationale concurrentiepositie van Nederland
verbeterd: we zijn gestegen van een vijftiende plek in 2002 naar
een elfde positie in 2005. Ook de koopkracht en het consumentenvertrouwen
staan weer duidelijk in de plus (zie ook paragraaf 2.4). Voor het komende
jaar wordt een verdere verbetering van de koopkracht voorzien (zie box 3.1.1).Box 3.1.1 Koopkrachtverbetering 2007In 2007 zal de koopkracht verbeteren. Naast de positieve uitwerking van
de aantrekkende economie levert ook de overheid daaraan een bijdrage:• Afschaffen afnemerstarief MEP:
Het afnemerstarief van elektriciteit uit hoofde van de Milieukwaliteit Elektriciteit
Productie (MEP) komt vanaf 2007 te vervallen. Vooruitlopend hierop wordt al
in 2006 een tegemoetkoming van 52 euro per huishouden gegeven. Het kabinet
trekt voor deze maatregel structureel 375 miljoen euro uit.• Tarieven kinderopvang en kinderbijslag: Er zal 125 miljoen euro worden toegevoegd aan zowel het kinderopvang-
als het kinderbijslagbudget.• Schuldhulpverlening: In 2006–2007
wordt 25 miljoen euro extra besteed aan schuldhulpverlening, aflopend naar
19 miljoen euro in 2009.• Koopkracht postactieve ambtenaren: Voor
postactieve ambtenaren in kabinetssectoren voor wie de tegemoetkoming in de
ziektekosten is vervallen, is een extra bedrag uitgetrokken van in totaal
130 miljoen euro in de jaren 2007 tot en met 2009.• Nabestaanden: Personen met een
uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet zullen in 2006 een toeslag
ontvangen van 116 euro bruto per jaar (166 euro vanaf 2007).• Belastingen en premies: Er vindt
een verlaging van de WW-premie plaats met 1,35 procent zodat de premie-inkomsten
beter in de pas lopen met de uitgaven. Daarnaast wordt het tarief van de eerste
schijf van de inkomstenbelasting verlaagd met 0,5 procent en wordt de algemene
heffingskorting verhoogd met 21 euro. Werkenden worden extra gesteund door
een verhoging van de arbeidskorting met 20 euro en een verhoging van de aanvullende
combinatiekorting met 80 euro. Ouderen profiteren van de tot 166 euro verhoogde
AOW-toeslag.Ondernemers hebben ruimte nodig om te kunnen ondernemen en op die manier
bij te dragen aan welvaart en werkgelegenheid (zie ook paragraaf 2.3). Deze
ruimte wordt in Nederland nog steeds te veel beperkt door strijdige en overbodige
wet- en regelgeving. Dit zorgt voor onnodig hoge administratieve lasten, waarbij
hetbedrijfslevenflinke kosten moet maken om te voldoen
aaninformatieverplichtingen. Vooral in het MKB wordt de
druk van informatieverplichtingen als relatief zwaar ervaren. Daarom is het
terugbrengen van de administratieve lasten met 25 procent in 2007 zo belangrijk.
In de loop van 2007 zal deze doelstelling worden gehaald en zijn de administratieve
lasten met ruim 4 miljard euro netto verminderd ten opzichte van eind 2002.
Zo zet het kabinet stappen om het aantal vergunningen met ruim 1 miljoen terug
te brengen. Ook wordt de vergunningverlening in het kader van de Drank- en
horecawet versoepeld. Omdat ondernemers het schrappen van de regelgeving vaak
pas met vertraging merken, wordt er in 2006/2007 een extra inspanning geleverd
om de administratieve lastenvermindering zichtbaarder te maken (zie box 3.1.2).Tabel 3.1.1 Cumulatief administratieve
lastenverminderingJaar2004200520062007Totaal nettolastenvermindering
bedrijven (x € miljoen)9311 4652 6854 220Idem (in %)691625Totaal nettolastenvermindering
burgers (in %) 7 25Box 3.1.2 Extra vermindering administratieve lasten
in 2007In 2007 wordt er nog een aantal maatregelen doorgevoerd die de administratieve
lasten voor ondernemers flink verminderen. Enkele voorbeelden:– Invoering digitaal «gegevenswoordenboek»
jaarrekeningen: Een ondernemer moet financiële rapportages maken
voor zowel de Belastingdienst als de Kamer van Koophandel als het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS). Op dit moment vergt dat nog veel uitzoekwerk.
De invoering van een digitaal «gegevenswoordenboek» jaarrekeningen
gaat dit flink vereenvoudigen. Dit «gegevenswoordenboek» wordt
verwerkt in de boekhoudsoftware, waardoor ondernemers straks met één
druk op de knop de gewenste financiële rapportages kunnen maken.– Bijstelling van irritante wet- en regelgeving: Ondernemers ergeren zich geregeld aan de te gedetailleerde arboregelgeving,
het frequent wijzigen van wet- en regelgeving, de vele enquêtes die
ze moeten invullen en aan de lasten die het toezicht veroorzaakt. Er worden
daarom voorstellen gedaan voor minder gedetailleerde arboregelgeving en vaste
wijzigingsmomenten voor wet- en regelgeving. Verder krijgen MKB-bedrijven
die aan CBS-enquêtes hebben meegewerkt een «statistiekvakantie».
Ten slotte zullen de toezichtlasten met 25 procent dalen.– Invoering van één omgevingsvergunning
die afzonderlijke vergunningen vervangt: Een ondernemer die in de
stad wil uitbreiden aan de achterkant van zijn bedrijfspand heeft op dit moment
soms wel vijftien verschillende vergunningen nodig van vijf verschillende
instanties. Bijvoorbeeld een sloopvergunning, een bouwvergunning, een gebruiksvergunning,
een milieuvergunning, een kapvergunning om een boom om te hakken en een vergunning
voor een uitrit als een weggetje moet worden aangelegd. Invoering van de omgevingsvergunning
vervangt deze hele serie vergunningen, wat een hoop tijd en rompslomp scheelt.– Eenduidig toezicht: Een ondernemer
krijgt met veel verschillende inspecties te maken. Nog in 2006 zal het project
Eenduidig Toezicht werken aan de totstandkoming van één frontoffice
voor de horeca, de landbouw en de ziekenhuizen. In 2007 volgt uitbreiding
naar een aantal andere gebieden.Om boven op de vermindering van de administratieve lasten het ondernemingsklimaat
verder te versterken is het Wetsvoorstel Werken aan Winst ingediend. Bij aanvaarding
zal vanaf 2007 in enkele jaren tijd het algemene tarief voor vennootschapsbelasting
(VPB-tarief) worden verlaagd van 34,5 procent naar 25,5 procent, en het MKB-tarief
van 29 procent naar 20 procent. Hiermee ligt het tarief onder het gemiddelde
van de EU-15. In de inkomstenbelasting wordt tegelijkertijd een winstvrijstelling
van 10 procent ingevoerd voor zelfstandige ondernemers.Om Nederland aantrekkelijk te houden als locatie voor hoofdkantoren van
internationale bedrijven, wordt een groepsrentebox ingevoerd. Hierdoor wordt
het saldo van alle betaalde en ontvangen rente van een bedrijfsgroep belast
tegen een laag tarief van 5 procent. Ook komt er een octrooibox met een tarief
van 10 procent. Hiermee worden bedrijven gestimuleerd om meer (technologische)
kennis te ontwikkelen.Een overheid die kwaliteit biedt en op een efficiënte manier werkt,
levert eveneens een bijdrage aan een sterke economie. De «last»
van de overheid moet tot een minimum beperkt worden. Dit kan door het verminderen
van administratieve lasten, maar ook «de elektronische overheid»
draagt hierbij aan, zowel voor burgers als om bedrijven. Zo is met succes
DigiD geïntroduceerd, waarmee burgers met één inlogcode
bij verschillende overheidsdiensten terechtkunnen. In totaal is nu al meer
dan de helft van de overheidsdiensten digitaal beschikbaar. In 2007 wordt
dit verhoogd tot 65 procent.Door efficiënter te werken kan ook het aantal ambtenaren dalen. Sinds
2002 is de omvang van de totale rijksoverheid afgenomen met ruim 6 procent,
wat neerkomt op een vermindering met ongeveer 7½ duizend personen.
Als het beleidsterrein «veiligheid» – waar extra intensiveringen
hebben plaatsgevonden – buiten beschouwing wordt gelaten, dan resulteert
voor de rest van de rijksoverheid een daling van bijna 9 procent.De sociale zekerheid is activerender gemaakt met de invoering van de Wet
werk en bijstand (WWB) (in 2004), de herziene Werkloosheidswet (WW) (in 2006),
de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) (in 2006) en het beleid
ten aanzien van vervroegd uittreden en prepensioen (eveneens in 2006). Onderdelen
van de herziening van de WW zijn de afschaffing van de vervolguitkering (2005),
duurverkorting tot drie jaar en twee maanden (2006) en de herinvoering van
de sollicitatieplicht voor personen ouder dan 57½ jaar (2005). Vooruitlopend
op de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA), is door invoering van
de Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte (VLZ) de verantwoordelijkheid voor
inkomensvoorziening en re-integratie in de eerste twee ziektejaren bij de
werkgever en werknemer komen te liggen. De werkloosheid en daarmee het beroep
op de sociale zekerheid zijn hierdoor gedaald (zie hoofdstuk 2). Zo is met
de invoering van de WIA voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten een grotere prikkel
ontstaan om te gaan werken en voor werkgevers om gedeeltelijk arbeidsgeschikten
in dienst te houden of te nemen. Werkgevers en werknemers worden op hun verantwoordelijkheid
aangesproken om ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid terug te dringen. Volgens
de eerste ramingen van het Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen (UWV),
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en het Centraal
Planbureau (CPB) werkt deze aanpak. De instroom van volledig duurzaam arbeidsongeschikten
(in de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) ligt met –
naar verwachting – ruim 12 duizend in 2007 onder de doelstelling van
maximaal 25 duizend met ingang van 2006.Daarnaast is met de Levensloopregeling en de Wet kinderopvang het combineren
van arbeid en zorg vergemakkelijkt. De Levensloopregeling (2006) maakt het
mogelijk om met belastingvoordeel te sparen voor een periode van verlof. De
Wet kinderopvang (2005) heeft de betaalbaarheid van kinderopvang verbeterd.
De wachtlijsten in de kinderopvang zijn opgelost. In 2007 zullen de tarieven
van de kinderopvang voor werknemers verder worden verlaagd door een extra
bijdrage van de overheid van 125 miljoen euro en door de werkgeversbijdrage
aan de opvang verplicht te stellen. Afhankelijk van de situatie kunnen gezinnen
hierdoor honderden euro’s per jaar besparen. Dit zorgt ook voor administratieve
lastenverlichting voor burgers en werkgevers. Ten slotte wordt de arbeidsparticipatie
van ouders vergroot door uitvoering van de motie-Van Aartsen/Bos. Scholen
worden hierdoor verantwoordelijk voor het organiseren van voor- en naschoolse
opvang van kinderen.Eind jaren negentig was er sprake van een grote toestroom aan asielzoekers
en andere immigranten. Een gebrek aan duidelijke regels en strikte toelatingseisen
maakte het eenvoudig om naar Nederland te komen. Door deze grote toestroom
ontstonden er sociale en economische problemen. Als reactie hierop is een
restrictief toelatingsbeleid doorgevoerd en worden de immigranten beter toegerust
om te participeren in de Nederlandse samenleving.De nieuwe Vreemdelingenwet en het sindsdien gevoerde beleid hebben het
oneigenlijke gebruik van de asielprocedure en daarmee het aantal asielzoekers
sterk verminderd: van 33 duizend in 2001 naar 12 duizend in 2005. Daarnaast
zijn stringente leeftijds- en inkomensvereisten doorgevoerd voor huwelijksmigranten.
Dit heeft geleid tot een daling van de huwelijks- en gezinsmigratie, waardoor
de totale immigratie is gedaald van 65 duizend in 2002 naar 46 duizend in
2005. Door de invoering van de Kennismigrantenregeling is er ruimte gekomen
voor een selectief toelatingsbeleid. Mensen die hier illegaal
verblijven worden uitgezet via de terugkeerorganisatie die op 1 januari 2007
van start gaat. Vanaf begin 2006 moeten gezinsmigranten vóór
hun komst naar Nederland een eerste inburgeringstoets afleggen. Gezinsmigranten
zijn zo beter voorbereid op hun verblijf in Nederland. Op 1 januari 2007 treedt
verder het nieuwe inburgeringsstelsel in werking. Immigranten en mensen met
een verblijfsvergunning worden daardoor inburgeringsplichtig. De vrijblijvendheid
van het inburgeren behoort dan tot het verleden. Het nieuwe stelsel vereist
een hogere taalvaardigheid van de inburgeraar door de invoering van een examen.
Daardoor neemt de kans toe dat zij volwaardig kunnen participeren in de Nederlandse
samenleving. In 2007 starten circa 74 duizend mensen met hun inburgering.3.2 JeugdEen goede ontwikkeling van kinderen is niet alleen nu belangrijk maar
legt ook de basis voor de toekomst. De meeste jongeren doen het goed op school
en weten daarna op de arbeidsmarkt hun kansen te benutten. Maar tegelijkertijd
zitten enkele groepen jongeren in de knel. Zo komt een deel van de jongeren
zonder startkwalificatie van school, Nederland scoort op dit punt relatief
ongunstig in internationaal perspectief. Deze jongeren zijn kwetsbaar, vooral
in tijden van oplopende werkloosheid. Daarnaast heeft een groeiende groep
kinderen psychische of sociale problemen of woont bij ouders die de opvoeding
niet goed aankunnen. Steeds meer ouders en kinderen komen daardoor bij de
jeugdzorg terecht. Daar worden ze geconfronteerd met wachtlijsten en bureaucratie.
Tot slot is vooral in de grote steden het aantal jongeren toegenomen dat zich
op steeds jeugdiger leeftijd schuldig maakt aan steeds gewelddadiger delicten.
Deze problemen hebben de afgelopen jaren centraal gestaan in het beleid. Speerpunten op het gebied van jeugd• Halveren aantal voortijdig schoolverlaters in 2010 (basiswaarde:
70 500 in 2002)• Terugdringen wachtlijsten jeugdzorg en bureaucratie in de
jeugdketen• Aanpakken jeugdcriminaliteit en zorgen voor een effectievere
jeugdstrafketenSinds 2002 is het aantal kinderen dat jaarlijks zonder startkwalificatie
van school komt met 20 procent gedaald tot 57 duizend. Deze daling gaat echter
niet snel genoeg om de doelstelling voor 2010 te halen. Daarom zijn in de
nota «Aanval op de uitval» aanvullende maatregelen aangekondigd
voor de korte en middellange termijn. Zo wordt in 2007 de leerplicht verlengd
tot 18 jaar, waarmee het aantal uitvallers naar verwachting jaarlijks met
13 duizend wordt verminderd. Met de regionale opleidingscentra (roc’s)
zijn convenanten opgesteld om dit schooljaar het aantal voortijdige schoolverlaters
met nog eens 10 procent terug te dringen. Ook zal het kabinet komend jaar
de samenwerking tussen (beroeps)onderwijs en het bedrijfsleven verder ondersteunen,
onder meer door het stimuleren van meer en kwalitatief betere stageplekken
en leerpraktijktrajecten. Ten slotte is er een sluitende aanpak georganiseerd
voor jongeren die ondanks alle inspanningen toch nog uitvallen. Die jongeren
zullen met een maatwerkaanpak aan het «leren en werken» worden
geholpen. Scholen, gemeenten, zorginstellingen, Centra voor Werk en Inkomen
(CWI’s), Sociale diensten, justitie en werkgevers zullen daarbij intensief
samenwerken, bijvoorbeeld in zogenoemde Jongerenloketten. Bij elkaar is voor
de aanpak van voortijdig schoolverlaten een pakket maatregelen van 160 miljoen
euro voor 2007 samengesteld.Ook op indirectere wijze wordt de uitval aangepakt, met name door voor-
en vroegschoolse educatie (vve). Daarmee worden dreigende achterstanden in
de sociale ontwikkeling en (taal)ontwikkeling van jonge kinderen zo vroeg
mogelijk bestreden, met als resultaat minder schooluitval op latere leeftijd
en een kleiner risico dat kinderen op het verkeerde pad raken. In 2010 zal
70 procent van de doelgroep van dit aanvullende onderwijs gebruikmaken. Ook
het onderwijsachterstandenbeleid draagt bij aan vermindering van uitval. Door
bij de verdeling van het beschikbare budget nog sterker te focussen op de
feitelijke (leer)achterstand zal dit positieve effect nog verder toenemen.
Ten slotte wordt geïnvesteerd in een uitdagende leeromgeving voor leerlingen.
Met name in het vmbo worden momenteel alle scholen uitgerust met up-to-date
voorzieningen voor praktijkgeoriënteerd onderwijs.Op het gebied van jeugdbeleid is allereerst gewerkt aan het wegwerken
van de wachtlijsten in de jeugdzorg. Eind 2005 waren er 5 duizend kinderen
die langer dan negen weken op jeugdzorg moesten wachten. In 2006 en 2007 is
in totaal 100 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het wegwerken van de wachtlijsten
in de jeugdzorg. Naar verwachting zijn de wachtlijsten in de jeugdzorg hiermee
eind 2006 helemaal weggewerkt. Daarnaast is een impuls gegeven aan het terugdringen
van de wachtlijsten in de jeugd-ggz. Vanaf 2007 is er structureel 40 miljoen
euro beschikbaar om de verwachte groei in de vraag naar jeugdzorg op te vangen
en nieuwe wachtlijsten te voorkomen. Daarnaast is voor het Deltaplan Gezinsvoogdij
extra budget beschikbaar gesteld, waardoor gezinsvoogden vanaf 2006 meer tijd
per kind beschikbaar hebben. Bovendien wordt voor 2007 een bedrag van 13,7
miljoen euro uitgetrokken om de groei van het aantal ondertoezichtstellingen
het hoofd te kunnen bieden.Ten tweede is operatie JONG uitgevoerd om nieuwe ideeën op te doen
over een beter werkende jeugdketen. In het kader van operatie JONG zijn met
een aantal gemeenten overeenkomsten afgesloten om te experimenteren met nieuwe
ideeën. Goede ideeën worden landelijk toegepast. Zo wordt begin
2007 de «verwijsindex jeugd» ontwikkeld. Hiermee krijgen instellingen
in de jeugdketen zoals jeugdzorg, onderwijs en justitiële instellingen
juiste en actuele informatie van elkaar over jeugdigen die zij helpen. Op
deze manier wordt de samenwerking op lokaal niveau versterkt. Ook zal het
aantal zorg- en adviesteams (zat’s) toenemen. Zat’s zijn interdisciplinaire
teams waarin zorgverleners in en om de school samenwerken. Zo is in het primair
onderwijs het aantal zat’s gestegen van 20 procent in 2003 naar 63 procent
in 2005.Daarnaast heeft de commissaris Jeugd- en jongerenbeleid (de heer Van Eijck)
in zijn «sturingsadvies» ideeën ontwikkeld voor een doelmatiger
organisatie van het jeugdbeleid. Belangrijkste idee is om de gemeenten de
integrale regierol te geven bij het jeugdbeleid. Het kabinet ondersteunt deze
lijn, evenals de aanbeveling om de taken op het terrein van opvoed- en gezinsondersteuning
op lokaal niveau te bundelen in centra voor jeugd en gezin. Hierdoor kunnen
kinderen en hun ouders sneller en beter geholpen worden.Het beleid is er zo veel mogelijk op gericht om criminaliteit te voorkomen,
door goed onderwijs en door goede jeugdzorg. Als andere maatregelen niet werken,
is ten slotte een strafrechtelijke aanpak van probleemjongeren onvermijdelijk.
De afgelopen jaren is over de hele linie meer geld uitgegeven aan jeugdstrafrechttaken.
Zo is in de afgelopen acht jaar de detentiecapaciteit voor jongeren verdubbeld.
Ook is ingezet op een betere afstemming van de jeugdstrafrechtketen en een
snellere doorverwijzing naar hulpverlening om de problemen te kunnen oplossen.
Desondanks is de jeugdcriminaliteit nog niet gestabiliseerd en blijft de recidive hoog. Momenteel wordt nagegaan hoe dit door effectievere
sancties en interventies kan worden teruggedrongen. Ook heeft het kabinet
met de politie voor 2007 prestatieafspraken gemaakt over de aanpak van veelplegers
en hardekernjongeren. Andere speerpunten voor de komende jaren zijn een verdere
uitbreiding van de celcapaciteit, snellere doorlooptijden volgens vastgestelde
normen en verbetering van de nazorg. Zo is het doel om in 2007 alle strafrechtelijke
jeugdigen die eind 2006 een justitiële jeugdinrichting verlaten (verplicht)
nazorg aan te bieden, onder andere gericht op wonen, werken en vrijetijdsbesteding.3.3 Onderwijs, kennis en innovatieDe Nederlandse onderwijsresultaten behoren op veel gebieden al tijden
tot de beste van de wereld. In internationale vergelijkingen (de zogenoemde
PISA-scores) scoort Nederland hoog op alle onderdelen. Zo scoren alleen leerlingen
uit Finland en Korea beter op wiskunde. Nederlandse wetenschappelijk onderzoekers
publiceren relatief veel en worden vaak geciteerd. Nederland staat met Zwitserland
en de Verenigde Staten in de mondiale top drie.Toch stond de positie van het Nederlandse onderwijs onder druk. Allereerst
waren er enkele jaren geleden grote aantallen vacatures in het onderwijs.
Bovendien werd verwacht dat het lerarentekort in het primair en voortgezet
onderwijs tot 2007 verder zou toenemen tot 10 400 leraren (circa 6 procent).
Dit zou kunnen leiden tot een vicieuze cirkel van meer werkdruk, hoger ziekteverzuim
en uiteindelijk nog meer vacatures en afnemende kwaliteit van het onderwijs.
Ook de Haagse regeldruk werd in toenemende mate als een knelpunt ervaren.
Daardoor zou er te weinig ruimte zijn voor de docent/leraar als professional.
Op het terrein van kennis en innovatie is de commerciële toepassing van
onderzoeksresultaten een knelpunt. Dit wordt ook wel de kennisparadox genoemd.
Ten slotte dreigde er een tekort aan kenniswerkers te ontstaan. Dit kon niet
worden gecompenseerd met buitenlands talent, door trage toegangsprocedures.
Vooral het bedrijfsleven had hier last van. Dit leidde tot de volgende speerpunten
van beleid. Speerpunten op het gebied van onderwijs, kennis en innovatie• Terugdringen van het lerarentekort• Minder regels, meer ruimte, heldere verantwoording• Aanpak «kennisparadox»• Snellere toegang van kenniswerkersHet lerarentekort is zo goed als volledig verdwenen. Het aantal openstaande
vacatures in het primair en voortgezet onderwijs bedroeg in het eerste kwartaal
van 2006 ongeveer 300. Ook het ziekteverzuim in het basisonderwijs en voortgezet
onderwijs is met een derde gedaald tot onder de 6 procent. We moeten echter
waakzaam blijven dat er niet opnieuw een tekort aan leraren ontstaat als gevolg
van een relatief grote uitstroom van het vergrijsde lerarenbestand in met
name het voortgezet onderwijs.Daarnaast is ingezet op vermindering en vereenvoudiging van regels en
grotere autonomie voor scholen en leraren. Zo krijgen scholen in het basisonderwijs
voortaan een bedrag ineens dat ze kunnen besteden op een manier die hen het
verstandigst lijkt. De onderbouw van het voortgezet onderwijs (vo) is vereenvoudigd
door de veelheid aan verschillende kerndoelen te reduceren en de verplichte
lesurentabellen af te schaffen. De autonomie van scholen wordt ook vergroot
door de verantwoordelijkheid voor groot onderhoud aan schoolgebouwen
van het basisonderwijs en voortgezet onderwijs over te plaatsen naar de scholen
zelf. Tijdrovende contacten met gemeenten zijn daardoor niet meer nodig. Bij
elkaar zullen de administratieve lasten voor scholen in 2007 door diverse
maatregelen zijn afgenomen met 28 procent ten opzichte van 2003. In 2010 is
dit percentage opgelopen tot 39 procent. De uitdaging is nu dat de autonomie
van de scholen ook in de klas zichtbaar wordt.Om de positie van Nederland als kennissamenleving verder te versterken
wordt ingezet op stimulering van hoogwaardige kennis, en de ontwikkeling en
toepassing van technologie en menselijk kapitaal. Een van de concrete maatregelen
om de «kennisparadox» tegen te gaan, is de invoering van een octrooibox
in de vennootschapsbelasting (zie paragraaf 3.1). Ook zijn op advies van het
Innovatieplatform de afgelopen jaren duizenden kennisvouchers uitgegeven aan
het MKB. De vouchers kunnen verzilverd worden bij kennisinstellingen. Ondernemers
kunnen deze kennis gebruiken voor de vernieuwing van hun product, productieproces
of dienst. Het Innovatieplatform heeft verder verkend welke toekomstige hervormingen
en investeringen het noodzakelijk acht om tot de Europese top te gaan behoren.
Daarnaast is de financiering van grote technologische instituten (gti’s)
verschoven van aanbod- naar vraaggestuurd. Ook is – met name vanuit
het Fonds Economische Structuurversterking (FES) – een groot aantal
samenwerkingsprojecten opgezet tussen bedrijven en onderzoeksinstellingen,
gericht op het duurzaam versterken van de kennisinfrastructuur. Een voorbeeld
hiervan is het Holst Centre in Eindhoven. In dit in 2005 gestarte onderzoeksinstituut
ontwikkelen ondernemers en wetenschappers samen technologieën voor intelligente
microsystemen. Daarnaast heeft het kabinet met het oog op het stimuleren van
het innovatieve vermogen, de creativiteit en de ondernemingszin van de samenleving
extra geld beschikbaar gesteld vanuit het FES voor onder meer projecten van
creatieve bedrijfstakken en digitalisering van audiovisueel erfgoed.Via de in oktober 2004 ingevoerde Kennismigrantenregeling zijn in 2005
meer dan 1 600 personen toegelaten en in 2006 (tot en met juni) ruim
1 200. Om de instroom van zelfstandige kennismigranten verder te vergemakkelijken
is een puntensysteem geïntroduceerd. Daarmee worden zelfstandigen met
specifieke culturele en / of innovatieve talenten geselecteerd voor toelating.
Ongeveer 1 600 werkgevers hebben een verklaring in het kader van de regeling
ondertekend, waardoor de aanvragen van deze bedrijven snel kunnen worden afgehandeld.Box 3.3.1 FES-uitgaven voor kennis, innovatie en onderwijsVoor de FES-impuls 2006 is in totaal 1,9 miljard euro beschikbaar. De
helft daarvan wordt besteed aan kennis, innovatie en onderwijs (voor de andere
helft, zie box 3.6.1). Voorbeelden van concrete projecten zijn:• Er wordt een technologisch topinstituut opgericht, dat onderzoek
doet op het gebied van drink- en industriewater, afvalwaterzuivering, interactie
in natuurlijke systemen en sensortechnologie van water.• Nederland participeert actiever in het internationale project
International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER), waarin onderzocht
wordt hoe kernfusie kan worden ingezet voor de toekomstige energiebehoefte.• Vroegtijdige diagnose en gepersonaliseerde behandeling van
kankerpatiënten worden bevorderd door moleculair-biologisch onderzoek
(project Centre for Translational Molecular Medicine).• De bestrijding van vogelgriep wordt bevorderd door de ontwikkeling
van vaccins.• Er worden experimenten en onderzoek uitgevoerd om de doeltreffendheid
van het onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen en de efficiency in het primair
en voortgezet onderwijs te verbeteren (project Leren door te Experimenteren).• Voor- en vroegschoolse educatie worden bevorderd om leerachterstanden
te beperken (project VVE).• De aansluiting tussen beroepsonderwijs en bedrijfsleven wordt
bevorderd (project Beroepsonderwijs in Bedrijf).In totaal wordt in de periode 2007–2011 vanuit het FES circa 3,2
miljard euro uitgegeven aan kennis, innovatie en onderwijs.3.4 Veiligheid«Nederland moet veiliger» is de doelstelling van het Veiligheidsprogramma
uit 2002. Door toenemende criminaliteit, geweld en wetsovertredingen waren
fundamentele zekerheden en het gevoel van veiligheid in Nederland aangetast.
Ongeveer een derde van de bevolking voelde zich onveilig. Criminelen werden
wegens een cellentekort naar huis gestuurd voordat ze hun straf hadden uitgezeten.
Ook was er te weinig blauw op straat en was de pakkans laag. Veelplegers –
die jaar in jaar uit een groot deel van de criminaliteit voor hun rekening
namen – werden zo nauwelijks gestopt.Door de aanslagen in New York, Madrid en Londen en de moord op Van Gogh
in Amsterdam is de dreiging van een terroristische aanslag zichtbaarder geworden.
Analyses wezen uit dat de bestrijding van terrorisme op een aantal punten
tekortschoot.Om Nederland veiliger te maken zijn de volgende speerpunten geformuleerd. Speerpunten op het gebied van veiligheid• Vermindering criminaliteit en overlast met 20 tot 25 procent
in de periode 2008–2010 in vergelijking met 2002• Meer blauw op straat; meer toezicht en 40 duizend extra zaken
bij het Openbaar Ministerie• Meer cellen en een beter tbs-stelsel• Bestrijding terrorisme, crisisbeheersing en bescherming vitale
infrastructuurIn de bestrijding van criminaliteit, overlast en verloedering is met het
Veiligheidsprogramma 2002–2006 de laatste jaren voortgang geboekt. De
criminaliteit is al met 10 procent gedaald en burgers voelen zich veiliger.
Zo is het aantal burgers dat zich wel eens onveilig voelt gedaald van een
derde naar een kwart van de bevolking. Nu wordt verder gewerkt aan de daling
van de criminaliteit met nog eens 10 tot 15 procent. De politie krijgt er
in 2007 ongeveer 80 miljoen euro bij, onder meer om het budget beter te laten
aansluiten bij het niveau van onveiligheid in de politieregio’s, om
de opsporing te versterken en voor de Zeehavenpolitie in Rotterdam. Dit extra
geld maakt het mogelijk om de politiesterkte met ruim 1 500 arbeidsplaatsen
te laten groeien in 2014. De aanpak van drugsproductie en drugssmokkel is
effectief gebleken. Dankzij de 100 procentcontroles op Schiphol is het aantal
gepakte drugskoeriers gedaald van 4 500 in 2004 naar nog geen 3 duizend
in 2005. Voor 2006 wordt een aantal van minder dan duizend verwacht. Ook wordt
er minder xtc geproduceerd en hennep geteelt. Zo zijn in 2005 meer dan 5 600
wietkwekerijen ontmanteld. Tot slot zal in 2007 de nadruk nog meer dan nu
op preventie van criminaliteit en overlast. Voor een extra impuls
die de sociale veiligheid en de kwaliteit van de leefomgeving in de grote
steden moet vergroten, wordt in 2006 en 2007 25 miljoen euro uitgetrokken.Een goed werkende veiligheidsketen is een noodzakelijke voorwaarde voor
de aanpak van criminaliteit. Belangrijke knelpunten in de veiligheidsketen
zijn inmiddels opgelost. Zo is er op dit moment voldoende celruimte beschikbaar,
zodat gevangenen niet meer eerder naar huis gestuurd hoeven te worden. Ook
zijn er in 2005 door betere samenwerking 25 duizend extra zaken door de politie
bij het Openbaar Ministerie aangeleverd ten opzichte van 2002. In 2007 moeten
er in totaal 40 duizend extra zaken worden aangeleverd. Verder zal in 2007
aandacht worden besteed aan hervormingen in het tbs-stelsel, naar aanleiding
van het parlementair onderzoek naar tbs. Daarbij worden extra tbs- en zorgplaatsen
gecreëerd, waardoor eerder kan worden begonnen met de behandeling van
patiënten. Bovendien wordt er gezorgd voor een strenger verlofbeleid
en een betere nazorg van tbs’ers. Daarnaast gaan de politie, het Nederlands
Forensisch Instituut en het Openbaar Ministerie aan de slag met de uitvoering
van het verbeterprogramma «Opsporing en vervolging». Dat programma,
waarvoor 57,5 miljoen euro is uitgetrokken, is opgesteld als reactie op de
Schiedammerparkmoord. Hierdoor worden processen-verbaal, audio- en videoregistratie
van verhoren en het opleidingsniveau verbeterd. In de toekomst wordt hiermee
de kans op fouten verminderd.De bestrijding van terrorisme is in 2005 en 2006 goed op gang gekomen.
Met de inzet van meer dan 200 duizend professionals op verschillende terreinen
wordt het risico van een terroristische aanslag zo klein mogelijk gemaakt.
De nationaal coördinator terrorismebestrijding (Nctb) speelt hierin een
belangrijke rol. Door oefeningen, dreigingsanalyses en voorlichting wordt
ingezet op het veiliger maken van Nederland. De nieuwe dienst Speciale Interventies
is opgericht om snel en effectief op te treden bij dreigende situaties met
een hoog risico. Hiervoor is ongeveer 18 miljoen euro uitgetrokken. Ook spant
Nederland zich in om in internationaal verband terrorisme te bestrijden.Voor de samenwerking tussen politie, hulpverleningsdiensten en defensie
wordt extra geld beschikbaar gesteld. Deze organisaties kunnen samenwerken
aan de uitbreiding van de Explosieven Opruimingsdienst en versterking van
de bescherming tegen nucleaire, biologische en chemische aanslagen. Deze maatregelen
kosten in 2007 ongeveer 30 miljoen euro. Voor enkele concrete projecten voor
de bescherming van de belangrijkste infrastructuur wordt nog eens 30 miljoen
euro beschikbaar gesteld.3.5 ZorgDe uitdagingen in de gezondheidszorg logen er de afgelopen jaren niet
om: de wachttijden waren opgelopen tot onacceptabele hoogten en organisaties
in de zorg gingen gebukt onder bureaucratie en een dichtgereguleerde omgeving,
waardoor ze inefficiënt werkten. Er moest een oplossing komen voor deze
problemen en tegelijkertijd een einde worden gemaakt aan de onbeheerste stijging
van de zorgkosten. Daarvoor was het nodig om meer vrijheid en verantwoordelijkheid
te creëren voor de ziekenhuizen, verzekeraars en patiënten. Daarnaast
was meer preventieve zorg gewenst om ongezond gedrag terug te dringen. Speerpunten op het gebied van zorg• Herziening van het zorgstelsel, met als fundament de nieuwe
basisverzekering (Zorgverzekeringswet)• Beheersing van de groei van de zorguitgaven• Kortere, aanvaardbare wachttijden• Invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)Om mensen betaalbare, kwalitatief hoogwaardige en toegankelijke zorg te
bieden, is de herziening van het zorgstelsel op gang gekomen. Een belangrijke
stap hierin was de invoering van de basisverzekering, die een einde maakte
aan het onderscheid tussen particulier verzekerden en ziekenfondsverzekerden.
Ongeveer 18 procent van alle verzekerden maakte vervolgens gebruik van de
mogelijkheid om over te stappen van verzekeraar, wat bewijst dat het bieden
van vrije keuze werkt. Uit de relatief lage premies die verzekeraars vroegen
voor de basisverzekering (de premie lag bij veel verzekeraars duidelijk lager
dan voorzien), wordt ook duidelijk dat concurrentie werkt. De eerste signalen
over de werking van het nieuwe stelsel zijn dus positief. Ook de consument
kan nu al profiteren van betere prikkels in het zorgverzekeringssysteem.Voor verzekeraars en ziekenhuizen is de invoering van de basisverzekering
nog maar het begin; tot nu toe onderhandelen zij nog maar over een beperkt
assortiment behandelingen, zoals heup- en staaroperaties. Momenteel wordt
bekeken op welke manier een verdere stap kan worden gezet op het gebied van
prijsliberalisering. Door verdere liberalisering en het verminderen van regels
in de financiering en bekostiging van ziekenhuizen neemt op termijn de doelmatigheid
van de zorg duidelijk toe en zullen de patiënten hiervan profiteren.
Tegelijk is met de invoering van de Wet marktordening gezondheidszorg werk
gemaakt van het verbeteren van het wettelijke toezichtkader in de zorg. Een
goed systeem is immers gebaat bij goed toezicht en heldere verantwoording
op de geleverde prestaties.De toegankelijkheid en de kwaliteit van de zorg zijn zichtbaar verbeterd.
De gemiddelde wachttijden in poliklinieken en bij dagopnames zijn met 17 procent
gedaald. Zij passen nu binnen de normen.Aan de hand van de kwaliteitsprogramma’s in de zorg, zoals «Sneller
Beter», en door meer gebruik van ICT-toepassingen blijkt het mogelijk
resultaten te boeken: behalve genoemde kortere wachttijden op behandeling
in de poliklinieken hebben patiënten minder doorligwonden en worden ze
sneller behandeld door een slimmere manier van organisatie van de zorg.Het wegwerken van de wachtlijsten ging samen met het afremmen van de zorguitgaven.
In 2002 bedroeg de toename nog 13 procent ten opzichte van het jaar daarvoor;
in 2005 waren de uitgaven nog maar 2,8 procent hoger dan het jaar ervoor.
Dit heeft het kabinet tot stand gebracht door verkleining van het verplicht
verzekerde pakket, de introductie van een eigenbijdrageregeling («no-claim»),
afspraken over kostenbeheersing met de brancheorganisaties van zorgverleners,
farmaceutische bedrijven en zorgverzekeraars en budgetmaatregelen in de Algemene
Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ).Uiteraard is het ook belangrijk om in eerste instantie te voorkómen
dat mensen ziek worden. Preventief beleid kan een bijdrage leveren aan het
beperken van de problemen in de toekomst. Het percentage rokers is gedaald
van 30 procent in 2002 tot 27,7 procent in 2005. Het aantal mensen dat voldoet
aan de norm «Gezond bewegen» stijgt langzaam maar gestaag, tot
inmiddels meer dan de helft van de bevolking.De uitgaven voor AWBZ-zorg zullen door de vergrijzing en de toenemende
welvaart blijven stijgen. Om de kwaliteit en betaalbaarheid van de collectief
gefinancierde zorg op lange termijn te kunnen garanderen is een modernisering
van het stelsel noodzakelijk.Ten eerste is de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) voorbereid,
die op 1 januari 2007 wordt ingevoerd. De voorzieningen voor onder meer ouderen
en gehandicapten worden hierdoor beter gestroomlijnd: mensen hoeven nog maar
langs één loket voor de ondersteuning die zij nodig hebben om
actief deel te kunnen blijven nemen aan de maatschappij. De wet is een verbetering
omdat gemeenten – als lokale partij – een grotere invloed hebben
en beter kunnen inspelen op lokale omstandigheden en voorkeuren. Doordat gemeenten
wat betreft hun doelmatigheid worden vergeleken – met de best presterende
gemeente – mag verwacht worden dat de WMO ook in financieel opzicht
een verbetering is.Ten tweede verandert ook de organisatie van de AWBZ-zorg. De kortdurende
geestelijke gezondheidszorg wordt per 1 januari 2008 overgeheveld van de AWBZ
naar de basisverzekering. In 2007 wordt de huidige overgangssituatie voortgezet.
Een andere verbetering treedt op als de AWBZ-zorg specifieker wordt omschreven
en van een (maximum)prijs wordt voorzien. Dit zal in 2007 gebeuren met de
introductie van 46 zogeheten «zorgzwaartepakketten».3.6 Leefomgeving en mobiliteitIn ons dichtbevolkte land moeten de wensen van burgers en bedrijven rond
wonen, werken, natuur en infrastructuur binnen een zeer beperkte ruimte worden
gerealiseerd. Hierbij was een drietal belangrijke knelpunten ontstaan, waarbij
de Europese normen voor de luchtkwaliteit een rol spelen.Ten eerste kwam de bereikbaarheid steeds meer onder druk te staan. Op
verschillende trajecten zijn files op bepaalde tijden vaste prik. Voor automobilisten
is dat belastend. Daarnaast is het schadelijk voor de economie. Een goed functionerend
systeem voor het vervoer van personen en goederen is immers een essentiële
voorwaarde voor de economische ontwikkeling.In de tweede plaats werden er te weinig woningen gebouwd, waardoor het
woningtekort is toegenomen. Nieuwbouw werd bemoeilijkt door een veelheid aan
regels en bureaucratie. Dat hing mede samen met het stringente beleid voor
ruimtelijke ordening. Ook de strenge Europese normen voor luchthavenkwaliteit
hebben hier een rol gespeeld. Verder was er sprake van verkeerde prikkels
in de woningmarkt. Zo leidt de bestaande huursystematiek tot te weinig doorstroming
op de woningmarkt.Een derde knelpunt heeft een internationaal karakter: de mondiale klimaatverandering.
Voor Nederland betekent dit dat extra maatregelen nodig zijn in de strijd
tegen het water. Speerpunten op het gebied van leefomgeving en mobiliteit• Eco-efficiënte economie door klimaatbeleid en ontkoppeling
van economische groei en milieudruk• Ruimte geven aan ontwikkelingen: beter inspelen op wensen
van burgers en bedrijven en meer ruimtelijke afwegingen op decentraal niveau• Aanpak van de nieuwbouw, herstructurering oude stadswijken
en modernisering huurbeleid• Voltooiing van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) in 2018• Bescherming tegen overstromingen en wateroverlast• Verkeersveiligheid en verbetering bereikbaarheid, en verminderen
achterstallig onderhoud met 1 300 kilometer vóór 2008 (ten
opzichte van 2003)• Verbetering punctualiteit spoor van 81 procent in 2002 naar
minimaal 87 procent in 2007De realisatie van een eco-efficiënte economie (dat wil zeggen een
economie waarin groei en milieudruk ontkoppeld zijn) ligt goed op schema.
De emissies zijn steeds verder teruggedrongen, ondanks de groei van de economische
productie. Hoewel dit nog niet geldt voor CO2, is het vaststellen
van Europese emissieplafonds voor de industrie hier een stap voorwaarts. De
doelstelling dat in 2010 9 procent van de electriciteit duurzaam wordt opgewekt
wordt gehaald.Hoewel ook de emissies van fijn stof en NOx voor Nederland
als geheel dalen, voldoet de luchtkwaliteit niet op alle plaatsen aan de Europese
normen, waardoor woningbouw en infrastructurele projecten stagneren. Om te
voorkomen dat Nederland ruimtelijk «op slot gaat», wordt in Brussel
aangedrongen op aanpassingen van de regelgeving. Naast uitstel van de inwerkingtreding
van de Europese regels is een van de aandachtspunten het Europese bronbeleid
aan te scherpen (dit is de norm die de uitstoot van de voertuigen zelf aanpakt).Daarnaast werkt het kabinet aan verbetering van de luchtkwaliteit in het
kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. In dit programma
werken de rijksoverheid, provincies en gemeenten samen om de luchtkwaliteit
te verbeteren in die gebieden waar de normen voor luchtkwaliteit niet worden
gehaald. Om dit te bereiken investeert het kabinet in een aantal maatregelen,
zoals stimuleringsmaatregelen voor nieuwe schone auto’s en subsidies
voor het achteraf monteren van roetfilters op bestaande dieselauto’s.Omdat iedereen in Nederland goed moet kunnen wonen voor een redelijke
prijs, is er in de afgelopen jaren ingezet op vergroting van het woningaanbod
en op prikkels om het zogenoemde scheefwonen te verminderen. Belemmeringen
voor het bouwen zijn weggenomen: door de Nota Ruimte wordt het ruimtelijke
beleid meer gestroomlijnd. Provincies en gemeenten krijgen meer verantwoordelijkheid
en mogelijkheden, bijvoorbeeld om ook woningbouw in kleinere woonkernen mogelijk
te maken. Ook door vermindering van de bureaucratie worden ruimtelijke ontwikkelingen
mogelijk gemaakt, met gepaste aandacht voor de beschermde gebieden. Door integrale
gebiedsontwikkeling worden doelen op het gebied van onder andere water, wonen
en recreatie gecombineerd. Ontkokering moet leiden tot betere resultaten.
Door heldere woningbouwafspraken met de woningbouwcorporaties en gemeenten
en door de inzet van gerichte subsidies is de woningbouwproductie toegenomen.
Daar waar in 2004 nog rond de 60 duizend nieuwbouwwoningen werden
opgeleverd, zijn een jaar later al 71 duizend nieuwe woningen beschikbaar
gekomen.Om uiteindelijk het landelijke kwantitatieve woningtekort terug te dringen
tot 1,5 procent in 2010 moeten vanaf 2007 ongeveer 90 duizend nieuwe woningen
per jaar worden gebouwd. Om dat te bereiken zal het kabinet de woningbouwafspraken
nauwlettend monitoren. Gemeenten en woningcorporaties die achterlopen worden
daarop aangesproken. Herstructurering van oude stadswijken leidt tot een merkbaar
positieve ontwikkeling in de steden. Er wonen in de steden nu meer hoger opgeleiden
en de gemiddelde inkomenspositie van stadsbewoners is gestegen ten opzichte
van de rest van het land. Verder zal met ingang van 2007 het huurbeleid worden
verruimd. Dit kan de productie van nieuwe huurwoningen ondersteunen doordat
verhuur winstgevender wordt. Bovendien kan het beleid op langere termijn bijdragen
aan het verminderen van goedkoop scheefwonen. Het kabinet neemt daarnaast
maatregelen die beogen om starters op de woningmarkt te ondersteunen. Dat
gebeurt met een rijksbijdrage aan startersleningen en door de verruiming van
de Wet bevordering eigen woningbezit (de BEW-plus).Provincies gaan een sterkere rol spelen bij de inrichting van het landelijk
gebied. Hiertoe moet in 2007 de Wet inrichting landelijk gebied in werking
gaan treden. Voor de periode 2007–2013 wordt daarvoor een bedrag van
3,2 miljard euro aan de provincies ter beschikking gesteld.Natuur is om drie redenen belangrijk. Het is een waarde op zich, het is
positief voor de luchtkwaliteit en het draagt door de rust en de ruimte bij
aan het psychisch welbevinden van de burger. Het kabinet investeert daarom
in de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), die in 2018 zal zijn voltooid.Door de klimaatverandering zal het waterniveau in de rivieren en van de
zee stijgen. Het kabinet neemt daarom maatregelen om ervoor te zorgen dat
Nederland goed beschermd blijft tegen het water. Het project Ruimte voor de
Rivier, dat in 2007 van start gaat, zal samen met de Maaswerken zorgen dat
in 2015 de voorgeschreven veiligheidsniveaus bij de Rijn en de Maas worden
gehaald. Ook de zwakke schakels langs de kust worden met ingang van 2007 aangepakt,
in totaal is daarvoor 742 miljoen euro beschikbaar voor de periode tot en
met 2020.De doelstelling van deze maatregelen is dat aan de normen voor waterveiligheid
wordt voldaan, bijvoorbeeld in belangrijke delen van het land een kans op
overstroming van één op de tienduizend per jaar. Anders dan
vroeger kiest het kabinet hierbij niet meer eenzijdig voor het ophogen van
dijken maar voor het integreren van verschillende functies, zoals vergroting
van de afvoercapaciteit door de rivieren, het verbeteren van de ruimtelijke
kwaliteit, aandacht voor natuurbeheer en delfstoffenwinning.Het beleid, zoals ook vastgelegd in de Nota Mobiliteit, was in de afgelopen
jaren gericht op de verkeersveiligheid en het verbeteren van de bereikbaarheid.
De verkeersveiligheidsdoelstelling voor 2010 is inmiddels gehaald. Volgens
Australisch onderzoek is Nederland zelfs het verkeersveiligste land ter wereld.
Bij de verbetering van de bereikbaarheid op korte termijn zijn de Europese
normen voor luchtkwaliteit vooralsnog een knelpunt. De doelstelling voor het
inhalen van het achterstallig onderhoud aan wegen wordt echter gehaald. Tot
en met 2006 zal aan 744 kilometer wegen het achterstallig onderhoud zijn weggewerkt.
In 2007 worden de laatste 556 kilometer (van de afgesproken 1 300 kilometer)
asfalt vervangen. Dit zal vanaf 2008 leiden tot betere doorstroming en tot
meer veiligheid op de weg. De genoemde onderhoudsprojecten worden gefinancierd
uit de middelen van het «kwartje van Kok». Voor de langere termijn zet het kabinet ook in op beprijzen. Daarbij zal in de eerste
fase worden gestart met de mogelijkheid om voor de financiering en versnelling
van het oplossen van een knelpunt in de weginfrastructuur een prijs of tol
te kunnen vragen. Vanaf 2012 moet de bereikbaarheid verder worden verbeterd
door invoering van het betalen van een prijs per kilometer, gedifferentieerd
naar tijd, plaats en uitstoot.De punctualiteit op het spoor blijft een van de belangrijkste doelstellingen
voor de kwaliteitsverbetering van het openbaar vervoer. De laatste jaren rijden
de treinen steeds vaker op tijd. Was de punctualiteit in 2002 nog 81 procent,
in 2005 was deze al gestegen tot 84,7 procent, en in het eerste kwartaal van
2006 86,4 procent. De doelstelling voor 2007 van minimaal 87 procent is daarmee
al bijna gehaald.Box 3.6.1 FES-uitgaven gerelateerd aan infrastructuur
en leefomgevingVoor de FES-impuls 2006 is in totaal 1,9 miljard euro beschikbaar. De
helft daarvan wordt besteed aan ruimtelijk-economische investeringen (voor
de andere helft, zie box 3.3.1). Daaronder vallen projecten op het gebied
van verkeer en vervoer, milieu en duurzaamheid en ruimtelijke ordening. Concrete
voorbeelden zijn:• Maatregelen nemen om het hoofdwegennet beter te benutten en
zodoende op korte termijn een zichtbare vermindering van files te bereiken.
Het gaat hierbij onder meer om verlenging van invoegstroken, verbetering van
aansluitingen en uitbreiding van verkeerssignalering.• In een enveloppe Luchtkwaliteit van 150 miljoen euro worden
middelen gereserveerd die kunnen worden aangewend voor lokale maatregelen.
Door deze extra inzet kunnen de aanleg van wegen en andere bouwprojecten doorgang
vinden.• Integrale gebiedsopgaven uit de Nota Ruimte kunnen eerder
en in grotere mate worden gerealiseerd. Het gaat hierbij onder andere over
centrumontwikkeling in stedelijke netwerken en ontwikkeling van de zogenoemde
Nationale Landschappen. Dit moet resulteren in een veiligere, mooiere en schonere
leefomgeving.• Verschillende infrastructuurprojecten worden voorgefinancierd
uit het FES. Dit betreft een versnelling van het hoofdwegenprogramma, een
verschuiving van middelen om in de periode 2007–2011 te starten met
verbetermaatregelen op het gebied van waterveiligheid, en een versnelling
van middelen voor onderhoud aan weg en spoor om deze beter te laten aansluiten
op het onderhoudsprogramma.In totaal wordt in de periode 2007–2011 vanuit het FES ongeveer
13,9 miljard euro geïnvesteerd in ruimtelijk-economische projecten.3.7 Koninkrijk, Europa en internationaal beleidOp verschillende niveaus heeft het Nederlandse beleid te maken met het
buitenland. Hier is sprake van een wisselwerking: internationale ontwikkelingen
beïnvloeden het Nederlandse beleid en Nederland neemt zijn verantwoordelijkheid
ook buiten de landsgrenzen. De afgelopen jaren heeft zich een aantal voor
Nederland relevante ontwikkelingen voorgedaan. Binnen het Koninkrijk hebben
bijvoorbeeld de Antillen aangegeven het land «De Nederlandse Antillen»
te willen vervangen door een nieuwe staatkundige structuur binnen het Koninkrijk.
Dit heeft consequenties voor de relaties tussen Nederland en de rest van het
Koninkrijk. Ook over de rol van Nederland binnen de Europese Unie wordt nagedacht,
mede als gevolg van het «nee» van de Nederlandse bevolking tegen
de invoering van een Europese grondwet.In nog breder internationaal perspectief is de afgelopen jaren gewerkt
aan een modernisering van de Nederlandse taken. Grensoverschrijdende uitdagingen
als vrede en veiligheid, klimaatbeleid en duurzame armoedebestrijding, economische
ontwikkeling, energievoorziening, milieu en migratie worden nu steeds meer
in onderlinge samenhang aangepakt. Bij de krijgsmacht waren hiervoor
aanpassingen noodzakelijk, dat is een continu proces. Naast militaire inzet
bij wederopbouw blijft Nederland 0,8 procent van het bruto nationaal product
beschikbaar stellen voor ontwikkelingssamenwerking. Speerpunten op het gebied van Koninkrijk, Europa en internationaal• Komen tot gemoderniseerde verhoudingen tussen de landen van
het Koninkrijk• Een constructief-kritische houding ten opzichte van de Europese
Unie• Versterking van de inzetbaarheid van de krijgsmacht voor crisisbeheersingsoperaties• Internationaal bijdragen aan het behalen van de millenniumontwikkelingsdoelstellingenMet de Rondetafelconferentie van 25 november 2005 is het officiële
startschot gegeven voor het proces van staatkundige veranderingen in het Koninkrijk.
In dit proces worden ook diverse knelpunten op het terrein van de openbare
financiën en economie, rechtszekerheid en deugdelijkheid van bestuur
aan de orde gesteld. Op basis van besprekingen in gezamenlijke werkgroepen
en bilateraal politiek overleg heeft het Nederlandse kabinet in juni een aanbod
gedaan aan de Nederlandse Antillen. Hierin geeft Nederland aan wat er nodig
is om het proces van staatkundige hervorming tot een succes te maken. Nederland
is bereid een bijdrage te leveren aan een oplossing van de schuldenproblematiek,
op voorwaarde dat er afspraken worden gemaakt over een deugdelijk begrotingsbeleid,
het op orde brengen van het financiële beheer, een effectief financieel
toezichtkader, het voorkomen van nieuwe schuldopbouw en het nakomen van internationale
verplichtingen. Ook heeft Nederland een aantal essentiële punten benoemd
op het terrein van goed bestuur en de justitiële keten. Wanneer de Nederlandse
Antillen positief op dit aanbod reageren, kan er wat Nederland betreft een
volgende Rondetafelconferentie plaatsvinden. Dan kunnen we doorgaan met het
vastgelegde traject om de uitvoering van de staatkundige veranderingen tot
een goed resultaat te brengen.Europese samenwerking is in het belang van alle EU-lidstaten. Grensoverschrijdende
problemen worden namelijk het best in internationaal verband aangepakt. Nederland
stelt zich dan ook constructief-kritisch en betrouwbaar op bij het realiseren
van de doelstellingen van de EU. Dat geldt niet alleen voor het versterken
van de interne markt, maar ook voor de aanpak van mondiale problemen zoals
terrorisme, migratiedruk, armoede en milieuvervuiling. Ondanks deze voordelen
is er ook kritiek. Europese samenwerking kan in veel gevallen efficiënter.
De discussie over de Europese grondwet heeft bovendien laten zien dat bij
veel burgers het gevoel leeft dat ze niet of te weinig betrokken werden bij
ingrijpende Europese besluiten. Tegen die achtergrond is het, nog meer dan
in het verleden, zaak om uit te gaan van het subsidiariteitsbeginsel bij de
beoordeling van EU-voorstellen: idealiter vindt overheidsingrijpen op een
zo laag mogelijk bestuurlijk niveau en zo dicht mogelijk bij de burger plaats.
Voor EU-beleid is met name een rol weggelegd als het gaat om onderwerpen die
de landsgrenzen overstijgen. Onderwerpen die in dat kader voor Nederland prioritair
zijn, betreffen onder meer de herziening van de Europese begroting en de interne
en externe veiligheid. Ook op het terrein van de energievoorziening zal Nederland
in de EU en in breder internationaal verband actief de samenwerking zoeken
en zijn eigen belangen en doelstellingen naar voren brengen.Versterking inzetbaarheid krijgsmacht voor crisisbeheersingsoperatiesOm in te kunnen spelen op de veranderde internationale omgeving is de
Nederlandse krijgsmacht sinds 2003 ingrijpend hervormd. Nieuwe taken en bestaande
middelen pasten niet meer bij elkaar. De krijgsmacht is daarom omgevormd tot
een «paarse» organisatie waarbij de krijgsmachtdelen veel sterker
dan voorheen geïntegreerd opereren. Zodoende is het nu beter mogelijk
om overal ter wereld intensief bij te dragen aan verschillende soorten crisisbeheersingsoperaties.Het zwaartepunt van de inzet van de Nederlandse krijgsmacht in het buitenland
ligt in 2007 in het zuiden van Afghanistan. Nederland levert daar een bijdrage
aan een veilige omgeving en aan de wederopbouw van het land. Daarnaast wordt
de krijgsmacht ingezet in onder meer Bosnië en Herzegovina, Soedan en
Irak. In totaal zullen in 2007 ruim 5 100 militairen bij internationale
operaties worden ingezet. Ook staan in 2007 ongeveer 5 900 militairen
gereed om binnen zeer korte reactietermijnen te worden ingezet voor nationale
doeleinden, de Nato Response Force en de zogenoemde EU-battlegroups.Om enkele dringende operationele knelpunten op te lossen zullen in 2007
aanvullende maatregelen worden genomen ter versterking van onder meer de tactische
luchttransportcapaciteit, de waarnemingscapaciteit en de zelfbescherming van
Nederlandse eenheden. Meer dan voorheen wordt – ook in financiële
zin – structureel rekening gehouden met mogelijke materieelverliezen
bij operationele inzet om de inzetgereedheid op peil te houden.Nederland draagt internationaal bij aan het behalen van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen
van de Verenigde Naties. Hierbij ligt de nadruk op thema’s zoals onderwijs,
milieu, water, reproductieve gezondheidszorg en de bestrijding van hiv/aids,
evenals een grotere rol voor het bedrijfsleven en particuliere organisaties.
In lijn met de wens van de Tweede Kamer besteedt Nederland in 2007 15 procent
van het budget voor ontwikkelingssamenwerking aan basisonderwijs. Er wordt
meer geld uitgetrokken voor internationaal onderwijs, en beurzen en stages
voor studenten uit ontwikkelingslanden. Dankzij Nederland hebben in 2007 5
miljoen mensen extra toegang tot veilig drinkwater en deugdelijke sanitaire
voorzieningen, oplopend tot 50 miljoen mensen in 2015. Daarnaast krijgen de
komende periode 10 miljoen mensen duurzaam toegang tot energie, vooral in
Afrika. Verder stelt Nederland mede het Global Fund to fight AIDS, Tuberculosis
and Malaria in staat om aan minimaal 875 duizend mensen aidsremmers te verstrekken,
minimaal 1,8 miljoen mensen van een behandeling tegen tuberculose te voorzien
en minimaal 30 miljoen bednetten ter preventie van malaria te distribueren.
Naast de inzet op deze thema’s blijft Nederland vooroplopen op het gebied
van effectiviteit van de hulp en beleidscoherentie.Box 3.7.1 Kwaliteit van de samenlevingEnkele jaren geleden heerste er een gevoel van malaise dat op meer berustte
dan de economische achteruitgang, stijgende criminaliteit en ogenschijnlijk
onoplosbare problemen zoals de WAO, toenemende zorguitgaven en gebrekkige
integratie. Er was sprake van groeiende bezorgdheid over de kwaliteit van
de sociale verhoudingen, verruwing, zinloos geweld en afnemend onderling respect.
Mensen voelden zich steeds minder thuis in hun eigen samenleving.Daarom zijn ook acties in gang gezet op het immateriële vlak. Daarbij
valt te denken aan het stimuleren van maatschappelijke stages in het voortgezet
onderwijs, het door middel van bezoeken aandacht geven aan maatschappelijke
binding en het agenderen van het thema waarden en normen, een thema dat door
een grote meerderheid van de bevolking wordt ondersteund. Met de invoering
van de WMO worden mensen ten slotte beter in staat gesteld om
daadwerkelijk mee te doen. Daar gaat het uiteindelijk om: versterking van
de kwaliteit van de samenleving vraagt bovenal betrokkenheid en maatschappelijke
deelname. Het is dan ook verheugend om te zien dat zo veel burgers zelf een
bijdrage leveren door hun gedrag, betrokkenheid, giften of vrijwilligerswerk.4 BUDGETTAIR BELEID4.1 Ontwikkeling overheidsfinanciën in vogelvlucht4.1.1 Verbetering overheidsfinanciën sinds vorig
jaarHet gaat beter met de overheidsfinanciën in Nederland. Volgend jaar
wordt een klein begrotingsoverschot van 0,2 procent bbp verwacht. De resultaten
van de ingezette structurele hervormingen worden nu zichtbaar, ook in de overheidsfinanciën.
Sinds de vorige Miljoenennota verbetert het feitelijke begrotingssaldo voor
2007 met ongeveer 2 procentpunten (zie tabel 4.1.1). Door het trendmatige
begrotingsbeleid komen inkomstenmeevallers volledig ten gunste van het EMU-saldo.
De totale uitgaven passen binnen het uitgavenkader en vanwege conjucturele
meevallers wordt 0,3 miljard euro bewust niet aangewend, zoals afgesproken
in het Hoofdlijnenakkoord. Zo wordt een bijdrage geleverd aan de saldoverbetering. Tabel 4.1.1 Verbetering EMU-saldo (in %
bbp)  EMU-saldo2007Miljoenennota 2006 – 1,8 wv. belastinginkomsten 1,1 wv. gasbaten 1,1 wv. overig – 0,2Miljoenennota 2007 0,24.1.2 Feitelijke en structurele verbetering overheidsfinanciënGrafiek 4.1.1 geeft weer dat het huishoudboekje van de overheid in 2007
beter op orde zal zijn dan werd verwacht in de eerste Miljoenennota van het
kabinet-Balkenende II.Grafiek 4.1.1 EMU-saldoIn deze Miljoenennota werd nog uitgegaan van een tekort van 0,6 procent
bbp in 2007. Dit is een overschot geworden van 0,2 procent bbp. De betere
positie van de overheidsfinanciën is mede het gevolg van een krachtig
herstel van de economie, welke in zowel 2006 als 2007 een procentpunt harder
groeit dan gemiddeld het in eurogebied.Een belangrijk doel van het gevoerde begrotingsbeleid is het verbeteren
van het structurele saldo. Het structurele saldo is het saldo geschoond voor
conjuncturele invloeden. Concrete ambitie was «een structureel tekort
van maximaal 0,5 procent bbp in 2007»1.
Naar verwachting is het structurele saldo in 2007 in evenwicht (zie tabel
4.1.2). Daarmee is de doelstelling uit de Miljoenennota 2004 gerealiseerd.
Bovendien is dit gunstiger dan de EU-norm voor het structureel tekort van ½ à
1 procent bbp. Gedurende de periode 2003–2007 verbetert het structurele
overheidssaldo met meer dan 2 procentpunten, een (meer dan) verdubbeling ten
opzichte van het verwachte pad in de Miljoenennota 20041. Tabel 4.1.2 Ontwikkeling
van het structurele EMU-saldo (in %
bbp) 20032004200520062007Feitelijk EMU-saldo– 3,1– 1,8– 0,30,10,2 wv. conjuncturele invloed0,90,80,90,3– 0,2 Structurele
EMU-saldo MN 2007-2.2– 1,00,60,40,0Structurele EMU-saldo MN
2004– 1,3– 0,7– 0,5– 0,3– 0,5In het jaar 2007 is sprake van een geringe verbetering van het feitelijk
saldo, maar tegelijkertijd van een verslechtering van het structurele saldo
ten opzichte van het voorgaande jaar 2006. Dit laatste is vooral het gevolg
van een achterblijvende geraamde groei van de inkomsten bij de groei van het
nationaal inkomen. Indien de endogene ontwikkeling van de belastingen en premies
het nationaal inkomen zou volgen, zou het feitelijke en structurele saldo
in 2007 0,4 procent bbp gunstiger uitvallen.Dankzij het beleid van begrotingsconsolidatie en de structurele hervormingen,
zoals de modernisering van de bijstand, pensioenen en de administratieve lastenverlichting,
zijn de overheidsfinanciën toekomstbestendiger gemaakt (zie box 2.4.1
in hoofdstuk 2).De verwachte schuldquote bedraagt in 2007 48 procent bbp. Dit is het gunstigste
niveau in meer dan 25 jaar en ruim 20 procentpunten onder het gemiddelde in
de eurozone1. In 2003 was de schuld 52 procent
van het bbp. Dit betekent dat de schuldquote in de periode 2003–2007
verbetert met 4 procentpunten. Het feitelijke saldo en de economische groei
(«noemereffect») verklaren de gunstige ontwikkeling van de schuldquote.De uitgaven- en lastenniveaus voor 2007 blijven binnen de vastgestelde
kaders uit het Hoofdlijnenakkoord. De ruimte die ontstaat onder het uitgavenkader
wordt conform de begrotingsregels niet aangewend. In 2007 komt 1 miljard euro
extra beschikbaar voor lastenverlichting. Dit is mogelijk vanwege het succesvolle
onderhandelingsresultaat over de Nederlandse afdrachten aan Brussel. Vanaf
2007 hoeft Nederland 1 miljard euro structureel minder af te
dragen (zie paragraaf 4.3). Op dit resultaat kon niet worden vooruitgelopen
tijdens het opstellen van het Hoofdlijnenakkoord. Vanwege de ratificatieprocedure
van het onderhandelingsresultaat zal het nog even duren voordat de Nederlandse
korting op de Europese afdrachten daadwerkelijk wordt ontvangen. Tot die tijd
zal de korting worden voorgefinancierd door de voeding van het Fonds Economische
Structuurversterking (FES) te beperken. Op die manier wordt de lastenverlichting
budgettair neutraal teruggegeven aan burgers en bedrijven.De afgelopen jaren hebben ombuigingen en intensiveringen van de overheidsuitgaven
plaatsgevonden. Extra ombuigingen waren noodzakelijk door de overschrijding
van de Europese begrotingsnorm. Door de begrotingsconsolidatie en verbeterde
economische situatie is het kabinet teruggekeerd naar het trendmatige begrotingsbeleid,
met ruimte voor uitgavenintensiveringen in de prioritaire sectoren. Ook is
een stevige investeringsimpuls gegeven aan structuurversterkende projecten
(vanuit het FES). Door dit beleid is de kwaliteit van de overheidsuitgaven
verbeterd. Tabel 4.1.3 Ontwikkeling
van de reële uitgaven (%
bbp) 20072004–2007gemiddeldTotaal collectieve uitgaven1½¾ w.v. Sociale Zekerheid1½ w.v. Rentelasten– 1– 1½ Collectieve uitgaven excl. SZ en rente21 w.v. Zorg3¼2½ w.v. Onderwijs2¾1½ w.v. Veiligheid3¼2½ w.v. Infrastructuur3– 1½ Reële BBP32½Uit tabel 4.1.3 blijkt dat de groei van de totale collectieve uitgaven
in de periode 2004–2007 achterblijft bij de groei van het bbp. De prioritaire
sectoren zorg en veiligheid groeien harder dan het bbp1. De reële uitgaven voor onderwijs groeien harder dan het totaal
van de collectieve uitgaven. De groei van de infrastructuuruitgaven in de
periode 2004–2007 wordt beïnvloed door afloop van grote infrastructurele
projecten en knelpunten rond luchtkwaliteit, die tot uitstel van infrastructuurprojecten
leiden. Uitgaven aan sociale zekerheid blijven in de periode 2004–2007
achter bij de groei van het bbp of dalen zelfs (rente).Ook aan de inkomstenkant verbetert de samenstelling van de overheidsfinanciën.
Er zijn voor meer dan 3 miljard euro hervormingen doorgevoerd bij regelingen
die niet (langer) efficiënt of effectief waren. Het betreft onder andere
het vervallen van loonkostensubsidies en afdrachtverminderingen (1 miljard
euro), het afschaffen van het Pc-privéproject en dubbel spaarloon (½
miljard euro), het invoeren van de bijleenregeling (½ miljard euro)
en het afschaffen van de fiscale faciliëring voor vervroegde uittreding
(½ miljard euro). Dit laatste zal op lange termijn ook een positief
effect hebben op de economische groei. Tegenover de beleidsmatige verbetering
van de inkomsten is generieke lastenverlichting ingezet, via
onder andere het verhogen van de arbeidskorting en de combinatiekorting, waardoor
werken aantrekkelijker wordt. Ook is het vestigingsklimaat verbeterd, door
onder andere het vennootschapsbelastingtarief te verlagen van 34,5 procent
in 2004 naar 25,5 procent in 2007. Dit is mede gefinancierd door op economisch
onderbouwde wijze de grondslag te verbreden.4.1.3 Lokale overheidsfinanciënOok de lokale overheidsfinanciën ontwikkelen zich gunstig in de periode
2003–2007 (tabel 4.1.4). De huishoudboekjes van de lokale overheden,
waaronder gemeenten, provincies en waterschappen, worden meegeteld in de berekening
van het EMU-saldo. Tabel 4.1.4 Ontwikkeling EMU-saldo Miljoenennota
2006, 2007 en van de lokale overheden (in % bbp) 20032004200520062007Stand Miljoenennota 2007– 3,1– 1,8– 0,30,10,2 wv. centrale overheid– 2,5– 1,60,00,40,5 wv. lokale overheid– 0,6– 0,2– 0,3– 0,3– 0,3Het «lokale EMU-tekort» bedraagt 0,3 procent bbp in 2007.
De belangrijkste oorzaak voor het onverwacht hoge EMU-tekort van de lokale
overheid in 2003 was het saldo van grond aan- en verkopen van grond door gemeenten.
Om verrassingen – zoals (grote) wijzingen in het EMU-saldo van de lokale
overheid – voor te zijn, zijn afspraken gemaakt met de lokale overheden1. Gemeenten en provincies nemen bijvoorbeeld vanaf
2006 het EMU-saldo op in hun begroting. Daarenboven is een EMU-grenswaarde
van ½ procent bbp vastgesteld. De huidige ontwikkeling van het EMU-saldo
van de (lokale) overheid geeft géén aanleiding om nu verdere
maatregelen te treffen. Niettemin blijft het tekort van de lokale overheid
relatief groot (ten opzichte van het rijk) en dicht in de buurt van het afgesproken«plafond».
Daarom zijn in het bestuurlijk overleg afspraken gemaakt over wat te doen
bij een dreigende overschrijding van het EMU-saldo1. In het uiterste geval kunnen lokale overheden gekort worden.4.1.4 Overheidsfinanciën: eurozone en IMFVoor Nederland is een vergelijking met de landen die de euro als valuta
hebben (de zogenoemde eurozone) het meest relevant. Figuur 4.1.1 laat zien
welke van deze landen er het best voor staan als het gaat om overheidsschuld
en -tekort (hoe meer naar rechts en hoe meer naar onder, des te gunstiger).Figuur 4.1.1 EMU-schuld en tekort in 2006 (eurozone; %
bbp)Nederland wordt regelmatig aangehaald als goed voorbeeld. Nederland heeft
namelijk sneller dan andere landen zijn tekort onder de Europese 3 procentgrens
teruggebracht en de verdere consolidatie naar een evenwichtige begrotingspositie
doorgezet. Hiermee sluit Nederland zich steeds meer aan bij goed presterende
landen in de eurozone (rechtsonder in de figuur) zoals Spanje, Finland en
Ierland. Dit zijn de landen met een begrotingsoverschot en een schuld lager
dan 60 procent bbp1.Nederland voldoet aan de internationale standaard voor de transparantie
van het begrotingsproces van de overheid1.
Het IMF stelt dat Nederland de lat van internationale «best practice»
op diverse onderdelen overstijgt. De belangrijkste elementen voor de beoordeling
zijn volgens het IMF de expertise van het Centraal Planbureau (CPB), het gevoerde
trendmatige begrotingsbeleid (kadersystematiek) en de integriteit en onafhankelijkheid
van instellingen als de Algemene Rekenkamer (AR), het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS) en wederom het CPB. Het geheel van deze bestanddelen in
de Nederlandse begrotingssystematiek garandeert een betrouwbare informatievoorziening
en verantwoording aan parlement en publiek1.4.2 Uitgavenontwikkeling sinds de Miljoenennota
2006Het kabinet geeft in de begroting 2007 prioriteit aan verdere verbetering
van de economische structuur, de koopkracht, de veiligheid en het jeugdbeleid.
De totale uitgaven passen binnen het uitgavenkader en vanwege conjuncturele
meevallers wordt 0,3 miljard euro bewust niet aangewend, zoals afgesproken
in het Hoofdlijnenakkoord. 4.2.1 Rijksbegroting in enge zinTabel 4.2.1 presenteert de toetsing van de uitgaven aan het kader van
de Rijksbegroting in enge zin. De tabel geeft een overzicht van de wijzigingen
ten opzichte van de vorige Miljoenennota. In 2007 bedraagt de verwachte onderschrijding
van het kader bijna 1 miljard euro. Tabel 4.2.1 Uitgaven
Rijksbegroting in enge zin (x € miljard) 20062007Uitgavenniveau MN 200697,3101,2   Macrobijstellingen– 0,2– 1,2 wv. louter nominale bijstellingen (kaderaanpassing)0,10,2 wv. reële loon- en prijsbijstelling (ruilvoetontwikkeling)– 0,3– 0,2 wv. rentelasten– 0,1– 1,3 wv. ontwikkelingssamenwerking0,20,2 Overige mee- en tegenvallers– 0,5– 0,2 wv. EU-afdrachten– 0,4– 0,1 wv. gf/pf-accres0,20,0 wv. winst DNB en dividend op staatsdeelnemingen– 0,2– 0,3 wv. overig (o.a. overboeking forensische zorg naar
Justitie)0,00,1 Beleid1,01,1 wv. afschaffen aansluittarieven MEP0,30,1 wv. integratie en asiel0,20,2 wv. veiligheid0,20,5 wv. onderwijs(incl.
leerlingenaantallen)0,30,3 wv. jeugdzorg0,10,1 wv. woonbeleid0,30,0 wv. schuldaflossing en -toerekening– 0,40,0 wv. uitname btw-compensatiefonds– 0,1– 0,3 wv. overig0,00,0 Uitgavenniveau Miljoenennota 200797,6100,9 UitgavenkaderRijksbegroting
in enge zin (lopende prijzen)97,7101,8 Over-/onderschrijding0,0– 0,9* Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van
het totaal.MacrobijstellingenHet nominale kader is in 2006 met 0,1 miljard euro en in 2007 met 0,2
miljard euro opwaarts aangepast. Het CPB raamt voor beide jaren een hogere
prijs van de Nationale Bestedingen. Verder is in 2006 en 2007 sprake van een
gunstiger ruilvoetontwikkeling. Dit komt doordat de prijs van overheidsuitgaven
voor goederen en diensten, in tegenstelling tot de prijs van de Nationale
Bestedingen, daalt. De rentelasten vertonen een forse meevaller van 1,3 miljard
euro in 2007, vanwege de gunstige ontwikkeling van het begrotingssaldo en
de verlaagde rekenrente (CPB). Ten slotte leidt de aantrekkende economie tot
hogere uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking (via de koppeling aan het nationaal
inkomen).Overige mee- en tegenvallersDe afdrachten aan Brussel nemen af vanwege een lager Europees uitgavenplafond
en lagere Europese uitgaven dan verwacht. Deze meevallers komen bovenop het
eerdergenoemde succesvolle onderhandelingsresultaat van 1 miljard euro structureel
vanaf 2007 (zie paragraaf 4.3). Verder is de toevoeging aan het Gemeente-
en Provinciefonds bijgesteld. Overige meevallers betreffen de winstafdracht
van de Nederlandsche Bank en dividenden op staatsdeelnemingen.
Ten slotte zijn er enkele overboekingen en technische mutaties.BeleidHet aansluittarief van de Milieukwaliteit Elektriciteit Productie (MEP)
vervalt. Om de integratie te bevorderen ontvangen allochtone vrouwen extra
taalcursussen, worden er oudkomersopleidingstrajecten georganiseerd (waaronder
een sollicitatietraining) en komt er structureel geld beschikbaar voor landelijke
integratieactiviteiten (taalcursussen). Verder wordt het aantal antidiscriminatiebureaus
uitgebreid.VeiligheidHet kabinet voegt in 2007 0,5 miljard euro extra toe om de veiligheid
te verbeteren. Zo kunnen er twee nieuwe tbs-inrichtingen (circa 350 behandelplaatsen)
worden gebouwd en het aantal celplaatsen in het gevangeniswezen dat geschikt
is voor het verlenen van psychische zorg wordt met 700 uitgebreid. Naar aanleiding
van de Schipholbrand worden maatregelen genomen om de brandveiligheid van
inrichtingen te verbeteren. Via het programma «Versterking opsporing
en vervolging» wordt bij het Openbaar Ministerie, het Nederlands Forensisch
Instituut en de politie geïnvesteerd in de kwaliteit van personeel (onder
andere opleiding). Bovendien geeft de rijksoverheid ruim 0,2 miljard euro
aan gemeenten vanwege de gestegen uitgaven voor openbare orde en veiligheid
(waaronder brandweer en rampenbestrijding). Tot slot worden middelen uitgetrokken
voor crisisbeheersingsoperaties (onder andere Afghanistan) en het voorkomen
van terrorisme.Onderwijs en jeugdbeleidEr wordt in 2007 0,3 miljard euro extra beschikbaar gesteld aan onderwijs.
Voor de toegenomen onderwijsdeelname en betere toerusting van het hoger onderwijs
komt 0,2 miljard euro beschikbaar. De leerplichtige leeftijd wordt verhoogd
tot achttien jaar en er komt ook geld beschikbaar voor stageplekken. Het kabinet
reserveert nog dit jaar extra geld voor jeugd(zorg). De uitvoering van de
strafrechtelijke maatregel tot plaatsing in een jeugdinrichting (de zogenoemde «PIJ-maatregel»)
zal worden verbeterd, bijvoorbeeld door de groepen te verkleinen en het opleidingsniveau
van de groepsleiders te verhogen. Er wordt circa 14 miljoen euro extra besteed
omdat in vergelijking tot voorgaande jaren meer kinderen onder toezicht worden
gesteld.Daarnaast blijft de instroom van jeugd in de strafrechtketen toenemen.
Daarom is extra geld nodig voor de jeugdreclassering (circa 7 miljoen euro
in 2007) en voor het systeem van taakstraffen. Ook worden 350 plekken nieuw
zorgaanbod gecreëerd voor jongeren met ernstige gedragsproblemen. In
2007 zijn daarvan 260 plekken gereed.Het kabinet investeert bovendien in zorg aan kinderen met opgroei- en
opvoedproblemen. Zo krijgen provincies financiële ruimte om de wachtlijsten
in de jeugdzorg terug te dringen. Vanaf 2007 komen middelen vrij voor vroegsignalering
en opvoedondersteuning van risicogezinnen. De rijksoverheid draagt de komende
vijf jaar 15 miljoen euro bij voor het oprichten en functioneren van de stichting «Innosport»
(deze stichting ontwikkelt vernieuwingen op het gebied van sportproducten,
voeding en trainingsmethoden).Uitstel van de modernisering van het woonbeleid leidt in 2006 tot een
tegenvaller voor de rijksbegroting. Bovendien is de invoering van de betaalbaarheidsheffing
voor verhuurders vertraagd tot 2007. Rusland en Algerije hebben
hun schulden vervroegd afgelost. Rijk, gemeenten en provincies hebben een
akkoord gesloten over een extra uitname uit het gemeentefonds vanwege de invoering
van het btw-compensatiefonds en extra middelen voor openbare orde en veiligheid.4.2.2 Sociale zekerheid en ArbeidsmarktOnder het uitgavenkader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt doen zich meevallers
voor, zoals bij de werkloosheid. Het kader sluit in 2007, vooral door de extra
uitgaven voor kinderopvang en bijslag en het via de begroting lopen van de
(door alle werkgevers) te betalen werkgevers bijdrage. Tabel 4.2.2 Uitgaven Sociale
Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid (x € miljard) 20062007Uitgavenniveau Miljoenennota 200657,357,5   Macrobijstellingen– 0,5– 0,5 wv. louter nominale bijstellingen (kaderpassing)0,10,0 wv. reële loon- en prijsbijstelling (ruilvoetontwikkeling)0,00,3 wv. volume SZA– 0,5– 0,9   Overige mee- en tegenvallers– 0,20,0 wv. uitvoering WAZO (zwangerschapsuitkeringen)– 0,1– 0,1 wv. uitvoering WW– 0,3– 0,3 wv. uitvoering WAO0,20,3 wv. uitvoering WIA0,0– 0,2 wv. uitvoeringskosten UWV0,10,1 wv. overig*0,00,3   Beleid0,11,4 wv. verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang0,00,5 wv. gezinnen met kinderen0,00,3 wv. uitstel Wet kinderalimentatie0,00,2 wv. uitvoeringskosten UWV0,10,2 wv. verhoging AOW-
en ANW-toeslag0,00,1 wv. invoering kindertoeslag0,00,1 wv. overig0,00,1   Uitgavenniveau Miljoenennota 200756,858,4   UitgavenkaderSociale
zekerheid en Arbeidsmarkt (lopende
prijzen)57,758,4   Over-/onderschrijding– 0,90,0* Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van
het totaal.MacrobijstellingenDe nieuwe macro-economische inzichten van het CPB leiden ertoe dat het
nominale kader in 2006 opwaarts wordt bijgesteld. Er is bij de uitgaven voor
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt sprake van een ruilvoetverlies omdat de
opwaartse bijstelling van de lonen en prijzen groter is dan de prijsontwikkeling
van de Nationale bestedingen (pNB).Mee- en tegenvallersUit uitvoeringsgegevens van het Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen
(UWV) is gebleken dat het aantal zwangerschaps- en WW-uitkeringen lager is
dan eerder geraamd. Bij de Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)
treedt een tegenvaller op in de ramingen voor 2006 en 2007. Dit wordt vooral
veroorzaakt door de vertraging van herbeoordeling van arbeidsongeschikten.
Dit werkt ook door in de uitvoeringskosten bij het UWV. Bij de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) daarentegen liggen de uitgaven
lager doordat de totale instroom in de WIA lager is dan eerder geraamd. Daarnaast
blijkt een groter deel van de instroom van arbeidsongeschikten terecht te
komen in onder andere de Werkhervattingsregeling (WGA).BeleidDe arbeidsparticipatie wordt bevorderd door de werkgeversbijdrage aan
de kinderopvang verplicht te stellen door middel van een opslag op de WW-premie.
Hierdoor zullen gelijke rechten ontstaan voor alle werknemers met kinderen
en zullen de administratieve lasten voor werknemers en werkgevers verder afnemen.
Voor gezinnen met kinderen is 250 miljoen euro extra vrijgemaakt. Dit bedrag
is verdeeld in een gedeelte voor de verlaging van de eigen bijdrage van ouders
voor kinderopvang en een gedeelte voor de verhoging van de kinderbijslag.
Het feit dat het Wetsvoorstel kinderalimentatie niet door is gegaan, resulteert
in een besparingsverlies van 40 miljoen euro in 2006 en 160 miljoen euro in
2007. De uitvoeringskosten van het UWV zijn opgehoogd. Een belangrijke oorzaak
hiervoor is de invoering van de WIA. Het kabinet heeft de ouderdom- en nabestaandentoeslag
verhoogd met 48 euro per persoon per jaar. Vanaf 1 januari 2008 wordt de kinderkorting
omgezet in een kindertoeslag. Dit lost de verzilveringsproblematiek voor gezinnen
op. Omdat de toeslag een maand vooruitbetaald wordt, valt een deel van de
kosten in 2007.4.2.3 ZorgDe overschrijding van het zorgkader bedraagt naar verwachting 0,6 miljard
euro (in 2006 en 2007). Tabel 4.2.3 Uitgaven Zorg (x €
miljard) 20062007Uitgavenniveau Miljoenennota 200643,846,3   Macrobijstellingen0,00,2 wv. louter nominale bijstellingen (kaderaanpassing)0,00,0 wv. reële loon- en prijsbijstelling (ruilvoetontwikkeling)– 0,10,2 Overige mee- en tegenvallers0,30,2 wv. prestatiecontract ziekenhuizen0,20,3 wv. geneesmiddelen0,10,1 wv. overig (o.a. overboeking forensische zorg naar
Justitie)0,1– 0,2   Beleid0,0– 0,3 wv. maatregel ziekenhuizen0,0– 0,3 wv. convenant geneesmiddelen0,0– 0,1 wv. extra middelen verpleging en verzorging0,00,1 Uitgavenniveau44,146,4 Budgettair Kader Zorg (BKZ,
in lopende prijzen)43,445,8 Over-/onderschrijding0,60,6MacrobijstellingenEr heeft zich in 2006 een gunstige en in 2007 een ongunstige ruilvoetontwikkeling
afgetekend. Dit komt doordat de verwachte loon- en prijsontwikkeling van zorguitgaven
in 2006 meevalt en in 2007 tegenvalt ten opzichte van het uitgavenkader.Overige mee- en tegenvallersDe ziekenhuizen hebben in 2004 en 2005 meer geld uitgegeven dan is afgesproken
in het prestatiecontract ziekenhuizen (convenant). De overschrijding wordt
door middel van een korting gecompenseerd. In 2006 resteert een tegenvaller.
De tegenvaller bij de dure geneesmiddelen ontstaat onder meer door de introductie
van nieuwe geneesmiddelen. Vanaf 2007 wordt deze tegenvaller gecompenseerd
door het convenant geneesmiddelen 2007.BeleidDe korting die de ziekenhuizen krijgen, is nodig om de tegenvaller van
de afrekening 2005 te compenseren. Met de opbrengst van het convenant geneesmiddelen
2007 wordt de tegenvaller als gevolg van de dure geneesmiddelen vanaf 2007
gecompenseerd. Naar aanleiding van het rapport van de Nationale Zorgautoriteit
(in oprichting) over verpleeghuizen zijn voor de jaren 2007–2011 extra
middelen toegekend (in totaal 434 miljoen euro). Deze middelen dienen om de
doelmatigheid in verpleeghuizen te verhogen. Voor de definitieve toekenning
van deze middelen zal de productiviteitsverbetering in de verpleeghuizen worden
getoetst.4.2.4 Toetsing totale uitgavenkaderIn het Hoofdlijnenakkoord is een (reëel) uitgavenplafond vastgesteld
voor de periode tot en met 2007. De totale ontwikkeling van de uitgaven blijft
0,3 miljard euro onder het kader van de drie budgetdisciplinesectoren (zie
tabel 4.2.4). Deze ruimte wordt overeenkomstig de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord
niet aangewend. Tabel 4.2.4 Het uitgavenkader 2006–2007
uitgesplitst naar budgetdisciplinesector (x € miljard) 20062007UitgavenkaderRBG97,7101,8Uitgavenniveau RBG97,6100,9Over/onderschrijding0,0– 0,9UitgavenkaderSZA57,758,4Uitgavenniveau SZA56,858,4Over/onderschrijding– 0,90,0UitgavenkaderZorg (BKZ)43,445,8Uitgavenniveau Zorg(BKZ)44,146,4Over-/onderschrijding0,60,6Totale onderschrijding Miljoenennota 2007– 0,3– 0,34.3 Inkomsten- en lastenontwikkelingTabel 4.3.1 toont de lastenontwikkeling voor de periode 2004–2007
en de mutaties ten opzichte van de vorige Miljoenennota. Tabel 4.3.1 Lastenontwikkeling
2004–2007 (lopende prijzen, x € miljard) 20042005200620072004–2007Stand Miljoenennota 20061,81,5– 2,1– 0,21,0APB en kamerbehandeling belastingplan  – 0,3 – 0,3Mutatie zorg  – 1,00,6– 0,4Werkgeversbijdrage kinderopvang   0,50,5Werken aan Winst   – 0,7– 0,7Verlaging belastingen en premies,
verhogen heffingskortingen   – 1,2– 1,2Overig – 0,20,00,1– 0,1Stand Miljoenennota 20071,81,3– 3,3– 1,0– 1,14.3.1 Lastenbeeld 2006Sinds de vorige Miljoenennota is in 2006 nog 1,2 miljard euro extra lastenverlichting
tot stand gekomen. Hiervan komt 0,3 miljard euro voort uit gemaakte afspraken
in de algemene politieke beschouwingen en de behandeling van het Belastingplan
2006. Het betreft onder andere het verhogen van de kinderkorting en de onbelaste
kilometervergoeding. Daarnaast is de lastenverlichting in 2006 1,0 miljard
euro hoger uitgekomen omdat zorgverzekeraars – mede als gevolg van de
succesvolle invoering van het nieuwe zorgstelsel en de toegenomen concurrentie
tussen zorgverzekeraars – een lagere nominale zorgpremie hebben vastgesteld.
Normaal gesproken zou de lastenverlichting als gevolg van een lagere zorgpremie
deels teniet worden gedaan door een lagere zorgtoeslag. In het voorjaar is
echter besloten om deze verlaging van de zorgtoeslag achterwege te laten,
zodat iedereen volledig kan profiteren van de lagere zorgpremies.4.3.2 Lastenbeeld 2007Voor het komende jaar is ruimte beschikbaar voor een lastenverlichting
van 1 miljard euro. Deze ruimte wordt evenredig ingezet voor gezinnen en bedrijven
(zie tabel 4.3.2). Tabel 4.3.2 Lastenbeeld 2007
(x € miljard) 2007Bedrijven – Invoering verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang0,5– «Werken aan Winst»
(incl. tijdelijke compensatie rentehobbel)–0,7– Daling werkgeverspremie WW met
0,15%– 0,1– Overig bedrijven– 0,2Totale lastenontwikkeling
bedrijven– 0,5 Gezinnen – Oploop budgettair beslag eerder genomen maatregelen0,4– Stijging zorgpremie1,1– Lastenverlichting als
gevolg van nieuwe tarief-/premiemutaties– 2,0 wv. oploop zorgtoeslag– 0,2 wv. daling tarief eerste schijf met 0,5%en
tweede schijf met 0,05%– 0,8 wv. verlaging WW-premie
werknemers met 1,35%– 0,5 wv. verhoging arbeidskorting met
20 euro– 0,1 wv. verhoging combinatiekorting met 80
euro– 0,1 wv. verhoging algemene heffingskortingmet
21 euro– 0,2 wv. overig gezinnen– 0,1Totale lastenontwikkeling
gezinnen– 0,5Totaal lastenontwikkeling– 1,0Bedrijven krijgen volgend jaar een lastenverlichting van 0,5 miljard euro.
Deze lastenverlichting wordt vooral gegeven via het Wetsvoorstel Werken aan
Winst en komt ten goede aan zowel het midden- en kleinbedrijf als aan het
grootbedrijf. Het wetsvoorstel bevat een integraal pakket aan maatregelen
waarmee zowel een substantiële tariefsverlaging als een belangrijke structuurverbetering
van de vennootschapsbelasting wordt gerealiseerd, onder meer via de introductie
van een octrooibox. Het is een stimulans voor de winstgevendheid en innovatiekracht
van bedrijven en levert een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van het
fiscale vestigingsklimaat. Structureel gaat het Wetsvoorstel Werken aan Winst
gepaard met een lastenverlichting van ruim 0,7 miljard euro. Dit is inclusief
de tijdelijke compensatie die geboden is in de WIA om een gelijk speelveld
te creëren tussen bedrijven die kiezen voor eigenrisicodragerschap (kapitaaldekking)
en bedrijven die ervoor kiezen om bij het UWV te blijven (omslagfinanciering).
Voor het lastenbeeld van werkgevers is ook van belang dat volgend jaar een
verplichte werkgeversbijdrage voor kinderopvang zal worden ingevoerd. De kinderopvang
zal volgend jaar worden gefinancierd via collectieve premies. Dit wordt volgens
de begrotingsregels geboekt als een lastenverzwaring. Voor het merendeel van
de bedrijven betekent het materieel echter geen lastenverzwaring omdat twee
derde nu al vrijwillig een volwaardige bijdrage aan de kinderopvang betaalt
die dan komt te vervallen.Ook gezinnen krijgen volgend jaar per saldo een lastenverlichting van
0,5 miljard euro. Enerzijds vindt een lastenverzwaring plaats doordat maatregelen
die in vorige jaren reeds zijn genomen nog een budgettaire oploop in 2007
kennen van 0,4 miljard euro. Het betreft onder andere de bijleenregeling en
het afschaffen van de fiscale faciliëring VUT/prepensioen. Dit wordt
geboekt als lastenverzwaring, maar betreft geen nieuw beleid. Daarnaast leidt
de geraamde stijging van de zorgpremie tot een lastenverzwaring van 1,1 miljard
euro. Tegenover deze lastenverzwaringen staat 2,0 miljard euro lastenverlichting.
Ten eerste neemt automatisch de zorgtoeslag toe, zodat het effect van de hogere
zorgpremie voor lagere inkomens wordt gecompenseerd. Daarnaast is besloten
om de belastingtarieven van de eerste en tweede schijf te verlagen en enkele
heffingskortingen te verhogen. Tot slot wordt de werkloosheidspremie met 1,35
procentpunt verlaagd. Hiermee wordt een verdere stap gezet naar lastendekkende
premies.4.3.3 Toetsing totale lastenkaderDe begrotingsregels zijn gebaseerd op volledige automatische stabilisatie
aan de inkomstenkant. Dit betekent dat de lastenontwikkeling uitkomt op het
lastenkader. Het lastenkader is de lastenontwikkeling op basis van de afspraken
in het Hoofdlijnenakkoord. Als de lastenontwikkeling inderdaad gelijk is aan
het lastenkader, dan geldt dat het beleid over de jaren heen per saldo geen
effect op de inkomsten heeft gehad, zodat mutaties in de ontvangsten volledig
verklaard worden door ontwikkelingen in de economie. Tabel 4.3.3 Lastenkader 2004–2007
(lopende prijzen x € miljard) 20042005200620072004–2007Lastenontwikkeling
MN 20071,81,3– 3,3– 1,0– 1,1Lastenkader*0,40,3– 0,9– 0,9*– 1,1Over-/onderschrijding1,41,0– 2,3– 0,10,0* Inclusief 1 miljard euro lastenverlichting door lagere EU-afdracht.Uit tabel 4.3.3 blijkt dat de lastenontwikkeling voor de periode 2004–2007
precies uitkomt op het lastenkader. Daarbij geldt dat het lastenkader met
1 miljard euro is verruimd vanwege de succesvolle EU-onderhandelingen. Door
het onderhandelingsresultaat komen vanaf 2007 de Nederlandse afdrachten aan
Brussel structureel 1 miljard euro lager uit (zie box 4.3.1). Deze korting
op de afdracht wordt doorgegeven aan burgers en bedrijven. Vanwege de ratificatieprocedure
van het onderhandelingsresultaat zal het nog even duren voordat de Nederlandse
korting op de Europese afdrachten daadwerkelijk wordt ontvangen. Tot die tijd
zal de korting daarom worden voorgefinancierd door de voeding van het Fonds
Economische Structuurversterking (FES) te beperken. Op die manier is de lastenverlichting
op budgettair verantwoorde wijze gefinancierd.Box 4.3.1 Brusselse korting voor burgers en bedrijvenDe Nederlander is op dit moment de grootste nettobetaler aan «Brussel»
(zie figuur 4.3.1).Nieuwe Europese begrotingNederland vindt dat de Europese uitgaven beperkt van omvang moeten zijn
en op een rechtvaardige manier moeten worden gefinancierd door de lidstaten.Over uitgavenontwikkeling en financiering is in december 2005 een akkoord
bereikt. Het resultaat is voor Nederland positief: de scheve nettobetalingpositie
is grotendeels gecorrigeerd.• Het «totaalplafond» van de Europese begrotingsuitgaven
is uitgekomen op 1,048 procent van het bruto nationaal inkomen (BNI) van de
EU. Dit is 0,162 procentpunten lager dan het oorspronkelijke Commissievoorstel
(1,21 procent BNI).• Nederland heeft een korting bedongen van gemiddeld 1 miljard
euro per jaar op de afdrachten. Hierdoor wordt 7 miljard euro bespaard in
de periode 2007–2013. Dit komt neer op een bedrag van ongeveer 60 euro
per Nederlander per jaar. Tabel 4.3.4 Nederlandse
nettobetalingen 2004 (realisatie) en de periode 2007–2013 (raming; oude
en nieuwe systematiek)Boekhoudkundige definitie20042007–20132007–2013  OudNieuwNettopositie(in %
BNI)– 0,68– 0,72– 0,53Nettopositie NL (€
per hoofd)194220160 Definitie uit rapport commissie20042007–20132007–2013  OudNieuwNettopositie(in %
BNI)– 0,44– 0,51– 0,30Nettopositie NL (€
per hoofd)125155954.3.4 InkomstenIn 2007 zullen de inkomsten naar verwachting met 6,9 miljard euro toenemen.
Dit is het saldo van een aantal beleidsmaatregelen waardoor de ontvangsten
met 0,7 miljard euro dalen, en hogere opbrengsten van 7,6 miljard euro als
gevolg van de economische groei. De ontwikkeling van inkomsten over de periode
2004–2007 is weergegeven in tabel 4.3.5. Tabel 4.3.5 Ontwikkeling
totale ontvangsten 2004–2007 op EMU-basis (lopende prijzen x €
miljard) 2004200520062007Totale ontvangsten173,6184,8198,1205,0 Totale mutatie 11,213,46,9 Autonoom 5,25,4– 0,7 wv. beleid 2007 (op kasbasis)10   – 0,7 wv. technische verschuiving (zorgstelsel)  8,2  wv. gasgebouw 3,8– 3,8  wv. overige fiscale en premiemaatregelen 1,31,0  Endogeen 6,08,07,6Endogene mutatie (in %) 3,54,33,8Nominale groei bbp (in %) 3,24,64,8* Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van
het totaal.10 Het effect van het beleid 2007 (-0,7 miljard euro)
sluit niet aan bij de in tabel 4.3.1 gepresenteerde 1,0 miljard euro lastenverlichting.
Dit komt vooral omdat in tabel 4.3.1 ook andere lastenrelevante posten zijn
meegenomen, zoals de lokale lastenontwikkeling en de zorgtoeslag. Ook is het
cijfer in tabel 4.3.5 op kasbasis, terwijl de lastenontwikkeling op transactiebasis
wordt weergegeven.De belasting- en premieontvangsten laten een autonome daling zien als
gevolg van de lastenverlichting die zowel aan burgers als bedrijven wordt
gegeven. De endogene groei (stijging van de inkomsten als gevolg van de economische
ontwikkeling) in 2007 is 7,6 miljard euro. In bijlage 3 staat een uitgebreide
toelichting op de ontwikkeling van de inkomsten.5 EEN EEUW MILJOENENNOTA5.1 Inleiding1In 2006 is het honderd jaar geleden dat de Kamer de eerste Miljoenennota
in ontvangst nam. Op 18 september 1906 biedt de minister van Financiën –
mr. Th. H. de Meester – op Prinsjesdag de eerste Miljoenennota aan het
parlement aan1. De Meester spreekt slechts
enkele woorden bij het aanbieden van de begroting. De Miljoenennota vervangt
de vele uren durende mondelinge«millioenenrede». Door de rede
op schrift te zetten, kan de Miljoenennota geleidelijk uitgroeien tot een
begrip, een vast element bij het inluiden van een nieuw politiek jaar. Dit
hoofdstuk schetst enkele hoogtepunten uit een eeuw Miljoenennota1.Die hoogtepunten vallen samen met grote gebeurtenissen in de Nederlandse
geschiedenis en de wereldgeschiedenis: de Eerste Wereldoorlog, de roaring
twenties, de depressiejaren1, de Tweede Wereldoorlog
en daarna een periode van gouden groei. Dan volgen de beide oliecrises in
de jaren zeventig, met een ontsporing van de overheidsfinanciën als gevolg.
In de jaren tachtig komt het herstel op gang door loonmatiging in combinatie
met hervormingen in de collectieve sector en begrotingsdiscipline. Genoemde
ontwikkelingen hebben hun weerslag op de overheidsfinanciën: tekorten
blijken als gevolg van historische gebeurtenissen snel te kunnen oplopen en
diepe sporen achter te laten door het toenemende gewicht van de overheidsschuld.
Het uitblijven van beleidsreacties kan er dan toe leiden dat de economische
wendbaarheid en de overheidsfinanciën langdurig verslechteren. Heldere
en eenvoudige begrotingsnormering, waarvoor een breed draagvlak bestaat, speelt
een belangrijke rol bij het waarborgen van solide overheidsfinanciën.
Niettemin kunnen eenvoudige begrotingsnormen op gezette tijden onder druk
komen te staan en zelfs verwateren, zoals de historie van de Gulden financieringsregel1en de Zijlstranorm1
uitwijzen. Daarom en om ervoor te zorgen dat solide overheidsfinanciën
worden gehandhaafd, is het van wezenlijk belang om de werking van de begrotingsnormen
in de praktijk van tijd tot tijd te beoordelen en zonodig te wijzigen. Begrotingsnormen
hebben permanent aandacht en onderhoud nodig, zo wordt duidelijk bij bestudering
van honderd jaar Miljoenennota1.5.2 Eerste Wereldoorlog: de prijs van neutraliteitBij zijn aantreden als minister van Financiën, in oktober 1914, stelt
Treub1 dat mede in verband met het «sociale
program» van het kabinet-Cort van der Linden1 – niet 30 miljoen, maar 60 miljoen gulden aan nieuwe middelen
nodig zijn (ongeveer 580 miljoen in hedendaagse euro’s). Hoewel Nederland
niet zelf bij de oorlogshandelingen betrokken raakt, kunnen de overheidsfinanciën
zich niet onttrekken aan de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog. Belemmering
van de internationale handel in combinatie met belastingverhoging en forse
inflatie (onder andere door schaarste van kolen) leiden tot een ondermaats
presterende economie.Grafiek 5.2.1 Continue EMU-tekort 1900–1938 (%bbp)Grafiek 5.2.2 Toenemende EMU-schuldquote door WO I, Duitse
hyperinflatie begin jaren twintig en depressie jaren dertig (% bpp)
1900–1938Het tekort bedraagt gemiddeld 8 procent van het bbp en bereikt een piekwaarde
van bijna 15 procent van het bbp in 1918. In de periode 1914–1918 verviervoudigt
het uitgavenniveau van 240 miljoen gulden tot ruim 1 miljard gulden (ongeveer
6 miljard hedendaagse euro’s). De collectieve uitgavenquote verdubbelt.
Crisisuitgaven vormen de grootste uitgavenpost in 1918. Het leeuwendeel ervan
heeft betrekking op defensie, inclusief de opvang van 1 miljoen Belgische
vluchtelingen. De schuldquote loopt vanaf 1913 op met 20 procentpunten, tot
ongeveer 83 procent in 1918. De financiële problemen van de overheid
leiden in deze periode tot een versterking van de positie van de minister
van Financiën (zie box 5.2.1).Box 5.2.1 Eerste Wereldoorlog versterkt de positie
van de minister van FinanciënAls gevolg van de Eerste Wereldoorlog verslechteren de overheidsfinanciën
(saldo en schuld). De in het ongerede geraakte overheidsfinanciën leiden
tot ad-hoc maatregelen die de positie van de minister van Financiën versterken.
De meest bijzondere maatregel is de circulaire voor de vakministers van januari
1919. De circulaire schrijft voor dat wetsontwerpen en andere voorstellen
met financiële gevolgen vooraf ter beoordeling naar de minister van Financiën
gaan. Bovendien mogen vakministers geen uitgavenverhogingen toezeggen zonder
goedkeuring van de minister van Financiën.Overigens is de positie van de minister van Financiën in de Comptabiliteitswet
van 1927 vastgelegd. Deze «regels» zijn nog altijd actueel.5.3 Jaren twintig: «de roaring twenties»Grote veranderingen volgen elkaar snel op na de Eerste Wereldoorlog. Eerst
is er een korte periode van verbetering, vanwege de extra vraag uit Duitsland,
België en Frankrijk. Vervolgens draagt de Duitse hyperinflatie in het
begin van de jaren twintig bij aan de naoorlogse crisis die het tekort en
de schuld weer snel laat oplopen en een bezuinigingsronde inluidt. Het in
1923 (door Colijn) begonnen saneringsproces van de rijksfinanciën is
omstreeks 1925 voltooid en in de tweede helft van de jaren twintig breken
(voor een korte periode) goede tijden aan: de roaring twenties. Bij relatief kleine tekorten daalt de schuldquote met 7 procentpunt
bbp in de periode 1925–1930 en duikt onder het niveau van kort na de
Eerste Wereldoorlog. In combinatie met hoge arbeidskosten leidt de Eerste
Wereldoorlog noodgedwongen tot een arbeidsbesparende technologische sprong
vooruit (van stoom naar elektriciteit).5.4 Jaren dertig: depressieIn 1929 volgt de volgende grote klap: black Thursday, de beurskrach op Wall Street. De jaren dertig is een periode van
economische (en politieke)crisis. Nederland heeft net als andere landen te kampen
met de economische recessie: de wereldhandel halveert, de aandelenkoersen
zijn eind jaren dertig nog ongeveer 70 procent onder het topniveau van 1929,
het bbp daalt met 20 procent en de werkloosheid neemt toe tot 25 procent.
Minister-president Colijn1 houdt ook na de
mislukte economische wereldconferentie in Londen in 1933 vast aan de gouden
standaard. Snel wordt echter duidelijk dat veel landen hun concurrentiekracht
proberen te herstellen via protectionistische maatregelen1. Pas als de gouden standaard in 1936 wordt losgelaten, herstelt de
concurrentiekracht en trekt de conjunctuur aan. Maar dan staat Nederland aan
de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. De crisis leidt ondanks een stringente
aanpassingspolitiek tot dalende inkomsten en stijgende uitgaven, zoals hoge
werkloosheidsuitkeringen en steun aan noodlijdende gemeenten. De schuld stijgt
uit boven het nationale inkomen, mede vanwege de deflatie (de prijzen dalen
met meer dan 20 procent in de periode 1929–1936). Ondanks de depressie
neemt de productiviteit in de jaren dertig toe. Dit is het gevolg van toenemende
efficiëntie (zoals het gebruik van elektrische motoren) vanwege de druk
om te besparen op de hoge arbeidskosten.5.5 De Tweede WereldoorlogNa het pieken van de schuldquote na de Eerste Wereldoorlog, tijdens de
jaren twintig en de depressie, brengt de Tweede Wereldoorlog de welvaart een
nieuwe slag toe. Het reële bbp komt in 1945 uit op 15 procent onder het
niveau van 19381. Dit laat opnieuw diepe sporen
na voor de overheidsfinanciën. De Nederlandse schuldquote verdrievoudigt
in de periode 1939–1945 (tot ruim 300 procent). Tijdens de Tweede Wereldoorlog
verschijnen ook Miljoenennota’s, ook al staat de term«miljoenennota»
niet op de kaft. De cijfers in de begroting worden sterk beïnvloed door
de bezettingskosten. Nederland draagt circa 4,4 miljard euro (ruim 46 miljard
euro in hedendaagse euro’s en bijna de omvang van het nationale inkomen
in 1945) bij aan de kosten van de bezetting1.
Het gaat hierbij om de kosten die de «Duitsche Weermacht»
maakt, de«uitgaven voor den wederopbouw van hetgeen in Nederland door
den oorlog vernietigd werd», en de uitgaven voor het «Duitsch
burgerlijk bestuur».5.6 Naoorlogse periode tot 1973: «golden
age»Op de eerste naoorlogse Prinsjesdag spreekt minister van Financiën
Lieftinck de volgende woorden: «De behandeling van de begrotingsonderwerpen,
die nu aanstaande is in deze Kamer, zal de volksvertegenwoordiging en het
gehele Nederlandsche volk voor ogen stellen, duidelijker dan tot nu toe het
geval is geweest, in welk een deplorabelen toestand ’s lands financiën
zijn geraakt.» Om het herstelbeleid te kunnen financieren wordt de voor
de oorlog geldende «Gulden financieringsregel» aangepast. Ook
voor niet-kapitaaluitgaven die betrekking hebben op de wederopbouw kan worden
geleend. Door de wederopbouw stijgen de rijksuitgaven met 20 procent in 6
jaar (van 2,1 miljard euro in 1946 tot 2½ miljard euro in 1952, bijna
17 miljard in hedendaagse euro’s). Niettemin daalt de collectieve uitgavenquote
in dezelfde periode, omdat het bbp verdubbelt. De eerste jaren zijn er forse
tekorten, waardoor sanering van de overheidsfinanciën en geldzuivering
(het «tientje van Lieftinck»1)
prioriteit krijgen. Het herstel wordt door Lieftinck met vaste hand gestuurd
en geniet brede maatschappelijke steun. Nieuwe instituties en overlegorganen,
zoals de Sociaal Economische Raad (SER), de Stichting van de Arbeid en het
Centraal Planbureau (CPB) van Jan Tinbergen spelen een belangrijke rol, ondermeer
bij het creëren van draagvlak voor het te voeren beleid. De economische
situatie verbetert sterk met een gemiddelde groei van 4 à 5 procent
per jaar. Het Marshallplan geeft hiervoor een belangrijke materiële en
psychologische impuls. Vanaf 1948 is sprake van een overschot op de begroting.
Ongekend grote begrotingsoverschotten in de jaren 1948–1954 –
met als uitschieter een overschot van bijna 17 procent in 1948 – zorgen
ervoor dat de overheidsschuld afneemt.Grafiek 5.6.1 Van EMU-overschot naar tekort 1948–1972
(% bbp)Grafiek 5.6.2 Afnemende EMU-schuldquote 1948–1972
(% bbp)In de jaren vijftig maakt de sociale wetgeving veel indruk. Zo komt in
1956 de Algemene Ouderdomswet (AOW) tot stand ten tijde van het kabinet Drees.
Eind jaren vijftig neemt de angst af voor een herhaling van de crisis uit
de jaren dertig. Plannen voor conjuncturele programma’s om recessie
te voorkomen belanden in de la: de economische groei wordt een gegeven. Het
wordt nu de rol van de overheid om beleidlijnen uit te zetten en economische
groei te faciliteren. Het is de tijd van meer uitgaven voor hoger onderwijs
(tussen halverwege de jaren vijftig en het eind van de jaren zestig verdubbelt
de uitgavenquote) en infrastructuur (Europoort en Schiphol). Tegelijkertijd
zorgt de ontwikkeling van de Zijlstranorm ervoor dat de sterk
groeiende financiële wensen in toom worden gehouden. Toch kan een overspannen
economie niet worden voorkomen. In 1964 leidt krapte op de arbeidsmarkt tot
een loonexplosie, waardoor de concurrentiepositie verslechtert. Achteraf bezien
is 1964 een omslagjaar: groeibepalende factoren zoals de winstgevendheid en
de lastendruk verslechteren (toename van de collectieve lasten met ongeveer
10 procentpunten tussen 1964 en 1974). Pas door beide oliecrises uit de jaren
zeventig worden de zwakheden in de economie en het toenemende beslag van de
overheid op het nationale inkomen geheel blootgelegd.5.7 Periode 1973–1981: overheidsfinanciën
uit het loodVanaf 1973 stijgt de olieprijs (na de Jom Kipoeroorlog) met 130 procent.
Reële loonmatiging is het medicijn tegen deze aanbodschok. De noodzaak
van loonmatiging wordt echter alleen met de mond beleden zoals de stijging
van de arbeidsinkomensquote tot 95 procent in 1981 laat zien. Het oprekken
van het toegestane structurele tekort, een hogere lastendruk en hogere aardgasontvangsten
maken hogere overheidsuitgaven mogelijk, zoals uitkeringen en de subsidies
voor bedrijfsinvesteringen1. De inflatie houdt
de schuldquote nog in bedwang maar dan volgt de tweede oliecrisis. Het tekort
neemt toe tot 5 à 6 procent van het bbp en de schuldquote stijgt in
de periode 1979–1982 met meer dan 10 procentpunt. In de Verenigde Staten
trapt Volcker (de voorzitter van Federal Reserve System vanaf augustus 1979)
op de monetaire rem nadat de inflatie naar meer dan 10 procent springt: hij
verhoogt de rente in oktober 1979 met 400 basispunten tot 15½ procent.
Dan staat de overheid met de rug tegen de muur. Hoge rentelasten, hoge werkloosheid,
hoge arbeidskosten, lage groei en verslechtering van de concurrentiepositie
zijn symptomen van de Dutch disease. Deze term
is de internationale benaming van de economische problemen die ontstaan wanneer
(tijdelijke) hoge opbrengsten (in Nederland aardgas) worden aangewend om de
collectieve uitgaven te verhogen. Een gevolg is dat andere economische activiteit
wordt verdrongen. Pas als de werkloosheid verdubbelt (van 7,3 procent van
de beroepsbevolking in 1980 tot 14,2 procent in 1982) en de overheidsfinanciën
onhoudbaar worden, wordt duidelijk dat een andere weg moet worden ingeslagen.5.8 Periode 1982–1993: loonmatigingHet Akkoord van Wassenaar markeert in 1982 de omslag. De werkgevers en
de vakbeweging leggen in dat akkoord de consensus vast over de noodzaak van
loonmatiging. De resulterende loonmatiging (ten opzichte van de belangrijkste
concurrenten) heeft gunstige gevolgen voor de economie. De winstgevendheid
en concurrentiepositie verbeteren aanzienlijk. Een krachtig herstel van de
werkgelegenheid is het resultaat. Tweede element in het herstelproces vormen
de bezuinigingen op de overheidsuitgaven die door het kabinet-Lubbers I in
gang worden gezet. Het begrotingstekort wordt verlaagd met een taakstellend
tijdpad. Dit proces wordt echter verstoord door de daling van de aardgasbaten
van ruim 10 miljard euro in 1985 naar ruim 3 miljard euro in 1988, een afname
van 3 procent van het bbp1. Het gemiddelde
overheidstekort beweegt tussen het begin van de jaren tachtig en het midden
van de jaren negentig tussen 3 en 6 procent van het bbp. Eind jaren tachtig
vlakt de toename van de schuldquote af, maar het niveau loopt sluimerend op
tot meer dan 75 procent. Geleidelijk komt er meer aandacht voor institutionele hervormingen. «Nederland is ziek», verklaart premier Lubbers.
Het aantal arbeidsongeschikten bedraagt dan 900 duizend.Grafiek 5.8.1 EMU-tekort explodeerten stabiliseert 1973–1993
(% bbp)Grafiek 5.8.2 EMU-schuldquote: acceleratie en stabilisatie
1973–1993 (% bbp)5.9 Periode 1994–2007: structurele hervormingen
en begrotingsconsolidatieNederland leert van de naoorlogse ervaringen. Gedetailleerde regelgeving,
starre arrangementen en hoge lastendruk staan een gezonde economische ontwikkeling
in de weg. Loonmatiging, het toelaten van uitzendbureaus, eenvoudiger ontslagprocedures
en het verlagen van de werkgeverslasten aan de onderkant van de arbeidsmarkt
luiden een groei van de werkgelegenheid in. Ook verandert de te grote gevoeligheid
van het begrotingsbeleid voor de conjunctuur. De groei wordt minder optimistisch
(behoedzaam) geraamd en politiek wordt een vierjarenplan (bestaande uit plafonds
voor uitgaven en lasten) geaccepteerd. Eén keer per jaar vindt besluitvorming
over de hoofdlijnen van de begroting plaats. Mede dankzij de ingezette deregulering,
marktwerking, hervormingen in de sociale zekerheid en loonmatiging (waarover
consensus bestaat) trekt de economie aan. Het aantal banen stijgt in de jaren
1994–1998 jaarlijks met meer dan 100 duizend: the
Dutch miracle. Opvallend is de sterke toename van de werkgelegenheid
bij de financiële instellingen en in de zakelijke dienstverlening. Mede
door de economische groei en begrotingsconsolidatie slaat eind jaren negentig
het overheidstekort om in een overschot. De schuldquote daalt met circa 20
procentpunt.Grafiek 5.9.1 Naar EMU-evenwicht 1994–2007 (%
bbp)Grafiek 5.9.2 Dalende EMU-schuldquote 1994–2007
(% bbp)Vanaf 2001 hapert de wereldeconomie na het uiteenspatten van de ICT-zeepbel
in 2000. De krapte op de arbeidsmarkt leidt ertoe dat de lonen sterk stijgen
en dat de concurrentiepositie verslechtert. De begroting vertoont oplopende
tekorten en overschrijdt de Europese norm van 3 procent bbp nipt in 2003,
mede door de hogere werkloosheid en sterk gestegen kosten van de gezondheidszorg.
Sommige problemen zijn van tijdelijke, andere van structurele aard. De vergrijzing,
de globalisering, de snelle technologische ontwikkelingen en
de individualisering vragen om maatregelen. De ingezette structurele hervormingen –
de modernisering van bijstand, WAO en WW en het afschaffen van de fiscale
subsidies voor prepensioen – versterken de economie in structureel opzicht.
De economie zit vanaf 2006 weer in de lift en presteert beter dan elders in
Europa. De werkloosheid is in Nederland lager dan in alle andere EU-landen.
Voor 2007 verwacht het kabinet een overschot van 0,2 procent bbp en een schuldquote
van minder dan 50 procent, het gunstigste niveau in meer dan 25 jaar. In de
afgelopen eeuw is 17 keer sprake van een overschot en 84 keer sprake van een
tekort.Nr. 2NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËNAangeboden 19 september 2006Bijlagen bij de Miljoenennota 2007TOELICHTING OP DE BIJLAGENDe Miljoenennota 2007 omvat in totaal zeven bijlagen. Daarnaast worden
vier bijlagen net als vorig jaar integraal gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl.
Het betreft de bijlagen: Horizontale toelichting, Verticale Toelichting, Toelichting
op de belastingontvangsten en Toelichting op de belastinguitgaven. Door de
publicatie van een aantal omvangrijke bijlagen op het internet wordt papierbesparing
mogelijk gemaakt.Bijlage 1 «Budgettaire kerngegevens» heeft het karakter van
een samenvattende bijlage. Op toegankelijke wijze wordt een overzicht gepresenteerd
van de meest relevante budgettaire cijfers. Wie nadere informatie zoekt (gedetailleerde
cijfers e.d.) kan terecht in de erop volgende bijlagen.Bijlage 2 «Uitgaven en niet-belastingontvangsten 2005–2011»
omvat informatie over de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de begrotingen
in meerjarig perspectief, de opbouw van en de toetsing aan de uitgavenkaders
en financiële informatie van de diverse agentschapen.Bijlage 3 «De belasting- en premieontvangsten» omvat informatie
over de belastingopbrengsten en de ontvangsten aan sociale premies.Bijlage 4 «EMU-saldo, EMU-schuld en financieringsbehoefte»
geeft informatie voor de jaren 1993–2007 over de (EMU-)saldi van uitgaven
en ontvangsten van de overheid aangevuld met cijfers over de (EMU-)schuld
van de overheid.Bijlage 5 «Belastinguitgaven» geeft een actualisatie van het
budgettaire overzicht van belastinguitgaven. Het toetsingskader van belastinguitgaven
wordt gepubliceerd op het Internet.Bijlage 6 «Interdepartementale beleidsonderzoeken» omvat onder
meer de voortgang van de politieke besluitvorming over de resultaten van de
interdepartementale beleidsonderzoeken.Bijlage 7 «Administratieve lastenreductie voor het bedrijfsleven»
omvat de stand van zaken van de uitvoering van de reductieplannen, de acties
die zijn uitgezet om meer reducties te vinden, een korte omschrijving van
de lopende interdepartementale projecten en een aantal verwante trajecten.1 BUDGETTAIRE KERNGEGEVENS Tabel 1.1
Budgettaire kerngegevens (x € miljoen; in lopende prijzen; min betekent
uitgaven) 20062007 1. Netto-uitgaven
onder het kader RBG-eng– 97 661– 101 523 2. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven SZA– 14 594– 15 872 3. Netto uitgaven niet relevant voor enig kader
*)– 14 933– 11 263 4. Netto begrotingsgefinancierde
uitgaven (4=1+2+3)– 127 188– 128 658    5. Belastingen124 041130 891    6. Overig4 8601 846    7. EMU-saldoCentrale
Overheid1 7134 080    8. EMU-saldoLokale
Overheid– 1 600– 1 600    9. EMU-saldoSociale
Fondsen204– 1 593   10. EMU-saldo(-
= tekort)317887idem, in % BBP0,10,2   EMU-schuld265 668265 319idem, in % BBP50,247,9   BBP (in miljarden euro’s)529554* Excl. aflossing en uitgifte vaste schuldIn de tabellen 1.2–1.4 wordt per uitgavenkader eerst de bepaling
van de reële ijklijnen weergegeven. De reële ijklijnen worden bepaald
door de meerjarencijfers (relevant voor de respectievelijke ijklijnen) ten
tijde van de Voorjaarsnota 2003/Hoofdlijnenakkoord te defleren met de raming
voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator) ten tijde
van de Voorjaarsnota 2003/Hoofdlijnenakkoord. Vervolgens wordt weergegeven
hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot de ijklijn in lopende
prijzen. De ijklijn in lopende prijzen is te bepalen door de reële ijklijn
te corrigeren voor de huidige raming NB-deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd
voor de overboekingen tussen de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en
de sector Zorg enerzijds en de Rijksbegroting in enge zin anderzijds en voor
statistische factoren. Voor de kadertoetsing van de sector Sociale Zekerheid
en Arbeidsmarkt en de sector Zorg zijn niet alleen de begrotingsgefinancierde
uitgaven (zie tabel 1.1) van belang, maar ook de premiegefinancierde uitgaven
(zie tabel 2.3 en 2.4 van bijlage 2).Tabel 1.2
Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin (x € miljoen; min betekent
onderschrijding) 20062007 1. Raming
uitgaven bij Hoofdlijnenakkoord2003101 045104 959 2. NB-deflator VJN 2003/MLT1,05161,0755 3. Reële ijklijn96 09197 588 4. NB-deflator1,03711,0556 5. Overboekingen412636 6. Statistisch– 2 387– 1 874 7. UitgavenkaderRBG-eng
in lopende prijzen97 680101 777 8. Actuele raming uitgaven97 661100 887    9. Over/onderschrijding (9=8–7)– 19– 890Tabel 1.3
Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (x €
miljoen; min betekent onderschrijding) 20062007 1. Raming
uitgaven bij Hoofdlijnenakkoord200358 86459 594 2. NB-deflator VJN 2003/MLT1,05161,0755 3. Reële ijklijn55 97855 409 4. NB-deflator1,03711,0556 5. Overboekingen– 57– 46 6. Statistisch– 297– 22 7. UitgavenkaderRBG-eng
in lopende prijzen57 70058 422 8. Actuele raming uitgaven56 81658 428 w.v. begrotingsgefinancierd14 59315 872 w.v. premiegefinancierd42 22342 557    9. Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)– 8846Tabel 1.4
Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg (x €
miljoen; min betekent onderschrijding) 20062007 1. Raming
uitgaven bij Hoofdlijnenakkoord200344 74847 481 2. NB-deflator VJN 2003/MLT1,05161,0755 3. Reële BKZ42 55444 146 3b. Reële IJklijn Zorg36 99438 357 4. NB-deflator1,03711,0556 5. Overboekingen– 355– 590 6. Statistisch– 336– 242 7. BKZ in lopende prijzen43 44045 769 8. Actuele raming uitgaven44 05846 375    9. Over/onderschrijding BKZ (9=8–7)61860610. IJklijn Zorg in
lopende prijzen43 44045 76911. Totaal netto uitgaven onder
ijklijn Zorg44 05846 375   12. Over/onderschrijding ijklijn zorg(12=11–10)618606Tabel 1.5 Uitgaventoetsing
totaal kader (x € miljoen; min betekent onderschrijding)  20062007 1 Reële
ijklijnen 194 623197 143 2. NB-deflator 1,03711,0556 3. Overboekingen 00 4. Statistisch – 3 020– 2 137 5. Uitgavenkader
in lopende prijzen 198 820205 968 6. Actuele raming uitgaven 198 535205 690     7. Over/onderschrijding (7=6–5) – 285– 2782  DE UITGAVEN EN NIET-BELASTINGONTVANGSTEN2.1 Uitgaven BegrotingenTabel 2.1.1 Uitgaven begrotingen (x €
miljoen)  2006200720082009201020111Huis der Koningin5,75,95,95,95,95,92AStaten-Generaal120,9123,0118,1116,1115,5116,32BOverige Hoge Colleges
van Staat en Kabinetten95,495,489,488,993,488,93Algemene Zaken48,055,255,054,854,854,84Koninkrijksrelaties200,5156,2164,9162,6146,1144,15Buitenlandse Zaken11 300,211 722,912 627,610 172,411 923,812 089,46Justitie5 768,25 897,05 788,45 770,95 775,15 754,07Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties5 720,86 411,75 764,96 359,65 229,45 217,78Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen29 259,728 913,129 228,529 394,629 487,329 597,49ANationale
Schuld(Transactiebasis)14 908,313 820,415 173,415 862,714 964,215 163,79BFinanciën3 931,33 915,54 045,84 026,74 057,94 045,310Defensie7 940,17 911,77 762,37 711,87 663,17 648,311Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer3 987,43 966,13 822,23 852,83 723,73 599,912Verkeeren
Waterstaat6 647,87 457,57 765,67 902,78 083,17 836,713Economische Zaken2 390,42 282,62 461,42 496,32 340,22 254,414Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit2 361,62 250,72 206,92 196,12 150,62 077,515Sociale Zaken en Werkgelegenheid25 855,326 963,928 068,828 279,328 506,02 9 183,416Volksgezondheid, Welzijn
en Sport12 836,013 589,513 732,413 983,314 399,014 747,1HGISInternationale Samenwerking(5 468,8)(5 338,2)(5 740,2)(5 926,8)(6 113,3)(6 308,5)APAanvullende posten314,12 192,54 466,76 649,78 643,510 727,750Gemeentefonds13 367,514 704,114 672,114 721,714 721,714 723,751Provinciefonds1 085,51 110,21 110,21 110,21 110,21 110,255Infrastructuurfonds6 223,87 044,47 330,87 446,67 686,36 777,056Fonds
Economische Structuurversterking2 818,03 420,73 100,02 982,23 371,03 111,758Diergezondheidsfonds22,09,09,09,09,09,059BTW-compensatiefonds1 940,02005,62 094,22 168,32 226,32 291,562Nader te verdelen IS0,00,00,00,00,00,063Waddenfonds 33,9    90Consolidatie– 8 179,4– 9 254,5– 9 071,2– 9 214,9– 9 844,8– 8 683,3 Totaal150 969,1156 804,2162 593,3164 310,3166 642,3169 692,3* In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking
toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord.2.2 Niet-belastingontvangstenTabel 2.2.1 Niet-belastingontvangsten
(x € miljoen)  2006200720082009201020112AStaten-Generaal2,12,11,91,91,91,92BOverige Hoge Colleges
van Staat en Kabinetten2,92,82,82,82,82,83 Algemene Zaken5,41,31,31,31,31,34Koninkrijksrelaties31,513,015,316,316,115,55Buitenlandse Zaken624,2724,5739,5754,87487616Justitie1 039,91 028,51 049,31 055,31 053,81 052,67Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties513,7314,1267,9274,481,380,58Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen1 445,31 344,71 138,61 159,01 155,51 037,19ANationale Schuld(Transactiebasis)1 374,61 239,51 147,41 412,41 550,63 728,69BFinancien4 676,33 675,03 369,93 346,83 251,93 210,910Defensie328,6385,9457,9366,9299,6285,411Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer448,31 070,0813,7722,5696,7680,212Verkeer en Waterstaat107,4116,1107105,381,782,013Economische Zaken5 258,27 432,76 151,43 170,92 573,62 493,114Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit527,3395,9375,0373,5372,3354,915Sociale Zaken en Werkgelegenheid827,5508,5508,9478,9478,9478,916Volksgezondheid, Welzijn
en Sport34,935,134,333,234,131,2HGISInternationale Samenwerking(109,1)(116,4)(119,1)(121,9)(102,4)(102,4)55Infrastructuurfonds6 051,46 988,37 328,27 446,67 686,36 777,056Fonds Economische Structuurversterking3 914,73 695,12 764,02 414,32 075,11 975,157AOW-spaarfonds3 934,24 195,24 486,94 824,75 201,05 564,558Diergezondheidsfonds8,99,09,09,09,09,063Waddenfonds 33,9    APAanvullende posten725,32 680,91 489,4174,8181,6188,190Consolidatie– 8 179,4– 9 254,5– 9 071,2– 9 214,9– 9 844,8– 8 683,3 Totaal23 703,226 637,623 188,418 930,717 708,320 128,31 In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor
Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden
verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking
zijn tussen haakjes vermeld.2.3 Uitgaven niet relevant voor enig kaderTabel 2.3.1 Uitgaven niet relevant voor
enig kader (x € miljoen) 20062007Rijksbijdragen aan de Sociale fondsen13 73414 014Rentevergoeding aan de Sociale Fondsen265284Gasbaten (niet FES)– 4 698– 6 969Netto verstrekking Studieleningen1 4801 635FES-saldo– 1 097– 274Netto-verkoop staatsbezit– 780– 2 700BTW-compensatiefonds1 9402006BTWOV53485Rente-ontvangst AOW-spaarfonds– 1 075– 1 223Heffings- en invorderingsrente + fiscale boetes– 404– 467Netto kredietverlening (RWT’s)974721Mutatie saldo Rekening courant1 614724Nominale ontwikkeling (loon- en prijsbijstelling)023Zorgtoeslag2 5022 811Aankoop gasgebouw (VPB en BTW)00Lening VUT-fonds0800Overig (o.a. heffingen)– 56– 207Totaal14 93311 2632.4 Agentschappen Tabel
2.4.1 Totaaloverzicht lasten en
baten (x € miljoen)Naam agentschapMoeder-ministerieIngesteld per1Lasten 2006Baten 2006Lasten 2007Baten 2007Lasten2008Baten 2008Lasten 2009Baten 2009Lasten 2010Baten 2010Lasten2011Baten 20111Dienst
Publiek en CommunicatieAZ200522,7022,7036,3536,5036,3536,5036,3536,5036,3536,5036,3536,502Centrum
tot Bevordering van de Import uit
OntwikkelingslandenBUZA199822,5622,5925,8525,8814,9514,9821,1921,2224,4124,4434,8834,913Immigratie-
en NaturalisatiedienstJustitie1994358,04358,04327,03327,03304,49304,49294,08294,08294,00294,00293,98293,984Centraal
Justitieel Incasso BureauJustitie199684,6984,6979,9079,9069,8569,8567,4467,4467,4167,4168,3068,305Dienst
Justitiële InstellingenJustitie19951 914,881 914,882 067,842 067,842 097,542 097,542 138,472 138,472 160,632 160,632 162,072 162,076Nederlands
Forensisch InstituutJustitie200454,5354,5358,4458,4460,8460,8459,0259,0257,2157,2157,2057,207Justitiële
Uitvoeringsdienst Toetsing, Integriteit, ScreeningJustitie200516,8319,1616,9317,0817,9218,2217,7118,0717,8418,0717,6618,078Raad voor
de RechtspraakJustitie2005821,11825,71841,62834,32834,73829,73830,89828,39829,43828,21828,51828,519Gemeenschappelijk
Beheer OrganisatieJustitie200618,0918,2419,2419,3719,1319,2519,1319,2519,1319,2519,1319,2510Korps
Landelijke PolitiedienstenBZK1998489,05490,19509,89510,47508,75508,75511,32511,32511,33511,33511,13511,1311Basisadministratie
Persoonsgegevens en ReisdocumentenBZK1999133,81133,81104,68104,6896,2596,2596,2596,2596,2596,2596,2596,2512Centrale
ArchiefselectiedienstBZK19977,397,397,717,718,028,028,278,278,228,228,218,2113P-directBZK200612,9512,9511,5711,5716,1116,2721,4321,6727,5728,0034,1634,7414Landelijke
Faciliteit RampenbestrijdingBZK2007––10,9310,9611,3711,3611,3611,3611,3111,3311,1211,1415Centrale
Financiën InstellingenOCenW199645,0645,0644,1744,1743,5743,5743,5743,5743,5743,5743,5743,5716Nationaal
ArchiefOCenW199619,1918,6222,2722,2718,5718,5717,8917,8917,6617,6617,4817,4817Domeinen
RZFIN200613,8314,1413,8913,9013,7913,8013,8113,8013,8013,8013,7713,8018Defensie
Telematica OrganisatieDefensie1998334,16308,32323,96297,34327,73306,88323,81318,17345,24339,64362,27356,8219Dienst
Vastgoed DefensieDefensie1996228,58230,79231,69233,60237,86240,12233,10235,39234,94237,25234,66236,9820ParestoDefensie2005128,82130,05128,37130,06128,96131,41129,69132,28129,68132,74130,05133,2621RijksgebouwendienstVROM19991 347,331 357,471 348,431 351,561 328,181 326,831 331,771 328,691 314,141 307,631 304,541 293,6822Nederlandse
Emissie AutoriteitVROM20065,115,116,846,845,505,555,705,765,986,066,106,2023Koninklijk
Nederlands Meteorologisch InstituutVenW199546,0944,8344,3143,3643,7243,7943,7044,2243,6244,1242,3243,8224RijkswaterstaatVenW20062 089,772 089,771 924,151 924,151 967,341 967,341 917,831 917,832 029,672 029,671 987,581 987,5825TelecomEZ199630,1930,3728,6527,1028,0026,3528,0826,4428,1926,5128,1926,5826Economische
VoorlichtingsdienstEZ200140,4640,5338,7538,8338,5738,6538,5738,6538,5738,6538,5738,6527Octrooicentrum
NederlandEZ200213,8314,1314,9515,2115,4915,6415,8716,0116,2516,3816,2616,3828SenterNovemEZ2006102,53102,53105,41105,56109,45109,60113,14113,26116,77116,88120,57120,6829Plantenziektenkundige
DienstLNV199430,4930,6016,9916,9916,9116,9116,9216,9216,9116,9116,9116,9130Dienst
Landelijk GebiedLNV200491,0791,07111,37111,37115,51115,51112,78112,78111,47111,47107,99107,9931Voedsel
en Waren AutoriteitLNV2006159,61158,67151,26151,26146,87146,99145,71146,44144,68145,94143,83144,5232Dienst
RegelingenLNV2006165,53165,53139,20139,20120,60120,60117,32117,32117,82117,82119,19119,1933Algemene
InspectiedienstLNV200563,9863,9859,5959,5957,0657,0656,8656,8656,8656,8656,8456,8434Agentschap
SZWSZW200315,3215,9215,3115,3111,4611,467,677,677,677,677,677,6735Inspectie
Werk en InkomenSZWTijdelijk23,1826,6024,3624,5224,3324,4824,1824,4524,1624,4324,1424,4036Centraal
Informatiepunt Beroepen GezondheidszorgVWS200313,2113,2115,9316,0215,7615,7215,7515,7215,6915,7215,6915,7237Nederlands
Vaccin InstituutVWS2006136,60136,60153,15153,24137,12136,36140,29140,26142,83143,66143,69145,7238Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en MilieuVWS2004172,56172,56159,90159,90158,50158,50162,48162,48162,40162,40162,19162,1939College ter Beoordeling van GeneesmiddelenVWS199628,7128,7930,9430,9431,5631,5632,1932,1932,8332,8333,4833,48Totaal  9 301,819 300,089 271,789 243,999 238,699 215,289 221,549 216,319 372,459 367,079 356,489 350,341 Dit is de officiële ingangsdatum van het agentschap.
Het is mogelijk dat een agentschap voor deze datum een tijdelijke status had.Tabel 2.4.2: Totaaloverzicht gehonoreerd
beroep leenfaciliteit baten-lastendiensten
(x € miljoen)Naam agentschapLeenplafond
2006Leenplafond 2007Leenplafond 2008Leenplafond 2009Leenplafond 2010Leenplafond
2011        1Dienst Publiek en Communicatie––––––2Centrum tot Bevordering van de Import uit
Ontwikkelingslanden0,150,150,150,150,150,153Immigratie-
en Naturalisatiedienst9,806,206,206,206,206,204Centraal Justitieel Incasso Bureau5,756,032,362,212,215,765Dienst Justitiële Instellingen60,0065,0054,0063,0061,0060,006Nederlands Forensisch Instituut3,703,703,703,703,703,707Justitiële Uitvoeringsdienst Toetsing, Integriteit,
Screening1,510,700,290,290,290,298Raad voor de Rechtspraak23,0023,0023,0023,0023,0023,009Gemeenschappelijk Beheer Organisatie3,031,442,970,852,771,3710Korps Landelijke Politiediensten11,756,1433,9134,004,004,0011Basisadministratie Persoons-gegevens en Reisdocumenten39,435,99––––12Centrale Archiefselectiedienst––––––13P-Direct20,0016,4011,30–––14Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding––––––15Centrale Financiën Instellingen9,90–––––16Nationaal Archief1,000,73––––17Domeinen RZ––––––18Defensie Telematica Organisatie70,0060,0060,0060,0060,00–19Dienst Vastgoed Defensie135,40140,4080,5011,501,50–20Paresto0,900,60––––21Rijksgebouwendienst600,00500,00425,00425,00425,00425,0022Nederlandse Emissie Autoriteit0,100,150,140,140,14–23Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut–2,002,002,002,002,0024Rijkswaterstaat101,00135,0086,0074,0074,0074,0025Telecom–1,483,933,403,403,4026Economische Voorlichtingsdienst––––––27Octrooicentrum Nederland–1,201,90–––28SenterNovem––––––29Plantenziektenkundige Dienst2,002,002,002,002,002,0030Dienst Landelijk Gebied16,4816,105,803,309,169,1631Voedsel en Waren Autoriteit10,4310,387,737,737,737,7332Dienst Regelingen20,0012,4011,9017,6515,0015,0033Algemene Inspectiedienst6,826,085,996,136,136,1334Agentschap SZW––––––35Inspectie Werk en Inkomen––––––36Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg2,501,33––––37Nederlands Vaccin Instituut14,0020,1017,809,507,50–38Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu––––––39College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen–––––– Totaal1 168,631 044,69848,56755,75716,88648,89* Het gehonoreerd beroep is exclusief de conversieleningen die baten-lastendiensten
bij de start krijgen om de vaste activa van het moederdepartement over te
nemen.2.5 GarantiesTabel 2.5.1 Garantieoverzicht uitstaand
risico 2004–2007 (x € duizend)  Verleende garantiesVervallen garantiesRisico ultimoVerleende garantiesVervallen garantiesRisico ultimoHoofdstukGarantie op kredieten200620062006200720072007IVKoninkrijksrelaties15 98642 554151 87811 88042 435121 323VBuitenlandse Zaken088 953560 428081 849478 579VIJustitie07 130153 94303 270150 673VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties22 0000390 2710244390 027VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen105 64546 772699 26166 40041 843698 318IXbFinanciën113 445123 3681 065 507113 445121 7391 057 213XDefensie000000XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer65 344065 50065 3440130 844XIIVerkeeren
Waterstaat0012 0000012 000LVInfrastructuurfonds75 00025 3631 403 854122 000122 3631 403 491XIIIEconomische Zaken1 611 500407 8983 496 4331 384 536393 5524 487 417XIVLandbouw, Natuurbeheer
en Voedselkwaliteit175 78688 204884 347163 27988 536959 090XVIVolksgezondheid, Welzijn
en Sport082 1431 263 959078 5921 185 367 Totaal garanties op kredieten2 184 606912 38510 147 3811 926 884974 42311 074 342HoofdstukGarantie op deelnemingen VBuitenlandse Zaken00119 33800119 338IXbFinanciën17 85868 59511 648 2580011 648 258 Totaal garanties op deelnemingen17 85868 59511 767 5960011 767 596HoofdstukGarantie op moeilijk/niet
te verzekeren risico’s VIJustitie01 666 6672 695002 695VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen636 000713 00096 000096 0000IXbFinanciën11 953 05611 986 05625 445 00011 936 05611 936 05625 445 000XIIVerkeeren
Waterstaat10200 0101 500 00001 500 0000XIIIEconomische Zaken10 00010 000142 66900142 669XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport000000LIXBTW-compensatiefonds100 0000400 000450445 Totaal garanties op moeilijk/niet
te verzekeren risico’s12 699 06614 575 73327 586 36411 936 10113 532 05625 590 809HoofdstukOverige garanties
(o.a. liquiditeits- of exploitatiegarantie) VBuitenlandse Zaken01 5007 23201 5005 732VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen30 00015 05172 82930 00041 55631 273IXbFinanciën12012010 842 89812012010 842 898XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer8 00061 500445 1007 50093 000359 600XIIIEconomische Zaken00203 20000203 200 Totaal
overige garanties38 12078 17111 571 25937 620136 17611 442 703 Totaal
generaal garanties14 939 65015 634 88461 072 60013 900 60514 642 65559 875 450 Totaal generaal garanties in %
BBP  12  11Tabel 2.5.2 Uitgaven en ontvangsten 2004–2007
op de door de Staat verstrekte garanties (x € duizend)HoofdstukDepartementUitgaven 2006Ontvangsten 2006Saldo 2006Uitgaven
2007Ontvangsten 2007Saldo 2007IVKoninkrijksrelaties15 9860– 15 98615 9860– 15 986VBuitenlandse Zaken15 4280– 15 42815 4280– 15 428VIJustitie000000IXbFinanciën91 598971 479879 911109 09889 229– 19 839XDefensie000000XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer000000XIIVerkeeren
Waterstaat102 5622 552000XIIIEconomische Zaken41 89815 758– 26 14027 55210 758– 16 794XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit5500– 550998145– 853XVIVolksgezondheid, Welzijn, Sport000000         Totaal Generaal165 470989 799824 359169 062100 132– 68 900Definitie garantiesEen garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke financiële
verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot uitbetaling
komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van
een risico) voordoet.Soorten garantiesKredietgarantie: garantie op rente- en aflossingverplichtingen (risico
gemaximeerd voor totaalbedrag).Soorten garantiesKredietgarantie: garantie op rente- en aflossingverplichtingen (risico
gemaximeerd voor totaalbedrag).(Her-)verzekering: garantie op moeilijk/niet te verzekeren risico’s
(risico gemaximeerd per gebeurtenis).Garantie voor deelnemingen: garantie op vol- of bijstorten aandelenkapitaal
(risico gemaximeerd voor totaalbedrag).Overig, exploitatiegarantie: garantie op minimum van exploitatieniveau
(risico gemaximeerd per jaar).Overig, liquiditeitsgarantie: garantie op minimum van liquiditeitsniveau
(risico gemaximeerd voor totaalbedrag).UitgavenBetreffen schade-uitkeringen op afgegeven garanties.OntvangstenBetreffen zowel ontvangen premies of provisies e.d. als op derden verhaalde
(schade)uitkeringen.3 DE BELASTING- EN PREMIE-ONTVANGSTEN3.1 InleidingDeze bijlage bevat een toelichting op de raming van de belasting- en premieontvangsten
van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht te geven in de ontwikkeling
van het totale ontvangstenbeeld worden de belasting- en premieontvangsten
gezamenlijk gepresenteerd.De belastingontvangsten worden in overeenstemming met de Comptabiliteitswet
op kasbasis verantwoord. De premies volksverzekeringen worden tezamen met
de loon- en inkomstenbelasting op kasbasis gepresenteerd. Voor het EMU-saldo
zijn de belastingen en premies volksverzekeringen op EMU-basis1 relevant. Deze worden via een aparte aansluiting op EMU-basis vermeld.
De werknemerspremies worden direct op EMU-basis gepresenteerd.De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de ramingen in
de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Begroting XV) en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI). In de begroting van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport is een nadere toelichting opgenomen van de ramingen voor
de AWBZ en de ZVW. De overige fondsen worden toegelicht in de begroting van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid.In paragraaf 3.2 wordt de raming van de belasting- en premieontvangsten
van 2006 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de stand van het vorige
ramingsmoment (Voorjaarsnota 2006), waarbij de belangrijkste ramingsbijstellingen
worden toegelicht. Paragraaf 3.3 bevat vervolgens een toelichting op de raming
van 2007 (de ontwerpbegroting) en de ontwikkeling vanaf de raming voor 2006,
onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer
uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt tevens verwezen naar
de internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl). Paragraaf 3.4 presenteert de
technische meerjarige ontvangstenraming tot en met 2011. Tot slot geeft paragraaf
3.5 een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premie-inkomsten
voor 2006 en 2007.3.2 De belasting- en premieontvangsten in 2006In tabel 3.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2006 vergeleken met de raming
ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste
bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2006 is de raming voor de
totale belasting- en premieontvangsten op EMU-basis met 4,5 miljard euro opwaarts
bijgesteld op basis van het economisch beeld en de gerealiseerde kasontvangsten
tot en met juli. Tabel 3.2.1 Raming
belasting- en premieontvangsten 2006 op EMU-basis (x € miljoen) Voorjaarsnota 2006Vermoedelijke Uitkomsten 2006VerschilKostprijsverhogende belastingen65 97168 4242 453Omzetbelasting38 71440 6791 964Belasting op personenauto’s en motorrijwielen3 4033 42219Accijnzen9 5079 648142Belastingenvan
rechtsverkeer5 1985 447249Belastingenop milieugrondslag4 4914 52534Overig4 6584 70344    Belastingenen premies volksverzekeringen
op inkomen, winst en vermogen87 50989 3101 801Loonheffing71 23274 1162 884Inkomensheffing– 4 883– 6 032– 1 149Dividendbelasting4 3603 885– 475Vennootschapsbelasting15 00115 423422Overig1 7991 919119Totaal belastingen en premies volksverzekeringen
(kasbasis)153 480157 7344 254    Aansluiting op EMU-basis47455176Premieswerknemersverzekeringen39 71139 865154Totaal belasting- en premieontvangsten
(EMU-basis)193 665198 1494 485Het economisch herstel heeft een positieve invloed op de totale ontvangsten.
De nominale groei van het BBP is opwaarts bijgesteld tot 4,6 procent, de particuliere
consumptie neemt in 2006 toe met 4,5 procent. Ook de werkgelegenheidsontwikkeling
(in arbeidsjaren) en de verwachting voor de contractloonstijging zijn positief
met respectievelijk 1,6 procent en 1,9 procent. Deze gunstige ontwikkeling
van de onderliggende economische variabelen wordt weerspiegeld in meevallende
realisaties. Per saldo is de raming met 4,5 miljard euro opwaarts bijgesteld
tot 198,1 miljard euro.De opwaartse bijstellingen zijn met name terug te vinden bij de loonheffing,
de omzetbelasting en de vennootschapsbelasting. Een neerwaartse bijstelling
is er bij de inkomensheffing, het betreft daarbij met name de belastingteruggaven
over 2005 die hoger uitvallen. Verder is er in 2006 sprake van een verschuiving
van de inkomensheffing naar de loonheffing door het verplaatsen van de fiscale
bijtelling van lease-auto’s naar de loonheffing. De opwaartse bijstelling
bij de loonheffing is verder het gevolg van de gunstige werkgelegenheidsontwikkeling
en de verwachte stijging van de lonen. De opwaartse bijstelling bij de omzetbelasting
met 2,0 miljard is gebaseerd op de realisaties tot en met juli en wordt ondersteund
door de gunstige ontwikkeling van de particuliere consumptie en met name ook
de groei van de duurzame particuliere consumptiegoederen. De realisaties laten
daarbij een toename zien die groter dan op basis van deze economische variabelen
verwacht mag worden. Ook bij de vennootschapsbelasting geven
de realisaties aanleiding om de raming opwaarts bij te stellen.De hogere olieprijs heeft een positief effect op de ontwikkeling van de
vpb-gas ontvangsten, en een licht negatief effect op de brandstofaccijnzen.
Voor de ontvangsten bij de brandstofaccijnzen is naast de olieprijsontwikkeling
ook de groei van het aantal auto’s relevant. In 2006 is sprake van een
sterke toename van het aantal auto’s, waardoor per saldo de ontvangsten
licht toenemen.Bij de kleinere belastingsoorten is er ook sprake van enkele mutaties.
De ontwikkeling van de dividendbelasting blijft achter, terwijl er bij de
belastingen van rechtsverkeer (met name de overdrachtsbelasting) een toename
zichtbaar is. Bij de dividendbelasting is sprake van een terugval in de groei
na de ongebruikelijk sterke groei in 2005. De hogere ontwikkeling bij de overdrachtsbelasting
wordt veroorzaakt door de aantrekkende huizenmarkt.3.3 De belasting- en premieontvangsten in 2007In tabel 3.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de
geraamde belasting- en premieopbrengsten in 2007. Hierbij wordt een onderscheid
gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de ontvangsten en het
effect van de economische groei. Tabel 3.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten
2007 op kas- en EMU-basis (x € miljoen) Vermoedelijke
Uitkomsten 2006MaatregelenEndogeenEndogeen in %Ontwerp-begroting 2007Kostprijsverhogende belastingen68 4241002 4973,671 021Omzetbelasting40 6793716524,142 368Belasting op personenauto’s en motorrijwielen3 42202066,03 628Accijnzen9 648– 441401,49 744Belastingenvan
rechtsverkeer5 447– 22771,45 502Belastingenop
een milieugrondslag4 52579861,94 691Overig4 703503367,25 089      Belastingenen premies volksverzekeringen
op inkomen, winst en vermogen89 310– 1 6574 3654,992 017Loonheffing74 116– 66635444,876 995Inkomensheffing– 6 032– 96– 1532,5– 6 281Dividendbelasting3 885– 1 080350,92 840Vennootschapsbelasting15 4232008665,616 489Overig (inclusief niet nader toe te rekenen
belastingontvangsten)1 919– 17723,81 974Totaal belastingen en premies volksverzekeringen
(kasbasis)157 734– 1 5576 8614,3163 038      Aansluiting op EMU-basis551   625Premieswerknemersverzekeringen*39 8658376691,741  371Totaal belasting- en premieontvangsten
(EMU-basis)198 149– 7207 6053,8205 034In 2007 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar verwachting 205,0
miljard. Ten opzichte van de vermoedelijke uitkomsten 2006 is dit een toename
met 6,9 miljard euro als gevolg van beleidsmaatregelen en de verwachte endogene
groei vanuit de economische ontwikkeling. In de volgende paragrafen wordt
hier nader op ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat
een uitgebreidere toelichting voor de grootste belastingsoortenwww.rijksbegroting.nl/miljoenennota.3.3.1 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten
2007De endogene toename van de ontvangsten is het gevolg van de economische
ontwikkelingen zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische Verkenning
2007. Voor 2007 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een groei van het nominale
BBP van 4,8 procent. De endogene groei van de totale ontvangsten blijft hierbij
licht achter. De oorzaak daarvoor ligt in de samenstelling van de economische
groei, waardoor er een verschil ontstaat tussen de BBP-groei en de toename
van de ontvangsten. De endogene toename is 7,6 miljard euro.Bij de kostprijsverhogende belastingen is de groei 3,6 procent. Belangrijkste
belasting in deze categorie is de omzetbelasting, waar de endogene groei 1,7
miljard euro is, een toename van 4,1 procent. De ontwikkeling van de accijnzen
is met een endogene toename van 1,4 procent minder positief, met name als
gevolg van de bestaande dalende trend in de endogene ontwikkeling van tabaks
en alcoholaccijns. Verder heeft de hoge olieprijs een negatief effect op de
verwachte opbrengst van de brandstofaccijnzen. Tot slot speelt bij de accijnzen,
en ook bij de belastingen op milieugrondslag mee dat niet alle onderliggende
belastingsoorten een automatische prijsindexatie kennen en daardoor alleen
toenemen met de volumegroei.De endogene groei van de belastingen op winst, inkomen, vermogen en de
premies volksverzekeringen bedraagt 4,9 procent. Hierbij kent vooral de vennootschapsbelasting
met 5,6 procent een hoge endogene groei. Dit is een naijl-effect van het sparen
bij de Belastingdienst in 2005, welke eerder leidde tot significant hogere
ontvangsten in 2005 (1,2 miljard euro) en lagere ontvangsten in 2006. Dit
negatieve effect in 2006 verdwijnt goeddeels in 2007, daardoor wordt de endogene
ontwikkeling van 2006 naar 2007 positief beïnvloed.3.3.2 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting-
en premieontvangsten.Het effect van beleidsmaatregelen op de belastingen en premies is – 0,7
miljard euro op kasbasis. Deze – 0,7 miljard euro omvat een aantal
beleidsmaatregelen, waaronder het Werken aan Winst pakket en de lastenverlichting
zoals deze in de Augustusbesluitvorming heeft plaatsgevonden. Maar ook omvat
het maatregelen uit eerdere jaren die in 2007 nog budgettaire effecten hebben.Tabel 3.3.2 geeft een overzicht weer van het budgettaire beslag van al
deze maatregelen op kas en transactiebasis, gegroepeerd naar beleidsterrein,
en de effecten ervan op de lastenontwikkeling. De tabel geeft een aansluiting
tussen het totale effect van het beleid op de ontvangsten op kasbasis (– 0,7
miljard) en de lastenontwikkeling in 2007 (-1,0 miljard). Het verschil hiertussen
wordt deels veroorzaakt doordat sommige maatregelen wel betrekking hebben
op belastingen, maar niet relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Anderzijds,
veranderingen bij bijvoorbeeld de lokale lasten en de zorgtoeslag zijn wel
van invloed op de lasten, maar niet op de opbrengsten van belastingen en premies.Het beleid leidt per saldo tot een verlaging van de inkomsten met 0,7
miljard euro. Deels is er sprake van een lastenverzwaring door maatregelen
die in vorige jaren reeds zijn genomen, zoals de bijleenregeling en het afschaffen
van de fiscale faciliëring VUT/prepensioen. Dit wordt geboekt als lastenverzwaring,
maar betreft geen nieuw beleid. Hiertegenover staat een verlaging van het
tarief eerste en tweede schijf en verhoging van enkele heffingskortingen.
Tot slot zal de werkloosheidspremie met 1,35 procent worden verlaagd. Voor
bedrijven is er lastenverlichting in de vorm van het wetsvoorstel Werken aan Winst.Het effect van Werken aan winst wijkt op transactiebasis
af van het effect op kasbasis en het effect op de lastenontwikkeling. Dit
komt door de kas-trans effecten van de verlaging van de dividendbelasting
en het hogere beslag van een aantal grondslagverbredende maatregelen in de
eerste jaren. Omdat het hierbij gaat om een verschuiving van belastingbetaling
in de tijd, is de waarde van dit effect op transactiebasis beperkt.Bij de werknemersverzekeringen is sprake van 0,8 miljard hogere inkomsten
als gevolg van maatregelen. Hoofdoorzaak hiervoor ligt in de geraamde stijging
van de nominale zorgpremie in 2007 met 1,1 miljard euro. Deze premie wordt
vastgesteld door de verzekeringsmaatschappijen, maar maakt desondanks wel
deel uit van de totale ontvangsten. De zorgtoeslag zorgt ervoor dat het totaaleffect
op de lasten minder is (0,9 miljard)Sommige maatregelen hebben naast een effect op de belastingen en premies
ook nog een effect op de uitgavenkant van de begroting, die relevant is voor
de lasten, dit zijn de zogenoemde bruteringscorrecties. Dit veroorzaakt op
enkele plaatsen nog (kleine) verschillen tussen de bedragen op transactiebasis
en de lasten. Voor een nadere toelichting op de beleidsmaatregelen wordt verwezen
naar de toelichting op de lastenontwikkeling in hoofdstuk 4. Tabel 3.3.2 Budgettair effect van belasting-
en premiemaatregelen 2007 (x € miljoen) Kas belastingen en premiesvvzTrans belastingen en premiesvvzLastenWerken aan Winst– 697644– 730    Zorgpremies en zorgtoeslag1 1401 140908    Koopkrachtondersteuning en lastenverlichting bedrijven– 1 043– 1 094– 1 094    Verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang520520520    Prepensioen, levensloop
en kinderregelingen373432432    Lastenschuif 2004–2007– 790– 812– 812    Overig– 223– 240– 187Totaal beleidsmaatregelen 2007– 720590– 9633.4 Meerjarige ontvangstenramingDe raming van de belasting- en premieontvangsten voor de periode 2006–2011
is weergegeven in tabel 3.4.1. De ramingen voor 2006 en 2007 zijn in voorgaande
paragrafen toegelicht. De raming voor de jaren 2008–2011 heeft een louter
technisch karakter.Tabel 3.4.1 Meerjarige belasting- en
premieraming op EMU-basis in miljarden euro’s 200620072008200920102011Totaal belasting- premieontvangsten op EMU-basis198,1205,0214,0221,9231,2241,2wv belastingen op
kasbasis124,0130,9136,8141,6145,2149,23.5 De belastingraming 2006–2007Tabel 3.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de belastingontvangsten
2006 en 2007 op kasbasis en de aansluiting naar EMU-basis. Tabel 3.5.1 Overzicht van belasting-
en premieontvangsten 2006 en 2007 (x € miljoen) Vermoedelijke Uitkomsten 2006Ontwerp-begroting 2007Kostprijsverhogende belastingen68 42471 021Invoerrechten1 7711 943Omzetbelasting40 67942 368Belasting op personenauto’s en motorrijwielen3 4223 628Accijnzen9 6489 744– Accijnsvan
lichte olie3 8604 038– Accijns van
minerale oliën, anders dan lichte olie2 6502 774– Tabaksaccijns2 2682 062– Alcoholaccijns309298– Bieraccijns317319– Wijnaccijns244253Belastingenvan rechtsverkeer5 4475 502– Overdrachtsbelasting4 5544 684– Assurantiebelasting788818– Kapitaalsbelasting1050– Beursbelasting00Motorrijtuigenbelasting2 6632 870Belastingenop een milieugrondslag4 5254 691– Grondwaterbelasting171174– Afvalstoffenbelasting127129– Regulerende energiebelasting4 1154 273– Waterbelasting117119– Brandstoffenheffingen– 4– 4Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a. 152155Belasting op zware motorrijtuigen116121   Belastingen op inkomen,
winst en vermogen55 56959 823Inkomstenbelasting kas2 9522 651Loonbelasting kas31 43935 916Dividendbelasting3 8852 840Kansspelbelasting221234Vennootschapsbelasting15 42316 489– Gassector kas2 0501 900– Niet-gassector kas13 37314 589Vermogensbelasting00Successierechten1 6501 693   Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten4747   Totaal belastingontvangsten (kasbasis)124 041130 891Premiesvolksverzekeringen
kas33 69432 148Premieswerknemersverzekeringen*39 86541 371Aansluiting op EMU-basis551625Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)198 149205 034* Premies werknemersverzekeringen exclusief UFO-premie4 EMU-SALDO, EMU-SCHULD, SOCIALE FONDSEN
EN FINANCIERINGSBEHOEFTENTabel 4.1 EMU-saldo en
financieringsbehoefte (x € miljoen en in % geharmoniseerd BBP)  1993199419951996199719981999200020012002200320042005200620071Feitelijk financieringssaldo
Rijk– 3 7861 256– 10 426– 4 335– 5 020– 1 496– 5 815– 2 934– 3 587– 8 002– 12 327– 9 277– 76– 3 5621 949 (in % geharmoniseerd
BBP)– 1,40,4– 3,4– 1,4– 1,5– 0,4– 1,5– 0,7– 0,8– 1,7– 2,6– 1,90,0– 0,70,42Financiële transacties– 5 499– 8 9431 166– 617– 2 382– 2 471– 9644642 7641 030– 1 278– 646174722– 2073Kas-transactieverschillen
(incl. derdenrekeningen en overig)2 876– 1 748– 1 705– 8277– 4033 4401 3812032 0511 3061 2802884 5532 3384Saldo Rijk (4=1+2+3)– 6 409– 9 435– 10 965– 4 960– 7 125– 4 370– 3 339– 1 089– 620– 4 921– 12 299– 8 6433861 7134 0805Saldo centrale overheid,
niet-Rijk– 1381107356203– 1860– 377– 23– 35248215006Saldo centrale overheid
(6=4+5)– 6 422– 9 427– 10 856– 4 887– 7 069– 4 167– 3 357– 1 029– 997– 4 944– 12 334– 8 3956011 7134 080 (in % geharmoniseerd
BBP)– 2,3– 3,3– 3,6– 1,5– 2,1– 1,1– 0,9– 0,2– 0,2– 1,1– 2,6– 1,70,10,30,77Saldo lokale overheid215316345832 8511330463– 379– 2 255– 2 786– 923– 1 597– 1 600–1 600 (in % geharmoniseerd
BBP)0,10,10,00,20,80,00,10,0– 0,1– 0,5– 0,6– 0,2– 0,3– 0,3– 0,38Saldo socialeverzekeringsfondsen– 1 546– 819– 2 423– 1 740– 549904 6536 525235– 2 079106377– 524204– 1 593 (in % geharmoniseerd
BBP)– 0,6– 0,3– 0,8– 0,50,00,31,21,60,1– 0,50,00,1– 0,10,0– 0,39EMU-saldo(9=6+7+8)– 7 753– 9 930– 13 245– 5 745– 3 714– 2 7052 4765 559– 1 141– 9 278– 15 014– 8 941– 1 520317887 (in %
geharmoniseerd BBP)– 2,8– 3,5– 4,3– 1,9– 1,2– 0,90,41,31– 0,2– 2,0– 3,1– 1,8– 0,30,10,210Financieringsbehoefte17 45418 84323 64016 22313 63820 64355 20029 57222 94531 15338 09130 88226 93829 44725 01211(waarvan aflossingen)(13 668)(20 099)(13 213)(11 888)(8 600)(19 147)(49 385)(29 325)(19 358)(25 398)(23 791)(18 864)(26 862)(25 885)(26 961)1 Exclusief de opbrengsten van de UMTS-veiling van 0,7
procent BBP (2685 euro).Tabel 4.2 EMU-schuld (x €
miljoen en in % geharmoniseerd BBP)  1993199419951996199719981999200020012002200320042005200620071.Geharmoniseerd BBP274 088287 749305 261319 755342 237362 464386 193417 960447 731465 214476 945489 854505 646529 080554 3502.Staatsschuld (conform
EMU-definitie)168 372167 817181 319185 256185 601189 819191 279182 671185 293193 863205 998215 270222 786220 525218 576 (in % geharmoniseerd
BBP)61,458,359,457,954,252,449,543,741,441,743,243,944,141,739,43.Schuld overige overheden44 70646 96950 91451 69747 72648 37044 80642 02541 71341 06842 01142 33643 54345 14346 743 (in % geharmoniseerd
BBP)16,316,316,716,213,913,311,610,19,38,88,88,68,68,58,54.EMU-schuld213 078214 786232 233236 953233 327238 189236 085224 696227 006234 931248 009257 606266 329265 668265 319 (in %
geharmoniseerd BBP)77,774,676,174,168,265,761,153,850,750,552,052,652,750,247,9Tabel 4.3 Staatsschuld naar instrument
(x € miljard)  1993199419951996199719981999200020012002200320042005200620071.Gevestigde schuld165,9163,5174,2177,4178,6181,7184,6174,2174,4172,0182,4197,1202,3199,9198,0 (0–5 jaar)61,867,675,284,993,792,594,791,991,794,695,5111,2119,0   (5–10 jaar)80,769,769,567,771,268,967,763,163,959,368,967,959,4   (10–25 jaar)18,419,122,417,85,413,413,310,39,99,218,017,917,9   (> 25 jaar)5,17,17,17,08,36,98,98,98,98,90,00,16,1  2.Vlottende schuld (DTC’s)1,43,45,77,05,96,85,15,55,816,120,417,818,118,318,33.Overig (o.a. munten)1,10,91,40,91,51,31,63,05,15,83,20,42,32,32,34.Totale staatsschuld
(conform EMU-definitie)168,4167,8181,3185,3185,6189,8191,3182,7185,3193,9206,0215,3222,8220,5218,65.Gemiddeld resterende
looptijd vaste schuld (in jaren)6,86,96,96,45,96,56,56,36,26,26,25,66,1  6.Gemiddelde couponrente
(in %)7,77,67,67,57,57,36,66,15,75,65,34,84,4  Tabel 4.4 Ontwikkeling van de EMU-schuldquote (in %
geharmoniseerd BBP)  200320042005200620071.EMU-schuldquote52,052,652,750,247,92.Effect EMU-saldo op
de schuldquote3,11,80,3– 0,1– 0,23.Noemereffect-1,2– 1,4– 1,7– 2,3– 2,34.EMU-saldoen
BBP-effect (4=2+3)1,90,4– 1,4– 2,4– 2,55.Financiële transacties
en overig-0,40,21,5– 0,10,26.Totale mutatie schuldquote1,50,60,1– 2,5– 2,35 BELASTINGUITGAVEN5.1 InleidingDeze bijlage bevat informatie over de belastinguitgaven in de Nederlandse
fiscale wetgeving. Onder een belastinguitgave wordt verstaan een overheidsuitgave
in de vorm van een derving of uitstel van belastingontvangsten, die voortvloeit
uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming
is met de primaire heffingsstructuur van de wet. Een belangrijk onderdeel
van de bijlage zijn de jaarlijks geactualiseerde meerjarige budgettaire overzichten.
Deze overzichten zijn opgenomen in de tabellen 5.3.1 (Belastinguitgaven in
de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2005–2011) en 5.3.2 (Belastinguitgaven
in de kostprijsverhogende belastingen 2005–2011). De toelichting op
de afzonderlijke belastinguitgaven, onder meer bestaande uit een beschrijving
van de regeling en een weergave van de doelstelling, het verantwoordelijke
ministerie en de uitgevoerde evaluaties, wordt sinds de Miljoenennota 2005
alleen nog op internet gepubliceerd (www.rijksbegroting.nl). De papieren versie
wordt hierdoor korter, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de beschikbare
informatie.Voor de overzichtelijkheid worden de budgettaire gevolgen van voorgestelde
wijzigingen in de sfeer van de belastinguitgaven afzonderlijk weergegeven
in tabel 5.2.1 (Maatregelen per 2007). In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op
de evaluatie van de belastinguitgaven. In de periode 2004–2009 worden
alle belastinguitgaven geëvalueerd. De evaluatieprogrammering voor het
afgelopen jaar, het lopende jaar en het komende jaar wordt in het kort beschreven.5.2 Maatregelen per 2007Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het gebied van de
belastinguitgaven per 2007. Tabel
5.2.1 Maatregelen per 2007, budgettair effect op transactiebasis in lopende
prijzen (x € miljoen) 2007Aanpassing bestaande belastinguitgaven: Uitbreiding afdrachtvermindering onderwijs en
aftrek scholingsuitgaven140Uitbreiding aftrek scholingsuitgaven voor studenten2Uitbreiding afdrachtvermindering zeevaart voor buitenlandse zeevarenden5Wijziging afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)0BTW-vrijstelling
detacheren wetenschappelijk personeel5Aanpassing vrijstelling overdrachtsbelasting voor wijkontwikkelingsmaatschappijen
(WOM)1Vereenvoudigen MRB voor motoren (halftarief MRB)1Introductie nieuwe belastinguitgaven: Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid10Totaal641 Een deel van de uitbreiding van de afdrachtvermindering
onderwijs heeft al effect in 2006.5.3 Overzicht van de belastinguitgavenDe tabellen 5.3.1 en 5.3.2 bevatten meerjarige overzichten van de belastinguitgaven
in de belastingen op inkomen, winst en vermogen respectievelijk de belastinguitgaven
in de kostprijsverhogende belastingen. Naast ramingen voor de jaren 2006 en
2007, bevatten de tabellen tevens nieuwe ramingen voor het jaar 2005 op basis
van realisatiecijfers dan wel nieuwe gegevens of nieuwe ramingsinzichten.
Aldus kan voor dat jaar een vergelijking worden gemaakt met de ramingen uit
de Miljoenennota van vorig jaar. De kolommen voor de jaren 2008 tot en met
2011 bevatten extrapolaties op basis van relevante macro-economische ophoogfactoren.
Tevens is rekening gehouden met autonome wijzigingen in die jaren.Het voorstel van Wet houdende wijziging van belastingwetten ter realisering
van de doelstellingen uit de nota «Werken aan Winst» (Wet werken
aan winst) is bij de Tweede Kamer ingediend. Het voorstel behelst ondermeer
een verlaging van het Vpb-tarief alsmede de introductie van een MKB-winstvrijstelling
in de inkomstenbelasting per 2007. De MKB-winstvrijstelling heeft de vorm
van een vrijstelling van 10 procent van de belastbare winst van ondernemers
die voldoen aan het urencriterium voor de zelfstandigenaftrek. Het gaat hier
om een tegemoetkoming die parallel oploopt met de winst en daarmee in feite
neerkomt op een tariefverlaging. De MKB-winstvrijstelling is daarom niet als
een belastinguitgave aangemerkt. Wel is bij raming van het budgettaire belang
van de relevante aftrekposten en vrijstellingen rekening gehouden met deze
MKB-winstvrijstelling. Tabel
5.3.1 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen,
winst en vermogen 2005 – 2011, budgettair belang op transactiebasis
in lopende prijzen (x € miljoen)* 2005 (raming MN 2006)2005 (realisatie/ aangepaste raming)200620072008200920102011Verlaging lastendruk op
ondernemingen2 3722 3262 5212 4692 5302 5732 6232 669a) algemeen        Zelfstandigenaftrek1 1771 1771 2011 1011 2061 2281 2501 272Extra zelfstandigenaftrek starters6969716566676970Meewerkaftrek1414141313131414Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid–––1010101111FOR, niet omgezet in lijfrente229229232213217221225229Stakingsaftrek3233201818181818Doorschuiving stakingswinst102102106105107109111113Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet909093120123127130134Doorschuiving aanmerkelijk belangwinst bij aandelenfusie3636363738383940Landbouwvrijstelling213211211194199203207212         b) investeringen in
het algemeen        Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek246245213185191196202208Willekeurige afschrijving starters88101010101111Willekeurige afschrijving zeeschepen00000000Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)5151494242434546Aftrek speur- en ontwikkelingswerk88888888Filmstimuleringsregelingen0015–––––         c) investeringen ten
behoeve van het milieu        VAMIL– 66– 130– 410438383838Energie-investeringsaftrek
(EIA)77117139139139139139139Milieu-investeringsaftrek
(MIA)80601009898989898Bosbouwvrijstelling11111111Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer55666677Verlaging lastendruk op
arbeid1 3931 3651 2011 1921 2031 2191 2471 278a) gericht op werkgevers        Afdrachtvermindering lage lonen181186––––––Afdrachtvermindering langdurige werklozen443919–––––Afdrachtvermindering onderwijs185187217224235247260273Afdrachtvermindering zeevaart93889395100105110116Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk381362393417417417417417Afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof505134–––––         b) gericht op werknemers        Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)1286279219209200194200206Feestdagenregeling12626303738383940Zeedagenaftrek22222222Vakantiebonnen14141181919202020Ouderschapsverlofkorting––707576787981Arbeidskortingvoor
ouderen104104106114116118120123Levensloopverlofkorting––1025407595105         Verlaging lastendruk op
inkomsten uit vermogen2 0262 0452 1082 1692 2342 3002 3682 438Algemene vrijstelling forfaitair rendement8698698909119379649911 019Kindertoeslag forfaitair rendement1818181819192020Ouderentoeslag forfaitair rendement93939597100103106109Vrijstelling bos- en natuurterreinen
forfaitair rendement44444444Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair
rendement55555556Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement4144495152545557Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair
rendement11111111Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement00011111Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement10111099999Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling
forfaitair rendement786789910Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden
forfaitair rendement77788899Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen
forfaitair rendement615606634659678697717737Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld222225227230237243250257Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur1918192021222324Aftrek kosten monumentenwoning6162626366697377Heffingskortinggroen
beleggen4759666971747779Heffingskortingsociaal-ethisch
beleggen11112222Heffingskortingcultureel
beleggen00011111Heffingskortingdurfkapitaal39999101010Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal35555556         Overige regelingen1 1781 2291 2501 2551 3141 3741 4381 505Vrijstelling bepaalde uitkeringen (o.a. huursubsidie)691691657652685719755793Aftrek afkoopsommen echtscheidingsuitkeringen33333334Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)125131134135142149156164Giftenaftrek201246247250263276290304Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende instellingen158158209215221227234240 Totaal generaal6 9696 9657 0807 0857 2817 4667 6767 890percentage BBP1,41,41,41,31,31,31,31,3* <–> = regeling is in dat jaar niet van toepassing; <0> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar
afgerond nihil.1 Het spaarloon, de feestdagenregeling en de vakantiebonnen
hebben ook invloed op de premies voor de werknemersverzekeringen WW (AWF en
wachtgeldfonds), WIA en ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen
zowel het fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het
uitkeringsloon, waardoor de hoogte van uitkering kan veranderen). Er is geraamd
dat de drie genoemde belastinguitgaven leiden tot een lagere heffing aan premies
van circa 214 miljoen euro (2006). Daarvan komt verreweg het grootste deel
ten laste van het spaarloon (185 miljoen euro), het restant is verdeeld over
de twee andere posten. Deze effecten zijn niet in het overzicht van tabel
5.3.1 opgenomen.Tabel
5.3.2 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2005 –
2011, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)* 2005 (raming MN 2006)2005 (realisatie/ aangepaste raming)200620072008200920102011Energiebelasting139141159170172175177180Verlaagd tarief glastuinbouw131131149159161164166169Teruggaaf kerkgebouwen35555555Teruggaaf non-profit55566666         Omzetbelasting – verlaagd
tarief2 8772 9873 0643 1403 2263 3103 3973 490Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen492486487491504518531546Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.62949799102104107110Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie1168891949799102104Circussen, bioscopen, theaters en concerten56118122126129133136140Sierteelt135159160161165170174179Arbeidsintensieve diensten325302312321330338347357Vervoervan
personen (w.o. openbaar vervoer)508542559576592607623640Logiesverstrekking (incl. kamperen)180192198204210215221227Voedingsmiddelen horeca1 0031 0061 0381 0681 0971 1261 1561 187         Omzetbelasting – vrijstellingen418394399402413424435447Sportclubs5054565860616364Post169168165161165170174179Vakbonden, werkgeversorganisaties, politieke
partijen, kerken10372757779818386Fondswerving96100103106109112115118Overige vrijstellingenn.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.         Omzetbelasting – speciale
regelingen102105107110113116119122Kleine ondernemersregeling7377798284868991Landbouwregeling2928282829303031Overige regelingenn.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.n.b.         Accijnzen376376428384402421439459Verlaagd tarief kleine brouwerijen11111111Raffinaderijvrijstelling4141414244464850Vrijstelling communautaire wateren7676767781848892Vrijstelling luchtvaartuigen127127129131137144150157Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen130130130132138145151158Laag tarief OV-bussen en huisvuilauto’s11111111Vrijstelling accijnsbiobrandstoffen––50–––––         Belasting op personenauto’s
en motorrijwielen76778689105868992Vrijstelling elektrische en hybride motorrijtuigen2725242124–––Teruggaaf politie,
brandweer66666777Teruggaaf ambulance00000000Teruggaaf taxi’s2831323334363739Verlaging tarief voor dieselauto’s met roetfilter1515242941434546         Motorrijtuigenbelasting1911982162282372482592 59Halftarief MRB1720202122232424Kwarttarief MRB4242495052545757Nihiltarief OV-bussen op LPG00000000Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar8892100108113118123123Vrijstelling taxi’s3133333435373939Vrijstelling politie en
brandweer88101010111111Vrijstelling reinigingsdiensten21111111Vrijstelling wegenbouw00000000Vrijstelling defensie00000000Vrijstelling ambulances11122222Verlaagde grondslag hybride (bestel)auto’s00000000Overige vrijstellingen21222222         Belasting op zware motorrijtuigen
(eurovignet)00000000Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer00000000         Overdrachtsbelasting78103969699100104106Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht
in familiesfeer1815141313141414Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering515252627272829Vrijstelling landinrichting11111111Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden10999991010Vrijstelling monumenten1422222223232424Vrijstelling naburige landerijen3041252526262728 Totaal generaal4 2574 3814 5554 6194 7674 8805 0195 155percentage BBP0,90,90,90,90,80,80,80,8* <–> = regeling is in dat jaar niet van toepassing; <0> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar
afgerond nihil; n.b. = niet beschikbaar.5.4 Evaluatie van belastinguitgaven.Sinds enkele jaren worden de evaluaties van de afzonderlijke belastinguitgaven
systematisch ter hand genomen. De belastinguitgaven worden door de betrokken
beleidsdepartementen in samenwerking met het ministerie van Financiën
volgens VBTB-voorschriften geëvalueerd op effectiviteit en doelmatigheid.
In deze paragraaf van de Miljoenennota wordt jaarlijks verslag gedaan van
de voltooide evaluaties sinds de vorige Miljoenennota. Hierbij wordt kort
aandacht besteed aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties van uitgevoerde
evaluaties. Voorts wordt aangegeven welke evaluaties dit jaar naar verwachting
nog gerealiseerd kunnen worden. Ten slotte wordt aangegeven welke evaluaties
volgend jaar op het programma staan.Gerealiseerde evaluaties sinds de vorige Miljoenennota.In de evaluatie van de Wet Inkomensbelasting 2001 zijn evaluaties opgenomen
van een aantal belastinguitgaven.1 Het betreft het algemene heffingvrije vermogen voor box 3,de kindertoeslag
voor box 3 en de ouderentoeslag voor box 3. Voorts bevat hetde evaluatie van de vrijstelling van rechten op
kapitaalsuitkering uit levensverzekering ende
evaluatie van de teruggaafregeling van de energiebelasting (EB) voor kerken
en non-profit organisaties. Van deze genoemde evaluaties geeft alleen
die van de kindertoeslag in box 3 aanleiding een beleidswijziging te overwegen.
Doel van deze toeslag is rekening houden met het draagkrachtverminderende
effect van het hebben van kinderen. Gezien de geringe omvang van de tegemoetkoming –
maximaal 31 euro per kind per jaar – en het feit dat deze tegemoetkoming
slechts bij 10 procent van de huishoudens met kinderen terecht komt, kan deze
toeslag uit oogpunt van vermindering van administratieve lasten komen te vervallen.In het evaluatierapport van de vakantiebonnen1 worden de opties besproken om te komen tot een gelijke
fiscale behandeling van werknemers met vakantiebonnen en werknemers
zonder vakantiebonnen. Voorts is geconstateerd dat er een tendens is om bij
CAO-onderhandelingen vakantiebonnen af te schaffen. In aansluiting op deze
tendens en in afwachting van de verdere ontwikkeling is besloten de tijdelijke
regeling van art. 110 Uitvoeringsregeling loonbelasting 2001, waarin vakantiebonnen
worden gewaardeerd tegen een percentage van de nominale waarde, voort te zetten
tot 31 december 2007. Dit percentage wordt voor 2006 en 2007 gehandhaafd op
92,5.Het evaluatieonderzoek van de persoonsgebonden
aftrek scholingsuitgaven1 is verricht
door onderzoekers van de Stichting Economisch Onderzoek (SEO) en Scholar.
Zij concluderen dat de persoonsgebonden aftrek voor scholingsuitgaven naar
alle waarschijnlijkheid effectief is. De onderzoekers schatten dat de maatregel,
waarvan het budgettaire beslag in 2001 en 2002 gemiddeld 101 miljoen euro
bedroeg, in die jaren heeft geleid tot gemiddeld 65 miljoen euro tot 254 miljoen
euro extra uitgaven aan scholing door belastingplichtigen. Het kabinet constateert
dat de aftrekbaarheid van scholingsuitgaven een positieve stimulans is voor
mensen om te investeren in kennis en vaardigheden die nodig zijn om goed te
kunnen functioneren op de arbeidsmarkt. Het versterken van het kennisniveau
van de beroepsbevolking ziet het kabinet als een belangrijke pijler van haar
beleid. De persoonsgebonden aftrek levert daar een bijdrage aan en zal daarom
worden voortgezet. De projectdirectie Leren en Werken zal het rapport betrekken
bij een in 2007 uit te brengen advies over het beleidsinstrumentarium rond
leven-lang-leren.Het CPB heeft onderzoek gedaan naar twee onderdelen van de afdrachtvermindering
speur- en ontwikkelingswerk (WBSO). Het betreft een deelonderzoek en geen
volledige ex-post VBTB-evaluatie. Inhet Werkdocument Hoe effectief is extra fiscale
stimulering van speur- en ontwikkelingswerk?beziet het CPB de effecten
van de invoering van de startersfaciliteit en de verlenging van de eerste
schijf van de WBSO. Volgens het CPB levert elke euro overheidsgeld, besteed
aan de startersfaciliteit, zo’n 50 tot 80 eurocent extra uitgaven aan
speur- en ontwikkelingswerk voor arbeid op. Deze uitbreiding van de WBSO scoort
daarmee goed op effectiviteit. Door de gehanteerde onderzoeksmethode is met
vrij grote zekerheid te zeggen dat deze extra uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk
voor arbeid het resultaat zijn van de invoering van de startersfaciliteit
en dat andere factoren geen rol spelen.Het CPB slaagt er niet in om overtuigende conclusies te presenteren over
de effectiviteit van de verlenging van de eerste schijf. Op dit moment is
er ook geen andere onderzoeksmethode voorhanden, waarmee de effectiviteit
van deze intensivering wel overtuigend kan worden aangetoond. De effectiviteit
zal lager zijn dan die van de startersfaciliteit, aangezien een groot deel
van deze intensivering als lumpsum subsidie neerslaat bij bedrijven die al
een speur- en ontwikkelingsloonsom boven de eerste schijf hadden.In samenwerking tussen de ministeries van Economische Zaken en Financiën
zal aankomend jaar een integrale VBTB-evaluatie van de WBSO plaatsvinden.De evaluatie van de MRB- en BPM-faciliteiten voor
elektrische, hybride en door waterstof aangedreven motorvoertuigen
is opgenomen in de Memorie van Toelichting bij het Belastingplan 2006. De
regeling lijkt een rol van betekenis te hebben gespeeld bij de huidige toetreding
van deze technieken en heeft bijgedragen aan de herkenbaarheid van de hybride
auto. De vraag in hoeverre de markttoetreding het gevolg is van de fiscale stimulans kan echter niet nauwkeurig worden beantwoord. Van de door
de regeling gestimuleerde technieken mag worden verwacht dat zij kunnen bijdragen
aan de doelstelling om over tien tot twintig jaar tot schone en zuinige mobiliteit
te komen. Uit het eigenlijk pas sinds 2004 in enige mate op de markt komen
van kwalificerende voertuigen kan worden afgeleid dat de destijds gekozen
vormgeving en de voertuigenmarkt nog niet op elkaar aansloten. Daar staat
tegenover dat de regeling in die periode weinig heeft gekost.Er zijn tegelijkertijd twee andere evaluatierapporten aan de Tweede Kamer
aangeboden over de faciliteiten in de motorrijtuigenbelasting (MRB) en de
belasting op personenauto’s en motorrijwielen (BPM).1 Het eerste betreftde evaluatie van de faciliteiten voor openbaar
vervoer en taxivervoer en het tweede betreftde evaluatie van de faciliteiten voor algemeen
nut dienende voertuigen. De faciliteiten voor openbaar vervoer en
taxivervoer zijn effectief en doelmatig. Daarom is er geen reden om de faciliteiten
ter discussie te stellen. De faciliteiten voor algemeen nut dienende voertuigen
zijn in het algemeen eveneens doelmatig. Voor enkele faciliteiten kan dit
door het zeer beperkte gebruik niet worden vastgesteld. Deze zullen omwille
van doelmatigheid komen te vervallen. Dit zijn de faciliteiten voor bibliotheken,
schooltandverzorging, vernietiging van gestorven vee en de keuringsdienst
van waren, die per categorie in totaal minder dan 100 voertuigen bevatten
en in totaal minder dan 30 duizend euro kosten. De betrokken sectoren zullen
worden gecompenseerd door de vrijkomende middelen over te hevelen naar de
budgetten waaruit ze worden gefinancierd.In samenwerking met de ministeries van EZ en LNV zijn de ondernemingsregelingen
geëvalueerd. Het evaluatierapport van de ondernemersregelingen omvat
de zelfstandigenaftrek, de extra zelfstandigenaftrek voor starters, de willekeurige
afschrijving voor starters, de meewerkaftrek, de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
en de fiscale oudedagsreserve (FOR). Het onderzoeksrapport is opgesteld door
het EIM en is recent aan de Tweede Kamer aangeboden.1 De conclusie van de evaluatie is dat alle instrumenten, met uitzondering
van de meewerkaftrek, bijdragen aan het bevorderen van ondernemerschap. Hierbij
wordt aangetekend dat de effecten van de willekeurige afschrijving starters
niet goed meetbaar zijn. Het kabinet is van mening dat de onderhavige instrumenten,
met uitzondering van de meewerkaftrek, in stand moeten blijven. Het kabinet
neemt daarmee de aanbeveling hierover van het EIM over.De zelfstandigenaftrek komt positief uit de evaluatie naar voren. De optimale
vormgeving is echter niet onderzocht. Naar de mening van het kabinet draagt
een verdere verhoging niet bij aan een verbetering van de economische dynamiek.
Niet alleen in verband met het niveau dat die aftrek inmiddels heeft bereikt,
maar vooral omdat de zelfstandigenaftrek in zijn huidige vorm lager uitvalt
naarmate de winst hoger is. De voorgestelde MKB-vrijstelling past beter bij
de doelstelling van een verlaging van de belastingdruk, waarbij de progressiviteit
van het tarief op de winst uit onderneming vermindert, dan een verhoging van
de zelfstandigenaftrek.Nog te verschijnen evaluaties die voor dit jaar staan
gepland.Op dit moment wordt in samenwerking met het ministerie van VROM gewerkt
aan de evaluatie van de heffingskorting en vrijstelling in box 3 voor
groen beleggen, de milieu-investeringsaftrek (MIA) en de vrije afschrijving
milieu-investeringen (VAMIL)In samenwerking met het ministerie van LNV wordt gewerkt aan de evaluatie
van fiscale faciliteiten op landbouw- en natuurgebied. Het betreft in de inkomensheffing
de landbouwvrijstelling, de bosbouwvrijstelling en de vrijstelling van aangewezen
subsidieregelingen ten behoeve van de ontwikkeling en instandhouding van bos
en natuur, in de BTW de landbouwregeling en in de overdrachtsbelasting een
aantal vrijstellingen die een relatie hebben met het landbouw- en natuurbeleid.In samenwerking met het ministerie van OCW wordt een evaluatie opgesteld
van de afdrachtverminderingen onderwijs.In samenwerking met het ministerie van EZ is gestart met een evaluatie
van de energie-investeringsaftrek (EIA) en de WBSO.In samenwerking met het ministerie van V&W worden de fiscale regelingen
geëvalueerd op het gebied van het zeevaartbeleid.Ook loopt het evaluatietraject voor de giftenaftrek.Verder zijn in de vorige Miljoenennota nog evaluaties aangekondigd over
de BTW-vrijstellingen voor post en sportclubs, de kleine ondernemersregeling
in de BTW, vrijstellingen van accijns op minerale oliën en het verlaagde
tarief voor bieraccijns voor kleine brouwerijen en het kwart- en halftarief
in de motorrijtuigenbelasting. De planning is, dat deze evaluaties nog dit
jaar gereedkomen, met mogelijk een uitloop naar begin 2007.Evaluatieprogramma 2007Voor 2007 staan de volgende evaluaties op het programma:• Het verlaagde tarief energiebelasting in de glastuinbouw• De verlaagde tarieven in de BTW voor;O Boeken, tijdschriften, week- en dagbladenO Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.O Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en sportaccommodatieO Circussen, bioscopen, theaters en concertenO SierteeltO Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)O Logiesverstrekking (incl. kamperen)O Voedingsmiddelen horeca6 INTERDEPARTEMENTALE BELEIDSONDERZOEKENDeze bijlage geeft inzicht in de voortgang van de interdepartementale
beleidsonderzoeken (IBO’s) sinds de vorige miljoenennota (MN 2006).Besluitvorming over nieuwe IBO-onderwerpen is met ingang van 2006 niet
langer geconcentreerd op één moment in het jaar. Voortaan kunnen
IBO’s op ieder moment van het jaar worden gestart.Het kabinet heeft in het voorjaar beslist over een IBO Toekomstig internationaal
klimaatbeleid1, dat naar verwachting begin
2007 zal worden afgerond. Uiteraard zal de Kamer ook over andere nieuwe onderwerpen
bericht ontvangen zodra besluitvorming ter zake heeft plaatsgevonden.Een totaaloverzicht van taakopdrachten, respectievelijk van IBO-rapporten
inclusief de desbetreffende kabinetsstandpunten is te vinden op de website
van het ministerie van Financiën (www.minfin.nl/IBO).6.1 Stand van zaken IBO’s uit ronde 2005 MinisterieOnderwerpPublicatiedatum rapport
en kabinetsstandpuntKamerstukOCWBVE2 mei 200627 451, nr. 53VWSFinanciering jeugdbeleidNaar verwachting september 2006–HorizontaalOverheidscommunicatieNaar verwachting
najaar 2006–HorizontaalOrganisatie
beheerfuncties vastgoed RijkNaar verwachting september
2006–Sinds de vorige miljoenennota is ook een aantal IBO’s uit eerdere
IBO-rondes (nagenoeg) afgerond (tabel 6.2). Voor een volledig overzicht van alle IBO’s wordt naar bovengenoemde site verwezen.6.2 IBO’s uit eerdere rondes MinisterieOnderwerpPublicatiedatum rapport
en kabinetsstandpuntKamerstukOCW (ronde 2004)VMBO8 december 200530 079, nr. 5VROM (ronde 2004)Verstedelijking6 juli
200630 647, nr. 1VenW (ronde 2004)Beleid en onderhoud infrastructuurNaar verwachting najaar 2006–VWS (ronde 2004)Organisatie romp AWBZ9 juni 200630 597, nr. 1BZK (ronde 2004)Modellen voor beheer van de politie14 oktober 200529 628, nr. 25Horizontaal (ronde 2004)Normalisatie rechtspositie overheidspersoneel20 september 2005 (rapport)30 311, nr. 1VenW (ronde 2003)Gebruikskostenvergoeding
goederenvervoer9 september 2005 (rapport) 16 juni 2006 (kabinetsstandpunt)29 644, nr. 1229 644, nr. 687 ADMINISTRATIEVE LASTENREDUCTIE VOOR HET
BEDRIJFSLEVENDeze bijlage bevat een toelichting op de rijksbrede ontwikkeling van de
administratieve lasten voor het bedrijfsleven. Hieronder wordt ingegaan op
de stand van zaken van de uitvoering van de reductieplannen en de te verwachten
ontwikkeling in de periode 2006 en 2007. De informatie is gebaseerd op het
inzicht bij departementen per 1 juli 2006.Voor informatie over de administratieve lastenontwikkeling voor burgers
wordt verwezen naar de rapportage van BZK(TK, vergaderjaar 2005–2006,
29 362 nr.93).Stand van zaken uitvoering reductieplannenHet structurele groeivermogen van de Nederlandse economie kan een belangrijke
impuls krijgen door het reduceren van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven.
Het kabinet heeft in maart 2005 overeenstemming bereikt over het nadere pakket
aan concrete maatregelen waarmee de administratieve lasten voor bedrijven
worden aangepakt. Hiermee geeft het kabinet invulling aan de doelstelling
uit het Hoofdlijnenakkoord om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven
in 2007 met een kwart netto te verminderen ten opzichte van 2002. Tegelijkertijd
heeft het kabinet per departement een maximum aan administratieve lasten vastgesteld,
hierna aangeduid met «plafond». Deze departementale administratieve
lastenplafonds zijn vastgesteld om vermindering van administratieve lasten
te bewerkstelligen c.q. nieuwe groei te voorkomen. Deze plafonds zijn de afgelopen
periode ongewijzigd gebleven. Het totale pakket aan maatregelen kan rekenen
op brede steun van de Kamer.De vermindering van de administratieve lastendruk ligt op schema, in 2007
zal de lastendruk voor bedrijven in totaal – dus veroorzaakt door alle
departementen – met een kwart zijn afgenomen. Ten opzichte van het gepresenteerde
beeld in de Kabinetsbrief april 2006 is een aantal mutaties opgetreden. Deze
mutaties compenseren elkaar grotendeels. De totale reductie in 2007 stijgt
licht.Een rijksbreed overzicht van de administratieve lastenontwikkeling in
de periode van 2003 tot en met 2007 en een toelichting daarop worden weergegeven
op de volgende pagina’s.Tabel 1: Overzichtstabel reductiebeeld per departement
per jaar (cumulatief € miljoen; volume en prijspeil ultimo 2002)   NulmetingRealisatieBegroting Verschil t.o.v.  ultimo 2002t/m 200520062007Plafond in 20071FinanciënR – 706– 948– 1 098  T 60163183  Totaal4 325– 646– 786– 91525       SZWR – 406– 569– 714  T 192833  Totaal2 533– 388– 541– 680– 47       VWSR – 144– 929– 1 021  T 145253265  Totaal3 3241– 676– 755– 102       JustitieR – 63– 147– 921  T 3418  Totaal2 500– 60– 144– 90318       VROMR – 134– 210– 610  T 385190  Totaal1 701– 96– 160– 519– 14       V&WR – 143– 207– 274  T 51010  Totaal923– 137– 197– 2649       EZR – 45– 59– 110  T 171750  Totaal672– 28– 43– 6059       LNVR – 127– 165– 176  T 51717  Totaal430– 122– 148– 158– 50       OCWR 0– 0,5– 5,0  T 00,00,0  Totaal180– 0,5– 5,00       BZKR 0– 1– 4  T 141414  Totaal9141391 Totaal 16 435– 1 465– 2 697– 4 251 Totaal (in %)  – 9– 16,41– 25,87 1 Plafond: Maximale hoeveelheid administratieve lasten,
dat een departement mag veroorzaken vastgesteld in maart 2005.<+> betekent dat minder reductie wordt verwacht in 2007 dan
beoogd (overschrijding van het plafond)<–> betekent dat meer reductie wordt verwacht in 2007
dan beoogd (binnen het plafond)ToelichtingTabel 1 informeert over veranderingen in het reductiebeeld vanaf april
2006. Per departement is naast het actuele reductieverloop (R) over 2003–2007
ook het verloop van de verwachte toenames (T) als gevolg van nieuwe wet- en
regelgeving getoond. Het saldo van deze twee reeksen geeft het verloop van
de netto reductie per departement weer.Per departement is in de laatste kolom aangegeven in hoeverre de netto
reductie in 2007 afwijkt van het in maart 2005 overeengekomen en ongewijzigde
administratieve lastenplafond in 2007. Compensatie van eerdere afwijkingen
heeft per departement plaatsgevonden. In de kabinetsbrief, die
in oktober 2006 naar de Tweede Kamer gezonden wordt, zal worden aangegeven
hoe omgegaan wordt met de nieuwe afwijkingen ten opzichte van de plafonds.Departementale wijzigingen reductiebeeld ten opzichte
van de Kabinetsbrief april 2006FinanciënFinanciën zorgt voor een extra reductie van per saldo 33 miljoen
euro ten opzichte van de aprilbrief 2006. De belangrijkste extra reducties
zijn het wegvallen van werkgeversverplichtingen in de Wet kinderopvang, de
regeling voor persoonlijke dienstverlening en een omzetting van de teruggaafregeling
van de Belasting van Personenauto’s en Motorrijwielen (BPM).VWSIn de reducties van VWS zijn verschuivingen opgetreden van 2006 naar 2007.
De grootste verschuiving is het afschaffen van machtigingen voor herhaalrecepten
(45 miljoen euro). Het blijkt dat om de reductie te realiseren alleen aanpassing
van de Geneesmiddelenwet niet voldoende is. De extra benodigde acties worden
genomen. Daarnaast realiseert VWS een extra reductie van 161 miljoen euro
door het afschaffen van de verplichting om klachten van consumenten te registreren
en onderzoeken.JustitieOok in de reducties van Justitie is een verschuiving (70 miljoen euro)
opgetreden van 2006 naar 2007. De inwerkingtredingdatum van het wetsvoorstel «aandeelhoudersvergaderingen»
is verschoven naar 1 januari 2007. Daarnaast is er in 2007 een toename
van 10 miljoen euro in verband met de richtlijn Oneerlijke handelspraktijken.VROMIn 2007 worden de administratieve lasten met per saldo 10 miljoen euro
extra verminderd. De belangrijkste is een verhoogde reductie in de algemene
milieuregels op basis van artikel 8.40 van de Wet Milieubeheer (9,5 miljoen
euro).EZEen aantal maatregelen omtrent het elektronisch wijzigen van gegevens
bij de Kamers van Koophandel heeft vertraging opgelopen omdat de oplevering
van de digitale handtekening en het project DIGID/SMS vertraging hebben opgelopen.
Tevens kent 2006 een kleine toename van administratieve lasten doordat de
OPTA meer marktanalyses moet uitvoeren. Hierdoor wordt in 2006 10 miljoen
euro minder gereduceerd, maar dit wordt in 2007 bijna geheel weer ingelopen.BZK, VenW, SZW, LNV en OCWIn het beeld van deze departementen hebben zich geen grote wijzigingen
voorgedaan ten opzichte van de kabinetsbrief in april 2006.Rapport Algemene RekenkamerHet rapport van de Algemene Rekenkamer «Reductie administratieve
lasten voor het bedrijfsleven«(TK, vergaderjaar 2005–2006,
30 605 nr. 2) zal vermoedelijk niet leiden tot wijzigingen in
het reductiebeeld. In de Kabinetsbrief die in oktober 2006 naar de Tweede
Kamer verstuurd wordt, zal hier over gerapporteerd worden.LIJST VAN GEBRUIKTE TERMEN EN HUN BETEKENISAOW-spaarfondsFonds waarin de, voor de toekomstige AOW-uitgaven geoormerkte schuldreductie
wordt bijgehouden. Hiertoe vinden vanaf 1997 stortingen in het fonds plaats
en over de als geheel ten gunste van het fonds geboekte bedragen wordt jaarlijks
rente bijgeboekt. Het fonds maakt deel uit van de collectieve sector.ApparaatsuitgavenHet totaal van de personeelsuitgaven en materiële uitgaven.Automatische stabilisatieConjuncturele schommelingen in de collectieve inkomsten (en uitgaven)
resulteren niet in een beleidsreactie, maar lopen in het begrotingssaldo.
Bij versnelling van de conjunctuur nemen de belasting- en premie-inkomsten
toe en de uitgaven voor werkloosheid af. Hierdoor neemt het begrotingssaldo
toe. Bij vertraging van de conjunctuur treedt het omgekeerde op. Automatische
stabilisatoren hebben daarmee een dempende invloed op de intensiteit van de
conjuncturele uitslagen.Baten-lastenstelselIn een baten-lastenstelsel worden uitgaven en ontvangsten toegerekend
aan het tijdvak waarin het verbruik van goederen en diensten plaatsvindt en
de baten ontstaan. Dit stelsel maakt het mogelijk om de kosten en opbrengsten
af te leiden uit de administratie.BelastinguitgavenOverheidsuitgaven in de vorm van derving of uitstel van belastingontvangsten,
voortvloeiend uit een voorziening in de wet voorzover die voorziening niet
in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt. Deze term wordt meestal beperkt tot beleidsmatige mutaties
in de netto-uitgaven. Een beleidsmatige verlaging van de belastingontvangsten
wordt doorgaans aangeduid met de term lastenverlichting.Bruto Binnenlands Product (BBP)De som van de beloningen van de productiefactoren in het Nederlandse productieproces,
plus het saldo van de indirecte belastingen en kostprijsverlagende subsidies.Bruto Nationaal Product (BNP)Het BNP is de som van alle bruto toegevoegde waarde voortgebracht door
alle sectoren in een land in een jaar tijd. Ook is rekening gehouden met het
saldo van de primaire inkomens ontvangen en betaald aan het buitenland.BudgetdisciplinesectorCluster van uitgaven die voor de regels budgetdiscipline op identieke
wijze worden behandeld. Er zijn drie budgetdisciplinesectoren: Rijksbegroting
in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en Zorgsector.Club van RomeInformeel overlegorgaan, bestaande uit industrielanden (in wisselende
samenstelling), die zich bezighoudt met het regelen van de externe schuld
van landen die betalingsbalansproblemen hebben.Collectieve lastendrukHet totaal van belasting- en premieontvangsten, vermeerderd met enkele
niet-belastingontvangsten, uitgedrukt in procenten van het Bruto Binnenlands
Product.Collectieve uitgavenHet totaal van de relevante uitgaven van het Rijk (inclusief debudgetteringen
en de uitgaven van de agentschappen), de overige publiekrechtelijke lichamen
(OPL) en de sociale fondsen. Onderlinge betalingen worden geconsolideerd.ConsolidatieDe post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting
voor dubbeltellingen als gevolg van het bruto-boeken
van onderlinge betalingen. Het bruto-boeken houdt
in dat zowel het departement dat de feitelijke betaling verricht, als het
departement dat bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt. Het ontvangende
departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van
de begroting. Dit geldt ook voor bijdragen van een departement aan een agentschap.
Hierdoor wordt het rekenkundige niveau van de totale rijksuitgaven en rijksontvangsten
hoger dan het feitelijke niveau. Door middel van de post Consolidatie wordt
hiervoor gecorrigeerd.ContractloonHet looninkomen per werknemer als direct gevolg van de afgesloten collectieve
arbeidsovereenkomsten (CAO) in de private sector en van arbeidsvoorwaardenafspraken
met overheidspersoneel.DerdenrekeningenRekening-courantverhoudingen die het Rijk heeft met derden en rekeningen
waarop uitgaven en ontvangsten staan die conform de Comptabiliteitswet
niet via de begroting lopen, omdat zij met derden of met andere onderdelen
van het Rijk kunnen worden verrekend. De mutatie in het saldo van de derdenrekeningen
is niet relevant voor het EMU-saldo.Dienst die een baten-lastenstelsel voertEen dienst die een baten-lastenstelsel voert is een onderdeel van een
ministerie waarvoor een afgezonderd en afwijkend beheer wordt gevoerd, met
als doel een doelmatiger beheer te realiseren. Diensten die een baten-lastenstelsel
voeren hebben een eigen begroting en staan los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie. Een dienst die een baten-lastenstelsel voert valt
onder de ministeriële verantwoordelijkheid.DiergezondheidsfondsFonds waaruit uitgaven gedaan worden voor de bewaking en de bestrijding
van dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen. De
middelen ter financiering van de uitgaven zijn afkomstig van de EU, de productschappen
en het Rijk (minsterie van LNV).Economische en Monetaire Unie (EMU)De in het Verdrag van Maastricht geregelde unie tussen EU-lidstaten. De
derde fase die op 1 januari 1999 van start is gegaan, kenmerkt zich door onherroepelijk
vastgelegde wisselkoersen, volledig vrij kapitaalverkeer en girale invoering
van de gemeenschappelijke munt, de euro. De euro is per 1 januari 2002 ook
chartaal ingevoerd. In de EMU is de Europese Centrale Bank verantwoordelijk
voor het gemeenschappelijke monetaire beleid dat wordt gevoerd door het Europees
Stelsel van Centrale Banken. Tevens vindt binnen de EMU coördinatie van
het economisch beleid plaats.EindejaarsmargeVoorziening in de regels budgetdiscipline die inhoudt dat het is toegestaan
om binnen een begroting tot maximaal 1,0% van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal
aan gelden tussen opeenvolgende jaren te schuiven. Op deze wijze kan het ondoelmatig
besteden van begrotingsgelden worden beperkt.EMU-saldoHet EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de sector Overheid
op transactiebasis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het saldo van
de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer. Omdat
het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector, is niet alleen
het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de vorderingensaldi
van de sociale fondsen en de lokale overheid.EMU-schuld(-quote)Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve
sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het Rijk,
de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge schuldverhoudingen
van deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een bruto-schuldbegrip.Bij bepaling van de EMU-schuldquote wordt de EMU-schuld uitgedrukt in
procenten van het BBP.Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen
(ESR)Het ESR is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor
een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie, de elementen
waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën.
Het ESR is gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese
Unie.FinancieringssaldoHet saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie van
de derdenrekeningen.Fonds Economische Structuurversterking (FES)Het FES wordt gevoed met een deel van de gasbaten, alsmede met de rentevrijval
(na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen,
en eventueel opbrengsten van veilingen van etherfrequenties. De middelen uit
het FES worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang
die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds; vanuit
het fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het Rijk.Geharmoniseerd BBPDefinitie van het BBP zoals door alle EU landen wordt gehanteerd.GemeentefondsFonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de gemeenten,
ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds
op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven, word
het accres genoemd.Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)De middelen voor het buitenlandse beleid worden verantwoord op verschillende
begrotingen. Om de samenhang van het buitenlandse beleid te versterken, zijn
de financiële middelen hiertoe gebundeld onder de HGIS. Op deze manier
wordt de omvang van de beschikbare middelen duidelijk gemaakt en kan een integrale
afweging plaatsvinden omtrent de inzet van deze middelen.IJklijnHet uitgavenkader waaraan bij de begrotingsvoorbereiding en -uitvoering
de uitgavenvoornemens en -ontwikkeling worden getoetst. Er zijn ijklijnen
voor de sectoren Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid
en Arbeidsmarktbeleid en Zorg.InfrastructuurfondsFonds waarin de middelen die voorheen op de begrotingen van Verkeer en
Waterstaat, het Rijkswegenfonds en het Mobiliteitsfonds beschikbaar waren
voor de uitgaven aan de weg-, water- en railinfrastructuur, zijn samengevoegd.
Tevens worden uit dit fonds uitgaven in het kader van de Investeringsimpuls
1994–1998 gedaan. De middelen hiervoor zijn afkomstig uit het Fonds
Economische Structuurversterking (FES).Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)De evaluatie van beleidsterreinen en ontwikkeling van beleidsvarianten
volgens een door de regering vastgestelde interdepartementale procedure. Deze
procedure voorziet onder meer in de totstandkoming van openbare rapportages.In- en (uit)verdieneffectenBesparingen (verliezen) die in de uitgaven van een bepaalde regeling kunnen
optreden ten gevolge van beleidsintensiveringen (ombuigingen) in een andere
regeling. Bijvoorbeeld: het intensiveren ven de arbeidsmarktmaatregelen kan
leiden tot grotere uitstroom of minder instroom in de werkeloosheidsregelingen.KasbegripHet moment van feitelijke uitgave of ontvangst van middelen wordt als
meetmoment genomen.Lastenverlichting (en -verzwaring)Een verlaging (verhoging) van belastingtarieven dan wel verruiming (beperking)
van fiscale aftrekmogelijkheden of een verlaging (verhoging) van de tarieven
van de socialeverzekeringspremies.Leen- en depositofaciliteitEen budgettaire faciliteit waarvan dienstonderdelen van het Rijk die een
baten-lastenstelsel voeren gebruik kunnen maken; zij kunnen bij de minister
van Financiën geldmiddelen lenen om investeringen te plegen, dan wel
rentedragend geld uitzetten.LoonbijstellingTegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
loonstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Arbeidsvoorwaarden.Management Control SysteemEen besturingssysteem, gericht op het oplossen van besturingsvragen.Microlastenontwikkeling (MLO)De microlastenontwikkeling is het saldobedrag waarmee de belastingopbrengst
verandert, als gevolg van belastingmaatregelen dan wel als gevolg van aanwijsbare
veranderingen in de systematiek van de premieheffing, alsmede de mutaties
in de premieontvangsten anders dan uit hoofde van (macro-economische) grondslagmutaties.NajaarsnotaTussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt
aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten.
De Najaarsnota moet uiterlijk op 1 december van het lopende begrotingsjaar
bij de Staten-Generaal worden ingediend.NajaarsoverlegHet najaarsoverleg is een bespreking van het kabinet met de organisaties
van werkgevers en werknemers over het sociaal-economisch beleid, meestal in
oktober of november.Nationale Bestedingen-deflator (NB-deflator)De Nationale Bestedingen bestaan uit particuliere consumptie, de overheidsconsumptie,
de bedrijfsinvesteringen en de overheidsinvesteringen. De prijs van deze bestedingen
is het gemiddelde prijspeil van deze afzetcategorieën. De reële
uitgavenkaders worden op basis van de pNB omgerekend in lopende prijzen, zodat
de geraamde uitgaven aan deze kaders kunnen worden getoetst. De NB-deflator
geeft de ontwikkeling van de pNB weer.Nationale RekeningenDe Nationale Rekeningen is het statistische systeem waarmee de Nederlandse
economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de Nationale Boekhouding genoemd.Netto-uitgaven Rijksbegroting in enge zinRelevante uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting
exclusief de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting die
tot de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid dan wel tot de sector
Zorg worden gerekend. Tevens worden de relevante uitgaven gecorrigeerd voor
enkele incidentele posten.Netto-uitgaven Sociale Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidDe budgetdisciplinesector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid omvat
de sociale zekerheid op de Rijksbegroting, alsmede de uitgaven van de sociale
fondsen. Voor de sociale fondsen is het totaal van uitkeringen en administratiekosten
relevant. Het bovenwettelijke gedeelte blijft buiten beschouwing.Netto-uitgaven ZorgsectorDe uitgaven die tot het Budgettair Kader Zorg (BKZ) worden gerekend. Het
BKZ omvat de via de AWBZ, ZFW en particuliere verzekeraars (voorzover betrekking
hebbend op de particulier verzekerde voorzieningen die ook in het ZFW-verzekerde
pakket zijn opgenomen) gefinancierde netto-uitgaven. Bij het collectief gefinancierde
deel van het BKZ worden de via de particuliere verzekeraars gefinancierde
uitgaven niet meegenomen, met uitzondering van de via de omslagbijdrage WTZ
gefinancierde uitgaven.Niet-belastingontvangstenAlle begrotingsontvangsten van het Rijk die niet tot de belastingen worden
gerekend. Het betreft een zeer heterogene groep. Het gaat daarbij vooral om
ontvangsten die samenhangen met verleende overheidsdiensten en kredietverlening
door het Rijk, sommige ontvangsten die als collectieve lasten worden aangemerkt,
de gasbaten (exclusief vennootschapsbelasting) en incidentele ontvangsten
uit de verkoop van staatsdeelnemingen.Niet-financiële bedrijvenDe sector in de economie die bestaat uit bedrijven met rechtspersoonlijkheid,
die zich hoofdzakelijk bezighouden met de productie van goederen en verhandelbare,
niet-financiële diensten.PrijsbijstellingTegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
prijsstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post
Prijsbijstelling.ProgressiefactorDe mate waarin de belastinginkomsten afhankelijk zijn van de ontwikkeling
van de economische groei.ProvinciefondsFonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de provincies,
ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds
op basis van de ontwikkeling van de netto- gecorrigeerde rijksuitgaven, wordt
het accres genoemd.Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Rechtspersonen met een Wettelijke Taak worden geheel of gedeeltelijk met
publiek geld bekostigd en oefenen een wettelijke taak uit. RWT’s kunnen
tevens zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn, maar er bestaan ook RWT’s
die geen ZBO zijn en ZBO’s die geen RWT zijn.Reële disconteringsvoetRekenrente waarmee een bedrag in de toekomst wordt teruggerekend naar
het huidige prijsniveau.Sociale fondsenFondsen waaruit uitkeringen en voorzieningen worden verstrekt krachtens
socialeverzekeringswetten. De financiering vindt voor het overgrote deel plaats
via sociale premies en rijksbijdragen.StaatsbalansEen balans waarin de grootte en de samenstelling van het staatsvermogen
wordt weergegeven.Stabiliteits- en GroeipactSamenstel van Europese afspraken, waarin de lidstaten van de Europese
Unie zich verplichten om op middellange termijn te streven naar een begroting
die nabij evenwicht is of een overschot vertoont. In dit kader stellen de
lidstaten elk jaar een stabiliteitsprogramma op – een rapportage over
de stand van zaken en verwachtingen voor de economie en overheidsfinanciën.TransactiebegripHet moment van economische handeling die leidt tot een uitgave of ontvangst –
de transactie – wordt als meetmoment genomen.Trendmatig begrotingsbeleidBij een trendmatig begrotingsbeleid wordt, op basis van doelstellingen
of randvoorwaarden voor het overheidstekort en de lastenontwikkeling, aan
het begin van de kabinetsperiode een uitgavenkader vastgesteld. Daar wordt
tijdens de kabinetsperiode op gekoerst. Mutaties die tijdens die periode in
de belasting- en premieontvangsten optreden komen tot uitdrukking in een mutatie
van het saldo en van de lasten. De verdeling van de mutaties in de inkomsten
over schuldaflossing en lasten geschiedt op basis van de mee- en tegenvallerformule
voor de inkomsten.Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB)Project om te komen tot een duidelijke koppeling tussen beleid, prestaties
en geld, met als belangrijkste doel vergroting van de informatiewaarde en
toegankelijkheid van de begroting en het jaarverslag. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van de zogenoemde WWW-vragen en HHH-vragen.Vermoedelijke UitkomstenTen tijde van de Miljoenennota voorziene uitkomsten van de begrotingsuitvoering
van het lopende jaar.VoorjaarsnotaTussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt
aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Ontwerpbegroting.
De Voorjaarsnota moet uiterlijk op 1 juni van het lopende begrotingsjaar bij
de Staten-Generaal worden ingediend.Voorlopige RekeningDe laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting
van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op 1 maart
van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)Orgaan waaraan de uitoefening van een wettelijke taak is opgedragen, zonder
dat er sprake is van (volledige) ondergeschiktheid aan de minister, en die
voor de uitoefening van de taak uit collectieve middelen (rijksbijdragen en
heffingen) worden gefinancierd.LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN AEXAmsterdam exchange indexAFMAutoriteit Financiële MarktenAIVDAlgemene Inlichtingen- en Veiligheids
DienstAmvbAlgemene maatregel van bestuurANWAlgemene NabestaandenwetAOWAlgemene OuderdomswetARAlgemene RekenkamerArboArbeidsomstandighedenAWBZAlgemene Wet Bijzondere ZiektekostenAZAlgemene ZakenBbpBruto binnenlands productBEWBevordering eigen woninggebruikBKZBudgettair Kader ZorgBniBruto nationaal inkomenBnpBruto nationaal productBPMBelasting op Personenauto’s en MotorrijwielenBTWBelasting Toegevoegde WaardeBuZaBuitenlandse ZakenBVKBestuurlijke
Vernieuwing en KoninkrijksrelatiesBZKBinnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesCAOCollectieve ArbeidsovereenkomstCBSCentraal Bureau voor de StatistiekCEPCentraal Economisch PlanCPBCentraal PlanbureauCPIConsumenten Prijs IndexCWICentrum voor Werk en InkomenDGFDiergezondheidsfondsDNBDe Nederlandsche BankDTCDutch Treasury CertificateECEuropese
CommissieEHSEcologische HoofdstructuurEIAEnergie-InvesteringsaftrekEMUEconomische en Monetaire UnieESFEuropees
Sociaal Fonds / Europees StructuurfondsESREuropees
Systeem van RekeningenEUEuropese
UnieEZEconomische ZakenFEDFederal Reserve SystemFESFonds Economische StructuurversterkingGFGemeentefondsGGZGeestelijke GezondheidszorgGSBGrote Steden BeleidHAHoofdlijnenakkoordHboHoger beroepsonderwijsHGISHomogene Groep Internationale
SamenwerkingIAOWWet Inkomensvoorziening
Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte
WerknemersIBInkomstenbelastingIBOInterdepartementaal
beleidsonderzoekICTInformatie- en communicatietechnologieIMFInternationaal Monetair FondsINDImmigratie-
en Naturalisatie DienstIPALInterdepartementale Projectdirectie Administratieve
LastenIPOInterprovinciaal OverlegISFInfrastructuurfondsISVInvesteringsbudget
Stedelijke VernieuwingITInformatietechnologieITERInternational Thermonuclear Experimental ReactorIVAInkomensvoorziening
Volledig ArbeidsongeschiktenLNVLandbouw, Natuurbeheer
en VoedselkwaliteitMboMiddelbaar beroepsonderwijsMDGMillennium Development GoalMEPMilieukwaliteit
Eletriciteit ProductieMEVMacro-Economische VerkenningMIAMilieu-InvesteringsaftrekMIVDMilitaire Inlichtingen- en VeiligheidsdienstMKBMidden-
en kleinbedrijfMNMiljoenennotaN.V.Naamloze VennootschapNATONorth Atlantic Treaty OrganizationNAVONoord-Atlantische VerdragsorganisatieNctbNationaal coördinator terrorismebestrijdingNMaNederlandse MededingingsautoriteitNRFNATO Response ForceOCWOnderwijs,
Cultuur en WetenschapOESOOrganisatie voor Economische Samenwerking
en OntwikkelingOMOpenbaar MinisterieOSOntwikkelingssamenwerkingOVSEOrganisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in EuropaOZBOnroerendezaakbelastingPAOProgramma Andere OverheidPFProvinciefondsPNBPrijsontwikkeling van de Nationale BestedingenPPSPubliek-private samenwerkingR&DResearch and DevelopmentRBGRijksbegrotingRIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en MilieuRWIRaad voor Werk en InkomenRWTRechtspersoon met een Wettelijke TaakSAStrategisch AkkoordSCPSociaal Cultureel PlanbureauSERSociaal Economische RaadSGPStabiliteits- en GroeipactSONAStichting Ontwikkeling Nederlandse AntillenSvAStichting van de ArbeidSZSociale
ZekerheidSZASociale
Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidSZWSociale Zaken en WerkgelegenheidTbsTerbeschikkinggesteldenTNO(Nederlandse centrale organisatie voor) Toegepast Natuurwetenschappelijk
OnderzoekUvWUnie van WaterschappenUWVUitvoeringsorgaan WerknemersverzekeringenV&WVerkeer en
WaterstaatVBTBVan Beleidsbegroting tot BeleidsverantwoordingVLZVerlenging Loondoorbetaling bij ZiekteVmboVoorbereidend middelbaar beroepsonderwijsVNVerenigde NatiesVNGVereniging van Nederlandse GemeentenVNOVerbond van Nederlandse OndernemingenVoVoortgezet onderwijsVPBVennootschapsbelastingVROMVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerVSVerenigde StatenVUTVervroegde uittredingVVEVoor- en vroegschoolse educatieVWSVolksgezondheid, Welzijn en SportWAOWet op de ArbeidsongeschiktheidsverzekeringWAZWet Arbeidsongeschiktheidsverzekering
ZelfstandigenWBSOWet bevordering speur- en ontwikkelingswerkWGAWerkhervatting Gedeeltelijk ArbeidsgeschiktenWIAWet werk en inkomen
naar arbeidsvermogenWmWet milieubeheerWMOWet maatschappelijke
ondersteuningWOWetenschappelijk onderwijsWRRWetenschappelijke
Raad voor het RegeringsbeleidWSWWet Sociale WerkvoorzieningWTOWorld Trade OrganizationWTZWet op de Toegang tot ZiektekostenverzekeringenWWWerkloosheidswetWWBWet werk en bijstandZatZorg-
en adviesteamZBOZelfstandig BestuursorgaanZFWZiekenfondswetZWZiektewetTREFWOORDENREGISTERAandelenkoers69Aardgasbaten12, 71Accijns90–92, 94, 100, 104Administratieve lastendruk35Administratieve lasten4, 10, 12, 21, 33, 36–38, 42, 54, 61, 79, 101, 107–109, 110,
116Afdrachten aan Brussel58Allochtone vrouwen59Allochtonen18, 31, 35AOW5, 27, 60, 70, 83, 111AOW-toeslag11, 36Arbeidsaanbod11, 20, 21, 28, 30Arbeidskorting11, 36, 56, 63, 99Arbeidskosten69, 71Arbeidsmarkt8, 10–12, 15, 16, 18–20, 25, 27, 31, 35, 39, 60, 71, 72, 113Arbeidsongeschiktheid10, 19, 28, 35, 38, 61, 72, 97, 98, 115, 117Arbeidsparticipatie11, 21, 22, 27, 28, 30, 34, 35, 38, 61Arbeidsproductiviteit21, 34Armoedebestrijding49Armoedeval28Asiel38, 58Asielzoekers38AWBZ45, 46, 89, 106, 113, 115Basisverzekering45, 46Bedrijfsvoering10Begrotingsbeleid50, 54, 67, 72, 114Begrotingsconsolidatie3, 54, 55, 72Begrotingsdiscipline9, 67Begrotingstekort5, 71Belastingen24, 29, 54, 63, 80, 90–94, 97–99, 100, 101, 111, 114Bestuurlijke Vernieuwing115Bezuinigingen71Bezuinigingsronde69Bijstand10, 19, 28, 34, 35, 54, 73Black Thursday69BTW82, 83, 87, 97, 104, 115Budgettair beleid3Bureaucratie21, 35, 37, 39, 40, 44, 46, 47Collectieve regelingen33Collectieve voorzieningen28Comptabiliteitswet68, 89, 112Concurrentiekracht69Concurrentiepositie7, 16, 19, 35, 71, 72Conjunctuur7, 9, 15, 19, 31, 69, 72, 111Consumentenautoriteit33Consumentenvertrouwen5, 9, 10, 36Criminaliteit5, 10, 39, 40, 43, 44, 51 Deflatie69Dutch miracle72Duurzame energie10Dynamiek3, 20–26 103Ecologische Hoofdstructuur47, 48, 115Economische groei5, 8, 15, 16–18, 21–24, 32, 35, 47, 54, 55, 66, 72, 91, 92Eerste Wereldoorlog3, 68, 69Efficiency28, 43EHS47, 48, 115Eigen verantwoordelijkheid23, 32, 33, 34EMU-saldo4, 9, 53, 54, 56, 79, 96EMU-schuld4, 79, 96, 112EMU-tekort56Eurogebiedgemiddelde16, 27Europese afdrachten55, 65Europese Commissie9, 21, 115Europese uitgaven58Europese Unie49, 50, 112, 114, 115Euro3, 9, 16, 29, 35, 42, 46–50, 55, 57, 58, 65, 70, 72, 73, 112, 114,
115, 116Eurozone54, 56, 57Export16Feitelijk saldo53, 54FES10, 12, 25, 42, 43, 49, 55, 65, 82, 83, 112, 113, 115Gasbaten83, 114Gemeentefonds60, 82, 112, 115Gemeenten33, 34, 39, 40, 42, 46, 47, 48, 56, 59, 60, 69, 112, 117Geneesmiddelen61, 62, 85, 86, 109Gezondheidszorg44–46, 51, 72, 85, 86, 115Globalisering13, 15, 26, 31, 72Heffingskorting63, 64, 93, 99, 103Hervormingen5, 9, 10, 13, 15, 19, 24, 25–28, 30, 33, 34, 42, 44, 55, 67, 72HGIS82, 83, 112, 115Hoofdlijnenakkoord9, 54, 55, 62, 64, 80, 81, 107Hoogconjunctuur18, 19Houdbare overheidsfinanciën13, 28Huurbeleid47, 48Huursubsidie99Immigratie26, 35, 38, 84, 86, 116Import84, 86Inburgeringsstelsel35, 39Inflatie17, 26, 30, 68, 69, 71Infrastructuur10, 12, 26, 42–44, 46, 49, 55, 70, 82, 87, 106, 113, 116Inkomen8, 9, 27, 28–30, 34, 38, 39, 48, 54, 58, 64, 65, 69, 71, 85, 86,
89, 90–, 94, 97–99, 101, 104, 111, 116Inkomensongelijkheid28–30Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten38, 116Innovatie3, 12, 21–26, 28, 35, 41–43, 64Integratie16, 30, 33, 35, 38, 51, 58, 59Interdepartementaal beleidsonderzoek113, 115Investeringen10, 12, 16, 26, 42, 49, 71, 98, 104, 113 Investering10, 55, 67, 71, 98, 103, 104, 112, 113, 115, 116IVA38, 116Jeugd3, 11, 12, 18, 39, 40, 41, 57, 59, 105Jeugdzorg12, 39, 40, 59Kabinetsbeleid15, 26Kapitaalsbelasting94Kennisparadox41, 42Kennis3, 10, 21, 22, 25, 28, 37, 38, 41, 42, 43, 102Kenniswerker25, 41Keuzevrijheid32, 33Kinderopvang5, 11, 36, 38, 60, 61, 63, 64Klimaatbeleid47, 49, 105Koopkracht3, 8, 9, 10, 11, 13, 15, 17, 25, 27, 30, 35, 36, 57Krijgsmacht50, 51Laagconjunctuur7, 8, 19, 31Landbouw37, 82, 87, 98, 100, 101, 104, 116Lastenbeeld63, 64Lastendruk71, 72, 98, 99, 107Lastenkader54, 64, 65Lasten3, 11, 23, 24, 36, 37, 46, 54, 55, 58, 63–66, 71, 72, 84–86,
92, 93, 111–114Lastenverlichting5, 8, 11, 17, 54, 55, 63– 66, 92, 93, 111, 113Lastenverzwaring64, 93Lerarentekort41Levensloopregeling38Lissabonreview21Lokale overheidsfinanciën56Loonmatiging7, 72Luchtkwaliteit10, 46–49, 55MDG116MEP36, 58, 59, 116Midden- en kleinbedrijf64, 116Migrant35, 38, 39, 42Milieu10, 12, 26, 33, 36, 37, 47, 49, 50, 51, 59, 82, 83, 85–88, 90–92,
94, 98, 104, 109, 116, 117Millioenenrede67Minister van Financiën57, 67, 68, 70, 113Mobiliteit3, 10, 20, 23, 46, 47, 48, 103, 113Nationale Schuld82Nationale Zorgautoriteit62Natuur22, 32, 33, 42, 46, 48, 82, 83, 87, 98, 99, 104, 116Nederlandse afdrachten aan Brussel54, 65Nederlandse Antillen49, 50, 116Nettopositie65Nota Ruimte47, 49OESO21, 116Olieprijs16, 17, 71, 91, 92Ombuigingen27, 55Ondernemingsbestuur25Ondernemingsklimaat21, 25, 35, 37Onderwijs3, 10, 12, 19, 25, 26, 29, 31, 39, 40–43, 51, 55,
58, 59, 70, 82, 83, 87, 97, 99, 104, 115–117Ontwikkelingssamenwerking50, 51, 58, 116Overheidsfinanciën3, 9, 11, 26–28, 35, 54–56, 67, 68, 69, 70, 71, 114Overheidsingrijpen32, 33, 50Overstroming47, 48OZB116Participatie19, 21, 22, 28, 30, 31, 35Particuliere consumptie17, 90, 113Pensioenen10, 54Pensioenfondsen9Pensioenpremie35Politie11, 12, 26, 32, 34, 41, 43, 44, 50, 59, 63, 67, 69, 72, 79, 84, 86, 100,
106Premies10, 45, 54, 63, 64, 79, 88–94, 99, 114Prepensioen19, 27, 28, 38, 64, 73, 93Preventie43–45, 51Productiviteit10, 21, 22, 62, 69Provincies47, 48, 56, 59, 60, 114Reële uitgaven55Ruimtelijke ordening46, 49Schoolverlaters12, 39Schuldquote54, 69, 71–73, 96SCP29, 116SER20, 70, 116SGP116Sneller Beter45Sociale partners16, 19, 20, 35Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt60, 80, 81, 111, 113, 116Sociale Zekerheid9, 10, 19, 21, 25, 26, 33, 38, 55, 60, 72, 113, 116Structurele EMU-saldo9, 54Structurele hervormingen3, 27, 53, 54, 72, 73Structurele saldo54Subsidiariteitsbeginsel33, 50Subsidies29, 47, 55, 71, 73, 111Tbs12, 43, 44, 59, 116Terrorisme17, 43, 44, 50, 59, 116Tientje van Lieftinck70Toelatingsbeleid38, 39Trendmatige begrotingsbeleid53, 55, 57Uitgavenintensiveringen55Uitgavenkader54, 57, 58, 60–62, 79, 81, 114UWV38, 60, 61, 64, 116Vacatures41Veiligheid3, 10, 11, 12, 38, 43, 44, 48–50, 55, 57, 58–60, 115, 116Veiligheidsprogramma43Vennootschapsbelasting11, 25, 37, 42, 56, 64, 89–92, 94, 114, 117Vergrijzing9, 10, 13, 15, 19, 21, 22, 26, 27, 31, 46, 72Verkeer40, 46, 48, 49, 82, 87, 88, 90, 91, 94, 112, 113, 116Verkeersveiligheid47, 48Vervoer46, 49, 100, 103, 104, 106Vervroegde uittreding28, 55 Verzekeraars32, 44, 45, 113Voortijdig schoolverlaters12, 39VPB11, 12, 37, 83, 91, 98, 117Vrede49VUT28, 64, 83, 93, 117Wachtlijsten38–40, 45, 59WAO27, 51, 60, 73, 117Wateroverlast47, 48Wereldhandel69Werken aan Winst11, 21, 25, 37, 63, 64, 92, 93, 98Werkgelegenheid7–9, 13, 15, 17, 19, 27, 30, 31, 36, 38, 71, 72, 82, 83, 89, 90Werkloosheid5, 8, 12, 15, 18, 19, 20, 24, 25, 28, 30, 31, 34, 35, 38, 39, 60, 64,
69, 71–73, 93, 111Werkloosheidswet10, 117Werknemersverzekeringen38, 60, 90, 91, 93, 94, 99, 116Wet- en regelgeving12, 36, 37, 108Wet inrichting landelijk gebied48Wet kinderopvang38, 109Wet maatschappelijke ondersteuning45, 46, 117Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering60, 117Wet werk en bijstand10 , 19, 28, 34, 38, 117Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen28, 35, 38, 60, 117Wetenschap10, 24, 41, 42, 82, 83, 87, 97, 99, 116, 117WIA28, 35, 38, 60, 61, 64, 99WMO45, 46, 51, 117Wonen41, 46–48Woningbouw47, 48Woningmarkt46, 48WWB10, 28, 34, 38, 117WW10, 27, 28, 33, 36, 38, 60, 63, 73, 99, 114, 117Ziekenfonds45, 117Ziektekosten10, 33, 36, 45, 115, 117Ziekteverzuim38, 41Zorg3, 10–12, 15, 17, 19, 20, 23, 25–33, 35, 36, 38–41,
44–46, 48, 51, 55, 58, 59, 61–64, 67, 70, 80, 81, 93, 103, 109,
115, 117Zorgsector111, 113Zorgstelsel10, 26, 29, 32, 45, 55, 63, 66Zorgtoeslag8, 10, 28, 29, 63, 64, 66, 83, 92Zorgverzekeraar45Zorgverzekeringswet45XNoot1Zie Macro Economische Verkenningen 2007 van
het CPB voor de ramingen voor 2006 en 2007.XNoot2Bron:.Bardi, U. 2004, Prices and Production over a
complete Hubbert Cycle: the Case of the American Whale Fisheries in 19th Century, Firenze, Dipartimento di Chimica.XNoot3Dat geldt overigens ook voor bijvoorbeeld de Duitse en Amerikaanse indicatoren
voor het consumentenvertrouwen en zegt dus niet noodzakelijkerwijs iets over
de Nederlandse volksaard (over de langere termijn zijn Nederlanders zelfs
optimistischer dan de gemiddelde EU-burger).XNoot4Zie o.a. Ewijk, C. van, c.s., 2006, Ageing and the
Sustainability of Dutch Public Finances, CPB Bijzondere Publicatie
61 ; Mooi, R. de, 2006, Reinventing the welfare state,
Bijzonder Publicatie 60 ; en Stegeman H. en A. van Vuren, 2006, Wet Werk en Bijstand: Een eerste kwantificering van effecten, CPB
Document 120.XNoot5Volgens gegevens van Nielsen Media Research was het aantal personeelsadvertenties
in de eerste helft van 2006 37 procent hoger dan in dezelfde periode van 2005.XNoot6Zie Miljoenennota 2006, pagina 16.XNoot7Zie CPB, 2006, Centraal Economisch Plan 2006;
en Bouman, M., 2006, Hollandse overmoed, Amsterdam:
Uitgeverij Balans.XNoot8De Nederlandsche Bank, Jaarverslag 2005.XNoot9Begin van de meting is in 1985.XNoot10CPB Document 117, Het groeipotentieel van de Nederlandse
economie tot 2011.XNoot11Vuuren, D. van en R. Euwals, 2006, De structurele groei
van het arbeidsaanbod op de middellange termijn, CPB memorandum 155.XNoot12Romer, P.M., 2002, Economic Growth, in: The
concise encyclopaedia of economics.XNoot13Zijn belangrijkste werk is: Schumpeter, J, 1962 Capitalism,
Socialism and Democracy, New York: Harper and Row.XNoot14Ibidem, pagina 67 van de derde druk.XNoot15Friedman, B.M., 2005 The moral consequences of economic
growth, New York: Alfred A. Knopf.XNoot16Zie bijvoorbeeld het debat in NRC Handelsblad: achtereenvolgens op 8 april
een betoog van Paul de Beer, op 15 april een reactie van Laurens Jan Brinkhorst,
een betoog van Cyrille Offermans op 27 mei, de reactie van Piet Emmer op 24
juni, op 1 juli weer een reactie van zowel Offermans als De Beer en daarop
weer een reactie van Emmer op 8 juli.XNoot17Layard, P.R.G., 2005 Happiness, lessons from a new
science, London: Penguin.XNoot18Huizinga, F. en B. Smid, 2004 Vier vergezichten op
Nederland: productie, arbeid en sectorstructuur in vier scenario’s tot
2040, CPB Bijzondere Publicatie nr. 55.XNoot19Eigen berekening, op basis van data van CBS en IMF.XNoot20Ewijk, C. van, c.s., 2006, Ageing and the Sustainability
of Dutch Public Finances, CPB Bijzondere Publicatie 61.XNoot21Studiegroep Begrotingsruimte, 2006 Twaalfde rapport:
vergrijzing en houdbaarheid, Den Haag: SDU.XNoot22Een klassieke analyse is Okun, A.M., 1975 Equality
and efficiency: the big trade-off, Washington D.C.: Brookings Institution.XNoot23Zie Reinventing the welfare state, pagina
56.XNoot24Zie bijvoorbeeld 21minuten.nl.XNoot25De Gini-coëfficiënt geeft de mate van (on)gelijkheid van een
bepaalde verdeling. Bij de inkomensverdeling geeft de Gini-coëfficiënt
aan in hoeverre het inkomen (on)gelijk is verdeeld over de bevolking.XNoot26Reinventing the welfare state, pagina 49.XNoot27Rele, H. ter, 2005, CPB document 79.XNoot28Als gevolg van de opzet van de studie was het niet zinvol/mogelijk te
rekenen met «hoge» en «lage» inkomens.XNoot29OECD, Income Distribution and Poverty in OECD Countries
in the Second Half of the 1990s, OECD Social, Employment and Migration
Working Paper No. 22, 2005.XNoot30Sociaal Cultureel Planbureau, Armoedemonitor 2005,
SCP-publicatie 2005/16.XNoot31Inkomensongelijkheid in de eenentwintigste eeuw, Economisch
Statistische Berichten, nummer 4483, pp 152–154; 7 april 2006.XNoot32Merk op dat er volgens deze maatstaf ook relatieve armoede zal zijn als
ieders inkomen verdubbelt.XNoot33Armoedemonitor 2005, pagina 18.XNoot34Center for Global Development (CGD), Commitment to
Development Index 2006, www.cgdev.org.XNoot35CBS statline.XNoot36Zie onder andere Autor, D.H., Katz, L.F. en M.S. Kearney, 2006, The polarization of the US Labor Market, NBER Working
paper no. 11 986; Dew-Becker, I. en R.J. Gordon, 2005, Where did the productivity growth go – inflation dynamics and the distribution
of income, NBER Working paper no. 11 842; en voor Nederland
bijvoorbeeld: Beer, P. de, 2006, Kansen voor de onderkant, Binnenlands bestuur, 10 maart 2006,
pp. 32–35.XNoot37Blinder, A.S., 2005, Fear of offshoring, CEPS
Working Paper 119.XNoot38Teulings, C., Bovenberg L, en H. van Dalen, 2005 De
cirkel van goede intenties, Amsterdam: University Press.XNoot39Zie voor een overzicht van de literatuur: Bouman, M. 2006, Hollandse overmoed, Amsterdam: Uitgeverij Balans.XNoot40Menno Hurenkamp en Monique Kremer (red.), Vrijheid
verplicht, TSS Jaarboek 2005. Amsterdam: van Gennep.XNoot41Zie ook de «Willem van Oranjelezing: Voortgaande
decentralisatie geen automatisme», zoals uitgesproken door
minister Zalm op 29 mei 2006 – beschikbaar op www.minfin.nl.XNoot42Zie voor achterliggende begrotingen www.rijksbegroting.nlXNoot43Miljoenennota 2004, Hoofdstuk 1, blz. 16.XNoot44Miljoenennota 2004, Hoofdstuk 4, blz. 99.XNoot45De landen in de eurozone (landen die de euro als valuta hebben) zijn:
Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Nederland, Portugal, Italië, Oostenrijk,
Luxemburg, Ierland, België, Spanje en Finland.XNoot46Berekening op basis van het Centraal Planbureau (Macro Economische Verkenning
2007). Bij de zorguitgaven is rekening gehouden met de introductie van het
nieuwe zorgstelsel.XNoot47Bestuurlijk akkoord 2004 met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
Interprovinciaal Overleg (IPO) en Unie van Waterschappen (UvW).XNoot48Evaluatie normeringssystematiek gemeente- en provinciefonds. De Tweede
Kamer ontvangt deze evaluatie in het najaar 2006.XNoot49De gemiddelde schuld in de eurozone is 70,5 procent bbp en het gemiddelde
tekort 2,4 procent bbp (2006).XNoot50Door het IMF opgestelde standaard. Fiscal Rosc (Report on the Observance
of Standards en Codes on fiscal transparency), International Monetary Fund,
IMF country report No. 06/124, 13 March 2006.XNoot51Het IMF-rapport is gepubliceerd op de websites www.imf.org en www.minfin.nl
en aan de Tweede Kamer aangeboden. Brief minister van Financiën aan de
Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 26 234 (30 maart 2006).XNoot52Deze korte schets is gebaseerd op J.K.T. Postma 2006. Honderd jaar Miljoenennota
(Sdu Uitgevers, Den Haag).XNoot53Th. H. de Meester (1851–1919).XNoot54De cijfers (eigen berekeningen) zijn gebaseerd op publicaties van het
CBS en het CPB. Meer informatie over begrotingsbeleid: www.minfin.nl/nl/onderwerpen,begroting/begrotingsbeleid.XNoot55F.A.G. Keesing 1978. De conjuncturele ontwikkeling van Nederland en de
evolutie van de economische overheidspolitiek 1918–1939 SUN, Nijmegen.XNoot56Gulden financieringsregel: voor uitgaven met een investeringskarakter
mag worden geleend.XNoot57Zijlstranorm: deze norm koppelt de ruimte voor de uitgaven van het Rijk
aan de trendmatige ontwikkeling van de belastinginkomsten, gecorrigeerd voor
het budgettaire beslag van te treffen belastingmaatregelen.XNoot58Elke vier jaar adviseert de Studiegroep Begrotingsruimte over het te voeren
begrotingsbeleid in de volgende kabinetsperiode. Zie bijvoorbeeld: Studiegroep
begrotingsruimte, «vergrijzing en houdbaarheid», Den Haag.XNoot59M.W.F. Treub (1858–1931).XNoot60P.W.A.C. van der Linden (1846–1935).XNoot61H. Colijn (1869–1944).XNoot62Vele andere landen hadden hun valuta in het begin van de jaren dertig
al laten devalueren.XNoot63Het nominale bbp is vanwege de inflatie in 1945 bijna 30 procent hoger
dan in 1938.XNoot64Nederland heeft nadien herstelbetalingen ontvangen van Duitsland (bijvoorbeeld
defensiematerieel).XNoot65P. Lieftinck (1902–1989).XNoot66(WIR) Wet investeringsrekening.XNoot67Onder andere door een daling van de koers van de dollar ten opzichte van
de gulden en een daling van de prijs van ruwe olie.XNoot68De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis zijn voor de meeste
ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis.
Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden
bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar tot en met januari
van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed mogelijk de opbrengst
benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het lopende jaar.
Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de dividendbelasting
en de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze belastingsoorten
geldt dat EMU-basis gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze belastingsoorten
geldt dat de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis geen betere aansluiting
vormt met de onderliggende economische transacties.XNoot69TK 30 375, nr. 2.XNoot70Voor kabinetsstandpunt, zie TK 30 300 XV, nr. 26.XNoot71Voor kabinetsstandpunt, zie TK 30 012, nr. 6.XNoot72Voor kabinetsstandpunt, zie TK 30 300 IXB, nr.
32.XNoot73EIM, Ondernemen makkelijker en leuker?, 2006.
TK nummer is nog onbekend.XNoot74De Kamer is hierover geïnformeerd bij brief van 13 maart 2006 (TK
2005–06, 30 945, nr. 1) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30800-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl