Uitvoeringsnota Klimaatbeleid; Verslag algemeen overleg van 11 april 2002, over o.a. klimaatbeleid gebouwde omgeving en referentieraming energie en broeikasgassen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26603, nr. 38

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26603 nr. 38

14-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26603Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25026Toon alle publicaties in dit dossier
Kamerdossier 28240Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 51 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 603Uitvoeringsnota Klimaatbeleid28 240Evaluatienota Klimaatbeleid25 026Reductie CO2-emissiesnr. 38VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 14 mei 2002De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 en de vaste commissie voor Economische Zaken2 hebben op 11 april 2002 overleg gevoerd met minister
Pronk van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, minister
Jorritsma-Lebbink van Economische Zaken en staatssecretaris Remkes van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over:– de brief van de staatssecretaris van
VROM d.d. 27 november 2001 inzake het klimaatbeleid gebouwde omgeving
(26 603, nr. 36);– de brief van de ministers van VROM
en van Economische Zaken d.d. 21 januari 2002 over de referentieraming
energie en broeikasgassen (VROM2002-79);– de brief van de minister van VROM
d.d. 22 januari 2002 met de derde «Netherlands Nationale communication
on climate change policies» (VROM-2002-70);– de brief van de minister van VROM
d.d. 25 januari 2002 met het eindrapport van de commissie Vogtländer
over plafonnering CO2-emissies (VROM-2002-103);– de brief van de minister van VROM
d.d. 12 februari 2002 over de tekst van het BANS klimaatconvenant met
gemeenten en provincies (26 603, nr. 37);– de brief van de minister van VROM
d.d. 22 februari 2002 inzake Evaluatienota Klimaatbeleid (28 240,
nr. 1);– de brief van de minister van Economische
Zaken d.d. 12 maart 2002 inzake de rapportage Convenant Energie uit Afval
1999–2000 (VROM-2002-354);– het rapport van de Algemene Rekenkamer
Bestrijding uitstoot broeikasgassen (28 272, nrs. 1–2);– de brief van de ministers van EZ en
VROM d.d. 26 maart 2002 inzake stand van zaken CO2-reductieplan
(25 026, nr. 12); – de brief van de minister van EZ d.d.
4 april 2002 inzake convenant kolencentrale en CO2 reductie
(EZ-2002-221);– de brief van de minister van EZ d.d.
4 april 2002 inzake reactie op AER-adviezen (28 241, nr. 3).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Crone (PvdA) constateert dat uit de
evaluaties en onderzoeken van RIVM, ECN en de Rekenkamer blijkt dat de resultaten
van de maatregelen op het gebied van klimaatbeleid tegenvallen. Het beleid
is dus te zacht en moet worden aangescherpt.De uitvoeringsnota Klimaatbeleid bevat een minimumpakket maatregelen voor
de reductie van broeikasgassen, maar is ook een lappendeken van verschillende
instrumenten die niet zijn geformuleerd naar doeltreffendheid en effectiviteit.
De Rekenkamer concludeert dat vaak per instrument doel, middel en inzet niet
duidelijk zijn. De gerealiseerde maatregelen hebben de totale CO2-reductie
tot stand gebracht. De emissie neemt zelfs iets toe. Het reductiegat is kleiner
geworden en is nu 6 Mton.Het RIVM heeft berekend dat de doelstellingen van Kyoto kunnen worden
gehaald met de maatregelen in het PvdA-verkiezingsprogramma. Die houden in
een kleine verhoging van de energiebelasting voor gezinnen en beperkte invoering
daarvan voor grootverbruikers. De allerbelangrijkste is echter een andere
invulling van de ecotaks; niet meer eenzelfde heffing voor iedereen op basis
van de energie-inhoud, maar een gedifferentieerde heffing: gas 1, kolen en
kernenergie 2 maal 1, warmte/krachtkoppeling 0,5 maal 1 en duurzame energie
0. Voor zonnepanelen staat er zelfs een plusje in. Het gaat namelijk niet
alleen om energiebesparing, maar om energiebesparing die ook is gericht op
CO2-reductie Al eerder is gesproken over een meer gerichte REB-indexatie.
De minister van Economische Zaken vond dat een politiek signaal in de goede
richting. Wil het kabinet voorbereidingen treffen, opdat men dit voor het
nieuwe regeerakkoord kan doorrekenen? Zo kan binnen de energiesector een schifting
ontstaan die gunstiger is voor WKK.De PvdA-fractie steunt het uiteindelijke doel van verhandelbare emissierechten.
Nationaal en internationaal is dat veel beter. De facto zal dit echter niet
voor 2005 gerealiseerd zijn.Het kolenconvenant is op zichzelf een goede zaak. Normale marktprikkels
werken echter beter dan een convenant en de gedifferentieerde ecotaks is beter
dan een kolenconvenant. Als de Kamer met het kolenconvenant instemt, mag dat
er niet toe leiden dat de ecotaks niet meer op CO2-inhoud mag worden
gebaseerd. Voor het kolenconvenant moet dezelfde juridische formulering gelden
als voor het benchmarkakkoord. Daarbij is afgesproken dat niet een specifieke
heffing mag worden opgelegd. Een verandering in het algemene belastingstelsel
mag echter wel en is ook van toepassing op benchmarkbedrijven.De staatssecretaris van VROM wil energiezuinig bouwen stimuleren. Duurzaam
bouwen is tot nu toe vooral een zaak van subsidies verstrekken en EPA (energieprestatieadvies)
en dergelijke. Het EPA is echter vrijwillig. Een en ander komt niet goed van
de grond. De staatssecretaris heeft aangegeven dat er een einde komt aan de
vrijwilligheid, als er in 2004 nog geen resultaat is. Moeten niet veel eerder
voorstellen worden gedaan voor een verplichte keuring of fiscale of andere
prikkel?In de motie-De Boer c.s. (27 400-XIII, nr. 26) is gevraagd om aanscherping
van de energieprestatienorm. ECN en andere organisaties experimenteren al
langer met superzuinige huizen met EPL-waardes (energieprestatie op lokatie)
ver onder de 0,6. In het PvdA-verkiezingsprogramma is een waarde van 0,8 opgenomen.
Kan deze waarde als tussenliggend doel worden opgenomen? Die moet bereikt
kunnen worden met de juiste ligging van het huis, veel passief gebruik van
zonne-energie, isolatie en warmtepompen. Daarna moet je naar 0,6
kunnen doorstoten. Het kabinet wil de huidige EPL handhaven. Stilstand is
echter achteruitgang.Niet duidelijk is of warmtepompen vallen onder de subsidieregelingen,
ecotaksvrijstellingen en dergelijke. Je hoort steeds vaker dat WKK, die grootschalig
in stadsverwarmingsprojecten is gebruikt, een goede tussenstap is geweest,
maar dat het gebruik van warmtepompen echt de toekomst is, juist in combinatie
met zonnewarmte. Kan het gebruik van warmtepompen worden gestimuleerd?Voor de lokatie-eisen is een goed beleid ontwikkeld met de EPL, de BAEI
(Besluit aanleg energie-infrastructuur) en de OEI (programma Optimale energie-infrastructuur).
De gemeenten hebben echter veel problemen met de uitvoering. Wat doet het
kabinet om gemeenten te helpen de energie-infrastructuur te verbeteren?Werkt het kabinet aan mooie dossiers voor de formatie, zodat men snel
kan doorstoten met de aanvullingen, de precisering van de energiebelasting
en andere genoemde maatregelen?De heer Van den Akker (CDA) vindt dat RIVM
en ECN in de evaluatienota terecht constateren dat veel ontwikkelingen die
cruciaal zijn voor de uiteindelijke emissie, zoals het effect van de liberalisering
van de energiemarkt op energieprijzen en de import/exportbalans van elektriciteit,
onzeker zijn.De heer Van den Akker constateert dat veel elektriciteit van vuile bruinkoolcentrales
wordt geïmporteerd ten koste van milieuvriendelijke gasgestookte centrales
en warmte/krachtkoppelingcentrales. Hij heeft in diverse overleggen gevraagd
om dit punt bij de Energieraad en Milieuraad aan de orde te stellen, omdat
dit alleen in Europees verband kan worden opgelost. Op alle agenda's en in
alle verslagen van de Energieraad en de Milieuraad is dit punt echter niet
terug te vinden, alhoewel de minister van Economische Zaken heeft gezegd dat
dit aan de orde is gesteld. In de Elektriciteitswet 1998 is bij amendement-Lansink
opgenomen dat de energieproductie in Nederland ook in een geliberaliseerde
en geprivatiseerde markt op een milieuverantwoorde manier moet plaatsvinden.
Waarom wordt deze eis wel gesteld voor de binnenlandse productie, maar niet
voor de import?Het ontstemt de CDA-fractie dat er zo weinig druk wordt uitgeoefend om
het proefproject voor CO2-opslag te laten doorgaan. Wat is de reden
voor de vertraging van het proefproject? Over dit project wordt al jaren gesproken,
maar concreet gebeurt er niets. Hoe denkt de minister van VROM in het reservepakket
maatregelen de ondergrondse opslag van CO2 te realiseren indien
nog niet eens met proefprojecten voor de opslag van start is gegaan? De minister
gaat ervan uit dat het CRUST-project (CO2-Reuse trough Underground
Storage) nog in de eerste budgetperiode te realiseren is. In de nota staat
dat het kabinet zich inzet om marktpartijen bereid te vinden CRUST te realiseren.
Dat klinkt niet erg dynamisch en vooruitstrevend. In hoeverre kan de opslag
worden gezien als onderdeel van het reservepakket maatregelen, die moeten
worden genomen als blijkt dat met de normale maatregelen de doelstellingen
niet worden gehaald?De heer Van den Akker heeft in eerdere debatten al aangegeven dat behoorlijk
op CO2 kan worden bespaard door waterstofproductie uit gas. De
waterstof kan worden gebruikt in de tuinbouw of industrie of ondergronds worden
opgeslagen. De technieken zijn voor handen; er zijn bedrijven die op grote
schaal waterstof kunnen maken; de ondergrondse opslagcapaciteit is aanwezig
en er is een afzetgebied van 10 miljoen mensen. Waarom komt geen proefproject
van de grond? Hoe zit het met de «drive» van de minister van Economische
Zaken in dezen? Een dergelijk project in deze budgetperiode kan heel belangrijk
zijn, ook voor het reservepakket. Hetzelfde geldt voor de lachgasreductie bij de salpeterzuurfabricage.
Volgens de evaluatienota zijn de investeringen om een dergelijke reductie
te kunnen bereiken, vrij hoog. Als men het nog in deze budgetperiode wil doen,
moet uiterlijk 2003 de beslissing vallen om nog in 2008 de reductie te kunnen
realiseren. Welke concrete vooruitzichten zijn er dat dit wordt gerealiseerd?
Als de investeringen niet dit jaar of het komende jaar worden gedaan, zal
waarschijnlijk ook dit onderdeel uit het reservepakket moeten worden geschrapt.Wat de elektriciteitsproductie betreft beveelt de commissie-Vogtländer
aan om de doelstellingen bij de gebruikers te leggen, terwijl de Europese
Commissie juist uitgaat van de producent. Het wordt dus moeilijk om de systemen
samen te voegen. Hoe wil de minister dit oplossen? Wat zullen de volgende
stappen zijn, nu het rapport van de commissie-Vogtländer er ligt?In het kader van het klimaatconvenant met provincies en gemeenten wordt
38,5 mln euro ter beschikking gesteld voor informatie- en kennisuitwisseling.
Welke CO2-reductie wordt met dit convenant beoogd? Als dit geld
kan worden ingezet voor de lachgasreductie bij de salpeterzuurfabricage zou
je misschien tot een andere afweging komen.Met het CDA-verkiezingsprogramma worden de doelstellingen van Kyoto gehaald.
Daarvoor is ook geld uitgetrokken. Het CDA sluit aan bij de doelstellingen
van het kabinet, maar vraagt zich af of die gehaald kunnen worden. Ook het
RIVM en het ECN zetten daar vraagtekens bij. Bij het kabinet valt weinig drive
te bespeuren om de projecten van de grond krijgen. De heer Van den Akker vreest
dat daardoor ook het reservepakket maatregelen straks niet kan worden ingezet.De heer Klein Molekamp (VVD) hoort steeds
meer geluiden dat Australië en Canada bij het Kyotoverdrag afhaken en
dat ondertekening door Rusland onzeker is. Hoe staat het met de ondertekening?De heer Klein Molekamp heeft nog geen antwoord gekregen op zijn vragen
over het klimaatbeleid van België. De indruk bestaat dat men daar vooral
via het «hot airprincipe» werkt. Kan de minister aangeven hoe
zijn collega Deleuze dat denkt op te lossen?Naar aanleiding van de evaluatie is een discussie ontstaan of de doelstellingen
gehaald worden en of er extra maatregelen moeten komen. Op pagina 35 van de
nota staat dat de uitstoot van broeikasgassen tussen 1990 en 1999 met 6,1%
is gestegen, maar uit de rest van de tekst blijkt dat de stijging 2% is. Wat
is het juiste cijfer? Toen Paars I aantrad, was het 2%. Als het nog 2% is,
is er dus een redelijke stabiliteit. Er is veel beleid in werking gesteld,
maar er zit natuurlijk altijd enige tijd tussen het invoeren van beleidsmaatregelen
en de effecten ervan.In de klimaatnota en in de discussie is nauwelijks betrokken dat veel
elektriciteit wordt geïmporteerd. Het effect van een aantal maatregelen
valt tegen, maar de import is ook veel groter geweest dan men indertijd verwachtte.
Die ontwikkeling is misschien niet wenselijk, maar waarschijnlijk wel structureel
en scheelt 2 à 2, 5 Mton per jaar. Ook het kolenconvenant speelt hierbij
een rol. Als overal op gascentrales was overgestapt, zoals oorspronkelijk
is voorgesteld, was een zodanige elektriciteitsprijs tot stand gekomen dat
de import waarschijnlijk alleen maar gestimuleerd was. Dat is natuurlijk niet
de bedoeling. Hoe zit het in het kolenconvenant met het bijstoken van biomassa?
Voor een deel heeft men ook te maken met een Europese markt. De beoogde milieuwinst
wordt misschien wel gehaald, maar niet omdat wordt bijgestookt met biomassa,
maar omdat meer wordt geïmporteerd. Welke invloed heeft het kolenconvenant
op de kostprijs van de centrales?De AVI's leveren energie voor 100 000 huishoudens aan het net en
hebben ook een fiscaal voordeel via artikel 36r en de REB (regulerende energiebelasting).
Het Rijk zou geen toestemming hebben gevraagd aan de Europese Commissie om
deze maatregel te verlengen. De VVD-fractie zou dit betreuren,
want energie uit afvalverbranding kan een belangrijke bijdrage leveren.Bij de behandeling van de Energienota is relatief weinig aandacht besteed
aan de warmtecomponent. Daarom vraagt de VVD-fractie nog eens de aandacht
voor de blauwcertificaten. Moet de warmtecomponent in het beleid niet een
sterker accent krijgen?Veel winst is te behalen via overige broeikasgassen. Die component zou
verder uitgewerkt kunnen worden als dit uit kosteneffectieve overwegingen
is aan te raden.De commissie-Vogtländer gaat in haar rapport de weg op van verhandelbare
emissierechten. De kosteneffectiviteit van maatregelen gaat dan een grotere
rol spelen. Projecten als schoon fossiel en CO2-opslag komen dan
sneller naar voren. De heer Klein Molekamp sluit zich aan bij de vraag van
de heer Crone over de opslag van CO2. Overigens kan over het rapport
van de commissie-Vogtländer pas wezenlijk gediscussieerd worden als het
kabinetsstandpunt naar de Kamer is gezonden. De SER heeft in dat verband gevraagd
om vooral naar de Europese component te kijken. Als er een Europees systeem
van emissiehandel komt, zal de kosteneffectiviteit op Europees vlak veel centraler
komen te staan en zullen een aantal maatregelen uit het reservepakket in een
andere verhouding komen te staan. De VVD-fractie voelt wat dat betreft niets
voor een ecotaks voor grootverbruikers. Het zou onverstandig zijn om dit nu
in Nederland in te voeren. Het is van belang om te komen tot een systeem van
verhandelbare emissierechten op Europees vlak.De heer Klein Molekamp constateert één groot verschil tussen
de PvdA en de VVD: met het langer openhouden van Borssele heeft de VVD 1,2
Mton winst ingeboekt. Het zou buitengewoon verheugend zijn als de kiezers
na 15 mei de VVD daarvoor een meerderheid in de Kamer zouden geven.Desgevraagd antwoordt de heer Klein Molekamp dat de centrale zeker tot
2014 open kan blijven. Als dan nog niet wordt voldaan aan de doelstellingen,
heeft de VVD-fractie er geen bezwaar tegen om de instrumenten van Joint Implementation
en Clean Development Mechanism (CDM) meer in te zetten. In het regeerakkoord
werd dit gefinancierd uit de ontwikkelingshulp. Een jaar geleden is dit veranderd
en op dit moment zijn ontwikkelingshulp en het CDM van elkaar losgekoppeld.
Voor een nieuw regeerakkoord valt te praten over een herkoppeling van de bijdrage
aan het CDM en financiering uit ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment wil
de heer Klein Molekamp daarover echter geen uitspraken doen.De VVD-fractie vindt Joint Implementation en Clean Development Mechanism
heel belangrijk. Welke projecten zijn op deze twee gebieden afgesloten? Op
basis van de voorliggende stukken heeft de VVD-fractie geen behoefte aan aanvullende
maatregelen. Zij wacht op de implementatie van het rapport van de commissie-Vogtländer,
liefst in Europees verband. Dan kan men tot een klimaatbeleid komen dat kosteneffectief
is, waarin de overheid niet alles behoeft voor te schrijven, maar de markt
ook dat zal doen wat nodig is om de Kyotodoelstellingen te halen.De heer Van der Steenhoven (GroenLinks) constateert
dat er na de totstandkoming van het Kyotoakkoord in Bonn en na de ratificatie
door de Kamer een windstilte lijkt te ontstaan in de zin dat het doel is bereikt
en dat het wel zal lukken. Hij noemt een aantal redenen om daaraan te twijfelen.Ten eerste is Kyoto slechts het begin van een poging om iets te doen aan
het wereldwijde broeikasgasprobleem. De afspraken die daar zijn gemaakt, zijn
onvoldoende om op termijn tot een goede CO2-politiek te komen en
het probleem van het broeikaseffect op te lossen. Het kabinet geeft dat eigenlijk
ook toe. In het NMP 4 en in de evaluatienota staat dat het huidige beleid
onvoldoende is om de CO2-reductie tot stand te brengen na 2012.
Ten tweede is in 2000 de uitstoot van CO2 ten opzichte van 1990
met 8% gestegen in plaats van met 3% gedaald. Ten derde blijkt uit
het rapport van de Algemene Rekenkamer dat de doelen de afgelopen jaren niet
zijn gehaald en dat het heel moeilijk is om die te monitoren. Er moet dus
iets gebeuren, wil men kunnen aantonen dat de doelstellingen worden gehaald.
De Rekenkamer heeft ook twijfels of het voorgenomen beleid voldoende is om
de doelstellingen te halen. Ten vierde zijn ook het RIVM en ECN in hun rapporten
kritisch en hebben zij twijfels of de doelstellingen wel worden gehaald. Ten
vijfde blijkt uit het nieuwe rapport van het IPCC (International Panel on
Climate Change) een toenemende zorg of de broeikaseffecten niet sneller gaan
dan men eerst had gedacht. Ten zesde blijkt uit de onderzoeken van het CPB
en het RIVM dat van de 6 Mton die gevonden moet worden, slechts 3 Mton haalbaar
is en dat er vele onzekerheden en onduidelijkheden zijn.Er moet dus veel meer gebeuren. Er ligt een motie-De Boer over de energieprestatienorm.
Het kabinet geeft aan dat er problemen zijn bij de uitvoering van de motie
en dat die te veel geld kost. Veel organisaties uit de sector hebben echter
aangegeven dat het wel kan. De heer Van der Steenhoven sluit zich aan bij
de woordvoerder van de PvdA-fractie. Het kabinet moet gewoon toegeven dat
de motie wel kan worden uitgevoerd en dat ook gewoon doen. Uitvoering van
de motie kan ontzettend veel opleveren, zeker op lange termijn.Bij de vaststelling van het NVVP (Nationaal verkeers- en vervoersplan)
is een motie-Van der Steenhoven aangenomen, waarin is gevraagd om een pakket
van maatregelen op het gebied van verkeer om de CO2-emissie terug
te dringen. Dat strookt ook met het nieuwe beleid op dit punt, want minister
Pronk heeft naar aanleiding van het rapport van de Rekenkamer verklaard dat
per beleidssector doelstellingen moeten worden geformuleerd. Hoe zal de regering
deze motie uitvoeren?Het CPB en het RIVM hebben doorgerekend dat de maatregelen uit het verkiezingsprogramma
van GroenLinks een reductie van de CO2-emissie tot stand brengen.
Daarbij scoren twee maatregelen goed: de REB voor grootverbruikers en de kilometerheffing.
Door deze maatregelen zal de economische groei wel 0,2% minder zijn. Dat is
echter de prijs die moet worden betaald voor het oplossen van de milieuproblemen.
GroenLinks wil dit duidelijk voorleggen aan de kiezers.De GroenLinksfractie wacht met spanning op de nota van het kabinet over
luchtvaart en klimaat. Ook daar valt veel te halen. Er is dus enige urgentie
op dit gebied. Wanneer wordt die nota naar de Kamer gestuurd?Uit het energierapport blijkt dat veel te weinig is gebeurd en dat veel
meer mogelijk is. In sommige gemeenten zijn de afgelopen jaren energieprogramma's
gevoerd alleen op gedragsverandering, die tot 10% minder energieverbruik hebben
geleid. Ook op het gebied van communicatie naar de consument is veel meer
mogelijk. Met name bij consumenten komt de energiebesparing niet van de grond.
Daar valt toch veel te halen, onder andere door het EPA gratis te maken.De heer Van der Steenhoven verzoekt het kabinet tot een grotere krachtsinspanning
te komen en het reservepakket maatregelen en de andere genoemde maatregelen
uit de kast te halen. Van hem mag Nederland vooroplopen en hoeft men niet
op Europa te wachten. Te hopen is dat ook de andere landen meer gaan doen
dan op dit moment.De heer Van Walsem (D66) constateert dat de
brief van 26 maart van de ministers van EZ en VROM aanleiding geeft tot zorg.
De berekeningen van het RIVM, het ECN en de Rekenkamer geven aan dat het huidige
beleid onvoldoende garanties biedt dat de Kyotodoelstellingen worden gehaald.
De minister van VROM ontkende enkele weken geleden problemen bij de uitvoering
en hij ontkende, signalen van de genoemde organisaties in die richting te
hebben ontvangen. Is de minister nog steeds zo optimistisch? De projecten
zijn voor een groot deel qua kosteneffectiviteit in orde bevonden, maar een
groot deel van de projecten uit de eerste tranche gaan niet door omdat zij
zijn afgewezen of ingetrokken. De raming van de CO2-reductie
die in 2000 nog 3,4 Mton jaarlijks was, is nu met 2,6 Mton aanzienlijk lager.
Grootschalige projecten in de glastuinbouw en projecten zoals Nedalco en Nerefco
gaan niet door. Van de eerste en de tweede tender zijn elf projecten gerealiseerd
en nog 39 in uitvoering. Voorts is de uitvoering van de Kyotoafspraken nog
maar een eerste stap. Uiteindelijk moet men naar een reductie van 60% tot
70%, wil het klimaat effectief worden verbeterd. Het is van cruciaal belang
voor de voortgang dat het eerste deel van de afspraken, in Kyoto vastgelegd,
wordt gehaald binnen de termijn. De signalen zijn duidelijk negatief. De D66-fractie
vraagt de ministers van VROM en EZ om het reservepakket nu al aan te spreken.
Het is duidelijk dat extra maatregelen nodig zijn. Naast de genoemde maatregelen
zijn doorgaan op het fiscale spoor, stimulering van duurzame energie en vergroting
van het aandeel van groene stroom noodzakelijk. Een eventuele overschot aan
reductie kan worden meegenomen naar volgende jaren.De D66-fractie houdt vast aan de 50/50-verdeling voor binnenlandse en
buitenlandse maatregelen, maar wanneer zich kansrijke projecten in het buitenland
voordoen, moet niet geaarzeld worden om die onmiddellijk aan te pakken.De D66-fractie verwacht veel van de emissiehandel, zoals voorgesteld door
de commissie-Vogtländer. Zal een puur binnenlands systeem echter het
gewenste resultaat opleveren? Veel grootverbruikers opereren in een internationale
context. De commissie stelt ook dat een internationaal systeem het meest efficiënt
is. Voor een nationaal systeem stelt zij een aantal criteria vast. De D66-fractie
plaatst vraagtekens bij punt 2, de concurrentiepositie van de Nederlandse
industrie. Hoe kan die onaangetast blijven als niet eens een Europees systeem
wordt ingevoerd? Het systeem werkt pas echt bij een groot aantal deelnemers.De D66-fractie hecht veel belang aan het convenant met gemeenten en provincies.
Ook op lokaal en provinciaal niveau is uitvoering van het klimaatbeleid mogelijk
en noodzakelijk. Naast een algemene evaluatie van de resultaten zal vooral
een inspanning op dit niveau voor het bereiken van een forse energiebesparing
of een flinke inzet van duurzame energie beloond moeten worden.Ook in de bouw wil de D66-fractie een forse inzet op energiebesparing
en duurzame energie. Behalve in de utiliteitsbouw kan dit ook in de nieuw-
en vernieuwbouw. De staatssecretaris van VROM noemt in zijn brief van 27 november
een aantal mogelijkheden, maar daarin ontbreekt het aanscherpen van de energieprestatienorm.
Met toepassing van warmtepompen kan een aanzienlijke energiebesparing worden
bereikt, maar er is een aanpassing van het Bouwbesluit nodig om dit te kunnen
voorschrijven bij nieuwbouw. Verder kan gedacht worden aan het waterzijdig
inregelen van CV-installaties, aan EPA, aan toepassing van zon-PV en in combinatie
daarmee aangepaste woonsituering.Op voorstel van D66 komen er geen windmolens in de Waddenzee. Het is onaanvaardbaar
dat de betrokken provincies zich vervolgens niet meer willen houden aan de
afgesproken windtaak. Er zijn voldoende kansen op het land en zelfs in het
IJsselmeer, langs de Wieringermeerdijk. Er is dus alle reden om aan de taakstelling
vast te houden.De doelstelling voor 2010 is 5%. Misschien is het goed om dit te monitoren
en te proberen voor 2007 op 3,5% te komen. Extra aandacht is nodig voor restwarmte
en biomassa. Daarvoor moet een breed instrumentarium beschikbaar zijn. Waarom
wordt gestopt met de subsidie van 1 cent per kWh voor biomassa, artikel 36r?
De projecten voor stadsverwarming en thermische verwerking van brandbaar afval
dreigen hierdoor ter ziele te gaan. Wanneer komt het actieplan Biomassa? Antwoord van de bewindsliedenDe minister van Economische Zaken constateert
dat de mix van de import, zijnde 35% kolen, 50% kernenergie en 15% duurzame
energie, schoner is dan de nationale mix, zijnde 30% kolen, 65% gas, 2% kernenergie
en 3% duurzame energie. De import bedraagt ongeveer 20% van het totaal. Bekeken
wordt hoe de REB meer CO2-afhankelijk kan worden gemaakt. Het probleem
daarbij is wel dat de positieve bijdrage voor CO2 bijna geheel
verdwijnt, als je het neutraliseert voor kernenergie.In het kolenconvenant wordt vermeld wat bij wijziging van omstandigheden
wordt gedaan. Daarin wordt niet expliciet verwezen naar de REB, maar wel naar
de introductie van de emissiehandel. De minister voorziet geen problemen.
De introductie van de emissiehandel zal wel de kolenstook relatief duurder
maken, maar niet de bijstook van biomassa. De minister antwoordt desgevraagd
dat een goedkeuring van het kolenconvenant wijziging van de REB door een volgend
kabinet niet in de weg behoeft te staan.Kolenstook kan niet duurder worden door het kolenconvenant. De kostprijs
van de bijstook van biomassa is weliswaar hoger dan die van kolen, maar die
wordt deels gecompenseerd door de REB en komt waar mogelijk in aanmerking
voor het CO2-reductieplan. Een en ander moet nog ter goedkeuring
in Brussel worden voorgelegd. Door subsidiëring mag het namelijk niet
goedkoper worden. Desgevraagd antwoordt de minister dat het vreemd zou zijn
als de kolencentrales een convenant sluiten waardoor hun concurrentiepositie
kostentechnisch negatief wordt beïnvloed. Het is overigens wel mogelijk
dat de totale productiekosten iets hoger worden dan bij alleen kolen. De minister
verwacht overigens dat in veel gevallen de prijs ongeveer gelijk zal blijven.
Gevraagd of steenkoolcentrales op basis van marginale kosten kunnen verkopen
en toch de REB-teruggave kunnen krijgen, antwoordt de minister dat elke centrale
tegen marginale kosten kan verkopen. Alle centrales zijn in particuliere handen.
Als men verkoopt tegen marginale kosten, kan men dit echter nooit lang volhouden.
Subsidies worden gegeven om de kostprijs vergelijkbaar te maken met de kostprijs
voor kolen en biomassa. Als biomassa duurder is en de kosten daarvan voor
een deel worden gesubsidieerd, maakt het niet uit of het marginale kosten
zijn. De minister concludeert dat er een verkeerd beeld bestaat over de kostprijssamenstelling.
Zij wil dit onderwerp in een nog te houden debat aan de orde te stellen.Bij het CRUST-project is het probleem dat de gehele keten van CO2-levering, transport, tijdelijke ondergrondse opslag tot en met de
nuttige toepassing in één keer van de grond moet komen. Daarom
is verleden jaar besloten tot een demonstratieproject van tijdelijke ondergrondse
opslag van CO2, met uitzicht op levering en nuttige toepassing.
Vanwege de kennis van de ondergrond, de verantwoordelijkheid voor de mijnbouw
en de relatie met de olie- en de gassector heeft de minister van EZ dit initiatief
overgenomen van VROM. Beide ministeries werken wel samen op dit terrein. In
eerste instantie is het voorbereidende werk gedaan. Bij een eerste inventarisatie
leek de interesse van marktpartijen om het demonstratieproject te realiseren,
buitengewoon gering. Na de publicatie van de subsidieregeling voor lokatiespecifieke
haalbaarheidsonderzoeken zijn drie onderzoeksvoorstellen ingediend. Deze zullen
binnenkort beoordeeld worden. Vermoedelijk zijn de resultaten aan het eind
van de zomer bekend. Omdat de termijn voor het indienen van voorstellen krap
is geweest, wordt overwogen om ruimte te bieden voor nog één
of twee voorstellen voor haalbaarheidsonderzoeken. Eind 2002 zal naar aanleiding
van de eerste resultaten van de haalbaarheidsstudie een tenderregeling worden
gepubliceerd. Dan worden de gereserveerde middelen uit het CO2-reductieplan,
ongeveer 12 mln euro, toegewezen voor het realiseren en beheren van het demonstratieproject.
Uit de haalbaarheidsstudies moet blijken of de gereserveerde middelen voldoende zijn. Dit alles zit in het reservepakket. Er liggen inmiddels
voorstellen en de minister heeft de verwachting dat het de goede kant op gaat.De minister is blij dat het advies van de commissie-Vogtländer nauw
aansluit bij het huidige convenant en de afspraken. Dat bewijst dat deze instrumenten
waarde hebben en maakt het systeem van emissiehandel toegankelijker. De commissie-Vogtländer
zegt overigens dat Nederland zich altijd zal moeten aansluiten bij een Europees
systeem, ook al is dat minder mooi dan het Nederlandse, en niet een Alleingang
moet beginnen. Absolute normen hebben een aantal voordelen: milieudoelstellingen
worden met meer zekerheid gehaald; de eerste allocatie is makkelijker; uitvoeringskosten
zijn lager. Als geen sprake is van belangrijke concurrentieverstoring, moet
die optie zeker bekeken worden. Op dit moment wordt een studie verricht naar
concurrentieverstoring als gevolg van een Europees systeem van emissiehandel
met absolute plafonds voor de deelnemende sectoren. De minister verwacht vlak
voor de zomer de uitkomsten van die studie.Er wordt een proef voorbereid voor allocatie van emissierechten volgens
het huidige voorstel van de Europese Unie, waarbij men rechten wil alloceren
volgens criteria die zijn ontwikkeld in het kader van benchmarking. Nederland
probeert bij het Europese systeem aan te sluiten en tegelijkertijd zijn invloed
zodanig aan te wenden dat het een goed werkend en eerlijk systeem wordt. In
de bijlage van de conceptrichtlijn die in Brussel voorligt, staan de criteria
voor de allocatie, de beginverdeling van emissierechten en de toewijzing van
plafonds aan installaties. Het is van groot belang dat ze bij de start niet
binnen Europa concurrentieverstorend werken en de besparingen in het verleden
niet afstraffen. Met het oog daarop worden de criteria uitgeprobeerd. Als
ze niet werkbaar en rechtvaardig zijn, zal men met de Europese Commissie in
de slag moeten om ze te verbeteren. De Europese Commissie en een aantal andere
lidstaten kijken heel geïnteresseerd mee wat Nederland doet. Op de Milieuraad
in juni zullen de resultaten worden bekendgemaakt. Nederland werkt dus op
zodanig constructieve wijze mee aan het voorstel dat de belangen van de Nederlandse
deelnemers en ook van andere Europese industrieën goed in de gaten worden
gehouden.In de Kyotodiscussie speelt de import wel een rol, maar de doelstellingen
kunnen daarmee niet worden gehaald. Men probeert ook niet de CO2-emissie
te reduceren via een stimulans op import. Er is een meevaller van ongeveer
3 Mton via de import, waarvan 15% groene energie is. Men moet ook niet eenzijdig
kijken naar de elektriciteitsimport. Dankzij de import is er inderdaad een
CO2-meevaller. Nederland heeft een energie-intensieve industrie,
die niet alleen produceert voor Nederland, maar ook zeer veel exporteert naar
het buitenland. Die CO2 komt gewoon op de Nederlandse rekening.
Dat moet niet vergeten worden.Wat artikel 36r en de bijstook bij AVI's betreft heeft Nederland wel verlenging
gevraagd. Alleen weet de minister nog niet of men die zal gebruiken. Zij weet
niet of er een nieuw convenant komt. Dat hangt af van de evaluatie en van
de vraag of er toestemming uit Brussel komt. Goed bekeken moet worden wat
een nieuw convenant, eventueel gekoppeld aan een fiscale vergoeding, extra
oplevert aan duurzame energie. Als die evaluatie klaar is, komt de minister
daarop terug bij de Kamer.In Rusland is de energieverspilling buitengewoon groot. Dat is slecht
voor het milieu en beperkt op langere termijn de energie-exportmogelijkheden
van Rusland. Op termijn is Nederland voor gas voor een deel afhankelijk van
import uit Rusland. Het is dus belangrijk dat Rusland veel investeert in energiebesparing.
Rusland zou de opbrengst uit de verkoop van emissieoverschotten mogelijk daarvoor
willen gebruiken. Vanuit het oogpunt van Joint Implementation is de minister
daarin geïnteresseerd. Nederland is geen voorstander van het kopen van
emissieoverschotten als daar niet een werkelijke reductie tegenover staat.
De minister ziet wel voordelen in emissiehandel tussen overheden. Wat de windmolens betreft vindt de minister het jammer dat de Kamer IPWA
heeft geschrapt. Zij zoekt nog naar mogelijkheden aan één kant
van de dijk, maar niet aan de Waddenkant. Dit betekent overigens niet dat
Friesland en Noord-Holland van hun verplichtingen af zijn.De staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer begrijpt niet waarop de conclusie van de
heren Crone en Van der Steenhoven is gebaseerd dat de doelstellingen voor
de gebouwde omgeving, de woningbouw en de utiliteitsbouw niet worden gehaald.
Dat is niet af te leiden uit het rapport van het RIVM en ECN, waarin een aantal
maatregelen uit de brief van november nog niet zijn meegenomen. De brief van
november is een aanscherping van het beleid, wat de kans om de taakstelling
te halen, alleen maar vergroot.Er is uitgebreid gekeken naar de kosteneffectiviteit en de consequenties
van uitvoering van de motie-De Boer c.s. voor binnenmilieu/gezondheid en eventuele
andere elementen. Op grond daarvan en vooral vanwege de kosteneffectiviteit
kan de staatssecretaris op dit moment niet besluiten tot een verlaging van
de EPC (energieprestatiecoëfficiënt). Het zal de Kamer ook niet
zijn ontgaan dat een discussie gaande is of het tempo in de woningbouw kan
worden opgevoerd. Kostenoverwegingen spelen daarbij een rol. De staatssecretaris
hoort regelmatig van wethouders dat een deel van het probleem mede wordt veroorzaakt
door de regelgeving van rijkszijde, die kostenopdrijvend zou werken. Hij wil
dergelijke geluiden serieus nemen. Tegelijkertijd realiseert de staatssecretaris
zich dat men het vraagstuk van de kosteneffectiviteit nooit oplost, als de
overheid geen doelen stelt in termen van regelgeving. Hij is bereid om in
de richting van de bouwsector het signaal te geven dat per 1 januari 2004
de EPC kan worden verlaagd tot 0,8, mits een wezenlijke verbetering van de
kosteneffectiviteit is bereikt. Dat is een uitdaging voor de sector. Misschien
kan men zo uit die vicieuze cirkel komen. Bij de kabinetsformatie zal dit
thema aan de orde kunnen komen.Op lokatieniveau worden ook projecten met een hogere of lagere EPC-waarde
gerealiseerd dan in de regelgeving is voorgeschreven. De staatssecretaris
wil die lokatiebenadering, bijvoorbeeld in het kader van de energiepremieregeling,
stimuleren. Overigens vallen warmtepompen onder de premieregeling. De staatssecretaris
is bereid om vanuit de EPL-benadering te bekijken of er nog een schepje bovenop
kan. Overigens is vanaf het begin 2004 als meetmoment genoemd. Naar de sectoren
toe moet men daarin consistent opereren; anders ontstaat verwarring.Bij het EPA is heel bewust gekozen voor vrijwilligheid. In de brief is
een aanscherping aangekondigd. Daar hoort een massamediacampagne bij. Als
er twijfel is over de haalbaarheid van de doelstelling, zal niet geaarzeld
worden om het meer verplichtend te maken. Op dit moment is er echter geen
aanleiding die conclusie al te trekken. De CO2-reductie moet de
komende jaren ook niet primair in de nieuwbouw verdiend worden. In de bestaande
voorraad kan nog een belangrijke slag worden gemaakt. In het IPSV (Innovatieprogramma
stedelijke vernieuwing) wordt dit integraal meegenomen. Ook in het nationaal
akkoord wonen heeft de staatssecretaris hiervan een belangrijk thema gemaakt.
Er zijn concrete taakstellingen afgesproken en er wordt gewerkt aan een convenant
met de particuliere sector. Het EPA wordt ook op complexniveau mogelijk gemaakt
om het voor corporaties aantrekkelijker te maken.Ten slotte wordt per 1 juli a.s. de EPC voor de utiliteitsbouw aangescherpt.De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer deelt mee dat deze zomer de ratificatie van het Kyotoverdrag
door de Europese Unie zal plaatsvinden. Japan zal dat naar verwachting voor
de bijeenkomst in Johannesburg doen. Voor Australië zit het er waarschijnlijk
niet in, maar daar is niet sprake van een blokkerend percentage met betrekking
tot de 50/50. Bij Canada is het fifty-fifty. Het is onzeker of Canada
en Rusland voor de bijeenkomst in Johannesburg zullen ratificeren. Rusland
is de grote onzekere factor op dit moment. Voor de Russen blijft een rol spelen
wat zij ermee verdienen. Het heeft ook te maken met de opstelling van de Europese
Unie op het gebied van Joint Implementation en dergelijke. In Europa rekent
men zich misschien te snel rijk als men het denkt te halen met binnenlands
beleid. Men zal Rusland nodig hebben. De antwoorden over België zijn
overigens naar de Kamer gestuurd op 10 april jl.Vervolgens is de vraag of Nederland andere landen nodig heeft. Nederland
houdt zich aan de 50/50-verhouding. Dat betekent dus 20 Mton uit binnenlands
beleid en 20 Mton uit buitenlands beleid. Wat het buitenland betreft is men
behoorlijk op stoom op het gebied van Joint Implementation en CDM en is het
voorstelbaar dat meer dan 20 Mton wordt gehaald. Het is niet de opzet om dan
minder binnenlands te doen. De minister kiest dan eerder voor de Zweedse aanpak
om verder te gaan dan wat men eigenlijk moet doen. De gescheiden doelstelling
is een politieke afspraak. Na de verkiezingen heeft men de mogelijkheid om
nieuwe politieke afspraken daarover te maken. De minister beaamt desgevraagd
dat in het Kyotoprotocol de 50/50-regeling formeel niet is opgenomen en dat
er een zekere marge is als het binnenlands tegenvalt. Dan kun je voldoen aan
het Kyotoprotocol en krijg je geen boete opgelegd.Wat het binnenland betreft zijn er harde afspraken over 14 Mton van de
20 Mton. De afspraken over de andere 6 Mton, pijplijnactiviteiten en later
dan juli genomen beslissingen, zijn iets minder hard. De minister gaat uit
van de effectiviteit van het beleid. Op dit moment is het niet wenselijk om
het reservepakket aan te spreken. Hij gaat er ook vanuit dat eventueel het
reservepakket moet worden aangesproken en dat niet de 50/50-verhouding moet
worden veranderd. Partijen kunnen echter na de verkiezingen bij de onderhandelingen
over het regeerakkoord tot de conclusie komen dat het wenselijk is om dat
wat nu in het reservepakket is opgenomen, onder te brengen in een regulier
pakket voor de periode vanaf 2003. Het is ook verstandig om bij de vaststelling
van het regeerakkoord naar het klimaatbeleid te kijken, waarbij alle opties
weer openstaan.De stijging van 8% ten opzichte van 1990 betreft CO2. In het
jaar 2000 is het 2%. Dat betreft alle broeikasgassen samen. Als je kijkt naar
de statistische gegevens van de Europese Unie, is het niet 2% maar 6%. Dat
verschil is als volgt te verklaren: de Europese Unie spreekt over 1999 en
niet over 2000; de Europese Unie heeft niet alle overige broeikasgassen genoemd;
de Europese Unie heeft in de verschillende berekeningen voor de vijftien lidstaten
nog niet de nieuwe berekeningsmethodiek toegepast, terwijl die wel is toegepast
in de berekeningen die aan de Kamer zijn gepresenteerd.Het is juist dat het Nederlandse systeem voor emissiehandel uitgaat van
de gebruiker en het Europese systeem voor emissiehandel van de producent.
Er zijn gesprekken gaande hoe dit geharmoniseerd kan worden. Het standpunt
over het rapport van de commissie-Vogtländer is 9 april in de ROM vastgesteld
en zal op 12 april door het kabinet worden vastgesteld. De Kamer zal dit vervolgens
ontvangen.In het kader van het BANS klimaatconvenant is 38,5 mln euro ter beschikking
gesteld. Dit levert direct niet zoveel op, want voor zelfstandige activiteiten
van de medeoverheden wordt maar 0,2 Mton ingecalculeerd. Dit geld is nodig
als ondersteuning voor de medeoverheden om de doelstellingen te halen in de
andere sectoren waarbij de medeoverheden zijn betrokken.Het technisch onderzoek naar lachgasreductie lijkt te resulteren in het
oordeel dat dit succesvol kan zijn. Er is overleg met de industrie om tot
een afspraak te komen over uitvoering van de maatregel, die zeer kosteneffectief
is. Dit zou nog voor 2008 kunnen worden ingevoerd en zou een bedrag tot 25
mln euro inhouden. Daarbij is een beroep mogelijk op de subsidieregelingen
van het CO2-reductieplan. De minister zal ten slotte de vraag van de heer Van der Steenhoven over
de nota over de luchtvaart en haar consequenties voor CO2-uitstoot
en mogelijkheden van CO2-reductie via beleid, die de Kamer in 2000
zou bereiken, doorgeleiden naar de minister van Verkeer en Waterstaat.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Th. A. M. MeijerDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe waarnemend griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordeningen Milieubeheer,Roovers XNoot1Samenstelling:Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Feenstra
(PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Augusteijn-Esser (D66),
Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), ondervoorzitter, Th. A. M. Meijer
(CDA), voorzitter, Luchtenveld (VVD), Van Wijmen (CDA), Kortram (PvdA), Ravestein
(D66), Van der Steenhoven (GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), Rietkerk (CDA),
Oplaat (VVD), Van der Staaij (SGP), Schoenmakers (PvdA), Waalkens (PvdA),
Udo (VVD), Mosterd (CDA), Ten Hoopen (CDA) en Depla (PvdA).Plv. leden: Dijksma (PvdA), Stellingwerf (ChristenUnie), Valk (PvdA),
Van Lente (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Van
Beek (VVD), Geluk (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Blok (VVD), Biesheuvel (CDA),
Crone (PvdA), Giskes (D66), M. B. Vos (GroenLinks), Halsema (GroenLinks),
Van den Akker (CDA), Niederer (VVD), Van 't Riet (D66), Spoelman (PvdA),
Hindriks (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD) en Visser-van Doorn (CDA).XNoot2 Samenstelling:Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA),
Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Hessing (VVD),
Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie), M. B. Vos
(GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagenaar (PvdA), Stroeken (CDA),
Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein (D66), Verburg (CDA), Blok (VVD),
Hindriks (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA) en Horn (PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Molenaar (PvdA), Klein
Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den Berg (SGP),
Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh (PvdA), Van der
Hoeven (CDA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Bakker (D66), Schreijer-Pierik
(CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA), Schoenmakers (PvdA), Smits
(PvdA) en Wijn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26603-38.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl