Rechtsbijstand; Brief van de Staatssecretaris van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31753, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

29-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31753 nr. 1

24-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Aanleiding voor het programma vormt de taakstelling
in het Coalitieakkoord2. Het advies van de RegiegroepNiet de toegang tot het recht maar de toegang tot de oplossing
dient centraal te staanKetenbenadering3. Het advies van de Regiegroep sluit aan op de visie
van het kabinet op de toegang tot het rechtRechtspraak en rechtsbijstand zijn belangrijke pijlers
van de toegang tot het rechtToegang tot het recht is niet ongelimiteerdToegang tot het recht is ruimer dan toegang tot de rechterStok achter de deurZelfredzaamheidKwetsbare groepenDuidelijke regels4. Kabinetsreactie op de concrete aanbevelingen4.1. Proactieve geschiloplossing door de overheidProject proactieve geschiloplossingEffecten minderdraagkrachtigenBudgettaire effecten4.2. VerzekeringsstelselGeen verplichte rechtsbijstandverzekeringGemengd verzekeringsstelselBetere aansluiting publiek/privaatEffect van de maatregel voor rechtzoekendenTabel: inkomensgrenzen en eigen bijdrage Wet op de rechtsbijstand
per 1-1-2008 Budgettair effect4.3. EchtscheidingsproblematiekGezamenlijke aanpak bevorderenFinanciële prikkelsRegierechterNormering kinderalimentatieBudgettaire effecten4.4. Ambtshalve toevoeging alleen bij voortduren
vrijheidsbeneming na inverzekeringstellingBudgettair effect4.5. Diagnose en triage (versterking filterfunctie)Budgettaire effecten4.6. Multi-toevoeging en beperking anticumulatieregelingBudgettaire effecten4.7. Prejudiciële vragen/proefprocedure4.8. Proceskostenveroordeling bestuursorganenBudgettaire effecten4.9. Doorberekening kosten rechtsbijstandBudgettair effect4.10. Andere route consumentenzakenBudgettair effect4.11. Gebruik van nieuwe techniekenBudgettaire effecten4.12. Evaluatie wetgevingBudgettaire effecten5. Tot slotOndertekeningBIJLAGE Samenvatting financiële effecten(bedragen x € 1,0 mln.) 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31753, nr. 1 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31753, nr. 1 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31753, nr. 1 b3Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31753Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 753Rechtsbijstandnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 oktober 2008Zoals toegezegd in mijn brief van 1 november 2007 aan de Tweede Kamer1 treft u bijgaand het advies «Van duur naar duurzaam»
dat betrekking heeft op de organisatie en financiering van de gesubsidieerde
rechtsbijstand en de toegang tot het recht.2 Het
advies is opgesteld door de Regiegroep Programma Duurzame en Toegankelijke
Rechtsbijstand, bestaande uit vertegenwoordigers van de departementen van
Financiën, Economische Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en Justitie. De Regiegroep stond onder voorzitterschap van
prof. drs. M. H. Meijerink, voorzitter van de Raad voor de Volksgezondheid
en Zorg, tevens verbonden aan het Expertise Centrum te Den Haag.Het advies is gebaseerd op de hoofduitkomsten van het onder verantwoordelijkheid
van de Regiegroep uitgevoerde programma. De belangrijkste hoofduitkomst betreft
een position paper opgesteld door het Tilburg Institute for the Interdisciplinary
Study of Contract Law and Conflict Systems (Tisco) onder leiding van prof.
mr. J. M. Barendrecht. Dit stuk bevat verbetervoorstellen die zijn voorbereid
in interactie met alle relevante actoren3 op het
gebied van de gesubsidieerde rechtsbijstand. Ter ondersteuning van de gedachtevorming
over de voorstellen is ervoor gekozen de beleidsdoorlichting over de toegang
tot het recht die in 2010 zou worden uitgevoerd naar voren te halen. Deze
wordt u hierbij aangeboden.1. Aanleiding voor het programma vormt de taakstelling
in het CoalitieakkoordAanleiding voor het opstellen van het Programma Duurzame en Toegankelijke
Rechtsbijstand vormt de in het Coalitieakkoord opgenomen taakstelling voor
de gesubsidieerde rechtsbijstand van € 50 miljoen vanaf 2009 en
de daaropvolgende jaren. Aan de Regiegroep is gevraagd de doeltreffendheid
en doelmatigheid van het huidige stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand
te analyseren en de effecten van beleidsalternatieven in relatie
tot de maatschappelijke kosten in beeld te brengen. Verder is gevraagd te
onderzoeken hoe het stelsel van voorzieningen zodanig kan worden ingericht
dat voor alle actoren optimale prikkels aanwezig zijn om te komen tot een
effectieve en doelmatige werkwijze. De Regiegroep heeft deze zware taak naar
mijn overtuiging met verve uitgevoerd. Het advies «Van duur naar duurzaam»
en de bijbehorende deelonderzoeken zijn van hoge kwaliteit en geven een helder
beeld van knelpunten in de civiele-, bestuurlijke- en strafrechtketen in relatie
tot het beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand. In bijzonder de onder leiding
van prof. mr. J. M. Barendrecht opgestelde position
paper bevat veel verbetervoorstellen waarmee het kabinet aan de slag
kan. Het kabinet vindt het van groot belang de partijen die bij de totstandkoming
van de voorstellen betrokken zijn geweest, ook zoveel mogelijk bij de verdere
uitwerking te betrekken. Op deze wijze valt immers een zo groot mogelijk draagvlak
te verwachten bij alle betrokken partijen. Daarom wil het kabinet graag voortbouwen
op de constructieve opstelling die onder andere tijdens het interactieve traject
in de afgelopen maanden is gebleken, en regelmatig met betrokkenen overleg
voeren over de voortgang van het proces en de keuzes die moeten worden gemaakt.2. Het advies van de RegiegroepNiet de toegang tot het recht maar de toegang tot de oplossing
dient centraal te staanDe Regiegroep concludeert dat het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand
evenwichtig is, in die zin dat recht wordt gedaan aan de verplichting van
de overheid zorg te dragen voor een effectieve toegang tot het recht voor
degenen die zelf niet in staat zijn om de kosten daarvan te dragen. Tegelijkertijd
constateert zij dat het beleidsaccent – met name wegens het kostenvraagstuk –
tot nu toe vooral ligt op een optimale toegang tot de advocaat en de rechter,
in plaats van de toegang tot een oplossing van het probleem. Toegang tot het
recht kan men krijgen door rechtsbijstand van een advocaat, maar ook door
zelfredzaamheid, door een buitengerechtelijke klachten- of geschillenregeling
of advies van andere (rechts)hulpverleners. De Regiegroep benadrukt dat burgers
voor de oplossing van geschillen verschillende strategieën hanteren,
al naar gelang de urgentie, kosten, beschikbaarheid van hulpverlening en tijd.
Daarbij zijn er uiteenlopende vormen van geschilbeslechting. En er is een
gevarieerd aanbod aan juridische hulpverlening. Tegen deze achtergrond dient
het volgens de Regiegroep niet uitsluitend meer om de traditionele toegang
tot de advocaat en de rechter te gaan. De Regiegroep bepleit een goede selectie
van problemen en het vinden van passende oplossingen voor het probleem of
geschil. De Regiegroep vindt dat partijen (zowel burgers als de overheid)
dienen te worden gestimuleerd zelf zoveel mogelijk maatregelen te nemen die
conflictvoorkomend of conflictoplossend zijn. Uitgangspunt dient volgens de
Regiegroep te zijn dat de burger zelf verantwoordelijkheid draagt voor de
oplossing van gerezen conflicten én voorzieningen treft voordat onderling
vertrouwen omslaat in wantrouwen. De verantwoordelijkheid van de overheid
komt meer in beeld naarmate de zaken complexer worden of grote maatschappelijke
of financiële belangen op het spel staan.KetenbenaderingOm te komen tot een oplossingsgerichte aanpak, bepleit de Regiegroep een ketenbenadering. Daar waar vaak de neiging bestaat de
winst (geïsoleerd) te zoeken in het optimaliseren van losse aspecten
van het rechtsbestel, valt juist op de snijvlakken van de schakels in de keten
winst te behalen. Bekend is dat de effecten van wet- en regelgeving op de
rechtsbijstand groot zijn. Dit pleit voor betere afstemming in de keten. Systemen
van beloning van rechtsbijstand, de hoogte van griffierechten en proceskostenveroordeling vormen belangrijke prikkels, die goed moeten sporen
met de doelstelling van de ketens. Deze ketenbenadering is toepasbaar op praktisch
alle rechtsgebieden waar het beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand hoog
is (strafrecht, het personen- en familierecht, sociale voorzieningen en verzekeringen
en het vreemdelingenrecht).Aldus luidt de kern van het advies van de Regiegroep die concludeert dat
het accent moet worden gelegd op een tijdige, bij het probleem passende, oplossingsgerichte
aanpak.3. Het advies van de Regiegroep sluit aan op de visie
van het kabinet op de toegang tot het rechtRechtspraak en rechtsbijstand zijn belangrijke pijlers
van de toegang tot het rechtHet kabinet waardeert het dat de Regiegroep indringend heeft stilgestaan
bij de vraag hoe de toegang tot het recht betekenis dient te krijgen en onderschrijft
de visie van de Regiegroep hierop.Rechtsbijstand en rechtspraak nemen door de oplossing die zij voor conflicten
bieden in ons rechtsbestel een bijzondere plaats in. Voor de rechtspraak geldt
dat de werking van jurisprudentie verder reikt dan de kring van direct betrokken
partijen. De rechtspraak heeft een sturend effect op het handelen van burgers,
bedrijven en overheidsinstanties. In vonnissen en arresten geven rechters
invulling aan de normen die op dat moment gelden. De waarde van deze «normatieve
communicatie» voor het goed functioneren van het maatschappelijke verkeer
kan moeilijk worden overschat. Het is een oriëntatiepunt voor handelen
en het aangaan van verplichtingen. Kortom, een adequate toegang tot het recht
is van belang voor de context waarin mensen conflicten ontwikkelen en oplossen
en vormt zo een belangrijk element bij de ontwikkeling van maatschappelijk
vertrouwen en van economische dynamiek. Goede rechtsbijstand is van groot
belang voor het functioneren van de rechtsstaat. De advocaat – als rechtsbijstandverlener
bij uitstek – vormt ten behoeve van zijn cliënt de schakel tussen
de wederpartij en de rechter. Hij waarborgt de toegang tot de rechter en draagt
zorg voor de deskundige ondersteuning van zowel de cliënt als van de
rechter bij het vinden van het juiste antwoord op de rechtsvragen.Toegang tot het recht is niet ongelimiteerdMet rechtsbijstand en rechtspraak zijn publieke financiële middelen
gemoeid waarmee we zuinig moeten omgaan. Het is dus van belang binnen de grenzen
van de grondwettelijke- en verdragsrechtelijke verplichtingen (art. 18 Grondwet
en art. 6 EVRM) te zorgen voor voldoende toegang tot de rechter voor degenen
die zelf niet in staat zijn om de kosten daarvan te dragen en anderzijds het
belang van de samenleving om de uitgaven die daarvoor gedaan moeten worden
binnen redelijke perken te houden.Uit de overwegingen van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)
in de zaak Airey vs Ireland1, valt af te leiden
dat het recht op effectieve toegang tot de rechter (right
of access to court) niet een automatisch recht op gesubsidieerde
rechtsbijstand van een advocaat betekent. Het gaat erom dat de Staat de verplichting
heeft de toegang tot de rechter mogelijk te maken. Bij de beoordeling daarvan
let het Hof op de complexiteit van de zaak, persoonlijke omstandigheden in
samenhang met de belangen die voor de betrokkene op het spel staan en de kracht
van de wederpartij. Daarbij toont het Hof begrip voor de positie van ondeskundige
burgers ten aanzien van ingewikkelde juridische problemen. Of het recht op
effectieve toegang tot de rechter een noodzaak tot toevoeging van een advocaat of andere voorziening door de overheid meebrengt, hangt dus
af van de omstandigheden van het geval. Het laat onverlet dat andere vormen
van geschiloplossing kunnen worden voorgeschreven voordat tot een procedure
kan worden overgegaan. In die zin zijn de verplichtingen van de overheid op
grond van art. 6 EVRM als communicerende vaten te beschouwen: naarmate de
oplossingsrichting eenvoudiger en doorzichtiger is, neemt de noodzaak voor
gesubsidieerde rechtsbijstand van een advocaat af en omgekeerd. In geval van
een letselschadekwestie is het belang van bijstand van een advocaat evident.
Bij andere geschillen kan deze evidentie veel minder zijn. Tegelijkertijd
staan de Grondwet en het EVRM niet in de weg aan wijzigingen van een bestaand
stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand. Het stelsel moet immers beheersbaar
blijven om de toegang tot de rechter te kunnen blijven garanderen.Met het gegeven dat financiële middelen beperkt zijn, betekent dit
dat de overheid regelmatig moet bezien of het bestaande stelsel, c.q. bepaalde
regelingen nog altijd voldoende aansluiten op de praktijk èn of geschillen
niet op een andere wijze tot een oplossing kunnen worden gebracht.Toegang tot het recht is ruimer dan toegang tot de rechterDe toegang tot het recht wordt meestal geassocieerd met de toegang tot
de rechter. Hoe wezenlijk de toegang tot de rechter voor de beslechting van
conflicten ook is, niet in alle situaties is de rechter in conflictsituaties
de meest geëigende of meest doelmatige voorziening. Daar komt bij dat
de oplossing lang niet altijd is gelegen in een juridische aanpak van het
probleem. Op praktisch alle terreinen van het recht bestaat de mogelijkheid
van een oplossing op basis van belangen dan wel op basis van het recht. De
belangen van bij een conflict betrokken partijen reiken veelal verder dan
de formele rechten waarop zij aanspraak kunnen maken. Voor arbeidsconflicten,
echtscheiding en andere complexe duurrelaties, geldt doorgaans dat financiële
en emotionele belangen een belangrijk onderdeel van het conflict vormen.Het betreft inhoudelijke, procedurele en psychologische belangen. Inhoudelijke
belangen of motieven zijn financiën, goederen of waardevolle bronnen.
Procedurele belangen, wensen en strevingen gaan over het soort procedure en
de wijze waarop het proces verloopt. Psychologische belangen (zorg, behoefte,
angst, relationele belangen) over de wijze waarop mensen met elkaar willen
omgaan. Bron: M. Pel, Het belang van belangen (Den Haag,
Mediationreeks, Sdu, 2007).Daar waar het recht (of het gevoelen van onrecht of miskenning) overheerst,
gaat veelal de juridische invalshoek domineren. Vaak kan dan alleen nog maar
een oplossing worden afgedwongen met door advocaten gevoerde procedures, terwijl
de onderliggende problemen daarmee niet altijd zijn opgelost.1 In de kern gaat het om de keuze tussen een juridische aanpak van een
geschil, waarbij de juiste rechtstoepassing in het verleden centraal staat,
of een oplossingsgerichte aanpak bij het vinden van een toekomstig gewenst
resultaat.Stok achter de deurMet het voorgaande miskent het kabinet niet
dat de rechterlijke beslissing als «stok achter de deur» een belangrijke
functie vervult. Juist voor hen die zich in een kwetsbare en afhankelijke
positie bevinden ten opzichte van de wederpartijen, biedt de rechterlijke
beslissing de noodzakelijke rechtsbescherming. Rechtspraak en het zelfoplossende
vermogen zijn bovendien complementair. Hierbij is ook van belang dat onderhandelingen
die in beginsel worden gevoerd buiten een rechtsgang om, door een deeluitspraak
van de rechter op een heikel punt, een nieuwe impuls kunnen krijgen, waardoor
partijen toch tot onderlinge overeenstemming komen. Het kabinet
heeft dan ook zeker niet de intentie om de toegang tot de rechtspraak te beperken.
Het gaat erom dat in een concrete conflictsituatie een bewuste afweging wordt
gemaakt, zodat op een zo efficiënt mogelijke wijze de beschikbare gelden
ten behoeve van gesubsidieerde rechtsbijstand worden ingezet.ZelfredzaamheidIn onze samenleving wordt steeds meer zelfstandig optreden van de burger
verwacht. De belangrijkste verschuiving in het beleid is dat de burger meer
verantwoordelijkheid moet gaan dragen voor eigen welzijn en dat professionele
hulpverleners meer een ondersteunende rol moeten gaan vervullen. Dit brengt
met zich dat de burger primair – zonder tussenkomst van de rechter –
ook zijn eigen problemen en conflicten dient op te lossen. Het kabinet ziet
het als de taak van de overheid deze eigen verantwoordelijkheid te ondersteunen.
Bijvoorbeeld, door het aanbieden van voorzieningen als mediation – opdat
de burger in staat is zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen.Voorkomen moet worden dat het geschil de rechtzoekende, ongeacht de eigen
capaciteiten uit handen wordt genomen. Partijen kunnen vaak zelf een grote
rol spelen bij het vinden van een oplossing voor hun conflict. Zij willen
vaak graag opties aangereikt krijgen om het geschil tot een oplossing te brengen.Bovendien beschikken zij zelf over de meest relevante informatie en zijn
zij het best gemotiveerd een oplossing uit te voeren die zij zelf tot stand
hebben gebracht. Grote partijen, die regelmatig met bijvoorbeeld consumenten
geschillen hebben, kunnen, als ze daartoe financieel geprikkeld worden, bronnen
van conflicten identificeren en in goede banen leiden.Zelfredzaamheid van de rechtzoekende kan verder worden gestimuleerd door
meer aandacht te vragen voor het belang van het afsluiten van een rechtsbijstandverzekering
en lidmaatschap van belangenorganisaties. Het kabinet vindt steun voor deze
opvatting in de hoge dekkingsgraad en organisatiegraad van respectievelijk
rechtsbijstandverzekeringen en belangenorganisaties van: werknemers, automobilisten,
consumenten, patiënten, eigen woningbezitters etc. Hierop wordt ingegaan
in paragraaf 4.2.Kwetsbare groepenHet kabinet beseft dat het niet voor alle rechtzoekenden altijd eenvoudig
is een oplossing voor hun probleem te vinden en niet alle burgers zijn in
staat hun positie in de rechtsgang waar te maken.Uit het onderzoek Geschillenbeslechtingsdelta 2003 blijkt dat (potentiële)
juridische problemen alom in het dagelijkse leven aanwezig zijn. Ongeveer
tweederde van de burgers heeft de afgelopen vijf jaar te maken gehad met één
of meerdere (potentieel) civiel- of bestuursrechtelijke problemen. De meest
voorkomende problemen hadden betrekking op het werk, de aanschaf van goederen
of diensten. Andere veelvoorkomende problemen hadden betrekking op het bezit
van onroerend goed en geldkwesties. Burgers bewandelen daarbij verschillende
wegen voor het oplossen van het probleem. In de meeste gevallen komt men in
actie om een oplossing te zoeken. Ongeveer 44% van hen roept hierbij
hulp of advies in van een deskundig persoon of organisatie. Een vrijwel even
grote groep (46%) neemt het probleem zelf ter hand en zoekt geen hulp.
De resterende 10% blijft passief, zoekt geen contact met de wederpartij
en schakelt evenmin hulp in. Wat betreft de passieve groepen concluderen de
onderzoekers: «Er lijkt hier niet zozeer een financiële drempel
in het geding te zijn, als wel een gebrek aan sociale en communicatieve vaardigheden
die het (succesvol) opkomen voor eigen rechten belemmert. Wellicht kan een
gerichte versterking van de rechtshulpverlening aan deze kwetsbare groepen,
in combinatie met een accentverschuiving in de aard van de dienstverlening
(meer directe en actieve hulp bij het aanpakken van problemen) uitkomst bieden.»Bron: Geschillenbeslechtingsdelta 2003 – Van
Velthoven en Ter Voert, WODC (2004) en N.J.H. Huls – Actie en reactie
(2008).Kwetsbaar zijn vooral langdurig werklozen, allochtonen, ouderen en mensen
met een arbeidshandicap. Een rijkgeschakeerde groep die over het algemeen
wordt gekenmerkt door een lage opleiding, langdurige werkloosheid, analfabetisme,
weinig inkomen en beperkte zelfredzaamheid. Een en ander kan negatieve gevolgen
hebben, zoals maatschappelijke afwending en verminderde participatie. Om deze
ontwikkeling te voorkomen is een eenvoudige toegang tot hulpbiedende voorzieningen
zoals het Juridisch loket en sociaal raadslieden van belang. Op de filterfunctie
van het Juridisch Loket wordt in paragraaf 4.5. teruggekomen.Duidelijke regelsVerder is van belang via wet- en regelgeving te bevorderen dat geschillen
zoveel mogelijk buiten het recht kunnen worden opgelost. Dat wil zeggen een
betere afstemming tussen regels en gedrag en het voorkomen van een onnodig
polariserende werking van juridische instrumenten. Dit kan zowel door het
stellen van eisen aan procedures als door het formuleren van heldere normen.
Vooral waar het materiële verdelingsvraagstukken betreft kan door het
stellen van heldere normen aan partijen houvast en structuur worden geboden,
zodat zij zonder inschakeling van de rechter een oplossing voor het geschil
kunnen vinden. Rechtsonzekerheid is immers ook een bron van conflicten. Op
deze aspecten wordt in de paragrafen 4.1 en 4.3 teruggekomen.4. Kabinetsreactie op de concrete aanbevelingenDe voorgaande visie van het kabinet leidt tot de volgende reacties op
de concrete aanbevelingen van de Regiegroep.4.1. Proactieve geschiloplossing door de overheidDe Regiegroep stelt vast dat overheidsinstanties door een proactieve aanpak
van conflicten de kosten voor zowel de burger, de gesubsidieerde rechtsbijstand,
de rechtspraak als de eigen organisatie kunnen beperken en gelijktijdig de
klanttevredenheid van de burger, de arbeidstevredenheid van de professional
en de kwaliteit van besluiten en procedures kunnen verhogen. De Regiegroep
wijst op de positieve resultaten van het onderzoek van de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar de effecten van het inzetten
van mediationvaardigheden dat onder andere naar aanleiding van de ervaringen
en successen bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en
de Provincie Overijssel is uitgevoerd. Door in een vroeg stadium contact op
te nemen met de burger worden veel problemen opgelost, die vroeger uitmondden
in slepende procedures. Aanbevolen wordt deze proactieve aanpak van conflicten
op brede schaal – en in ieder geval binnen de overheid – toe te
passen. In het beleidsprogramma onderschrijft het kabinet de noodzaak van
een proactieve aanpak van conflicten door overheidsinstanties in de top 10
van knelpunten van burgers. De voor de uitvoering van de top 10 verantwoordelijke
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voert met 26
pioniers (gemeenten, provincies, een waterschap en twee uitvoeringsorganisaties
waaronder ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst) een vervolgonderzoek
uit naar de meest effectieve wijze waarop mediationvaardigheden/proactieve
geschiloplossing binnen de verschillende overheidsdomeinen ingezet kan worden. Het WODC-onderzoek naar gebruikers van gesubsidieerde rechtsbijstand bevestigt
het beeld dat veel overheidsinstanties geschillen met burger primair vanuit
een formele juridische invalshoek benaderen. Verwonderlijk is dat overigens
niet. Veel overheidssturing leidt tot bureaucratie, die niet altijd in staat
is soepel en flexibel in te spelen op het probleem en het vinden van een bevredigende
oplossing. Voor overheidsinstanties geldt bovendien het adagium dat men gelijke
gevallen gelijk moet behandelen en dat er soms sprake is van regelgebonden
uitvoering. De onderzoeksresultaten van het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties laten zien dat een meer oplossingsgerichte benadering
en de inzet van mediationvaardigheden bij veel bestuursrechtelijke geschillen
succesvol zijn. Door een vroegtijdig telefonisch contact bij ontvangst van
een bezwaarschrift of voorafgaand aan het nemen van een besluit kunnen vaak
al veel problemen worden opgelost, terwijl zaken die niet zo eenvoudig op
te lossen zijn vaak door mediation tot een bevredigende afloop kunnen worden
gebracht.Het kabinet wil deze aanpak verbreden en bij meer overheidsinstanties
ingang doen vinden. Het realiseren van een cultuuromslag in het uitvoeringsbeleid
richting een proactieve wijze van geschiloplossing vraagt om een duidelijk
te varen koers, gaat enkele jaren duren en is sterk afhankelijk van de inzet
van veel partijen. Daarbij zal rekening moeten worden gehouden met de specifieke
situatie van de betrokken overheidsorganisatie. Van de ervaring van de ene
organisatie kan worden geprofiteerd bij de andere.Project proactieve geschiloplossingIn nauw overleg met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zal een projectorganisatie worden ingericht die als taak krijgt deze omslag
te stimuleren en waar nodig te ondersteunen, zowel op rijksniveau als op decentraal
niveau. Daarbij zal aansluiting worden gezocht bij al lopende initiatieven
op dit terrein waaronder die in het kader van het kabinetsprogramma Vernieuwing
rijksdienst. Goede communicatie, wederzijdse openheid en tweerichtingsverkeer
staan centraal bij het stimuleren en ondersteunen van de beoogde omslag. Dit
houdt in: enerzijds het verstrekken van informatie en anderzijds het openstaan
voor suggesties, ideeën en het ondersteunen van best practices van overheidsinstanties,
rechtspraak en (rechts)hulpverleners. Het openbaar maken van prestatie- en
kwaliteitsgegevens vormt een belangrijk element in een bestuurlijke constellatie
waarin de mogelijkheden van hiërarchische sturing beperkt zijn. Meer
transparantie en vergelijking van de belangrijkste prestaties (benchmarking)
kan tot een informele omslag leiden.Effecten minderdraagkrachtigenVan deze maatregelen valt een positief effect te verwachten voor de groep
minderdraagkrachtige rechtzoekenden die mogelijk een conflict hebben met een
overheidsinstantie. Proactief handelen van deze overheidsinstantie bespaart
de betreffende doelgroep nodeloze procedures en de betaling van een eigen
bijdrage.Budgettaire effectenDeze maatregelen leveren voor 2009 een verwachte besparing op van € 2,2
miljoen. Deze besparing loopt op tot € 7,3 miljoen in 2012 en daaropvolgende
jaren.4.2. VerzekeringsstelselDe Regiegroep stelt vast dat een verplichte rechtsbijstandverzekering
als alternatief voor het huidige stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand,
geen reële optie is. Voor veel zaken geldt dat zij het karakter van een verzekering te buiten gaan. Dit geldt juist voor die deelgebieden die
verhoudingsgewijs de meeste toevoegingen genereren. Zo leent het strafrecht
zich naar zijn aard bij uitstek niet voor een verzekeringsstelsel. Op het
terrein van het personen- en familierecht kunnen risico’s zoals een
echtscheiding of een geschil over de omgangsregeling met de kinderen veelal
niet worden gedekt, omdat zij niet als een onzeker voorval zijn aan te merken,
dat men buiten eigen toedoen loopt. Verder leven bij verzekeraars grote bezwaren
tegen een verplichte rechtsbijstandverzekering.De Regiegroep beveelt aan voor de hogere inkomensgroepen binnen de Wrb
tot een gemengd verzekeringsstelsel te komen,
in die zin dat deze rechtzoekenden voor wat betreft de civiele- en bestuursrechtelijke
zaken worden uitgesloten van gesubsidieerde rechtsbijstand. Deze groepen dienen
dan zelf (vrijwillig), bijvoorbeeld door middel van rechtsbijstandverzekering
of het lidmaatschap van een belangenorganisatie, een voorziening te treffen.Geen verplichte rechtsbijstandverzekeringHet kabinet onderschrijft de conclusie van de Regiegroep aangaande een
verplichte rechtsbijstandverzekering. Los van de administratieve rompslomp,
de kosten verbonden aan het toezicht op de naleving van de verzekeringsplicht,
is een verplichte rechtsbijstandverzekering een te zwaar middel in verhouding
tot de relatief bescheiden besparing die hiermee op het budget voor de gesubsidieerde
rechtsbijstand kan worden gerealiseerd.Gemengd verzekeringsstelselHet kabinet neemt deze aanbeveling over met die kanttekening dat zij de
benaming «gemengd verzekeringsstelsel» minder gelukkig gekozen
acht. Feitelijk gaat het erom tot een betere aansluiting te komen tussen publieke-
en private voorzieningen op het terrein van de rechtsbijstand.Betere aansluiting publiek/privaatKenmerkend voor het huidige beleid en regelgeving is het zware accent
op sturing door inhoudelijke regulering van het gesubsidieerde aanbod van
rechtsbijstand op grond van vooronderstellingen over maatschappelijke behoeften
en de wijze waarop rechtzoekenden van het aanbod gebruik zullen maken. Betrekkelijk
weinig aandacht is er voor de wensen en keuzes van rechtzoekenden zelf. Deze
benadering heeft niet alleen tot een zekere verkokering geleid. Opvallend
is ook dat het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand en private voorzieningen
niet op elkaar aansluiten. Sinds de invoering van de Wrb (1994) is het aanbod
van betaalbare private voorzieningen sterk toegenomen. Een voorbeeld hiervan
vormt de rechtsbijstandverzekering. Deze verzekering vormt in de ogen van
een toenemend aantal burgers een welkome aanvulling op het klassieke aanbod
van rechtsbijstand, vooral omdat daarmee het risico van financiële calamiteiten
als gevolg van hoge kosten van rechtsbijstand kan worden gespreid en afgedekt.
In toenemende mate maakt een rechtsbijstandverzekering deel uit van een totaalpakket
aan verzekeringen of is een dergelijke verzekering voor bepaalde juridische
geschillen specifiek gekoppeld aan een andere verzekering, zoals de autoverzekering.
Ruwweg twee op de vijf huishoudens heeft momenteel vrijwillig een rechtsbijstandverzekering
afgesloten (het aantal verkochte polissen stijgt jaarlijks met circa 2%).Hoewel verzekeraars geen inkomensgegevens registreren, staat vast dat
een deel van de verzekerden binnen de inkomensgrenzen van de Wrb valt. Op
basis van enquêtes van het Verbond van Verzekeraars en van de raden
van de rechtsbijstand 1 mag worden aangenomen
dat de dekkingsgraad onder de Wrb-gerechtigden ongeveer 25% bedraagt.
Er is dus sprake van een substantiële overlapping van het
publiek gefinancierde stelsel van rechtsbijstand en de private voorziening
in de vorm van een vrijwillige verzekering. Dit geldt ook voor rechtsbijstand
die door consumentenorganisaties, vakbonden1 en
tal van andere belangenorganisaties ten behoeve van hun leden wordt verzorgd.Gelet op deze overlapping mag worden aangenomen dat op de betreffende
rechtsterreinen, voor de hogere inkomens binnen het bereik van de Wrb, de
kosten van rechtsbijstand niet (langer) prohibitief zijn. Deze groep rechtzoekenden
moet financieel in staat worden geacht zelf zijn verantwoordelijkheid te nemen.
Dit betekent dat men – al naar gelang de persoonlijke omstandigheden
een afweging kan maken tussen enerzijds het risico dat men loopt om in geval
hij rechtsbijstand behoeft te worden geconfronteerd met een – wellicht
aanzienlijke – declaratie van een advocaat en anderzijds de verplichting
tot periodieke betaling van een relatief geringe jaarlijkse verzekeringspremie
of contributie voor een vakbond, consumentenorganisatie e.d. Hiermee is feitelijk
de legitimatie ontvallen aan het toekennen van gesubsidieerde rechtsbijstand.
De Wrb is immers bedoeld voor minder draagkrachtige rechtzoekenden en niet
voor rechtzoekenden die zelf klaarblijkelijk in staat zijn om in de kosten
van rechtsbijstand te voorzien.Bij het bovenstaande is mede van belang dat de premie voor een rechtsbijstandverzekering
zich gunstig verhoudt tot de eigen bijdrage die de hogere inkomensgroepen
binnen de Wrb verschuldigd zijn. De hoogste eigen bijdrage binnen de Wrb (€ 705)
staat praktisch gelijk aan bijna vijf maal de jaarlijkse premie van een rechtsbijstandverzekering.2 Daar komt bij dat een rechtsbijstandverzekering zich
positief onderscheidt van de gesubsidieerde rechtsbijstand, doordat de verzekeringsvariant
tevens het verschuldigde griffierecht, en bij een eventueel verlies de proceskostenveroordeling,
dekt.Ook vanuit een oogpunt van innovatie is een grotere betrokkenheid van
verzekeraars in het rechtsbijstandstelsel gunstig. Verzekeraars hebben mede
door de schaal waarop zij opereren, een scherp oog voor vernieuwing en efficiencyverbetering
van de dienstverlening. Hierdoor ligt bijvoorbeeld functiedifferentiatie en
aanbodvergroting, bijvoorbeeld via de inzet van HBO-juristen, meer binnen
handbereik dan in de huidige opzet het geval is. Hetzelfde geldt voor het
toepassen van alternatieve vormen van geschiloplossing.Effect van de maatregel voor rechtzoekendenHet voorgaande betekent dat de hogere Wrb-inkomens voor wat betreft de
toevoeging van een advocaat zullen worden uitgesloten in civiele en bestuursrechtelijke
zaken die door een rechtsbijstandverzekering kunnen worden gedekt (op jaarsbasis
betreft het een aantal van circa 18 000 toevoegingen). Deze rechtzoekenden
kunnen zich wel voor advies en informatie kosteloos wenden tot het Juridisch
Loket. Concreet betreft het in onderstaande tabel de categorieën B tot
en met E.Tabel: inkomensgrenzen en eigen bijdrage Wet op de rechtsbijstand
per 1-1-2008  eigen bijdrageinkomensgrens
alleenstaandeinkomensgrens
niet-alleenstaandeaandeel
in volume toevoegingen A.€  94€ 16 200€ 22 50079% B.€ 148€ 16 700€ 23 300 3% C.€ 255€ 17 500€ 24 600 3% D.€ 449€ 19 300€ 27 300 6% E.€ 705€ 22 900€ 32 400 9%Om enig financieel risico uit te sluiten, kan de burger kiezen voor een
vrijwillige verzekering, dan wel het lidmaatschap van een belangenorganisatie
waaraan een voorziening voor rechtsbijstand is gekoppeld. Indien men niet
daarvoor kiest, kan dat ertoe leiden dat op enig moment waarop zich een juridisch
conflict voordoet de benodigde dekking daarvoor niet voorhanden is. Voorkomen
moet worden dat in een dergelijk geval de burger geen of onvoldoende toegang
tot de rechter heeft. Daarom is het kabinet voornemens het vervallen artikel
9a van de voormalige Wet rechtsbijstand on- en minvermogenden opnieuw in te
voeren. Met dit artikel wordt bewerkstelligd dat de advocaat de (Wrb-)cliënt
niet méér in rekening mag brengen dan de vergoeding die hij
anders op basis van de Wet op de rechtsbijstand zou ontvangen. Hiermee wordt
aan de burger een vangnet geboden.Budgettair effectDeze maatregel levert naar verwachting vanaf 2012 een besparing op
van € 12 miljoen.4.3. EchtscheidingsproblematiekBinnen het personen- en familierecht zijn het vooral de echtscheidingen
en daarmee samenhangende zaken (alimentatie, zorgregeling/omgang kinderen,
ouderlijk gezag, boedelscheiding) die een groot beslag op de middelen leggen.
In 2007 werden hiervoor circa 83 000 toevoegingen afgegeven en werd op
dit terrein voor circa € 70 miljoen aan declaraties uitbetaald.
Er zijn ook andere redenen dan alleen de hoge kosten om de rechtsbijstand
bij echtscheiding kritisch te bezien.In de eerste plaats hebben deze geschillen vaak een emotionele component.
Dikwijls is de juridische problematiek begrensd in die zin dat emotionele
aspecten een gezamenlijke oplossing belemmeren. Soms zijn de motieven niet
zuiver en wil men ook geen oplossing, maar is een juridische procedure er
juist op gericht een oplossing te verhinderen.Voor zover er behoefte bestaat aan bijstand, is juridische bijstand niet
steeds de aangewezen vorm.In de tweede plaats zijn verbeteringen mogelijk in de wijze van afwikkeling
van echtscheidingen. Als een voorbeeld kan gelden het thans bij de Eerste
Kamer aanhangige wetsvoorstel Bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige
scheiding. Het voorstel is er op gericht dat ouders vroegtijdig nadenken over
de invulling van het ouderschap na scheiding en hierover afspraken maken om
onnodige conflicten te voorkomen. Aansluitend op dit wetsvoorstel beveelt
de Regiegroep een samenhangend pakket van maatregelen aan dat moet leiden
tot minder echtscheidingen op tegenspraak en procedures nadien.Gezamenlijke aanpak bevorderenIn lijn met die aanbeveling vindt het kabinet dat meer recht moet worden
gedaan aan het beginsel dat het juridische systeem is ingericht om geschillen
in juridische strijd op te lossen. De praktijk is vaak dat burgers vooral
mogelijkheden benutten die het stelsel biedt, waardoor de conflictrelatie
gaande wordt gehouden en een daadwerkelijke oplossing wordt uitgesteld. Deze
vergaande juridisering van scheidingsconflicten werkt doorgaans contraproductief.
Zonder afbreuk te willen doen aan de belangen van de zwakkere partij, wil
het kabinet bevorderen dat echtgenoten zelf duurzame afspraken maken over
alle aspecten van hun echtscheiding.Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de Regiegroep te komen tot
een echtscheidingsplan. In essentie vertoont het echtscheidingsplan grote gelijkenis met het ouderschapsplan dat onderdeel uitmaakt van het
wetsvoorstel Bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding, maar
is breder van opzet omdat het niet alleen gaat om afspraken met betrekking
tot de kinderen. Het kabinet is geen voorstander van het opleggen van een
wettelijke verplichting tot een echtscheidingsplan. Meer hecht het kabinet
aan initiatieven om het gebruik van echtscheidingsplannen of daarmee vergelijkbare
convenanten te stimuleren. Vanwege de gezamenlijke aard hebben de afspraken
in de regel een meer duurzaam karakter. Binnenkort zal door de Raad voor rechtsbijstand
op het internet een hulpmiddel worden aangeboden. De bedoeling is dat duidelijk
kenbare normen en richtlijnen, rechtzoekenden behulpzaam zijn bij het maken
van een afgewogen keuze.Financiële prikkelsThans wordt ongeveer de helft van het aantal verzoeken tot echtscheiding
gezamenlijk ingediend. Naar de opvatting van het kabinet kan het aantal gezamenlijke
verzoeken worden verhoogd door financiële prikkels in te bouwen. Te denken
valt daarbij aan een aanzienlijke verhoging van de eigen bijdrage van de burger
die kiest voor een eenzijdig verzoek. Voorts kan de forfaitaire vergoeding
van de advocaat die een gezamenlijk verzoek tot echtscheiding ondersteunt,
worden verhoogd.Deze maatregelen worden de komende tijd nader uitgewerkt tot een samenhangend
pakket van positieve dan wel sanctionerende, financiële prikkels. Dit
geldt ook voor het voornemen van het kabinet het Juridisch Loket binnen de
huidige (wettelijke) taken een rol te geven in de echtscheidingsprocedure
en de functie van mediation in de echtscheiding een impuls te geven. Voorstelbaar
is dat het Juridisch Loket een echtscheidingspreekuur inricht waarin gericht
advies wordt gegeven en zonodig wordt doorverwezen naar de instantie die de
burger behulpzaam kan zijn bij het opstellen van een echtscheidingsplan. Een
dergelijk instantie kan een advocaat of notaris zijn, maar zou gelet op de
fase van de echtscheiding wellicht nog eerder een mediator moeten zijn. Hiermee
wordt recht gedaan aan het gegeven dat de echtscheiding ook emotionele aspecten
heeft.RegierechterHet kabinet is het met de Regiegroep eens dat ook de rechter door een
meer actieve rol kan bijdragen aan de dejuridisering van echtscheidingen.
Om die reden hecht het kabinet sterk aan de aanbeveling van de Regiegroep
te komen tot de invoering bij de rechtbanken van de regierechter. Deels wordt
hiermee invulling gegeven aan het uitgangspunt van de echtscheidingsprocedure
dat de echtscheiding inclusief alle nevenvoorzieningen zoveel mogelijk in één
zitting worden behandeld (art. 818 lid 4 Rv). Van minstens zo groot belang
is dat de rechter de partijen aanspoort om de eigen verantwoordelijkheid in
de echtscheiding serieus te nemen. Hierin past dat de rechter de partijen
wijst op de in beginsel niet vrijblijvende plicht om al dan niet met inschakeling
van een mediator, tot een vergelijk te komen over alle aspecten van de scheiding.
Uit evaluatieonderzoeken valt op te tekenen dat weliswaar vroege verwijzing
de voorkeur geniet, maar dat doorverwijzing in een later stadium van het conflict
nog wel degelijk zinvol is.Bij de toepassing zal aandacht moeten zijn voor de intensievere bemoeienis
van de rechters bij deze zaken. Nog dit jaar starten de rechtbanken met een
project, om een minder lijdelijke rol van de rechter in procedures te beproeven.
De verwachting is dat hiermee een flexibele schakeling kan worden gecreëerd
tussen onderhandelen buiten rechte, en een (deel)uitspraak van
de rechter. De uitkomsten van dit project zullen eind volgend jaar bekend
zijn, waarna verdere vervolgstappen zijn geïndiceerd.Normering kinderalimentatieIn het kader van de echtscheidingsprocedure stemt het kabinet ook in met
de aanbeveling van de Regiegroep om de totstandkoming te bevorderen van minimumnormen
en objectieve richtsnoeren voor de hoogte van de kinderalimentatie. Het kabinet
meent dat eenduidige normen eraan bijdragen dat geschillen worden voorkomen
en dat bestaande geschillen niet escaleren. Immers, de mogelijke opbrengsten
van de gerechtelijke procedure bepalen of een rechtszaak nog een meerwaarde
heeft.Zoals al door de Regiegroep is aangegeven, vergt dit onderdeel nog nadere
uitwerking.Budgettaire effectenBovenstaande maatregelen leveren voor 2011 naar verwachting een besparing
op van € 1,2 miljoen. Deze besparing loopt op tot € 6,9
miljoen in 2015 en daaropvolgende jaren.4.4. Ambtshalve toevoeging alleen bij voortduren
vrijheidsbeneming na inverzekeringstellingOnder de huidige wettelijke regeling wordt in alle gevallen waarin de
verdachte na de fase van inverzekeringstelling rechtens van zijn vrijheid
is beroofd door de rechter-commissaris een last verstrekt tot ambtshalve toevoeging
van een advocaat. Deze rechtsbijstand is voor iedereen kosteloos. Er vindt
daarbij geen draagkrachttoets plaats. Vanaf dat moment geldt deze last voor
de strafvervolging in iedere aanleg: dus ook als de verdachte voor de terechtzitting
uit de voorlopige hechtenis wordt ontslagen en ook in hoger beroep, ongeacht
de inkomenspositie van de betrokkene.Onderzoek door een ambtelijke werkgroep heeft uitgewezen dat in een niet
gering aantal gevallen de verdachte na de beslissing tot inbewaringstelling
alsnog wordt heengezonden in afwachting van zijn strafzaak. De ambtshalve
last is dan reeds verstrekt. De voorgestelde maatregel is daarom om de piketfase1 te verlengen tot
het moment van het eerste bevel tot gevangenhouding. Het recht op rechtsbijstand
blijft in deze situatie behouden; wel wordt de verdachte, die voor of aan
het einde van de bewaring wordt heengezonden, zelf
verantwoordelijk voor het al dan niet aanvragen van gesubsidieerde rechtsbijstand.
De rechtvaardiging daarvoor is gelegen in het feit dat betrokkene geen fysieke
belemmering meer heeft – zoals bij detentie – om tijdig een raadsman
in te schakelen.De besparing van deze maatregel ontstaat doordat de in de bewaringsfase
heengezonden verdachten óf een eigen bijdrage betalen (minder draagkrachtigen),
dan wel de kosten van rechtsbijstand zelf betalen, óf er zelf voor
kiezen geheel af te zien van rechtsbijstand.Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. Daarbij speelt tevens de overweging
dat de positie van een verdachte tegen wie de bewaring is bevolen, maar die
vervolgens is heengezonden, niet wezenlijk verschillend is met de positie
van de verdachte die na aanhouding c.q. na inverzekeringstelling op vrije
voeten is gesteld en die ook zelf verantwoordelijk is voor het al dan niet
aanvragen van gesubsidieerde rechtsbijstand. De basis voor de piketregeling
en de last tot ambtshalve toevoeging is immers gelegen in de gedachte dat
iemand die van zijn vrijheid is beroofd niet geacht kan worden op dezelfde
voet zijn belangen te kunnen behartigen als iemand die op vrije voeten verkeert. Het kabinet zal de totstandkoming van daartoe strekkende aanpassing van
wet- en regelgeving bevorderen.Budgettair effectDeze maatregel levert vanaf 2011 een verwachte besparing op van € 4
miljoen.4.5. Diagnose en triage (versterking filterfunctie)Mede indachtig de ervaring in de gezondheidszorg beveelt de Regiegroep
aan om binnen het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand – bijvoorbeeld
bij het Juridisch Loket – te komen tot een diagnose en triage functie.1Het kabinet is het met de Regiegroep eens dat het wenselijk is de selecterende
rol van de juridische loketten binnen de huidige (wettelijke) taken te versterken.
Uit de Monitor rechtsbijstand 2006 blijkt dat circa 85% van de aan
de juridische loketten voorgelegde rechtsvragen zonder doorverwijzing naar
een advocaat worden afgehandeld. De juridische loketten fungeren duidelijk
als filter en voorkomen dat zaken zonder weging van de inhoudelijke en financiële
consequenties doorstromen naar de advocatuur. Deze laagdrempelige voorziening
kent verder het voordeel dat problemen kunnen worden voorgelegd in een fase
dat de zaak vaak nog niet is geëscaleerd en de oplossingen buiten rechte
kunnen worden bereikt. In voorkomende gevallen worden rechtzoekenden gewezen
op de mogelijkheid gebruik te maken van mediation. Mediation heeft een filterverwerking
en voorkomt zo een onnodig beslag op rechtspraak en rechtsbijstand. Om deze
filterwerking verder te versterken is van belang dat partijen voldoende op
de hoogte zijn van hun posities in het geschil. Door een verkeerde inschatting
van de te behalen resultaten, stappen partijen eerder naar de rechter. In
dit verband meent het kabinet dat het Juridisch Loket een belangrijke rol
kan vervullen in een eerste advies en vervolgens verwijzing naar een mediator.Voor eerstelijns juridisch advies kunnen burgers terecht bij het Juridisch
Loket. Tijdens het eerste contact of tijdens een gratis spreekuur kan mediation
ter sprake komen. Indien de rechtzoekende het mediationvoorstel accepteert,
wordt contact gezocht met de wederpartij. Indien de wederpartij akkoord gaat
met het voorstel, dan worden beide partijen doorverwezen naar een mediator.
In totaal heeft het Juridisch Loket tussen 2005 en 2007 ruim 13 500 keer
mediation voorgesteld. Uiteindelijk hebben in ruim 3300 gevallen beide partijen
ingestemd met dit voorstel. Bron: Mediation Monitor 2008:
Tussenrapportage. Den Haag:WODC. Cahier 2008–7.Verder acht het kabinet het van belang dat de juridische loketten geen
direct belang hebben bij de uitkomst van een advies, te weten het al dan niet
verrichten van proceshandelingen. Rechtzoekenden wenden zich nogal eens direct
tot een advocaat zonder de beschikbare goedkopere voorziening te benutten.
Tussenkomst van het Juridisch Loket kan ertoe leiden dat ook andere oplossingsmethoden
serieus worden afgewogen. Ten slotte acht het kabinet het van belang dat de
door de juridische loketten aangeboden voorziening financieel beheersbaar
is, dat wil zeggen buiten de open-einde-sfeer
is gelegen.Het kabinet zal de filterende rol van de juridische loketten versterken
door een substantiële differentiatie in de eigen bijdrage regeling aan
te brengen, waarbij na verwijzing een lagere eigen bijdrage zal gelden dan
bij een rechtstreekse benadering van de advocaat. Eén en ander zal
verder in een voorstel tot wijziging van de Wet op de rechtsbijstand worden
uitgewerkt. Budgettaire effectenDeze maatregelen, in combinatie met de maatregel gericht op een andere
route voor consumentenzaken (paragraaf 4.10.), leveren voor 2010 een
verwachte besparing op van € 5,6 miljoen. Deze besparing loopt op
tot € 8,8 miljoen in 2014 en daaropvolgende jaren.4.6. Multi-toevoeging en beperking anticumulatieregelingHet huidige stelsel van de Wrb is sterk individueel- en zaaksgericht.
Op aanvraag van de rechtzoekende kan een advocaat worden toegevoegd voor ieder
afzonderlijk juridisch deelprobleem. Dit heeft het voordeel van een nauwkeurige
analytische benadering per rechtsvraag. Anderzijds kan daardoor de onderlinge
samenhang tussen verschillende juridische problemen op de achtergrond raken.
Ook kan het leiden tot het telkens opnieuw oprakelen en ordenen van het onderliggende
feitencomplex. Bij meervoudig beroep op het stelsel kan een dergelijke uitsluitend
zaaksgerichte benadering de achterliggende oorzaak voor de verschillende rechtsproblemen
uit beeld brengen. Het gaat hierbij niet om een uitzonderlijk fenomeen. De
Regiegroep beveelt daarom aan meer aandacht te schenken aan het verband tussen
zaken bij meervoudig gebruik van gesubsidieerde rechtsbijstand en daaraan
gekoppeld de hiermee samenhangende anticumulatieregeling1 te beperken.Het kabinet onderschrijft deze aanbevelingen. Samenhangende problemen
bij de rechtzoekende worden door het huidige systeem van rechtsbijstandsverlening
niet of onvoldoende gebundeld behandeld. Dat ieder rechtsprobleem geheel op
zichzelf staat en door de rechtsbijstandverlener betrekkelijk geïsoleerd
van verwante problemen wordt behandeld, doet geen recht aan de realiteit aan
de kant van de rechtzoekende, waarbij tussen verschillende problemen en juridische
geschillen vaak wel degelijk onderlinge afhankelijkheden bestaan. Een dergelijke
verwevenheid van bijvoorbeeld een geschil over de omgangsregeling, een alimentatiegeschil,
een boedelscheiding en beëindiging van de huurovereenkomst vraagt om
een zekere procedurele coördinatie (de komst van een regierechter kan
hieraan bijdragen). In het stelsel van rechtsbijstand zal dit mogelijk worden
gemaakt door een toevoeging te introduceren voor verwante of verknochte zaken,
ofwel de multi-toevoeging. Hiermee kan niet alleen
worden ondervangen het onnodig opsplitsen in allerlei juridische deelproblemen
die hun eigen (soms haaks op elkaar staande) traject van afwikkeling volgen,
maar neemt ook de noodzaak voor toepassing van de anticumulatieregeling af.
Het kabinet zal een hiertoe strekkende totstandkoming van wet- en regelgeving
bevorderen.Budgettaire effectenDeze maatregelen leveren voor 2009 een verwachte besparing op van € 1,9
miljoen. Deze besparing loopt op tot € 3,8 miljoen in 2010 en daaropvolgende
jaren.4.7. Prejudiciële vragen/proefprocedureDe Regiegroep beveelt een andere aanpak aan voor wat zij aanduidt als
prejudiciële vragen. Hierbij wordt gedoeld op gevallen waarin massaal
bezwaar wordt aangetekend tegen een overheidsbesluit. In dat geval kan de
behandeling daarvan «gebundeld» (en dus versneld en vereenvoudigd)
plaatsvinden. De werkwijze zoals die nu al door de Belastingdienst wordt gehanteerd
zou daartoe als voorbeeld kunnen dienen. Deze werkwijze houdt in dat wanneer
tegen een besluit massaal bezwaar wordt aangetekend, in één
zaak een procedure wordt gevoerd om uitspraak te krijgen op de juridische
vraag die aan alle zaken ten grondslag ligt. Zolang deze zaak dient, worden
alle andere, vergelijkbare zaken niet in behandeling genomen
of aangehouden. Na de uitspraak worden vervolgens alle ingediende bezwaren
in de geest van die uitspraak afgehandeld. Met deze werkwijze kan worden voorkomen
dat onnodige toevoegingen worden afgegeven of dat toegevoegde advocaten onnodige
(proces)handelingen verrichten, of dat tegenstrijdige uitspraken worden gedaan
in sterk vergelijkbare gevallen.Het kabinet onderschrijft de aanbeveling en zal bezien op welke wijze
deze werkwijze het beste in een wettelijke regeling kan worden neergelegd.
Daarbij zij opgemerkt dat het moet gaan om massaal ingediende bezwaren waarbij
telkens dezelfde rechtsvraag aan de orde is en die zich lenen voor een collectieve
afdoening.4.8. Proceskostenveroordeling bestuursorganenDe Regiegroep constateert dat de tarieven van proceskostenveroordelingen
in bestuursrechtelijke procedures bij een gegrond bezwaar of beroep, sinds
de invoering van de Algemene wet bestuursrecht (1994) niet zijn gewijzigd.
Het ligt volgens de Regiegroep in de rede de door een bestuursorgaan te betalen
vergoeding op te trekken. Vooralsnog is de Regiegroep tentatief uitgegaan
van een verhoging van € 322 naar € 450 per procespunt
en daarna een jaarlijkse indexering van dit bedrag. De Regiegroep tekent daarbij
aan dat, vanuit de gedachte dat de vervuiler dient te betalen, onderzoek naar
de feitelijke kosten noodzakelijk is.Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de Regiegroep vanuit twee
invalshoeken. Ten eerste vindt het kabinet het redelijk dat de kosten meer
worden doorberekend aan de veroorzaker van die kosten.Ten tweede maakt doorberekening de omvang van de proceskosten zichtbaar.
Daardoor is een betere vergelijking van het kostenniveau van de verschillende
bestuursorganen mogelijk. Op grond van die vergelijking kan vervolgens gerichter
worden gestuurd op de beheersing van de proceskosten.Bij een gegrond beroep wordt de opbrengst van de voorgestelde verhoging
aangewend ter compensatie van de gesubsidieerde rechtsbijstand. In overige
bestuursrechtelijke procedures, waarin niet op basis van een toevoeging is
geprocedeerd, komt de hogere proceskostenvergoeding ten gunste van de rechtzoekende.
Wat betreft het bedrag van de verhoging zal onderzoek naar de feitelijke kosten
worden gedaan.Budgettaire effectenDeze maatregel levert voor 2009 een verwachte besparing op van € 0,7
miljoen. Deze besparing loopt op tot € 1,3 miljoen in 2010 en daaropvolgende
jaren.4.9. Doorberekening kosten rechtsbijstandDe Regiegroep adviseert te bezien wat de mogelijkheden zijn in strafzaken
de kosten van rechtsbijstand achteraf te verhalen op een vermogende of voldoende
draagkrachtige verdachte.Zoals ik in mijn antwoord op Kamervragen van 15 februari 20081 heb gemeld, worden momenteel de mogelijkheden van verhaal
bezien. Krachtens de huidige wettelijk regeling is in alle gevallen waarin
aan een verdachte of gedetineerde op last van de rechter een advocaat is toegevoegd,
de rechtsbijstand kosteloos, ongeacht de draagkracht van de verdachte. Nauwkeurig
moet worden bezien hoe een verhaalsregeling zich verhoudt tot de rechten van
de verdachte op grond van art. 6 EVRM en art. 14 IVBPR. Uit de jurisprudentie
van het EHRM blijkt dat met name ingeval van vrijheidsontneming
de belangen van behoorlijke rechtspleging kunnen nopen tot een recht op kosteloze
rechtsbijstand. Aan de andere kant wordt een stelsel dat de verdachte niet
verplicht te betalen voor zijn verdediging, maar dat terugbetaling van de
kosten van rechtsbijstand vordert indien de verdachte wordt veroordeeld, op
zichzelf niet onverenigbaar geacht met het EVRM.1Budgettair effectDeze maatregel levert vanaf 2009 een verwachte besparing op van € 5
miljoen.4.10. Andere route consumentenzakenOmwille van een ombuiging van geschil naar probleemoplossing, stelt de
Regiegroep voor consumentenzaken daar waar mogelijk onder te brengen bij Geschillencommissies
consumentenzaken.Denkbaar is een variant waarbij partijen door middel van financiële
prikkels zoveel mogelijk worden gestimuleerd de gang naar een geschillencommissie
te maken. Dit kan door hen te verplichten een hogere eigen bijdrage te betalen
wanneer zij ervoor kiezen hun geschil direct aan de rechter voor te leggen
zonder eerst de zaak bij de geschillencommissie aanhangig te maken.Het kabinet gaat zich inspannen om hieraan verder uitvoering te geven.
Daarin worden tevens maatregelen betrokken om de aansluiting van de leveranciers
en dienstverleners bij geschillencommissies te bevorderen. Budgettair effectZie paragraaf 4.5.4.11. Gebruik van nieuwe techniekenDe Regiegroep beveelt aan het gebruik van nieuwe technieken te bevorderen.Daarbij doelt de Regiegroep allereerst op een verdere toepassing van het
systeem van videoconferencing. Het kabinet neemt deze aanbeveling ter harte
en zal daartoe de initiatieven nemen.Het kabinet kan zich ook vinden in de aanbeveling van de Regiegroep om
de administratieve lasten terug te dringen. Door de raden voor rechtsbijstand
worden hiertoe al inspanningen verricht. De raden zullen binnenkort een webportaal
openstellen, waarop zowel aanvragen van toevoegingen en declaraties digitaal
kunnen plaatsvinden. Naar verwachting zal dit leiden tot vermindering van
de administratieve lasten. Verder wil het kabinet onderzoeken op welke wijze
de toetsing van de raden van de toevoegingaanvragen beter kan aansluiten bij
binnen de advocatuur ontwikkelde systemen van kwaliteitsborging. Te denken
valt aan het door de Stichting Viadicte ontwikkelde instrumenten om door middel
van peer review de kwaliteit van de aan het stelsel
deelnemende advocaten te borgen.Stichting Viadicte is een samenwerkingsverband van ongeveer 30 advocatenkantoren.
Doel van deze stichting is het bevorderen van toetsbare kwaliteit van advocaten.
Deze kwaliteitsstichting hanteert onder andere een systeem van peer review om de kwaliteit van advocaten te borgen. Daarbij is inspiratie
gezocht bij ontwikkelingen in Schotland. In Schotland zijn de advocaten die
deelnemen aan het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand verplicht deel
te nemen aan een externe collegiale kwaliteitstoetsing in de vorm van een peer review. Bron: Justitiële verkenningen jrg. 33, nr. 6,
2007.Budgettaire effectenDe besparingen die deze maatregelen opleveren zijn vooralsnog niet vast
te stellen.4.12. Evaluatie wetgevingDe Regiegroep stelt een actievere toets voor op de gevolgen van nieuwe
wetgeving voor de rechtsbijstand.Momenteel geldt de standaardprocedure dat bij alle nieuwe wet- en regelgeving
door de ministeries inzichtelijk dient te worden gemaakt welke financiële
gevolgen eruit voortvloeien voor de Rijksbegroting en wat de eventuele gevolgen
zijn voor lagere publiekrechtelijke lichamen of betrokken instellingen. Dit
is neergelegd in de (voor de Rijksoverheid bindende) Aanwijzingen voor de
regelgeving, en dient al voorafgaand aan de behandeling van weten regelgeving
door de Ministerraad te geschieden. Op deze wijze wordt dus bij nieuwe wetgeving
al rekening gehouden met de mogelijke financiële gevolgen voor rechtspleging
en rechtsbijstand, voorzover natuurlijk op dat moment deze gevolgen inzichtelijk
te maken zijn en daarom te kwantificeren.Daarnaast wordt bij de voorbereiding van nieuwe wet- en regelgeving door
de betrokken ministeries aandacht besteed aan de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
van regelgeving, onder andere door het in kaart brengen van de effecten daarvan
voor uitvoeringen handhavingsinstanties, zodat uitvoeringsproblemen zoveel
mogelijk kunnen worden voorkómen. Daarvoor wordt door Justitie een
Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets (U&H-toets) in stand gehouden.
Deze ziet bijvoorbeeld ook op de gevolgen van nieuwe wetgeving voor OM en
rechterlijke macht. De gevolgen van nieuwe wetgeving voor de (gefinancierde)
rechtsbijstand sluiten hierbij aan.Op dit moment is deze toets, tezamen met een groot aantal andere instrumenten
voor effectbeoordeling van nieuwe regelgeving, ondergebracht in het zogenoemde
Integraal afwegingskader beleid en wetgeving. Bij die gelegenheid wordt de
toets herzien. In dat kader zal bezien worden hoe de gevolgen voor het beroep
op (gesubsidieerde) rechtsbijstand en rechtspleging explicieter kunnen worden
meegenomen in de U&H-toets. Het kabinet zal hiertoe de benodigde stappen
zetten.Budgettaire effectenDe besparingen die deze maatregelen opleveren zijn vooralsnog niet vast
te stellen.5. Tot slotHet kabinet meent dat met het bovenstaande pakket aan maatregelen een
goede balans is gevonden tussen enerzijds de grondwettelijke- en verdragsrechtelijke
verplichtingen om een effectieve toegang tot het recht te bieden en anderzijds
het financieel beheersbaar houden van de kosten die daarmee zijn gemoeid.De staatssecretaris van Justitie,N. Albayrak BIJLAGE Samenvatting financiële effectenUit de tabel blijkt dat de ingeboekte taakstelling van € 50
miljoen per jaar in de jaren 2009–2011 niet gehaald wordt. Tevens hebben
de maatregelen effecten op de instroom van zaken bij de rechtspraak. De verwachte
financiële besparing bij de rechtspraak loopt op van € 7,6
miljoen in 2010 tot uiteindelijk € 19 miljoen vanaf 2015 en
volgende jaren. Deze besparingen bij de rechtspraak zijn noodzakelijk om de
budgettaire effecten van deze brief bij Voorjaarsnota 2009 te verwerken.(bedragen x € 1,0 mln.) §maatregel20092010201120122013201420154.1proactieve overheid2,24,26,17,37,37,37,34.2Verzekeringsstelsel   12,012,012,012,04.3.aechtscheidingsproblematiek/regierechter  0,41,52,74,05,2 4.3.bnormering kinderalimentatie  0,81,21,41,61,74.4ambtshalve toevoeging
bij gevangenhouding  4,04,04,04,04,0 4.5, 4.10diagnose en
triage, andere route consumentenzaken 5,67,68,48,68,88,84.6multitoevoeging/beperking
anticumulatie1,93,83,83,83,83,83,84.8Proceskostenveroordeling
bestuursorganen0,71,31,31,31,31,31,34.9doorberekening kosten  5,05,05,05,05,0 overige *4,94,94,94,94,94,94,9 totaal9,719,833,949,451,052,754,0* Dit betreft een structurele doorwerking invulling taakstelling
voor het jaar 2008, de structurele doorwerking van een (volume-)meevaller
ten opzichte van de begroting 2008 en een structurele opbrengst van € 0,2
miljoen op grond van een betere afstemming tussen Openbaar Ministerie en Raden
voor rechtsbijstand over het aanbrengen van strafzaken. XNoot1Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VI, nr. 13.XNoot2Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot3Het betreft onder andere de advocatuur, rechtspraak, raden voor rechtsbijstand,
rechtsbijstandverzekeraars, consumentenorganisatie, geschillencommissies,
het Juridisch Loket, mediators en personen uit de wetenschap.XNoot1NJ 1980, 376.XNoot1Zie Cahier 2007010. Gebruikers van gesubsidieerde rechtsbijstand (bijlage
bij 31 200 VI, nr. 4) en de Monitor mediation 2007.XNoot1Monitor Rechtsbijstand 2007.XNoot1Eind maart 2007 waren bijna 1,9 miljoen mensen lid van een vakbond. Bron:
CBS, Sociaaleconomische trends, 1e kwartaal 2008.XNoot2Onderzoek van de Consumentenbond, april 2008.XNoot1Indien een verdachte van een misdrijf wordt aangehouden en in verzekering
gesteld, wordt voor de eerste rechtsbijstandverlening een piketadvocaat ingeschakeld.
De advocaat ontvangt hiervoor een piketvergoeding. Deze piketfase is gelijk
aan de duur van de inverzekeringstelling (dus tot het bevel tot bewaring).XNoot1In de gezondheidszorg komt de patiënt eerst bij de huisarts of bij
de spoedeisende hulp. Daar wordt de diagnose gesteld door een deskundige persoon
die een generalist is en gespecialiseerd is in het snel stellen van een diagnose
en het doorverwijzen naar de juiste afdeling, dan wel doorverwijzen naar andere
hulp of naar huis als de klacht gering of niet-medisch is. Het laatste is
triage, het Franse woord voor sorteren. Het begrip werd tijdens de Eerste
Wereldoorlog voor het eerst gebruikt, om op het slagveld slachtoffers in categorieën
te verdelen (onbehandelbaar, ter plekke behandelen, naar het ziekenhuis).XNoot1Op grond van de bestaande regeling is een rechtzoekende die binnen zes
maanden meer dan één probleem aan een advocaat moet voorleggen
een lagere eigen bijdrage verschuldigd.XNoot1Aanhangsel Handelingen nr. 1054, vergaderjaar 2007–2008.XNoot1EHRM 25 september 1992, Croissant, NJ 1993, 526. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31753-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl