Verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19981999-26156, nr. 221

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

30-03-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26156 nr. 221

29-03-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26156Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 156Verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
het correctief referendumnr. 221VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN EN
DE HOGE COLLEGES VAN STAAT1Vastgesteld 29 maart 1999Het voorbereidend onderzoek gaf de commissie aanleiding tot het maken
van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.De leden van de VVD-fractie memoreerden dat ruim een jaar geleden
in de Eerste Kamer aan de orde is geweest het wetsvoorstel «Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief
referendum» (Kamerstukken II, 25 153). Thans ligt voor het wetsvoorstel
«Verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen
inzake het correctief referendum». Eerst dus de verklaring dat er grond
bestaat een voorstel in overweging te nemen, thans het voorstel tot verandering
van de Grondwet zelve. Huiselijk gezegd: nu ligt voor de meest wezenlijke
beslissing van de twee. Vandaar ook het vereiste van tweederde meerderheid.De leden van de VVD-fractie begonnen hun inbreng voor het voorlopig verslag
met betrekking tot dit wetsvoorstel op deze wijze, omdat zij wat verrast waren
over de uitlatingen die de regering over het tempo van behandeling in de Eerste
Kamer van dit belangrijke wetsvoorstel heeft gedaan. Zo zei de Minister-President
op 5 maart jongstleden dat er aan deze Kamer, uiterlijk begin april, een notitie
zal worden verstrekt, waarin de minister van Binnenlandse Zaken duidelijk
zal maken hoe een referendum, voor het geval de Eerste Kamer de voorgestelde
wijzigingen van de Grondwet aanvaardt, zal worden ingericht.Deze leden wilden over deze uitspraken van de Minister-President een aantal
vragen stellen.Hoe kan het kabinet nog voordat het voorlopig verslag over dit wetsvoorstel
is verschenen en de vragen die daarin gesteld zullen worden bekend zijn, nu
al aangeven dat nauwelijks tien dagen later de antwoorden er zullen zijn?
Vanwaar ook die plotselinge haast? De leden van de VVD-fractie schetsten in
dit verband de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Op 14
september vorig jaar werd dit wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend.
Op 29 oktober 1998 verscheen het verslag van de commissie voor Binnenlandse
Zaken enKoninkrijksrelaties der Tweede Kamer (stuk nr. 4). Het
kabinet nam vervolgens anderhalve maand tijd voor het schrijven van de nota
naar aanleiding van het verslag (stuk nr. 5). En een kleine twee maanden daarna –
rond half februari 1999 – werd het wetsvoorstel door de Tweede Kamer
plenair behandeld en aanvaard.Of, zo vroegen de leden van de VVD-fractie, hebben zij de regering verkeerd
verstaan en is er – los van de naar aanleiding van dit verslag te schrijven
memorie van antwoord – een kabinetsnotitie bijkans gereed waarin uitgebreid
wordt ingegaan op de inrichting van de uitvoeringswetgeving? Een soort proeve?
De leden hier aan het woord zouden dit op prijs stellen, zeker ook omdat zij
zich eerder op het standpunt hebben gesteld dat zij, voordat ze zich wilden
zetten aan de behandeling van deze tweede lezing, zicht wilden hebben op de
nadere uitwerking in de gewone wet.Zij verwezen in dit verband naar het plenair debat in deze Kamer bij de
eerste lezing (Handelingen I 1997–1998, nr. 17) en zeiden daar in het
vervolg van hun inbreng in dit verslag nog op terug te zullen komen.De Minister-President heeft begin maart publiekelijk gezegd dat het kabinet
alles zal doen wat het kan, gevraagd en ongevraagd, om de Eerste Kamer in
staat te stellen, zo de Eerste Kamer dat wil, dit wetsvoorstel nog af te handelen
voordat de Kamer van samenstelling verandert.Past deze aanpak eigenlijk wel bij een onderwerp als dit? Het gaat hier
immers om een, niet onbelangrijke, wijziging van de Grondwet.Dit wetsvoorstel beoogt de invloed van de kiezers te vergroten. Zou het,
juist in dit geval, niet chiquer zijn de behandeling van dit wetsvoorstel
door de binnenkort te kiezen nieuwe Eerste Kamer te doen geschieden? Daarmee
zou worden onderlijnd hoezeer wordt gehecht aan de invloed die de kiezers
via het uitbrengen van hun stem kunnen doen gelden. Uiteraard beslist de Eerste
Kamer – de Minister-President heeft dat onlangs terecht nog eens gezegd –
over haar eigen werkwijze, maar de leden van de VVD-fractie zeiden in het
oordeel van het kabinet terzake wel geïnteresseerd te zijn.Ook de Tweede Kamer is tijdens de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel
op dit punt ingegaan.(Handelingen II, 1998–1999, nrs., 49, 50 en 51). Daarbij werd namens
de D66-fractie het gevoel geuit dat een tweede lezing altijd na ontbinding
ook van de Eerste Kamer moet plaatsvinden: «we zullen toch daarop moeten
wachten», zei de woordvoerder van die fractie. De PvdA-fractie stelde
ervan uit te gaan dat de Eerste Kamer «in juni, hopelijk nog voor het
zomerreces, de tweede lezing kan afronden».Tijdens de komende plenaire behandeling zullen de leden van de VVD-fractie
uiteraard spreken over de principiële kanten van dit wetsvoorstel. In
dit verslag wilden zij zich beperken tot een aantal vragen. Een tweetal zaken
vraagt ruime nadere aandacht.Het eerste betreft het referendabel zijn van sommige verdragen –
artikel 89 b – en het tweede het referendabel zijn van besluiten, houdende
algemeen verbindende voorschriften die door provinciale staten of de gemeenteraad
zijn genomen – artikel 128 a.De formulering van beide wetsartikelen is bij wijziging van het oorspronkelijke
regeringsvoorstel, tijdens de behandeling in de Tweede Kamer van het ontwerp
in eerste lezing, tot stand gekomen. Onverhoeds, vele vragen openlatend en
ook in tweede lezing aan de overzijde niet volledig doorzien. Zo werd tijdens
de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel in tweede lezing door een van
de grootste fracties in de Tweede Kamer gesteld dat het Verdrag van Amsterdam
onder deze omstandigheden en onder deze regeling niet aan een
referendum onderworpen had kunnen worden. Terwijl tijdens de eerste lezing
het amendement-Scheltema-de Nie (Kamerstukken II, 25 153, nr. 18) was
aangenomen, waarin buiten twijfel werd gesteld dat voorstellen van Rijkswet
tot goedkeuring van verdragen referendabel zijn, indien het gaat om verdragen
die krachtens een territorialiteitsbepaling en/of naar hun aard alleen voor
Nederland kunnen gelden.De Verdragen van Amsterdam en Maastricht zouden dus naar de opvatting
van de leden van de VVD-fractie – indien dit wetsvoorstel toen wet was
geweest – referendabel zijn geweest. Wil de minister hier nog eens op
ingaan?Wil het kabinet herbevestigen dat naar haar oordeel verdragen als het
Unieverdrag, de Navo, de Benelux en conventies als die tussen landen aan de
Noordzee, als het onderhavige voorstel wet zou zijn geweest, referendabel
zouden zijn geweest? Kan een overzicht worden gegeven van andere verdragen
waarvoor dit zou gelden? Een volgende vraag die de leden van de VVD-fractie
wilden stellen betreft de mogelijke herzieningen van verdragen als deze. Wat
is de mening van de minister over de referendabiliteit van deze herzieningen?
Hoe zullen die zich verhouden tot nationale ratificaties? Hoe zal gehandeld
dienen te worden bij zaken als bijvoorbeeld uitbreiding van de Unie?De tweede reeks van kanttekeningen die de leden van de VVD-fractie wilden
plaatsen, betreft de referendabiliteit van besluiten van lagere overheden.Het voorgestelde artikel 128 a is heel open geformuleerd. Het biedt weinig
duidelijke criteria voor het wel of niet referendabel zijn van besluiten van
staten en raden. Vandaar ook het klemmend verzoek, namens de VVD-fractie bij
verschillende gelegenheden opgeworpen, inzicht te kunnen hebben in de uitvoeringswetgeving,
alvorens over deze Grondwetswijziging te beslissen.In verschillende fasen van de behandeling van dit voorstel heeft de regering
hier en daar wat zicht gegeven op de wel of niet referendabiliteit van deze
besluiten. Echter een duidelijk overzicht ontbreekt tot nu toe. Daarom de
vraag dit overzicht, en zo het inzicht, thans te verschaffen.Gaarne legden de leden van de VVD-fractie daarbij nog enkele meer gespecificeerde
vragen aan het kabinet voor. De minister heeft tijdens de plenaire behandeling
van wetsvoorstel 25 153 in deze Kamer gesteld dat op gemeentelijk niveau
de algemeen plaatselijke verordening misschien het meest aansprekende voorbeeld
is van een besluit op basis van artikel 128 a Grondwet, waar het de referendabiliteit
betreft. Kan hier nader op worden ingegaan? Waar wordt precies op gedoeld?Niet uitgesloten wordt geacht dat bestemmingsplannen referendabel zullen
worden verklaard. Wat is thans het concrete standpunt van de regering ter
zake? Hoe zal worden omgegaan met wijzigingen (groot en klein) van bestemmingsplannen?
Zullen de provinciale streekplannen en de wijzigingen daarvan referendabel
zijn?Tijdens de tweede lezing is bij de plenaire behandeling van dit voorstel
in de Tweede Kamer een interessante gedachtewisseling gevoerd ten aanzien
van het medebewind. Medebewindsbesluiten die algemene verbindende voorschriften
bevatten, zijn referendabel, stelde de minister.Welke – zo vroegen de leden van de VVD-fractie aan de regering –
zal de situatie zijn als de regering de gemeenten, of een aantal gemeenten,
in medebewind voorschrijft over een bepaalde aangelegenheid een verordening
vast te stellen en vervolgens in de ene gemeente wel en in de andere
gemeente niet bij referendum een dergelijke verordening wordt verworpen? Leidt
dat niet tot onoverzichtelijkheid en rechtsongelijkheid? Hoe denkt de regering
in voorkomende situaties dan te handelen?Deze leden zouden het zeer op prijs stellen als de regering in de memorie
van antwoord nader zou willen ingaan op de positie van de burgemeesters als
toezichthouders uit hoofde van artikel 273 Gemeentewet, dit in het verband
van schorsing en vernietiging van besluiten door de Kroon en op die van de
Commissaris van de Koningin in vergelijkbare omstandigheden (artikel 266 Provinciewet).De leden van de VVD-fractie wilden op een ander aspect van dit wetsvoorstel
dat in eerste lezing in deze Kamer aan de orde is gesteld, nog wat ingaan.
Het betreft de vraag wat er gebeurt als een wet die om spoedeisende redenen
direct in werking treedt en vervolgens in een referendum wordt verworpen.
Hoe zal dan worden omgegaan met diegenen die rechten aan de wet kunnen ontlenen?
De minister heeft daarover gezegd dat hij, de Kamer en de Raad van State hierop
zullen moeten toezien. Hoe ziet het kabinet dit precies?Tijdens de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel in eerste lezing
hadden de leden van de VVD-fractie – verwijzend naar de drempels die
in het voorstel zijn opgebouwd – gevraagd: werkt dit voorstel niet averechts
uit? Leidt het niet tot teleurstelling onder de kiezers?Tegen die achtergrond wilden deze leden tot slot nog enkele kanttekeningen
plaatsen met betrekking tot de wetgeving strekkende tot bestuurlijke herindeling.
Een onderwerp bij uitstek waar de burgers warm voor lopen. Deze leden noemden
in dat verband de gang van zaken rond de stadsprovincie Rotterdam en de recente
volksraadpleging in Twente.Gemeentelijke herindelingswetten zullen referendabel zijn. Stel nu dat –
neem Twente als voorbeeld – door een massale beweging onder de burgers
aldaar, de inleidende drempels worden genomen en er een correctief referendum
wordt gehouden, dan is het toch onwaarschijnlijk dat de kiezers in de rest
van het land voor de benodigde stemmen zullen zorgen welke een dergelijke
wet doen sneuvelen? En wat is dan de – voorspelbare – reactie?Ondanks een mogelijk fors nee in het betreffende gebied wordt de wet gewoon
de wet gelaten. Wat betekent dit voor de betrokkenheid van de burgers bij
onze parlementaire democratie?Eén kernvraag tot slot: werkt het referendum – waar slechts
ja of nee kan worden gezegd – niet polariserend en staat dit wetsvoorstel
zo niet haaks op het in en buiten ons land zo veel geprezen Nederlandse poldermodel?De leden van de VVD-fractie spraken de hoop uit dat de regering in staat
zal zijn een bevredigend antwoord op de door deze leden gestelde vragen te
geven.Na kennisneming van de schriftelijke voorbereiding door de Tweede Kamer
was het de leden van de CDA-fractie opgevallen hoe veel vitale
elementen van het correctief referendum, die in de uitvoeringswet(ten) geregeld
zullen worden, in nevelen gehuld blijven. In de nota n.a.v. het verslag van
de Tweede Kamer (stuk nr. 5, blz. 1) voeren de bewindslieden het onderscheid
tussen de grondwetgever en de gewone wetgever op als grond voor hun onmacht
c.q. onwil om duidelijkheid te verschaffen over een aantal aspecten die van
cruciale betekenis zijn om te kunnen beoordelen hoe de invoering van het referendum
in de Grondwet in de praktijk zal uitwerken. Moeten deze leden uit het aldaar
gestelde afleiden dat de gewone wetgever, zolang de grondwetgever nog bezig
is, te ruste is gegaan en niet reeds geruime tijd bezig is met de voorbereiding
van de uitvoeringswet waarover informatie zou kunnen worden verschaft
die van meer dan «slechts een beperkte, voorlopige betekenis»
is? Kan de zaak ook niet worden omgekeerd en worden gesteld dat inzicht in
de uitvoeringswet van cruciale betekenis is om de merites van de voorgestelde
grondwetswijziging te beoordelen? Zoals het ook niet ongebruikelijk is dat
de wetgever inzicht vraagt in de a.m.v.b. die strekt tot uitvoering van een
voorgestelde wet. Nog in december jl. bleek het mogelijk met de staatssecretaris
van Financiën een bindende afspraak te maken over de inhoud van een ministerieel
besluit nog voor dat het wetsvoorstel dat aan dat besluit ten grondslag lag
in stemming werd gebracht. Deze leden meenden zich ook te herinneren dat bij
de gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs in 1917 een pacificatiecommissie
opdracht kreeg (gewone) wetgeving strekkende tot die gelijkstelling voor te
bereiden en indien zij daarbij stuitte op de noodzaak tot grondwetswijziging
ook deze voor te bereiden. Deze leden zouden het daarom, ter voorkoming van
mystificaties, op prijs stellen als het kabinet een goed gedocumenteerde staatsrechtelijke
onderbouwing zou willen geven van het standpunt ingenomen op blz. 1 van de
vermelde nota en daarover advies zou willen inwinnen van onafhankelijke deskundigen.
Is het kabinet daartoe bereid?De leden behorende tot de CDA-fractie hadden er reeds bij de behandeling
in eerste lezing op gewezen dat het wetgevingsproces, na invoering van het
referendum in de voorgestelde vorm, een nogal rafelig einde krijgt waarbij
zelfs de toevallige weersomstandigheden van beslissende betekenis kunnen zijn.
De slordigheid wordt nog vergroot door de mogelijkheid spoedeisende wetsvoorstellen
te bekrachtigen nog vóór dat zeker is dat het wetgevingsproces
is voltooid. Dit schept grote onzekerheid.Deze leden zouden geholpen zijn bij hun poging de duur van deze onzekerheid
in te schatten indien zij kennis konden nemen van de termijnen die zullen
gelden voor de verschillende stappen die tot het referendum leiden. Gezien
de grote betekenis die de regering hecht aan een spoedige effectuering van
deze staatkundige vernieuwing twijfelden deze leden er geen moment aan dat
de bewindslieden de voorbereiding van de uitvoeringswet reeds vrijwel voltooid
hebben. Gaarne zouden zij vernemen welke termijnen zij daarin voorstellen
voor de bovengenoemde stappen.Mede als gevolg van de hoge drempels zal in de praktijk het vermogen om
een referendum in gang te zetten en tot een beslissend einde te brengen beperkt
zijn tot organisaties die over voldoende middelen beschikken om in betrekkelijk
korte tijd grote aantallen kiesgerechtigden te bewegen hun handtekening te
zetten en later aan de stemming deel te nemen. Overweegt het kabinet een subsidie-instrument
in het leven te roepen om de kansen om van dit instrument gebruik te maken
door minder bemiddelde groepen kiesgerechtigden te vergroten? Zo neen, waarom
niet?Reeds bij herhaling is gewezen op het ontbreken van duidelijkheid omtrent
vitale elementen van het referendum op provinciaal en gemeentelijk niveau
in tegenstelling tot die op landelijk niveau. Naar deze leden meenden te hebben
begrepen is de regering van mening dat de eerste geen zaak van de grondwetgever
maar van de wetgever is. Als dat de regel zou moeten zijn, vroegen zij zich
af waarom dan in artikel 128a, tweede lid wel het 30 procent meerderheidsvereiste
in de Grondwet wordt opgenomen maar niet de overige drempels en andere beperkende
bepalingen. In feite komt de opstelling van de regering erop neer dat ze instemming
vraagt aan de Kamer met het correctief referendum op lokaal en provinciaal
niveau zonder inzicht te willen geven in een aantal wezenlijke elementen van
dit referendum. Hoewel deze leden zich ervan bewust waren dat de meest klemmende
vragen reeds eerder gesteld waren persisteerden zij bij hun verzoek
om een duidelijk antwoord.Zij achtten het in dit verband van wezenlijk belang te weten welke besluiten
van provinciale staten en gemeenteraden referendabel zullen zijn. Welke uitzonderingen
op de algemeen verbindende voorschriften zullen bij wet worden gemaakt? Welke
medebewindsbesluiten zullen «reeds in de uitvoeringswet als niet referendabel.worden
aangemerkt» (nota naar aanleiding van het verslag, blz. 2)? Welke andere
(niet-alge- meen verbindende) besluiten zullen bij wet als referendabel worden
aangemerkt (krachtens artikel 128a, eerste lid)? Blijkens de nota naar aanleiding
van het verslag (blz. 3) zal de uitvoeringswet gemeenten en provincies «enige
ruimte» geven om in lokale verordeningen de lijst van uitgezonderde
(medebewinds)besluiten aan te vullen. Wat moet hier onder «enige ruimte»
worden verstaan? Hoe zal de regering deze ruimte in de wet begrenzen? Welke
criteria zal zij hanteren om te verzekeren dat «het instrument correctief
referendum niet wordt uitgehold»? Moet worden verwacht dat de vraag
welk besluit referendabel is in de ene provincie of gemeente anders zal worden
beantwoord dan in andere?Wordt na invoering van het referendum elke wijziging van een lokale referendumverordening
referendabel (zoals ook elke wijziging van de Grondwet en van de uitvoeringswet
op nationaal niveau)?Zullen de procedures voor een referendum op provinciaal en gemeentelijk
niveau overeenstemmen met die op landelijk niveau (inleidend verzoek gevolgd
door het kenbaar maken van de wens door de kiesgerechtigden)? Welke drempels
zullen daarbij worden opgeworpen? Welke termijnen zullen daarbij gelden? Krijgen
de gemeenten en provincies ook de mogelijkheid referendabele besluiten die
urgent worden geacht alvast maar in- of uit te voeren nog vóór
dat zeker is dat daarover geen referendum zal worden gehouden?De leden van de CDA-fractie hadden zich ook gestoord aan de evidente onjuistheden
in antwoorden van de bewindslieden op gestelde vragen. Zo spreken zij in de
nota naar aanleiding van het verslag (blz. 2) over «het opkomstvereiste
van dertig procent» en (op blz. 6) over een «opkomstdrempel».
Het onderhavige voorstel bevat echter geen opkomstvereiste. Artikel 89d bepaalt
dat het aantal tegenstemmers tenminste dertig procent moet omvatten van alle
kiesgerechtigden, hetgeen gans iets anders is. In gevallen waarin de aantallen
voor- en tegenstemmers elkaar niet veel ontlopen zal de opkomst dichter bij
de zestig procent moeten liggen om een beslissende, negatieve uitkomst op
te leveren. Wil het kabinet dit bevestigen?Op blz. 8 van de nota naar aanleiding van het verslag stellen de bewindslieden
dat de onzekerheid van een mogelijke verwerping bij referendum van een spoedshalve
reeds bekrachtigde wet aanvaardbaar is «omdat het slechts om een beperkte
periode zal gaan (te weten de periode tot het verstrijken van de termijn voor
het indienen van een inleidend verzoek)». Deze stelling is in haar algemeenheid
onjuist. Zij is alleen juist als geen inleidend verzoek wordt gedaan. Indien
dit wel gebeurt is de periode van onzekerheid langer en kan met elke volgende
fase langer worden. Die onzekerheid geldt ook voor nog niet bekrachtigde wetsvoorstellen.
Wil de regering het bovenstaande bevestigen? Deze leden hadden er eerder in
deze inbreng reeds op gewezen dat de afwezigheid van informatie over de termijnen
die zullen gelden voor de opeenvolgende fasen van het referendum een wezenlijke
belemmering vormt voor elke poging om de risico's en onzekerheden van dit
wetsvoorstel op dit punt in te schatten.De leden van de CDA-fractie riepen ook in herinnering dat in pleidooien
voor een referendum als middel tot vergroting van de kiezersinvloed vaak wordt
verwezen naar de tradities van directe democratie in Zwitserland. In vroeger
tijden was de directe democratie daar een mogelijkheid om direct verantwoordelijkheid
te dragen voor het gemeenschappelijk welzijn. Deze leden vroegen zich af of niet juist in de huidige omstandigheden
van een door massamedia beheerst politiek debat is gebleken dat referenda –
ook in Zwitserland – heel andere effecten hebben dan een persoonlijke
dialoog, zoals eertijds speciaal in de Zwitserse berggemeentes het geval was.
Laat niet juist de Zwitserse ervaring zien dat referenda onder de huidige
omstandigheden in plaats van een medium voor directe verantwoordelijkheid
een middel zijn geworden om de besluitvorming te blokkeren? De leden van de
CDA-fractie vroegen derhalve om een overzicht van de sinds 1973 – toen
het referendum voor het eerst in de programmatische grondslag van een Nederlands
kabinet een plaats kreeg – tot op heden in Zwitserland gehouden referenda,
hun effect op de besluitvorming, en de opkomst van de stemgerechtigden. Wijzen
deze gegevens niet in de richting van een steeds minder aan het oorspronkelijke
doel beantwoorden van deze constitutionele regeling?De leden van de CDA-fractie hadden voorts behoefte aan verduidelijking
van de mogelijkheden voor referenda over rijkswetten. Wil de regering het
oordeel vragen van de regeringen van de Nederlandse Antillen en van Aruba
over de mogelijkheid dat de gezamenlijke besluitvorming als geregeld in het
Statuut door een referendum uitsluitend onder de Nederlandse kiezers wordt
doorkruist? Is daarvoor niet een regeling in het Statuut nodig, of althans
een bij rijkswet tot stand te brengen grondwetswijziging?De leden behorende tot de PvdA-fractie verwelkomden het feit
dat deze regering dit wetsvoorstel niet alleen in de tweede lezing voorgeschreven
bij grondwetsherziening heeft ingediend – hetgeen haar constitutionele
plicht is – maar het wetsvoorstel ook tegenover beide Kamers con amore
wil verdedigen, waartoe zij immers geen constitutionele verplichting heeft.Deze leden stelden vast dat deze wijziging van de Grondwet tegelijk een
element heeft van deconstitutionalisering, én een element van dwingende
handleiding aan de wetgever over de wijze waarop deze de nieuwe openheid dient
te gebruiken.Deconstitutionaliserend is het voorstel omdat het voor het eerst in de
geschiedenis van ons land de soevereiniteit (verstaan als de uitoefening van
het hoogste gezag) van het orgaancomplex «regering en Staten-Generaal»,
doorbreekt ten gunste van de burgers zelf.Die soevereiniteit is al in 1953 (de huidige artikelen 93 en 94 Grondwet)
ruimschoots doorbroken door de rechtstreekse werking die is toegekend aan
zelfwerkende bepalingen van verdragsrecht, en aan besluiten van volkenrechtelijke
organisaties, zoals uitgeoefend door de wetgevers in «Brussel»
en de rechters in «Straatsburg» en «Luxemburg».Het is opvallend dat deze vergaande soevereiniteitsoverdracht aan internationale
en supranationale instellingen een halve eeuw eerder tot stand kon komen dan
de hier voorgestelde zeer beperkte overdracht aan de burgers zelf, en dat
zelfs nu nog dit vertrouwen in de wilsvorming van de eigen burgers niet bij
allen in gelijke mate, en bij sommigen zelfs in het geheel niet, aanwezig
blijkt te zijn.Deze vaststelling roept voor kenners van de politieke geschiedenis onweerstaanbaar
de herinnering op aan de weerstanden die einde vorige eeuw, tot 1919 toe,
aanwezig waren tegen invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen, en
tegen invoering van het vrouwenkiesrecht.Staande in de traditie van liberalen, vrijzinnig-democraten en sociaal-democraten
die ijverden voor invoering van het algemeen kiesrecht konden de leden behorende
tot de PvdA-fractie zich zeer wel vinden in dit wetsvoorstel, dat het mogelijk
maakt voor de burgers om, op hun verzoek, besluiten van de wetgever in formele
zin, en algemeen verbindende voorschriften uitgevaardigd door provinciale
staten en gemeenteraden, te corrigeren. Tegenover deze principiële deconstitutionalisering voert het wetsvoorstel
tegelijk een aantal beperkingen in waaraan regering en Staten-Generaal zich
moeten houden bij de wetgeving ter uitvoering van deze directe invloed van
kiezers op de besluitvorming. Dat de Grondwet hierbij een aantal duidelijke
regels stelt, zoals zij die ook stelt ten aanzien van de bevoegdheid van andere
staatsinstellingen, ligt voor de hand.De leden van de PvdA-fractie hadden liever gezien dat op het punt van
het minimum aantal handtekeningen nodig om nationale referenda mogelijk te
maken, geen getallen waren neergelegd in de Grondwet, en dat meer vertrouwen
was gesteld in de wijsheid van de wetgever, zoals de Commissie-Biesheuvel
in 1985 heeft voorgesteld. Het getal van 600 000 kiezers, het dubbele
van het aantal dat de Commissie-Biesheuvel bij een wettelijke uitwerking voor
ogen stond, is bovendien hoog.De minister heeft deze leden bij de eerste lezing niet kunnen overtuigen
van haar stelling dat ontwikkelingen in de communicatie-technologie sinds
1985 daartoe nopen.De leden wezen er op dat reeds een zware drempel is ingebouwd door de
eis dat de meerderheid die in een referendum een wetsvoorstel verwerpt dertig
procent moet bedragen, niet van de opgekomen maar van de ingeschreven kiezers.Begrepen deze leden het goed dan betekent artikel 89d dat de uitslag niet
geldt, zelfs wanneer 58% van de kiezers heeft deelgenomen (29,5% tegen het
wetsvoorstel en 28,5% voor). Deze leden wezen er op dat een opkomst van 58%
bij verkiezingen in onze dagen tot de behoorlijke opkomsten mag worden gerekend.Deze leden meenden dan ook dat deze drempel ten aanzien van de bindende
uitslag het mogelijk maakt om de drempel bij de aanvraag van het referendum
lager te stellen.Zij zouden daarom van de regering alsnog een onderbouwing willen vragen
van de hoge drempel van 600 000 bij de aanvraag, nu uit debat in de Tweede
Kamer is op te maken dat dit getal van 600 000, anders dan deze leden
hadden vermoed, niet het resultaat zou zijn van een concessie aan een van
de leden van de vorige regeringscoalitie.Ook in het algemeen waren deze leden, met de regering, van mening dat
de nadere uitwerking van deze nieuwe constitutionele bevoegdheid overigens
zo veel mogelijk aan de gewone wetgever kan worden overgelaten.Deze laatste stelling pasten deze leden ook toe op de nadere algemene
uitwerking van decentrale referenda door de wetgever en door staten en raden.Zo kan de discussie over de vraag of verordeningen, die algemeen verbindende
voorschriften inhouden ter uitvoering van verplichtingen van medebewind, uitgesloten
moeten worden van een referendum (althans voor zover de wet aan staten en
raden terzake geen beleidsvrijheid heeft gegeven) naar de mening van deze
leden in de wet worden beantwoord. Hetzelfde probleem kan zich immers ook
voordoen wanneer raden en staten zelf over een besluit in medebewind beslissen.
Daarvoor is in de wet een oplossing gevonden.Deze leden zeiden er dan ook van uit te gaan dat de regering persisteert
bij haar in de Tweede Kamer opnieuw ingenomen standpunt dat de grondwetgever
niet is gehouden om in dit stadium op de besluitvorming van de gewone wetgever
verder vooruit te lopen dan in rede nodig is om de voorgestelde wijzigingen
van de Grondwet toe te lichten.De leden behorende tot de PvdA-fractie vroegen het standpunt van de regering
inzake de herziene motie Rehwinkel-Brood (Kamerstukken II, 26 156, nr.
7), welke een wettelijk verbod vraagt voor «het uitschrijven van een raadplegend referendum door een bestuursorgaan niet met betrekking
tot eigen besluitvorming».Kan deze, (salva omni reverentia) ietwat kreupel geformuleerde wens, ook
zodanig beperkt worden uitgelegd dat deze alleen vraagt om in de wettelijke
regeling vast te leggen dat staten en raden in hun «referendum-verordening»
moeten vastleggen op welk moment in een procedure van besluitvorming waarbij
een provincie of gemeente is betrokken een raadplegend referendum kan worden
gehouden? In verschillende bestaande verordeningen over een raadplegend referendum,
waaronder die van Amsterdam, is zo'n bepaling immers al opgenomen.Deze uitvoering zou het voor de burgers van de gemeente Hengelo, zo meenden
deze leden, wél mogelijk maken om over de vorming van Twentestad een
uitspraak te doen, doch alleen in die fase van de procedure waarin die gemeente
terzake een advies moet uitbrengen – welk advies dan voorwerp kan zijn
van een referendumaanvraag. Zou zulk een beperkte uitleg worden gevolgd, is
de regering dan bereid de motie uit te voeren?De leden van de fracties van SGP, RPF en GPV verklaarden, onder verwijzing naar hun inbreng in het voorlopig verslag
inzake wetsvoorstel 25 153 (Kamerstukken I, 1997–1998, nr. 67),
met uiterst gemengde gevoelens kennis genomen te hebben van het onderhavige
wetsvoorstel. In deze instantie wilden zij de de minister nog de vraag voorleggen
of hij kan bevestigen hetgeen tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer (Handelingen II, 1998–1999, nr. 50, blz. 3361, l.k.)
is gesteld, namelijk dat verwacht mag worden dat het instrument van het referendum
eerder een staatkundig incident (ultimum remedium) dan een ruime staatkundige
praktijk zal zijn.De heer Bierman zei gaarne de in de media toegezegde notitie
van de minister te ontvangen over de uitvoeringswetgeving, waarbij naar hij
aannam ook de uitvoering van referenda op het niveau van provincie en gemeenten
in relatie tot het Rijk nauwkeurig wordt beschreven. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om ruimtelijke plannen, liggend op het grondgebied van de ene gemeente die
schadelijk kunnen zijn in hun effecten voor buurgemeenten (b.v.) het Amsterdamse
IJburg-referendum waarbij Muiden en Diemen buitenspel stonden).Voorts behoort IJburg tot de zogeheten VINEX-locaties welke door het Rijk
(mede) zijn geïnitieerd en (mede) worden gefinancierd. Dwingt dit tot
een nationaal referendum?De voorzitter van de commissie,StoffelenDe griffier van de commissie,Hordijk XNoot1Samenstelling: Postma (CDA), Tiesinga-Autsema (D66), Holdijk (SGP), van
Dijk (CDA), de Beer (VVD), Batenburg, Rensema (VVD), Schoondergang-Horikx
(GL), Jurgens (PvdA), Bierman, Wiegel (VVD) (plv. voorzitter), Hirsch Ballin
(CDA), Stoffelen (PvdA) (voorzitter) en Ruers (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19981999-26156-221.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl