Urgentieprogramma Randstad; Verslag algemeen overleg van 18 november 2009 over de brief van minister Eurlings (VW) d.d. 9 november 2009 over Randstadbesluiten Amsterdam-Almere-Markermeer (31089, nr. 57)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138579
 2009-2010
 
 31 089
 Urgentieprogramma Randstad
 
 
 
 
 Nr. 
 67
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 14 december 2009
 De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat
en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer hebben op 18 november 2009 overleg gevoerd met minister
Eurlings van Verkeer en Waterstaat over:
 
 – de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat
d.d. 9 november 2009 betreffende Randstadbesluiten: Amsterdam–Almere–Markermeer
(31 089, nr. 57).
 
 Van dit overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Jager
 De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,
 Koopmans
 De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Sneep
 
 
 
 Voorzitter: Jager
 
 
 Griffier: Sneep
 
 
 Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Aptroot, Van der Ham, Jager,
Koopmans, Van Leeuwen, Linhard en Vendrik,
 
 en minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat en minister Cramer van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, die zijn vergezeld
van enkele ambtenaren van hun ministerie.
 
 De voorzitter: Ik open de vergadering en heet
een ieder, en de minister van Verkeer en Waterstaat en de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer in het bijzonder van harte welkom.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Voorzitter. Inmiddels
is bekend dat ik tot mei dit jaar mede-eigenaar was van een damesmodewinkel
in Amsterdam. Toen wij meer dan dertig jaar geleden de winkel overnamen, putten
wij uit het leerlingenbestand van de streekschool. Monica was een van de eerste
jonge meisjes die twee dagen in de week bij ons kwam werken en twee dagen
in de week naar school ging. Dat was in 1976. Toen Monica een vriend en een
dochter kreeg, besloot het gezin in 1989 naar het nieuwe Almere te verhuizen.
Zij kwamen in aanmerking voor een premie A-woning van 140 000 gulden
met 36 000 gulden subsidie. Monica heeft ruim dertig jaar bij ons gewerkt.
Ik heb haar eergisteravond gebeld om bevestigd te krijgen wat twee jaar geleden
haar beweegredenen waren om te stoppen. Ik citeer: «Ik was er klaar
mee, met dat reizen. Met trein of auto was ik bijna altijd van kwart voor
acht in de ochtend tot kwart over zeven in de avond van huis. Dat was bijna
twaalf uur voor acht uur betaald werk. Zo dicht bij Amsterdam.» Voor
de PvdA telt iedereen mee. De RAAM-brief van 6 november 2009 stemt tot
optimisme. In Almere 2.0 biedt Almere zichzelf en de Randstad een gezamenlijke
kans om een kwantitatieve woonopgave te verbinden aan een kwalitatieve schaalsprong.
Land, Randstad en Almere kunnen aan kracht winnen als de economische en sociale
agenda en de vestiging van hoog onderwijs hand in hand gaan met het bouwen
van woningen. In de komende twintig jaar zijn in de Randstad 500 000
woningen nodig om te voorkomen dat de wachtlijsten groter worden. Mensen worden
gedwongen ver weg van het werk te gaan wonen met alle sociale en verkeersgevolgen
van dien. De Randstad heeft 7 miljoen inwoners. Meer dan de helft van het
bruto binnenlands product wordt in deze stedelijke regio verdiend. Het Rijk
heeft Almere verzocht 60 000 woningen voor haar rekening te nemen. Dit
voorkomt noodzakelijke bouw in natuurgebieden die wij voor Nederland willen
behouden. Ik noem het Groene Hart, de Utrechtse Heuvelrug, het Waterland en
het schoon en mooi Markermeer en IJmeer. Dit zijn prachtige natuurplekken
die wij koesteren en nodig hebben om behalve te werken ook te kunnen ontspannen.
De toekomstvisie Markermeer en IJmeer is een integraal onderdeel van de schaalsprong.
 
 De heer Koopmans (CDA): Wij zitten hier om
de regering te controleren. Hoe weet mevrouw Linhard zeker dat de getallen
die zij voorleest vandaag, volgend jaar en over tien jaar kloppen?
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Dit zijn cijfers die
door het Centraal Planbureau regelmatig zijn doorgerekend en voorlopig staan
als een huis. De Metropoolregio is een krachtgebied en een ontwikkelingsgebied
met internationale aantrekkingskracht. Deze regio zal zeker blijven groeien.
In de rest van Nederland is sprake van een teruggang in de bevolking. Dit
heeft tot gevolg dat in de Metropoolregio de bevolking verder gaat groeien.
Wij baseren ons op de cijfers die wij hebben gekregen.
 
 De heer Koopmans (CDA): Wij moeten niets.
Wij maken onze eigen keuzes. Het kabinet baseert zich op de Nota Ruimte die
een paar jaar oud is. De diepe crisis heeft voor een deel zijn basis in een
woningmarkt die continu is gegroeid. De crisis brengt een verandering in 16
miljoen koppen in Nederland mee. Brengt dit ook een geweldige verandering
op de woningbouwmarkt mee?
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Ik deel die mening
nog niet. Ik denk dat de noordelijke regio gaat groeien omdat wij de economische
kracht daarvandaan moeten halen om heel Nederland te laten groeien. De komende
twee jaar gaat een werkmaatschappij verder aan de slag. Ik denk dat wij ons
gezichtsveld daarop verder kunnen bepalen.
 De PvdA steunt het plan Almere 2.0 met de realisatie van meer differentiatie
in woonmilieu en daarmee in bevolkingssamenstelling: luxe woningen en sociale
huurwoningen aan en op het water met als doel om werken, wonen en natuur op
een goede manier met elkaar te combineren. Met de westwaartse uitbreiding
groeien Almere en Amsterdam als zustersteden naar elkaar toe. Wij vinden dat
de IJmeerverbinding er moet komen. Dagelijks zullen 50 000 mensen gebruik
maken van deze verbinding. Zij zullen letterlijk en gevoelsmatig verbonden
zijn met die grootstedelijke regio die zich kan meten met andere sterke stedelijke
regio’s in West-Europa zoals Kopenhagen en Malmö waar een prachtige
verbinding is ontstaan.
 De door het kabinet genoemde terugvaloptie Hollandse Brug vinden wij geen
goed alternatief. Zo’n grote schaalsprong is alleen verantwoord als
wij een leefbare stad maken. Zonder de kracht die de IJmeerverbinding vertegenwoordigt,
dreigt een stad te ontstaan waar de sociale problemen te groot worden. Wij
willen onze bewoners dat niet aandoen. Wij onderschrijven de door het kabinet
voorgestelde inzet van de grote stakeholders verenigd in een werkmaatschappij.
De werkmaatschappij gaat onderzoeken hoe de IJmeerverbinding een positieve
businesscase kan worden. Het optimaliseren van de MKBA is een mooie uitdaging.
Wij vragen los van kostenbesparing aandacht voor de kwalitatieve en sociaaleconomische
effecten. De innovatieve watertechnologie, duurzame woningbouw, de hightech
ov kunnen voor talrijke en kansrijke economische spin-offs zorgen. Dit project
biedt buitengewone mogelijkheden voor kennisontwikkeling. Wij plaatsen kritische
kanttekeningen bij de wijze waarop de doelen uit de Nota Ruimte volgens de
MKBA-systematiek zijn ondergebracht bij de indirecte effecten. De minister
heeft tijdens de persconferentie zijn commitment gegeven aan de inrichting
van en de deelname aan de werkmaatschappij. Hiermee wordt de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van Rijk, regio en gemeente in samenspraak met ondernemers,
onderwijsinstelling en onderzoeksinstituut geborgd. Wij dringen erop aan om
zo snel mogelijk doch uiterlijk januari 2010 aan de slag te gaan en als Kamer
halfjaarlijks te worden geïnformeerd over de voortgang. Kan de minister
dit toezeggen?
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): In de IJmeerverbinding
zitten een aantal varianten. Kiest de PvdA voor een tunnel, brug, openbaar
vervoer of snelweg? Mijn keuze is geen brug en geen snelweg.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): De PvdA staat voor
een openbaarvervoerverbinding.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Onder water?
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Dat is afhankelijk
van de MKBA. Wij kiezen voor een verbinding met de voorkeur voor een tunnel.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Ik vrees dat
de verbinding een brug kan zijn, of liever niet?
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Liever niet, maar
dat sluit uw eerste vraag niet uit.
 
 De heer Koopmans (CDA): Hoe ziet in de ogen
van mevrouw Linhard de MKBA er uit? Op grond van welke uitkomst komt zij tot
welke keuze?
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Wij moeten op dit
moment niet ingaan op de techniek van de MKBA.
 
 De heer Koopmans (CDA): In de brief van de
regering staat dat wij kunnen reiken naar wat wij willen maar er komt altijd
iets vreselijks negatiefs uit. De minister van Verkeer en Waterstaat zegt
dat het erger is dan de Zuiderzeelijn. Mevrouw Linhard zegt dat het afhankelijk
is van de MKBA maar geeft geen duidelijkheid over de vraag welke uitkomst
tot welke keuze leidt.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Ik deel het standpunt
van het kabinet dat de komende twee jaar wordt gewerkt aan de cijfers. Ik
wil dit afwachten en vervolgens wegen.
 De PvdA vindt dat de integrale benadering van de RAAM verder kan en moet
worden verstevigd door de vijf projecten de status van een groot project te
geven. Wij staan voor de kansen die de integrale gebiedsontwikkeling biedt.
De bundeling van de kennisagenda’s van de verschillende ministeries
kan voor bijzondere effecten zorgen. De PvdA vindt dat de vijf projecten voldoen
aan de criteria zoals opgenomen in de Regeling Grote Projecten en zal daartoe
een motie indienen. Wij onderschrijven met het kabinet de ecologische schaalsprong,
maar constateren dat de financiële invulling sterker zou moeten zijn.
De eerste fase van het TMIJ-plan is begroot op 115 mln. Daarvoor is 20 mln.
vrijgemaakt. Hoe ziet de meerjarenplanning eruit? Is het Rijk bereid de ter
beschikking staande kennis op het gebied van ecologie bij het Planbureau voor
de Leefomgeving in te zetten bij de werkmaatschappij? Deelt de minister de
mening dat het essentieel is om eerst te investeren in groen en blauw? De
PvdA vraagt extra aandacht voor de grootstedelijke voorzieningen. Almere heeft
met een achterstand te maken. Sport, cultuur, welzijn en zorg zijn alle cruciaal
voor een evenwichtige doorontwikkeling. De PvdA verzoekt de ministers de mogelijkheden
te onderzoeken, te verwoorden en op te nemen in het IAK. Zijn de ministers
daartoe bereid?
 Visie, commitment, wettelijk kader en verantwoording zijn allemaal kernwoorden
voor dit enorme project. Ik besluit met het belangrijkste kernwoord «betrokkenheid»,
want iedereen telt mee.
 
 De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Als wij
het goed met elkaar regelen, gaat het in de toekomst gebeuren in Almere. Wij
scheppen deze mogelijkheid in Flevoland. In de praktijk zal blijken in welk
tempo dit zal worden gerealiseerd. In 60 000 nieuwe woningen vinden 150 000
mensen hun plek. Er komen 100 000 arbeidsplaatsen. Een beter openbaar
vervoer tussen Schiphol, Amsterdam, Almere en Lelystad wordt gerealiseerd.
De kwaliteit van het Markermeer en IJmeer moet verbeteren want waterrecreanten
vinden dat dood water. Ik noem ook de ontwikkeling van de luchthaven Lelystad
en het verbeteren van de bereikbaarheid van Almere richting het Gooi en Utrecht.
Het is een interessante gedachte om hiervan een groot project te maken. De
Kamer krijgt dan regelmatig informatie, kan de vinger aan de pols houden en
kan de regering goed controleren. Wij vinden het advies van het maatschappelijk
platform RAAM onder leiding van de heer Van Woerkom interessant en nuttig.
De VVD steunt deze vijf projecten. Het is niet alleen voor Almere en Flevoland
belangrijk maar van nationaal belang om de woningen en arbeidsplaatsen
daar voor elkaar te krijgen. De druk op het Groene Hart wordt weggehaald en
de steden worden niet onredelijk verdicht. Het is dus voor het woon- en leefmilieu
elders in de Randstad van groot belang. Almere is ambitieus. Almere heeft
met volle steun van provincie Flevoland mooie plannen gemaakt. Almere 2.0
is een uitbreiding van de stad op het land en het water. Het wordt een aantrekkelijk
woon- en leefmilieu. Het is prettig dat op een ruimere manier kan worden gebouwd
met een variatie die in veel steden niet mogelijk is. De VVD wil eerst zekerheid
over het vervoer per auto en openbaar vervoer. Als dat niet is geregeld, dan
kan niet grootschalig worden gebouwd. Wij willen niet dat er plannen worden
gemaakt voor eerst 10 000 woningen en vervolgens 20 000 woningen
in de hoop dat het gebied in de toekomst wordt ontsloten. Wij hebben deze
rampen in andere delen van het land gezien. Het is nuttig om een gezamenlijke
werkmaatschappij op te richten. Provincie, Rijk, de gemeente Almere, de gemeente
Amsterdam en private partijen zitten bij elkaar. De private partijen dienen
vanaf het begin mee te praten over en te kijken naar de mogelijkheden, oplossingen
en de manier waarop wij later gaan investeren. Ik zei net dat de ontsluitingen
voor openbaar vervoer en auto moeten verbeteren. De VVD vindt net als de PvdA
het absoluut geen optie om steeds meer verkeer over de Hollandse Brug te willen
jagen. De Hollandse Brug is op dit moment ontoereikend. Wij moeten al bij
een beperkte bouw in Flevoland over een extra ontsluiting praten. Dat was
tientallen jaren geleden al de bedoeling. Zonder een tweede westelijke IJmeerverbinding
kan het grootschalige niet doorgaan. Alle mensen die daar wonen en werken
hebben recht op een behoorlijke ontsluiting via autowegen en openbaar vervoer.
Wij vinden het prima dat aan een tunnel wordt gerekend, maar wij denken dat
het te duur zal worden. Wij kiezen voor een IJmeerbrug. Dat is het minimale
dat moet gebeuren. Wij kiezen voor een dubbeldeks IJmeerbrug omdat wij vinden
dat het openbaar vervoer en autoverkeer daaroverheen moeten kunnen gaan. Een
dubbeldeksbrug is niet veel duurder dan een brug met een enkeldek. Wij hebben
gisteren met een aantal vooraanstaande Nederlandse bedrijven en ingenieurs
gesproken. Zij maken duidelijk dat een dubbeldeksbrug goed kan. De meerkosten
zijn beperkt. De druk op de Hollandse Brug en de aan- en afrijroutes wordt
weggenomen met twee goede ontsluitingen voor Almere. De tijdsschema’s
zijn weinig ambitieus. Het bouwen start eerder. Een IJmeerverbinding kan pas
in 2025. Wij moeten proberen dat een paar jaar eerder voor elkaar te krijgen.
Een dubbeldeks IJmeerbrug voor autoverkeer en openbaar vervoer is een absolute
voorwaarde en onze eerste prioriteit.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): De ontsluiting moet
zijn geregeld voordat wordt gebouwd. Wij moeten niet wachten op eerst 10 000
woningen en dan 20 000 woningen, want dat heeft rampen veroorzaakt elders
in het land. Ik ben het daar helemaal mee eens. Ons standpunt is: eerst bewegen
en dan bouwen. Pas in 2025 bekijken wij of er een brug komt. Op welke wijze
verhoudt zich dit tot elkaar?
 
 De heer Aptroot (VVD): Dit is een misverstand.
Het schema van het kabinet toont een IJmeerverbinding in 2025. Het is flauwekul
om te stellen dat de verbinding er over drie of vijf jaar moet zijn. Er moet
veel worden gerekend, getekend en gesproken. De kosten-batenanalyse moet opnieuw
worden gemaakt. De planologische procedures moeten worden gevolgd. Ik vind
2025 te laat. Het kabinet moet een ambitieuzer plan hebben. Ik denk dat wij
het daarover eens zijn. Naast de eerste prioriteit, namelijk een dubbeldeks
IJmeerbrug, vinden wij dat niet valt te ontkomen aan de verbetering van de
verbinding van de Flevopolder naar het zuiden richting Utrecht. Wij vinden
dat de A27 moet worden verbreed. De minister vindt dat ook. Wij willen dat
serieus wordt gekeken naar de Stichtse Lijn, de openbaar vervoer
verbinding van Almere, Huizen en Utrecht. Wij vinden dat op beide zou moeten
worden gemikt. Ik wil extra asfalt. Het lekker verbreden van de weg. Dat wil
GroenLinks nooit want die zijn anti-auto. Wij zijn niet anti-auto of anti-openbaar
vervoer. Wij willen dat mensen zich kunnen bewegen en zelf de beste keuze
kunnen maken tussen auto en openbaar vervoer. Wij willen een nieuwe openbaarvervoerverbinding.
Onze keuzes zijn duidelijk, dus niet dralen, meer ambitie van het kabinet
en geen halve oplossingen.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Voor mij ligt
een recente brief van de gemeente Almere. De brief is ondertekend door mevrouw
Jorritsma. Zij is partijgenoot van de heer Aptroot. Het is een interessante
brief. In de brief wordt gesproken over de noodzaak van de IJmeerlijn. Mevrouw
Jorritsma, partijgenoot van de heer Aptroot, heeft het niet over een snelweg.
Dat lijkt mij terecht want een snelweg onder of boven het IJmeer is een drama.
Ik begrijp dat mevrouw Jorritsma, partijgenoot van de heer Aptroot, daar niet
over spreekt. Wat vindt de heer Aptroot van deze brief van mevrouw Jorritsma,
zijn partijgenoot?
 
 De heer Aptroot (VVD): Wij steunen de brief
van mevrouw Jorritsma. De IJmeerverbinding die zij wenst, wensen wij ook.
Wij steunen de burgemeester, het gemeentebestuur, de inwoners van Almere en
de inwoners van Flevoland in de verbinding die zij wensen. Het aardige is
dat zij wat ons betreft meer krijgen. Een dubbeldeksbrug kost maar enige tientallen
procenten meer dan een enkeldeksbrug. Omdat het nauwelijks extra geld kost,
krijgen ze een extra autoverbinding. Dat betekent dat de auto’s die
tussen Amsterdam en Almere pendelen twaalf kilometer minder rijden en enorm
veel tijd winnen en dat de files zijn verdwenen. Dat is goed voor het milieu.
Burgemeester Jorritsma vraagt iets en van de VVD krijgt ze meer. Geweldig.
Je zult toch zulke partijgenoten in de Kamer hebben.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): De heer Aptroot
gedraagt zich als Sinterklaas maar het schoentje is niet gezet. Mevrouw Jorritsma,
partijgenoot, zegt laat maar zitten tegen de heer Aptroot, partijgenoot. Deze
brug creëert een enorme partij asfalt dwars over het IJmeer en een rotzooi
in Amsterdam. Niet doen, zegt mevrouw Jorritsma tegen de heer Aptroot. Wat
zegt de heer Aptroot tegen mevrouw Jorritsma, zijn partijgenoot?
 
 De heer Aptroot (VVD): Het is jammer dat de
heer Vendrik op hol of op tilt slaat als hij een brief leest van een echte
burgemeester, een VVD-burgemeester. In de brief staat wat zij in ieder geval
wil hebben. Er staat niet geschreven dat zij geen extra autoverbinding zou
willen. De brug wordt niet breder want de dekken liggen bovenop elkaar. Dat
kan heel goed. Zij vraagt iets en krijgt veel meer. Je krijgt meer waar bij
de VVD. Dat is niet het geval bij GroenLinks. Alle autobezitters worden gepest
en kunnen eeuwig in de file staan. De medewerkster van mevrouw Linhard is
gestopt. Zij had graag met het autootje naar de winkel willen rijden of met
een goede nieuwe openbaarvervoerverbinding naar haar werk willen gaan. Mevrouw
Jorritsma weet nu meer dan ooit dat zij lid is van de goede partij.
 
 De voorzitter: Het is aan de Kamer om een
groot project aan te wijzen. De procedure daartoe is als volgt. De commissie
neemt een besluit tot aanwijzing grote projecten in een procedurevergadering.
Daarna gaat het voorstel tot aanwijzen van grote projecten voor advies naar
de vaste commissie voor de Rijksuitgaven. Het van advies voorziene voorstel
gaat naar de Kamervoorzitter. De Kamer neemt plenair het besluit over de aanwijzing
tot een groot project.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Voorzitter. De SP
komt bij deze kabinetsbesluiten tot de conclusie: lang gewacht en weinig antwoorden.
Er worden vooral beslissingen op de lange baan geschoven. Wij weten niet waar
de 60 000 woningen moeten komen. Er is geen besluit genomen over het
openbaar vervoer. Het geld ontbreekt. De SP onderschrijft de noodzaak om te
beginnen met investeringen om het ecologisch systeem en de biodiversiteit
te verbeteren. Het herstel van de natuurwaarden is een voorwaarde voor andere
ontwikkelingen. Het kabinet reserveert 25 mln. voor de start. De komende twintig
jaar is dat bedrag nodig. Gaan de ministers dit geld voor de verbetering van
de natuurwaarden op voorhand reserveren? Ik heb bij de behandeling van de
Structuurvisie Randstad 2040 het nodige gezegd over de internationale concurrentiepositie
als maat van alle dingen. In de RAAM-brief wordt de eenzijdige fixatie op
de internationale concurrentiepositie weer veelvuldig aangehaald als doel
van de drievoudige schaalsprong. Dat is een eenzijdige kijk op de zaak. Het
gaat de SP om het welzijn en ontplooiingskansen van de mensen, om de sprong
in het stedelijk systeem met nieuwe sociale en culturele voorzieningen, onderwijs,
meer variatie in woonvormen en een aantrekkelijke openbare ruimte. Zonder
de fixatie op de internationale concurrentiepositie is dit hard nodig. Er
komt een hogeschool. Dat is fantastisch en prima, maar er is meer nodig. De
scheiding van de bestaande en nieuwe stad moet worden voorkomen. Hoe gaat
het kabinet hiervoor zorgen?
 Wij zijn het eens met de schaalsprong stedelijk systeem. Het realiseren
van de behoefte aan woningen elders in de Randstad is niet gewenst vanwege
de aanslag op de steeds schaarser wordende open ruimte en de cultuurhistorische
waarde van de landschappen. De regering accepteert de wens van Almere om naar
het westen te gaan bouwen. Almere is sterk georiënteerd op Amsterdam.
Wij hebben onze bedenkingen bij het eiland. Volgens de SP is binnendijks ruimte
genoeg. Het eiland is duur, vereist natuurcompensatie en de zoetwaterveiligheid
dreigt in het geding te komen. Dit is in tegenspraak met de Nota Ruimte waarin
staat dat vestiging van nieuwe of uitbreiding van bestaande buitendijkse functies
ongewenst is. Heeft de minister enig zicht op de woonmilieus die daar moeten
worden gerealiseerd? Het brengt enorme kosten met zich mee om het exploitabel
te maken. Het is begrijpelijk dat Almere naar het westen wil bouwen. Aan de
oostkant is de grond in bezit van projectontwikkelaars en institutionele beleggers.
Die grond was ooit overheidsbezit maar is verkocht. Dat was een domme actie.
De grond is inmiddels vijftien keer over de kop gegaan. Dat moet straks worden
opgebracht door de mensen die daar een huis kopen. Het kadaster spreekt over
dubieuze en twijfelachtige transacties. Voor de SP is dit het moment om goed
te onderzoeken op welke manier dat allemaal heeft plaatsgevonden. Wij kunnen
ons hiervoor niet meer afwenden. Wij kunnen de samenleving niet opzadelen
met deze gigantische kosten en het verlies aan regie.
 Wij zijn blij dat het kabinet een betere openbaarvervoerverbinding tussen
Almere en Amsterdam wil. De keuze voor een IJmeerverbinding met als terugvaloptie
de verbinding Hollandse Brug lijkt ons een draagkrachtig voorstel. Vervolgens
worden geen gelden gereserveerd. Bij de Zuiderzeelijn reserveerde de regering
onmiddellijk een bedrag voor de terugvaloptie. Op basis daarvan werd verder
onderzoek gedaan. Waarom wordt nu geen onderzoek gedaan? Zonder geld geen
verbinding. De SP wil eerst bewegen en dan bouwen. De mensen worden op voorhand
de auto ingejaagd als het kabinet wacht met het nemen van een besluit tot
de eerste 10 000 woningen zijn opgeleverd. Zie ze maar weer de auto uit
te krijgen. Wij hebben de nodige vragen over de vervoerswaarde van de IJmeerverbinding.
Wat neemt de regering mee in het onderzoek? Neemt de regering mee dat de wegen
vastlopen en een goed openbaar vervoer de reizigers kan verleiden? Houdt de
regering rekening met mogelijke openbaarvervoerplannen in Almere en Amsterdam?
Amsterdam zou de tram IJburg – Centraal Station op termijn moeten opwaarderen
naar een trein- of metroverbinding. Gaat de minister serieus alle
kansen voor het openbaar vervoer integraal bekijken? De SP kiest in eerste
instantie voor een verbinding onder land of water als uit onderzoek blijkt
dat de vervoerswaarde van de IJmeerverbinding een groot surplus is.
 De regering heeft een aantal besluiten uitgesteld en laat een werkmaatschappij
hier verder naar kijken. Vijf overheden en een aantal private partijen moeten
samen met voorstellen komen. Er moet financieel draagvlak worden gevonden.
Het kan goed gaan maar het kan het ideale recept zijn voor veel vertragingen,
hoge proceskosten en veel onduidelijkheden. De Amsterdamse Zuidas heeft ons
dat geleerd. Wie wordt leidend in dit proces? Op welk moment is het werk gedaan?
Hoe zit het met de risico’s? Ik verwijs naar de Blauwe Stad.
 
 De heer Van der Ham (D66): De SP gaat in eerste
instantie voor de tunnel. Een brug wordt niet uitgesloten als een tunnel onbetaalbaar
blijkt.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): De verbetering van
de vervoerswaarde moet aantoonbaar worden gemaakt. Er liggen onderzoeken en
rapporten. Wij moeten daar uitsluitsel over hebben. De relatie met het peperdure
eiland hoeft niet van ons. Wij vinden dat een vreemde koppeling. Dat is de
reden van mijn vragen aan de minister. Onze eerste optie is een tunnel.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Ziet de heer Van Leeuwen
de sociaaleconomische ontwikkeling in Almere direct gekoppeld aan de IJmeerverbinding
en een goed contact met Amsterdam?
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Dat is prima. Als
de IJmeerverbinding niet komt dan is naar de mening van mevrouw Linhard sprake
van sociaal culturele achteruitgang in Almere. Wij vinden dat overdreven.
Het is ervan afhankelijk waar in de westelijke variant in Almere wordt gebouwd.
Het kan worden omgedraaid. Er is een snelle verbinding met Amsterdam dus Almere
hoeft niets te doen aan sociaal culturele voorzieningen, want iemand is in
vijf minuten op het Leidseplein. Dat is niet slim als een stad wil groeien
en ontwikkelen, maar het is afhankelijk van het onderzoek over de vervoerswaarden
of de IJmeerverbinding dit gaat leveren.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): De vervoerswaarde
is niet regelrecht verbonden aan de economische ontwikkeling in Almere. De
emotionele kracht en de vervoerskracht maken dat een gezamenlijk zusterproject
van twee steden naast elkaar zich verder economisch kan ontwikkelen. Onderschrijft
de heer Van Leeuwen dat de daaruit voortvloeiende interactie en innovatieve
kracht verbeteren?
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Het wordt een beetje
selffulfilling prophecy. Almere kan als zelfstandige entiteit de andere kant
op ontwikkelen zonder constant het zusterstadverhaal. Almere kan dat ondanks
argumenten zoals krimp versus groei en de concentratie in de Randstad als
economische motor. De ontwikkeling is niet zo sterk afhankelijk dat de IJmeerverbinding
daarvoor nodig is.
 
 De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Er
zijn allerlei gebieden in Nederland die aan het krimpen zijn en waar het slecht
gaat, maar de noordelijke Randstad is de krachtigste regio. Wij hebben vanuit
internationaal oogpunt maar één megaregio en dat is de noordelijke
Randstad met Amsterdam als belangrijkste motor. Wij moeten die koesteren.
Als het slecht gaat met Amsterdam of met de noordelijke Randstad dan gaat
het slecht met de hele Randstad en slecht met Nederland. Wij moeten ruim baan
geven waar wij kunnen groeien. Wij zien handvatten om tot die groei te komen
in het plan van het kabinet en de gezamenlijk opgestelde plannen van gemeenten
Amsterdam en Almere. Het is van groot belang deze plannen te faciliteren.
Amsterdam en de noordelijke Randstad zakken af van de internationale lijstjes.
Wij kunnen ons dat niet permitteren. Wij staan om die reden positief tegenover
de IJmeerverbinding. Gemeente Almere stelt terechte vragen over de manier
waarop de MKBA is toegepast. Wij zijn een nieuwe stad aan het maken. Het besluit
tot een IJmeerbrug ligt op het grensvlak van aanbod- en vraagsturing. Wij
doen iets waar wellicht niet veel vraag naar is, maar wij hopen dat de vraag
ontstaat omdat de dubbelstad ontstaat. Deze verbinding kan niet langs dezelfde
meetlat worden gelegd als de Zuiderzeelijn. Andere maatschappelijke belangen
zijn te weinig meegenomen, zoals het wegnemen van de druk op het Groene Hart.
De groei van Almere kan bijdragen aan het openhouden van andere delen van
het land als wij de groene gebieden willen behouden. Het grote belang van
het faciliteren van de noordelijke Randstad is niet voldoende meegenomen.
Op welke manier wordt de besluitvorming aangepakt? In hoeverre is de minister
ontvankelijk voor de kritiek van Almere op deze punten? Is sprake van een
integrale visie of van een gefragmenteerde aanpak? De burgemeester van Almere
pleit voor een kabinetsbrede New Town-aanpak. Wij vinden dit van groot belang.
De brief gaat over nieuwe zaken. Hoe staat het met de bestaande stad? Nieuwe
wijken kunnen resulteren in een kwetsbare positie van de bestaande stad. Wordt
de bestaande stad de volgende keer meegenomen in de analyse? Op welke manier
worden mogelijke problemen voorkomen? Worden projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties
gestimuleerd meer divers te bouwen? In Almere ontbreekt het aan diversiteit
in de bevolkingsopbouw. Wij zijn blij met de toezegging van het kabinet dat
er een hbo moet komen. Dit is van belang omdat meer hoogopgeleide mensen naar
Almere trekken. Wij hebben in het verleden gepleit voor een uitbreiding van
Lelystad omdat het een boost kan geven aan laagwaardige werkgelegenheid. Wij
verschillen met het kabinet van mening of dat via de Crisis- en herstelwet
moet. De uitbreiding van Lelystad heeft onze sympathie.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Uit onderzoek blijkt
dat Almere een hoogwaardige woningvoorraad heeft in vergelijking met de G27-steden.
In Almere ontbreken de hoogopgeleide mensen en de lage inkomens. Het is een
New Town-verhaal. Wat is volgens de D66 een ideale mix voor de stad Almere?
De rapporten over de sociale samenstelling van Almere geven een bijna perfect
beeld. Wat moet volgens D66 gebeuren om van Almere een volwaardige stad te
maken? Waarop focust D66?
 
 De heer Van der Ham (D66): Het is niet ideaal
als alleen de middenklasse in Almere woont. Dat is er nu aan de hand. De hogere
en de lagere inkomens kunnen elkaar aanvullen. Hoogopgeleiden willen graag
in Amsterdam wonen omdat zij snel in de stad willen zijn bij veel culturele
voorzieningen. Daarom is de keuze gemaakt om te bouwen richting Amsterdam,
maar deze culturele voorzieningen mogen ook in Almere komen. De link met Amsterdam
is essentieel. De mensen die in Amsterdam willen blijven wonen en gezinnen
gaan vormen, moeten worden verleid om de sprong naar Almere te maken terwijl
zij het gevoel houden dat zij in de noordelijke Randstad volledig mee kunnen
doen. Dat is een van de economische en psychologische redenen om te wonen
in Almere. Voor de lagere inkomensgroepen is te weinig werkgelegenheid. Er
moet meer werkgelegenheid komen in Almere en Flevoland. Een aantal grote projecten
kunnen hieraan bijdragen, waaronder de uitbreiding van Lelystad. Een stad
met alleen maar de middenklasse is zeer ongezond en het geeft op termijn grote
problemen.
 Iedereen wil verbetering van de ecologische kwaliteit van het Markermeer
en IJmeer. Almere ging uit van een investering van 115 mln. De stuurgroep
van het Rijk, twee provincies en de gemeenten had dit ook geadviseerd. In
de brief wordt gesproken over 30 mln. Wat is het bedrag precies?
 Onze voorkeur gaat uit naar een tunnel. Onze voorkeur gaat uit naar openbaar
vervoer. Daarmee kan het al ver komen. Ik zeg hier uitdrukkelijk bij: in eerste
instantie. Een betaalbare variant met hetzelfde effect is voor ons bespreekbaar.
Een tunnel heeft onze voorkeur als wij de andere belangen meenemen die daaraan
worden gehecht.
 
 De heer Aptroot (VVD): De voorkeur is duidelijk
uitgesproken. Is de heer Van der Ham bereid mee te kijken naar de mogelijkheid
om het autoverkeer gebruik te laten maken van de tunnel of brug? De Hollandse
Brug wordt op dit moment zwaar overbelast.
 
 De heer Van der Ham (D66): Wij hebben veel
aandacht voor de Hollandse Brug. D66 is er een groot voorstander van om die
situatie te verbeteren met bijvoorbeeld een verbreding en met de A6-, A9-
en A1-verbinding. Wij hopen dat met die maatregelen veel kan worden ondervangen.
Een autoweg van Almere naar Amsterdam is voor te stellen vanuit Almere. Waar
gaat het verkeer heen als het bij Amsterdam is aangekomen? Wij zijn niet tegen
auto’s of asfalt. Een hoogwaardig leefmilieu is moeilijk te realiseren
als wij willen dat mensen de sprong maken over het IJmeer. Een autoweg is
ruimtelijk lastig inpasbaar. Wij zijn niet principieel tegen. Ik zie alleen
niet waar de weg zou moeten aanlanden en hoe dat op een goede en duurzame
manier kan worden ingepast.
 
 De heer Aptroot (VVD): Ik concludeer dat D66
niet principieel tegen is. De aansluiting in Amsterdam moet worden onderzocht.
D66 is er niet tegen om dit uit te zoeken en mee te nemen.
 
 De heer Van der Ham (D66): Ik denk dat het
niet nodig is. Ik denk dat een goede aanlanding onmogelijk is. In het boek
Tessalonicenzen staat in de Bijbel: onderzoek alles en behoud het goede.
 
 De heer Koopmans (CDA): Mijn lidmaatschap
van de tijdelijke commissie Infrastructuurprojecten, ook bekend als de commissie-Duivesteijn,
was tot nu toe een van mijn interessantste periodes in de Kamer. De heren
Aptroot en Hermans namen ook deel aan deze commissie. De heer Hermans zit
in de zaal en is lobbyist voor de gemeente Almere. Dit was een buitengewoon
interessante periode omdat ik heb geleerd dat het bij de start van grote projecten
van belang is goed na te denken en door te vragen of de uitgangspunten van
een project kloppen. Ik ben verbaasd over het debat en de inbreng. Collega
Van Bochove heeft bij het Randstadoverleg aan de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu en aan de minister voor Wonen, Wijken en Integratie
gevraagd of de aantallen kloppen. Zijn 85 000 woningen per jaar haalbare,
noodzakelijke en realistische aantallen? Wij twijfelen daar sterk aan. Wij
begrijpen dat Almere aan de slag is gegaan met de getallen uit de Nota Ruimte.
Wij vinden het te makkelijk om daarmee door te gaan met de wetenschap van
vandaag, alsof de wereld niet is veranderd. Wij roepen het kabinet op om samen
met de regio op dat punt stevig onderzoek te gaan doen. Het kabinet, het land
en de regio hebben daar recht op. Wij horen overal hetzelfde verhaal: in het
hele land is er krimp maar niet bij ons. Het CDA wil een scherpere analyse
laten maken.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Beschikt de heer Koopmans
over cijfers? Wij beroepen ons op cijfers, maar de heer Koopmans beroept zich
op een gevoel.
 
 De heer Koopmans (CDA): De PvdA beroept zich
op oude cijfers van voor de crisis. Ik heb geen Centraal Planbureau in mijn
keuken. Het kabinet dient aan het begin van een project goed door te vragen
en te bekijken of de startuitgangspunten hetzelfde zijn gebleven. Het gevoel
is gebaseerd op het feit dat er een grote crisis is. Dat is mevrouw
Linhard ongetwijfeld niet ontgaan.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Waar staat het CDA
als de cijfers blijven gehandhaafd en de groei in de Metropoolregio doorgaat?
 
 De heer Koopmans (CDA): Als de cijfers de
noodzaak aantonen, dan moet worden gebouwd. Het kabinet heeft een verstandig
besluit genomen door de besluitvorming twee jaar vooruit te schuiven en een
werkmaatschappij in te zetten. De werkmaatschappij moet eerst nadenken en
dan werken. Wij zijn terughoudend op het gebied van buitendijks bouwen. Deze
commissie is op bezoek geweest in Waterland. Ik heb niemand hierover gehoord.
Excuses, de heer Van Leeuwen heeft dit genoemd. Provinciale staten van Noord-Holland
heeft de belangen neergezet en die moeten worden meegewogen. Wij vinden dat
door Almere gemakzuchtig, veel en ver buitendijks is gepland. Wij hebben hierover
onze twijfels. Hoe is de ecologische verbetering onderbouwd? De minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit had hierbij moeten zijn. Vanmorgen is
de Crisis- en herstelwet aangenomen. Natura 2000 wordt beter toepasbaar. Ik
twijfel of dit soort grootschalige ontwikkelingen de vergunningsprocedures
in de Natura 2000-gebieden kunnen doorstaan.
 In een algemeen overleg van bijna twee uur is het eenvoudig om te zeggen
dat de heer Aptroot gisteren met een stel aannemers heeft gesproken en dat
het een goed idee is om een dubbeldeksbrug te bouwen. De heer Aptroot vergat
aan het kabinet te vragen wat dit gaat kosten. Daarom stel ik deze vraag.
Het is goed om uit te rekenen wat een dubbeldeksbrug gaat kosten, het liefst
gedetailleerd zodat wij niet hetzelfde meemaken als met de HSL en Betuwelijn.
Onze opvolgers moeten dan ingewikkelde commissies oprichten die concluderen
dat het uitgevoerde leuke idee uit de hand is gelopen. Het CDA wil iets dat
eenvoudiger en goedkoper is. Wij delen de opvatting van het kabinet dat 5
mld. voor een IJmeerverbinding niet is te rechtvaardigen. Wij hebben grote
problemen rondom Rotterdam, Eindhoven, Utrecht en tal van andere plekken in
het land waarbij wij met de hand op de knip moeten zeggen dat het niet kan.
De MKBA is zwaar negatief en was slechter dan die van de Zuiderzeelijn. Wij
begrijpen dat het kabinet zoekt naar slimmer en goedkoper.
 Het OostvaardersWold kan een groen uitloopgebied zijn voor de stad, maar
is geen ecologische wandelroute naar de Veluwe. In het debat met de minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit rondom de natuurbegroting heb ik
nee gezegd. Het CDA komt met een motie om de daarvoor bestemde rijksmiddelen
te gaan besteden in de stedelijke verbetering en de verbetering van de kwaliteit
van Almere. Dat is voor mensen belangrijker dan een wandelpad voor een edelhert
van het OostvaardersWold naar de Veluwe. De benodigde middelen voor natuurcompensatie
moeten wij verstandig gebruiken. Wij hebben afgelopen maandag voorgesteld
om de middelen voor compensatie te besteden aan de ecologische hoofdstructuur.
Wij vinden het geen goed idee dat in dit project de besteding op allerlei
andere plekken gebeurt.
 Wij investeren met dit kabinet fors in deze regio en in de verbindingen
namelijk bijna 5 mld. in OV SAAL en de A6/A9. Dit is enorm veel geld. Wij
hebben het kabinet gecomplimenteerd dat het geld is gevonden. Het was een
stevige zoektocht. De regio wordt niet in de steek gelaten. Wij moeten de
tijd nemen.
 Het is een goed idee om hiervan een groot project te maken. Niet alleen
om de regering te controleren maar ook om de heer Duivesteijn te controleren.
Niemand anders dan de heer Duivesteijn kan het daarmee eens zijn.
 
 De heer Aptroot (VVD): Zoals de waard is vertrouwt
hij zijn gasten, maar controle op de regering en de plannen is altijd goed.
Het meenemen van een dubbeldeksbrug in de plannen betekent uiteraard
het opstellen van een kostenberekening. Wat zijn de keuzes van het CDA? Wij
hebben gisteren ondanks de Crisis- en herstelwet besloten de Buitenring Parkstad
Limburg toe te voegen. De VVD heeft voor gestemd. Wij geven ruim 200 mln.
uit voor een omleidingsweg in een gebied waaruit tienduizenden mensen wegtrekken
en woningen worden afgebroken. Waarom is het CDA niet bereid te investeren
in een gebied waar 150 000 mensen gaan wonen en 100 000 arbeidsplaatsen
komen en waarmee het Groene Hart kan worden ontzien? Wij moeten zorgen dat
de mensen hun werk, het theater of de bioscoop kunnen bereiken. Het CDA is
eenzijdig. Waarom mag een project in Limburg ook niet in de Randstad?
 
 De heer Koopmans (CDA): De VVD haalt een fantastisch
voorbeeld aan. Ik zal uitleggen hoeveel het Rijk investeert in de Buitenring
Parkstad Limburg. De Buitenring Parkstad komt in een gebied van 270 000
inwoners. Het zit daar muurvast en er is geen enkele economische ontwikkeling.
Het Rijk investeert door mijn motie 15 mln. Dat is alles. Het zou meer moeten
zijn. Naar aanleiding van deze opmerking ga ik een voorstel indienen om er
15 mln. aan toe voegen, want er is een gat van 30 mln. Het is goed dat dit
gezamenlijk met de provincie wordt opgelost. Het gaat om 15 mln. vanuit het
Rijk. De VVD brengt dit voorbeeld. De minister zat daar met de hand op de
knip. De minister vroeg zich af of het verstandig is dat het Rijk bijdraagt.
Wij worden gevraagd 5 mld. te steken in dit project met een buitengewoon negatieve
MKBA. Dit bovenop de bijna 5 mln. die wij steken in de OV SAAL en in de A6/A9.
Het is terecht dat wij in ruime mate in die twee projecten investeren.
 
 De heer Aptroot (VVD): De belastingbetaler
maakt het niets uit. Die ziet de overheid als een geheel. Wij strijden zij
aan zij over de Buitenring Parkstad, al wil niet iedereen die ring wil hebben.
De heer Koopmans trekt het project in zijn publicitaire uitingen in het belachelijke.
Hij slaat het hele project om tot een wijk met 10 000 woningen van een
0,5 mld. per woning. Waarom is de grondhouding van het CDA zo negatief als
het gaat om een project in de Randstad?
 
 De heer Koopmans (CDA): Ik heb gekeken naar
het verkeerskundige aspect. De onderzoeken tonen aan dat een IJmeerverbinding
vooral van belang is voor de 10 000 woningen. Op die manier kost het
0,5 mln. per woning. Ik heb gezegd dat het positieve effecten heeft voor andere
woningbouwgebieden. Een eerlijke kijk op het verkeerskundige aspect toont
het grootste voordeel voor 10 000 woningen.
 Het kabinet heeft een verstandige keuze gemaakt om twee jaar meer de tijd
te nemen. Chapeau voor de investering in de hbo-opleiding.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Ik sluit van harte aan bij de opmerkingen over de status grote projecten.
Het is sterker, de heer Duivesteijn is een groot project. Alleen al om die
reden verdient hij deze status.
 Wij waren redelijk tevreden over de brief van het kabinet. Het kabinet
heeft Almere gevraagd te onderzoeken op welke manier een gigantische uitbreiding
van Almere tot stand zou kunnen komen. Er zijn allerlei varianten op tafel
gekomen. Er is stevig over nagedacht. De westelijke variant spreekt ons het
meest aan. Het kabinet steunt die keuze politiek. Dat is bijzonder belangrijk
want nu zijn kabinet en regio het met elkaar eens. Het is een enorme opgave
en ambitie als dat deel van de Randstad wordt uitgebreid en Almere er 60 000
woningen bij krijgt. Wij maken een compleet nieuwe stad over het huidige Almere
heen. Het is van groot belang dat kabinet en regio kiezen voor een complete
stad aan de westkant. Dat is een compacte variant dichtbij Amsterdam. GroenLinks
steunt deze variant.
 De RAAM-brief zou sterker kunnen, maar er volgt veel onderzoek. Het is
een groot project voor Almere en het biedt veel kansen. De stad krijgt een
verdere lift. Wat gaat het kabinet concreet bijdragen om de stad cultureel
qua onderwijs en werkgelegenheid bij te staan? Wij moeten vermijden om de
stadsuitbreiding van de jaren zestig over te doen. Dat risico zit vast aan
dit enorme project. Wij moeten te allen tijde zien te vermijden dat iedereen
met de auto van slaapstad naar werk gaat rijden. Over twintig jaar zit het
compleet vast en dan gaat de VVD vragen om extra snelwegen. Wij moeten deze
ellende niet willen. Graag een antwoord hierop.
 Bij het agenderen van zo’n enorme uitbreiding voor de komende twintig
jaar is het logisch dat het kabinet een sterkere uitbreiding, verbetering
en versterking wil van het openbaar vervoer. In de brief van mevrouw Jorritsma
over Almere staat dit strak geformuleerd: zonder IJmeerlijn gaat Almere het
niet doen. Ik begrijp deze duidelijke claim. Het scenario uit de jaren zestig
ontstaat bij het laten vallen van de IJmeerlijn en wellicht een spoor erbij
op de Hollandse Brug. Iedereen pakt dan de auto. Het verkeer staat vast, ook
al zijn er tien rijbanen op de Hollandse Brug dankzij deze minister van Verkeer
en Waterstaat. Wat doet dit kabinet met deze gerechtvaardigde claim op een
IJmeerlijn? Ik begrijp de manier waarop dit besluit in het kabinet tot stand
is gekomen. Mijn hart gaat ervan open dat de minister van Verkeer en Waterstaat
samen met de minister van Financiën zo hard heeft gestreden voor het
openbaar vervoer. De vaart komt erin als zij samen gaan voor het openbaar
vervoer. Deze samenwerking is goed en mooi.
 Het kabinet heeft besloten de werkmaatschappij opdracht te geven om de
IJmeerlijn verder te onderzoeken. Het kabinet hikt aan tegen de hoge kosten.
Wij hebben zelden in Nederland zo’n grote uitbreiding voor de boeg als
die in de komende twintig jaar. Gelet op de schaal van dit project is het
vrij logisch dat daar een forse investering in het openbaar vervoer bij hoort.
Ik kijk naar mijn progressieve vrienden. Wij moeten duidelijk zijn waarover
de werkmaatschappij verder moet doordenken. GroenLinks wil onder geen enkele
voorwaarde een brug. Het vervoersprobleem wordt niet opgelost met het creëren
van een landschaps- en natuurprobleem. De brief van het kabinet gaat over
de IJmeerlijn en over de tunnel. De brief gaat niet over een brug. Hij gaat
over openbaar vervoer en niet over asfalt. Op deze manier lees ik de brief
van het kabinet. De werkmaatschappij moet met die opdracht aan het werk worden
gezet. Ik vraag het kabinet klip-en-klaar helderheid op dit punt.
 
 De heer Van der Ham (D66): Een tunnel heeft
onze voorkeur. Een brug kan een probleem geven voor het landschap als iemand
daar niet van houdt. Uit onderzoek blijkt dat de natuur weinig last heeft
van een brug. Kan de heer Vendrik de belasting voor de natuur uitleggen?
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Niemand kan
mij wijs maken dat een Golden Gate Bridge geen effect heeft op alles wat in
het IJmeergebied gebeurt. Dat heeft ongetwijfeld effect. Alle ondernemers
in dat gebied die hun geld verdienen met recreatie willen geen brug. Een brug
is het vernietigen van duizenden arbeidsplaatsen. Wij hebben dat zeer duidelijk
te verstaan gekregen. Dit lijkt mij tamelijk helder. Het gaat om veel geld.
Het is prima dat de werkmaatschappij aan de slag gaat met nader onderzoek
om te bekijken op welke wijze de tunnelverbinding kan worden aangelegd en
of een tunnel qua vervoerswaarde de meest optimale variant is. Dit is logisch.
Wij willen geen brug.
 
 De heer Van der Ham (D66): Er zijn veel mensen
die vanwege het landschap geen brug willen. Er zijn ook mensen die een brug
prachtig vinden. Een brug hoeft voor de natuur dus voor de ecologie geen probleem
op te leveren behalve als daarbij een weg wordt aangelegd. Een trein hoeft
voor de natuur geen problemen op te leveren.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Ik heb geen
achtergrond als ecologisch deskundige. Ik vrees dat een brug met een grootstedelijke
spoorverbinding wel degelijk effecten heeft. Wij moeten dat niet willen.
 Het kabinet erkent dat een investering in dat gebied nodig is en hangt
30 mln. tot 2020 aan deze politieke terechte constatering. De ministeries
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Verkeer en Waterstaat dragen
20 mln. bij en de regio draagt 10 mln. bij. Ik begrijp op deze wijze de mededeling
op pagina 45 van de brief. Dat is te weinig. De regio, Almere en de natuurorganisaties
wijzen er terecht op dat tot 2020 115 mln. nodig is, wil de ecologische schaalsprong
in dat gebied een goede start kunnen maken. Er is uiteindelijk meer nodig,
maar laten wij beginnen met de start. Kabinet, zorg dat de middelen er komen.
Ik denk dat het belangrijk is voor het draagvlak voor dit project in de regio.
Het kabinet maakt vandaag in de richting van de regio duidelijk dat wij het
niet alleen hebben over het bieden van ruimte voor een enorme stedelijke vernieuwingsoperatie
van Almere, maar dat wij de natuur in dat gebied gaan versterken. Graag een
heldere reactie van het kabinet.
 Het kabinet erkent dat tot 2015 de baanverlenging in Lelystad van de baan
is. Dit schraagt mijn amendement bij de Crisis- en herstelwet dat het vliegveld
Lelystad niets heeft te zoeken in de Crisis- en herstelwet, want die wet is
in 2014 afgelopen. Wij hebben van vliegveld Lelystad in termen van economische
impuls en werkgelegenheid niets te verwachten. Het kabinet moet aangeven waar
het Almere ondersteunt in de economische ontwikkeling en waar de kansen liggen.
Het is overduidelijk dat wij het niet van Lelystad moeten hebben.
 
 Minister Eurlings: Voorzitter. Dit is een
belangrijk moment, want voor het eerst ligt een samenhangende visie voor met
richtinggevende besluiten over de toekomstige ontwikkelingen van de noordelijke
Randstad. Het is een visie waarin alle elementen tot hun recht komen, namelijk
wonen, werken, bereikbaarheid, natuur en milieu. Het is van belang om het
water als beeldend verbindingsmiddel tussen Amsterdam en Almere mee te nemen.
Dit vanwege het prettig wonen en recreëren en de regio als een aantrekkelijk
vestigingsgebied voor het internationale bedrijfsleven. Ieder onderzoek toont
aan dat het een absolute meerwaarde is die volgens het kabinet beter kan worden
benut. De besluiten zijn tot stand gekomen na intensieve gesprekken met onze
bestuurlijke partners in de regio. Maatschappelijke organisaties hebben ruim
de gelegenheid genomen om hun inbreng te leveren. Vanaf hier een groot compliment
voor het platform onder leiding van Guido van Woerkom. Het platform was divers
samengesteld en is gekomen tot een unaniem advies. Dat vind ik Elverding avant
la lettre: breed verkennen, breed kijken en met elkaar een heldere keuze maken.
De regio kiest er eensgezind voor om de regio westwaarts te ontwikkelen richting
het water. Dit is volgens het kabinet een goede keuze. Het kabinet herkent
en erkent de afwegingen die Almere maakt. Een nieuwe OV-verbinding op termijn
speelt daarbij een belangrijke rol. Het kabinet en de regio hebben een gezamenlijke
koers. Een westelijke ontwikkeling van Almere met een IJmeerlijn heeft de
voorkeur. De kosten en baten hiervan moeten in een redelijke verhouding met
elkaar worden gebracht. Op dit moment is een redelijke verhouding van de kosten
en baten bij het plan voor de IJmeerlijn nog niet het geval. Feiten zijn feiten.
Veel beloven en straks niets geven, doet zelfs gekken niet meer in vreugde
leven. Wij kunnen beter heel helder zijn in waar wij staan. De lijn zal op
dit moment 5 mld. kosten. Het gaat om alle werken op het spoor tussen Schiphol
en Lelystad. De baten blijven op dit moment miljarden achter bij de investeringen.
De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat het Rijk geen cent op de plank heeft
liggen. Dat is de uitgangspositie. De kosten en baten van de IJmeerlijn kunnen
positief gezien op 0,2 liggen. Dat is van het orde/niveau van de Zuiderzeelijn.
Wij hebben deze lijn afgeschoten. Wij kunnen zeggen dat het een ander verhaal
is, maar dat zal door de belastingbetaler in het noorden van
het land anders worden gezien dan door mensen hier. De komende jaren is de
opgave om met elkaar en de werkmaatschappij de kosten stevig naar beneden
en de baten van de vervoersverbinding stevig naar boven te brengen. Wij komen
dan in de situatie dat de kosten en baten van een IJmeerlijn vergelijkbaar
zijn met de kosten en baten van andere grote projecten die in ons land wel
zijn doorgegaan. De brief spreekt dit nadrukkelijk uit. Ik noem de Hanzelijn
met een baten-kostenverhouding van 0,9, HSL-Zuid met een baten-kostenverhouding
van 1,2 de RijnGouwelijn met een baten-kostenverhouding van 1,5 en OV SAAL
op korte termijn met een baten-kostenverhouding van 0,6. Ik wil het nu niet
vastpinnen op een precies getal maar 0,2 is veel te weinig. Onze intentie
is om het mogelijk te maken, maar dan wordt het een goedkopere IJmeerverbinding
met veel meer vervoerspotentieel. Wij sluiten op voorhand niets uit. Wij kijken
breed. Dit is de opgave waarvoor wij staan.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Deze verbinding
doet het beter dan de Betuwelijn met 5% bezettingsgraad. Welke ov-verbinding
heeft ongeacht de uitkomst de meeste toegevoegde waarde? Bij welke ov-verbinding
heeft het geïnvesteerde geld het meeste rendement? Het is vreemd dat
Almere de ruimte krijgt om te werken aan de stadsuitbreiding, maar geen geld
op de plank heeft liggen voor een openbaar vervoer versterking. Het is logisch
dat het kabinet tussen 2015 en 2025 geld reserveert. Waarom gebeurt dat niet?
 
 Minister Eurlings: Wij reserveren gigantisch
veel. Meer dan 4 mld. ligt op de plank voor wegen en spoor tussen Amsterdam
en Almere. Er is nauwelijks een regio waarin wij zoveel geld investeren. Ik
kom terug op de start van Randstad Urgent. Wij hebben tijdens de presentatie
gezegd dat juist rond Almere de eerste proeve is van integraliteit. Wij moeten
stevig investeren als wij 60 000 woningen willen bouwen. Daarom een plan
van 3,5 mld. voor de A6/A9 dat Almere voor een groot deel gaat ontlasten.
Daarom OV SAAL. Dat is de eerste plek in het land waar wij gaan naar viersporigheid
en een metroachtige verbinding. Daarom een vervolgstap met een betere aanhechting
van het openbaar vervoer. Wij zijn miljarden aan het investeren. De heer Vendrik
zegt dat het niet genoeg is; er moet op een gegeven moment meer bij. Hij heeft
daarin gelijk. Wij gaan dat op een ordentelijke manier met elkaar bekijken.
Wij gaan bekijken of de IJmeerverbinding goedkoper en beter kan. Dat is onze
eerste lijn. Wij hebben direct erbij gezegd dat wij een terugval optie moeten
hebben. Die terugvaloptie is voor Almere minder dan de IJmeerverbinding. De
IJmeerverbinding maakt de westelijke ontwikkeling beter mogelijk dan de terugvaloptie
Hollandse Brug.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Het OV SAAL-pakket
en het besluit van het kabinet rondom de A1/A6 is dekkend voor de vervoersbehoefte
rond Almere plus 25 000 woningen. Na dat moment moet zicht bestaan op
nieuwe investeringen in openbaar vervoer. Als het kabinet zegt dat de 60 000
woningen in de toekomst worden gebouwd, dan moet de top op de openbaar vervoer
verbinding in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport worden
opgenomen. Almere wordt anders een lege boodschap verkocht.
 
 Minister Eurlings: Ik heb met wethouder Duivesteijn
gesproken nadat wij dit hebben gepresenteerd. Hij was zeer tevreden met de
lijn die het kabinet heeft ingezet. Hij erkent dat hij een mega-investering
van een nieuwe IJmeerlijn alleen aan zijn belastingbetalende inwoners kan
uitleggen als het verhaal qua kosten en baten goed in elkaar zit. Wij gaan
er de komende jaren samen aan werken om dat mogelijk te maken. Het moet goedkoper
en beter. Almere erkent dat.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Het is goed
dat er onderzoek plaatsvindt naar de kosten en baten van de IJmeerlijn zoals
die nu op de tekentafel ligt. Dit was echter niet mijn vraag.
 Als het kabinet tegen de regio en Almere zegt dat zij 60 000 woningen
mogen bouwen dan moet vanaf 25 000 woningen geld op de plank liggen
om het openbaar vervoer te versterken. Dit staat los van de wijze waarop dat
wordt georganiseerd, namelijk via de IJmeerlijn of een nieuwe versterking
van het spoor bij de Hollandse Brug. Het kabinet hoort principieel uit te
spreken dat tussen nu en 2025 extra geld voor openbaar vervoer wordt geïnvesteerd
als Almere 60 000 woningen gaat bouwen. Op een andere manier is het niet
mogelijk. Waarom neemt het kabinet niet dat besluit?
 
 Minister Eurlings: Weet u wat zo gek is? Als
ik hier zit en ik denk aan 2025 dan vraag ik mij af hoe oud ik dan ben. Vroeger
dacht ik dat de toekomst voor ons lag. Bij het ouder worden, begin ik er anders
over te denken. Mijnheer Vendrik, weet u hoe lang dat nog is?
 
 De heer Aptroot (VVD): De minister slijt snel
in dit kabinet.
 
 Minister Eurlings: Mijnheer Aptroot, kijk
in de spiegel. Alle gekheid op een stokje. Wij kunnen met miljarden investeringen
de komende jaren vooruit. De heer Vendrik zegt dat zelf. Het jaar 2025 is
megaver weg. Wij moeten in 2014 een voorkeursbesluit over de IJmeerlijn nemen.
Wij hebben jaren de tijd om dit goed te bekijken. In 2014 zijn ongeveer 10 000
woningen gebouwd. Ik erken dat het voor Almere het beste is als de IJmeerverbinding
wordt gerealiseerd. Wij gaan proberen dat mogelijk te maken. Ik heb ook gezegd
dat ook bij een terugvaloptie westelijk kan worden ontwikkeld. Vrinden, het
moet goedkoper en beter. De minister van Financiën kijkt mee over onze
schouders. Ik kan geen investering in het MIRT opnemen met zo’n MKBA.
Almere erkent dit en ziet in dat dit plan niet goed genoeg is. De heer Duivesteijn
was zeer content met deze lijn.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Ik ga een poging
wagen. De heer Vendrik krijgt geen antwoord op zijn vraag en ik heb het ook
gevraagd. De overwegingen van de minister zijn prima: het enorme gat dat aanwezig
is, de niet sluitende MKBA en het onderzoek nogmaals doen. In de RAAM-brief
is gesteld dat de terugvaloptie Hollandse Brug open wordt gehouden. Daarvoor
moet geld zijn. Het gaat niet over geld voor de IJmeerverbinding. Ik begrijp
dat het nader moet worden onderzocht. Het geld moet aanwezig zijn als deze
schaalsprong moet worden gerealiseerd. Waarom wordt voor de terugvaloptie
op voorhand geen geld gereserveerd? Het geld is nodig, hoe je het ook wendt
of keert. Zegt de minister dat het feest niet doorgaat en dat er geen huizen
worden gebouwd?
 
 Minister Eurlings: Het is altijd onze lijn
dat wij pas geld reserveren als een reëel plan aanwezig is met reële
kosten en baten. Dat is de lijn van Elverding. Verken breed, kom tot een besluit
dat realistisch haalbaar is en pak dan door. Wij zitten in de fase dat wij
kijken met de intentie om het uit te voeren als dat mogelijk is. Ik heb open
gezegd wat daarvoor nodig is. Er zal de komende jaren veel discussie zijn.
Wij reserveren geen gelden zonder een uitgewerkt plan. Het geld moet er zijn
als de planstudio start. Dat is de doctrine die ik in mijn ministerie stevig
heb vastgespijkerd. Eerder werden planstudies gedaan zonder dat daarvoor geld
beschikbaar was. Dat was van de zotte. Eerst het plan, dan de centen en vervolgens
doorpakken.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Heeft de minister
het over de IJmeerverbinding of over de terugvaloptie Hollandse Brug?
 
 Minister Eurlings: Wij gaan eerst proberen
de IJmeerverbinding mogelijk te maken. Wij gaan samen met de werkmaatschappij
kijken of het goedkoper en beter kan. Dat moet een conditio sine qua non zijn.
Wij gaan daarvoor. Vanuit mijn verantwoordelijkheid moet ik aangeven hoe het
vervoer zal worden geregeld. Vandaar dat een terugvaloptie in de brief is
opgenomen. De eerste lijn is dat de IJmeerverbinding mogelijk moet worden
gemaakt, maar dat moet goedkoper.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Gaan de beide ministers
actief meedenken in de werkmaatschappij?
 
 Minister Eurlings: Absoluut. Wij zetten ook
de kennis en expertise in van onze ministeries. Wij willen meedenken over
hoe iets goedkoper kan en hoe de vervoerstechnische meerwaarde van de verbinding
kan worden opgeplust. Denk in dit verband aan wat wij bij de viersporigheid
van Amsterdam naar Almere hebben gedaan. De MKBA was een stuk beter dan de
IJmeerverbinding maar niet helemaal zoals wij die wilden hebben. Voor Almere
was het een belangrijk signaal dat de werkmaatschappij niet alleen iets was
voor Almere maar ook voor het Rijk en de ministeries zoals hier vertegenwoordigd.
Wij doen dat samen.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): De minister is optimistisch
dat eruit wordt gekomen. Aan welke richting denkt de minister?
 
 Minister Eurlings: Ik durf dat niet te zeggen.
Ik heb een vrij optimistisch karakter. Wij gaan er vol voor. Wij moeten geen
taboes hebben en gaan breed kijken. Ik begrijp alle zorgen. De een zegt dat
het een tunnel moet zijn dus weer zoveel geld erbovenop. De ander zegt dat
er nooit een weg mag komen. Ik hoor het aan. Ik snap alle argumenten. Wij
hebben geen taboes en gaan breed kijken. Wij informeren de Kamer op welke
manieren wij denken dat het wel mogelijk is te maken en op welke manieren
het te duur blijft. Wij zullen daarover moeten discussiëren. Wij willen
niet van tevoren allemaal piketpalen slaan. Deze manier optimaliseert de kans
om het mogelijk te maken. Ik heb de woordvoerders gehoord en neem het zeker
mee. Laten wij allereerst proberen om het mogelijk te maken en daarvoor is
taboe niet het goede uitgangspunt.
 Wij investeren 5 mld. in de regio. Mijnheer Vendrik, 1,4 mld. gaat naar
het spoor. Alstublieft. Twaalf treinen per uur tussen Almere en Amsterdam
in beide richtingen. Een trein per vijf minuten. Wie had dat ooit kunnen denken.
Het wordt echt mega. Er kunnen veel huizen bij. De treinen rijden op en af
van ’s morgens vroeg tot in de nacht. Wij kunnen daarmee tot 2025 veel
opvangen. Een weg is nodig maar misschien nog niet twee keer tien. Ik ben
nog niet zo ver. Wij gaan wel die kant op. De A1, A6 en A9 worden flink verbreed.
Voor natuur en water is 144 mln. beschikbaar. Het gaat dan om de waterkwaliteit
van het Markermeer en een natuurlijke verbinding tussen de Oostvaardersplassen
en het Horsterwold. Ik hoorde de heer Koopmans daarvan een andere appreciatie
geven. De minister van VROM kan daarover meer vertellen. Een robuust groen
en blauw systeem. De plannen zijn bekend. Wij denken, beste mensen, dat wij
met deze aanpak ambitie en gezond verstand op de juiste manier met elkaar
combineren. Ik vond de terugkoppeling na de persconferentie van wethouder
Duivesteijn zeer waardevol.
 Wij hebben de lijn dat een keer per jaar wordt gerapporteerd als een project
onderdeel uitmaakt van Randstad Urgent. De Kamer weegt af of dit twee keer
per jaar moet gebeuren. Dat levert een extra papierwinkel op. De Kamer is
vaker aan de bal om te kijken hoe het gaat.
 In de rijksstructuurvisie en ook in de werkmaatschappij Almere 2.0 zal
het toekomstbestendig ecologisch systeem (TBES) een belangrijke rol krijgen.
Het wordt vervolgd. Het komt een of twee keer per jaar met al dan niet gehaalde
mijlpalen terug met de Kamer aan de bal.
 Het gaat niet om jaartallen maar het gaat om woningaantallen. De woningmarkt
gaat nu iets trager. Laten wij hopen dat wij snel uit de crisis zijn want
dan gaat het wellicht sneller. Bij 45 000 woningen is voor de realisatie
extra capaciteit nodig. Wij hopen eerder want anders wordt de ontwikkeling
geremd. Wij moeten niet te vroeg zijn want dan ontstaan renteverliezen en
gaat de MKBA verder onderuit, maar zeker ook niet te laat want dan zitten
de mensen al in de mooie, wellicht elektrische, auto. Het is dan een gemiste
kans voor het openbaar vervoer. Een dubbeldeksbrug is niet goedkoop en kost
extra geld. Een weg erbij leidt tot een betere MKBA. Wij spreken geen taboes
uit. Wij horen de Kamer aan. Wij kennen de gevoeligheden. Ik moet rationeel
bekijken of ik dat financieel kan verkopen. Wij gaan breed kijken. Wij lichten
de Kamer vaak in waarop de Kamer met repliek zal komen. Wij gaan met elkaar
dit mooie proces in en zien waar wij uit komen.
 
 De heer Aptroot (VVD): De dubbeldeks IJmeerverbinding
voor openbaar vervoer en auto’s wordt uitdrukkelijk mee onderzocht.
 
 Minister Eurlings: Ik heb op de persconferentie
gezegd dat ik alles bekijk. Er zijn geen taboes. Het moet ertoe leiden dat
de MKBA verbetert, dus betere opbrengsten en lagere kosten. Ik sluit niet
uit dat wordt gekeken naar een weg. Ik ken de gevoeligheden. Ik weet van de
aanlanding en alles. Wij gaan breed kijken. Ik licht de Kamer daarover in.
De Kamer hoort alle plussen en minnen. De heer Vendrik zal een ander enthousiasme
hebben dan de heer Aptroot. Dit is de manier om de kans te pakken en om het
mogelijk te maken. Als wij zaken gaan afvlakken en affakkelen dan wordt het
een moeilijke missie.
 De Stichtse Lijn kost 1 tot 2 mld. De keuze voor een dunne woningbouw
in Almere-Oost komt de kansen van de Stichtse Lijn niet ten goede. Wij doen
first things first. Anders wordt het veel beloven en helemaal niets geven.
 
 De heer Koopmans (CDA): De minister zei eerst
dat hij alles onderzoekt. Het idee om als achtervang en als minimale variant
de Hollandse Brug en Stichtse Brug op te waarderen, moet ook worden onderzocht.
Dit is relevant richting Almere. Wij zijn kritisch over de IJmeerverbinding
maar wij zeggen niet dat er niets moet gebeuren. Wij moeten opletten dat wij
van alles en nog wat gaan onderzoeken maar geen enkele garantie hebben op
een achtervang.
 
 Minister Eurlings: Ik sluit op voorhand niets
uit. De voorkeursoptie is west. Wij onderzoeken op welke wijze wij westwaarts
iets mogelijk kunnen maken. Wij zullen zeker de terugvalopties in beeld houden.
De Stichtse Lijn wordt niet uitgesloten. Als wij westwaarts gaan, moeten wij
kijken hoe de vervoersbewegingen in de dubbelstad worden opgevangen. Wij hebben
dit geprioriteerd en proberen eerst om de IJmeerverbinding mogelijk te maken.
 De inbreng van de ecologie vraagt volgens de provincie 115 mln. en het
Rijk zet in op 50 mln. waarvan 30 mln. is geïnvesteerd in lopende pilots.
Er is 20 mln. extra gericht op natuurontwikkeling en die draagt bij aan het
bereiken van de door de Kamer beminde Natura 2000-doelen. De monitoring van
de natuurpilots leiden in 2014 tot besluitvorming over een volgende impuls.
 De werkmaatschappij is een samenwerkingsverband van Rijk en regio. Het
initiatief ligt bij gemeente Almere. Wij doen mee. Wij doen het samen. Het
afdekken van de risico’s maakt onderdeel uit van de werkzaamheden van
de werkmaatschappij.
 Er is een milieueffectrapportage uitgevoerd door CE Delft. Een brug geeft
enige effecten voor vogels met name lokaal geluid en licht. Er is onderzocht
of dit effect is te compenseren. Wij zijn ervan overtuigd dat het net zoals
in de rest van de wereld wel degelijk voor het milieu moet zijn te verantwoorden
om een brug te bouwen. Ik wil niet zo dramatisch zijn dat een brug een totale
milieuramp tot gevolg heeft. Wij kunnen compenseren. De brug kan zelfs mooi
groen worden geverfd. Alles is mogelijk.
 
 De heer Koopmans (CDA): Wij vinden het relevanter
om te weten hoe de mensen daartegenaan kijken. Aan de overkant zijn er mensen
die grote moeite hebben met de landschappelijke effecten. De minister moet
dat volop meewegen in de afweging.
 
 Minister Eurlings: Wij wegen dat uiteraard
mee. Wij kijken breed en nemen alles mee. Komt een optie met een weg, dan
wordt het aanlanden een kwetsbaarder punt. Er zijn fantastische voorbeelden
van bruggen. Vanaf het Expo-terrein in Portugal is de Ponte Vasco da Gama
over de Taag te zien. Deze brug is in 1998 gebouwd en een kunstwerk van de
eerste orde. Ik ben niet zo zwart-wit. De vissen kunnen om de pijlers heen
zwemmen.
 
 De heer Koopmans (CDA): Een tunnel onder het
Naardermeer is een ecologische ramp en een tunnel onder het IJmeer is een
ecologische oplossing. Ik vergelijk deze teksten met de teksten van twee of
drie jaar geleden rondom het Naardermeer. Het mocht toen niet omdat het een
ramp was en nu moet het omdat het de oplossing is. Ik ben afgehaakt.
 
 Minister Eurlings: Dat zijn niet mijn teksten.
Ik heb gezegd dat wij alle opties bekijken. Een tunnel maakt het duurder en
dus moeilijker. Ik ben daar heel helder in. Een brug is verenigbaar met de
natuur. Ik ken de gevoeligheden, maar laten wij niet al te dramatisch zijn.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Wil de minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu dit deel van de beantwoording
overdoen? Naast het schadelijke effect op natuur en landschap heeft de toeristische
sector in dat gebied gezegd dat hij van zijn broodwinning wordt beroofd als
de brug er komt. Dit moet de minister van Verkeer en Waterstaat aanspreken.
Er komen dan duizenden arbeidsplaatsen onder druk te staan. De natuur is voor
sommige ministers een ingewikkeld thema. Ik vertrouw de natuur meer toe aan
de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Dit argument
past bij de minister van Verkeer en Waterstaat. Een brug bouwen zet de toekomst
van een sector in dat gebied op het spel. De economische schade van een brug
is groot. Miljoenen burgers die ter plaatse willen recreëren hebben er
veel last van. Dit argument mag zwaar wegen bij dit kabinet.
 
 Minister Eurlings: Ik maar denken dat de bruggen
in Lissabon en Porto toeristische trekpleisters van de eerste orde zijn. Ik
houd in alle ernst niet van deze dramatiek.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Het geen dramatiek
maar de feitelijke situatie in dat gebied. Dat is niet dramatisch.
 
 Minister Eurlings: Ik wil dat eerst bestuderen.
Er zijn mensen die andere argumenten tegen een brug aanhalen. Het is onzin
om te zeggen dat het toerisme niet kan voortbestaan als daar een brug wordt
gebouwd. Er zijn allerlei opties mogelijk. Er is geen taboe. De Kamer mag,
eventueel bij meerderheid, taboes instellen maar daarmee maakt de Kamer de
kans op een IJmeerverbinding dramatisch veel kleiner. GroenLinks is voor de
tunnel en tegen de aanlanding in IJburg. Ik ben bekend met de argumenten en
daar niet blind en doof voor. De eerste opgave is te onderzoeken of het überhaupt
mogelijk is om een IJmeerverbinding te realiseren. Wij zullen oog en oor hebben
voor alle argumenten en bezwaren. De enige goede manier lijkt mij rationeel
en breed kijken. Ik kan toezeggen dat vervoerswaarden integraal
worden bekeken. Een positieve noot. Randstad Urgent is er ook voor de ranking.
De Randstad moet stijgen op de ranking van internationale vestigingsplekken.
Het bedrijfsleven en de banen moeten naar ons toe komen. Ik heb eerder op
afstand Randstad Urgent mogen starten. Dank daarvoor. Ik heb daar een tipje
van de sluier opgelicht. Het is prematuur want de drukpers moet nog gaan rollen.
Een rapport van TNO geeft aan dat de Randstad internationaal op de ranking
van vestigingsplaatsen ongeveer tien plaatsen is gestegen. Dat moet ons de
moed geven om door te gaan, niet talmen maar knopen doorhakken, de infrastructuur
aanleggen en de machines laten rollen. Het komt goed.
 
 Minister Cramer: Ik zal heel kort zijn, want
minister Eurlings heeft veel gezegd. Wij spreken over de schaalsprong Almere.
Die is aangekondigd in de Nota Ruimte in verband met het bundelen van de woningbouw.
Het kabinet gaat onder een aantal voorwaarden voor een westelijke oriëntatie.
Wij hebben in de brief korte en lange termijn maatregelen opgenomen op de
drie fronten ecologie, economie en sociale ontwikkeling, inclusief cultureel.
Minister Plasterk en ik hebben 37 mln. gefourneerd om ervoor te zorgen dat
een hogeschool in Almere wordt gerealiseerd. Dat gaat in 2011 van start. Wij
gaan in het kader van culturele- en sportvoorzieningen kijken naar mogelijkheden
om dat in het integraal afsprakenkader op te nemen. De heer Meijer is gevraagd
op welke manier economie en werkgelegenheid verder kunnen worden versterkt.
Er volgen zeer waardevolle voorstellen waarmee wij aan de slag gaan. Wij hebben
op korte termijn geld gestoken in het Weerwaterproject waardoor de A6 over
de dijk wordt verlaagd. Het gebied in het centrum wordt aantrekkelijker en
leefbaarder gemaakt door het bouwen over de weg. Wij kijken samen met de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar de structurele financiële
positie van de gemeente en de provincie. De afspraken worden vastgelegd in
het integraal afsprakenkader.
 Wij baseren onze getallen over woningbouw op de prognoses van Primos.
Deze getallen worden steeds weer bijgesteld. Wij gaan op dit moment uit van
de prognose van 150 000 woningen. Dat is aan de lage kant. Er is stagnatie
op de korte termijn. Wij moeten vooral naar de middellange of lange termijn
kijken. De prognoses wijzen er niet op dat wij met een minder hoge opgave
hebben te maken. De realisatie vindt gefaseerd plaats, waardoor wij de opgave
iedere keer aan de hand van de prognoses kunnen bijstellen.
 Het besluit over buitendijks bouwen is nog niet genomen. Dit wordt onderdeel
van de verdere uitwerking door de werkmaatschappij. Wij vonden het zeer waardevol
dat een Elverdingachtig proces op gang is gebracht. Allerlei partijen zijn
in een vroege fase betrokken bij de ontwikkeling van dit gebied. Wij willen
deze aanpak vervolgen. De rapportage van Van Woerkom is niet het einde van
het proces. De meningen verschillen. Wij willen ruimte geven om naar de beste
oplossing te zoeken. In de brief staat de inzet, namelijk een westelijk oriëntatie.
Mocht die niet haalbaar blijken, dan wordt gekeken naar een ander verstedelijkingsmodel.
 Ik ben van mening dat moet worden gewerkt aan bestaande en nieuwe delen
van de stad. Wij zetten in op de versterking van de bestaande stad met 47
mln. voor het Weerwaterproject. Wij moeten dat goed blijven monitoren en verder
vervolgen.
 Het omgaan met de risico’s is een onderdeel van de gefaseerde aanpak.
Wij gaan stap voor stap zorgvuldig onderbouwd ontwikkelen.
 Minister Verburg heeft tijdens de behandeling van de begroting van LNV
gesproken over het geld ten aanzien van de EHS verbinding OostvaardersWold.
De minister gaat niet akkoord met het voorstel van de heer Koopmans. Ik laat
het hierbij, want anders wordt op twee plekken dezelfde discussie gevoerd.
 Het uitgangspunt in de RAAM-brief is leidend in het proces van de werkmaatschappij.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Ik vroeg niet wat,
maar wie leidend is.
 
 Minister Cramer: Dat is gezegd, namelijk Rijk,
provincie, gemeente in nauwe samenspraak met een vervolg op het proces dat
door Van Woerkom in gang is gezet. Dat moet zijn volgens de uitgangspunten
van de aanpak van Elverding.
 
 Mevrouw Linhard (PvdA): Voorzitter. De PvdA
is blij met de oprichting van de werkmaatschappij. Wanneer is de werkmaatschappij
actief?
 
 De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Wij zijn
het op de grote lijnen met elkaar eens betreffende de ontsluiting. De minister
heeft bevestigd dat als een verbinding wordt gemaakt voor openbaar vervoer
en auto’s dat de MKBA aanmerkelijk gunstiger wordt. Ons voorstel biedt
een echte oplossing en zal financieel beter uitpakken. Wij zullen dit in de
echte cijfers bevestigd zien.
 
 De heer Van Leeuwen (SP): Voorzitter. Het
blijft voor de SP een raar verhaal dat als iedereen overtuigd is van de noodzakelijke
investering in het openbaar vervoer, dat op dit moment geen geld wordt gereserveerd
voor de terugvaloptie. Het is geen goede zaak dat daarvoor nul komma nul aanwezig
is.
 In het kader van de integrale afweging wordt het voorkomen van de tweedeling
tussen nieuwbouw en bestaande bouw in Almere meegenomen. Ik heb dat niet teruggezien
in de opdracht aan de werkmaatschappij. Wij zullen in de commissie bespreken
om hiervan een groot project te maken.
 
 De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. D66
steunt het voorstel tot een groot project. De ministers zijn te weinig ingegaan
op de integrale afweging als het gaat om het voorkomen van het volbouwen van
het Groene Hart en het voorkomen van zaken die wij niet willen. Een IJmeerverbinding
kan hieraan een grote bijdrage leveren. Dat element moet worden betrokken
bij de MKBA. Wij zijn iets nieuws aan het maken in een regio met veel potentie.
De minister heeft bij de behandeling van de begroting Economische Zaken een
Amsterdambrief aangekondigd. Het economisch belang van de noordelijke Randstad
wordt omschreven en er wordt nieuw beleid op gevormd. De IJmeerverbinding
moet in dat kader worden betrokken.
 
 De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. Wij denken
dat het verstandig is dat het kabinet en de regio twee jaar de tijd nemen.
Het is verstandig dat alle opties open zijn. De minister van Verkeer en Waterstaat
moet binnen twee jaar aangeven wat mogelijkerwijs een minimale variant is
waarvoor geld moet worden gereserveerd. De regio heeft daar recht op en het
is noodzakelijk. Anders gaat men in Almere in het luchtledige werken.
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu gaat
kijken naar het integrale afsprakenkader en de financiën en zou mijn
voorstel mee moeten nemen om gelden van het OostvaardersWold naar Almere te
brengen. Gelden voor de konijnen naar gelden voor de stad. Gelden voor de
meeuwen naar gelden voor de mensen. Het zou goed zijn als het kabinet met
integrale afspraken in een bepaald kader daarnaar kijkt, dat oppakt en doet.
Almere heeft daar echt wat aan.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Het overleg is op drie punten niet bevredigend. Ik kondig aan dat een vervolg
komt met drie moties als de antwoorden in tweede termijn niet voldoen.
 Extra geld voor de natuur. De start van de ecologische schaalsprong in
het IJmeer wordt onvoldoende gefund vanuit het Rijk. Kabinet, ga uit van 115
mln. en niet minder.
 Schaf de brug af. Wij hebben er allemaal geen zin in. Dat punt moet hier
worden gemarkeerd, want het kabinet laat het te veel open.
 De minister zei dat het kabinet geen besluit heeft genomen over het buitendijks
bouwen. In de werkmaatschappij wordt in samenhang over het project gesproken.
Het zou goed zijn als het buitendijks waterrijk bouwen binnendijks gaat plaatsvinden.
Dat is belangrijk voor het verwerven van het draagvlak. De kansen moeten tot
op het naadje worden uitgezocht. Mijn fractie is bepaald niet enthousiast
over het buitendijks bouwen in dat gebied. Ik roep het Koninklijk Huis op
om de minister van Verkeer en Waterstaat te ontbieden zodat deze minister
met een goed kopje thee uitgelegd krijgt wat recreëren in het IJmeer
werkelijk is. Het lijkt mij verstandig dat de minister door de Koningin wordt
toegesproken. Ik hoef geen antwoord. Wij kennen het geheim van het Koninklijk
Huis. Als de majesteit mij hoort, vraag ik haar de minister te bellen, te
ontbieden, ernstig toe te spreken en uit te nodigen op de boot.
 
 Minister Eurlings: Voorzitter. De werkmaatschappij
start rond de jaarwisseling. Wij schuiven de start niet lang voor ons uit.
Wij kijken zonder taboes overal naar. Een brug is megaduur, al wordt de MKBA
daarmee verbeterd. Wij reserveren geen geld als er geen uitgewerkt plan ligt.
Wij doen dat nergens in het land, voor geen enkele regio en voor geen enkel
plan. Bij een bepaald aantal woningen moet een extra verbinding tussen de
steden komen anders loopt het vast. Er komt geld maar eerst een plan. Wij
kijken bij voorkeur of het mogelijk is om de IJmeerverbinding te maken. Anders
zijn er terugvalopties waarvoor financiering moet komen. Die is te vinden
als het plan goedkoper is en meer oplevert. Ik wacht het oordeel van de Kamer
af over een groot project en zal verder in die lijn opereren. Almere kijkt
of de systematiek van de MKBA’s voor de combinatie van verstedelijking
en infrastructuur nader kan worden aangepakt. De ontwikkelingskanten komen
dan meer tot hun recht. Het is een interessante discussie. Almere trekt de
lijn. Wij volgen dat met grote interesse en bekijken of wij daar slagen kunnen
maken. Het moet realistisch zijn. Wij moeten ons niet rijk rekenen op een
manier dat financieel niet meer solide is. De minister van Financiën
kijkt vanuit zijn portee heel stringent mee. Wij zullen de Kamer nader berichten
over de slag die is ingezet. Ik zeg een minimale variant toe. Het voorkeursbesluit
moet er uiterlijk in 2014 liggen, maar liever eerder. Wij moeten op dat moment
de pecunia leveren. De Kamer moet niet vergeten dat wij nu al miljarden wegzetten.
In geen andere regio wordt de komende jaren 4 mld. geïnvesteerd. Dat
is de realiteit. De marsroute is eerst een plan, dan de financiering en vervolgens
de planstudie. Ik heb het niet nodig om met de koninklijke familie te varen
want ik heb ter plaatse vaker gerecreëerd. Dat is misschien niet bekend
maar ik zat in een mooi bootje en voer snel rond Pampus. Ik lag niet voor
Pampus maar ik ging er omheen. Het was fenomenaal. Ik heb een keer een kwaadspreker
horen zeggen dat wij het vervoersprobleem met snelle bootjes kunnen oplossen.
Dat kan niet de bedoeling zijn. De vraag is op welke manier het openbaar vervoer
wordt gerealiseerd. Prins Maurits wordt de voorzitter van het Formule E-team.
Dat is een goed initiatief om de automobiliteit krachtig te vergroenen. Ik
zal het aan hem voorleggen. Ik bericht de Kamer als het leidt tot nieuwe inzichten.
Wij moeten er op voorhand van uitgaan dat het plan van de IJmeerverbinding
goedkoper en beter moet. Wij gaan daar hard mee aan de slag, los van contacten
met de koninklijke familie.
 
 Minister Cramer: Voorzitter. Ik verwijs naar
de behandeling van de begroting van LNV inzake het weghalen van gelden bij
de EHS verbinding OostvaardersWold. Minister Verburg informeert de Kamer nader.
De werkmaatschappij krijgt als opdracht om de woningbouwopgave
op dusdanige wijze te realiseren dat verschillende modaliteiten mogelijk zijn.
Het is dus niet bij voorbaat uitgesloten of het uitgangspunt. Ik heb gezegd
dat het Rijk, de gemeente, de provincie en maatschappelijke organisaties deelnemen
aan de werkmaatschappij. Verschillende maatschappelijke organisaties hebben
bezwaren tegen het buitendijks bouwen. Dwars door de partijen heen bestaan
grote verschillen over de verdere uitwerking van de schaalsprong. Wij hebben
daarmee te maken. Het is van belang met elkaar te kijken op welke manier wij
een opgave kunnen realiseren waarachter wij in groten getale kunnen staan.
De richting van het kabinet is in eerste instantie de westelijke oriëntatie.
Almere en Amsterdam naar elkaar toe met de gezichten en niet met de ruggen.
 
 De heer Vendrik (GroenLinks): Mijn vraag ging
niet over de gang van het proces. Vindt het kabinet het logisch dat naast
het verder kijken naar buitendijks bouwen ook expliciet wordt gekeken om de
opgave binnendijks te ontwikkelen? Gaat het kabinet dat op tafel leggen?
 
 Minister Cramer: Dat zeg ik.
 
 De voorzitter: De heer Vendrik heeft aangekondigd
sterk te overwegen twee moties in te dienen. Er volgt een VAO. Dit wordt nader
ingepland bij de regeling van werkzaamheden.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Mastwijk (CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van
der Ham (D66), Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA),
Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Roemer (SP), Koppejan
(CDA), Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD), Polderman (SP),
Tang (PvdA), De Rouwe (CDA), Linhard (PvdA), Meeuwis (VVD) en De Mos (PVV).
 Plv. leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD),
Bilder (CDA), Pieper (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), De Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink (PvdA), Anker
(ChristenUnie), Van Hijum (CDA), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Verdonk (Verdonk),
Thieme (PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA), Depla (PvdA),
Neppérus (VVD) en Agema (PVV).
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA), Smeets (PvdA),
voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA),
Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA),
Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand
(PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie), Sap (GroenLinks) en De Roos-Consemulder (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Arib (PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), De Mos
(PVV), Luijben (SP), Heerts (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Halsema
(GroenLinks) en De Wit (SP).