Algemene nabestaandenwet; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24169, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-07-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24169 nr. 5

11-07-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamA. ALGEMEEN 1. Inleiding2. Ontwikkelingen in het verleden3. Achtergrond en hoofdlijnen van de wet4. Uitwerking van de belangrijkste onderdelen van de wet 4.1. Rechthebbenden4.2. Inkomensafhankelijkheid en het inkomensbegrip4.3. Pseudoweduwen4.4. Einde van de uitkering4.5. Wezenuitkering4.6. Hoogte van de uitkering4.7. Geen tijdelijke gewenningsuitkering4.8. Halfwezen4.9. Overig5. Overgangsrecht6. Internationale aspecten7. Het regresrecht8. Gevolgen voor de aanvullende nabestaandenpensioenen9. Financiële consequenties en inkomenseffecten10. Sancties11. Evaluatie12. Alternatieve voorstellenB. ARTIKELEN Artikel 9Artikel 10Artikel 12Artikel 13Artikelen 14 en 22Artikel 18Artikel 20Artikel 24Artikel 27Artikelen 34 en 35Artikel 40Artikel 41, derde lidArtikelen 41 en 48Artikel 74Artikelen 78 e.v.Artikel 96Artikel 98Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24169Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 169Regeling van een verzekering voor nabestaanden (Algemene nabestaandenwet)nr. 5VERSLAGVastgesteld 11 juli 1995De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet,
heeft de eer als volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de
hierin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord,
acht de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel genoegzaam
voorbereid. INHOUDSOPGAVEblz.   A.ALGEMEEN2   1.Inleiding22.Ontwikkelingen in het verleden93.Achtergrond en hoofdlijnen van de wet104.Uitwerking van de belangrijkste onderdelen van
de wet204.1Rechthebbenden20 4.2.Inkomensafhankelijkheid
en het inkomensbegrip21 4.3.Pseudoweduwen23 4.4.Einde
van de uitkering24 4.5.Wezenuitkering24 4.6.Hoogte
van de uitkering24 4.7.Geen tijdelijke gewenningsuitkering254.8.Halfwezen25 4.9.Overig26 5.Overgangsrecht266.Internationale aspecten297.Het
regresrecht328.Gevolgen voor de aanvullende
nabestaandenpensioenen349.Financiële
consequenties en inkomenseffecten3710.Sancties3911.Evaluatie4012.Alternatieve
voorstellen41   B.ARTIKELEN42A. ALGEMEEN 1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij achten het voorstel een uitwerking van
het in het Regeerakkoord 1994 vastgelegde. Deze leden realiseren zich echter
terdege dat het wetsvoorstel aanzienlijke inkomensconsequenties kan hebben
voor diegenen die nu al recht hebben op een uitkering krachtens de Algemene
weduwen- en wezenwet (AWW). Met name voor de nabestaanden met een relatief
klein inkomen – veelal vrouwen met een deeltijdbaan – werkt de
inkomenstoets scherp uit. Deze leden willen in deze naar een verbetering zoeken.Ook de leeftijdsgrens die in het wetsvoorstel is opgenomen – alleen
diegenen die (indien zij geen kinderen onder de 18 jaar hebben) geboren zijn
vóór 1-1-1945 hebben in de toekomst recht op een nabestaandenuitkering –
is hoog.Uit het advies van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) blijkt dat de financiële
gevolgen van het wetsvoorstel groter zijn dan door de regering is berekend.
Het financiële effect van de nieuwe Algemene nabestaandenwet zou in 1998
volgens de SVB f 1,8 miljard zijn, terwijl de regering uitgaat van f 1,285
mld.Met name de inkomenstoets levert volgens de berekeningen van de SVB f 400
miljoen meer op dan door de regering geraamd.Deze «meevaller» ten opzichte van de ramingen geeft volgens
de leden van de PvdA-fractie in beginsel ruimte voor een gunstiger vrijlatingsregeling
en een verlaging van de leeftijdsgrens.Ook het recht op een halfwezenuitkering van 20% tot het jongste kind 18
jaar is, ongeacht het inkomen of hertrouw, kan zo weer – evenals bij
amendement in de vorige ontwerp-Anw is gebeurd – in beeld komen. De
leden van de fractie van de Partij van de Arbeid achten dit element ook wenselijk,
omdat het recht doet aan het gegeven dat er, als het ware, twee categorieën
nabestaanden zijn, namelijk de volwassen partner en de minderjarige kinderen.
De laatsten hebben een wezenlijk andere positie dan de eersten. Een onafhankelijke
halfwezenuitkering kan tevens in financieel opzicht recht doen aan die kinderen
van wie de ouder overlijdt die niet (meer) samenwoont met de verzorgende ouder.
Te denken valt aan kinderen van gescheiden ouders en een kind dat door de
vader is erkend, maar met wie het niet samenwoont. Zij verzoeken de regering
op deze gedachtengang te reageren.Ten einde te kunnen beoordelen wat de diverse door de leden van de PvdA-fractie
gewenste verbeteringen kosten, verzoeken zij de regering de volgende voorstellen
van een financiële onderbouwing te voorzien:1. Wat zijn de meerkosten van een vrijlating van 50% van het ML + 35%
van het meerdere zoals destijds voorgesteld in het amendement-Kalsbeek-Jasperse/Brouwer?2. Wat zijn de meerkosten van een verlaging van de leeftijdsgrens naar
1-1-1950, resp. 1-1-1955?3. Kunnen de gevraagde berekeningen onder 1 en 2 zowel afzonderlijk als
gecumuleerd worden verstrekt?4. Wat zijn de meerkosten van het invoeren van een halfwezenuitkering
van 20% ML tot het jongste kind 18 jaar is, ongeacht inkomen of hertrouw?
Kan ook deze berekening zowel afzonderlijk als gecumuleerd met de berekeningen
onder 1. en 2. worden verstrekt?Zij verzoeken de regering bij het uitvoeren van de diverse berekeningen
nadrukkelijk de berekeningen van de SVB te betrekken. Deze berekeningen lijken
de leden van de PvdA-fractie buitengewoon relevant omdat de SVB de wet uitvoert.
Wil de regering ook los van de bovenstaande berekeningen precies
aangeven hoe de verschillen tussen de berekeningen van de SVB en de regering
verklaard kunnen worden?De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Zij constateren dat dit kabinet met een ingrijpender voorstel
komt dan het vorige kabinet. De meest in het oog springende punten zijn o.a.
de beperking van de kring van rechthebbenden en de ver doorgevoerde inkomenstoets.De Raad van State was zeer fors in zijn kritiek op dit wetsvoorstel en
heeft het kabinet voorgesteld dit voorstel niet naar de Kamer te zenden. Hoewel
enige aanpassingen hebben plaatsgevonden, is het opvallend dat er toch voor
gekozen is om het voorstel aan te bieden aan het parlement.De leden van de CDA-fractie hebben bij de behandeling in de Tweede Kamer
van het vorige voorstel al te kennen gegeven, dat zij grote moeite hebben
met het inkomensafhankelijk maken van de volksverzekeringen. Deze leden hebben
bij die behandeling wel het behoeftecriterium onderschreven en zij onderschrijven
dat nu nog. Ook de regering stelt dat de nieuwe Algemene nabestaandenwet het
behoeftecriterium als uitgangspunt heeft. Het loondervingskarakter kan naar
de mening van deze leden te vaak tot uitkeringen aan nabestaanden leiden die
over een eigen inkomen beschikken en strikt genomen een nabestaandenuitkering
niet nodig hebben. Bij een behoeftecriterium past een inkomenstoets. In het
algemeen deel van de toelichting hebben deze leden echter een verhandeling
gemist over de mate waarin een dergelijke inkomenstoets moet worden toegepast.Waarom heeft de regering afgezien van een gedeeltelijke inkomensafhankelijkheid?
Kan in het onderhavige wetsvoorstel nog gesproken worden van een basis- of
bodemvoorziening met een inkomensonafhankelijk deel van de uitkering? In paragraaf
4.2 wordt gesproken over uitsluiting van het particulier pensioen uit het
inkomensbegrip en «de reden (hiervoor) is dat de nabestaandenuitkering
de bodem is voor het aanvullende nabestaandenpensioen». Deze leden zien
graag een toelichting op deze uitsluiting. Betreft de uitsluiting zowel de
opgebouwde pensioenrechten van de overledene als het door de nabestaande zelf
opgebouwde pensioen of VUT, indien deze voor de 65-jarige leeftijd stopt met
werken? Deze leden zien niet in waarom nog van een bodem wordt gesproken,
nu de voorstellen er toe kunnen leiden dat, door toepassing van de inkomenstoets,
in het geheel geen uitkering meer wordt verstrekt. Naar deze leden aannemen
kan de inkomenstoets leiden tot maandelijks qua hoogte wisselende uitkeringen.
Hoe kan in de sfeer van de aanvullende nabestaandenvoorzieningen op een dergelijke
situatie worden ingespeeld? De leden van de CDA-fractie verwachten een meer
principiële uiteenzetting hierover.Voorts vragen deze leden of er nog sprake is van een volksverzekering.
Onderhavige wet lijkt meer op een IOAW- achtige voorziening met een groter
vrijlatend vermogen en een ruimere mogelijkheid van bijverdienste. Wat bedoelt
de regering in de inleiding met de zin «op die manier wordt de solidariteit
tussen de burgers via een volksverzekering optimaal vormgegeven» (blz.
1)? Is zij van mening dat de huidige solidariteit te ver is doorgeschoten?De criteria voor het krijgen of het behouden van een uitkering worden
fors aangescherpt. De leeftijd wordt met 10 jaar verhoogd van 40 naar 50 jaar.
Dit gebeurt in de veronderstelling, dat mensen boven 50 jaar moeilijk een
baan kunnen vinden en vrouwen tussen de 40 en 50 wel. Uit de gegevens op blz.
9 van de toelichting blijkt dat van gehuwde en gescheiden / verweduwde vrouwen
in de leeftijdscategorie 40–50 jaar slecht 50% een baan heeft en uit
andere bronnen weten we dat dit meestal kleine banen zijn. Indien als uitgangspunt
het behoeftecriterium wordt gehanteerd, dan kan dat toch eveneens voor deze
groep vrouwen gelden? Op pagina 9, vierde alinea, wordt ten aanzien van bijvoorbeeld weduwen
jonger dan 50 jaar die niet in aanmerking komen voor een uitkering maar desondanks
niet in staat zijn een eigen inkomen te verwerven, gesteld dat «toch
geen uitkering wordt verstrekt omdat de bescherming van deze volksverzekering
niet zover hoeft te strekken». De leden van de CDA-fractie stellen een
nadere uitleg zeer op prijs. Waarom is niet gekozen voor een stapsgewijze
verhoging van de leeftijdsgrens?De leden van de CDA-fractie zijn vervolgens verbaasd over de handhaving
van de ficties in het voorliggende wetsvoorstel. In de AWW uit 1959 werd verondersteld
dat bepaalde categorieën weduwen redelijkerwijs niet in staat werden
geacht om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Die veronderstelling gold
ten aanzien van weduwen met jonge kinderen, weduwen boven een bepaalde leeftijd
en arbeidsongeschikte weduwen. In de moderne wetgeving past het om niet langer
met ficties te werken. Deze leden beschouwen de introductie van een inkomenstoets
als een juiste «vervanging» van die ficties. Deze toets brengt
immers tot uitdrukking of de nabestaande in staat blijkt te zijn in het eigen
levensonderhoud te voorzien door het verwerven van een eigen inkomen. Handhaving
van de ficties in combinatie met een inkomenstoets komt op deze leden dan
ook vreemd over. Wordt er niet te veel uitgegaan van een fictie, zo vragen
deze leden.Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie waarom dit wetsvoorstel
niet ter advisering is voorgelegd aan bijvoorbeeld de SER.De leden van de VVD-fractie nemen met interesse kennis van het onderhavige
wetsvoorstel, waarvan de inhoud op hoofdlijnen is vastgelegd in het Regeerakkoord
1994, bladzijde 12. Zij merken op dat eerdere pogingen tot herziening zijn
gestrand. De eerste reden voor herziening van de AWW, de voortschrijdende
emancipatie en daarmee samenhangende toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen,
onderschrijven de leden van de VVD-fractie. Aldus wordt de maatschappelijke
trend in beleid omgezet.Immers, de oorspronkelijke reden tot invoering van deze wet in 1959 was
gelegen in het feit dat toen weduwen van kostwinners als gevolg van beroepsziekte
of bedrijfsongeval financieel onverzorgd achterbleven. Ook toen werd de wet
gebaseerd op het behoeftecriterium, solidariteit en derhalve toelatingsregels.
Anders gezegd, iedereen betaalt premie, maar niet iedereen kan daar aanspraak
op maken. Te denken valt bijvoorbeeld aan het formele huwelijksbeletsel.De tweede reden vindt zijn oorsprong in de jurisprudentie, waardoor ook
mannen recht kregen op de AWW-uitkering. Hierdoor werd de groep van gerechtigden
fors uitgebreid, waardoor aanzienlijke meerkosten ontstonden. Deze meerkosten
zetten de totale financiering van de wet onder zware druk.De leden van de fractie van D66 hebben zonder vreugde kennis genomen van
het voorstel voor een nieuwe Nabestaandenwet. Een majeure ingreep met een
opbrengst van per saldo f 815 miljoen, maar in feite f 1270 miljoen
als het besparingsverlies wordt meegerekend dat is opgetreden door het opschorten
van het eerdere wetsvoorstel, en forse inkomensgevolgen voor zo'n 200 000
nabestaanden behoeft een degelijke en aanvaardbare legitimatie.De leden van de fractie van D66 voelen zich gecommitteerd aan het Regeerakkoord
1994, maar willen er wellicht ten overvloede op wijzen dat daarin ook de passage
is opgenomen dat alternatieven met een vergelijkbare opbrengst bespreekbaar
zijn.Aan het slot van hun inbreng zullen zij aangeven wat hun voor ogen staat.
Ten aanzien van de financiële opbrengst van het onderhavige wetsvoorstel
komt het hun voor, mede op basis van het advies van de SVB, dat de regering
met de door haar gehanteerde systematiek een aanzienlijk hogere
opbrengst zal realiseren dan in het Regeerakkoord is vastgelegd. Dat zou dus
een marge kunnen betekenen om substantiële verbeteringen aan te brengen.Dat de leden van de fractie van D66 zonder vreugde van dit wetsvoorstel
hebben kennis genomen, zal geen verwondering wekken gezien hun principiële
stellingname tegen het wetsvoorstel van het vorige kabinet.Zij hadden toen een principieel andere lijn gekozen om tot de, ook door
hen erkende noodzakelijke herziening van de AWW te komen. Deze principieel
andere lijn berustte op de keus voor het inkomensdervingsprincipe in plaats
van het behoeftecriterium als grondslag voor nieuwe wetgeving, die overigens
volgens deze leden bovendien een aflopend karakter zou moeten hebben. Op den
duur zou in een geëmancipeerde samenleving, met een gerealiseerde economische
zelfstandigheid van vrouwen, een van overheidswege verzorgde regeling voor
nabestaanden overbodig moeten zijn. In de toekomst zagen zij alleen een uitkering
voor (half)wezen als door de overheid gegarandeerd recht. Tot die tijd wensten
deze leden een Anw te beschouwen als een volksverzekering tegen feitelijk
gederfd inkomen door het wegvallen van de (hoofd)kostwinner.Op zichzelf is het het goed recht van de regering om voor het behoeftecriterium
te kiezen, maar een acceptabele weerlegging van de andere lijn, ondersteund
door zowel de (grote meerderheid van de) SER en de Emancipatieraad als een
groot aantal organisaties die adhesie betuigden aan een door de FNV uitgewerkt
alternatief gebaseerd op het inkomensdervingsbeginsel, is dan wel het minste
dat verwacht mag worden.Deze leden hebben die weerlegging in de memorie van toelichting gemist
en betreuren dat zeer. Zij zien graag dat deze belangrijke tekortkoming zou
worden hersteld in de memorie van antwoord.In deze inleiding willen deze leden verder aangeven, als hoofdpunt van
bezwaar, dat zij van mening waren dat de regering wel erg gemakkelijk veronderstelt
dat nabestaanden geboren na 1945, voor zover zonder kinderen onder de 18 jaar
en niet arbeidsongeschikt, wel in hun eigen inkomen kunnen voorzien. Deze
leden prefereren een keus voor het leeftijdscohort geboren na 1950. Ook het
door de regering gehanteerde systeem om het eigen inkomen weg te toetsen,
kan vooralsnog hun goedkeuring niet wegdragen. Dit systeem belemmert niet
alleen de arbeidsparticipatie van vrouwen maar betekent ook voor bestaande
gevallen een veel te forse inkomensteruggang waarop deze zich slechts 2 jaar
kunnen voorbereiden, als dat al mogelijk is. Een inkomensvrijlating van 50%
minimumloon en een kwart deel van het meerdere lijkt deze leden, als de algehele
opzet van de Anw verkozen zou worden, minder onacceptabel. Deze leden willen
op dit punt ook melding maken van de bezwaren tegen het overgangsrecht als
zodanig, niet alleen tot uitdrukking komend in de motie-Van de Zandschulp
c.s. (EK, 1994–1995, nr. 46 j-3) maar ook in een artikel van F. Pennings,
Sociaal Recht van juni 1995 en zagen graag een reactie op deze bezwaren tegemoet.In het algemeen vergen inkomenstoetsen veel van de uitvoerende instantie.
Met name vrouwen hebben vaak per maand wisselende inkomsten. Wil de regering
daar nader op ingaan?De leden van de fractie van D66 kunnen zich vervolgens vooralsnog ook
niet vinden in dat deel van het voorstel dat voor nabestaanden met kinderen
de inkomenstoets ook van toepassing verklaart op het «kinderdeel»
van de uitkering. Een van het eigen inkomen uit arbeid onafhankelijke uitkering
voor eventuele kinderen zouden zij prefereren, bijvoorbeeld ter hoogte van
20% minimumloon per huishouden met kinderen, of gedifferentieerd naar leeftijd,
zoals de SER adviseerde. Een inkomensonafhankelijke en dus van de nabestaande
ouder los staande uitkering zou niet alleen het probleem van de verzorgingskosten
van kinderen ondervangen, die groter zijn na het wegvallen van de andere ouder,
maar ook in situaties van ongehuwd samenwonenden voorkómen
dat niet alleen de nabestaande ouder geen uitkeringsrecht heeft, maar ook
de halfwezen zelf niet.Met bevriezing van de uitkering van bestaande gevallen met kinderen zodanig,
dat deze uiteindelijk op 90% minimumloon uitkomt kunnen zij instemmen. Datzelfde
geldt voor de redenering van de regering als het gaat om het niet toekennen
van Anw-rechten aan ongehuwd samenwonenden. Ook bij het vorige Anw-voorstel
hebben deze leden te kennen gegeven geen behoefte te hebben aan uitbreiding
van de kring van verzekerden als dat juridisch en internationaalrechtelijk
niet verplicht is en als het gaat om een in de tijd aflopende wet.Wel kunnen zij zich voorstellen dat de zware registratie en dan met name
voor diegenen met huwelijksbeletselen, zoals bij het ministerie van Justitie
in de maak is, een rechtsgrond ter verkrijging van een Anw- uitkering zou
kunnen vormen.Tegen het regresrecht zeggen de leden van de fractie van D66 niet op voorhand
neen, maar zij hadden wel een aantal vragen, die zij bij de betreffende paragraaf
in de memorie van toelichting zouden willen stellen.Verder zijn deze leden niet gerust op de gevolgen van het wetsvoorstel
voor de aanvullende pensioenvoorzieningen. Een eventueel aanvullend nabestaandenpensioen
zal immers in nogal wat gevallen, aangezien de regering een fors weglekeffect
naar de ABW voorziet, zijn functie verliezen omdat de sociale dienst dat aanvullend
nabestaandenpensioen als weg te toetsen eigen inkomen zal beschouwen.Ten slotte willen deze leden ten aanzien van de pseudoweduwen opmerken
de keus van de regering te ondersteunen, maar tevens dat hier het inkomensdervingsprincipe
een rol speelt hetgeen zij overigens afwijst.Sinds de invoering van de AWW zijn de maatschappelijke omstandigheden
dusdanig gewijzigd, dat een herziening van deze wet ook in de visie van de
leden van de fractie van GroenLinks geboden is. Zij hebben dan ook met belangstelling
uitgekeken naar het wetsvoorstel dat nu aan de orde is. Gezien de politieke
samenstelling van het kabinet hadden deze leden verwacht dat het wetsvoorstel
enerzijds emancipatoir van karakter zou zijn en anderzijds tegemoet zou komen
aan de huidige maatschappelijke verhoudingen, waarbij het huwelijk een plaats
heeft naast andere leefvormen. Daarnaast hadden de leden van de GroenLinks-fractie
gehoopt dat de regering zich bij de vormgeving van het wetsvoorstel niet alleen
zou laten leiden door bezuinigingsdrift, maar ook de notie van een rechtvaardige
inkomensverdeling zou laten meewegen.In hun verwachtingen ten aanzien van het wetsvoorstel Nabestaandenwet
zijn de leden van de GroenLinks-fractie ernstig teleurgesteld. In feite is
het voorstel niet veel meer dan een gigantische bezuinigingsoperatie, waarbij
het aantal uitkeringsgerechtigden daalt van 187 600 (nu) naar 23 000
structureel. Hiermee doet de regering geen recht aan de maatschappelijke en
financiële situatie waarin het gros van de weduwen zich bevindt en evenmin
aan het bestaan van niet-huwelijkse relatievormen.De leden van de AOV-fractie hebben kennis genomen van het voorstel voor
een nieuwe Algemene nabestaandenwet. Deze leden zijn met de Raad van State
van mening dat het wetsvoorstel dient te worden heroverwogen, omdat het onvoldoende
recht doet aan de positie van in het bijzonder de oudere nabestaande. Toch
zijn deze leden van mening dat, in het licht van de gewijzigde maatschappelijke
constellatie waarin een betere arbeidsverdeling tussen mannen en vrouwen zichtbaar
is geworden, enige bijstellingen zouden moeten worden aangebracht. Er wordt
echter ook geconstateerd dat de regering een te rooskleurig beeld schetst
van de vrouwelijke arbeidsparticipatie van de laatste 30 jaar. Zeer zeker
is de positie van de vrouw op de arbeidsmarkt aan verbetering onderhevig,
maar aan de andere kant nemen vrouwen nog lang niet evenredig aan het arbeidsproces
deel. Dat geldt zeker voor de (oudere) vrouwen die nu tussen de 40 en 50 jaar
zijn.Deze leden hebben in zijn algemeenheid ernstige bezwaren tegen het door
de regering ingediende wetsvoorstel en menen te moeten constateren dat er
zelfs een verslechtering valt waar te nemen ten opzichte van het ingediende
wetsvoorstel van de regering Lubbers-Kok, daar waar het de positie van de
nabestaande aangaat.Deze leden vragen dan ook of er nog wel sprake is van een volksverzekering
en of we niet meer te maken krijgen met een voorziening. Het sociale voorzieningskarakter
is immers overheersend. Deze leden menen dat dit te maken heeft met de beoogde
toets op het eigen inkomen van de nabestaande, waarvan slechts het inkomen
uit vermogen en aanvullend nabestaandenpensioen is vrijgesteld en waarbij
slechts een zeer beperkte vrijlating bestaat van inkomen uit arbeid. Deze
leden bepleiten daaarom een grotere vrijlating van inkomen uit arbeid, omdat
dit laatste de nabestaanden ook aanzet tot het blijven verrichten van arbeid.
Indien enige vorm van inkomenstoets toch dient plaats te vinden, dan dient
daarbij tevens een toets naar vermogen te worden betrokken. De leden van de
AOV-fractie zijn verder van mening dat de voorzieningsgedachte ook tot uitdrukking
komt in de uitsluiting van het recht op Anw-uitkering bij die nabestaanden
die geboren zijn na 1945, als zij geen kinderen hebben of als het jongste
kind 18 jaar wordt.Tevens is er voldoende grond voor bezorgheid omtrent de vraag of de regering
de zorgvuldigheid wel in acht neemt ten aanzien van dit wetsontwerp. Zo laat
de regering zich te veel leiden door tijdsdruk (1 januari 1996 moet dit voorstel
kracht van wet worden) en budgettaire overwegingen en zet de belanghebbenden
te veel op het tweede plan.Ten slotte is het deze leden volstrekt onduidelijk hoe de regering naar
aanleiding van de ingediende voorstellen nog meent te kunnen spreken «dat
de solidariteit tussen burgers via een volksverzekering als deze optimaal
vorm gegeven kan worden». Een verduidelijking van regeringszijde hieromtrent
wordt zeer op prijs gesteld.De leden van de RPF-fractie hebben zonder enthousiasme kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij erkennen dat het de hoogste tijd is
dat de AWW wordt vervangen door een meer op deze tijd toegesneden wet. Juist
om die reden betreuren zij het echter in hoge mate dat de regering dit voorstel
voor een nieuwe Algemene nabestaandenwet aan de Kamer heeft aangeboden. Het
zicht op een adequate vervanging van de AWW is zo wel erg ver achter de horizon
verdwenen.De leden van de RPF-fractie vragen voorts of er voldoende draagvlak is
voor deze Anw, gelet op de overwegend negatieve reacties van de Raad van State,
vakcentrales en andere maatschappelijke organisaties. Zij hebben begrepen
dat ook binnen de coalitie weerstand bestaat. In dit licht moet de regering
het als een zeer welkom geschenk zien dat de SVB heeft becijferd dat de financiële
effecten van de wet aanzienlijk gunstiger zijn dan de regering veronderstelde.
Dit biedt ruimte om de allergrootste knelpunten in de parlementaire behandeling
weg te nemen. Deze leden vragen zich af waarom hierover in de memorie van
toelichting niet wordt gesproken. Zij zijn benieuwd naar de wijze waarop de
wet eventueel door de grotere budgettaire ruimte zal worden aangepast. Zij
gaan ervan uit dat met name de bijverdienregeling zal worden versoepeld.De leden van de RPF-fractie onderschrijven vervolgens de gedachte, dat
op termijn kan worden afgestapt van een collectieve nabestaandenverzekering.
Vooralsnog bepleiten zij echter een behoud van deze verzekering, vooral gelet
op de arbeidsmarktpositie van met name oudere vrouwen. De indruk bestaat dat
die positie in het onderhavige voorstel nauwelijks relevant wordt geacht.
De wijze waarop de regering een nieuwe nabestaandenverzekering
wil realiseren kunnen deze leden dan ook niet steunen. De dominantie van de
budgettaire doelstellingen heeft naar hun oordeel niet bijgedragen tot een
weloverwogen inrichting van de nabestaandenverzekering. Door de lange voorgeschiedenis
van dit wetsvoorstel zijn reeds ingeboekte besparingen in de meerjarenramingen
op grond van de oorspronkelijke Anw verloren gegaan. Het heeft er alle schijn
van dat in het Regeerakkoord geplande bezuinigingen inclusief de besparingsverliezen
nu koste wat kost gerealiseerd respectievelijk gecompenseerd moeten worden.De leden van de SGP-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel
Algemene nabestaandenwet, een wetsvoorstel met een lange en turbulente voorgeschiedenis.
Verbetering van de Algemene Weduwen- en Wezenwet, die stamt uit 1959, is zeker
noodzakelijk, maar de laatste poging tot verbetering is, zo herinneren de
leden van de SGP-fractie zich, gestrand in de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
Heikel punt was toen de gelijkstelling van gehuwden en ongehuwd samenwonenden,
een zaak waar ook de SGP-fractie haar bezwaren tegen had. Het nu voorliggende
wetsvoorstel is in veel opzichten geheel anders dan het vorige. De leden van
de SGP-fractie willen het dan ook met een frisse blik bezien. Dit neemt niet
weg dat zij nog heel wat vragen bij dit wetsvoorstel hebben, waar zij in het
hiernavolgende op terug zullen komen.De leden van de GPV-fractie hebben met de grootst mogelijke reserves van
het nieuwe voorstel voor een Algemene nabestaandenwet kennis genomen.Het nieuwe voorstel betekent niet alleen een nieuwe benadering van de
problematiek van de vergelijkbaarheid van gehuwden en ongehuwd samenwonenden.
Een benadering die voor hen zeker bespreekbaar was.Maar ook en vooral een verdere afslanking van de collectieve nabestaandenregeling.
Het woord afslanking is in dit verband eigenlijk nog te vriendelijk gekozen.
Er is meer sprake van afbraak dan van afslanking. Alleen de vermindering van
het aantal mogelijke rechthebbenden toont dit al aan. Thans zijn er ruim 187 000
verweduwden die recht hebben op een AWW-uitkering. Straks zullen dat er nog
geen 28 000 zijn.Deze leden menen dat de regering met dit wetsvoorstel een verdere reductie
van de maatschappelijke solidariteit met een kwetsbare groep bewerkstelligt.
Zij consteteren dit met weinig vreugde.Deze leden hebben er nooit een misverstand over laten bestaan dat ook
zij van oordeel zijn dat de huidige AWW aan vervanging toe is. Door de maatschappelijke
ontwikkelingen schiet de regeling zoals wij die nu nog kennen haar doel voorbij.
Ook bij de discussie over de vorige versie van een nieuwe nabestaandenregeling
hebben deze leden te kennen gegeven de introductie van inkomensafhankelijke
elementen in de Anw aanvaardbaar en zelfs te rechtvaardigen te achten. Op
één onderdeel hadden deze leden nog wel verder willen gaan,
namelijk bij het laten vervallen van de gewenningsuitkering gedurende het
eerste halve jaar. Deze gewenningsuitkering is in dit voorstel verdwenen en
de wet wordt er eenvoudiger en inzichtelijker door.Maar schiet de regering nu niet door als zij de gehele Anw direct vanaf
de eerste dag geheel inkomensafhankelijk maakt? Was het aardige van de vorige
versie nu juist niet de combinatie van een inkomensafhankelijk deel en van
een inkomensonafhankelijk deel? Naar het oordeel van deze leden is de handhaving
van een inkomensonafhankelijk deel te rechtvaardigen als tegemoetkoming voor
het verlies van de verzorgende ouder.Deze leden vragen hoe de staatssecretaris zijn opstelling van nu kan rijmen
met zijn handtekening onder het initiatiefwetsvoorstel-Doelman-Pel c.s. (invoering
van een tijdelijke uitkering voor halfwezen, behorende tot de
huishouding van een weduwnaar; Kamerstuk 20 571) dat er op was gericht
een voorziening te bieden in deze situatie.Het handhaven van een inkomensonafhankelijk deel kent ook nog een andere
rechtvaardiging. Vanaf de eerste dag na het overlijden van de echtgenoot is
in het voorstel van de regering de uitkering inkomensafhankelijk. Ook in de
huidige situatie gaat een weduwe er in inkomen vaak al fors op achteruit als
haar echtgenoot overlijdt. Dat wordt in het voorstel alleen maar erger. Consequentie
is dat een weduwe of weduwnaar vanaf de eerste dag na het overlijden van de
echtgenoot feitelijk gedwongen is, om het gezinsinkomen op peil te houden,
te beginnen met werken of het aantal uren dat men al werkt uit te breiden.
Gesteld al dat dit mogelijk zou zijn. Dus op een moment dat iemand door het
overlijden van zijn of haar echtgenoot in de eerste fase van het rouwproces
verkeert, dwingt de regering tot (toenemende) arbeidsmarktparticipatie. Als
er kinderen in het gezin zijn is dit nog veel schrijnender. Want juist op
zo'n moment zal er veel tijd en aandacht geïnvesteerd dienen te worden
in de emotionele begeleiding van kinderen die één van beide
ouders moeten missen. Is het dan sociaal aanvaardbaar op zo'n moment van de
overblijvende ouder te eisen dat hij of zij (meer) gaat werken?De leden van de SP-fractie stellen in de eerste plaats vast dat het wetsvoorstel
een uitvloeisel is van het Regeerakkoord, en in de tweede plaats dat het beoogt
een structurele bezuiniging van 1,2 miljard gulden te realiseren. De leden
van de SP-fractie zien het wetsvoorstel als de zoveelste ingreep in het in
de loop der jaren opgebouwde stelsel van sociale zekerheid, en hebben mede
om die reden ernstige bezwaren tegen dit wetsvoorstel. 2. Ontwikkelingen in het verledenDe leden van de fractie van D66 vragen waarom thans een veel strenger
wetsvoorstel Anw is ingediend en niet een op onderdelen gewijzigd (bijv. met
betrekking tot de ongehuwd samenwonenden) maar overigens identiek voorstel.Is dat alleen om financiële redenen en dan met name vanwege het besparingsverlies
dat is opgetreden door het in feite blokkeren van het wetsvoorstel door de
Eerste Kamer en het feit dat het voorstel dus niet in werking kon treden?Vindt de regering het met andere woorden redelijk dat een besparingsverlies
van f 455 miljoen moet worden gecompenseerd door nabestaanden zelf? Als
de regering deze vraag bevestigend beantwoordt en dat dus de reden is voor
dit nog dieper ingrijpende wetsvoorstel dan het vorige, ware het goed dat
eerlijk toe te geven, zo menen de leden van de fractie van D66.De leden van de AOV-fractie merken op dat in 1987 het toenmalige kabinet
van mening was dat de AWW geheel herzien zou moeten worden. In dit verband
spreekt het advies van de SER van 1989 deze leden bijzonder aan. De SER was
van mening dat er bij recht op uitkering geen onderscheid gemaakt zou moeten
worden tussen de 1990-generatie en de niet-1990-generatie en dat nabestaanden,
zonder kinderen van 40 jaar en ouder en nabestaanden met kinderen onder de
18 jaar in beginsel in aanmerking zouden moeten komen voor een uitkering tot
hun 65e jaar. Vooral het inkomensdervingsprincipe: een recht op uitkering
ontstaat alleen wanneer de overleden partner een inkomen uit of in verband
met arbeid had; de uitkering bedraagt 70% van het gederfde inkomen met een
maximum van 70% van het netto-minimumloon, is voor deze leden een goed uitgangspunt. De vertrekpunten van de Anw van de regering-Lubbers-Kok spreken de fractie
veel meer aan. Zo waren hier het behoefteprincipe en de gedeeltelijke inkomensafhankelijkheid
uitgangspunt.Minder spreekt deze leden de toeslag aan die als aanvulling kon gelden
op de basisuitkering, omdat deze de regeling nodeloos ingewikkeld maakte.
Rechtvaardiger is wel de gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden met gehuwden
en de ruimere overgangsperiode voor bestaande AWW-gerechtigden van respectievelijk
2 en 4 jaar. Terwijl er tevens sprake is van een wezenuitkering.Ten aanzien van de verschillende interpretaties tussen gehuwden en ongehuwd
samenwonenden zijn deze leden benieuwd hoe de regering denkt over de ideeën
die hieromtrent zijn geventileerd door de commissie-Kortman.Ten slotte betreuren deze leden het dat er in de Anw geen regeling voor
pseudo-weduwen bestond. 3. Achtergrond en hoofdlijnen van de wetIn verband met de in het wetsvoorstel opgenomen leeftijdsgrens willen
de leden van de PvdA-fractie graag inzicht in de hoogte van het inkomen van
de vrouwen die geboren zijn tussen 1-1-1945 en 1-1-1950 en zij die geboren
zijn tussen 1-1-1950 en 1-1-1955. Hoeveel van de werkende vrouwen in deze
cohorten werken in deeltijd?De keuze om niet over te gaan tot gelijkstelling van samenwonenden met
gehuwden kunnen deze leden gegeven de recente parlementaire geschiedenis met
betrekking tot de vorige ontwerp-Anw billijken.De vraag rijst echter wel hoe de wetgever kan voorkomen dat discriminatie
op grond van seksuele geaardheid kan worden voorkomen, nu mensen die homoseksueel
zijn niet kunnen huwen en derhalve geen recht kunnen krijgen op een uitkering
als gevolg van de ontwerp-Anw. Kan dit worden ondervangen door gelijktijdig
met de inwerkingtreding van deze wet de zogenaamde «zware registratie»
mogelijk te maken? Immers, dan zullen degenen die er voor kiezen hun relatie
te laten registreren en gehuwden gelijk behandeld worden, ook voor de Anw.
Komt de materiële gelijkstelling samenwonenden en gehuwden weer in beeld
op het moment dat deze «zware registratie» niet geëffectueerd
zal zijn op 1-1-96, de beoogde datum van inwerkingtreding van deze Anw? Ten slotte vragen deze leden waarom in deze paragraaf opeens gesproken
wordt van een gehandicapte nabestaande. Bedoeld is toch een arbeidsongeschikte
nabestaande?De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering van mening is dat
heden ten dage meer mogelijkheden in de particuliere sfeer bestaan om al dan
niet collectief het overlijdensrisico te verzekeren. Om te voorkomen dat in
het kader van dit wetsvoorstel een herhaling te zien zal zijn van de WAO-wijziging
in 1993, hechten deze leden sterk aan een beschouwing van de regering over
de toegankelijkheid van de markt ten aanzien van de aanvullende nabestaandenvoorzieningen.
Is de staatssecretaris het eens met deze leden dat in ieder geval MAAV-achtige
constructies moeten worden afgewezen? Het verlies van de nabestaandenuitkering
gebeurt als men als weduwe of weduwnaar opnieuw in het huwelijk treedt. Als
men echter gaat samenwonen behoudt de gerechtigde de uitkering. De staatssecretaris
heeft in het algemeen overleg over de gelijke behandeling van broers en zusters
in de AOW «als ware het gehuwden» (Voornemens met betrekking tot
de AOW-toeslag, algemeen overleg gevoerd op 15 maart 1995; TK 23 929,
nr. 3) te kennen gegeven, dat hij met een geïntegreerd voorstel zou komen
over gelijke behandeling van gehuwden en mensen die daarmee gelijk te stellen
zijn. Waarom heeft hij hier nu ook niet voor gekozen? Het is toch uiterst
vreemd dat een regering die zorgvuldig met de middelen wil omgaan
en daardoor de rechten van sommigen beperkt, zoals de broers en zussen in
de AOW, nu mensen die samen gaan wonen en verantwoordelijkheid voor elkaar
willen dragen, de rechten laat behouden? Los van het voor de leden van de
CDA-fractie zeer principiële punt heeft zo'n uitkering in elk geval geen
positieve uitwerking op de arbeidsdeelname, naast het feit dat de overheid
ook de mensen indirect aanbeveelt om vooral niet te gaan trouwen. Ook vindt
er met een uitkering indirect individualisering plaats, zo is de indruk van
deze leden.In dit licht achten deze leden het ook vreemd dat in het kader van de
ABP-pensioenen binnenkort een wetsvoorstel naar de Kamer gaat om samenwonenden
wèl gelijk te stellen met gehuwden. Een nadere onderbouwing van deze
tweeslachtigheid achten de leden van de CDA-fractie wenselijk.De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering het voorstel doet
de leeftijd te verhogen van 40 naar 50 jaar, wil men in aanmerking komen voor
de wettelijke nabestaandenregeling. Als reden daarvoor noemt de regering de
stijgende arbeidsdeelname van vrouwen. De leden van de VVD-fractie juichen
deze stijgende arbeidsparticipatie toe. Zij merken op dat de stijging in voltijdsbanen
voornamelijk voor rekening van jongere vrouwen komt; op latere leeftijd treedt
terugtreden op vanwege de zorg voor kinderen. Bij nadere beschouwing blijken
vrouwen het grootste deel van de deeltijdbanen voor hun rekening te nemen,
hetgeen hun carrièreperspectieven helaas niet vergroot (zie ook het
artikel van mevrouw F. van Ammers onder het subkopje «Onvrede»
in de Staatscourant, 23 juni 1995).Kan de regering met inachtneming van het bovenstaande precies uiteenzetten
waaraan zij deze optimistische kijk op de arbeidskansen van vrouwen van 45
jaar en ouder ontleent? Eerder is de leeftijdsgrens toch vanwege de arbeidskansen
verlaagd? De leden van de VVD-fractie vragen de regering nadrukkelijk op het
bovenstaande in te gaan en daarbij ook de financiële gevolgen uiteen
te zetten van de leeftijdsaanpassing.Overigens zijn deze leden verbaasd dat het kabinet een verschil in stand
laat tussen de Algemene Bijstandswet en de voorstellen tot herziening van
de Algemene Weduwen- en Wezenwet inzake het toetreden tot de arbeidsmarkt.
Beide zijn gebaseerd op het behoeftecriterium, ofschoon de financiering op
andere wijze geschiedt. Waarom kent de Algemene Bijstandswet wel een aansporing
tot het verrichten van betaalde arbeid wanneer het kind 5 jaar is en dit wetsvoorstel
niet, zo vragen deze leden.Voorts constateren de leden van de VVD-fractie een verschillende benadering
van de regering waar het gaat om «aansluiting bij de maatschappelijke
trend». De vrees voor politieke complicaties is begrijpelijk, maar daarmee
is het achterwege blijven van gelijke behandeling niet voldoende onderbouwd.
De redenen die het vorige kabinet gaf om wel tot gelijke behandeling over
te gaan staan immers nog recht overeind. De regering stelt dat het de eigen
verantwoordelijkheid van ongehuwd samenwonenden is om zelf voor een particuliere
oplossing zorg te dragen. In de Algemene Bijstandswet worden samenwonenden
echter wel erkend. De leden van de VVD-fractie verwijzen in dit verband ook
naar de AOW-gerechtigde, die met een jongere partner samenwoont, en die wel
gelijk gesteld wordt wat betreft de AOW-toeslag.Het vorige kabinet voorzag bij gelijke behandeling geen uitvoeringsproblemen
bij de Sociale Verzekeringsbank. De beoordeling en uitvoering van het recht
op een overlijdensuitkering bij Ziektewet leveren eveneens geen problemen
op.Hoewel de wijziging van de Algemene burgerlijke pensioenwet en Algemene
militaire pensioenwet strekkende tot gelijke behandeling het gevolg is van
arbeidsvoorwaardelijk overleg, wordt daar wel de maatschappelijke trend in
wetgeving vertaald. Kortom, de leden van de VVD-fractie zijn nog niet overtuigd
door de argumentatie van de regering. Interessant is tevens de vraag hoe de regering een dam denkt op te werpen
tegen diegenen die bewust geen nieuwe huwelijkse, maar ongehuwde samenwoonrelatie
aangaan. Immers, in het geval van een nieuwe huwelijkse relatie vervalt de
aanspraak, zulks in tegenstelling tot de nieuwe niet-huwelijkse relatie. In
het vorige wetsvoorstel Algemene nabestaandenwet (22 013) werd een besparingsbedrag
ingeboekt in de memorie van toelichting. Dit als gevolg van het verlies van
de uitkering bij het aangaan van een nieuwe ongehuwde relatie.Gaarne nodigen de leden van de VVD-fractie de regering uit het besparingsbedrag
door verlies van uitkering te actualiseren voor zowel het formele als het
materiële gelijkstellingscriterium.Deze leden zouden daarbij zowel de besparing door gelijkstelling per 1
januari 1997 als die per 1 januari 1998 in beeld gebracht willen zien.De aan het woord zijnde leden wijzen erop dat toepassing van het formele
criterium bij toekenning en verlies van de uitkering uitsluitend diegenen
zal raken die thans bij wet uitgesloten zijn van het wettelijk huwelijk. Voor
hen die samenwonen, maar niet willen trouwen biedt het formele criterium geen
soelaas. Om die reden achten deze leden de gekozen weg van de regering vooralsnog
niet afdoende.Derhalve verzoeken de leden van de VVD-fractie de regering het standpunt
ter zake in heroverweging te nemen.De besparingen zouden mogelijk ingezet kunnen worden ter verlaging van
de leeftijdsgrens van 50 naar 45 jaar en versoepeling van het overgangsrecht.Zij vragen de regering de financiële gevolgen van de leeftijdverlaging
uiteen te zetten, opdat de leden van de VVD-fractie kunnen beoordelen of dit
verlangen budgettair neutraal kan verlopen.De leden van de fractie van D66 erkennen dat de samenleving er anders
uitziet dan tijdens de totstandkoming van de AWW. Vroeger kon nog van de veronderstelling
worden uitgegaan dat de man de kost verdiende voor het gezin en de vrouw thuis
zorgtaken had en geen betaalde arbeid verrichtte. De volksverzekering AWW
was dan ook bedoeld om dit te verzekeren, opdat vrouwen bij het wegvallen
van dat kostwinnersinkomen niet behoeftig zouden achterblijven. Tussen verzekerden
met inkomen, in dezelfde kostwinnersfilosofie redenerend, dus mannen, bestond
dus solidariteit. In de huidige maatschappelijke werkelijkheid waarin steeds
meer vrouwen inkomen uit arbeid hebben, betreft het verzekerd inkomen dus
niet alleen dat van mannen maar ook dat van vrouwen. Bij een beleid dat er
op gericht is dat mannen èn vrouwen betaalde taken buitenshuis en zorgtaken
thuis eerlijk delen is het logisch dat beider deel van het huishoudinkomen
verzekerd is, uiteraard tot op zekere hoogte. Deze redenering komt tot uitdrukking
in het inkomensdervingsprincipe.De regering verlaat echter deze aan de AWW ten grondslag liggende gedachte
en introduceert, net als het vorige kabinet overigens, het behoeftecriterium
als grond voor een Anw-recht.Bovendien gaat het daarbij niet om feitelijke behoefte, maar om de veronderstelde
behoefte. Het criterium wordt dus eigenlijk de mate waarin de nabestaande
zelf in inkomen zou kunnen voorzien. Dit verandert een nabestaandenverzekering
in een nabestaandenvoorziening waarbij de solidariteit tussen burgers (premiebetalende
werkenden solidair met behoeftige nabestaanden) in de plaats komt van de solidariteit
tussen premiebetalenden onderling. De vraag laat zich dan stellen wat nog
het verschil is met de ABW en waarom een nabestaandenvoorziening dan niet
uit de algemene middelen, in plaats van door middel van premies gefinancierd
zou kunnen worden.De aan het woord zijnde leden blijven dus ongelukkig met het gehanteerde
behoeftecriterium. Om aan de maatschappelijke veranderingen tegemoet te komen
zou in hun visie niet langer uitgegaan moeten worden van veronderstelde
inkomensderving bij het wegvallen van de kostwinner maar van feitelijke inkomensderving.Dat is naar hun mening de enige verantwoorde manier om toe te werken naar
een situatie waarin een nabestaandenregeling overbodig wordt, namelijk de
situatie waarin ook vrouwen economisch zelfstandig zijn. In de tussentijd
moet rekening gehouden worden met de problemen die de overgang van een kostwinnersmaatschappij
naar een maatschappij waarin mannen en vrouwen elk hun aandeel leveren in
betaalde taken en zorgtaken thuis, met zich brengt. Ook internationale regelgeving
(ILO- verdragen en de Europese code voor sociale zekerheid) verplichten onze
nationale overheid om te voorzien in een uitbreiding voor nabestaanden van
kostwinners.Overigens hebben de leden van de fractie van D66 behoefte aan recente
cijfers omtrent de arbeidsparticipatie en het daarbij behorend inkomen van
gehuwde vrouwen en mannen al dan niet met kinderen en van verschillende leeftijdscategorieën.
De cijfers genoemd op pagina 9 bovenaan van de memorie van toelichting vinden
zij te summier.Vanuit het behoeftecriterium redenerend is het niet onlogisch om te veronderstellen
dat burgers ook zelf particuliere verzekeringen kunnen afsluiten. Kan de regering
aangeven hoe duur dergelijke verzekeringen zijn voor de verschillende leeftijdscategorieën
van diegenen die hun inkomen zouden willen verzekeren tegen het wegvallen
daarvan? Welke oplossing kan worden geboden voor die groep mensen die een
ongunstige sterftekans hebben en van wie de nabestaande eventueel relatief
lang een aanvullende uitkering uit een verzekering zal verkrijgen? Als de
regering een particulier te sluiten aanvullende nabestaandenverzekering een
reële optie vindt, waarom is dan bij de financiële aspecten van
het wetsvoorstel uitgegaan van een zo fors weglekeffect naar de ABW?De regering merkt op dat anders dan de bijstandsuitkering de nabestaandenuitkering
kan dienen als basis voor het aanvullend pensioen. Kan dat nader worden toegelicht
als de uitkering zelf kan variëren naarmate het inkomen uit arbeid weggetoetst
wordt?Kan voorts worden uiteengezet waarom de leeftijd van kinderen van nabestaanden
die een Anw-recht houden op 18 jaar is gesteld, waar andere sociale wetgeving
(Toeslagenwet) die leeftijd op 12 jaar stelt?Kan aan de hand van meer specifieke gegevens over arbeidsdeelname en bijbehorend
inkomen van vrouwen beargumenteerd worden dat gehuwde vrouwen geboren na 1944,
in tegenstelling tot de generatie die daarvóór is geboren, voldoende
kans hebben om inkomen uit arbeid te verwerven?Worden er extra arbeidsmarktinstrumenten ingezet om vrouwelijke nabestaanden
geboren na 1944 toe te rusten voor de arbeidsmarkt?Dat de wet geen gelijkstelling zal kennen van ongehuwd samenwonenden met
gehuwden kunnen deze leden billijken.Deze leden kunnen zich wel voorstellen dat personen voor wie huwelijksbeletselen
bestaan, de zware registratievorm een recht op uitkering zou geven. Begrijpen
zij goed dat die zware registratievorm alleen opengesteld zal worden voor
personen die niet kunnen huwen? Hoe oordeelt de regering over het idee om
voor de tijd verstrijkt tussen het van kracht worden van de Anw en de wettelijke
basis voor de zware registratievorm terugwerkende kracht te verlenen aan het
Anw-recht voor personen met huwelijksbeletselen die samenwonen en dat bijvoorbeeld
met een samenlevingscontract hebben bezegeld of met een inschrijving in een
«huwelijksregister»?Vooropgesteld zij dat deze leden van oordeel zijn dat geen uitbreiding
van de groep rechthebbenden moet plaatsvinden, in een in tijd aflopende wet,
en mensen voor wie overigens geen huwelijksbeletselen bestaan sinds jaar en
dag weten dat ze als ongehuwd samenwonenden geen recht op een nabestaandenuitkering
hebben. Hoewel het consequent is om dan nabestaanden die gaan samenwonen de uitkering
te laten behouden, hebben deze leden daar toch een ongemakkelijk gevoel bij.
Dat niet het inkomen van degeen met wie de nabestaande is gaan samenwonen
wordt meegewogen in de inkomenstoets is op zichzelf emancipatoir gedacht.
Wat echter te denken van twee oudere nabestaanden die zonder eigen inkomen
gaan samenwonen en op die manier 140% minimumloon aan uitkering krijgen. Verhoudt
dat zich bijvoorbeeld tot de AOW waarin twee samenwonenden elk een 50% minimumloon
AOW-uitkering krijgen?Kan de regering zich voorts voorstellen dat het arbeidsvoorwaardenoverleg
over aanvullende pensioenregelingen en dat steeds vaker resulteert in de mogelijkheid
van het zogenaamde partnerpensioen voor ongehuwd samenwonenden, (ook eindelijk
in de overheidssector) onder druk komt te staan als de niet irreële situatie
kan ontstaan dat een dergelijk aanvullend pensioen verrekend wordt met een
eventuele bijstandsuitkering?Zijn er naast de uitvoeringslasten bij de SVB nog andere uitvoeringslasten?
Te denken valt aan de kosten van juridische procedures op basis van bijv.
de eventuele strijdigheid met ILO-verdragen en de Europese code, en de kosten
van procedures op basis van het regresrecht.Zouden al deze uitvoeringskosten niet meegenomen moeten worden in het
totale financiële plaatje?De leden van de GroenLinks-fractie verschillen fundamenteel van mening
met de regering over de vraag wat nu exact de grondslag voor een nabestaandenuitkering
zou moeten zijn. De regering koerst aan op invoering van het behoeftebeginsel.
Naar het oordeel van de leden van de GroenLinks-fractie stelt de regering
ten onrechte dat het behoeftebeginsel ook reeds aan de AWW ten grondslag lag.
In de tijd waarin de AWW werd geïntroduceerd verrichtten gehuwde vrouwen
over het algemeen geen betaald werk en verdienden gehuwde mannen de kost.
Dat de AWW uitsluitend van toepassing was op weduwen (ongeacht hun eventuele
eigen inkomsten) betekent dan ook dat het inkomensverlies bij overlijden beschermd
werd. De AWW ging dus juist niet uit van het behoeftebeginsel. Dit beginsel
zou ook bij de vormgeving van de Anw niet leidraad moeten zijn. De leden van
de GroenLinks-fractie zijn van mening dat het loondervingsbeginsel aan de
uitkering ten grondslag gelegd moet worden, naast de notie dat een recht op
uitkering ontstaat wanneer er kinderen onder de 18 te verzorgen zijn.Inkomenscompensatie is in die gevallen gerechtvaardigd. Omgekeerd, waar
geen kinderen te verzorgen zijn en door overlijden van een partner geen inkomen
wegvalt, zou verstrekking van een uitkering wat de leden van de GroenLinks-fractie
betreft niet nodig zijn.Indertijd, in 1989, heeft de SER uitdrukkelijk mede in deze richting geadviseerd.
Jammer genoeg gaat de regering nu niet in op de argumenten die de SER noemde.
Ook in het maatschappelijk zeer breed onderschreven alternatief dat door de
FNV is aangedragen geldt inkomensderving, naast de verzorging van minderjarige
kinderen, als uitgangspunt. De leden van de GroenLinks-fractie nodigen de
regering daarom uit eens goed gemotiveerd aan te geven waarom zij niet kiest
voor het inkomensdervingsprincipe als leidend beginsel.Het wetsvoorstel kent geen gelijkstelling van gehuwden en ongehuwd samenwonenden.
De regering heeft daarmee een uiterst eenvoudige oplossing gekozen voor de
uitvoeringsproblemen, waarop een eerder wetsvoorstel Anw is afgeketst. Maar
daarmee doet de regering onvoldoende recht aan het feit dat veel mensen leven
in samenlevingsvormen die qua inhoud met het huwelijk te vergelijken zijn.
Zeker waar het gaat om partners bij wie een huwelijksbeletsel bestaat, zoals
partners van gelijk geslacht, is dit een onrechtvaardige uitkomst. Te meer
waar in veel andere regelingen op het terrein van de sociale
zekerheid een recht op uitkering afhankelijk is van partnerinkomsten.De leden van de fractie van GroenLinks stellen daarom voor om zowel het
ontstaan als het tenietgaan van het recht op uitkering afhankelijk te stellen
van de zogenoemde zware registratie of van het bestaan van een notarieel verleden
samenlevingscontract. Daarmee worden uitvoeringsproblemen voorkomen en wordt
voldoende recht gedaan aan het bestaan van niet-huwelijkse samenlevingsvormen.
Wat vindt de regering van dit voorstel?Het stelt deze leden overigens teleur dat genoemde zware registratie nog
niet is ingevoerd. Kan de regering duidelijkheid verschaffen over de vraag
hoe deze zware registratie vorm zal krijgen en wanneer deze ingevoerd zal
worden?Volgens de memorie van toelichting wijkt de maatschappelijke situatie
in de jaren negentig sterk af van die in de jaren vijftig, omdat veel meer
vrouwen een betaalde baan hebben en dus veel minder vrouwen in behoeftige
omstandigheden achterblijven na het overlijden van hun man. De leden van de
AOV-fractie menen dat het hier gestelde totaal niet overeenkomt met de werkelijkheid.
Veel vrouwen zullen wel inkomen hebben maar kunnen daar, na het overlijden
van hun echtgenoot, niet economisch zelfstandig van leven. Door de inkomenstoets
zullen dan ook velen, in het bijzonder vrouwen, in financiële problemen
komen, zo zal er wat betreft de vaste lasten praktisch geen verandering ontstaan.
Het aanvullend nabestaandenpensioen biedt dan veelal niet of nauwelijks een
oplossing om de inkomensderving op te vangen.Een andere groep vrouwen – geboren na 1945 – die niet of nauwelijks
inkomen hebben om zelfstandig van te kunnen leven, zal worden veroordeeld
tot de bijstand.Deze leden zijn tegenstander van het stellen van een leeftijdsgrens, ook
omdat hierdoor op lange termijn steeds minder mensen van de nieuwe wet gebruik
zullen kunnen maken.Wat de mogelijkheid aangaat om zich aanvullend particulier te verzekeren
zouden deze leden de regering willen vragen hoe deze berekening van premiecijfers
tot stand is gekomen (Nader rapport, Kamerstuk 24 169, B, blz. 4). Deze
cijfers komen naar onze mening niet overeen met de werkelijk te betalen premies.
Bij de in deze brief gestelde leeftijd van 40 jaar, met een dekking van f 22 392
is er sprake van een geïndexeerd verzekeringskapitaal van f 559 000
waarvan de premie f 2538,– per jaar bedraagt, f 211,–
per maand, terwijl daar nog een bedrag aan premie bij komt voor het verzekeren
van de vrouw zijnde f 140,– per maand.Dit kan twee dingen betekenen: ten eerste als dit collectief na onderhandelingen
tot stand zou komen een verhoging van de loonkosten en dus een verhoging van
de pensioenpremies, ten tweede slechts een kleine groep kan zich de hoge premie
veroorloven en dus velen blijven onderverzekerd, omdat zij de premie niet
kunnen opbrengen. Ook deze laatste groep zal zich uiteindelijk moeten wenden
tot de bijstand.Verder wordt er nergens in de memorie van toelichting melding gemaakt
van het feit dat de reeds gerechtigden zich op geen enkele manier meer kunnen
bijverzekeren om de inkomenskorting door middel van de toets af te dekken,
noch dat zij in bescherming worden genomen door de overheid ten aanzien van
dit toekomstig extreem hoge inkomensverlies. De vraag rijst hier of de overheid
in dit verband wel een betrouwbare wetgever en verzekeraar is. In de huidige
wetgeving zijn reeds gerechtigden voldoende, conform wet- en regelgeving verzekerd.
Het hebben van een eventueel eigen inkomen uit of in verband met arbeid of
een buitengewoon pensioen was niet aan de orde. De huidige gerechtigde kan
in ieder geval wel economisch zelfstandig blijven, hetgeen in het huidige
wetsvoorstel niet meer mogelijk is. Verder wil onze fractie wijzen
op beroepsgroepen met een hoog risico (politie, leger, brandweer e.d.) waarvan
de premie voor een risico van inkomensderving bij overlijden aanzienlijk hoger
zal zijn dan de hiervoor vermelde premies.Deze leden zijn van mening dat een individuele verantwoordelijkheid in
het nemen van een risicoverzekering inkomstenderving bij overlijden mooi klinkt
maar in de praktijk ertoe zal leiden (ondanks wellicht betaalbare premies)
dat het merendeel van de bevolking zich niet zal verzekeren, omdat men ook
zal menen – en vooral ouderen – dat reeds vele jaren door hen
zelf al voor dit risico aan premie is voldaan. Dit zal uiteindelijk leiden
tot een extra beroep op de gemeenschap (bijstand).De leden van de RPF-fractie zijn met de regering van oordeel dat sinds
de totstandkoming van de AWW de maatschappelijke omstandigheden aanzienlijk
zijn gewijzigd. Dat neemt niet weg dat de arbeidsmarktpositie van vrouwen
van 40 jaar en ouder nog altijd niet goed is te noemen. Deze leden vragen
de regering of de regering meent dat die positie zodanig is verbeterd, dat
de leeftijdsgrens nu aanzienlijk wordt verhoogd. De arbeidsparticipatie mag
dan zijn gestegen, er zijn nog altijd zeer veel vrouwen van 40 jaar en ouder
die geen betaald werk hebben. In de memorie van toelichting wordt dat zelfs
met cijfers ondubbelzinnig aangetoond (pagina 9). De positie van deze categorie
op de arbeidsmarkt is allerminst rooskleurig te noemen. Waarom negeert de
regering dit gegeven? Ook als de nabestaandenverzekering wordt gebaseerd op
het behoeftebeginsel, waar deze leden zich wel wat bij kunnen voorstellen,
is er nog veel voor te zeggen om vooral de oudere categorieën meer te
ontzien. Geen werk betekent immers geen zelfstandig inkomen. Velen, met name
vrouwen, zullen dan ook ten gevolge van het overlijden van de verdienende
partner in behoeftige omstandigheden komen te verkeren. Het gaat niet aan
om dit gegeven als wetgever te negeren.De leden van de RPF-fractie constateren voorts dat de regering met de
beoogde beperking van de rechthebbenden vooruitloopt op de ontwikkelingen,
waarvan niet met zekerheid is te zeggen wanneer en in welke mate die zich
zullen voortzetten. Zij doelen hiermee met name op de arbeidsparticipatie
van vrouwen. Deze leden stellen vast dat hierop in alle commentaren, ook in
het advies van de Raad van State, wordt gewezen. Wordt met deze beperkingen
het karakter van de volksverzekering niet te zeer aangetast? Toekomstige nabestaanden,
die zijn geboren na 1944 en die geen kinderen hebben of als het jongste kind
18 jaar wordt, worden immers – als ze niet arbeidsongeschikt zijn –
geheel uitgesloten van de regeling. Wordt zo niet het voorzieningskarakter
dominant? De leden van de RPF-fractie pleiten er in navolging van de Raad
van State voor de geboortejaargrens in elk geval te verhogen tot 1950. Zij
zijn beslist niet overtuigd van de wenselijkheid en de noodzaak van de regeringsvoornemen
op dit punt. Dit onderdeel weegt voor hen zeer zwaar bij de beoordeling van
het voorliggende wetsvoorstel.De leden van de RPF-fractie hebben er vervolgens met instemming kennis
van genomen dat de wet geen gelijkstelling kent van ongehuwd samenwonenden
met gehuwden. De regering had trouwens op dit punt ook niet veel keus. De
oorspronkelijke Anw strandde immers in de Eerste Kamer, juist omdat die wel
uitging van gelijke behandeling. De leden van de RPF-fractie hebben wel moeite
met het voornemen om personen die een zware registratie zijn aangegaan gelijk
te stellen met gehuwden. Bovendien betreuren zij het dat nabestaanden die
gaan samenwonen hun uitkering behouden, en dat alleen het inkomen van de nabestaande
bij de inkomenstoets wordt betrokken. Zij menen dat de AWW mede aan herziening
toe is vanwege het oneigenlijke gebruik ervan bij nabestaanden, die geen huwelijk
aangaan, om te voorkomen dat hun uitkering wordt ingetrokken. Het behoeftebeginsel
is hier naar hun oordeel niet consequent toegepast. Zo kan het onder het regime
van de nieuwe wet gebeuren dat een nabestaande, die niet opnieuw trouwt of gaat samenwonen, in de bijstand terechtkomt, terwijl zijn of haar
lotgenoot die gaat samenwonen naast een inkomen van de partner nog een Anw-uitkering
ontvangt. Deze leden kunnen zich nauwelijks voorstellen dat de regering dit
rechtvaardig vindt. Zij verzoeken de regering de wet op dit punt aan te scherpen.Deze leden zijn ten slotte de mening toegedaan dat het wetsvoostel erg
veel bepalingen bevat die de wet fraudegevoelig en ingewikkeld maken voor
de burger. Het komt deze leden merkwaardig voor dat juist in een tijd dat
de overheid streeft naar vereenvoudiging van de wetgeving dit wetsvoorstel
daar nu juist haaks op staat.Kern van het wetsvoorstel is volgens de leden van de SGP-fractie dat de
groep van uitkeringsgerechtigde nabestaanden drastisch wordt ingeperkt, terwijl
tevens door het invoeren van een inkomenstoets voor een groot aantal uitkeringsgerechtigden
de uitkeringshoogte omlaag wordt gebracht. Aangezien voor de leden van de
SGP-fractie als het gaat om de sociale zekerheid het behoeftecriterium altijd
een belangrijke rol heeft gespeeld, hebben zij voor de nu voorgestelde wijzigingen
in principe begrip. Het is voor deze leden de vraag of weduwen en weduwnaren
die zelfstandig in een goed of zeer goed inkomen kunnen voorzien, altijd aanspraak
moeten kunnen maken op een volledige nabestaandenuitkering.De leden van de SGP-fractie constateren voorts dat de groep 40–50-
jarigen zonder kinderen onder de 18 jaar nu geheel buiten de wet gaat vallen,
terwijl de systematiek van de wet zodanig is, dat in het jaar 2010 de situatie
bereikt zal zijn dat geen enkele nabestaande zonder kinderen onder 18 jaar
meer onder de wet zal vallen. De leden van de SGP-fractie hebben hier moeite
mee. Zij sluiten zich vooralsnog aan bij de kritiek van de Raad van State,
die vindt dat te weinig rekening is gehouden met de slechte arbeidsmarktkansen
van weduwen die na 1945 geboren zijn. Deze leden voorzien dat hierdoor in
de komende jaren vele weduwen op de bijstand aangewezen zullen raken en vragen
de regering of dat de bedoeling is. Ook vragen zij waarom het behoeftecriterium,
als het gaat om nabestaanden die in de praktijk blijken niet in hun levensonderhoud
te kunnen voorzien, niet op de zgn. 1990-generatie van toepassing zou zijn.
Is het feitelijk niet zo dat er altijd een categorie kostwinnersafhankelijken
zal blijven bestaan?Het grootste probleem hebben de leden van de GPV-fractie met het voorstel
het recht op een Anw-uitkering af te schaffen voor iedereen die na 1945 is
geboren. Feitelijk betekent dit dat voor iedereen die na 1945 is geboren alsnog
de eis tot arbeidsmarktparticipatie wordt gesteld. Dit achten zij niet reëel.
Immers, een verzorgende ouder die rond het veertigste levensjaar het laatste
kind krijgt heeft recht op Anw tot het 58ste levensjaar. Dan vervalt het recht
op Anw alsnog en valt zo iemand terug op de bijstand, die wel wordt verrekend
met inkomen uit vermogen of met een particulier nabestaandenpensioen. Van
iemand van die leeftijd valt in redelijkheid toch niet te verwachten dat die
zich nog beschikbaar stelt voor de arbeidsmarkt?In de memorie van toelichting wordt gesteld dat men weet dat op termijn
de uitkering stopt en dat men zich door middel van scholing of iets anders
maar moet gaan voorbereiden op de arbeidsmarkt. Afgezien van de vraag of dit
altijd te combineren is met verzorgende taken, valt natuurlijk niet te voorzien
of iemand zijn of haar echtgenoot verliest. Die redenering gaat op voor iemand
die al lang weduwe/weduwnaar is maar niet voor iemand die het net geworden
is vlak voor het moment dat het recht op de nabestaandenuitkering vervalt.
Is de conclusie dus niet dat zekerheidshalve iedereen zich maar moet oriënteren
op de arbeidsmarkt?Hoe valt dit te rijmen met de zogenaamde 1990-maatregel die ervan uitgaat
dat iedereen die na 1972 is geboren geacht wordt economisch zelfstandig
te zijn? Hantering van dat jaartal zou te verdedigen zijn gelet op eerdere
keuzes die politiek gemaakt zijn. Maar met het voorstel dat nu wordt gedaan
wordt feitelijk van iedereen tot een leeftijd van 50 jaar geëist dat
hij of zij in staat is economisch zelfstandig te zijn.In de memorie van toelichting wordt gewezen op de toegenomen arbeidsmarktparticipatie
van vrouwen. Dat is onmiskenbaar een feit, maar verhullen de cijfers die de
regering hanteert niet dat in veel gevallen slechts deeltijdbanen worden bezet
door vrouwen, en dat dit dan vaak nog gaat om banen met een gering arbeidsmarktperspectief?Naar het oordeel van deze leden is een aanpassing van het wetsvoorstel
door vervanging van het jaartal 1954 door een ander jaartal nauwelijks een
alternatief te noemen. Slechts het jaartal 1972 zou getuigen van enige consistentie
in het regeringsbeleid. Maar ook dit zou geen recht doen aan de situatie van
de oudere verzorgende ouder die vele jaren uit het arbeidsproces is geweest.
Zou het daarom niet wenselijk zijn dat het recht op Anw blijft voortbestaan
voor iedereen die op het moment van zijn 50e verjaardag nog een kind onder
de 18 jaar te verzorgen heeft, ook nadat het jongste kind de leeftijd van
18 jaar heeft bereikt?Wat is er op tegen op dit onderdeel een wat ruimhartiger voorstel te formuleren
gelet op het feit dat de regering voorstelt de gehele Anw-uitkering inkomensafhankelijk
te maken? Behoudens de vrijstelling verandert er niets voor de mensen die
toch een eigen inkomen hebben, terwijl de mensen die geen eigen inkomsten
en nauwelijks arbeidsmarktperspectieven hebben behoed worden voor bijstandsafhankelijkheid.
Is de regering bereid het wetsvoorstel in deze zin aan te passen?De leden van de SP-fractie stellen vast dat ook de wijziging van de bestaande
Algemene Weduwen- en Wezenwet door de regering weer wordt verdedigd met een
beroep op de inmiddels bekende slogans, zoals daar zijn de eigen verantwoordelijkheid
van de burger en de activerende werking van de – nieuwe – sociale
wetgeving.De leden van de SP-fractie zijn van mening dat deze «moderne»
begrippen een uitholling van de oorspronkelijk aan ons stelsel van sociale
zekerheid ten grondslag liggende solidariteitsgedachte zijn.De regering gaat er bij dit wetsontwerp van uit dat met name de vrouwen
en in het bijzonder vrouwen met kinderen hoe langer hoe meer een betaalde
baan hebben. De regering koppelt daaraan de veronderstelling dat ook steeds
meer mensen in ons land een speciale voorziening hebben getroffen voor het
geval van overlijden. Een veronderstelling die nergens wordt onderbouwd met
cijfers. Een veronderstelling ook waarvan de juistheid met name door de Raad
van State wordt betwijfeld.Uit diverse reacties vanuit de samenleving blijkt dat vrouwen en met name
vrouwen met kinderen vaak slechts werk in deeltijd hebben met dienovereenkomstige
verdiensten, en dat zij om die reden ook niet in staat zijn geweest een verzekering
af te sluiten. De leden van de SP-fractie zouden daarom graag zien dat de
regering op dit punt haar standpunt met cijfers onderbouwt.Zij wijzen er verder op dat de regering in de memorie van toelichting
zelf al uiteenzet dat het afsluiten van een verzekering een bedrag kost van
100 tot 200 gulden per maand. Zonder nadere inkomensmaatregelen is dit bedrag
voor velen te hoog.De nieuwe wet moet volgens de regering nog slechts een voorziening bieden
voor die groepen in onze samenleving die daar behoefte aan hebben.Nu is het naar de mening van de leden van de SP-fractie moeilijk om vooraf
en voor alle tijden vast te stellen wie er wel en niet behoeftig zijn. Volgens
de memorie van toelichting wordt er in elk geval van uitgegaan dat de nabestaanden,
geboren na 1 januari 1945, zonder kinderen jonger dan 18 jaar, en niet arbeidsongeschikt
geen behoefte hebben aan een voorziening op grond van de wet. De leden van
de SP-fractie zijn van oordeel, zoals reeds hierboven aangegeven,
dat de maatschappelijke realiteit op dit moment anders is. De regering verwart
hier fictie met realiteit.Het niet voorhanden zijn van een voorziening bij overlijden betekent overigens
voor deze groep nabestaanden dat zij in het ongunstigste geval in de bijstand
komen. Een gegeven dat kennelijk ook de regering onderkent, nu in de memorie
van toelichting uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met «weglek»
naar de ABW.De leden van de SP-fractie heeft het voorts bevreemd dat in het wetsvoorstel
geen gelijkstelling plaatsvindt van gehuwd en ongehuwd samenwonenden.Zonder daar nu al meteen een standpunt over in te nemen wijzen zij op
de volgende twee zaken.De staatssecretaris van Justitie heeft onlangs in de media enkele gedachten
geventileerd over door haar voorgestane wijzigingen van het familierecht die
op zijn minst het primaat van het huwelijk in het familierecht lijken te ondermijnen.Daarnaast heeft de regering met betrekking tot de AOW haar voornemens
aan de Kamer voorgelegd (Brief van 7 februari 1995 inzake het vraagstuk van
de inkomensafhankelijke partnertoeslag in de AOW, (kamerstuk 23 929,
nr. 2). Daarin worden onder meer de samenwonende bloedverwanten (broers en
zussen) gelijk gesteld aan een gehuwden-relatie. Anders gezegd: op andere
onderdelen van het kabinetsbeleid valt een andere tendens te bespeuren dan
nu in de Anw wordt voorgesteld.In de memorie van toelichting gaat de regering er van uit dat zij geen
bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor de ongehuwd samenwonenden, en dat
het de verantwoordelijkheid van laatstgenoemden is om zelf voor een voorziening
te zorgen als ze eenmaal besloten hebben om ongehuwd te gaan samenwonen.De leden van de SP-fractie bevreemdt, zoals gezegd, deze redenering. Waarom
zouden ongehuwd samenwonenden in alle gevallen in staat zijn een voorziening
te treffen? Rust niet juist op de overheid vanuit de aloude solidariteitsgedachte
de plicht om voor de mensen die dat niet zelf kunnen een vangnet te bieden?Of moeten de leden van de SP-fractie er van uitgaan dat door het maken
van dit onderscheid de regering beoogt een herhaling van een reeds eerder
gevoerde discussie over het begrip samenwonen (naar aanleiding van het vroegere
wetsvoorstel voor een Algemene Nabestaandenwet) te voorkomen?Anderzijds wijst de regering er zelf op dat vanwege ontwikkelingen in
de samenleving in de ABP-wet en de Algemene militaire pensioenwet de gelijkstelling
van gehuwd en ongehuwd wel doorgevoerd wordt. Het argument dat het in de Anw
om een volksverzekering gaat en bij de zojuist genoemde wetten om afspraken
met vakbonden spreekt de leden van de SP-fractie niet aan, omdat juist verwezen
wordt naar tendensen in de samenleving. Hoe kan verdedigd worden dat een wet
die een volksverzekering – of wat daar nog van overblijft – beoogt
te regelen zich uitsluitend om die reden buiten die maatschappelijke ontwikkelingen
mag plaatsen? Zij zouden graag het oordeel van de regering op dit punt vernemen.De leden van de SP-fractie zijn vervolgens van mening dat het trekken
van een leeftijdsgrens altijd het risico van willekeur in zich bergt. In dit
geval wijzen zij er op dat de huidige AWW de leeftijdsgrens van 40 jaar hanteert.
De Anw verschuift de grens naar 50 jaar.Aanstonds doet zich al het volgende probleem voor. Niemand kan voorspellen
wanneer hij of zij zal overlijden. De mensen die geboren zijn na 1 januari
1945 ook niet. Als zij niet in staat zijn geweest zelf een voorziening te
treffen, worden zij in de toekomst met een probleem geconfronteerd: de Anw
geldt niet voor hen, zij hebben geen verzekering kunnen afsluiten,
en dus rest de nabestaande de Bijstandswet als hij geen toereikend inkomen
heeft.De leden van de SP-fractie vragen vervolgens of de wet op dit punt van
de datum niet in strijd is met de Derde EG-richtlijn (art. 4), en of er derhalve
geen sprake is van indirecte discriminatie. Het gaat hier dan met name om
vrouwen geboren na 1 januari 1945. Er mag van uit gegaan worden dat mannen
geboren na 1 januari 1945 eerder in staat zijn (geweest) om een voorziening
te treffen om de eenvoudige reden dat zij over het algemeen meer gewerkt hebben
dan vrouwen van die leeftijdscategorie en waarschijnlijk een hoger inkomen
hebben verdiend/nog verdienen. Het uitsluiten van aanspraken op uitkering
voor nabestaanden van na 1 januari 1945 zal dus eerder vrouwen treffen dan
mannen, en is dan om die reden indirect discriminerend. De leden van de SP-fractie
zien niet dat voor dit onderscheid een objectieve rechtvaardiging is te vinden.
Zij vernemen graag de mening van de regering. 4. Uitwerking van de belangrijkste onderdelen van de wet 4.1. RechthebbendenZoals al hiervoor uiteengezet, zetten de leden van de CDA-fractie een
vraagteken bij het verhogen van de leeftijd in één keer. De
inkomenstoets heeft vooral grote gevolgen voor vrouwen en is ook uitvoeringstechnisch
zoals de SVB aangaf niet eenvoudig. De SVB zou liever over een langere periode
het inkomen toetsen, omdat het inkomen met een flexibel contract sterk kan
fluctueren. Kan de regering uiteenzetten wat de voor- en nadelen zijn? Het
klinkt deze leden als heel redelijk om over een langere periode te controleren.Indien de Anw als een in de tijd aflopende wet zou worden beschouwd, (hetgeen
de leden van de fractie van D66 voor ogen staat) op termijn de arbeidssituatie
van vrouwen en mannen en van mensen met en zonder kinderen niet verschilt,
en bovendien er een eigen verantwoordelijkheid bestaat om zich tegen inkomensderving
te verzekeren, is het onlogisch om nabestaanden met een kind onder de 18 jaar
altijd een Anw-recht te geven. Verzorgingskosten van kinderen zouden beter,
zo menen deze leden, tot uitdrukking kunnen komen in een op het kind, of de
kinderen, gerichte inkomensonafhankelijke halfwezenuitkering van minimaal
20% minimumloon per huishouden.Een Anw die afloopt als de generatie geboren na 1945 (in de optiek van
de regering) of 1950 (in de optiek van deze leden) de leeftijd van 65 jaar
bereikt en een in de tijd doorlopende halfwezenuitkering, hoe oordeelt de
regering daarover?De leden van de fractie van D66 hebben vraagtekens bij het geheel wegtoetsen
van eigen inkomen in verband met arbeid, gezien de te forse inkomensteruggang
voor deze categorie nabestaanden.Het wetsvoorstel perkt de kring van rechthebbenden sterk in. Te sterk,
naar het oordeel van de leden van de GroenLinks-fractie. Recht op uitkering
hebben slechts nabestaanden met minderjarige kinderen en nabestaanden die
geboren zijn voor 1945. Met name in die laatste beperking schuilt een verregaande
inperking van de kring van rechthebbenden. Immers, de groep potentiële
rechthebbenden wordt daarmee jaarlijks kleiner. In het jaar 2010 zal de Anw
alleen nog gelden voor nabestaanden met minderjarige kinderen. Zowel door
de hoge leeftijdsgrens als door het feit dat niet de leeftijd, maar het geboortejaar
criterium voor toekenning is, zal in de toekomst een steeds grotere groep
nabestaanden op een bijstandsuitkering aangewezen raken. Vrouwen tussen de
40 en 50 van wie velen, zeker als hun partner veel ouder is, het overlijdensrisico
van hun partner slechts tegen zeer hoge kosten zelf kunnen verzekeren,
zullen in het algemeen slechts zelden in staat zijn volledig in hun eigen
bestaan te voorzien. De cijfers wijzen uit dat op dit moment slechts een minderheid
van de gehuwde vrouwen in deze leeftijdscategorie betaald werk verricht. De
regering geeft dat zelf ook aan. Kan de regering ook een antwoord geven op
de vraag hoeveel gehuwde vrouwen tussen 40 en 50 meer dan het minimumloon
verdienen?En op grond van welke overwegingen gaat de regering ervan uit dat een
leeftijdgrens van 55 jaar in het jaar 2000, c.q. een leeftijdsgrens van 60
jaar in het jaar 2005 billijk is? Zijn de ontwikkelingen met betrekking tot
de arbeidsparticipatie van oudere vrouwen zo rooskleurig, dat die leeftijdsgrens
dan redelijk zal zijn? De leden van de GroenLinks-fractie wagen dat ten zeerste
te betwijfelen. De arbeidsparticipatie onder oudere werknemers loopt toch
juist terug? Graag zien deze leden dan ook dat de regering niet alleen de
gekozen leeftijdsgrens, maar ook de systematiek waarbij die grens steeds opschuift
nog eens nader onderbouwt aan de hand van een cijfermatige prognose ten aanzien
van de economische zelfstandigheid van oudere vrouwen.Een verslechtering is ook het voorstel om het recht op een Anw-uitkering
te beëindigen zodra het jongste kind de leeftijd van 18 jaar bereikt.
Het gaat dan vaak om nabestaanden die tegen de vijftig jaar lopen. Wat zijn
hun kansen op arbeid, gegeven het feit dat zij vaak langdurig buiten het arbeidsproces
hebben gestaan? En welke inspanningen kunnen zij verwachten van de SVB en
de arbeidsvoorziening, zodat zij bij de beëindiging van hun uitkering
niet automatisch op de bijstand moeten terugvallen? In hoeverre is verzekerd
dat de SVB in samenwerking met arbeidsvoorziening voor deze doelgroep een
adequaat reïntegratiebeleid kan voeren? 4.2. Inkomensafhankelijkheid en het inkomensbegripBetekenen de gebezigde uitdrukkingen dat inkomen op grond van de Ziektewet
volledig in mindering wordt gebracht op de Anw-uitkering, zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. Hoe is dat met een gedeeltelijke WAO-uitkering aangevuld
met loon uit deeltijdwerk? Hoe zal worden omgegaan met een (aanvullend) vervroegd
ouderdomspensioen? Wil de regering reageren op hetgeen daarover is gesteld
door het Verbond van Verzekeraars bij brief van 22 juni 1995?De voorgestelde vrijlating van vermogen en inkomen uit vermogen kan ertoe
leiden dat iemand met een minder-dan-modaal inkomen uit een volledige 40-uursbaan
geen Anw-uitkering krijgt en een niet-werkende met een vermogen van meer dan
600 000 gulden wèl. De leden van de PvdA-fractie realiseren zich
dat het nemen van eigen verantwoordelijkheid (bijvoorbeeld door het afsluiten
van een overlijdensrisicoverzekering) niet moet worden afgeremd. Niettemin
vragen zij de regering een reactie op de suggestie om inkomen uit vermogen
boven een bepaalde grens in ogenschouw te nemen voor het recht op een Anw-uitkering.De leden van de CDA-fractie zouden graag meer duidelijkheid krijgen over
het begrip «inkomen». Wat is inkomen uit of in verband met arbeid?
Deze leden stellen in dit verband de vraag waarom inkomen in verband met arbeid
geheel wordt gekort en andere inkomsten niet. Het inkomensbegrip in, bijvoorbeeld,
de AOW en de Toeslagenwet is een andere dan in onderhavige wet. Vanwaar dit
verschil, zo vragen deze leden.De mening van de regering dat een vrijlating van 15% minimumloon en eenderde
deel van het inkomen boven deze 15% de arbeidsparticipatie niet ontmoedigt
kunnen de leden van de fractie van D66 niet delen. Een vrijlating van 50%
en een kwart van het meerdere zou de voorkeur van deze leden hebben. Kan de regering uiteenzetten welk percentueel inkomensverlies een huidige
nabestaande met of zonder kinderen lijdt ten opzichte van de huidige situatie
waarin inkomen uit arbeid naast de AWW-uitkering geheel vrijgelaten wordt,
bij een bruto-inkomen van f 3 012,– per maand, respectievelijk
f 3 536,– per maand? Deze vraag stellen deze leden ook in
relatie tot de schematische weergave van de effecten van de inkomenstoets,
op pag. 31 van de memorie van toelichting, om deze tot concrete gevallen terug
te brengen. Als die inkomensteruggang ten opzichte van de huidige situatie
meer dan 30% beloopt, is het goed dat hardop te zeggen.Over de functie van inkomsten uit vermogen of uit aanvullend pensioen
welke vrijgelaten worden bij de inkomenstoets willen deze leden opmerken dat
deze vrijlating hun redelijk voorkomt, voor zover de nabestaande inkomen uit
arbeid heeft. Voor zover dat niet te realiseren valt, toetst de ABW vervolgens
spaarcenten en aanvullende pensioenen weg, hetgeen voor het afspreken van
aanvullende pensioenregelingen een averechts effect kan hebben. Hoe oordeelt
de regering daarover?In het wetsvoorstel is een zware inkomenstoets opgenomen. Ook daarmee
wordt de bescherming van nabestaanden zeer sterk ingeperkt ten opzichte van
de huidige situatie. In het algemeen zijn de leden van de GroenLinks-fractie
wel van mening dat nabestaanden met hoge inkomens geen recht zouden behoeven
te hebben op een nabestaandenuitkering (tenzij er sprake is van minderjarige
kinderen), maar de regering schiet nu duidelijk te ver door. Bij een betrekkelijk
laag inkomen vervalt reeds het recht op een uitkering. Maar met name het lage
vrijlatingspercentage roept bij de leden van de fractie van GroenLinks de
vraag op of nabestaanden wel in voldoende mate gestimuleerd worden om een
kleine baan te aanvaarden of aan te houden. Betekent de specifieke situatie
van nabestaanden (zeker kort na het overlijden van hun partner) niet dat een
sterkere «incentive» zou moeten bestaan? Overigens worden partners
die gekozen hebben voor een goede verdeling van betaald werk door deze strikte
vrijlatingsregeling als het ware gestraft. Het wetsvoorstel zet een premie
op een traditionele rolverdeling. Is dat wat de regering wil?En waarom worden niet ook inkomsten in verband met arbeid gedeeltelijk
vrijgelaten? Voor nabestaanden met een WW- of WAO-uitkering op minimumniveau
valt het recht op Anw weg. Ook hier menen de leden van de GroenLinks-fractie
dat de regering te fors snijdt in rechten van nabestaanden.Zou de regering nader kunnen uiteenzetten wat zij onder inkomen verstaat,
zo vragen ook de leden van de AOV-fractie. Inkomen uit arbeid in verband met
een andere sociale uitkering: bijvoorbeeld AAW voor hen geboren voor 1945,
WW of WAO worden geheel weggekort en ook andere buitengewone pensioenen kunnen
gekort worden. Zou de regering nader kunnen ingaan op de hierboven geschetste
voorbeelden? Hoe kunnen de nu onder de AWW gerechtigden wennen aan dit inkomensverlies?De leden van de RPF-fractie merken op dat blijkens recent onderzoek (Einerhand,
M. e.a., Sociale zekerheid: stelsel en regelingen in enkele Europese landen.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag, 1995) de huidige
Nederlandse nabestaandenvoorziening in de Europese middenmoot zit. Na aanvaarding
van dit wetsvoorstel zal ons land op dit punt afzakken naar de onderste regionen.Door de beperkte vrijlating aan de voet van het inkomen zullen talloze
nabestaanden, met name de vele weduwen, die in deeltijd werken, met een inkomensachteruitgang
worden geconfronteerd. Is niet te voorzien dat velen van hen zullen worden
ontmoedigd om nog langer te werken en zich zullen terugtrekken van de arbeidsmarkt?
Deze ontwikkeling staat dan lijnrecht tegenover de nagestreefde toename van
de arbeidsparticipatie. Waarom is niet aangesloten bij de oorspronkelijke
Anw, die eenzelfde vrijlating kende, maar ook een ongetoetste
basisuitkering van 30 % minimumloon en zelfs 50 % voor nabestaanden met kinderen?
Welke budgettaire gevolgen zou een dergelijke keuze hebben?De leden van de RPF-fractie vragen de regering in te gaan op de door de
SVB (in advies 95/02) geconstateerde intensiviteit van de uitvoering en op
de handhavingsrisico's die verbonden zijn aan het inkomensafhankelijk maken
van de nabestaandenuitkering. Wat zullen de gevolgen hiervan zijn voor de
uitvoeringslasten?De leden van de RPF-fractie informeren hoe de regering denkt over de problemen,
waarmee nabestaanden met minderjarige kinderen worden geconfronteerd, die
op grond van de inkomenstoets niet in aanmerking komen voor een nabestaandenuitkering.Dit probleem zal zich voor een groot deel van de nabestaanden die een
full-time baan hebben voordoen. Moet men zich particulier verzekeren voor
de kosten, die in verband met de opvang en opvoeding van de kinderen worden
gemaakt?Voor weduwen of weduwnaren met kinderen onder de 18 jaar zal een inkomenstoets
gelden, waarbij alleen ten aanzien van inkomen uit arbeid een vrijlatingsbepaling
geldt. De leden van de SGP-fractie willen van de regering weten hoe zij er
tegenover staat die vrijlatingsbepaling te verruimen.De leden van de SGP-fractie wijzen voorts op de in het debat over het
vorige wetsvoorstel Anw in juni 1992 door de toenmalige staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid geventileerde mening dat een volledige arbeidsinkomenstoets
in strijd zou zijn met het IAO-verdrag nr. 121. In hoeverre is in het nu voorliggende
wetsvoorstel naar de mening van de regering sprake van een volledige arbeidsinkomenstoets?Een nadeel van het inkomensafhankelijk maken van de huidige AAW zou kunnen
zijn dat de fraudegevoeligheid van de wet toeneemt. De leden van de SGP-fractie
vragen of de regering op dit punt nog in wil gaan.De leden van de SP-fractie leiden uit het wetsvoorstel af dat het korten
van de inkomsten vooral die nabestaanden zal treffen die een bescheiden salaris
verdienen. Zij vragen in hoeverre dit een negatieve invloed heeft op het zoeken
van werk, bijvoorbeeld door de oudere werknemer. 4.3. PseudoweduwenIndien er meer pseudoweduwen van één man zijn, hoeveel wordt
dan maximaal uitgekeerd, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Heeft iedere
pseudoweduwe of pseudoweduwnaar in principe recht op een volledige uitkering,
als men overigens aan de vereisten voor een uitkering voldoet?Is dat anders als er ook nog een «gewone» weduwe of weduwnaar
is?De leden van de CDA-fractie merken op dat in dit wetsvoorstel pseudoweduwen
en -weduwnaars een uitkering krijgen, indien er alimentatie is betaald. Het
is op zijn minst wonderlijk te noemen, dat voor deze groep een inkomensderving
wordt gehanteerd en dat er in feite geen sprake is van een huwelijk, maar
ten hoogste van gedurende een bepaalde tijd ontvangen alimentatie. Verliest
in de ogen van de regering de pseudoweduwe of -weduwnaar zijn of haar uitkering
als de alimentatie wordt beëindigd? Zo niet, wat wordt dan de hoogte
als de alimentatie niet meer het richtinggevende bedrag is? Wat te doen als
er meer pseudoweduwen/-weduwnaars zijn?Realiseert de regering zich, zo vragen deze leden van de fractie van D66,
dat ten aanzien van de pseudoweduwen het behoeftecriterium wordt vermengd
met het inkomensdervingsprincipe, omdat uitgegaan wordt van een postume band
met de ex-echtgenoot voor zover zijn zorgplicht neersloeg in alimentatie?De leden van de GPV-fractie stemmen in met het voornemen de positie van
de pseudoweduwen op een betere manier te regelen dan in het vorige wetsvoorstel.
Dat schoot op dit punt tekort. Dit stemt overeen met de vragen die deze leden
in het kader van de discussie rond het vorige wetsvoorstel hadden gesteld.De leden van de SP-fractie vinden de koppeling van het recht op een uitkering
aan de verplichting tot het betalen van alimentatie niet juist.Om meerdere redenen kan de alimentatie immers laag zijn vastgesteld, zoals
de hoge lasten van de ex-echtgenoot na echtscheiding, of aanmerkelijke daling
van het inkomen van de alimentatieplichtige, of eigen inkomsten van de alimentatiegerechtigde
zelf. Maximering van de uitkering tot aan de hoogte van de alimentatie is
in dat geval ongunstig voor de pseudonabestaande.Anderzijds zal iemand die een hoge alimentatie ontvangt als nabestaande
een hogere uitkering krijgen.Ten slotte merken de leden van de SP-fractie op dat de eis van een door
een advocaat medeondertekend convenant merkwaardig aandoet, nu tot op heden
echtscheidingsconvenanten niet door de advocaat worden medeondertekend. De
vraag is dan waarom de regering deze eis nu stelt, en welke consequenties
dit heeft voor de thans geldende convenanten, die niet door een advocaat zijn
medeondertekend. 4.4. Einde van de uitkeringDe uitkering vervalt bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar door
het jongste kind, bij arbeidsgeschiktheid van de uitkeringsgerechtigde. Voor
deze groep is het van groot belang dat ze tijdig de arbeidsmarkt bereiken
of behouden. De leden van de CDA-fractie vragen of de taak die de SVB in dat
kader krijgt toebedeeld niet een oneigenlijke is. Krijgt de SVB een taak in
de arbeidsvoorziening in Nederland? Zo ja, komen de kosten daarvan voor rekening
van de SVB of de Arbeidsvoorzieningsorganisatie? 4.5. WezenuitkeringKan de regering inzicht geven in de huidige uitkeringsrechten en die op
grond van de voorgestelde Anw voor wezen van 18 jaar en ouder die resp. werkloos
zijn, werken en studeren, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.De regering stelt voor nieuwe wezen de uitkering te beëindigen op
21-jarige leeftijd. Dat roept bij de leden van de VVD-fractie de vraag op
of voor wezen een andere regeling moet gelden dan voor andere jongeren.Immers, de leerplicht geldt tot 16 jaar, de studiefinancieringsregeling
zal, zo ligt in de bedoeling, ingaan vanaf het moment dat de jongere gaat
studeren en er is de sluitende aanpak via de JWG-regeling. Zou, zo vragen
deze leden, de regering uiteen willen zetten wat hiervoor de onderbouwing
is? 4.6. Hoogte van de uitkeringDe hoogte van de maximale nabestaandenuitkering wordt in dit wetsvoorstel
verlaagd van 100% naar 90% van het minimumloon. Deze stap wordt in de memorie
van toelichting verdedigd met de stelling dat de tot nu toe geldende uitzonderingspositie
binnen de sociale verzekeringen niet meer te verdedigen is. De leden van de
SGP-fractie zijn hier nog niet op voorhand van overtuigd. Waarom
zou een wet met een geheel eigen doelstelling en doelgroep ook niet een eigen
uitkeringshoogte kunnen kennen? Maakt het bij het voorliggende wetsvoorstel
in geval van een weduwe zonder eigen vermogen nog veel uit of zij een bijstandsuitkering
ontvangt, dan wel een Anw-uitkering?De leden van de GPV-fractie stemmen in met de voorgenomen wijze van overgang
van de oude situatie met een uitkeringsniveau van 100% naar de nieuwe situatie
met een uitkeringsniveau van 90% van het minimumloon, namelijk door bevriezing
van het huidige niveau. Dat stemt overeen met de vragen die deze leden in
het kader van de discussie rond het vorige wetsvoorstel hadden gesteld.De leden van de SP-fractie stellen vast dat de uitkering op zich daalt.
Ook in dit opzicht is het wetsvoorstel dus een verslechtering. 4.7. Geen tijdelijke gewenningsuitkeringHoe groot is het financiële beslag, indien wel een tijdelijke gewenningsuitkering
van bijvoorbeeld 3 maanden zou worden toegekend, zo vragen de leden van de
fractie van D66. Kan de regering zich voorstellen dat voor een nabestaande
met eigen inkomen van een overledene zonder eigen inkomen, in het geval er
kinderen te verzorgen zijn, tijdelijke problemen ontstaan die met een financiële
tegemoetkoming zouden zijn op te lossen? 4.8. HalfwezenDe regering wenst geen verzorgingsuitkering ten behoeve van de halfwees
bij hertrouwen van de ouder, zo constateren de leden van de PvdA-fractie.
Lokt een dergelijke stellingname niet het rationele gedrag uit dat men, terwille
van behoud van dat uitkeringsdeel, niet hertrouwt maar ongehuwd gaat samenwonen,
met als effect dat een veel hogere uitkering moet worden betaald?In de memorie van toelichting staat onder het kopje «halfwezen»
de zin dat van gehuwden verwacht mag worden dat ze niet meer in behoeftige
omstandigheden zullen verkeren, omdat beiden zorg en arbeidstaken kunnen opnemen.
Kan dat ook niet het geval zijn bij samenwonenden die verantwoordelijkheid
en zorg voor elkaar willen dragen, zo vragen de leden van de CDA-fractie.De leden van de fractie van D66 willen er op wijzen dat in het oude wetsvoorstel
bij amendement een regeling was opgenomen voor een aparte verzorgingsuitkering
voor halfwezen. Wil de regering de redenering die toen door de meerderheid
van de Kamer is gegeven nog eens op zich in laten werken?Is het voor nabestaanden met kinderen niet extra wrang dat inkomen uit
arbeid die vaak juist wordt verricht ten behoeve van het enigszins op peil
houden van het gezinsinkomen ten behoeve van kinderen, (met alle organisatorische
problemen die het één-ouder zijn met zich meebrengt) fors gekort
wordt? En is het niet juist ontmoedigend dat hoe meer men zijn best doet het
inkomensverlies door het overlijden van de partner goed te maken, hoe meer
men gekort wordt? Wat overigens te denken van de situatie van erkende kinderen
van ongehuwd samenwonenden ten aanzien van wie de overledene een zorgplicht
had? Dezelfde zorgplicht kan er ook zijn met betrekking tot erkende kinderen
van niet-samenwonende ouders? Is het de regering bekend dat er thans een bezwaarprocedure
loopt bij het SVB tegen de weigering van een halfwezenuitkering
aan een moeder die jarenlang samenwoonde met de thans overleden vader van
haar dochtertje?Deze leden willen een pleidooi houden, met de SER en de Emancipatieraad,
voor een inkomensonafhankelijke, aparte halfwezenuitkering. Hoe groot zou
het financiële beslag daarvan zijn? 4.9. OverigUit de toelichting is het voor de leden van de CDA-fractie niet duidelijk
geworden welke wet voorrang krijgt in een situatie van cumulatie van AAW en
Anw. Kan de regering hierover helderheid verschaffen? Zijn de uitkeringsregimes
van de voornoemde wetten zo verschillend, dat de ene wet een hogere uitkering
geeft dan de andere? Kan de regering uiteenzetten wat de redenen zijn waarom
het voorgestelde regime in de Anw afwijkt van de Toeslagenwet?Is harmonisatie overwogen van inkomensafhankelijke en vrijlatingsregelingen
om een in de tijd beperkte vrijlating, alsmede een inspanningsverplichting
voor de nabestaande om werk te zoeken c.q. bestaand werk te behouden? Om bestaand
werk te behouden lijkt de vraag gerechtvaardigd of een vrouw of man die kosten
moet maken voor kinderopvang deze kosten in mindering kan brengen op zijn
of haar inkomsten? Het is immers belangrijk om op de arbeidsmarkt te blijven. 5. OvergangsrechtOp 28 februari 1995 heeft de Eerste Kamer een motie Van de Zandschulp
C.S. (EK, 1994–1995, 22 013, nr. 46J-3) aangenomen waarin de regering
gevraagd is vast te leggen op welke wijze zgn. «lopende gevallen»
behandeld dienen te worden bij wijziging van sociale zekerheidswetten waaronder
een volksverzekering als de AWW. De leden van de PvdA-fractie verzoeken de
regering uitgebreider dan nu is gebeurd uiteen te zetten hoe zij aan deze
motie heeft voldaan. Met name de motivering om de «verworven rechten»
en het «gewekt vertrouwen» van de verzekerden te wijzigen zou,
gezien de bedoelde motie, aanzienlijk uitgebreider moeten zijn volgens deze
leden. Zij verzoeken de regering alsnog expliciet op deze motie in te gaan
en daarbij ook het advies van de Emancipatieraad van 22 juni 1995 betrekken.De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van een helder en overzichtelijk
overgangsrecht, zodat de doelgroep zich kan voorbereiden op de veranderingen.
In dit verband scheppen de voorstellen met betrekking tot verlaging van het
uitkeringsniveau van 100% naar 90% veel onduidelijkheid. De ontwikkeling van
de uitkeringen in het algemeen en het beleid van beleidsmatige aanpassingen,
geven geen inzicht in het verloop van het uitkeringsniveau via bevriezing
en het aantal jaren waarin het beoogde niveau van 90% wordt bereikt. Deze
leden kunnen zich een regime van vaste stapjes voorstellen. Hoe denkt de regering
hierover? Hoe kan het verschil in behandeling per 1-1-1996 en 1-1-1998 tussen
AWW/Anw-gerechtigden (oude gevallen, behoud van uitkering op grond van uitkeringsvoorwaarden
AWW) en Anw-gerechtigden (nieuwe gevallen, uitkeringsvoorwaarden Anw) gerechtvaardigd
worden? Stel het geval van twee vrouwen, geboren in 1946, wier echtgenoot
net vóór respectievelijk net na 1-1-1996 overlijd?In de Eerste Kamer is naar aanleiding van de notitie over het overgangsrecht
in de sociale zekerheid uitgebreid gediscussieerd. De dicussie is neergeslagen
in een motie, waarin Kamerbreed uitgesproken wordt dat het vertrouwensprincipe
de leidraad zou moeten zijn bij veranderingen. Dit in tegenstelling tot het
standpunt van de regering. Kan zij uiteenzetten hoe deze motie in deze wet
wordt waargemaakt? Heeft de regering overwogen de overgangsperiode
te differentiëren naar leeftijd of naar de duur van de uitkering?De regering zal zich waarschijnlijk de discussie nog herinneren over de
verkregen rechten, bijvoorbeeld in de WAO. Zou het voor bestaande gevallen
niet in de rede liggen om een grotere vrijlating mogelijk te maken? Nabestaanden
die de leeftijd van 35 jaar hebben en waarvan het jongste kind 18 wordt, behouden
de uitkering als alleenstaande (inkomensgetoetst). Vooral voor bestaande gevallen
die zich niet op deze situatie hebben kunnen voorbereiden is de terugval groot.
Graag zien zij een reactie van de regering hierop tegemoet.Naast de hierboven gemaakte opmerkingen inzake het overgangsrecht vragen
de leden van de VVD-fractie waarom in vergelijking met het verleden de regering
de uitzonderingspositie van mensen boven de 60 jaar met een wachtgeldregeling
wil veranderen? Hoeveel mensen betreft het en om welk bedrag gaat het?Deze leden leggen ter versoepeling van de overgangsproblematiek de regering
de vraag voor of een gespreidere invoering van de nieuwe regelgeving voor
de zogeheten «bestaande gevallen» tot de mogelijkheden behoort?
Wat zouden de financiële consequenties zijn van bijvoorbeeld per 1 januari
1998 de inkomenstoets voor de helft in te voeren en in 1999 volledig?De regering beargumenteert, zo stellen de leden van de fractie van D66,
haar voorstel om bestaande gerechtigden na een overgangsperiode van 2 jaar
gelijk te behandelen als nieuwe gerechtigden vanuit het gelijkheidsbeginsel.Kan de regering, zo vragen deze leden, ook eens ingaan op het rechtszekerheidsbeginsel
dat wel erg mager gediend wordt door de korte overgangsperiode?Had een echt evenwichtige afweging tussen beide beginselen niet tot de
andere uitkomst moeten leiden? Was de overgangsperiode die 4 jaar beliep in
het vorige Anw-voorstel, waarbij bovendien nabestaanden boven de 60 jaar niet
met de inkomenstoets geconfronteerd werden niet rechtvaardiger?Hoe denkt de regering eigenlijk dat bestaande AWW-gerechtigden zich in
concreto in 2 jaar kunnen voorbereiden op de ook voor hen straks geldende
inkomenstoets die tot een inkomensverlies ten aanzien van de huidige situatie
van meer dan 30% kan leiden? Of wordt deze categorie geacht zich reeds te
hebben voorbereid vanaf het moment dat de behandeling van het vorige Anw-voorstel
in de Tweede Kamer werd opgeschort?Dat bestaande uitkeringsgerechtigden zonder eigen inkomen uit arbeid onder
bepaalde voorwaarden (ouder dan 40, ouder dan 35 als het jongste kind 18 jaar
wordt) hun uitkering behouden, achten deze leden rechtvaardig. De drempel
om alsnog tot de arbeidsmarkt toe te treden wordt echter wel aanzienlijk,
gezien de voorgestelde inkomenstoets, maar dat hadden zij al eerder opgemerkt.Kan de regering uitleggen aan twee vrouwen, allebei geboren in 1946, van
wie de één haar echtgenoot verliest op 31 december 1995 en de
ander op 2 januari 1996 weduwe wordt, dat beide onder een geheel ander regime
vallen?Grote moeite hebben de leden van de fractie van GroenLinks met het gekozen
overgangsrecht. Na korte tijd, twee jaar, zullen de bestaande AWW-uitkeringen
aan de strenge inkomenstoets worden onderworpen. Voor veel nabestaande met
neveninkomsten betekent dit een inkomensachteruitgang. Deze leden vragen de
regering met een aantal rekenvoorbeelden de koopkrachteffecten in beeld te
brengen voor nabestaanden met een neveninkomen uit respectievelijk in verband
met arbeid ter hoogte van 50%, 100% en 150% van het minimumloon.
Het komt de leden van de GroenLinks-fractie voor dat dergelijke rekenvoorbeelden
een helderder discussie over het overgangsrecht mogelijk maken.De korte overgangstermijn vormt een forse inbreuk op het beginsel van
de rechtszekerheid. Het gaat om personen die hun inkomensverlies uiteraard
niet meer kunnen verzekeren. De reden waarom de regering voor deze korte overgangstermijn
heeft gekozen – anders zouden er lange tijd twee verschillende regelingen
blijven bestaan – is niet overtuigend. Ten aanzien van bijvoorbeeld
de huidige weduwen die ouder zijn dan 35 jaar op het moment dat hun jongste
kind 18 jaar wordt, blijft immers de oude regeling van toepassing. De regering
is, met andere woorden, niet consequent bij het vormgeven van het overgangsrecht.
Veeleer heeft blijkbaar bij de regering de wens gespeeld fors te bezuinigen
op de uitgaven. Het is de vraag of dat nu een valide argument is om een inbreuk
te maken op bestaande rechten. In dit verband vragen de hier aan het woord
zijnde leden de aandacht voor de motie-Van de Zandschulp c.s. (EK, 1994–1995,
22 015 nr. 46j-3) die de Eerste Kamer recentelijk met algemene stemmen
en tegen de zin van de regering heeft aanvaard. Uit die motie blijkt dat de
Eerste Kamer van mening is dat het vertrouwensbeginsel uitgangspunt dient
te zijn bij de vormgeving van het overgangsrecht. Hoe denkt de regering dat
de Eerste Kamer op het nu voorgestelde overgangsrecht zal reageren, zeker
ook in aanmerking nemend dat het overgangsrecht in een eerder wetsvoorstel
Anw in de Eerste Kamer ook al onverteerbaar bleek?De leden van de AOV-fractie zijn van mening dat de overgangsregeling ten
opzichte van de Anw onacceptabel is. Dit betekent dat de huidige gerechtigden
de voorbereiding op een toekomstige inkomensdaling praktisch onmogelijk maakt.
Het volledig korten van een andere sociale uitkering veroorzaakt een groot
inkomensverlies dat niet meer op een andere wijze door de betrokkenen kan
worden gecompenseerd. Er is geen mogelijkheid tot het afsluiten van een verzekering
aanwezig, noch enige bescherming vanuit de overheid. Verder is het overgangsrecht
niet duidelijk ten aanzien van de leeftijdsafhankelijke bepaling van een gerechtigde
geboren na 1945 en die niet meer een kind heeft te verzorgen dat jonger is
dan 18 jaar.De leden van de RPF-fractie hebben grote moeite met het voornemen de bestaande
AWW-uitkeringen via bevriezing te verlagen van 100 naar 90% voor nabestaanden
met kinderen onder de 18 jaar. Zij zien deze aantasting van bestaande uitkeringen
graag nader onderbouwd. Zij informeren welke financiële gevolgen het
achterwege laten van deze maatregel zou hebben.De leden van de RPF-fractie krijgen graag meer inzicht in de gevolgen
van verschillende uitkeringsregimes voor de uitvoeringsorganisatie.Wat betreft het overgangsrecht meent de regering een evenwicht te hebben
bereikt tussen het gelijkheids- en rechtszekerheidsbeginsel door de inkomenstoets
voor bestaande AWW-gerechtigden pas vanaf 1 januari 1998 te doen ingaan, door
de verlaging van de uitkering van 100 naar 90% voor nabestaanden met kinderen
onder de 18 jaar via bevriezing te laten verlopen en door AWW-gerechtigden
onder de nieuwe wet in beginsel hun uitkering te laten behouden tot het moment
waarop zij hem krachtens de uitkeringsvoorwaarden van de AWW zouden hebben
behouden. Toch blijft er gedurende een bepaalde periode verschil in behandeling,
aldus de leden van de SGP-fractie. Hoe wordt dit gerechtvaardigd? Heeft de
regering naar aanleiding van het debat in de Eerste Kamer overwogen de overgangsperiode
te differentiëren naar leeftijd of naar de duur van de uitkering?
Welke gevolgen heeft het gedurende korte termijn naast elkaar bestaan van
twee regimes voor de uitvoering?De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de wet diep ingrijpt in
de rechten van degenen die reeds nu een uitkering op grond van de AWW hebben.Zij zien een parallel met de commotie rond de Wet TBA, en met name de
herkeuringen van de «bestaande gevallen».Kan de regering duidelijk maken waarom de wet ook op de bestaande gevallen
van toepassing wordt verklaard. Is het niet beter de wet alleen voor de toekomst
te laten werken?In de discussie over de «oude» Algemene nabestaandenwet is
er op gewezen dat terugwerkende kracht van een wettelijke maatregel inbreuk
oplevert op het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel. Wat is
de mening van de regering op dit punt?Een ander probleem dat zich voordoet is het volgende. Als in het verleden –
bij dood door schuld – de schade is afgekocht, en als bij de berekening
van de schade rekening is gehouden met de aanspraak op een AWW-uitkering,
dan kan er nu opnieuw schade ontstaan doordat alsnog het recht op uitkering
op grond van de nieuwe Anw vervalt. Onderschrijft de regering dit en welke
oplossing ziet zij daarvoor? 6. Internationale aspectenWelke zijn de gronden die hebben geleid tot opschorting van de bekrachtigingsprocedure
van de herziene Code, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. In de alinea
die begint met «De herziene Code is op 6 november 1990..» wordt
de opsomming van deze gronden slechts aangekondigd.De leden van de CDA-fractie merken op dat de ILO-verdragen 121 en 128
een belangrijke rol in de vorige en in deze discussie spelen. Volgens de regering
is dit voorstel in overeenstemming met de verdragen. Deze leden twijfelen
daaraan. Kan zij uiteenzetten en beargumenteren dat het vorige voorstel, waar
een inkomensonafhankelijk deel was, ook in overeenstemming was met deze verdragen?
Het Clara Wichman-instituut komt in zijn commentaar tot de conclusie, dat
te allen tijde een uitkering aan wezen en half-wezen verstrekt zal moeten
worden. Deze conclusie trekken zij op basis van diezelfde verdragen.De Raad van State stelt zelfs dat door dit wetsvoorstel te handhaven,
Nederland zijn verdragsverplichtingen schendt. De Nederlandse regering onderkent
dat niet voldaan wordt aan de gedragsverplichtingen, maar hoopt dat op termijn
wel te doen. De regering spreekt de hoop uit dat haar tijd wordt gegund om
aan de verplichtingen te voldoen. Waarop is deze optimistische veronderstelling
gebaseerd? Stel dat Straatsburg niet akkoord gaat met deze melding, wat zullen
dan de gevolgen zijn? Hebben eventueel in te stellen juridische procedures
een zekere kans van slagen? Zijn de kosten en de gevolgen van juridische procedures
verdisconteerd in de uitvoeringslasten? Een duidelijk antwoord voor de wetsbehandeling
lijkt deze leden op zijn plaats. Wil de regering daarbij ook ingaan op de
brieven van het FNV d.d. 16 juni 1995 en het Clara Wichmann Instituut d.d.
18 mei 1995, waarin zij refereren aan strijdigheid met internationale verdragen
van onderhavig wetsvoorstel?Naar de mening van de leden van de fractie van D66 begaat de regering
een riskante, voor juridische procedures vatbare weg, door inkomensafhankelijke
uitkeringen in overeenstemming te achten met de ILO-verdragen 121 en 128.
De «weduwe als voorgeschreven» slaat naar hun mening op de weduwen
die verzekerd zijn tegen verlies van middelen van bestaan als gevolg van het
overlijden van de kostwinner. Het leek hun vrijwel zeker dat
uitgaan van het behoeftecriterium niet en uitgaan van het inkomensdervingsprincipe
wel de toets met die verdragen kan doorstaan. Hoe lang is het geleden dat
met het Internationaal Arbeidsbureau overleg is gevoerd en welke status heeft
dat overleg? Zou het niet zo kunnen zijn dat de basisuitkering van 30 resp.
50% zoals in het vorige Anw voorstel meer de toets met de genoemde verdragen
zou kunnen doorstaan dan het onderhavige wetsvoorstel?Als het al zo zou zijn dat verdrag nr. 128 toestaat dat rekening gehouden
wordt met overige inkomsten van de rechthebbenden maar daarbij een aanzienlijk
bedrag moet worden vrijgelaten, heeft een 50% minimumloon vrijlating dan niet
meer kans in overeenstemming te zijn met dat verdrag, dan de toch niet echt
aanzienlijk te noemen vrijlating van 15%?Wijst ILO-verdrag nr. 121 niet veeleer in de richting van een inkomensonafhankelijk
halfwezenpensioen, waar dit verdrag verplicht tot het verstrekken van een
uitkering aan de kinderen die ten laste kwamen van de overledene? En geldt
dit dan ook niet voor kinderen van ongehuwd samenwonenden, of zelfs apart
wonende ouders, waarvan de overleden ouder de financiële last van de
kinderen (mede) droeg?Is de regering niet beducht voor juridische procedures op grond van de
ILO-verdragen, waar toch de laatste tijd steeds vaker een beroep gedaan wordt
op internationale regelgeving om de nationale aan de kaak te stellen?Reeds eerder vroegen deze leden of de kosten en de gevolgen van juridische
procedures in de uitvoeringslasten zijn meegenomen? Welke situatie ontstaat
bovendien voor de gehele opzet van dit wetsvoorstel als het behoeftecriterium
bij nadere juridische toetsing niet houdbaar blijkt? Is mede met het oog daarop
een evaluatie over 5 jaar niet meer voor de hand liggend?De aan het woord zijnde leden hebben opnieuw geconstateerd dat de ILO-verdragen
geen verplichting bevatten tot het gelijk behandelen van ongehuwd samenwonenden.Wat de Europese Code betreft begrepen deze leden dat het onderhavige voorstel
daar in ieder geval niet mee in overeenstemming is. In hoeverre staat de herziene
Code wel een afbouw in de tijd van het uitkeringsrecht voor weduwen zonder
kinderen en inkomensafhankelijke uitkeringen voor oudere weduwen toe? De relatie
met de ZW en de WAO en waarom de herziene code nog niet kan worden bekrachtigd,
(waardoor hoe dan ook de Anw strijdig blijft met de Code) ontgaat deze leden,
althans voor situaties waarin het inkomen van de kostwinner anders dan door
een arbeidsongeval of een beroepsziekte wegvalt. De Raad van State merkt op
dat het wetsvoorstel moet worden aangehouden totdat de herziene Code voor
Nederland in werking zal zijn getreden of zodanig worden aangepast dat die
strijdigheid wordt opgeheven. Aanpassing in de richting van het inkomensdervingsprincipe
zou een boel problemen voorkomen, niet alleen met betrekking tot de Europese
Code, maar dus ook zoals gezegd met betrekking tot de ILO-verdragen, of wordt
overwogen deze op het punt van de nabestaandenverzekering op te zeggen?Het wetsvoorstel is evident in strijd met internationaalrechtelijke bepalingen,
zo menen de leden van de GroenLinks-fractie. De regering geeft dat zelf in
de memorie van toelichting toe waar het gaat om de nabestaande van een werknemer
die wegens een arbeidsongeval of beroepsziekte is overleden. Kennelijk heeft
de regering daarom besloten de Europese Code inzake sociale zekerheid met
het daarbij behorende protocol op te zeggen. Dat is in strijd met een belofte
die de regering in het Regeerakkoord heeft neergelegd, namelijk dat dit wetsvoorstel
«binnen de grenzen van de internationale verplichtingen zal liggen».
Wat zijn dit soort beloftes waard als de regering nu blijkbaar de Europese
code als een «vodje papier» beschouwt? Het valt op dat de regering totaal geen woorden vuil maakt aan eventuele
alternatieven. Acht de regering het onwenselijk de regeling zodanig vorm te
geven, dat zij wel de toets der kritiek kan doorstaan?De leden van de fractie van GroenLinks vragen voorts af in hoeverre het
wetsvoorstel in overeenstemming is met andere internationaalrechtelijke bepalingen.
Het ontbreken van een zelfstandig uitkeringsrecht voor halfwezen zou strijdig
geacht kunnen worden met artikel 18 van ILO-verdrag 121, aldus het IAO-comité.
Eerder achtte de (toenmalige) regering een volledige inkomenstoets strijdig
met ILO-verdrag 121 (Handelingen TK, 1991–1992, p. 90–5552). Is
de regering een andere mening toegedaan en waarop baseert zij deze?Ook het onderscheid naar de huwelijkse staat van de ouders kan strijdigheid
opleveren met het internationale recht, met name met artikel 26 van het BuPo-verdrag.
Kinderen van samenwonende ouders komen namelijk helemaal niet in aanmerking
voor een voorziening, zelfs niet indirect als toeslag op de uitkering van
de nabestaande ouder. Zij worden anders, nadeliger, behandeld dan kinderen
van gehuwde ouders. Kan de regering op deze kritiek ingaan? Is er niet alle
aanleiding om toch een zelfstandig uitkeringsrecht voor halfwezen in de wet
op te nemen?De leden van de AOV-fractie zijn verontrust over het feit dat de regering
wel erg lichtvaardig heenstapt over de strijdigheid van het wetsontwerp met
internationale verdragen. Verschillende ter zake kundige instituten wijzen
op de kromme redeneertrant van de regering.Artikel 18 lid 1 van het ILO-verdrag 121 bepaalt dat in geval van overlijden
van de kostwinner de uitkering onder andere bestaat aan de ten laste komende
kinderen van de overledene. Uit dit artikel volgt dat de huidige koppeling
van het halfwezenpensioen aan de nabestaandenuitkering afgeschaft dient te
worden. Deze leden verzoeken de regering daarom dit wetsvoorstel alsnog in
overeenstemming te brengen met het ILO-verdrag, omdat halfwezen op grond van
dit verdrag een zelfstandig recht op uitkering dienen te krijgen.In samenhang hiermee verzoeken de leden de regering het onderscheid dat
gemaakt wordt tussen kinderen van gehuwde en samenwonende ouders op te heffen.
Voor deze leden is het onaanvaardbaar dat halfwezen geboren uit ouders die
hebben gekozen voor samenwonen geen halfwezenuitkering toekomt.Artikel 26 BUPO-verdrag, artikel 2 VN-Kinderverdrag en het VN-Vrouwenverdrag
liggen aan deze stellingname ten grondslag.De leden van de RPF-fractie hebben er kennis van genomen dat de wet niet
in overeenstemming is met Deel VI van de Europese Code. Is het wel verstandig,
zo vragen zij, het wetsvoorstel tot wetgeving te transformeren, zolang heersende
verdragsbepalingen daarmee in strijd zijn?Voorts informeren deze leden in hoeverre het opnemen van de arbeidsinkomenstoets
in het onderhavige wetsvoorstel in strijd is met het IAO-verdrag nr. 121.
Wijkt het standpunt van de regering ter zake af van het standpunt van de vorige
regering?De leden van de SGP-fractie hebben dat deel van de memorie van toelichting
dat handelt over de internationale aspecten tot zich genomen. Zij hebben gezien
dat de regering het strijdig zijn van het voorliggende wetsvoorstel met Deel
VI van de Code relativeert met een verwijzing naar de herziene Code, waarvan
echter de bekrachtigingsprocedure is opgeschort. Deze leden merken op dat
het probleem van onverenigbaarheid dan toch vooralsnog blijft bestaan. Kan
dit ertoe leiden dat juridische procedures van nabestaanden van werknemers
die overlijden aan beroepsziekten en arbeidsongevallen een kans van slagen
hebben, zolang de herziene Code nog niet is bekrachtigd? De leden van de GPV-fractie hebben met plaatsvervangende schaamte kennis
genomen van het gedraai in de memorie van toelichting om uit te komen onder
de internationale verplichtingen van de Europese Code inzake sociale zekerheid
en het bijbehorende protocol van de Raad van Europa. Ook de Raad van State
was op dit punt hard in zijn oordeel. Of het wetsvoorstel dient te worden
aangehouden of er dient te worden gewacht op de bekrachtiging van de nieuwe
Code. Het was deze leden niet duidelijk geworden of het wetsvoorstel zoals
het er nu ligt wel voldoet aan de nieuwe Code. Is de regering daar zelf wel
van overtuigd? Immers, in het nader rapport valt te lezen dat een deugdelijke
toetsing aan de verdragsverplichtingen pas kan plaatsvinden als de voorgenomen
maatregelen hun definitieve vorm hebben gekregen.De leden van de SP-fractie wijzen op de adviezen van de Raad van State,
de SVB, en de SVR, die het wetsvoorstel in strijd oordelen met het internationale
recht.De regering weerlegt dit punt in de memorie van toelichting voorzover
het betreft de twee ILO-verdragen. Strijd met de Europese Code is er wel,
volgens de regering, maar die wordt ondervangen doordat er inmiddels sprake
is van een Herziene Code.Kan de regering duidelijk maken wat er gebeurt als een burger/nabestaande
desalniettemin een beroep doet op deze verdragen resp. Code?Gaat met name de herziene code niet uit van een ander uitgangspunt dan
de Anw, nu de Herziene Code uitgaat van het verlies van bestaansmiddelen (memorie
van toelichting, pag. 20) en de Anw het behoeftebeginsel hanteert? 7. Het regresrechtDe leden van de PvdA-fractie stellen met tevredenheid vast dat met dit
wetsvoorstel een begin wordt gemaakt met het invoeren van het regresrecht
in de volksverzekeringen. De wijze waarop het regresrecht – deels voorlopig –
zal worden ingericht heeft de steun van deze leden, zij het dat de beperking
van het regres op de werkgever en collega-werknemer tot gevallen van opzet
en bewuste roekeloosheid tenminste voor discussie vatbaar is. Wanneer zal
naar verwachting een aanpassing van het regresrecht op dit punt kunnen plaatsvinden?De leden van de CDA-fractie merken op dat de Raad van State grote bedenkingen
heeft tegen het invoeren van het regresrecht in de Anw. Ook de SVB zet vraagtekens
bij o.a. de uitvoerbaarheid. Zij pleit ervoor het regresrecht niet eerder
in te voeren dan nadat er een collectivering heeft plaatsgevonden. Het is
deze leden evenmin duidelijk geworden waarom het onderzoek, dat door de SER
is gevraagd, niet wordt uitgevoerd. Wil de regering in een helder betoog uiteenzetten
waarom in deze wet het regresrecht moet plaatsvinden? Wat is de ratio van
het invoeren van verschillende vormen van schuldaansprakelijkheid, terwijl
de tendens juist is een harmonisatie van regelgeving?Kan de regering een uiteenzetting geven van de uitvoeringskosten en opbrengsten
van schuldaansprakelijkheid (diverse varianten, inclusief het advies van de
SVB) versus risico-aansprakelijkheid?Zal de regering overgaan tot invoering van regresrecht in andere wetten,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.Vooralsnog hebben de leden van de fractie van D66 geen principiële
bezwaren tegen het regresrecht. Wel maken zij zich zorgen over de uitvoeringskosten
en vragen zij zich af of niet gewacht moet worden tot nader onderzoek naar
de collectivering van het regres in de volksverzekeringen is
gedaan? Welke kosten zijn met een dergelijk uitstel gemoeid? Kan de regering
voorbeelden geven van situaties waarin met succes het regresrecht zou kunnen
worden toegepast?Is de rechtsgrond om regres toe te passen het behoeftecriterium conform
het wetsvoorstel zelf of gaat het bij het regres om de schuldaansprakelijkheid
voor het wegvallen van inkomen van de overledene? Als dat laatste het geval
is, hoe consistent is de regering dan in het hanteren van het eigen uitgangspunt?Zijn de uitvoeringskosten van toepassing van regres meegenomen in de totale
uitvoeringskosten van het wetsvoorstel?Waarom wordt alleen een regresrecht voor de SVB en niet voor pensioenverzekeraars
geïntroduceerd, zo vragen deze leden.Op zichzelf verzetten de leden van de GroenLinks-fractie zich niet tegen
invoering van een regresregeling in de Anw. Kosten dienen immers zoveel mogelijk
daar gelegd te worden waar ze worden gemaakt. Toch zijn deze leden niet doof
voor de duidelijke kritiek die onder meer de Raad van State op dit onderdeel
van het wetsvoorstel heeft geuit. De uitvoerbaarheid wordt in twijfel getrokken.Kennelijk krijgt men verder te maken met twee vormen van aansprakelijkheid,
namelijk schuldaansprakelijkheid in enge zin en risico-aansprakelijkheid.
Kan de regering de keuze voor dit onderscheid nader onderbouwen?Evenals de Raad van State zijn de leden van de AOV-fractie van mening
dat door de uitbreiding van het regresrecht naar de volksverzekeringen het
aantal regreszaken zal toenemen. Om de daaruit ontstane kosten terug te dringen
zou het regres gecollectiveerd dienen te worden waarbij jaarlijks op basis
van een lump sum een afrekening plaatsvindt tussen de collectiviteit van de
aansprakelijkheidsverzekeraars en die van het sociaalverzekeringsbedrijf.
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat het verstandiger zou zijn
om eerst enkele jaren af te wachten hoe het regresrecht zich ontwikkelt om
vervolgens hierover een besluit te nemen. Met de Raad en de SER zijn deze
leden van mening dat het beter zou zijn om nu een onderzoek te starten in
zijn algemeenheid naar de wenselijkheid van invoering van het regresrecht.
Deze leden verzoeken de regering dan ook zo'n verzoek in overweging te nemen.Ten slotte merken deze leden op dat er in het regresrecht een profijtbeginsel
is ingeslopen ten gunste van de veroorzaker en ten nadele van de rechthebbende.De leden van de RPF-fractie stellen vast dat de regering ervoor kiest
het regresrecht in verband met uitkeringen aan nabestaanden en wezen in dit
wetsvoorstel op te nemen. Zij zijn van oordeel dat de regering te gemakkelijk
voorbijgaat aan de kritische opmerkingen die de Raad van State op dit onderdeel
heeft gemaakt. Deze leden geven er, gelet op de principiële overwegingen
van de Raad, de voorkeur aan de uitbreiding van het regresrecht naar de volksverzekeringen
in een ander kader aan de orde te stellen.De leden van de RPF-fractie vragen, er vooralsnog van uitgaand dat dit
element wel in de wet blijft staan, of er voorbeelden zijn te geven waarin
regres op de werkgever bij invoering van de Anw mogelijk wordt. Dreigt dit
niet een dode letter te worden?In de huidige herziening van de Anw wordt ook de introductie van het regresrecht
in de volksverzekeringen meegenomen. De leden van de SGP-fractie hebben hierbij
enkele vragen. Kan de regering voorbeelden geven van situaties waarin regres
op een werkgever bij invoering van de Anw mogelijk wordt? Kan de regering
een uiteenzetting geven van de uitvoeringskosten en opbrengsten
van schuldaansprakelijkheid (vgl. ook advies SVB) versus risico-aansprakelijkheid?De leden van de GPV-fractie zijn op zichzelf beschouwd geen tegenstander
van de invoering van het regresrecht in de sociale zekerheid. Bij eerdere
gelegenheden hadden zij dat al eens te kennen gegeven. De vraag die rijst
is of zo'n principiële wijziging nu moet worden doorgevoerd in het kader
van dit wetsvoorstel. Invoering van het regresrecht heeft nogal wat implicaties.
De SER heeft er naar het oordeel van deze leden, terecht, op gewezen dat invoering
van het regresrecht kan leiden tot een verharding van verhoudingen en onderhandelingen
tot meer en langduriger gerechtelijke procedures en tot meer proces- en uitvoeringskosten.
Dit zijn reële bezwaren die naar het oordeel van deze leden zorgvuldig
afgewogen moeten worden tegen de mogelijke voordelen van het regresrecht.
Zij willen daarom de tijd nemen dit principiële punt in het bredere kader
van de gehele sociale zekerheid aan de orde te stellen en niet binnen het
kader van dit éne toch al sterk omstreden wetsvoorstel. Is de regering
daarom bereid hoofdstuk 4 uit het wetsvoorstel te verwijderen? De leden van de SP-fractie zijn van mening dat er door de invoering van
een regresrecht voor de nabestaande een probleem kan ontstaan. Op grond van
art. 55 moet de rechter bij de toekenning van een schadevergoeding rekening
houden met de aanspraken op grond van de Anw. Volgens de leden van de SP-fractie zal het toch zo moeten zijn dat de
nabestaande een nabestaandenpensioen krijgt en dat dit pensioen zo mogelijk
wordt aangevuld met een civiele schadevergoeding. Het regresrecht mag dus
geen inbreuk maken op de civiele mogelijkheden van de nabestaande. De rechter
dient bij de bepaling van de aansprakelijkheid en de schadeplichtigheid van
de veroorzaker geen rekening te houden met de mogelijkheid van regres. 8. Gevolgen voor de aanvullende nabestaandenpensioenenDe leden van de PvdA-fractie zijn zeer verbaasd over de onverhoeds voorgestelde
mogelijkheid tot niet-verplichtstelling van het aanvullend nabestaandenpensioen.
Nog afgezien van het feit dat deze leden in het algemeen juist pleiten voor
het verkleinen van witte vlekken lijkt het onwenselijk dit punt – waarover
een principiële discusssie gevoerd dient te worden – via de Nabestaandenwet
te regelen. Deze leden vragen hierop een reactie van de regering.Wie, zo vragen deze leden, onder verwijzing naar de brief van de STAR
van 20-6-95, draagt het risico van het op termijn, dan wel onmiddellijk wegvallen
van het wettelijk nabestaandenpensioen?In hoeverre verwacht de regering dat – analoog aan de gang van zaken
bij de WAO – het Anw-gat zal worden opgevuld? Welke premieverhoging
zal daar naar verwachting uit voortvloeien, voor gehuwden en voor ongehuwden?Wat betreft de overheidssector merken de leden van de PvdA-fractie het
volgende op.De voorgestelde wet zal, bij ongewijzigde uitkeringsrechten, leiden tot
een – uiteindelijk 1.6%-punt – hogere synthesepremie. Hoe verloopt
de ontwikkeling van die premiestijging over de jaren, zo vragen deze leden.
En wat is het netto-effect voor ambtenaren met een minimum, een minimum-plus,
een modaal en een 2x modaal salaris? Wordt in (de meeste) andere pensioenregelingen
eenzelfde premiestijging verwacht?De leden van de CDA-fractie verwachten van de regering een uitgebreide
reactie op de brief die de Vereniging van Bedrijfspensioenfondsen op 12 juni
1995 hebben geschreven. Zowel de procedurele als inhoudelijke
bezwaren in die brief, spreken deze leden aan. Ten aanzien van het in pensioenreglementen
niet langer verplicht stellen van aanvullende nabestaandenpensioenen, zijn
deze leden van mening dat dergelijke regelgeving de reikwijdte van onderhavige
wet overstijgt en derhalve niet bij deze wet kan worden bepaald. Kan de regering
daarnaast aangeven wanneer sprake is van een «AWW-gat», nu in
vele pensioenregelingen geen rechtstreekse relatie tussen AWW en het aanvullende
nabestaandenpensioen bestaat? Kan de regering voorts inzicht geven in de gevolgen
van het niet gelijk stellen van ongehuwd samenwonen met gehuwden in de Anw
voor de aanvullende regelingen, waarin in de regel een partnerpensioen bestaat?Reeds eerder in deze bijdrage hadden de leden van de fracties van D66
gewezen op het feit dat het aanvullend nabestaandenpensioen zijn functie dreigt
te verliezen als nabestaanden op de Bijstandswet raken aangewezen. Graag een
reactie op deze vraag? Hoewel de leden van de fractie van D66 in het algemeen
niet gelukkig zijn met zogenaamde paraplubepalingen zien zij in dat een gewijzigd
Anw-regime dermate grote gevolgen voor pensioenregelingen heeft, dat enige
implementatietijd voor de hand ligt.Zij begrijpen echter niet hoe zij een paraplubepaling moeten rijmen met
een selectieve verplichtstelling van aanvullende nabestaandenpensioenen.Is die selectieve verplichtstelling in het wetsvoorstel opgenomen om het
dichten van AWW-gaten te voorkómen? Is dat niet èn een zaak
van sociale partners zelf èn een kwestie die te regelen valt als het
begrip «pensioentoezegging» nader is uitgewerkt? Werkgevers en
werknemers zouden dan immers kunnen overeenkomen dat elke werknemer afzonderlijk
kan besluiten tot reparatie, mits zelf gefinancierd?Hoe staat het in dit verband met een aanpassing van art. 13 WTV?De leden van de fractie van D66 zijn van mening, dat een – thans
ontbrekend – advies van de Raad van State op het punt van de selectieve
verplichtstelling van nabestaandenpensioenen essentieel is, zeker nu de verplichtstelling
als zodanig nog niet aan de orde is geweest.In het algemeen zijn de aan het woord zijnde leden geen voorstander van
het niet langer verplichtstellen van aanvullende pensioenregelingen, uit vrees
voor witte vlekken, kwaliteitsverlies van pensioenregelingen en het belasten
van pensioenuitvoerders met deze kwestie, waar ze hun handen al vol hebben
aan kwaliteitsverbetering in verband met flexibilisering en individualisering.Hoe zou het niet verplicht stellen van nabestaandenpensioen uitwerken
op de uitruil van dit pensioen tegen andere pensioenmodaliteiten? Als de selectieve
verplichtstelling is ingegeven door vrees voor collectieve AWW-gatreparaties,
hoe denkt de regering deze dan te voorkómen? Moet art. 85 Anw zo gelezen
worden, dat deze collectieve reparaties worden tegengegaan, of heeft het een
algemene strekking hetgeen nog minder gelukkig zou zijn.Deze leden zouden er de voorkeur aan geven de al dan niet verplichtstelling
van nabestaandenpensioenen te betrekken bij de discussie over de marktwerking
in de pensioensfeer. Is overigens overleg gevoerd met of advies gevraagd aan
bijvoorbeeld de Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen, de Ondernemingspensioenfondsen
(het OPF) en het Verbond van Verzekeraars over de financiële en premiegevolgen
van dit wetsvoorstel? Hoe is verder de reactie van de regering op de brief
van de Stichting van de Arbeid d.d. 20 juni 1995 die niet alleen grote bezwaren
heeft tegen de inkomensafhankelijke elementen in de volksverzekering tegen
inkomensderving maar ook wijst op de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen? Het wetsvoorstel zal, indien het wordt aanvaard, grote gevolgen hebben
in de sfeer van de aanvullende pensioenen, zo menen de leden van de GroenLinks-fractie.
Veel werknemers zullen immers het «Anw-gat» willen herverzekeren.
Het valt op dat de regering nauwelijks ingaat op de omvang van deze verschuiving
van collectief naar semi-collectief/ geprivatiseerd. Wel wil de regering –
terecht – de sociale partners de tijd gunnen om voor het Anw-gat een
voorziening te treffen in de sfeer van de aanvullende pensioenen. Maar welke
effecten verwacht de regering eigenlijk? Zal op grote schaal herverzekering
plaatsvinden en zo ja, hoe beoordeelt de regering zo'n verschuiving tegen
het licht van haar pogingen de lasten op arbeid te verlagen. Zullen de beoogde
besparingen ad f 815 mln zich niet vertalen in hogere particuliere premies?
Zullen deze lasten in sommige sectoren (bijvoorbeeld sectoren met relatief
veel oudere werknemers) niet juist toenemen?Is het om die reden dat de regering in dit wetsvoorstel reeds een voorschot
neemt op de uitkomst van een lopende discussie over de afschaffing van de
verplichte deelneming in pensioenfondsen? Wordt hiermee niet een precedent
geschapen waardoor straks een open discussie over allerlei andere bovenwettelijke
regelingen praktisch beslecht is? Ligt het niet meer voor de hand het op dit
punt voorgestelde artikel 85 pas bij de bespreking van de wijziging van de
Wet verplichtstelling bedrijfspensioenfondsen aan de orde te stellen? Daar
hoort een discussie over dit ingrijpende artikel immers thuis. Graag een reactie
van de regering op dit punt.De leden van de AOV-fractie vragen waarom de regering heeft gekozen voor
een stuk rechtsongelijkheid inzake het overgangsrecht tussen reeds gerechtigde
arbeidsongeschikten of langdurig werklozen die zich beiden niet kunnen herverzekeren
omdat het overgangsrecht daarin niet voorziet (of dat in enkele maanden moeten
doen wat onmogelijk is) en aan de andere kant de pensioenfondsen die een overgangsrecht
wordt gegeven tot 1 januari 2000.De leden van de GPV-fractie zijn van oordeel dat het sluiten van een particuliere
nabestaandenverzekering geen adequaat alternatief is. De financiële risico's
komen dan terecht bij die groepen die veelal toch al minder te verteren hebben.
Immers, de noodzaak tot het afsluiten van een particuliere nabestaandenverzekering
zal niet zo groot zijn in een situatie waarin beide echtgenoten wat betreft
hun inkomensvoorziening redelijk gelijkwaardig zijn. Dat zijn meestal niet
de financieel minst draagkrachtige paren. Er zal een noodzaak zijn tot particulier
verzekeren als er sprake is van een groot verschil tussen de mate waarin de
echtelieden het gezinsinkomen aanbrengen. Juist in gezinnen met (opgroeiende)
kinderen is dit nog steeds de meest voorkomende situatie.Die gezinnen zullen dus geconfronteerd met een extra financiële last
als gevolg van een onontkomenlijke noodzaak tot het afsluiten van een particuliere
nabestaandenverzekering. Na de zware slag die de regering aan deze gezinnen
heeft uitgereikt met de zwaar bekritiseerde ingreep in de kinderbijslag, deelt
zij nu opnieuw een zware financiële klap uit aan deze gezinnen. Welke
diepere politieke overtuiging ligt hieraan ten grondslag?De leden van de RPF-fractie vragen om verduidelijking rond het particuliere
aanvullend pensioen in relatie tot het inkomensbegrip. Op pagina 12 van de
memorie van toelichting wordt gesteld dat het particuliere aanvullend pensioen
buiten het inkomensbegrip blijft. Klopt de stelling van de FNV op pagina 8
van het commentaar op het wetsvoorstel (bijlage bij de brief van 16 juni 1995)
dan wel, dat als men er niet (meer) in slaagt een eigen inkomen te verwerven
het aanvullend nabestaandenpensioen zal worden weggetoetst door de Algemene
Bijstandswet? Hoe moet het gestelde op pagina 12 memorie van toelichting worden gezien
in het licht van de beoogde paraplubepaling in artikel 95? Na 1 januari 2000
kan de wet leiden tot wijziging van de in guldens uitgedrukte (oudedags)pensioenaanspraken,
rechten en verplichtingen. Welke rechtvaardiging bestaat er om aanvullend
nabestaandenpensioen en aanvullend oudedagspensioen niet gelijk te behandelen?De leden van de RPF-fractie hebben kennis genomen van het voornemen om
de mogelijkheid te creëren om regelingen voor het nabestaandenpensioen
van de verplichtstelling uit te sluiten. Ligt het niet voor de hand om dit
onderdeel ter advisering aan de Raad van State voor te leggen? Deze leden
vragen zich af of het in het kader van dit wetsvoorstel aan de orde moet komen. 9. Financiële consequenties en inkomenseffectenDe weglek naar de ABW is blijkens par. 9 van de memorie van toelichting
zo somber mogelijk ingeschat. Hoewel de veronderstelling is dat de participatiegraad
zal toenemen, gestaafd door maatschappelijke ontwikkelingen, heeft dat niet
zijn weerslag gevonden in de berekeningen van de financiële effecten,
zo merken de leden van de PvdA-fractie op.Evenmin is rekening gehouden met herverzekering waardoor minder weglek
naar de ABW zou kunnen optreden. Deze leden hebben er begrip voor dat deze
effecten moeilijk zijn in te schatten maar een orde van grootte van de verminderde
weglek moet toch te geven zijn.De SVB wijst er op dat er inmiddels verschillende inkomensbesluiten zijn
met ieder een eigen inkomensbegrip. Dit bemoeilijkt de uitvoering en controle
van – in dit geval – de Anw.Is hier sprake van zulke zwaarwegende beleidsmatige overwegingen dat deze
uiteenlopende inkomensbegrippen per se gehandhaafd moeten blijven? Is de regering bereid te bevorderen dat de Belastingdienst in staat zal
zijn om op de diverse inkomensbegrippen toegesneden informatie aan de SVB
te leveren?Is de regering bereid de SVB de bevoegdheid te geven in geval van wisselende
inkomsten van de uitkeringsgerechtigde de uitkering met een lagere periodiciteit
dan eens per maand te herzien?Waarom wijken de uitsluitingsgronden in de Anw af van die in ZW, WAO en
AAW?De leden van de CDA-fractie wensen de navolgende vragen aan de regering
te stellen. De nieuwe wet zal gepaard gaan met een verzwaring van de uitvoering.
De regering schat de kosten op f 4 miljoen. Is dat inclusief de kosten
voor het regresrecht? Wat zijn de eenmalige kosten? Welke voorbereidingstijd
acht de regering noodzakelijk voor de invoering van de wet?De SVB heeft opmerkingen gemaakt met betrekking tot de financiële
taakstelling. Wil de regering ingaan op de gemaakte opmerkingen, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.Kijkend naar de cijfers voor 1998 constateren de leden van de fractie
van D66 dat de weglek naar de ABW (– 125 miljoen) en het compenseren
van het besparingsverlies door het opschorten van het eerdere Anw-voorstel,
aan bedrag bijna de helft beloopt van het binnen te halen bedrag van de inkomenstoets.
In hoeverre is eigenlijk rekening gehouden met het afsluiten van particuliere
verzekeringen? Het structurele effect van de weglek naar de ABW (–1710
miljoen) kan toch nooit zo groot zijn als particulier wordt verzekerd en bovendien
het overheidsemancipatie- en arbeidsmarktbeleid voor vrouwen echt van de grond
komt? Deze leden beogen hiermee te zeggen dat zeker structureel een te groot
deel van de opbrengst (bijna 50%) weglekt naar de ABW. Geeft dat niet te denken?Kan uit een combinatie van de tabellen over de financiële effecten
en het volume van het aantal nabestaande geconcludeerd worden dat 187 600
personen in 1998 per saldo een besparingsbedrag van 830 miljoen opbrengen?
Is er vergelijkbare wetgeving waarbij van een relatief kleine groep een zo
fors bedrag binnen 2 jaar is gevraagd?Kan de regering gegevens verstrekken over de inkomensverdeling tussen
mannelijke en vrouwelijk rechthebbenden in de huidige situatie, dus diegenen
die een AWW-uitkering hebben naast hun inkomen uit arbeid?Hoe groot zal bij de nieuwe wetgeving het aantal mannen respectievelijk
vrouwen zijn dat meer dan de helft van de uitkering gekort ziet?Kan in een tabel aangegeven worden hoe groot bij verschillende inkomens
uit arbeid percentueel het inkomensverlies zal zijn ten opzichte van de huidige
AWW-situatie? Het betreft dan dus de huidige AWW- gerechtigden die na 1998
hun inkomen in meerdere of mindere mate weggetoetst zien? Graag in een tabel
toegespitst op situaties met en zonder kinderen?De regering geeft te kennen de conclusie van de SVB dat de berekende besparing
in ieder geval gerealiseerd zal kunnen, gerechtvaardigd te achten. Met andere
woorden de regering zit aan de ruime kant. Als daarbij nog eens bedacht wordt
dat bij de weglek naar de ABW niet is gerekend met een toenemende arbeidsparticipatie
van weduwen die geen recht meer hebben op AWW, dan wel met een autonome stijging
van de arbeidsparticipatie van vrouwen, dan wel met het afsluiten van particuliere
verzekeringen, laat zich de vraag stellen of die weglek niet wat lager mag
worden ingeschat? Zo ja, dan zou de inkomenstoets dus versoepeld kunnen worden
en de uitsluiting van het cohort zonder kinderen op een later geboortejaar
kunnen worden gesteld? Deelt de regering die conclusie?Overigens laat het advies van de SVB nog een andere conclusie toe. Waar
de memorie van toelichting dezelfde vrijlating toepast op inkomsten uit en
in verband met arbeid, maar juist conform het wetsvoorstel inkomsten in verband
met arbeid geheel worden gekort, moet in feite de opbrengst van de inkomenstoets
hoger worden ingeschat. Daar komt nog bij dat het wegtoetsen van het inkomen
in verband met arbeid bij relatief jonge nabestaanden (onder de 50 jaar),
die vaker een uitkering zullen hebben dan bijvoorbeeld de partners van AOW-gerechtigden,
met wie de SVB vergeleken heeft om de effecten van de inkomenstoets te meten,
tot nog een extra opbrengst zou leiden. Graag een reactie overigens op het
FNV-commentaar van 16 juni 1995 waar het de vergelijking tussen de SVB- en
de SoZaWe-opbrengstcijfers betreft.De raming van de opbrengst van de SVB, die hoger is dan die van de regering,
lijkt deze leden overtuigender, reden te meer om het wetsvoorstel op een aantal
punten te versoepelen.De regering beoogt met dit wetsvoorstel structureel f 815 mln. te
besparen. De SVB schat de effecten van het voorgestelde pakket maatregelen
echter veel, circa 50%, hoger in. Betekent dit dat de regering zich heeft
misrekend, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie. Zo ja, is de regering
bereid naar alternatieven te kijken voor de meest scherpe wijzigingen. Is
de regering bijvoorbeeld bereid om de inkomenstoets af te zwakken als blijkt
dat de berekeningen van de SVB inderdaad plausibeler zijn?In de toelichting wordt verder gesteld dat de uitvoeringslasten tot 1998
met f 4 mln. zullen toenemen, volgens andere berekeningen zullen in 1995
en 1996 in totaal al voor f 9.9 mln. uitvoeringslasten worden gemaakt
en daarbij komen f 3.5 mln. voor meer personeel zodat de totale uitvoeringslasten tot 1998 f 13.4 mln. zullen gaan bedragen, exclusief de
kosten in verband met het regresrecht voor nieuwe gevallen. Zou de regering
kunnen uitleggen hoe nu de werkelijke uitvoeringslasten zullen gaan bedragen?De leden van de RPF-fractie vragen of bij het berekenen van de financiële
consequenties voldoende rekening is gehouden met alle te verwachten kosten
in verband met de uitvoering van de wet. Zij wijzen bijvoorbeeld op de kosten
in verband met de vaststelling van arbeidsongeschiktheid, met de beleidsinspanningen
met het oog op de samenwerking met arbeidsvoorziening en met het bestaan van
verschillende uitkeringsregimes.De SVB verwacht dat de invoering van de vermogenstoets ingrijpender financiële
gevolgen zal hebben dan de regering tot nu toe verwacht. Hoe verklaart de
regering het betrekkelijk grote verschil in de schattingen? Welke conclusies
trekt de regering uit de berekening van de SVB dat het financiële effect
in 1998 op f 1,8 miljard komt?De besparing is volgens de regering in elk geval hoger dan in het Regeerakkoord
is afgesproken. Betekent dit dat er ruimte ontstaat om het wettelijk regime
enigszins te versoepelen?Ook al kiest men voor het behoeftecriterium, dan nog zijn er bij dit wetsvoorstel
kritische vragen te stellen. Zo zouden de leden van de SGP-fractie graag zien
dat de regering ingaat op de kritiek van de SVB dat de bezuiniging in 1998
niet 1,4 miljard zou zijn, maar 1,8 miljard. Met name zouden zij van de regering
willen weten hoe zij de kritiek van de SVB pareert dat niet 5% van de weduwen
en 60% van de weduwenaars hun uitkering kwijt raakt als gevolg van de inkomensafhankelijkheid,
maar respectievelijk 12% en 65%. Schieten de maatregelen niet door als de
effecten zover uitstijgen boven het door de regering beoogde? 10. SanctiesHoezeer de leden van de PvdA-fractie ook de opvatting van de regering
delen dat fraude effectief bestreden moet kunnen worden, zij menen dat in
het onderhavige wetsvoorstel iets doorgeschoten lijkt te worden. Zo is er
de verplichting voor het uitvoeringsorgaan om een zeer forse (f 5000,–)
boete op te leggen. Deze verplichting geldt ook als het gaat om een licht
verzuim. Daarbij moet dan nog bedacht worden dat uitkeringsgerechtigden ook
nog wel eens te goeder trouw een fout kunnen maken, bijv. vergeten iets tijdig
door te geven aan de SVB. Daarnaast wordt de kritiek van de SVB op dit punt
door deze leden gedeeld.Hoe verhouden de in dit wetsvoorstel vastgelegde boeten en maatregelen
zich overigens tot die in het wetsvoorstel Boeten, maatregelen en terug- en
invordering sociale zekerheid (Kamerstukken II, 1994–1995, 23 909)?Wil de regering reageren op de alternatieve formulering van art. 30 zoals
door de SVB gedaan?Kleven aan de systematiek van artt. 29–40 wat betreft uitvoering
en handhaving in het algemeen niet dezelfde bezwaren als de bezwaren die van
de zijde van de fracties zijn genoemd in het kader van het verslag over wetsvoorstel
23 909?Bestaat de mogelijkheid van samenloop van sancties, bijvoorbeeld van AAW/WAO-
en Anw-sancties? Hoe dient het sanctiebeleid op grond van deze beide wetten
op elkaar te worden afgestemd?Zijn de voor het opzeten van een sanctiebeleid noodzakelijke beleidsinspanningen
verdisconteerd in de uitvoeringskosten?Aan welke controlevoorschriften denkt de regering? Aan welke verplichte
sancties bij niet-meewerken aan (her)keuring? Hoe dient de onderlinge verhouding
van de sanctiebepalingen te zijn? De leden van de CDA-fractie zijn voor een beleid dat gericht is op voorkomen
en bestrijden van fraude. De maatregelen die daartoe worden beoogd moeten
uitvoerbaar zijn met een heldere verdeling van verantwoordelijkheden. Op dit
moment is in de ogen van deze leden niet helder wat er gebeurt bij een samenloop
van sancties, bijvoorbeeld sancties in de Anw en de WAO: bij welke uitvoerder
ligt in dat geval, na signalen van de SVB, de verantwoordelijkheid ten aanzien
van het al of niet meewerken aan een herkeuring in het kader van de WAO? Voorts
vragen deze leden of door de poging om tot harmonisatie van sancties te komen,
er te ingewikkelde procedures kunnen ontstaan die de uitvoerbaarheid in gevaar
brengen.Het is de leden van de fractie van GroenLinks opgevallen dat voor wat
de sancties betreft vooruitgelopen wordt op het wetsvoorstel Boeten, maatregelen,
terug- en invordering sociale zekerheid. Dit wetsvoorstel kent een zeer rigide
opzet, waarbij de beleidsvrijheid van het uitvoeringsorgaan om wel of geen
sancties te treffen tot het uiterste wordt beperkt. Gezien de doelgroep van
de Anw rijst de vraag of ook hier niet de balans teveel doorschiet en of de
regering wel voldoende rekening houdt met de specifieke problemen en omstandigheden
van de doelgroep van de Anw. In hoeverre kan men bijvoorbeeld een recent verweduwde
ouder verwijten maken als zij besluit haar baan op te zeggen? Is er niet wat
te zeggen voor de stelling dat voor deze specifieke doelgroep een ander, milder
(of zelfs helemaal geen) sanctiestelsel geboden is?Wat zegt de regering in dit verband trouwens op het advies van het uitvoeringsorgaan
zelf, dat kennelijk grote moeite heeft met het voorgestelde sanctiekader?
En in hoeverre zijn problemen te verwachten bij de samenloop van sancties,
bijvoorbeeld op grond van de Anw en de AWW/WAO?De leden van de SP-fractie constateren eveneens dat in deze wet in wezen
al wordt vooruitgelopen op wetsontwerp 23 909, (Boeten, maatregelen,
terug- en invordering sociale zekerheid).De vraag is of dit wel kan. Nu inhoudelijk de artikelen 29 tot en met
40 van de Anw hetzelfde zijn als de voorgestelde artikelen in wetsontwerp
23 909, zou aannemen van de Anw vóór wetsontwerp 23 909
materieel betekenen dat dan tevens al beslist is over laatstgeneoemd wetsontwerp.In hun inbreng met betrekking tot wetsontwerp 23 909 hebben de leden
van de SP-fractie al bedenkingen aangevoerd tegen dit nieuwe sanctie-/boetesysteem.
Zij hebben die bezwaren nog steeds en verwijzen kortheidshalve naar hun inbreng
op dat wetsvoorstel.Kan verduidelijkt worden of het sanctiebeleid ook van toepassing is op
de wees, en zo ja welke mogelijkheden tot sanctie de regering hier ziet? 11. EvaluatieDe bedoeling is om de wet na 10 jaar te evalueren en tegelijkertijd wordt
verwacht, dat mensen zich meer dan tot nu zich particulier gaan verzekeren.
Is deze periode van 10 jaar gezien het overgangskarakter van vele bepalingen
in deze wet, niet te lang, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Ware het
voorts niet beter om een horizonbepaling in de wet op te nemen, als er echt
vanuit gegaan kan worden dat men zich particulier kan verzekeren? Dit, opdat
én verzekeraars én rechthebbenden zich kunnen voorbereiden op
de toekomst.De regering geeft te kennen over 10 jaar de wet te willen evalueren. Deze
leden hebben daartegen geen bezwaar.Wel vragen deze leden waarom de regering geen expliciete horizonbepaling
in de wet opneemt. Leidraad voor wijziging van de wet is voor de regering de maatschappelijke
trend. Zou daar dan ook niet logischerwijze uit voortvloeien geen recht op
uitkering meer te geven aan volwassenen omstreeks 2015 in aansluiting op de
besluitvorming rond de 1990-generatie? Het geeft volwassenen ruim de gelegenheid
maatregelen te treffen bij tijdige aankondiging van de horizon.Indien de regering de mening is toegedaan de herziene wet een eindig karakter
te geven voor volwassenen, bestaan er dan naar haar oordeel gronden om uitsluitend
voor kinderen een regeling in stand te houden? Of meent de regering dat voor
nieuwe aanvragen de particuliere verzekeringsmarkt voldoende mogelijkheden
biedt? Zij verzoeken de regering een beschouwing aan het bovenstaande te wijden.De leden van de fractie van D66 ontgaat de ratio van het pas na 10 jaar
evalueren van de wet. Als met die evaluatie bedoeld wordt het beantwoorden
van de vraag of een Anw eigenlijk nog nodig is, lijkt dat logisch. Iets anders
is het beantwoorden van de vraag hoe zich het particulier verzekeren ontwikkelt,
maar ook hoe het met het eigen inkomensgenererend vermogen van met name vrouwen
gaat en de drempel die de forse inkomenstoets opwerpt om zich op de arbeidsmarkt
te begeven of daar te blijven. Die gegevens en de relatie naar de ABW dienden
naar de mening van de leden van de D66-fractie kort na het aflopen van het
overgangsrecht geëvalueerd te worden. 12. Alternatieve voorstellenDe leden van de fractie van D66 gaan er vanuit dat in een tijd van eigen
verantwoordelijkheid een groot deel van de potentieel nieuwe nabestaanden
voor wie dat relevant is, zelf een particuliere verzekering tegen inkomensderving
door overlijden van de partner, zal afsluiten.Zij achten het dan ook gerechtvaardigd geen nieuwe rechten toe te kennen
aan nieuwe nabestaanden die geboren zijn na 1-1-1950 en dus per 1-1-1996 jonger
zijn dan 46 jaar, ook als deze nabestaande kinderen onder de 18 jaar heeft.De leden van de fractie van D66 wensen voor nieuwe nabestaanden met kinderen
onder de 18 jaar altijd een inkomensonafhankelijke halfwezenuitkering. Deze
halfwezenuitkering wordt toegekend aan de overblijvende ouder ongeacht of
deze met de overledene gehuwd was, of zelfs samenwoonde. Het moet wel gaan
om erkende kinderen van de mannelijke overledene.Voor nieuwe nabestaanden die op 1-1-1996 ouder zijn dan 45 jaar wordt
gekeken of er inkomen gederfd wordt door het overlijden van de partner. Is
dat het geval en heeft de nabestaande zelf geen eigen inkomen dan wordt een
Anw-uitkering van 70% minimumloon toegekend plus eventueel een aparte inkomensonafhankelijke
halfwezenuitkering van minimaal 20% minimumloon. Als de nabestaande gaat werken
geldt de ruime vrijlatingstoets. Wordt er weliswaar inkomen gederfd door het
overlijden van de partner, dan ontstaat wel een uitkeringsrecht, maar de uitkeringshoogte
is afhankelijk van het eigen inkomen van de nabestaande, waarbij de ruime
vrijlatingsregeling geldt. Wordt er geen inkomen gederfd door het overlijden
van de partner dan wordt alleen een halfwezen uitkering toegekend. Concreet
betekenen de drie geschetste situaties het volgende.Voor een vóór 1-1-1950 geboren niet-werkende nabestaande
van een kostwinner, geldt de inkomensderving. Hij of zij krijgt een 70% minimumloon
uitkering plus een eventuele halfwezenuitkering van 20% minimumloon. Bij eventuele
toetreding tot de arbeidsmarkt (hetgeen onwaarschijnlijk is voor de vrouwen
uit die leeftijdscategorie) geldt een vrijlating van 50% minimumloon plus
een kwart van het meerdere. In de situatie van tweeverdieners wordt weliswaar
inkomen gederfd door overlijden van een van beide, maar wordt
bij de nabestaande geboren vóór 1-1-1950 op het eigen inkomen
de inkomenstoets toegepast.In situaties waarin de kostwinner zijn of haar niet betaald werkende partner
verliest, wordt ook als de nabestaande geboren is vóór 1-1-1950
geen nabestaandenuitkering verstrekt. Wel de eventuele halfwezenuitkering.
Een inkomenstoets is in deze situatie dus overbodig.Voor bestaande gevallen geldt in de optiek van de leden van de fractie
van D66 eenzelfde vrijlatingsregime voor het inkomen uit of in verband met
arbeid met een overgangsperiode van tenminste 2 jaar.Aan ongehuwd samenwonenden wordt geen recht toegekend. Zodra de zware
registratievorm voor mensen met huwelijksbeletselen van kracht wordt, kan
zo nodig met enige terugwerkende kracht en het tijdsverloop tussen het van
kracht worden van de Anw om die registratievorm te overbruggen. Doordat de leden van de fractie van D66 vanaf 1 januari 1996 een cohortsgewijze
uitsluiting bepleiten van het cohort geboren na 1 januari 1950, ook als het
om nabestaanden met kinderen gaat, (maar voor hen geldt de halfwezenuitkering)
zal over 20 jaar de Anw zijn functie verliezen en resteert slechts de halfwezenuitkering,
hetgeen eerder een structurele situatie bewerkstelligt dan in het voorstel
van de regering.De door de leden van de fractie van D66 gekozen combinatie van een grotere
vrijlating van inkomen uit of in verband met arbeid, het inkomensdervingsprincipe
en het in tijd laten aflopen van een nabestaandenwet komt naar hun mening
meer tegemoet aan maatschappelijke ontwikkelingen. De arbeidsparticipatie
van vrouwen wordt eerder bevorderd dan belemmerd.De financiële «winst» zit vooral bij het niet verstrekken
van een uitkering en dus ook geen inkomenstoets (wat qua uitvoering minder
kost) aan alleenverdienende kostwinners die een niet verdienende partner verliezen,
ook als ze als nabestaande geboren zijn vóór 1-1-1950. Zij derven
namelijk geen inkomen. Door de grotere vrijlating bij diegenen die met de
inkomenstoets te maken krijgen wordt aan de ILO-verdragen voldaan (en treedt
minder weglek naar de ABW op). Hetzelfde geldt ten aanzien van de ongetoetste
halfwezenuitkering.Graag zien zij een reactie van de regering op dit alternatief tegemoet
mede in relatie tot het door de FNV gepresenteerde voorstel.Het moge duidelijk zijn dat de leden van de GroenLinks-fractie zowel principiële
als praktische kritiek hebben op dit wetsvoorstel. Het komt deze leden voor
dat een door vele maatschappelijke organisaties gesteund alternatief, namelijk
het voorstel van de FNV, aan zowel de principiële als aan de praktische
kritiekpunten tegemoetkomt. Het voorstel is eigenlijk op alle punten rechtvaardiger
en beter uitvoerbaar dan het wetsvoorstel. Daarbij kunnen ook met dat alternatief
belangrijke besparingen worden geboekt. Graag zien deze leden dat de regering
dit alternatief bestudeert en aangeeft of zij bereid is dit model (of onderdelen
ervan) over te nemen. Het is de moeite waard dit FNV-alternatief zorgvuldig
tegen het voorliggende wetsvoorstel af te wegen. B. ARTIKELEN Artikel 9De leden van de PvdA-fractie vragen of de bedoelde algemene maatregel
van bestuur een voorhangprocedure zal kennen. In dit verband wensen deze leden
van de regering te vernemen of alle in dit wetsvoorstel genoemde algemene
maatregelen van bestuur voorgehangen zullen worden. Artikel 10De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de definitie van het begrip
arbeidsongeschiktheid in dit wetsvoorstel niet exact dezelfde is als die in
de WAO (en de AAW). Dit achten deze leden zeer onwenselijk. Zij verzoeken
de regering derhalve gelijkluidende definities te hanteren. Artikel 12De leden van de PvdA-fractie vragen aan welke uitbreiding of beperking
van de kring van verzekerden gedacht zou kunnen worden. Deze leden vragen
wanneer de in dit artikel genoemde algemene maatregel van bestuur weer aan
de orde komt in de Kamer. Artikel 13Waarom is gekozen voor het laten ingaan van het recht op de nabestaandenuitkering
op de eerste dag van de maand van overlijden van de verzekerde, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie. Is het niet logischer te kiezen voor de eerste
dag van de maand volgend op die waarin het overlijden plaatsvond? Immers,
is het niet meestal zo dat het inkomen van degene die overlijdt wordt doorbetaald
tenminste gedurende de maand van overlijden?De leden van de RPF-fractie informeren naar aanleiding van het gestelde
in het eerste lid onder b op welke wijze de SVB over relevante informatie
zal beschikken over de arbeidsongeschiktheid van Anw-gerechtigden. Zijn de
kosten hiervan verdisconteerd in de uitvoeringslasten? Artikelen 14 en 22Maakt het nog verschil indien betrokkenen voorafgaande aan hun huwelijk
een tijd hebben samengewoond, zo vragen de leden van de SP-fractie. Ook wensen
deze leden van de regering te vernemen of de regering over cijfers beschikt
omtrent huwelijken die gesloten worden binnen één jaar voor
het overlijden, op grond waarvan recht op uitkering ontstaat? Artikel 18De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er verschillende tijdstippen
voor het wijzigen van de uitkering wegens de inkomenssituatie of wegens andere
omstandigheden gelden. Met name het onderscheid in lid 2 behoeft verduidelijking,
zo stellen de leden van de PvdA-fractie. Artikel 20Waarom dient een verhoging van de uitkering zoals bedoeld in dit artikel
buiten beschouwing te blijven in de in het artikel bedoelde gevallen, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie. Hoe zit dat overigens met een verlaging? Wat
is de betekenis van het tweede lid van art. 20? Artikel 24De hoogte van de uitkering voor volle wezen is afhankelijk van de leeftijdscategorie.
Waarom, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, wijken die leeftijdsgrenzen
af van die in de Algemene Kinderbijslagwet? Zou het wenselijk zijn te komen
tot gelijke leeftijdsgrenzen in beide wetten? Kan de regering, zo vragen deze leden, de bedragen die nu worden voorgesteld
plaatsen naast de bedragen die in (art. 19 van) de huidige AWW worden genoemd? Artikel 27De leden van de SP-fractie stellen hierover de volgende vragen. Is voorzien
dat soms in het inkomen reeds de vakantietoeslag is opgenomen? Hoe wordt gehandeld
in dit geval bij verrekening? Artikelen 34 en 35Kan verduidelijkt worden of de rechter de bevoegdheid toekomt te beoordelen
of de SVB op goede gronden van haar bevoegdheid gebruik heeft gemaakt, zo
vragen de leden van de SP-fractie. Artikel 40Diverse bepalingen in dit artikel achten de leden van de PvdA-fractie
te vergaand. Dat een besluit waarbij een boete is opgelegd een executoriale
titel oplevert is huns inziens geen probleem. Wel een probleem kan zijn dat
een andere uitkerende instantie zonder meer de boete kan betalen aan de SVB.De leden van de SP-fractie vragen of betrokkene wijziging van een eenmaal
opgelegde boete kan vragen, bijv. bij gewijzigde inkomsten of wijziging van
omstandigheden. Artikel 41, derde lidImpliceert opschorting van de betaling dat de gehele betaling steeds wordt
opgeschort of is partiële opschorting ook mogelijk, zo vragen de leden
van de SP-fractie. Artikelen 41 en 48De leden van de SP-fractie stellen hierover de volgende vragen.Is hier
sprake van een verplichting of van een bevoegdheid? Zo er sprake is van een
bevoegdheid, kan deze door de rechter getoetst worden. Kan op dit punt een
verduidelijking komen? Zonodig zou in art. 48 een aanvullende bepaling omtrent
de rol van de rechter moeten worden opgenomen. Artikel 74Hoewel de leden van de PvdA-fractie de wenselijkheid onderschrijven om
nabestaanden te stimuleren weer of meer betaald werk te gaan verrichten, rijst
wel de vraag of de SVB daartoe de beste instantie is. Is er al zicht op hoe
de SVB deze verplichting nader gaat invullen? Is er bijv. al overleg met de
Arbeidsvoorzieningsorganisatie waarmee samenwerking verplicht wordt gesteld? Artikelen 78 e.v.Is bekend hoeveel nabestaanden onder de diverse anti-cumulatiebepalingen
van het wetsvoorstel zullen vallen? Kan aangegeven worden met welke uitkeringen
en voor hoeveel mensen geanticumuleerd moet worden en welke financiële
consquenties dat heeft, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Artikel 96De leden van de RPF-fractie vragen of een evaluatietermijn van tien jaar
niet erg ruim is. Wat verzet zich ertegen om reeds na vijf jaar te evalueren? Artikel 98De SVB heeft aangegeven een half jaar voorbereidingstijd nodig te hebben
om de Anw in te voeren. Daardoor kan de wet nooit per 1 januari 1996 ingaan.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering welke consequenties dit heeft,
m.n. voor de te realiseren bezuinigingsbedragen.In aansluiting hierop vragen de leden van de SP-fractie wat de regering
vindt van de suggestie van de SVB over de datum van inwerkingtreden van deze
wet ( zes maanden na aanvaarding).De voorzitter van de commissie,De JongDe griffier van de commissie,Pe XNoot1Samenstelling: Leden: Groenman (D66), Doelman-Pel (CDA), Biesheuvel (CDA),
Vliegenthart (PvdA), ondervoorzitter, De Jong (CDA), voorzitter, Scheltema-de
Nie (D66), Van Middelkoop (GPV), Schimmel (D66), Rosenmöller (GroenLinks),
Van Zijl (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Van Hoof (VVD),
Boogaard (AOV), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Adelmund (PvdA), Dankers
(CDA), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Van der Stoel (VVD), Van Dijke (RPF),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD) en Van Blerck-Woerdman (VVD).Plv. leden: Giskes (D66), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Esselink (CDA),
Van Nieuwenhoven (PvdA), Terpstra (CDA), Van Rooy (CDA), Van der Vlies (SGP),
Fermina (D66), Rabbae (GroenLinks), Van der Ploeg (PvdA), Wolters (CDA), Dijksma
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), Nijpels-Hezemans (AOV), Kalsbeek-Jasperse (PvdA),
Witteveen-Hevinga (PvdA), Apostolou (PvdA), Boers-Wijnberg (CDA), vacature
(CD), J. M. de Vries (VVD), B. M. de Vries (VVD), Leerkes (Unie 55+), Van
Vliet (D66), Hofstra (VVD) en Hoogervorst (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24169-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl