Voorstel Wilders en Fritsma tot wijziging het Wetboek van Strafrecht i.v.m. boerkaverbod in openbare ruimte; Advies Raad van State en Reactie van de Indieners
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31108, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31108 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31108Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 39 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 108Voorstel van de leden Wilders en Fritsma tot wijziging van het Wetboek
van Strafrecht in verband met een verbod op het dragen van boerka’s
of nikaabs in de openbare ruimte (boerkaverbod)nr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENERSHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 21 september
2007 en de reactie van de indieners d.d. 15 november 2007, aangeboden
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal. Het advies van
de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
12 juli 2007 heeft de Tweede Kamer bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet van de leden Wilders en Fritsma tot
wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met een verbod op het
dragen van boerka’s of nikabs1 in de openbare
ruimte (boerkaverbod), met memorie van toelichting.Het wetsvoorstel stelt het dragen van een boerka of een nikab, hierna
aangeduid met «boerka», op een openbare plaats strafbaar als overtreding.
Volgens de initiatiefnemers is de boerka onverenigbaar met de Westerse fundamentele
rechtsstatelijke waarden, belemmert deze de emancipatie en integratie van
vrouwen in de Nederlandse samenleving, en levert zij een ongewenst veiligheidsrisico
op. Een verbod kan, zo menen zij, voor moslimvrouwen de «sociale druk»
om een boerka te dragen en de problemen bij de deelname aan het maatschappelijk
leven wegnemen.De indieners zeggen de Raad van State dank voor haar advies naar aanleiding
van het voorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met
een verbod op het dragen van een boerka of een nikaab op een openbare plaats.Hieronder reageren de indieners op vorenvermeld advies.1. Inleidende opmerkingenUitgaande van de in het algemeen deel van de toelichting bij het voorstel
gegeven overwegingen maakt de Raad daaromtrent de volgende opmerkingen.a. Blijkens de toelichting gaan de initiatiefnemers ervan uit dat
de boerka een symbool is van vrouwenonderdrukking en van de ondergeschikte
rol van vrouwen ten opzichte van mannen en dat het dragen van een boerka de
emancipatie en integratie van vrouwen belemmert. De Raad acht, daargelaten
de symboliek die gekoppeld wordt aan de dracht van een boerka, het belang
van open onderlinge communicatie tussen burgers zowel visueel als verbaal,
van groot belang voor de Nederlandse samenleving. Dat geldt niet alleen voor
specifieke situaties, zoals het onderwijs,2 maar
in het algemeen op plaatsen, óók, en juist, buitenshuis,
waar mensen elkaar tegenkomen en ontmoeten. Het dragen van gezichtsbedekkende
kleding, ook als de keuze daarvoor berust op de vrije wil van de draagster,
bemoeilijkt onderling contact en communicatie. In zoverre vormt de boerka
een belemmering voor een open relatie tussen de draagster ervan en haar omgeving.
In hoeverre er een directe relatie is tussen specifiek het dragen van een
boerka en problemen op het gebied van emancipatie en integratie van moslimvrouwen
is echter vooralsnog niet met voldoende zekerheid vast te stellen.De aard en de complexiteit van deze emancipatie- en integratieproblematiek
rechtvaardigen naar het oordeel van de Raad op basis van de thans bekende
feiten niet de conclusie dat een algemeen, strafrechtelijk, verbod als voorgesteld,
een adequaat middel is om een bijdrage te leveren aan de oplossing ervan.
Daarbij is denkbaar dat een boerkaverbod het sociale isolement van de draagsters
juist vergroot, doordat zij zonder boerka hun huis niet meer (mogen) verlaten.De indieners zijn verheugd dat de Raad van State hun standpunt deelt inhoudende
dat het dragen van gezichtsbedekkende kleding, ook als de keuze daarvoor berust
op de vrije wil van de draagster, onderling contact en communicatie bemoeilijkt
en dat het dragen van een boerka of een nikaab in zoverre een belemmering
vormt voor een open relatie tussen de draagster ervan en haar omgeving. Volgens
de Raad van State is echter niet met voldoende zekerheid vast te stellen in
hoeverre er een directe relatie is tussen de draagster van een boerka of een
nikaab en problemen op het gebied van emancipatie en integratie van moslimvrouwen.
De indieners wijzen echter op het feit dat de boerka en de nikaab de emancipatie
en integratie van vrouwen in de Nederlandse samenleving evident belemmeren.
Draagsters van een boerka of een nikaab hebben immers een fors kleinere kans
op een baan en een grotere kans om voor het inkomen afhankelijk te zijn van
een uitkering. Zodoende belemmert het dragen van een boerka of een nikaab
de integratie en ook emancipatie van vrouwen. Indien moslimvrouwen geen boerka
of nikaab dragen, zullen zij eerder een (betaalde) baan vinden.De Raad van State merkt op dat het denkbaar is dat een boerkaverbod het
sociale isolement van de draagster vergroot, doordat zij zonder boerka het
huis niet meer zou (mogen) verlaten. Indieners merken op dat indien een persoon
een vrouw verbiedt het huis te verlaten omdat zij geen boerka mag dragen hij
op grond van artikel 282 van het Wetboek van Strafrecht, het artikel dat opzettelijke
vrijheidsberoving strafbaar stelt, vervolgd en veroordeeld zou behoren te
worden. Door actief overheidsoptreden in het geval van opzettelijke vrijheidsberoving
hoeft naar de mening van de indieners het argument van de Raad van State dat
een boerkaverbod het sociale isolement van boerkadraagsters zou kunnen doen
toenemen, niet op te gaan.b. Gezichtsbedekking door een boerka kan een veiligheidsrisico opleveren,
in het bijzonder vanwege de onherkenbaarheid van de persoon die deze draagt.
De desbetreffende persoon zal pas na vordering van een bevoegde ambtenaar
geïdentificeerd kunnen worden. Tevens ontneemt de boerka het effect aan
het gebruik van veiligheidscamera’s.Het algemene veiligheidsrisico wordt door de initiatiefnemers toegelicht
aan de hand van twee gevallen uit het buitenland (het geval dat een van de
verdachten van de aanslagen in Londen op 21 juli 2005 gekleed in een
boerka de stad trachtte te ontvluchten en de bankoverval rond diezelfde tijd
in Sarajevo door twee mannen gekleed in een boerka).1 Het gaat daarbij om ernstige feiten, maar niet uit het oog mag worden
verloren dat het niet alleen de boerka is die herkenning en identificatie
bemoeilijkt of een dekmantel kan bieden voor het plegen van strafbare feiten
of het verstoren van de openbare orde. Dit effect treedt ook op bij andere
gezichtsbedekkende uitrustingen.De Raad is van oordeel dat in de toelichting onvoldoende aannemelijk wordt
gemaakt dat het dragen van in het bijzonder een boerka een zo ernstig veiligheidsrisico
vormt dat een algemeen verbod op het dragen van juist dit specifieke kledingstuk
op een openbare plaats gerechtvaardigd is.De indieners zijn verheugd dat de Raad van State hun mening deelt dat
gezichtsbedekking door een boerka een veiligheidsrisico oplevert, in het bijzonder
vanwege de onherkenbaarheid van de persoon die deze draagt. De Raad
van State merkt terecht op dat de desbetreffende persoon eerst na vordering
van een bevoegde ambtenaar geïdentificeerd kan worden en dat het dragen
van een boerka tevens het effect aan het gebruik van veiligheidscamera’s
ontneemt. Ook zijn de indieners verheugd dat de Raad van State hun mening
deelt dat het feit dat een van de verdachten van de terroristische aanslagen
in Londen in juli 2005 gekleed in een boerka de stad trachtte te ontvluchten
en de bankoverval in Sarajevo door twee mannen gekleed in boerka, ernstig
zijn. Desalniettemin is volgens de Raad van State niet voldoende aannemelijk
gemaakt dat het dragen van een boerka of een nikaab een dermate ernstig veiligheidsrisico
vormt dat een algemeen verbod gerechtvaardigd is. De indieners handhaven echter
hun standpunt dat de optelsom van 1.) het feit dat veel burgers een boerka
als bedreigend beschouwen, 2.) een boerkadraagster eerst na vordering van
een bevoegde ambtenaar geïdentificeerd kan worden, 3.) het effect van
het gebruik van veiligheidscamera’s volledig ontnomen wordt en 4.) meerdere
voorbeelden van het plegen van criminele/terroristische activiteiten met behulp
van het dragen van een boerka1aantonen dat het
dragen van een boerka een zo ernstig veiligheidsrisico vormt dat een algemeen
verbod op het dragen van dit kledingstuk op een openbare plaats, zoals het
onderhavig wetsvoorstel beoogt, gerechtvaardigd is. Daarnaast wijzen de indieners
er op dat met het verbod van het dragen op een boerka tevens de democratische
rechtsstaat en de emancipatie en integratie van vrouwen beschermd dan wel
bevorderd worden.c. Het kabinet onderzoekt op dit moment of er aanvullingen nodig
zijn op de bestaande regels die in specifieke situaties gezichtsbedekkende
kleding verbieden.2Het onderhavige wetsvoorstel is enerzijds ruimer dan wat het kabinet onderzoekt
(het verbod zal gelden voor elke openbare plaats), anderzijds beperkter (het
betreft alleen de boerka, als vorm van gezichtsbedekkende kleding).Het wetsvoorstel gebruikt in de tekst van het voorgestelde artikel 442b
in het Wetboek van Strafrecht de term «openbare plaats». In de
toelichting wordt uiteengezet dat daaronder niet alleen worden verstaan «plaatsen
waar in beginsel iedereen vrij is om te komen, te vertoeven en te gaan»,
zoals bedoeld in de Wet openbare manifestaties, maar dat daartoe ook worden
gerekend plaatsen als stadions, stations, postkantoren, supermarkten, winkels,
warenhuizen, restaurants, musea, wachtruimten, ziekenhuizen, de auto op de
openbare weg en het openbaar vervoer.De Raad wijst erop dat de toegang tot en het verblijf in dergelijke particuliere,
maar doorgaans voor het publiek toegankelijke ruimten niet in de eerste plaats
door publiekrechtelijke regels worden geregeerd, maar dat het in beginsel
de verantwoordelijkheid van de eigenaren/exploitanten van die ruimten is om
desgewenst gedragsregels te stellen. Bovendien zijn dergelijke ruimten volgens
artikel 6, tweede lid, van de Grondwet uitgesloten van de mogelijkheid om
regels te stellen terzake van de uitoefening van het recht om de godsdienst
te belijden.De overwegingen die aan het voorstel ten grondslag liggen, hebben de Raad
niet overtuigd van de wenselijkheid van de voorgestelde verbodsbepaling. Het
verbod als zodanig stuit echter naar het oordeel van de Raad op bezwaren vanuit
vrijheid van godsdienst en de in Nederland geldende normen van non-discriminatie.De indieners merken op dat het feit dat de toegang tot en het verblijf
in particuliere, maar doorgaans voor het publiek toegankelijke ruimten zoals
stadions, supermarkten, musea en ziekenhuizen niet primair door publiekrechtelijke
regels worden geregeerd, maar dat het in beginsel de verantwoordelijkheid
van de eigenaren/exploitanten van die ruimten is om desgewenst gedragsregels
op te stellen, niets afdoet aan de mogelijkheid om middels het opnemen van
een bepaling in het Wetboek van Strafrecht regels te stellen aan de wijze
van kleden in dergelijke ruimten. Verder merkt de Raad van State op dat dergelijke
ruimten volgens het tweede lid van artikel 6 van de Grondwet uitgesloten zijn
van de mogelijkheid om regels te stellen terzake van de uitoefening van het
recht op godsdienst te belijden. De indieners staan echter op het standpunt
dat op het moment dat vrouwen die een boerka dragen tijdens bijvoorbeeld het
doen van boodschappen in een supermarkt, het bezoeken van een
museum of een attractiepark niet (primair) bezig zijn met het belijden van
hun godsdienst. Bovendien handhaaft het wetsvoorstel de mogelijkheid tot het
dragen van een boerka «achter de voordeur». Volgens de indieners
is het wetsvoorstel ook om deze reden zoals door de Raad van State genoemd
niet in strijd met artikel 6 van de Grondwet. Mocht voornoemd artikel echter
dermate stringent gehanteerd dienen te worden als de Raad van State wil doen
geloven – quod non – dan wijzen indieners op de volgende passage
uit De Grondwetsherzieningen 1983 en 1987 van hoogleraar staatsrecht prof.
mr. C. A. J. M. Kortmann: Het is echter de vraag of de clausule
behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet voldoende ruimte biedt
om de belijdenis van godsdienst en levensovertuiging binnen maatschappelijk
aanvaardbare grenzen te houden. Er zijn allerlei situaties te bedenken waarin
het houden van een (openbare) godsdienstoefening of het al dan niet in gemeenschap
belijden van een levensovertuiging (en zich daarnaar gedragen!) binnen gebouwen
en besloten plaatsen gevaar oplevert voor de gezondheid en de openbare orde,
veiligheid of rust1.Nu de Raad van State met ons van oordeel is dat het dragen van een boerka
onderling contact en communicatie bemoeilijkt en dat het dragen ervan in zoverre
een belemmering vormt voor een open relatie tussen de draagster ervan en haar
omgeving en dat de boerka een veiligheidsrisico oplevert, bevreemdt het de
indieners temeer dat de Raad van State aangeeft de overwegingen die aan het
voorstel ten grondslag liggen, haar niet overtuigd hebben van de wenselijkheid
van het wetsvoorstel.2. Vrijheid van godsdienst (artikel 6 van de Grondwet en artikel
9 EVRM2Artikel 6 van de Grondwet en artikel 9 EVRM beschermen de vrijheid van
godsdienst.a. Artikel 6 van de Grondwet luidt:1. Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel
of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid
volgens de wet.2. De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen
en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in
het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.Het dragen van een boerka, voor zover dat wordt ervaren als het voldoen
aan een religieuze plicht, wordt, conform artikel 9 EVRM, als een zelfstandige
wijze van uitoefening van godsdienst of levensovertuiging, beschermd door
dit artikel.3De initiatiefnemers zien het voorgestelde verbod op het dragen van boerka’s
op openbare plaatsen als een beperking van de vrijheid om godsdienst te belijden
buiten gebouwen en besloten plaatsen. Het tweede lid van artikel 6 van de
Grondwet laat voor beperkingen alleen ruimte in verband met de bescherming
van de gezondheid, het belang van het verkeer en de bestrijding of voorkoming
van wanordelijkheden. Het voorgestelde boerkaverbod is algemeen gesteld: het
behelst een algemeen verbod om een boerka op een openbare plaats4 te dragen. Het belemmert moslimvrouwen die dit om geloofsredenen wensen,
in Nederland een boerka te dragen. De initiatiefnemers menen dat deze beperking
geoorloofd is, gezien de ruimte in de beperkingssystematiek zoals die is toegelicht
in de memorie van toelichting bij het ontwerp van Wet houdende verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet van bepalingen inzake grondrechten.5
Ruimte voor beperkingen wordt inderdaad in rechtspraak en literatuur erkend,
ook op gronden die niet uitdrukkelijk in de Grondwet zijn vermeld, met dien
verstande dat terughoudendheid is geboden;6 het
zal moeten gaan om maatregelen die niet beogen het grondrecht als zodanig
te beperken, maar die ertoe dienen andere belangen te beschermen.7 Een beperking zal niet verder mogen gaan dan strikt
noodzakelijk is om het doel te bereiken dat met de beperking is beoogd. Het
gaat om het antwoord op de vraag of er een zo dringende maatschappelijke noodzaak
aan ten grondslag ligt dat het voorgestelde verbod gerechtvaardigd is. Naar
de mening van de Raad gaat het daarbij per saldo om het in punt 1 genoemde
potentiële veiligheidsrisico dat de boerka oplevert. De Raad acht de
argumenten voor het in de toelichting geschetste risico in dit
licht onvoldoende concreet en zwaarwegend.Het is bovendien twijfelachtig of het voorgestelde algemene boerkaverbod
kan worden gekwalificeerd als een beperking in het belijden van de godsdienst
in de zin van artikel 6, tweede lid. De strekking van het verbod betreft veeleer
een volledig uitsluiten van deze wijze van belijden op alle openbare plaatsen.
Daarmee wordt die vrijheid in zoverre in haar wezen aangetast. Een zo absolute
ingreep in de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging gaat naar het oordeel
van de Raad het kader van de beperkingen in de uitoefening van de godsdienst,
in artikel 6, tweede lid, van de Grondwet, te buiten. Dit artikel laat alleen
een inbreuk op de godsdienstvrijheid toe met het doel de vrijheid van de uitoefening
van godsdienst in zodanige banen te leiden dat andere essentiële belangen
voldoende worden beschermd.Een absoluut verbod op het dragen van een boerka op openbare plaatsen
zou uit veiligheidsoverwegingen alleen gerechtvaardigd zijn indien specifiek
die dracht zozeer een gevaar voor de rechtsstaat zou inhouden dat deze om
die reden niet aanvaard kan worden. Van een dergelijk gevaar is tot nu toe
onvoldoende gebleken.De indieners zijn verheugd dat de Raad van State hun standpunt deelt dat
ruimte voor beperkingen van artikel 6 van de Grondwet, dat de vrijheid van
godsdienst bepaalt, in rechtspraak en literatuur erkend wordt, ook op gronden
die niet uitdrukkelijk in de Grondwet zijn vermeld. De Raad van State merkt
terecht op dat het zal moeten gaan om maatregelen die niet beogen het grondrecht
als zodanig te beperken, maar die ertoe dienen andere belangen te beschermen.
Een beperking zal inderdaad niet verder mogen gaan dan strikt noodzakelijk
is om het doel te bereiken dat met de beperking is beoogd. Onderhavig wetsvoorstel
voldoet naar de mening van de indieners aan dit criterium. Het wetsvoorstel
beoogt immers niet de vrijheid van godsdienst als zodanig te beperken, maar
de democratische rechtsstaat, de emancipatie en integratie van moslimvrouwen
en de veiligheid van de Nederlandse samenleving te beschermen dan wel te bevorderen.
Daarnaast merkt de Raad van State op dat het twijfelachtig is of het onderhavige
wetsvoorstel kan worden gekwalificeerd als een beperking in het belijden van
de godsdienst in de zin van het tweede lid van artikel 6 van de Grondwet.
De Raad van State staat op het standpunt dat de strekking van het verbod veeleer
een volledig uitsluiten betreft. Naar de mening van de indieners snijdt deze
observatie van de Raad van State geen hout. Het onderhavige wetsvoorstel maakt
immers geen einde aan de mogelijkheid om de islam in Nederland te belijden.
Het beoogt slechts een verbod op het dragen van gelaatsbedekkende kleding
in de vorm van een boerka of een nikaab op een openbare plaats. Het is evident
dat er deswege geen sprake is van het uitsluiten van het belijden van de islam
in Nederland, maar slechts van een grondwettelijk geoorloofde beperking van
artikel 6 van de Grondwet ter verbetering van de democratische rechtsstaat,
de emancipatie en integratie van moslimvrouwen en de veiligheid. Voorts merkt
de Raad van State op dat artikel 6 van de Grondwet alleen een inbreuk op de
godsdienstvrijheid toelaat met het doel de vrijheid van de uitoefening van
godsdienst in zodanige banen te leiden dat andere essentiële belangen
voldoende worden beschermd. Juist dat is met onderhavig wetsvoorstel het geval.
De Raad van State staat tot slot op het standpunt dat een absoluut verbod
op het dragen van een boerka op openbare plaatsen uit veiligheidsoverwegingen
alleen gerechtvaardigd is indien specifiek die dracht zozeer een gevaar voor
de rechtsstaat zou inhouden dat deze om die reden niet aanvaard kan worden,
volgens de Raad van State is van een dergelijk gevaar tot nu toe onvoldoende
gebleken. De indieners staan echter op het standpunt dat met de door hen aangedragen
voorbeelden uit het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Bosnië
en Pakistan in meer dan voldoende mate is aangetoond dat van een reëel
gevaar voor de veiligheid sprake is. De indieners staan op het standpunt dat
Nederland er goed aan zou doen proactief te handelen en niet het paard achter
de wagen te spannen, met andere woorden niet eerst te handelen nadat een van
voornoemde buitenlandse situaties onverhoopt in eigen land zouden hebben plaatsgevonden.Voorts merken indieners op dat daar waar in de memorie van toelichting
bij onderhavig wetsvoorstel de term «openbare ruimte» gebezigd
wordt, uiteraard de term «openbare plaats» zoals gedefinieerd
in de memorie van toelichting bedoeld wordt. De indieners wijzigen
dan ook het wetsvoorstel en de memorie van toelichting op dit punt.b. Artikel 9 EVRM beschermt de vrijheid van godsdienst en omvat mede «de
vrijheid hetzij alleen hetzij met anderen, zowel in het openbaar als privé
zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uitdrukking te brengen in erediensten,
in onderricht, in praktische toepassing ervan en in het onderhouden van geboden
en voorschriften». Het tweede lid van dit artikel luidt:De vrijheid zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uiting te brengen
kan aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die die bij de wet
zijn voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het
belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde,
gezondheid of goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden
van anderen.De initiatiefnemers merken op dat de jurisprudentie van het Europese Hof
voor de Rechten van de Mens (EHRM) een ruime beleids- en beoordelingsmarge
ten aanzien van het verbieden van gezichtsbedekkende sluiers aan staten toekent.
De jurisprudentie van het EHRM tot nu toe heeft echter geen betrekking op
algemene verboden op het dragen van dergelijke kledingstukken in de openbare
ruimte, maar slechts op het dragen van religieuze kledingstukken onder bepaalde
omstandigheden. In een aantal gevallen acht het EHRM dergelijke verboden geen
schendingen van artikel 9 EVRM; daarbij moet bedacht worden dat het niet alleen
gaat om specifieke omstandigheden, maar ook om de context in het desbetreffende
land.Bij de toetsing aan artikel 9, tweede lid, gaat het om de vraag of er
een dringende maatschappelijke behoefte (pressing social need) bestaat voor
de getroffen maatregel. Bovendien moet de beperking in redelijke verhouding
staan tot het nagestreefde doel (proportionaliteitsvereiste). Deze twee criteria
moeten in onderling verband worden bezien. Voor het vaststellen van een dringende
maatschappelijke behoefte zal een grondige analyse nodig zijn, waarbij bovendien
nagegaan moet worden of een beperking van de vrijheid van godsdienst aan het
gesignaleerde probleem tegemoetkomt. Aan het verbieden van één
specifiek religieus symbool in het openbare leven moeten aldus zware eisen
gesteld worden.Het potentiële veiligheidsrisico dat de onherkenbaarheid van degene
die als moslimvrouw de boerka draagt met zich brengt kan een verbod als het
voorgestelde rechtvaardigen, indien het risico aantoonbaar groot is en toegerekend
kan worden aan het dragen van dit specifieke kledingstuk. Dat de onherkenbaarheid
van boerkadraagsters, in de Nederlandse context, een dergelijk veiligheidsrisico
oplevert, en derhalve een dringende maatschappelijke noodzaak tot het verbieden
ervan vormt, en dat een specifiek boerkaverbod dat risico wegneemt, acht de
Raad in de toelichting niet aannemelijk gemaakt.Ongeacht hetgeen de Raad van State opmerkt met betrekking tot de jurisprudentie
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) staat als een paal
boven water dat het Hof een ruime beleids- en beoordelingsmarge ten aanzien
van het verbieden van gezichtsbedekkende sluiers aan staten toekent. De Raad
van State merkt terecht op dat in een aantal gevallen het EHRM dergelijke
verboden niet beschouwt als schendingen van artikel 9 van het EVRM. Bij de
toetsing van het tweede lid van artikel 9 van het EVRM gaat het inderdaad
(ondermeer) om de vraag of er een dringende maatschappelijke behoefte bestaat
voor de getroffen maatregel. De indieners wijzen er op dat dat in Nederland
het geval is. Heel veel Nederlanders, vinden dat het dragen van een boerka
verboden moet worden, zo blijkt uit onderzoek. Ook heeft een meerderheid van
de Tweede Kamer zich uitgesproken voor een verbod op het dragen van een boerka
in het Nederlandse straatbeeld. Daarnaast moet de beperking in redelijke verhouding
staan tot het nagestreefde doel. De indieners merken op dat dit in het onderhavige
wetsvoorstel evident het geval is. Het afleggen van een boerka of een nikaab
op een openbare plaats zoals in de memorie van toelichting omschreven, staat
immers in proportionele verhouding tot het belang van de bescherming van de
democratische rechtsstaat, de bevordering van de integratie en emancipatie
van moslimvrouwen en de verbetering van de veiligheid. Verder
merkt de Raad van State op dat het potentiële veiligheidsrisico dat de
onherkenbaarheid van degene die de boerka draagt met zich brengt, een verbod
als het voorgestelde kan rechtvaardigen indien het risico aantoonbaar groot
is en toegerekend kan worden aan het dragen van dit specifieke kledingstuk.
De indieners onderschrijven deze analyse en wijzen erop dat het onderhavig
wetsvoorstel om vorenvermelde redenen aan voornoemd criterium voldoet.3. Gelijke behandeling en non-discriminatieverbod (artikel 1 van
de Grondwet, artikel 1 van Protocol No. 12 bij het EVRM, artikel 26 Bupo1)Artikel 1 van de Grondwet bevat in de eerste volzin het beginsel dat gelijke
gevallen gelijk moeten worden behandeld. Het tweede gedeelte van dit artikel
verbiedt discriminatie op grond van, onder meer, godsdienst. Ook artikel 1
van Protocol No. 12 bij het EVRM en artikel 26 Bupo houden een discriminatieverbod
in.De Raad heeft hiervoor opgemerkt dat in de toelichting onvoldoende aannemelijk
wordt gemaakt dat in Nederland het dragen van een boerka op openbare plaatsen
een zwaarwegend veiligheidsrisico oplevert. Voor zover een dergelijk risico
wel zou gelden, valt niet in te zien waarom het voorgestelde verbod is beperkt
tot het dragen van een boerka en zich niet in algemene zin richt op het in
het openbaar dragen van kleding of het meevoeren van voorwerpen die de openbare
veiligheid bedreigen of identificatie onmogelijk maken of ernstig belemmeren.
Het verbod heeft uitsluitend betrekking op twee met name genoemde kledingstukken,
de boerka en de nikab, die in Nederland tot nu toe door een zeer beperkt aantal
personen, moslimvrouwen, wordt gedragen. Aldus wordt naar het oordeel van
de Raad een niet gerechtvaardigd onderscheid gemaakt. Nu dat onderscheid rechtstreeks
betrekking heeft op godsdienst, werkt het discriminatie in de hand en is het
in zoverre in strijd met artikel 1 van de Grondwet, met artikel 1 van Protocol
No. 12 bij het EVRM (dat een verbod van discriminatie inhoudt) en artikel
26 Bupo (dat zowel het beginsel van gelijke behandeling als het verbod van
discriminatie bevat).Wat de Raad van State opmerkt in paragraaf 3 is onbegrijpelijk. Het
dragen van een boerka brengt een veiligheidsrisico met zich mee, hetgeen de
Raad van State onderschrijft. Volgens de Raad van State valt niet in te zien
waarom het voorgestelde verbod is beperkt tot het dragen van een boerka en
zich niet in algemene zin richt op het dragen van kleding of het meevoeren
van voorwerpen die de openbare veiligheid bedreigen of identificatie onmogelijk
maken of ernstig belemmeren. De Raad van State gaat met deze redenering echter
voorbij aan het feit dat bijvoorbeeld bivakmusten, integraalhelmen en carnavalsmaskers
in tegenstelling tot de boerka en de nikaab 1.) de democratische rechtsstaat
en Nederlandse rechtsorde niet bedreigen, immers genoemde voorbeelden stellen
vrouwen niet achter bij mannen en miskennen daarmee de gelijkwaardigheid van
man en vrouw niet, terwijl de boerka en de nikaab dat wel doen, 2.) genoemde
voorbeelden vormen geen belemmering voor de emancipatie van vrouwen, terwijl
de boerka en de nikaab dat wel doen en 3.) genoemde voorbeelden vormen geen
belemmering voor de integratie van (moslim)vrouwen in de Nederlandse samenleving,
terwijl de boerka en de nikaab dat wel doen. Het door de Raad van State de
facto op één lijn stellen van bepaalde uitingen van bijvoorbeeld
het carnavalsfeest, het paasfeest of het sinterklaasfeest met het dragen van
een boerka of een nikaab is naar de mening van de indieners onlogisch, cultuurrelativistisch
en vormt geen constructieve bijdrage ter oplossing van de maatschappelijke
problemen die de boerka en de nikaab nu eenmaal met zich meebrengen. Voor
wat betreft de verdere argumentatie van de indieners ten aanzien van hun stelling
dat onderhavig wetsvoorstel geenszins in strijd is met de geboden van gelijke
behandeling en non-discriminatie in zowel de nationale als internationale
juridische context verwijzen de indieners naar de memorie van toelichting.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkDe indieners,WildersFritsma XNoot1In het wetsvoorstel en de toelichting wordt de schrijfwijze «nikaab»
gebruikt. In dit advies wordt de officiële spelling «nikab»
gevolgd.XNoot2Commissie gelijke behandeling 2003-40 (LJN: AN7464) 2004-138, en 2006-170.XNoot1Toelichting, «Overwegingen bij het wetsvoorstel», «Kernargumenten
voor een verbod», punt 3.XNoot1Naast de voorbeelden die reeds aangehaald zijn in de memorie van toelichting,
wijzen de indieners op het bericht d.d. 1 oktober 2007 inhoudende dat
een vrouw in boerka in het noordwesten van Pakistan een zelfmoordaanslag pleegde
die aan zeker veertien mensen het leven kostte en op het bericht d.d. 18 oktober
2007 dat in North-Carolina, Verenigde Staten, een overval werd gepleegd door
een in een boerka gehulde persoon.XNoot2De minister-president in het debat over het coalitieakkoord op 19 juni
2007, Handelingen II blz. 82–4436. Antwoorden op vragen van de leden
Fritsma en Wilders aan de ministers van Justitie en voor Wonen, Wijken en
Integratie en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
een werkloze burqadraagster, 2060718290.XNoot1Deventer, 1987, tweede druk, pagina 80.XNoot2Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden.XNoot3Zie hiervoor bijvoorbeeld Commissie gelijke behandeling 2003-40, § 5.3
en 5.4, en de Nota grondrechten in een pluriforme samenleving, Kamerstukken
II 2003/04, 29 614, nr. 2, blz. 15. Dat slechts een kleine minderheid
van de moslims voorstander is van het dragen van de boerka doet daar niet
aan af.XNoot4De toelichting gebruikt op enkele plaatsen de term «openbare ruimte»
waar de «openbare plaats» in het voorstel voor de wettekst wordt
bedoeld. Deze discrepantie kan verwarring wekken, mede omdat het begrip «openbare
ruimte» ruimer is dan de initiatiefnemers blijkens hun uitleg bedoelen.XNoot5Toelichting, «De Grondwet», «Artikel 6».XNoot6Zie C. W. van der Pot, Handboek van het Nederlandse Staatsrecht, 15e druk,
Zwolle 2006, bewerkt door D. J. Elzinga & R. de Lange, blz. 283-284;
C. A. J. M. Kortmann, Constitutioneel recht, 5e druk, Deventer 2005, blz. 399–400; D. H. M. Meuwissen, Grondrechten, Utrecht/Antwerpen 1984, blz. 226–227.XNoot7Bijvoorbeeld HR 11 februari 1986, NJ 1986, 673; KB 20 april
1989, AB, 303; Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State 15 juli 1991,
LJN: AQ2791.XNoot1Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31108-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl