Fietsen in Nederland... een tandje erbij. Voorstellen voor actief fietsbeleid in Nederland; Initiatiefnota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31796, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-12-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31796 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz.VOORWOORDHOOFDSTUK 1 FIETSEN: DE KRACHT VAN NEDERLAND1.1 InleidingFietsen is gezondFietsen levert een positieve bijdrage aan het milieuFietsen vermindert filesFietsen draagt bij aan de verkeersveiligheidRecreatie en sportbeoefening met de fiets1.2 Feiten en cijfersTabel 1.2.1: Aandeel vervoermiddelen in verplaatsingen.
(Bron: Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV), bewerking BOVAG)Figuur 1.2.2. Aandeel vervoerswijze bij verplaatsingen
korter dan 7,5 km.Feiten over fietsorganisaties1.3 Ontwikkelingen in het fietsgebruikDe fiets is een belangrijk industrieel productDalend fietsgebruikFietsverbindingen staan onder drukScheve verhouding tussen fiets- en auto-infrastructuurHOOFDSTUK 22.1 Stimuleren van fietsgebruik: aanbevelingenAanbeveling 1: Stimuleer fietsen naar het werkAanbeveling 2: Verbeter bereikbaarheid van bedrijfsterreinen
buiten de stadAanbeveling 3: Verlichting en windwering op fietspadenAanbeveling 4: Verbeter fietsenstallingen rondom bedrijfsterreinenAanbeveling 5: Kilometervergoeding voor fietsers aanpassenAanbeveling 6: Aanpassing bedrijfsfietsenregelingAanbeveling 7: Wedstrijd voor bedrijfsfietsenAanbeveling 8: «Op de fiets naar het werk»
als competitieAanbeveling 9: Campagne «Fietsen Scoort»Aanbeveling 10: Fietsers belonen met fietsmilesAanbeveling 11: Stimuleren fietsen naar schoolAanbeveling 12: Verkeerstuinen aanleggenAanbeveling 13: Knelpunten op schoolroutes aanpakkenAanbeveling 14: Fietsgebruik studenten stimulerenAanbeveling 15: Kinderen stimuleren valhelm te dragenAanbeveling 16: Investeren in onderhoud fietspadenAanbeveling 17: Geen landbouwverkeer op fietsroutesAanbeveling 18: Vergroot zichtbaarheid van fietsers in
het donkerAanbeveling 19: Premiekorting voor fietsersAanbeveling 20: Elektrische fiets in WMO/AWBZAanbeveling 21: Aanpak van de uitstoot van brommersAanbeveling 22: Fietsen met visuele beperkingAanbeveling 23: Uitrol landelijke fietsrouteplannerAanbeveling 24: Organiseer jaarlijks mega-fietsevenementAanbeveling 25: Fietsen meenemen in de treinAanbeveling 26: Stimuleer organisatie internationale fiets-
en wielerevenementenAanbeveling 27: Verbeter positie van vrijwilligers bij
fietsevenementenAanbeveling 28: Fietsen toestaan in beschermde gebiedenAanbeveling 29: Investeren in FietsFlitspalenAanbeveling 30: OV-fiets stimulerenAanbeveling 31: Uniforme toepassing van regelgevingAanbeveling 32: Afstemming verbeteren tussen wegbeheerdersAanbeveling 33: Fietsenberging verplicht opnemen in BouwbesluitAanbeveling 34: Fietslessen opnemen in inburgeringcursussenAanbeveling 35: Invoeren laag BTW-tarief voor reparatiesAanbeveling 36: Invoeren laag BTW-tarief voor stallen
fietsAanbeveling 37: EU-kwaliteitsstandaard voor fietsen noodzakelijkAanbeveling 38: Botsvriendelijkheid auto’s bevorderenAanbeveling 39: Meer fietsenstallingen bij treinstationsAanbeveling 40: Meer fietsenstallingen in binnenstedenAanbeveling 41: Aanpak fietsendiefstalAanbeveling 42: Digitale Samenwerking in de brancheAanbeveling 43: Fietsen agenderen in het EnergieakkoordAanbeveling 44: Fietsen biedt kansen voor ontwikkelingssamenwerkingAanbeveling 45: Fietsen prioriteit geven in beleidsplannen2.2 Samenvatting en financieringBIJLAGE 1DE ELEKTRISCHE FIETS
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31796Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 3 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 796Fietsen in Nederland ... een tandje erbij. Voorstellen voor actief fietsbeleid
in Nederlandnr. 2INITIATIEFNOTAInhoudsopgave blz.Hoofdstuk 1Fietsen: de kracht van Nederland31.1Inleiding3 1.2 Feiten en cijfers6 1.3Ontwikkelingen in het fietsgebruik8    Hoofdstuk 2. 112.1 Stimuleren van fietsgebruik: aanbevelingen11 2.2 Samenvatting en financiering31   Bijlage 1:De elektrische fiets33VOORWOORDFietsen is in Nederland vanzelfsprekend. Bijna iedereen heeft een fiets
en maakt er regelmatig gebruik van. De één fietst naar het werk
of naar school, de ander gebruikt de fiets puur recreatief. Deze nota geeft
in het kort het belang aan van de fiets en het fietsgebruik in Nederland.
Daarnaast worden concrete aanbevelingen gegeven, waardoor fietsen in Nederland
kan worden gestimuleerd.De fiets en het gebruik ervan komt slechts incidenteel aan de orde in
het beleid van de rijksoverheid. Voor een deel is dat verklaarbaar omdat fietsbeleid
veelal behoort tot de verantwoordelijkheden van lokale overheden en anderen.
Toch is het goed om te kijken welke rol het Rijk kan of zou moeten spelen.
Waar mogelijk wordt in deze nota ook ingegaan op de Europese dimensie.Nederland kan veel leren van verschillende buitenlandse initiatieven.
De Deense stad Odense kent bijvoorbeeld een buitengewoon innovatief fietsbeleid.
Dankzij zestig verschillende kleinschalige maatregelen is het fietsgebruik
daar met bijna twintig procent toegenomen.Deze nota is zeker niet uitputtend en volledig in de analyse en suggesties.
Ik hoop dat de nota aanleiding zal zijn voor een integrale rijksnota over
het fietsbeleid, met structurele aandacht voor de fiets en het fietsen op
alle departementen.Deze initiatiefnota is mede dankzij suggesties van een groot aantal organisaties
en betrokkenen tot stand gekomen. Veel dank aan allen die een bijdrage hebben
geleverd.AtsmaDecember 2008HOOFDSTUK 1 FIETSEN: DE KRACHT VAN NEDERLAND1.1 InleidingNederland staat bekend als fietsland. Buitenlanders verbazen zich dikwijls
openlijk over het aantal fietsers dat ze op straat tegenkomen. Het zijn vaak
grote groepen kinderen op weg naar school of volwassenen die op de fiets hun
boodschappen halen. Bij stations in de grote steden trekken duizenden gestalde
fietsen de aandacht.Voor Nederlanders is de fiets echter een vanzelfsprekendheid. De meeste
kinderen leren op jonge leeftijd fietsen. Op oudere leeftijd wordt de fiets
voor veel doelen gebruikt. Men gaat waar mogelijk op de fiets naar het werk,
de winkel of naar school, maar ook recreatief fietsen is populair.Fietsen is in meer dan één opzicht de kracht van Nederland.
Goed fietsbeleid – het stimuleren van fietsgebruik – levert een
belangrijke bijdrage aan het oplossen van maatschappelijke problemen. Gedacht
kan worden aan het bevorderen van de gezondheid, verbetering van het milieu,
vergroten van de veiligheid en de aanpak van mobiliteitsvraagstukken.Fietsen is gezondFietsen is gezond en kan het ontstaan van ziekten door overgewicht en
bewegingsarmoede voorkomen. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om dagelijks
minimaal een half uur matig intensief te bewegen, gebaseerd op de internationale
richtlijn Gezond Bewegen1.Dit advies is door het Rijk in de vorm van de zogenaamde «beweegnorm»
in tal van beleidsdocumenten vertaald.Meer dan vijftig procent van de volwassenen haalt deze norm echter niet.
Voor de kinderen geldt dat zelfs meer dan zestig procent de kindernorm van
een uur matig intensief bewegen niet haalt. Daarnaast wordt vastgesteld dat
problemen door overgewicht, obesitas en diabetes type 2 schrikbarend toenemen.
Ook een aantal vormen van kanker wordt mede veroorzaakt door een tekort aan
beweging2.De Nederlandse Organisatie voor Toegepast-natuurwetenschappelijk Onderzoek
(TNO) onderzoekt momenteel het rendement van fietsen naar het werk3. Verwacht wordt dat het onderzoek uit zal wijzen dat
er sprake is van minder ziekteverzuim wanneer mensen regelmatig
van en naar het werk fietsen.Uit eerder onderzoek1 van TNO is naar voren
gekomen dat sportende werknemers significant minder vaak, maar vooral korter
verzuimen dan hun niet-sportende collega’s. Dit geldt vooral voor werknemers
die zittend werk verrichten.Fietsen is een eenvoudige manier om te bewegen. Het hoeft voor niemand
een probleem te zijn om dagelijks minimaal een half uur te fietsen. Dit kan
door op de fiets naar het werk, school, winkel, vrienden of familie te gaan.
Gemiddeld fietst een Nederlander nu al ongeveer negenhonderd kilometer per
jaar2, maar dat kan zonder veel inspanning meer
worden. Stimulering van het fietsgebruik zal leiden tot een beter gezondheidsperspectief
voor de fietser.Fietsen levert een positieve bijdrage aan het milieuEén van de meest effectieve manieren om de uitstoot van CO2 door het verkeer te verminderen, is het vervangen van de auto door
de fiets. De meeste autoritten zijn korter dan 7,5 kilometer3. Juist deze kortere ritten veroorzaken naar verhouding een hoge uitstoot.Het Milieu- en Natuurplanbureau heeft samen met de Fietsersbond berekend
dat de CO2-uitstoot van het verkeer dankzij de fiets met zes procent
kan dalen. Als alle autoritjes tot 7,5 kilometer vervangen worden door fietsritten,
scheelt dat jaarlijks een uitstoot van 2,4 miljoen ton CO2. Met
deze forse reductie van zes procent op de uitstoot van het autoverkeer, zou
Nederland een achtste deel van de doelstellingen van het verdrag van Kyoto
kunnen halen4.De Fietsersbond kijkt ook naar de effecten van de huidige overheidsplannen
om de verkeersuitstoot te laten dalen. Stimulering van het gebruik van biobrandstoffen
levert een reductie van 2,1 miljoen ton CO2 op. Dat is minder dan
de 2,4 miljoen ton bij vervanging van de auto door de fiets bij korte ritten.Op de aanschaf van een zogenaamde hybride auto wordt momenteel een belastingvoordeel
van zesduizend euro gegeven. Om met deze aanpak eenzelfde reductie te realiseren
als met de korte ritten op de fiets, moeten er in Nederland 3,7 miljoen van
deze hybride auto’s rondrijden. Dat komt neer op de helft van het Nederlandse
wagenpark. De kosten van een dergelijke vergroening van het wagenpark
zouden maar liefst 22 miljard euro bedragen. Het geld dat wordt besteed aan
het subsidiëren van hybride auto’s kan deels anders en vooral effectiever
ingezet worden, bijvoorbeeld door het stimuleren van fietsgebruik. Dat geeft
meer milieuwinst per uitgegeven belastingeuro.China als fietsvoorbeeldEind augustus was ik enkele dagen in China. Met het oog op de Olympische
Spelen die volgend jaar in Beying worden gehouden, moest ik enkele dagen in
de misschien wel drukste stad ter wereld zijn. Hoeveel mensen er precies wonen,
weet waarschijnlijk niemand. Het aantal Chinezen dat in de olympische stad
een «thuis» heeft, schommelt rond de vijftien of zestien miljoen.
Inderdaad, in de olympische stad van 2008 wonen evenveel mensen als in heel
Nederland. En wij hier maar roepen dat in ons land de meeste mensen op een
vierkante kilometer wonen en werken.Volgens de meest recente cijfers van BOVAG-RAI staan in Nederland zo’n
18 miljoen fietsen in schuur of stalling. Vorig jaar werden ruim 1.3 miljoen
fietsen verkocht en dat zijn er ongeveer evenveel als voorgaande jaren.Ook in China wordt veel gefietst. De stad Beying investeert veel in fietspaden
en fietsstroken en dagelijks pakken miljoenen mensen hun tweewieler op weg
naar werk of school. Volgend jaar zal dat tijdens de Olympische Spelen heel
goed te zien zijn, want ik denk dat het autoverkeer dan nagenoeg stil wordt
gelegd. Halverwege augustus besloot het stadsbestuur van Beying dat de helft
van alle personenauto’s thuis moet blijven staan. De reden voor die
rigoureuze aanpak is het terugdringen van de enorme smoglaag die boven de
stad drijft. De uitstoot van auto’s, huizen en fabrieken is er zo groot
dat de zon zich soms nauwelijks laat zien. Het effect bleef niet uit. Een
dag na het besluit dat maar liefst 1.3 miljoen auto’s zich niet op straat
mochten vertonen, was het voor iedereen opmerkelijk licht en schoon in Beying.
Meer dan twee miljoen Chinezen moesten vanaf de ene op de andere dag een alternatief
vervoermiddel gebruiken om boodschappen te doen of naar het werk te gaan.
Voor de Chinezen was dat geen probleem, want de fietsen kwamen massaal te
voorschijn.De ervaring van Beying doet me denken aan een recent onderzoek van de
Fietsersbond. Met het Milieu- en Natuurplanbureau is berekend dat de fiets
een belangrijker middel kan zijn in de strijd tegen de luchtvervuiling in
Nederland. Om onze internationale doelstellingen te halen, moet Nederland
heel veel energie steken in het terugbrengen van de CO2-uitstoot.
Berekend is dat door slim gebruik te maken van de fiets er maar liefst 2.4
miljoen ton CO2 kan worden «bespaard». Vaker op de
fiets naar het werk, de school en de winkel, is eigenlijk de meest simpele
en tegelijk goedkoopste oplossing voor een deel van de problemen. Natuurlijk
helpen ook andere maatregelen als het gebruik van biobrandstoffen, het vervangen
van traditionele auto’s door zogenaamde hybride wagens en bijvoorbeeld
wind- en zonne-energie.Wat mij betreft mogen de ministers Cramer van milieu en Eurlings van verkeer
steviger inzetten op het stimuleren van fietsgebruik. De voordelen zijn legio
en het is nog gezond ook. De Chinezen komen van de ene op de andere dag met
een autoverbod voor de helft van het wagenpark. Zo’n maatregel gaat
mij veel te ver en daar zal in Nederland ook geen draagvlak voor zijn. Maar
dat de fiets in heel veel opzichten het «schone» antwoord kan
zijn op verkeers- en milieuproblemen waarmee het dichtbevolkte Nederland wordt
geconfronteerd, staat voor mij als een paal boven water. Het bewijs wordt
door Beying geleverd!Joop AtsmaPublicatie: Fietsactief, september 2007Fietsen vermindert filesVeel files komen voor rond de grotere steden. Ze worden voor een deel
veroorzaakt door werknemers die zich in de spits verplaatsen tussen een «groeikern»
(Houten, Almere, Zoetermeer, Nieuwegein, Zaandam, etc.) en de grote stad.
Meer dan de helft van alle verplaatsingen tot 7,5 kilometer betreft vervoer
met de auto. Ook blijkt uit onderzoek dat van alle fietsritten 16
procent over een afstand van 7,5 tot 15 kilometer wordt afgelegd1. Het zou enorme winst opleveren als mensen iets langere afstanden
fietsen en daarbij de auto vaker laten staan. Dan moet overigens wel geïnvesteerd
worden in aantrekkelijke, veilige en snelle fietsroutes. Hier ligt een taak
voor zowel het Rijk als provincies en gemeenten.Fietsen draagt bij aan de verkeersveiligheidUit Deens onderzoek blijkt dat in gemeenten waar meer gefietst wordt,
het risico op een fietsongeval kleiner is dan in een gemeente waar minder
gefietst wordt2. Uit verkeersveiligheidsoogpunt
is het stimuleren van fietsen daarom belangrijk. Het aantal dodelijke verkeersslachtoffers
daalt, maar het aantal verongelukte fietsers wordt naar verhouding groter3. Met name jongeren tussen twaalf en zeventien jaar en
ouderen vanaf zestig jaar zijn in verhouding vaak bij een ongeval betrokken.
Voor een goed verkeersveiligheidsbeleid moet de bescherming van de kwetsbare
verkeersdeelnemer het uitgangspunt zijn.Recreatie en sportbeoefening met de fietsFietsen is gezond, maar ook leuk en (ont)spannend. Het is dan ook geen
toeval dat fietsen en wielrennen tot de meest populaire vormen van actieve
sportbeoefening behoren in Nederland. Om het fietsen aangenamer, veiliger
en daarmee aantrekkelijker te maken, moet er bij wijze van spreken een tandje
bij. Meer en intensiever gebruik van de fiets betekent winst voor iedereen:
voor zowel mensen als hun leefomgeving.1.2 Feiten en cijfersHoe belangrijk de fiets en de fietsbranche zijn voor Nederland, blijkt
onder meer uit onderstaande cijfers en ontwikkelingen4:– Het aantal fietsen in Nederland is toegenomen van zestien miljoen
in 1996 naar achttien miljoen in 2006. Nederland telt dus meer fietsen dan
inwoners– In Nederland wordt jaarlijks tussen veertien en vijftien miljard
kilometer afgelegd op de fiets. Dit staat gelijk aan ongeveer negenhonderd
kilometer per inwoner per jaar– De fiets is goed voor 26 procent van alle verplaatsingen in Nederland.
Het gaat daarbij meestal om relatief korte afstanden, ritten van minder dan
7,5 kilometer5. Hoe de wijze van vervoer is, blijkt
uit het volgende overzicht: Tabel 1.2.1: Aandeel vervoermiddelen in verplaatsingen.
(Bron: Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV), bewerking BOVAG)  0–1 km 1–2,5
km2,5–5 km 5–7,5 km 7,5 kmAutoCar9%31%51%65%78%TreinTrain0%0%0%0%7%Bus/tram/metroBus/tram/metro0%0%3%3%5%BromfietsMoped0%1%1%2%1%FietsBicycle26%44%36%27%7%LopenWalking64%24%7%2%0%OverigOthers1%1%1%1%3%Totaal*Total**100%100%100%100%100%* Door afrondingsverschillen kan het totala onder of boven de 100%
uitkomen.** As a result of rounding differences, totals may add up to more
or less than 100%.Bron/Source: AW, bewerking BOVAG/AW, revision BOVAG.Figuur 1.2.2. Aandeel vervoerswijze bij verplaatsingen
korter dan 7,5 km.Bron: Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV), bewerking BOVAG– In 2006 is in Nederland door consumenten bijna 1,6 miljard euro
besteed aan fietsen, onderdelen, accessoires en reparaties. De vakhandel vormde
het belangrijkste aankoopkanaal. Van alle bestedingen kwam 79 procent daar
terecht. De niet-detailhandel (bijvoorbeeld tweedehands verkopen) nam ongeveer
15 procent van de consumentenmarkt voor zijn rekening– In 2007 werden in Nederland 1,4 miljoen fietsen verkocht. De meeste
aankopen gaan via de vakhandel, al is er wel sprake van een toename bij branchevreemde
aanbieders (warenhuizen en bouwmarkten).– Aantallen nieuw verkochte fietsen: 20052006 Groei 05/06 2007 Groei 06/07 Totale markt1 239 000 1 323 000 7% 1 400 0006% Vakhandel988 000 1 064 000 8%1 043 000 – 2% Branchevreemd250 000259 000 4% 357 000 38%(Bron: RAI/GFK Marketing Services)– De gehele fietsbranche bestaat uit ruim 1900 ondernemingen met
ruim 2100 winkels en is goed voor 5800 voltijdbanen. In een bedrijf werken
gemiddeld drie tot vier personen. De laatste jaren is het aantal betaalde
banen gelijk gebleven1. Deze ondernemingen verkopen
fietsen en soms ook bromfietsen. Het aanbod van technisch geschoold personeel
is gering. In het schooljaar 2006/2007 zijn er veertien ROC’s die een
beroepsopleiding tweewielertechniek aanbieden voor in totaal 605 leerlingen2– De instroom van nieuwe vakbekwame medewerkers in de tweewielerbranche
en de bedrijfsopvolging levert problemen op. De komende jaren zal naar verwachting
15 tot 25 procent van de ondernemers met pensioen gaan. Het is daarnaast ook
mogelijk dat een aantal ondernemers zal besluiten om de verkoopactiviteiten
af te bouwen omdat die onvoldoende rendement opleveren3.Feiten over fietsorganisatiesIn Nederland zijn meerdere specifieke fietsorganisaties actief: de Fietsersbond,
de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie (KNWU) en onder meer de Nederlandse
Toer Fiets Unie (NTFU).De Fietsersbond is de grootste belangenvereniging voor fietsers in Nederland.
De bond ontstond in 1975 en heeft 30 000 leden en 150 plaatselijke afdelingen.
De Fietsersbond komt op voor de belangen van fietsers. De organisatie zet
zich in voor comfortabele en snelle fietsroutes, meer en betere stallingen,
een goede aanpak van fietsdiefstal en grotere verkeersveiligheid voor fietsers.De KNWU is de leidende organisatie op het gebied van wielersport in Nederland.
Binnen deze organisatie staat vooral de wedstrijdsport (weg, baan, veldrijden,
mountainbike en fietscross) centraal. Jaarlijks worden duizenden wedstrijden
georganiseerd.De NTFU richt zich vooral op de organisatie van toertochten zonder wedstrijdkarakter.
Onder supervisie van KNWU en NTFU worden jaarlijks vele duizenden evenementen
georganiseerd. Het aanbod varieert van een toertocht op wijk- of dorpsniveau
tot «grote» evenementen als de Drentse Fiets4daagse (12 000–15 000
deelnemers), de Friese Elfstedentocht (15 000 deelnemers) en de Amstel
Gold Race voor zowel toerfietsers en beroepswielrenners.1.3 Ontwikkelingen in het fietsgebruikDe fiets is een belangrijk industrieel productDe fietsindustrie neemt van oudsher een bescheiden, maar herkenbare plaats
in binnen de Nederlandse industrie. De fiets is na meer dan een eeuw nog steeds één
van de meest bekende Nederlandse industriële producten. Het is van belang
om technische kennis over de fiets en mogelijkheden om te investeren in innovatie
in eigen huis te houden. Dat kan door intensieve samenwerking met wetenschappelijke
instituten. Nederland kan als vestigingsland ook aantrekkelijk blijven door
bijvoorbeeld het fiscale ondernemingsklimaat op peil te houden. Samen met
de importeurs van fietsen wordt de Nederlandse markt jaarlijks voorzien van
circa 1,4 miljoen fietsen. De omzet van de Nederlandse fietsfabrikanten en
importeurs bedraagt rond de 850 miljoen euro en biedt samen met de fietsonderdelenindustrie
werkgelegenheid aan ongeveer 3000 mensen.De rijwielbranche staat vanouds bekend als een innoverende branche. Voor
innovatie wordt vaak de topsport gebruikt om nieuwe producten op de markt
te brengen. De baanfiets waarmee meervoudig wereldkampioen sprint Theo Bos
deelnam aan de Olympische Spelen in Beijing, heeft een investering van enkele
honderdduizenden euro’s aan test-, ontwikkel- en productiekosten
met zich meegebracht. Het is vanzelfsprekend dat de opgedane ervaringen later
in het reguliere productieproces worden benut.Meervoudig sprintkampioen Theo Bos in actie in Beijing. (Foto: Koga Myata
Heerenveen)Eén van de meest recente vernieuwingen binnen de fietsbranche is
de introductie van de elektrische fiets. Deze E-bike is een fiets waarbij
de kracht die de fietser op de pedalen zet, dankzij een elektrisch systeem
wordt aangevuld. Daardoor wordt het fietsen gemakkelijker en wordt het mogelijk
om zonder extra inspanning een grotere afstand te overbruggen.De electrische fiets of E-bike. (Foto: Bovag-Rai)Dalend fietsgebruikIn steden is het fietsgebruik lager dan op het platteland. De jeugd van
twaalf tot twintig jaar fietst verhoudingsgewijs het meest. Toch is in algemene
zin een trend gaande dat jongeren steeds minder fietsen1.Ook blijkt dat mensen met de laagste inkomens het meest fietsen. Bij hogere
inkomensgroepen wordt de fiets minder vaak gebruikt, maar wel voor langere
ritten dan gemiddeld. Bij volwassenen is een groot verschil tussen mannen
en vrouwen in het fietsgebruik. Vrouwen fietsen veel meer dan mannen en kopen
ook meer fietsen. Kennelijk is Nederland nog vrij traditioneel: de man stapt
in de auto, de vrouw gaat op de fiets.Opvallend is dat door «nieuwe Nederlanders» in de grote steden
weinig gefietst wordt2. De groep allochtone Nederlanders
wordt steeds groter. Fietsen is vanzelfsprekend en wie zich veilig wil bewegen
in het verkeer, moet kunnen fietsen.Fietsverbindingen staan onder drukDoor centralisatie en schaalvergroting van voorzieningen worden veel gebieden
minder goed bereikbaar voor fietsers. Steeds vaker wordt bij fusies van voorzieningen
als bijvoorbeeld ziekenhuizen en scholen de nieuwe hoofdvestiging op één
centrale plek gesitueerd. Dit gaat veelal ten koste van de bereikbaarheid,
want de afstanden worden steeds groter. Het gebruik van de fiets is daardoor
niet meer vanzelfsprekend. Bovendien worden korte fietsverbindingen regelmatig
doorkruist door nieuwe of aangepaste wegen en spoorinfrastructuur.Scheve verhouding tussen fiets- en auto-infrastructuurIn Nederland wordt in verhouding vele malen meer geïnvesteerd in
de auto-infrastructuur dan in fietsvoorzieningen. Kijkend naar het grote aantal
fietsende weggebruikers lijkt de balans zoek. In de onlangs door het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat gepresenteerde Nota Mobiliteitsaanpak staat een
aantal belangrijke passages over de fiets. Met deze mobiliteitsnota is in
totaal zeven miljard euro gemoeid, waarvan voor de fiets in deze kabinetsperiode «slechts»
dertig miljoen euro extra wordt uitgetrokken. Dit bedrag is bedoeld voor uitbreiding
van het aantal stallingsmogelijkheden en het opknappen van een aantal woon-werkroutes.
Dit budget is echter niet voldoende om alle problemen aan te kunnen pakken.
Alleen al voor het acute stallingstekort bij de stations is minimaal zestig
miljoen euro extra nodig. Het opknappen van een tiental woon-werkroutes kost
bovendien minstens honderd miljoen euro.Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat geeft nog steeds te weinig prioriteit
aan concrete projecten die het fietsgedrag kunnen beïnvloeden. Daarnaast
zouden andere ministeries ook een bijdrage kunnen leveren aan het stimuleren
van het fietsgebruik in Nederland. Dit vraagt om ontkokering en integraal
denken.In Nederland zijn talloze mogelijkheden om het fietsen te stimuleren.
In het volgende hoofdstuk worden voorstellen gedaan die onderdeel kunnen zijn
van een meer geïntegreerd fietsbeleid.HOOFDSTUK 22.1 Stimuleren van fietsgebruik: aanbevelingenIn dit hoofdstuk worden concrete aanbevelingen gedaan om het fietsgebruik
in Nederland te stimuleren. Ook wordt gesuggereerd welke knelpunten bij voorrang
moeten worden aangepakt.Dat er lokaal en regionaal veel mogelijkheden zijn, blijkt uit de verkiezing «Fietsstad
2008», een initiatief van de Fietsersbond. «Fietsstad 2008»
werd Houten, omdat in deze gemeente de fiets al dertig jaar centraal staat
en fietsers er nauwelijks auto’s tegenkomen. Voor kinderen is Houten
dan ook een bijzonder veilige plaats. De jury was ook onder de indruk van
de nieuwe stallingen bij de stations die in aanbouw zijn. Iedereen kan hier
zijn fiets gratis en veilig stallen. Bovendien komt er in Houten een servicepunt
voor fietsreparaties en route-informatie.De Deense stad Odense is een voorbeeld in het buitenland met veel aandacht
voor innovatief fietsbeleid. Odense (bijna 200 000 inwoners) heeft in
Denemarken de status van Nationale Fietsstad gekregen vanwege het succesvol
uitgevoerde beleidsplan ter bevordering van het fietsgebruik. Het doel van
het plan was een toename van twintig procent in het fietsgebruik over vier
jaar. Voor het project is 2,5 miljoen euro uitgetrokken, gefinancierd door
de gemeente en de Deense centrale overheid. Hierdoor zijn zo’n zestig
fietsprojecten mogelijk met als doel een betere doorstroom van fietsers, veiliger
fietspaden, voldoende fietsenstallingen en het bevorderen van het imago van
fietsers. Twee jaar na introductie van het plan is het fietsgebruik in Odense
al met bijna vijftien procent toegenomen1.In dit hoofdstuk staan 45 suggesties en aanbevelingen met als doel het
fietsen en fietsgebruik te stimuleren. De voorstellen kunnen afzonderlijk
of in samenhang beleidsmatig worden vertaald. In veel gevallen is aangegeven
welk specifiek ministerie bij de aanbeveling betrokken kan worden.Aanbeveling 1: Stimuleer fietsen naar het werkVeel meer mensen kunnen op de fiets naar het werk. Ongeveer 2,5 miljoen
mensen wonen op een afstand van minder dan 2,5 km van hun werk. Toch komt
slechts een kwart van deze mensen op de fiets. Het grootste deel (57 procent)
stapt in de auto, de rest reist op een andere manier. Dat betekent dat ruim
anderhalf miljoen mensen nog niet fietsen. Het beleid moet erop gericht zijn
hierin verandering te brengen.De ervaring met de in 2006, 2007 en 2008 in Noord-Nederland uitgevoerde
campagne «Fiets het Verschil», is positief. De campagne toont
aan dat bij bedrijven die geprikkeld worden met suggesties, de medewerkers
meer fietsen. De motieven daarvoor kunnen zijn: het is gezond om te fietsen,
het is effectief voor een lager ziekteverzuim en het leidt tot hogere arbeidsproductiviteit,
maar ook leidt het tot minder auto’s op de weg, minder uitstoot en minder
files. Daarnaast vermindert het de druk op beperkte parkeervoorzieningen.Campagnes waaraan prikkels zijn gekoppeld, blijken vaak een veel hogere
effectiviteit te hebben. Rijk (VenW, VROM, EZ, Sociale Zaken), provincies,
gemeenten en bedrijfsleven kunnen hierin samen optrekken.Aanbeveling 2: Verbeter bereikbaarheid van bedrijfsterreinen
buiten de stadHet is belangrijk om werknemers te laten fietsen naar bedrijven in of
buiten de stad. Dit moet echter aantrekkelijker worden gemaakt door het treffen
van infrastructurele maatregelen. De infrastructuur rond bedrijven is
nu voor fietsend woon-werkverkeer vaak zeer ongunstig en ook onveilig, zeker
als de weersomstandigheden slechter zijn. Fietsen wordt voor forenzen pas
echt aantrekkelijk als fietsroutes zoveel mogelijk gescheiden liggen van weginfrastructuur
en fietsers directe verbindingen hebben met de (binnen)stad.Het aanleggen van fietspaden van en naar de stad is mede een rijksverantwoordelijkheid
(VenW, EZ, VROM), omdat het een alternatief kan zijn voor verplaatsingen via
de rijkswegen.Aanbeveling 3: Verlichting en windwering op fietspadenTen behoeve van de sociale veiligheid zal er goede verlichting moeten
worden aangebracht. Verlichting hoeft niet altijd te branden. Door gebruik
te maken van sensoren kan worden gewerkt aan verlichting die alleen brandt
als er iemand voorbij komt.Het aanleggen van fietspaden van en naar de stad is mede een rijksverantwoordelijkheid
(VenW, WWI) omdat het een alternatief kan zijn voor verplaatsingen via de
rijkswegen. Om het fietsgebruik verder te faciliteren, moeten er bijvoorbeeld
windwerende elementen op bruggen en viaducten worden geplaatst. Een goede
optie is ook het aanbrengen van beplanting op die trajecten waar de wind met
grote regelmaat de fietser parten speelt. Hier zouden boomkwekerijen een belangrijke
rol in kunnen spelen. Het mes snijdt dan aan twee kanten: de fietser heeft
meer comfort en boomkwekerijen (LNV) worden ingeschakeld om milieuvriendelijke
en goed ogende beplanting te leveren.Op korte termijn is een inventarisatie van de mogelijkheden noodzakelijk
en zal met provincies en gemeenten een plan van aanpak moeten worden uitgewerkt.
Verlichting van fietspaden is lokaal en regionaal beleid. Ook het Rijk (VenW)
zou hieraan kunnen bijdragen.Aanbeveling 4: Verbeter fietsenstallingen rondom bedrijfsterreinenRondom bedrijven waar weinig parkeergelegenheid is, geven de vele auto’s
vaak een rommelige indruk. Het Rijk (VROM, EZ) stimuleert de revitalisering
van bedrijfsterreinen. In het program van eisen voor het opknappen van bedrijfsterreinen
moet aandacht worden besteed aan fietsvoorzieningen. Een parkeerplaats voor
een auto is alleen al vanwege de schaarse grond op langere termijn aanzienlijk
duurder.Aanbeveling 5: Kilometervergoeding voor fietsers aanpassenVoor fietsen van en naar het werk moet een fiscale vergoeding (Financiën)
van negentien eurocent per kilometer beschikbaar zijn. Voor een werkgever
mag het niet uitmaken of iemand met de fiets of met de auto komt. Als de werknemer
naar zijn werk komt, moet de werkgever negentien eurocent belastingvrij vergoeden
voor het woon-werkverkeer. Dat scheelt veel administratieve rompslomp en de
werknemer krijgt dezelfde vergoeding voor het gebruik van de fiets als de
auto. Voor de fietsende werknemer is dit aantrekkelijk omdat de fietskosten
aanzienlijk lager zijn dan de autokosten.Aanbeveling 6: Aanpassing bedrijfsfietsenregelingSteeds vaker zijn fietsende werknemers bereid langere afstanden naar de
werkplek af te leggen. De filedruk in Nederland maakt dat de fiets een voor
de hand liggend alternatief voor de auto wordt. Om langere afstanden te kunnen
overbruggen, valt vaak de keuze op een speciale fiets, zoals een racefiets,
ligfiets of een fiets met trapondersteuning (E-bike). TNO heeft onderzoek
verricht naar de effecten van het gebruik van de elektrische fiets. Uit het
onderzoek blijkt dat de afstand die forenzen afleggen om op hun werk te komen
anderhalf keer langer is dan die van forenzen die een gewone fiets gebruiken.
Nu wordt voor meer dan de helft van de ritten tot vier kilometer de fiets
gebruikt, met de E-bike zal in meer dan de helft van de ritten tot zes kilometer
worden gekozen voor de fiets.De huidige bedrijfsfietsenregeling voorziet niet in de mogelijkheid om
een nieuwe en vaak duurdere, innovatieve fiets aan te schaffen. Het belastingvrije
aanschafbedrag van 749 euro is niet afgestemd op de huidige marktprijzen.
Onderzoek of de hoogte van het bedrag moet worden aangepast, is dringend noodzakelijk.
Aanpassing van het huidige aanschafbedrag moet op basis van het onderzoek
worden overwogen (Financiën).In Fryslân wordt een voorstel voorbereid om in het voorjaar van
2009 werknemers van verschillende bedrijven in Leeuwarden gratis kennis te
laten maken met een elektrische fiets. De elektrische fiets mag dan voor een
week gratis geleend worden.Aanbeveling 7: Wedstrijd voor bedrijfsfietsenEnkele Nederlandse bedrijven maken gebruik van bedrijfsfietsen om korte
ritten tussen locaties op een eenvoudige, gezonde en milieuvriendelijke manier
te overbruggen. In Odense hebben verschillende bedrijven meegedaan aan de
wedstrijd «Wie is de beste fietser?». Het bedrijf dat per fiets
de meeste kilometers aflegt, wordt daarvoor beloond. Vanuit meerdere ministeries
(VROM, EZ) zou een vergelijkbaar initiatief gestimuleerd kunnen worden.Aanbeveling 8: «Op de fiets naar het werk»
als competitieDoor middel van bijzondere initiatieven kan het fietsgebruik voor het woon-werkverkeer gestimuleerd worden. Een goed voorbeeld is het stadsgewest
Haaglanden. Het stadsgewest voert regelmatig campagnes om meer mensen op de
fiets te krijgen. Dit jaar wordt voor de elfde keer de fietsactie «Op de fiets werkt beter» gehouden. Met deze
actie wil het stadsgewest Haaglanden werknemers in de regio stimuleren om
vaker op de fiets naar het werk te gaan. Onderdeel van de actie is een competitie
of wedstrijd, met aantrekkelijke prijzen1.Door de projectorganisatie SWINGH (Samen Werken In Groot Haaglanden) is
het project ZOEF opgericht. ZOEF staat voor Zorgeloos Onbelemmerd Eenvoudigweg
Fietsen en is gericht op het traject De Lier-Delft-Pijnacker. Om meer mensen
op de fiets te krijgen worden aanpassingen aan de infrastructuur en gedragsbeïnvloeding
gecombineerd2.Aanbeveling 9: Campagne «Fietsen Scoort»«Fietsen Scoort» is een campagne, opgezet vanuit COS, een
koepel van onafhankelijke advies- en projectbureaus voor internationale samenwerking. «Fietsen
Scoort» stimuleert werknemers en werkgevers om vaker de fiets te gebruiken
voor het woon-werkverkeer. Iedere werkgever en werknemer kan mee doen met «Fietsen
Scoort». Via de website kan een persoonlijke scorepagina worden bijgehouden
hoeveel kilometers er gefietst zijn. Elke fietskilometer die de deelnemer
op de persoonlijke scorepagina registreert, wordt omgerekend in winstpunten.
Daarnaast staat vermeld of de deelnemer voldoet aan de Nederlandse norm «Gezond
Bewegen», hoeveel uitstoot (broeikasgas) voorkomen is, hoeveel sponsorgeld
bij elkaar is gefietst voor duurzame ontwikkelingsprojecten. Gedacht kan worden
aan projecten zoals het Zuid-Afrikaanse fietsproject Bicycling Empowerment
Network en fietslessen voor vrouwen in India3.
Vanuit verschillende ministeries (VROM, OS) kan hieraan een bijdrage worden
geleverd.Aanbeveling 10: Fietsers belonen met fietsmilesIn Nijmegen loopt momenteel het project «Trappers». Fietsers
krijgen hierbij een zendertje op de fiets, waarmee wordt bijgehouden hoeveel
iemand fietst. Voor elke gefietste woon-werkrit kan een werknemer een aantal «Trappers»
verdienen. Op grond van het aantal afgelegde kilometers of ritten spaart de
fietser voor «Trappers», die net als airmiles recht geven op een
cadeau of korting op de aanschaf van een fiets of fietsonderdelen.Aanbeveling 11: Stimuleren fietsen naar schoolKinderen moeten gestimuleerd worden om te voet of op de fiets naar school
te gaan. Voor kinderen op de basisschool is dit een belangrijke leer- en verkeerservaring.
De gemiddelde leeftijd waarop kinderen zelfstandig naar school gaan is in
de afgelopen 25 jaar gestegen van 6 naar 8,5 jaar. Steeds vaker worden kinderen
met de auto naar school gebracht. In oktober werd bekend dat naarmate kinderen
op jonge leeftijd vaker met de auto naar school worden gebracht, de kans op
onveilig fietsen later groter is4. Generaties
kinderen groeien op de achterbank op en fietsen is niet meer vanzelfsprekend.
De schoolomgeving dient zo ingericht te zijn, dat fietsen en wandelen naar
school gestimuleerd worden. Dit komt zowel de verkeersveiligheid als de gezondheid
ten goede. En daarnaast geldt: jong geleerd, is oud gedaan.Hiervoor kunnen de volgende maatregelen (OCenW, VenW) genomen worden:• goede fietsenstallingen bij elke school• verkeersveilige schoolomgeving (verkeersdrempels, eenrichtingsverkeer,
30 km-zones et cetera)• praktische verkeerslessen uitmondend in een verkeersexamen op alle
basisscholen• school in de buurt• jaarlijkse meting op school van gegevens over fietsgebruik, daarop
aansluiten met een jaarlijkse fietswedstrijd• jaarlijks op school een preventieve controle van fietsen door bijvoorbeeld
VVN, ANWB, BOVAG en de politie• scholen stimuleren mee te doen aan de campagne «Op voeten
en fietsen naar school» (doen jaarlijks «slechts» duizend
scholen aan mee)• wettelijke eisen stellen aan de veiligheid van schoolroutes.Een ander mooi initiatief om kinderen enthousiast te maken voor fietsen
is het «Go Biking! Tour» project1.
In 2005 startte de KNWU (VWS) met haar partners Rabobank en Shimano voor de
eerste keer met deze speelse kennismaking met de fiets. Go Biking! Tour is
opgezet om schooljeugd te stimuleren meer te bewegen en ze kennis te laten
maken met de wielersport. In de afgelopen jaren hebben tienduizenden kinderen
van diverse scholen aan deze activiteit deelgenomen.Aanbeveling 12: Verkeerstuinen aanleggenHet aanleggen van verkeerstuinen moet worden gestimuleerd (OCenW, VenW).
In Utrecht maken bijvoorbeeld alle scholen gebruik van een educatieve verkeerstuin,
gefinancierd door de gemeente en diverse sponsors. Basisschoolleerlingen kunnen
oefenen met diverse verkeerssituaties. Daarnaast kan er het praktisch fiets-
of verkeersexamen afgelegd worden. Scholen in Utrecht kunnen gratis gebruik
maken van de verkeerstuin.Aanbeveling 13: Knelpunten op schoolroutes aanpakkenDe veiligheid op de schoolroutes van huis naar school moet vergroot worden
(OCenW, VenW). Onder middelbare scholieren vallen jaarlijks veel verkeersslachtoffers.
Regionaal moet worden onderzocht welke knelpunten de leerlingen ervaren. Leerlingen
moeten daarbij aangeven welke locaties onveilig, moeilijk of lastig te bereiken
zijn. De provincie Gelderland heeft een dergelijk onderzoek verricht en aan
de hand van de uitkomsten de knelpunten waar mogelijk aangepakt. Het meldpunt «Mijn
slechtste fietspad» van de Fietsersbond kan een manier zijn om gevaarlijke
knelpunten beter in kaart te brengen en aan te pakken.Aanbeveling 14: Fietsgebruik studenten stimulerenToen de OV-studentenkaart geïntroduceerd werd, viel het fietsgebruik
door studenten enorm terug. Om het fietsen bij deze groep te stimuleren, zullen
er keuzemogelijkheden binnen de OV-studentenkaart moeten komen. Gedacht kan
worden aan een module waarin gebruik van het stedelijk openbaar vervoer «geruild»
kan worden voor een abonnement op de fietsenstallingen in de stad.Ook kan worden gedacht aan een module waarin de OV-kaart wordt gecombineerd
met de OV-fiets. In navolging van een project in Odense zouden OV-fietsen
gesponsord kunnen worden door bedrijven uit de kring van potentiële toekomstige
werkgevers. Studentensteden als Delft, Leiden, Nijmegen en Groningen kunnen
goede pilots voor een dergelijk project zijn (OCenW, VenW).Aanbeveling 15: Kinderen stimuleren valhelm te dragenKinderen op de fiets zijn kwetsbaar. Het dragen van een valhelm kan de
veiligheid van fietsende kinderen vergroten. In Nederland komen per jaar gemiddeld
67 000 mensen op de afdeling spoedeisende hulp van het ziekenhuis terecht
na een ongeluk met hun fiets. Bijna een kwart van de gewonden heeft hoofdletsel1. Een deel van deze verwondingen was te voorkomen geweest
als de fietsers een helm hadden gedragen. Daarom moet het dragen van een valhelm
voor kinderen gestimuleerd worden. Het verplicht stellen van de valhelm kan
het fietsgebruik echter tegenwerken in plaats van stimuleren.Het dragen van een valhelm uit veiligheidsoverwegingen is in de sport
een vanzelfsprekendheid. Met name in prestatieve tochten en wedstrijden bestaat
de helmplicht. Dit wordt door sportbonden en/of organisatoren opgelegd.KnipperlichtVeel fietsers voelen zich niet veilig in het verkeer. Het gevoel een speelbal
te zijn van altijd nerveuze automobilisten bekruipt mij ook wel eens. In een
stad als Den Haag heeft fietsen tussen tramrails, autostroken en trottoirbanden
iets van een Russische roulette. En dat is niet mijn favoriete spelletje.Cijfers spreken trouwens boekdelen als het gaat om de veiligheid van fietsers.
Vooral kinderen zijn vaak slachtoffer van ongevallen. Jaarlijks verongelukken
zelfs enkele tientallen kinderen die jonger zijn dan dertien jaar.Het is overigens goed te beseffen dat lang niet altijd automobilisten
bij fietsongevallen betrokken zijn. Onderzoek in opdracht van het ministerie
van Verkeer en Waterstaat heeft enkele jaren geleden duidelijk gemaakt dat
bij bijna de helft van alle schuivers op straat sprake is van een eenzijdig
ongeval. De directe oorzaak is dat er vaak wordt gestunt met de fiets: geen
handen aan het stuur of steigeren. In achttien procent van alle gevallen is
sprake van een voet in de spaken en vaak ligt het ongeval ook aan een mankement
aan de fiets. Iedereen kent het voorbeeld wel van een remkabel die plotseling
breekt of een simpele klapband. Het hoort er kennelijk allemaal bij.Bij ongevallen met ernstig letsel zijn vaak auto’s en andere voertuigen
betrokken. Ook in dit geval kan er nog véél meer worden gedaan
om het fietsen veiliger te maken. In Wenen bijvoorbeeld wordt momenteel geëxperimenteerd
met het waarschuwen van automobilisten als een fietser nadert. De proef wordt
dit voorjaar afgerond en het zou wel eens een doorbraak kunnen zijn die voor
ons land van belang is.Nederland kan op fietsgebied trouwens ook veel leren van Denemarken. Oók
als het gaat om het terugdringen van het aantal fietsongevallen. In de Deense
fietsstad Odense is kortgeleden een onderzoek afgerond waaruit blijkt dat
permanente fietsverlichting veel brokken voorkomt. Omdat het wiel niet opnieuw
hoeft te worden uitgevonden, is het een suggestie die we ook hier moeten overwegen.
De verplichte autoverlichting heeft geleid tot minder aanrijdingen en daarom
is een zelfde effect op fietsen met permanente verlichting onderzocht. Om
dat te kunnen meten, kregen in Odense 2000 fietsers fietsverlichting cadeau.
Het gaat om iets speciaals, een knipperlicht dat niet afhankelijk is van een
dynamo of batterij. Gedurende een jaar werden de 2000 proeffietsers nauwlettend
gevolgd en vergeleken met andere fietsers. En wat blijkt? Het aantal fietsongevallen
is met bijna eenderde teruggelopen.Nederland staat bekend als één van de belangrijkste fietslanden
ter wereld. Nergens beschikken de mensen over zoveel fietsen en nergens wordt
de fiets zó intensief gebruikt voor het woon-werkverkeer als hier.
Helaas gaat dat jaarlijks gepaard met duizenden zware en lichte ongevallen.
Als we door een simpele investering het aantal aanrijdingen spectaculair kunnen
doen verminderen, moeten we onmiddellijk tot actie overgaan. Alle kleine beetjes
helpen en het knipperlicht mag meteen op mijn Haagse fiets worden aangebracht!Joop AtsmaPublicatie: Fiets Actief, april 2007Aanbeveling 16: Investeren in onderhoud fietspadenOnderhoud van fietspaden moet onderdeel uitmaken van reguliere beheerplannen
van wegbeheerders. Uit het aantal meldingen op het meldpunt «Mijn slechtste
fietspad» van de Fietsersbond blijkt dat het onderhoud van fietspaden
vaak te wensen overlaat.Slecht onderhoud betekent minder fietscomfort en meer ongevallen. In steden
als Gouda en Amersfoort is sprake van onnodige obstakels voor fietsers. Fietsonvriendelijke
infrastructuur en inconsistente bewegwijzering (en zuinig gebruik van borden)
vragen veel tijd en geduld van de fietser waardoor veel potentiële fietsers
afhaken. Het meldpunt voor slechte fietspaden van de Fietsersbond blijkt erg
effectief omdat in samenwerking met gemeenten en wegbeheerders in twee jaar
tijd 1000 van de 5000 meldingen zijn opgelost.In de Deense stad Odense worden fietspaden dagelijks gescreend op oneffenheden
en gaten. Met een digitale camera maakt een fietspatrouille foto’s van
oneffenheden in de weg waarna de gemeente in actie komt om het probleem te
verhelpen. De fietspatrouille ontvangt een vergoeding van 3,30 euro per gesignaleerd
probleem. Ook in Nederland biedt zo’n initiatief, wellicht met steun
van het Rijk (VenW, Sociale Zaken) wellicht veel mogelijkheden.Aanbeveling 17: Geen landbouwverkeer op fietsroutesLandbouwverkeer en fietsers verdragen elkaar moeilijk, met name op parallelwegen,
en zeker wanneer deze wegen belangrijke fietsroutes zijn. Het aantal slachtoffers
bij aanrijdingen met land- en bosbouwtrekkers ligt op ongeveer 17 doden en
265 ziekenhuisgewonden per jaar. Dit aantal is relatief hoog1.Voor bestuurders van landbouwvoertuigen is meer voorlichting nodig om
de veiligheid voor fietsers en ander wegverkeer te vergroten. Gemeenten moeten
gestimuleerd worden om landbouwverkeer zo weinig mogelijk door de bebouwde
kom te laten rijden (VenW).Aanbeveling 18: Vergroot zichtbaarheid van fietsers in
het donkerOndanks de vele campagnes voor fietsverlichting zijn nog steeds teveel
fietsers niet goed zichtbaar in het donker.Foto: Bovag-Rai.Nieuwe fietsverlichting zoals bijvoorbeeld het retro-reflectiesysteem1 dat de wielen van de fiets met fluoriserende kleuren
verlicht, zou een aanvulling kunnen zijn op het reeds bestaande voor- en achterlicht.Aanbeveling 19: Premiekorting voor fietsersPremiekorting op aanvullende zorgverzekeringen zou gestimuleerd moeten
worden (VWS) als blijkt dat mensen minimaal de helft van hun woon-werkverkeer
per fiets afleggen.Voor de basisverzekering betaalt iedereen dezelfde premie, ongeacht leeftijd
en/of gezondheid. Hieraan kan niet worden getornd. Zorgverzekeraars kennen
echter voor aanvullende pakketten diverse mogelijkheden. Omdat regelmatig
fietsen leidt tot minder ziekteverzuim is een korting op aanvullende pakketten
voor de hand liggend. Werkgevers en werknemers kunnen hier middels collectieve
afspraken op inspelen.Fietsen niet ophokkenWat is een vakantie waard zonder de fiets? Heel weinig. Ik kan me eerlijk
gezegd geen vakantie herinneren waarin de tweewieler als vast maatje ontbrak.
Een week vrijaf staat vaak gelijk aan fietsen. Niet dat het dagelijks hoe
dan ook een lange tocht moet worden. Integendeel. Fietsen in de vakantie betekent
juist het tegenovergestelde: een ontdekkingstocht op de vierkante kilometer.Enkele weken geleden presenteerde fietsgedeputeerde Jeltje van Nieuwenhoven
van de provincie Zuid-Holland de nieuwste fietscomputer. Het is een ingenieus
apparaatje dat de sportieve en recreërende fietser langs de mooiste plekjes
tussen de duinen en het Groene Hart van Nederland leidt. Vorige week hoorde
ik dat deze Tom-Tom onder de tweewielers zelfs al hoog scoort op de verlanglijstjes
voor de komende fietsdagen. Aan mij is het apparaatje echter niet besteed.
Ik fiets het liefst op m’n gevoel. De windrichting bepaalt doorgaans
het eerste deel van de trektocht en als het een beetje meezit wordt het laatste
gedeelte met de wind in de rug afgelegd. Die tactiek is net zo oud als het
fietsen zelf en bevalt nog altijd goed. Niks kaart, computer of navigatiesysteem,
de zon is het natuurlijke kompas. Fietsen op een mooie vakantiedag is vooral
ontspanning en genieten van vrijheid.Nederland is een fietsland bij uitstek. Wie dat bedenkt, kan zich nauwelijks
voorstellen dat in de zomermaanden miljoenen mensen er met hun auto op uittrekken
en de fiets thuis laten staan. Soms heb ik het gevoel dat ons land in de zomer
gebukt gaat onder een soort spontane «ophokplicht» voor fietsen
omdat Frankrijk en Italië meer in trek zijn. Wat dat betreft, wordt het
hoog tijd voor een nationale promotiecampagne voor fietsen in eigen land.Behalve dat het fantastisch is om Nederland – van Limburg tot Noord-Holland
en van Zeeland tot Groningen – op de fiets te ontdekken, zijn er ook
nog andere argumenten.Op dit moment liggen vrijwel alle grote bouwprojecten in ons land stil
omdat de lucht te smerig is. Zelfs fietspaden enbruggen kunnen niet meer worden
gerealiseerd. Om de zogenaamde «fijnstof» problematiek op te lossen,
zijn rigoureuze maatregelen onontkoombaar. Het aanbrengen van roetfilters
op auto’s is een eerste stap, bij de grote steden worden snelheidsbeperkende
maatregelen voorgesteld en ook wordt gedacht aan extra heffingen op vervuiling.
Maar zou het niet veel verstandiger zijn om mensen te stimuleren meer te gaan
fietsen. Zowel in de vakantie als op werkdagen?De tweede reden is de relatie tussen fietsen en gezondheid. Nederlanders
bewegen te weinig, leven ongezond en zijn te zwaar. Een in november uitgebracht
rapport van de inspectie voor de Volksgezondheid heeft dat nog eens onomwonden
bevestigd. Het kabinet heeft daarom terecht aan de alarmbel getrokken en allerhande
initiatieven aangekondigd. Wat ik echter in alle plannen en voorstellen mis,
is aandacht voor de fiets. Onderzoek heeft namelijk aangetoond dat een dagelijks
fietstochtje van slechts een half uur de kans op problemen met het hart of
diabetes met maar liefst de helft doet afnemen! Ook dát is een reden
om voorrang te geven aan fietsbeleid en het «ophokken» van het
meest milieuvriendelijke en gezonde vervoermiddel tegen te gaan. Dat geldt
nu, maar vooral ook in de vakantieweken.Joop AtsmaPublicatie: FietsActief, december 2005Aanbeveling 20: Elektrische fiets in WMO/AWBZEr moet worden onderzocht of het stimuleren van fietsgebruik ook binnen
structuren als de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en de Algemene
Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) een meerwaarde heeft (VWS). Gemeenten hebben
een grote autonomie als het gaat om de besteding van financiële middelen
voor mensen met een beperking en/of chronische ziekte. In een aantal gemeenten
is het inmiddels mogelijk met steun een elektrische fiets aan te schaffen.
Mensen die geen steun krijgen voor een E-bike kiezen veelal voor de aanschaf
van een veel duurdere scootmobiel. De elektrische fiets is echter goedkoper
in aanschaf en onderhoud en zet bovendien de mensen aan om in beweging te
blijven. Gemeenten zouden kunnen overwegen de elektrische fiets op te nemen
in de voorzieningen van de WMO. Een gerichte voorlichtingscampagne over de
mogelijkheden van de elektrische fiets is noodzakelijk.Aanbeveling 21: Aanpak van de uitstoot van brommersBrommers zouden net als auto’s aan emissie-eisen moeten voldoen
om de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen (VROM). Onderzoek wijst
uit dat de uitstoot door brommers en scooters veel hoger is dan gedacht, terwijl
aan de motoren van deze voertuigen nauwelijks eisen worden gesteld. Vooral
voetgangers en fietsers worden hiermee geconfronteerd. Nader onderzoek naar
het milieu-effect van aanvullende eisen voor brommers en scooters is wenselijk.Aanbeveling 22: Fietsen met visuele beperkingNaar schatting hebben bijna 300 000 mensen in Nederland te maken
met een visuele beperking.1 Fietsen is ondanks
de beperking voor velen nog mogelijk. De toegankelijkheid van fietspaden is
echter vaak beneden de maat. Veel eenzijdige fietsongevallen zijn hier het
gevolg van. Terwijl er dwingende richtlijnen zijn voor het visueel markeren
van autowegen en autosnelwegen, hoeven fietspaden buiten de bebouwde kom niet
van een markering te worden voorzien tenzij «de situatie daartoe aanleiding
geeft». Bovendien hoeven fietspaden buiten de bebouwde kom ’s
avonds niet verlicht te zijn.De toegankelijkheid van fietspaden kan getest worden door de IDED-methode.
Deze methode meet de zichtbaarheid van omgevingselementen die de fietser iets
vertellen over het verloop van de fietsroute en mogelijke obstakels die hij
of zij op die route kan verwachten. Deze IDED-methode werd tot nu toe gebruikt
om de veiligheid op trappen in stations en musea te onderzoeken. Gebruik van
deze methode biedt uitkomst in het verbeteren van de zichtbaarheid van de
fietspaden voor visueel gehandicapten (VWS, VenW).Aanbeveling 23: Uitrol landelijke fietsrouteplannerRelatief nieuw is de zogenaamde fietsrouteplanner van de Fietsersbond..
In het voorjaar 2009 kunnen fietsers met een fietsnavigator door heel Nederland
kunnen fietsen. Fietsers kunnen hierbij kiezen voor verschillende routes:
een korte, sociaal-veilige, recreatieve of verkeersluwe route.Alle fietsknooppunten-netwerken van de ANWB zijn ondergebracht in een
aparte knooppuntenplanner, waardoor je altijd een eenvoudige routebeschrijving
krijgt. Het recreatief fietsen wordt hierdoor sterk gestimuleerd.Het Rijk (VenW, LNV) kan de uitrol en het gebruik van de (recreatieve)
fietsrouteplanners stimuleren.Banden plakken: meer dan een lapmiddel!Het zal wel toeval zijn, maar uitgerekend in de nationale fietsmaand,
viel mijn oog op een klein berichtje, achterin de krant. Het gaat over de
teloorgang van de fietsenmaker. Vroeger had elk dorp en elke straat z’n
eigen «rijwielhersteller», maar dat is allang niet meer het geval.
Directeur Paul Burger van winkelketen Halfords voorspelde enkele weken geleden
dat een nieuwe sanering in de branche aanstaande is. Verwacht wordt dat opnieuw
honderden werkplaatsen hun deuren definitief zullen sluiten en er blijven
maximaal 1500 gespecialiseerde zaken over. Burger onderbouwt zijn stelling
door erop te wijzen dat veel fietsenmakers ouder zijn dan 55 jaar. De vergrijzing
slaat dus toe en het vak boet snel aan populariteit in.Beseffen we eigenlijk wel wat dat betekent? Met meer dan 15 miljoen fietsende
Nederlanders hebben we straks welgeteld minder dan één fietsenmaker
per 10 000 potentiële klanten. Volgens de harde economische wetten
betekent dit straks lange wachtlijsten en wachttijden voor fietsers en tegelijkertijd
fors duurdere nota’s.In de Haagse politieke arena spreken we vrijwel dagelijks over het tekort
aan leerkrachten en de zoektocht naar agenten, verpleegsters en bouwvakkers.
Maar het dreigende en wat mij betreft alarmerende tekort aan rijwielherstellers?
Ik heb er nog nooit iemand over gehoord. Dat is raar, want tegelijkertijd
heeft iedereen de mond wél vol over het stimuleren van fietsgebruik
en de aanleg van fietspaden. Zelfs de Europese Unie heeft er dit jaar maar
liefst 100 miljoen euro voor over!Foto: Bron Bovag-RaiMaria van der Aa, één van de twintig vrouwelijke fietsenmakers
in Nederland, bevestigde in Het Parool de dalende belangstelling voor het
vak. Zelf is ze afgestudeerd sociologe, maar opende in 1993 een eigen zaak
in de Amsterdamse binnenstad. Wat de gevolgen zullen zijn van de teloorgang
van het typisch Nederlandse ambacht laat zich raden. Ook zij voorspelt dat
het tarief voor een grote beurt aan de fiets dramatisch zal toenemen. Er is
bovendien een ander probleem: jongeren kunnen vandaag de dag zelf geen band
meer plakken. Van der Aa geeft aan dat van de jongste generatie vrijwel niemand
meer eigenhandig een band van de velg haalt en weet hoe de klus moet worden
geklaard. Ik vrees dat het met een «ontspoorde» ketting niet anders
is. Eigenlijk zijn het klusjes die iedereen zelf zou moeten kunnen verrichten.
Per slot van rekening weet ook elke automobilist hoe een wiel moet worden
verwisseld. Lachende derde bij deze ontwikkelingen is ongetwijfeld het grootwinkelbedrijf,
dat voor een appel en een ei graag nieuwe fietsen op de markt brengt. Band
lek of ketting eraf? Geen probleem, er staat onmiddellijk een nieuwe, goedkope
koopfiets klaar...Tóch hoop ik dat het deze kant niet op gaat. In de eerste plaats
moeten branche-organisaties en fietsfabrikanten alles op alles zetten om het
schitterende ambacht van fietsenmaker of rijwielhersteller in stand te houden.
Het is in mijn ogen een onmisbare basisvoorziening en met zoveel fietsende
Nederlanders moet het mogelijk zijn om een goede boterham te verdienen. In
de tweede plaats moeten alle organisaties die pal staan voor fietsen en fietsers
snel duidelijk maken dat het helemaal niet zo moeilijk is om zelf een bandje
te plakken. Ik meen zelfs dat het ooit de eerste activiteit van de ANWB was.
Drie bandenlichters, een schuurpapiertje, een stukje rubber en de onmisbare
tube solution zijn voldoende. Geef dit «reddingspakket» cadeau
bij de aanschaf van een nieuwe tweewieler of het lidmaatschap. Want banden
plakken is meer dan een lapmiddel. Er kan een dreigend maatschappelijk probleem
door worden voorkomen!Joop AtsmaPublicatie: FietsActief, juni 2006Aanbeveling 24: Organiseer jaarlijks mega-fietsevenementFietsen is de kracht van Nederland. Minimaal eenmaal per jaar zou dit
aanleiding moeten zijn voor een mega-evenement, waarbij de fiets centraal
staat. De zogenaamde «autovrije zondag», waaraan inmiddels tientallen
gemeenten invulling geven, is een geschikte dag.Maak op deze zondag in september bijvoorbeeld de ringweg rondom de stad
autovrij om het fietsen in Nederland te promoten.Enkele jaren geleden is voor Amsterdam en directe omgeving het initiatief
voor een groot fietsevenement genomen. Het betrof een activiteit, waarbij
ook de snelwegen door en bij Amsterdam moesten worden gebruikt. Omdat niet
alle benodigde lokale vergunningen konden worden verkregen, ging het evenement
niet door. De fietsdag met wellicht meer dan honderdduizend deelnemers in
de Randstad verdient echter een nieuwe kans. Het illustreert de kracht van
Nederland (VROM, VenW, Binnenlandse Zaken, VWS).Aanbeveling 25: Fietsen meenemen in de treinDe mogelijkheden voor het meenemen van fietsen in trein, bus en metro
moeten worden verbeterd. Er zijn nu onnodig veel beperkingen. Vooral voor
recreatieve fietsers moet het eenvoudig zijn om de fiets mee te nemen.Daarnaast vormen de kosten een obstakel. Koffers kunnen gratis worden
meegenomen in de trein, terwijl voor de fiets moet worden betaald (VenW).Aanbeveling 26: Stimuleer organisatie internationale fiets-
en wielerevenementenMarianne Vos wint Olympisch goud op de wielerbaan in Beijing (2008). In
2010 worden in Apeldoorn de wereldkampioenschappen wielrennen op de baan georganiseerd.(Foto: Koga Myata Heerenveen)Nederland is wereldwijd het belangrijkste fietsland. Prestaties in de
wielersport ondersteunen dit beeld krachtig. Het positieve beeld kan verder
worden versterkt door structureel in te zetten op de organisatie van grote
en aansprekende fiets- en wielerevenementen.Te denken valt aan de organisatie van Europese- en wereldkampioenschappen
wielrennen op de weg, veld en baan en de andere disciplines. Verder kan het
imago van Nederland als fietsland versterkt worden door etappes van bijvoorbeeld
de Tour de France, Vuelta of Giro in Nederland te organiseren. Positief is
dat de start van de Vuelta (Ronde van Spanje) in 2009 in Assen is. Daarnaast
is recent bekend gemaakt dat de start van de Tour de France in 2010 aan Rotterdam
is toegewezen.Bonden en organisaties die grote, aansprekende evenementen willen organiseren,
moeten daarin worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Dit streven sluit bovendien
aan bij de ambitie van Nederland om in 2028 de Olympische Spelen te organiseren.
Een stimuleringsregeling voor evenementen en de bouw van accommodaties
in de topsport (VWS) is daarbij onmisbaar.Aanbeveling 27: Verbeter positie van vrijwilligers bij
fietsevenementenDe organisatie van vrijwel alle tochten en wedstrijden is in handen van
verenigingen, stichtingen en comités, en daarbij worden honderdduizenden
vrijwilligers ingeschakeld. Vrijwilligers dienen verzekerd te zijn. Om het
vrijwilligerswerk te stimuleren moet het Rijk samen met onder meer gemeenten
voor een collectieve verzekering (VWS) zorgen.Punt van aanhoudende zorg is de regelgeving waarmee de vrijwilliger in
de sport wordt geconfronteerd. Denk bijvoorbeeld aan de positie van de zogenaamde
verkeersregelaars (VenW, Justitie), die ervoor zorgen dat fietsers zonder
in conflict te komen met overige weggebruikers hun route veilig kunnen vervolgen.
De rechtspositie van deze verkeersregelaars moet worden verbeterd.Aanbeveling 28: Fietsen toestaan in beschermde gebiedenFietsers en wielrenners maken niet alleen gebruik van openbare wegen.
Ook natuurgebieden zijn in trek. In een aantal gevallen hebben sportbonden
met terreinbeherende organisaties en overheden afspraken gemaakt over het
gebruik van met name kwetsbare gebieden. Dit moet in de toekomst meer worden
gestimuleerd.Ook het gebruik van wegen en (fiets)paden in gebieden die van overheidswege
een beschermde status hebben gekregen, zoals de zogenaamde Natura 2000-gebieden,
verdient aandacht. Onduidelijk is of deze internationale status de toekomst
van grotere sportevenementen in gevaar brengt vanwege het risico van «verstoring».Het verdient aanbeveling dat het Rijk en de EU zo snel mogelijk duidelijkheid
verschaffen. Hoewel routes en parkoersen van jaar tot jaar kunnen verschillen,
moeten fiets- en wieleractiviteiten in bedoelde gebieden als «bestaand
gebruik» (LNV) worden aangeduid.Aanbeveling 29: Investeren in FietsFlitspalenInvesteer in de aanleg van FietsFlitspalen, te beginnen met de filegevoelige
gebieden. Een flitspaal telt op deze paden alle langskomende fietsers
en hun snelheid. Fietsers die zich registreren kunnen via bijvoorbeeld sms
of e-mail op de hoogte gehouden worden over hoe vaak ze langsfietsen, met
welke snelheid, met welke hartslag et cetera. Dit stimuleert het fietsen.
In de sport wordt hier al volop gebruik van gemaakt.Aanbeveling 30: OV-fiets stimulerenDe OV-fiets is een groot succes. Deze fiets is eigenlijk een aanvulling
op het reguliere openbaar vervoer in trein of bus. Belangstellenden kunnen
tegen betaling een fiets huren om op de uiteindelijke plaats van bestemming
te komen. Dit systeem kan worden uitgebreid naar bushaltes, parkeergarages
en transferia, zodat een fijnmazig netwerk voor vervoer ontstaat dat herkenbaar
en goedkoop is (VenW).In Arnhem en Nijmegen is een project gestart met een volautomatische fietsverhuurstalling
(een «bikedispenser»). Een huurder kan binnen twintig seconden
met zijn chipkaart een fiets uit het magazijn trekken. Bedrijfssponsoring
op de fietsen kan het project rendabel maken.Fietsen en winkelwagensHet aantal fietsen en fietsers in Nederland neemt gestaag toe en dat is
goed nieuws. Voor wie het vergeten is: Ons land telt pakweg 16 miljoen inwoners
en samen hebben we 18 miljoen tweewielers. Dat betekent dat Nederland de wereldranglijst
aanvoert als het gaat om fietsbezit. Nergens op deze aardbol hebben gezinnen
zoveel fietsen in de schuur of portiek staan als hier. Opvallend is ook dat
de meeste mensen hun fiets gebruiken om op het werk te komen, te winkelen
of om naar school te gaan.Ik denk dat de komende jaren steeds meer mensen de fiets zullen pakken.
De filemeldingen op de radio worden immers per dag langer en dan kan de fiets
een aantrekkelijk alternatief zijn.Met het openbaar vervoer gaat het dezelfde kant uit. De treinen puilen
regelmatig uit en vooral in de spits moet je blij zijn met een zitplaats.
Positief is dat NS het materiaal nauwelijks kan aanslepen omdat er sprake
is van een forse groei van het aantal reizigers.Voor al die mensen die graag hun fiets meenemen in de trein, is dat echter
slecht nieuws. Het zou wel eens een kwestie van tijd kunnen zijn, maar volgens
mij is straks voor fietsen in de trein geen plaats meer.Daarom moet veel meer geïnvesteerd worden in fietsen als aanvulling
op het reguliere openbaar vervoer. Natuurlijk, we kennen inmiddels de ov-fiets.
Op zo’n tachtig verschillende plaatsen kan tegen een aantrekkelijk tarief
een fiets worden gehuurd. Helaas zet het niet echt zoden aan de dijk. Daarom
wordt het tijd dat er écht serieus wordt nagedacht over de vraag hoe
het fietsgebruik na een trein- of busrit kan worden gestimuleerd. Moeilijk
is het volgens mij niet.Toen ik vorige week bij de supermarkt boodschappen deed en op zoek ging
naar een winkelwagentje, bracht dat de oplossing. Voor een halve euro krijg
je een winkelkar mee en het geld krijgt iedereen terug als de wagen weer in
de stalling wordt gebracht. Waarom passen we dit systeem niet toe met fietsen?
Ingewikkeld? Welnee! Keten bij elk station tientallen of zelfs honderden fietsen
vast aan een muur en zorg ervoor dat de tweewieler kan worden ontkoppeld met
een bankpas of ov-jaarkaart. Iedereen die de fiets niet terugbrengt, staat
automatisch geregistreerd en kan een rekening tegemoet zien. Dankzij de nieuwe
technologie kan in de toekomst bovendien elke fiets via het ingenieuze, maar
fantastische GPS-systeem precies worden gevolgd.Ik weet zeker dat er een markt voor is. Nu is het vaak zoeken om een fiets
en is het huren veel te omslachtig. Ook de nieuwe OV-chipkaart, die binnenkort
breed zal worden geïntroduceerd, biedt aanknopingspunten. En als de reguliere
OV-bedrijven het niet zien zitten, laat dan de vertrouwde fietsspecialisten
dit oppakken. Met een kleine impuls van rijk, gemeente en anderen moeten ze
over de streep te krijgen zijn. Want de fiets heeft meer dan ooit de toekomst!Joop AtsmaPublicatie: Fietsactief, juni 2007Aanbeveling 31: Uniforme toepassing van regelgevingDe aanleg van infrastructuur is veelal een verantwoordelijkheid van de
decentrale overheden. Coördinatie vanuit het Rijk (VenW) is echter gewenst,
om te voorkomen dat Nederland in een lappendeken verandert. Verkeersdeelnemers
weten dan niet wat er van hen verwacht wordt. Vooral bij de uitvoering van
het programma Duurzaam Veilig liggen nog probleempunten die snel moeten worden
opgelost:– Uitvoering van de richtlijn voor voorrang op rotondes voor fietsers
binnen de bebouwde kom– Uitvoering van de regeling Brommers op de Rijbaan.Het fietsende muziekpeloton van Crescendo uit Opende (Gr)(Foto: De feanster, Surhuisterveen)Aanbeveling 32: Afstemming verbeteren tussen wegbeheerdersVoor de middellange afstand wordt de fiets een steeds belangrijker vervoermiddel.
Juist als het drukker wordt op de weg, kiezen mensen voor de fiets vanwege
de betrouwbare reistijd. De reistijd is in sommige gevallen zelfs korter dan
per auto. Om deze middellange fietsverbindingen te verbeteren, is een goede
afstemming tussen de verschillende wegbeheerders noodzakelijk.Het Rijk (VenW) kan een belangrijke rol spelen door het stimuleren van
deze samenwerking. Wegbeheerders moeten gestimuleerd worden om rekening te
houden met fietsers, bijvoorbeeld door een jaarlijkse verkiezing van «Mijn
beste fietspad».Aanbeveling 33: Fietsenberging verplicht opnemen in BouwbesluitVeel woningen in vooral grote steden hebben geen fietsenberging meer sinds
de verplichte bergruimte uit het Bouwbesluit is verdwenen. Complete stadswijken
worden «vervuild» door her en der geparkeerde, in slechte staat
verkerende fietsen. Mogelijkheid tot stallen in huis zal leiden tot minder
fietsendiefstal, de aankoop van betere fietsen en meer gebruik van de fiets.Om die ontwikkeling te stimuleren moet de berging weer opgenomen worden
in het Bouwbesluit (WWI). Wellicht ten overvloede: veelal worden wél
eisen gesteld aan het aantal parkeerplaatsen voor auto’s dat bij woningbouw
moet worden gerealiseerd.Aanbeveling 34: Fietslessen opnemen in inburgeringcursussenFietslessen moeten een vast onderdeel uitmaken van de inburgering. Nieuwkomers
maken relatief weinig gebruik van de fiets. Iedereen moet in Nederland kunnen
fietsen en op de fiets aan het verkeer kunnen deelnemen. Daarom moet fietsvaardigheid
een onderdeel worden van inburgeringscursussen (WWI, VenW, OCenW).Aanbeveling 35: Invoeren laag BTW-tarief voor reparatiesOp dit moment geldt een tijdelijk verlaagd BTW-tarief voor fietsreparaties.
Het betreft een EU-experiment dat loopt tot en met 2010. Dit Nederlandse initiatief
is een succes. Het lage BTW-tarief maakt fietsen goedkoper en veiliger, en
stimuleert daarom het fietsgebruik in algemene zin. Ook voor de fietsvakhandel
heeft het lage tarief een positieve uitwerking.In 2009 wordt binnen de EU het experiment met het lage BTW-tarief geëvalueerd.
Inzet van Nederland moet zijn dat fietsonderhoud blijvend onder het lage tarief
wordt gebracht (Financiën).Aanbeveling 36: Invoeren laag BTW-tarief voor stallen
fietsUit een bewaakte fietsenstalling worden geen fietsen gestolen. Op plaatsen
waar mensen langere tijd hun fiets willen stallen, speelt de aanwezigheid
van een bewaakte stalling een belangrijke rol bij het gebruik van de fiets.Het stallen van een fiets valt nu onder het hoge BTW-tarief. De prijselasticiteit
is groot. Dat betekent dat kleine prijsverhogingen of prijsverlagingen een
groot effect hebben op het gebruik. Kortom, een kleine prijsverlaging kan
tot een grote stijging van de vraag leiden.Om het stallen van fietsen aantrekkelijker te maken, dient ook hiervoor
het lage BTW-tarief van zes procent ingesteld te worden. Dit geldt zeker voor
de NS-stallingen, waar mensen hun fiets stallen als onderdeel van een ketenreis.
De treinreis valt onder het lage BTW-tarief, de fietsenstalling moet worden
gezien als het verlengde van de treinreis.Ook de OV-fiets en de huurfiets moeten onder het lage BTW-tarief vallen
(Financiën).Aanbeveling 37: EU-kwaliteitsstandaard voor fietsen noodzakelijkRegelmatig worden fietsen of fietsonderdelen van inferieure kwaliteit
in Nederland en de EU aangeboden. Er is brede zorg over het toezicht op de
kwaliteit van deze ingevoerde producten. Met het oog op de veiligheid van
fietsers is een uniforme EU-kwaliteitsstandaard noodzakelijk (EZ).Aanbeveling 38: Botsvriendelijkheid auto’s bevorderenAutofabrikanten moeten rekening houden met de botsvriendelijkheid van
auto’s. Uit een zeer recente TNO-studie1
blijkt dat een fietser bij een aanrijding meestal over de motorkap heen, frontaal
tegen de voorruit en de harde raamstijlen aankomt. Een zachtere voorruit,
bijvoorbeeld door het plaatsen van een airbag die bij een botsing de harde
randen of delen van de voorruit bedekt, kan tientallen dodelijke fietsslachtoffers
per jaar schelen. Door deze nieuwe inzichten onder te brengen in EuroNcap,
worden autofabrikanten geprikkeld om tot oplossingen te komen.Daarnaast moet de veiligheid van fietsers een vast onderdeel worden van
de Europese crashtest voor auto’s. Initiatieven binnen de EU moeten
door Nederland worden gestimuleerd en ondersteund (VenW).Aanbeveling 39: Meer fietsenstallingen bij treinstationsNaast gemeenten is ook het Rijk (VenW) verantwoordelijk voor de bouw van
bewaakte en onbewaakte fietsen-stallingen bij treinstations. Op veel plaatsen
is hieraan een groot tekort. Bovendien is de kwaliteit van de bewaakte stallingen
mager. Op plaatsen waar de voorzieningen verbeterd en uitgebreid worden, blijkt
een enorme verborgen vraag. Na de vernieuwingen pakken veel meer mensen de
fiets.Met de gewenste groei van het aantal treinreizigers moet ook het fietsgebruik
worden gestimuleerd. Nu al pakt 39 procent van de reizigers de fiets in het
voortransport en negen procent in het natransport. De combinatie fiets-trein
is zeer geschikt om langere afstanden te overbruggen. Investeren in betere
fietsparkeervoorzieningen bij stations betekent bovendien het faciliteren
van de overstap van de auto op de combinatie fiets-trein. Prorail is in overleg
met provincies en grote gemeenten om fietsenstallingen op NS-stations uit
te breiden in het kader van het programma «Ruimte voor de fiets».
Gemeenten en provincies zouden voor vijftig procent moeten bijdragen aan deze
kosten.Aanbeveling 40: Meer fietsenstallingen in binnenstedenDe parkeerproblematiek in de binnensteden is groot. In veel steden zijn
te weinig plekken om de fiets te stallen. Wanneer gemeenten het fietsen willen
bevorderen dan moeten ze zorgen voor voldoende en kwalitatief goede plekken
om de fiets weg te zetten. Voor het Rijk (WWI) is hier een beperkte rol weggelegd.
In Groningen heeft de gemeente in het centrum, bij winkelcentra, scholen en
bij het station bewaakte stallingen laten plaatsen met toezichthouders.Aanbeveling 41: Aanpak fietsendiefstalJaarlijks worden in Nederland ongeveer 750 000 fietsen gestolen.
Fietsendiefstal is voor veel mensen één van de grootste ergernissen.
Er moeten daarom meer maatregelen worden getroffen die de kans op diefstal
verminderen. In eerste instantie moeten er meer goede fietsenstallingen en
aanbindvoorzieningen worden aangelegd.Daarnaast zal de pakkans van fietsendieven moeten worden vergroot en de
strafmaat moet worden verzwaard. Hier ligt een belangrijke taak voor het Rijk
(Justitie, Biza).Uit onderzoek blijkt dat mensen wiens fiets gestolen is, minder vaak een
nieuwe fiets kopen. Bestrijding van fietsendiefstal is niet alleen van belang
vanuit het oogpunt van het bestrijden van criminaliteit, maar ook om het fietsen
te stimuleren. Het landelijk register voor gestolen fietsen is met een grote
publiciteitscampagne gestart in het voorjaar van 2008. Het is belangrijk dat
fietsers ook aangifte doen van de diefstal en dat de politie werk maakt van
het opsporen én terugbezorgen van de gestolen fietsen.Het voorstel om de RAI-framenummersystematiek verplicht te stellen voor
alle fietsen die in Nederland worden verkocht, moet worden gesteund. Alle
fietsen krijgen een uniek en niet te verwijderen kenmerk. Ook moet in het
landelijk register in de toekomst op postcode gezocht kunnen worden.Politiekorpsen dienen in het bezit te zijn van voldoende en kwalitatief
goede scans om gestolen fietsen op te kunnen sporen. Hiertoe zal het minister
van Binnenlandse Zaken voldoende budget moeten reserveren.Verkoop van «moedersleutels», waarmee fietssloten geopend
kunnen worden, moet verboden worden.Concrete voorstellen moeten worden uitgewerkt in afspraken tussen Rijk
en Interprovinciaal Overleg (IPO), waarin ambities, taken en financiering
worden vastgelegd.Aanbeveling 42: Digitale Samenwerking in de brancheIn de tweewielerbranche heeft elke fabrikant z’n eigen automatiseringsysteem
en dat is voor met name de vakhandel buitengewoon lastig. Het levert veel
irritatie, regeldruk en administratieve rompslomp op. De kosten die daarmee
gepaard gaan, worden verrekend door de vakhandel. Op initiatief van BOVAG
is het project Digitale Samenwerking in de tweewielerbranche opgezet. Het
automatiseren van een tweewielerbedrijf is niet gemakkelijk en vergt vele
manuren per week (per bedrijf) om te komen tot een goed werkend systeem.Mede dankzij overheidssteun (EZ) is dit project van start gegaan. Ook
voor de tweede fase is steun onontbeerlijk.Aanbeveling 43: Fietsen agenderen in het EnergieakkoordEén van de vijf pijlers van het Energieakkoord is «Duurzame
Mobiliteit». Het accent in de uitvoeringprogramma’s van duurzame
mobiliteit ligt op de transitie naar duurzame brandstoffen. Het voorkomen
van individueel autogebruik door het stimuleren van fietsen, openbaar vervoer,
carpoolen en telewerken zijn op dit moment nauwelijks thema’s in de
uitvoering van het Energieakkoord. In de uitvoering van energie- en klimaatbeleid
zou de nadruk ook moeten liggen op besparing en niet alleen op transitie.
Bij «Duurzame Mobiliteit» gaat het dan dus vooral om fietsen en
dit hoort ook een beleidsmatige vertaling (VROM) te krijgen.Aanbeveling 44: Fietsen biedt kansen voor ontwikkelingssamenwerkingOveral ter wereld is de fiets als vervoermiddel in opkomst. Dat geldt
ook voor ontwikkelingslanden. Nederland kan laten zien dat fietsen veel voordelen
heeft en past in een modern mobiliteits- en verkeersbeleid.Zoals Nederland een naam heeft gevestigd met watermanagement, zo kan het
ook naam maken met duurzaam (stedelijk) transportbeleid, waarin de fiets centraal
staat. I-CE (Interface for cycling expertise) levert samen met de Fietsersbond
via het Bicycle Partnership Program1 kennis op
het gebied van fietsbeleid bijvoorbeeld in Brazilië, Chili, India, Zuid-Afrika
en Ghana. Hier liggen kansen voor talloze projecten (OS).Concrete voorbeelden zijn vertalingen en vertaalslagen van de Nederlandse
Fietsontwerpwijzer en het opzetten van een kennisen ontmoetingscentrum over
fietsbeleid voor het buitenland. Het Rijk kan met het internationaal uitdragen
van fietsbeleid ook een grotere stempel drukken op de wereldklimaatagenda
(VROM). In de transportsector zit de grootste groei van uitstoot. Vele miljoenensteden
als Rio de Janeiro, Pune en Kaapstad leggen honderden kilometers fietsroutes
aan en vragen om samenwerking met Nederland.Aanbeveling 45: Fietsen prioriteit geven in beleidsplannenHet Rijk moet streven naar integraal fietsbeleid. Zoals uit de aanbevelingen
en suggesties blijkt, hebben veel ministeries hierin een eigen rol. In algemene
zin wordt hieraan niet of nauwelijks aandacht besteed. Van het ministerie
van Verkeer en Waterstaat wordt een initiërende, ondersteunende en coördinerende
rol verwacht. In de beleidsplannen is aan de fiets en het fietsgebruik tot
nu toe onvoldoende aandacht gegeven. Dit is een gemiste kans.Om het fietsen en fietsbeleid in algemene zin te stimuleren, moet jaarlijks
minstens één brede publiekscampagne worden opgezet. Als variant
op de autocampagne «Rijden met je Hart» kan worden gedacht aan
het alleszeggende motto «Fiets voor je hart».2.2 Samenvatting en financieringZoals in de inleiding is aangegeven, heeft deze initiatiefnota «Fietsen
in Nederland... een tandje erbij» niet de pretentie volledig te zijn.
Beoogd is om een beeld te geven van concrete mogelijkheden om fietsbeleid
in Nederland actief te stimuleren en uit te dragen.Veel aanbevelingen zijn op korte termijn uitvoerbaar, andere suggesties
zullen op langere termijn gerealiseerd moeten worden. Om het fietsen naar
het werk aantrekkelijker te maken, zal de bedrijfsfietsenregeling moeten worden
aangepast. De hoogte van het aanschafbedrag is niet afgestemd op de huidige
marktprijzen. Verder zullen fietsreparaties en het stallen van fietsen onder
het lage BTW-tarief moeten worden gebracht. Ook wordt bepleit om voor fietsen
van en naar het werk structureel een vergoeding van negentien eurocent per
kilometer beschikbaar te stellen. Het mag niet uitmaken of iemand op de fiets
of met de auto naar het werk gaat.Eveneens worden concrete suggesties gedaan om het fietsen naar school
te stimuleren. Het fietsgebruik onder «nieuwe Nederlanders» is
relatief laag. Vooral in de steden valt dit op. Daarom wordt voorgesteld om
fietslessen op te nemen in inburgeringscursussen.Waar mogelijk is bij de verschillende aanbevelingen aangegeven welke ministeries
betrokken kunnen worden bij de daadwerkelijke uitvoering en invulling. De
eerste verantwoordelijkheid ligt bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Van dit ministerie mag een coördinerende rol worden verwacht. Andere
ministeries die een eigen rol op dit beleidsterrein kunnen en moeten opeisen
zijn de ministeries van Financiën, Binnenlandse Zaken (BiZa), Justitie,
Sociale Zaken, LNV, VROM, OCenW, Ontwikkelingssamenwerking en VWS. De afzonderlijke
ministeries hebben veelal eigen beleidsambities en middelen van waaruit fietsbeleid
kan worden gestimuleerd. Denk bijvoorbeeld aan «Schoon en Zuinig»
van het ministerie van VROM of de sportmiddelen van VWS. Daarnaast hebben
provincies, gemeenten en het bedrijfsleven een eigen verantwoordelijkheid.Om alle wensen uit te kunnen voeren, is veel geld nodig. Toch zijn er
ook aanbevelingen die met relatief weinig financiële verplichtingen gerealiseerd
kunnen worden. De nota «Mobiliteitsaanpak» van Verkeer en Waterstaat
stelt 30 miljoen euro beschikbaar voor aanvullend fietsbeleid. Dit bedrag
kan (deels) worden ingezet om aanbevelingen te realiseren. Daarnaast heeft
de CDA-fractie aanvullend tien miljoen euro gereserveerd uit de middelen,
gekoppeld aan de motie Van Geel (Algemene Politieke Beschouwingen, september
2008). Andere aanknopingspunten voor financiering vormen de zogenaamde Mobiliteitsprojecten
(totaal 106 miljoen euro), gekoppeld aan «Anders betalen voor mobiliteit»
en vanzelfsprekend de eerder vastgestelde nota «Mobiliteit».Dankzij co-financiering door provincies, gemeenten en/of het bedrijfsleven
kan een veelvoud van deze bedragen op korte termijn beschikbaar komen voor
het fietsbeleid.In een aantal gevallen zal nader onderzoek duidelijk moeten maken of er
financiële consequenties aan de voorstellen zijn verbonden. Zo lijkt
een lager BTW-tarief voor het stallen van fietsen in eerste oogopslag geld
te kosten. Het is echter ook duidelijk dat door deze tariefverlaging meer
mensen hun fiets zullen stallen, waardoor het voorstel per saldo geen of nauwelijks
aanvullende middelen vergt. Ook blijkt uit onderzoek dat dankzij de OV-fiets
het treingebruik fors toeneemt. Tegenover kosten en uitgaven staan vaak structurele
besparingen en inkomsten. Maar nog belangrijker is dat een actief
fietsbeleid vooral leidt tot een schonere en vooral gezondere samenleving.BIJLAGE 1DE ELEKTRISCHE FIETS1Eén van de meest recente vernieuwingen is de introductie van de
elektrische fiets.De E-bike is een fiets waarbij de kracht die de fietser op de pedalen
zet dankzij een elektrisch systeem wordt aangevuld, waardoor de fietser bij
wijze van spreken altijd een duwtje in de rug krijgt. Hierdoor wordt het mogelijk
om een grotere afstand te overbruggen zonder daarvoor extra inspanning te
leveren. De geruisloze motor van een elektrische fiets kan een maximumsnelheid
halen van 25 kilometer per uur. De actieradius bedraagt 80 tot 120 kilometer;
het opladen van de ingebouwde accu kan in enkele uren voor circa 4 eurocent.De elektrische fiets groeit sinds zijn verschijnen op de Nederlandse markt
in 1998 enorm in populariteit. Steeds meer mensen ontdekken de voordelen van
deze milieuvriendelijke fiets met trapondersteuning. In 2006 werden zo’n
45 000 stuks verkocht. In 2007 zijn er 89 000 stuks verkocht (GFK,
2008). De prognose die BOVAG en GFK doen voor 2008 is ruim 120 000 stuks.
Uit dit onderzoek blijkt dat het grootste deel van de huidige bezitters ouder
is dan vijftig jaar. Om de elektrische fiets ook voor andere doelgroepen (woon-werkverkeer)
interessant te maken is stimulering noodzakelijk.TNO heeft recent (juni 2008) het resultaat van een onderzoek naar de maatschappelijke
effecten van de elektrische fiets gepubliceerd.Indien het gebruik van de elektrische fiets fiscaal wordt gestimuleerd
kan dit de volgende gunstige effecten hebben op milieu, gezondheid en mobiliteit:– de gemiddelde fietsafstand voor woon-werkverkeer stijgt met de
helft– Nederlanders stappen tot 9% vaker op de fiets– het autogebruik neemt vooral bij korte afstanden af– de bereikbaarheid en uitstraling van binnensteden verbetert– er is sprake van een krachtige stimulans voor de volksgezondheid
omdat meer mensen voldoen aan de beweegnorm. Bovendien wordt potentieel 20%
van de jaarlijkse gewichtstoename van 0,5 kilogram voorkomen– er is een forse beperking aan schade voor het milieu tot 280 kiloton
minder CO2-uitstoot per jaarXNoot1De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) is in 1998 vastgesteld en werd
afgeleid van internationale richtlijnen. De norm verschilt per leeftijdsgroep
en is vastgesteld op minimaal 5 dagen in de week 30 minuten matig intensief
bewegen.XNoot2KWF Kankerbestrijding, SCK-rapport de rol van lichaamsbeweging bij preventie
van kanker, Den Haag, Nederland, 2005.XNoot3TNO, het Return on Investment Bedrijfsbewegingsprogramma (ROI-Fit), lopend
onderzoek.XNoot1TNO, TNO Preventie en Zorg, Publicatie «Meer bewegen op het Werk»,
www.tno.nl/downloads/TNO-KvL_Folder_Meer_bewegen_ op_het_werk.pdfXNoot2CBS en AVV, Bewerking BOVAG-RAI, Mobiliteit in Cijfers. Tweewielers 2008.XNoot3AVV, Bewerking BOVAG-RAI, Mobiliteit in Cijfers. Tweewielers, 2008.XNoot4Fietsersbond, «Fiets kan broeikaseffect keren». De Vogelvrije
Fietser, januari 2007.XNoot1BOVAG-RAI, Mobiliteit in Cijfers. Tweewielers. Amsterdam, 2008.XNoot2Danish Ministry of Transport, Road Directory, Copenhagen. Collection of
Cycle Concepts.XNoot3SWOV, wetenschappelijk onderzoek verkeersveiligheid, Factsheet Fietsers,
www.swov.nl.XNoot4BOVAG-RAI, Mobiliteit in Cijfers. Tweewielers. Amsterdam, 2007.XNoot5BOVAG-RAI, Mobiliteit in Cijfers. Tweewielers. Amsterdam, 2007.XNoot1Meijer en van de Ham Management Consultants, «Strategieonderzoek
fietsenbranche 2006» Hoofdbedrijfschap Detailhandel, Hoofdbedrijfschap
Ambachten en BOVAG-afdeling Tweewieler-bedrijven, 2006.XNoot2Bron: Hoofdbedrijfschap Detailhandel.XNoot3Meijer en van de Ham Management Consultants, «Strategieonderzoek
fietsenbranche 2006» Hoofdbedrijfschap Detailhandel, Hoofdbedrijfschap
Ambachten en BOVAG-afdeling Tweewieler-bedrijven, 2006.XNoot1Centraal Bureau voor de Statistiek en het Mobiliteitsonderzoek van de
Adviesdienst Verkeer en Vervoer.XNoot2Van Boggelen (Fietsberaad) en Jansen (Goudappel Coffeng),Fietsberaad,
publicatie 11b. Het effect van de toename van het aantal allochtonen en de
vergrijzing op het fietsgebruik, 2007.XNoot1Odense Bicycle Town, an example of successful promotion of bicycle traffic.
http://www.fietsberaad.nl/library/repository/bestanden/arianneWeinreich.pdfXNoot1Campagne op de fiets werkt beter Zie website www.opdefietswerktbeter.nl
Geraadpleegd November 2008.XNoot2Zie website www.zuid-holland.nl Geraadpleegd November 2008.XNoot3Zie website www.fietsenscoort.nl. Geraadpleegd november 2008.XNoot4Veilig Verkeer Nederland, campagne «op voeten en fietsen naar school».
Meer informatie op website www.veiligverkeernederland.nl. Geraadpleegd November
2008.XNoot1Zie website www.gobike.nl. Geraadpleegd november 2008.XNoot1Stichting Consument en Veiligheid: Letsel Informatie Systeem 2000–2004.XNoot1Veilig Verkeer Nederland, www.veiligverkeernederland.nl/nl/cms/home/downloads/080 624&lowbar;InbrengAO.pdf
Geraadpleegd november 2008.XNoot1Lunasee LLC ConfidentialXNoot1http://www.zonmw.nl/nl/programma-s/alle-programmas/inzicht/projecten/epidemiologie-van-visuele-beperkingen/.XNoot1TNO studie Veiligheid van fietsers bij aanrijdingen door personenautos
C. Rodarius, J. Mordaka, T. Versmissen, TNO 2008.XNoot1Stichting Interface Fior Cycling Expertise (I-CE).XNoot1Elektrische Fiets-Feiten TNO en BOVAG-RAI 2008. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31796-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl