Aanpak van jeugdcriminaliteit; Nota "Vasthoudend en effectief: versterking van de aanpak van jeugdcriminaliteit"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28292, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28292 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVasthoudend en effectiefInhoudSAMENVATTING1. Vasthoudend en effectief1.1. De urgentie van het probleem1.2. Continuïteit van beleid1.3. Het actuele beeld van jeugdcriminaliteit1.4. Versterking van de aanpak1.4.1. Uitgangspunten van de notaBestuurlijke inbeddingMinderhedenLeeftijdsbegrenzingJeugdige slachtoffersVasthoudend1.4.2. Intensivering van beleidAlgemene preventieSpeciale preventieRepressieve maatregelenEffectiviteit en informatie1.5. Status van de nota2. Ontwikkelingen in cijfersI. WAT IS DE OMVANG EN AARD VAN DE JEUGDCRIMINALITEIT?De omvang van de jeugdcriminaliteit neemt niet toe, het
beeld is stabiel. Daarbinnen zijn er echter zorgelijke ontwikkelingen.II. WORDEN DE DELICTEN GEWELDDADIGER?Vechtpartijen nemen de plaats in van verbale ruzies. Kinderen
beschikken over wapens en gebruiken die ook. In Nederland gaat het vooral
om steekwapens. We moeten zeer attent zijn op mogelijke toename van vuurwapens.III. NEEMT HET AANDEEL VAN JONGEREN UIT ETNISCHE MINDERHEIDSGROEPEN
TOE?Met name Marokkanen en Antillianen zijn oververtegenwoordigd
in het strafrechtsysteem. De tolerantie van de multiculturele samenleving
kan hierdoor onder druk komen te staan.IV. WORDEN DE DADERS JONGER?Waar vroeger het zwaartepunt lag bij 16-jarigen en ouder,
komen nu steeds meer serieuze delicten voor bij 14- en 15-jarigen. Bovendien
komt het vaker voor dat zeer jonge kinderen (8–12 jaar) al met de politie
in aanraking komen.V. NEEMT HET AANDEEL VAN MEISJES IN DE JEUGDCRIMINALITEIT
TOE?Er is vooral een stijging in de gewelddadige criminaliteit
door meisjes.VI. IS ER EEN GROEIEND AANTAL DOOR JONGEREN GEPLEEGDE
SEKSUELE DELICTEN?Het aantal minderjarigen dat een seksueel misdrijf pleegt
neemt toe.VII. IS ER EEN TOENAME IN DE PSYCHISCHE PROBLEMATIEK VAN
JEUGDIGE DELINQUENTEN?Er wordt een toename gesignaleerd van het aantal jongeren
met ernstige psychische stoornissen en meervoudige problematiekVIII. HOE IS DE ONTWIKKELING VAN GROEPSCRIMINALITEIT?In veel gevallen is sprake van groepscriminaliteit. Zowel
landelijk als lokaal is er een groot gebrek aan kennis over omvang en aard
van problematische of criminele jeugdgroepen.3. De preventieve aanpak3.1. Inleiding3.2. Algemene preventie3.2.1. Ouders en opvoeding3.2.2. ZorgJeugdzorgJeugdgezondheidszorg3.2.3. OnderwijsLeerlingbegeleiding en schoolmaatschappelijk werkBrede school/veilige schoolSamenwerking in het onderwijs3.2.4. Arbeidstoeleiding3.2.5. Vrijetijdsbesteding en sportMiddelengebruik en horecaSport3.2.6. Preventie bij jongeren uit etnische minderheidsgroepen3.2.7. De rol van de gemeenten en provincies3.3. Speciale preventie3.3.1. Risico- en beschermende factoren3.3.2. Niet-vrijblijvende opvoedingsondersteuning3.3.3. Lichte civiele maatregel3.3.4. Handhaving leerplichtwet3.3.5. SlachtofferzorgHerstelrechtelijke bemiddelingJeugdige slachtoffers van zedendelictenHuiselijk geweld4. De repressieve aanpak4.1. Inleiding4.2 Algemene maatregelen4.2.1 Screening en risicotaxatie4.2.2. Casusoverleg4.2.3. Nazorg4.2.4. Proces- en casusbewaking4.3. Specifieke maatregelen4.3.1. Veelplegers en hardekernjongeren4.3.2. Uitbreiding ITB-CRIEM4.3.3. Groepscriminaliteit4.3.4. Beneden-twaalfjarigen4.3.5. Jongvolwassenen4.3.6. Jongeren met een ernstige gedragsstoornis5. Effectiviteit en informatie5.1. Inleiding5.2. Effectiviteitstoets5.3. InformatieGeautomatiseerde systemenWetenschappelijk onderzoekInformatieuitwisseling5.4. CapaciteitWachtlijsten in de jeugdzorgPlaatsing in jeugdinrichtingenDoorlooptijden5.5. Jeugdspecialisme5.6. Regionaal beleidsoverleg5.7. Financiële paragraaf
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28292Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 179 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 292Aanpak van jeugdcriminaliteitnr. 2NOTAVasthoudend en effectiefVersterking van de aanpak van jeugdcriminaliteitInhoudSamenvatting2   1.Vasthoudend en effectief 41.1Urgentie van het probleem 41.2Continuïteit
van het beleid 5 1.3Het actuele beeld
van jeugdcriminaliteit 6 1.4Versterking van de
aanpak 7 1.4.1Uitgangspunten van
de nota 71.4.2Intensivering van
beleid10 1.5Status van de nota13    2.Ontwikkelingen in cijfers13   3De preventieve aanpak213.1Inleiding21 3.2Algemene preventie233.2.1Ouders en opvoeding23 3.2.2Zorg233.2.3Onderwijs25 3.2.4Arbeidstoeleiding273.2.5Vrijetijdsbesteding
en sport28 3.2.6Preventie bij jongeren
uit etnische minderheidsgroepen30 3.2.7De rol van gemeenten
en provincies31 3.3Speciale preventie33 3.3.1Risico- en beschermende
factoren333.3.2Niet-vrijblijvende
opvoedingsondersteuning343.3.3Lichte civiele maatregel35 3.3.4Handhaving leerplichtwet36 3.3.5Slachtofferzorg374.De repressieve aanpak394.1Inleiding39 4.2Algemene maatregelen404.2.1Screening en risicotaxatie404.2.2Casusoverleg41 4.2.3Nazorg424.2.4Proces- en casusbewaking43 4.3Specifieke maatregelen44 4.3.1Veelplegers en hardekernjongeren444.3.2Uitbreiding ITB474.3.3Groepscriminaliteit484.3.4Beneden-twaalfjarigen494.3.5Jongvolwassenen50 4.3.6Jongeren met een
ernstige gedragsstoornis51    5Effectiviteit en informatie515.1Inleiding515.2Effectiviteitstoets52 5.3Informatie535.4Capaciteit57 5.5Jeugdspecialisme595.6Regionaal beleidsoverleg60 5.7Financiële paragraaf60   BIJLAGEN1 Bijlage 1Overzicht van de aanbevelingen in het advies van de Commissie-Van
Montfrans en de resultaten daarvan Bijlage 2Resultaat van onderzoek decentrale projecten Bijlage 3Overzicht van
huidige interventiemogelijkheden  Bijlage 4Overzicht van
capaciteit en programma's van Justitiële Jeugdinrichtingen  Bijlage 5Overzicht van
ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening binnen de partners
in de jeugdstrafrechtketen  Bijlage 6Overzicht van
taken en verantwoordelijkheden van de actoren in de jeugdstrafrechtketen Bijlage 7Financieel overzicht
van de beleidsvoorstellen 1SAMENVATTINGDe huidige jeugdcriminaliteit vormt een serieuze bedreiging van de maatschappelijke
orde. Door ouders, leerkrachten, winkeliers en anderen wordt het gedrag van
een deel van de jongeren als onaanvaardbaar ervaren. Dit kan het vertrouwen
van burgers in de overheid en de rechtsstaat ondermijnen. Een afnemend vertrouwen
in de overheid vormt een voedingsbodem voor intolerantie, gemakzucht en onverschilligheid
ten opzichte van de betrokken jongeren. Criminele jongeren hebben niet de toekomst. In een vroegtijdig stadium en met grote
vasthoudendheid dienen de jongeren die van het rechte spoor afwijken te worden
teruggeleid. Dat is in het belang van de samenleving, hun sociale omgeving
en uiteindelijk ook van henzelf.De afgelopen periode is veel dynamiek op het terrein van de jeugdcriminaliteit
ontwikkeld. In het kader van het Programma Jeugdcriminaliteit (Van Montfrans)
is een scala van activiteiten ondernomen, die met elkaar hebben bijgedragen
aan een sterk geactiveerd veld van actoren. Het merendeel van de 37 aanbevelingen
is uitgevoerd, maar er is nog meer gebeurd. In de praktijk zijn tal van initiatieven
genomen om «het opvoedkundig klimaat» waarin jongeren opgroeien
te verbeteren. Er wordt gewerkt aan veiliger scholen, meer ondersteuning van
ouders bij de opvoeding, beter georganiseerde jeugdzorg, directe interventies
bij criminele jongeren na overleg (casusoverleg). In veel steden wordt de
overlast van groepen jongeren actief tegengegaan. Preventie heeft de afgelopen
jaren veel nadruk gekregen, en de vele daarbij betrokken partners zijn gaandeweg
hun activiteiten beter onderling gaan afstemmen. De samenwerking is minder
vrijblijvend geworden.Het kabinet vindt het hoopgevend dat creatieve vormen zijn gevonden om
de jeugdcriminaliteit aan te pakken. Rond het probleem van de jeugdcriminaliteit
is veel elan gegenereerd. Dit lijkt zich te vertalen in een stabiel beeld
van de totale jeugdcriminaliteit; de vermogenscriminaliteit neemt zelfs af.
De cijfers blijven echter onacceptabel hoog. Zorgelijker nog is het feit dat
de ernst van de feiten lijkt toe te nemen. Er is onder jongeren meer geweld
dan bijvoorbeeld tien jaar geleden. Een belangrijk deel van de jeugdcriminaliteit
komt bovendien voor rekening van jongeren uit etnische minderheidsgroepen.
Dit feit kan niet leiden tot aparte wet- en regelgeving, maar resulteerde
wel in meer maatwerk in de uitvoering van sancties en maatregelen.Het komt er nu op aan de resultaten van het beleid te consolideren, succesvolle
initiatieven te systematiseren en eventuele ontbrekende schakels te realiseren.
Deze nota biedt inzicht in de mogelijkheden en wenselijkheden daarvan. Bij
de ontwikkeling van de voorstellen is het veld geconsulteerd en soms direct
betrokken geweest. Bij de voorstellen gaat het soms om initiatieven die al
in gang zijn gezet, in andere gevallen is een extra inzet nodig en op een
aantal punten dienen nieuwe interventie- en begeleidingsvormen van de grond
te komen.In de algemeenpreventieve sfeer zijn nieuwe
ontwikkelingen te melden die hoopvol stemmen. Het in gang gezette nieuwe beleid
rond opvoeding(sondersteuning), zorg, onderwijs, arbeidstoeleiding, vrije-tijdsbesteding
en veiligheid staat – voor zover relevant – in de nota beschreven;
indien nodig dient dit nog verder te worden aangescherpt. Daarbij kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan het stimuleren van de totstandkoming van veilige scholen
en een verdere versterking van de regierol van de gemeente.Veel winst is volgens het kabinet te behalen in het
sluitend maken van de zorg, de begeleiding én de sanctionering van
jongeren die crimineel gedrag vertonen. Hun ouders dienen hier nadrukkelijk
bij te worden betrokken. Het kabinet ziet daartoe mogelijkheden middels de
volgende intensiveringen of innovaties:– het systematisch betrekken van ouders bij de afdoening en het
vervolg na politiecontacten van minderjarigen;– het creëren van de mogelijkheid om ouders met drang, en zonodig
dwang, opvoedingsondersteuning te geven;– het stimuleren van een stringentere handhaving van de leerplichtwet;– het stimuleren van herstelrechtelijke bemiddeling;– de ontwikkeling van een screeningsinstrument om voor jongeren
(en hun ouders) de meest geschikte interventie te kunnen bepalen;– de landelijke invoering van zogenoemd casusoverleg direct na politiecontact
tussen betrokken partijen (zoals in diverse steden in ontwikkeling is);– het opzetten van stelselmatige en verplichte nazorg na jeugddetentie,
de PIJ-maatregel en zonodig ook een taakstraf;– de ontwikkeling van een systeem om toezicht te houden op de procesgang
en de betrokken jongere;– de uitbreiding van de individuele trajectbegeleiding voor hardekernjongeren
(zes maanden) en beginnend criminele jongeren met een hoog risico;– uitbreiding van de mogelijkheden tot nachtdetentie;– het beter gebruik maken van de huidige wettelijke gronden voor
preventieve hechtenis– zonodig uitbreiding van de huidige wettelijke bepalingen voor
voorlopige hechtenis om schorsing onder strenge voorwaarden breder te kunnen
toepassen;– politie ondersteunen bij hun meer op veelplegers en hardekernjongeren
gerichte aanpak in de regio's;– het ontwikkelen van een speciale benadering voor groepen jongeren
die overlast veroorzaken of criminele activiteiten ondernemen;– het ontwikkelen van een speciale benadering voor jongvolwassen
daders;– versterking van de forensische diagnostiek ten behoeve van jeugdige
daders met een stoornis;– ontwikkeling van een effectiviteitstoets voor programma's en projecten
op het terrein van de jeugdcriminaliteit;– verbetering van de informatievoorziening rond criminele jeugdigen;– het stimuleren van (onder andere longitudinaal) onderzoek naar
jeugdcriminaliteit;– bevordering van informatie-uitwisseling tussen instanties door
het wegnemen van obstakels in de privacysfeer;– grote aandacht voor problemen met betrekking tot capaciteit- en
doorlooptijden;– versterking van het jeugdspecialisme bij politie en OM;– verbetering van het regionale overleg tussen partners rond jeugdcriminaliteit.Jeugdcriminaliteit is een complex probleem waarvoor een gezamenlijk en
breed gedragen aanpak noodzakelijk is. Met deze voorstellen (die zijn doorgerekend
ten behoeve van toekomstige besluitvorming) meent het kabinet dat de ontwikkelde
dynamiek rond de jeugdcriminaliteit kan worden benut en te versterkt. Bij
volledige uitvoering worden de totale kosten van de voorstellen geraamd op
ruim 150 miljoen Euro per jaar.1. Vasthoudend en effectief1.1. De urgentie van het probleemDe aard en omvang van de huidige jeugdcriminaliteit vormt een serieuze
bedreiging van de maatschappelijke orde. Op diverse locaties en in veel instellingen
wordt het gedrag van een deel van de jongeren als onaanvaardbaar ervaren.
Overlast op straat, winkeldiefstal, seksuele intimidatie in zwembaden, geweld
in het uitgaansleven en rond de voetbalstadions zijn voorbeelden van jeugdig
gedrag dat de burgers schokt en als onacceptabel wordt ervaren. Anti-sociaal,
intimiderend en crimineel gedrag van jongeren is een grote zorg voor ouders,
leerkrachten, politiemensen en voor de samenleving als geheel. Maar uiteindelijk
gaat het ook om een probleem van de jongeren zelf.Het afglijden naar een criminele levensstijl is desastreus voor het verdere
verloop van hun leven. Criminele en anti-sociale jongeren hebben niet de toekomst; zij zijn onvoldoende in staat deze op een constructieve
wijze vorm te geven. De negatieve ontwikkeling van een deel van de jongeren
in Nederland dient in de knop te worden gebroken en te worden verlegd naar
een gezondere levensstijl. Een ferme aanpak van deze jongeren is in het belang
van de samenleving, van hun ouders en uiteindelijk ook van hen zelf.De oorzaken van het probleem van de jeugdcriminaliteit zijn veelvoudig
en complex. Individualisering, migratie en sociaal-economische factoren spelen
een rol. Het zijn oorzaken die moeilijk zijn aan te pakken. Toch kan aan het
jeugdcriminaliteitsprobleem veel worden gedaan, namelijk door de (probleem)jongeren
dichter op de huid te zitten. Dat jongeren op weg naar volwassenheid experimenteren
met hun levensstijl is begrijpelijk. Zij moeten een eigen plek veroveren in
de maatschappij en tarten daarbij soms de gangbare normen. Aan jongeren wordt
daarom veel ruimte geboden. Maar deze ruimte kan makkelijk misbruikt worden.
Jongeren dienen vaak zonder veel tegendruk, zonder duidelijke eisen en verwachtingen,
hun weg te vinden. Normen die vanzelfsprekend geacht worden, blijken dat niet
te zijn indien zij niet van jongs af aan worden ingeprent. Ouders staan in
de huidige samenleving voor een moeilijke taak, en dat geldt zeker voor hen
die van elders komen. Zij behoeven daarbij ondersteuning.De jeugdcriminaliteit dient stringent te worden aangepakt. Daarbij is
het allang niet meer zo dat deze aanpak zich beperkt tot politie en justitie.
In het onderwijs wordt bijvoorbeeld gestreefd naar veilige scholen, vanuit
de jeugd- en gezinszorg wordt ouders opvoedingsondersteuning aangeboden, er
wordt overlegd met vertegenwoordigers van minderheden, er is een scala van
welzijns- en hulpverleningsprojecten. Uiteindelijk is er het optreden van
de politie en de aanpak door justitie wanneer het niet meer anders kan. In
de afgelopen jaren is er veel verbeterd; talloze instanties zijn «gewonnen»
voor de gedachte dat zij een rol hebben bij het voorkomen van problemen.Met deze nota over de aanpak van de jeugdcriminaliteit wordt een versterking
van de aanpak ingezet. Deze wordt gezocht in een systematische, vasthoudende
en verscherpte benadering van het probleem. Er is een grote winst te behalen
in het sluiten van het net rond jongeren die problemen veroorzaken teneinde
hen weer op het rechte spoor te krijgen. Voorkomen moet worden dat jongeren
met politie en justitie in aanraking komen; dat is een taak van ouders, onderwijs,
jeugdzorg en welzijnswerk. Indien dat toch het geval is, zijn ook andere instanties
aan zet om te zorgen dat dat niet opnieuw het geval zal zijn: de aansluiting
tussen de jeugdzorg en politie en justitie dient te worden versterkt.
En bij de relatief kleine groep van hardnekkige criminele jongeren dient een
strakkere aanpak te worden gerealiseerd met repressieve middelen.1.2. Continuïteit van beleidIn 1994 verscheen het rapport Met de neus op de feiten van de commissie-Van Montfrans. Dat rapport had als doel oplossingen
aan te dragen voor het probleem van de jeugdcriminaliteit. Het devies van
de commissie-Van Montfrans – vroegtijdig, snel en consequent –
is nog steeds actueel. De uitbreiding van de kennis over risicofactoren die
ertoe leiden dat jongeren het slechte pad opgaan, maakt het mogelijk in een vroeger stadium in te grijpen. Het belang van een zo snel mogelijke reactie na het plegen van een delict wordt
allerwegen ingezien en daar wordt hard aan gewerkt. Ook is er steeds meer
overeenstemming over het belang om consequent
op normoverschrijdingen te reageren.In het verlengde van het rapport van de commissie Van Montfrans werd in
de afgelopen jaren uitvoering gegeven aan het programma jeugdcriminaliteit.
Tal van initiatieven werden genomen in de preventieve, repressieve en curatieve
sfeer. Daarbij ging het enerzijds om pogingen de efficiëntie van interventies
te verbeteren, zoals het wegwerken van wachtlijsten voor residentiële
opvang en behandeling en het verkorten van de doorlooptijden in de jeugdstrafrechtsketen.
Anderzijds werden nieuwe initiatieven genomen die erop waren gericht de kwaliteit
en daarmee de effectiviteit van overheidsoptreden te verbeteren.Het merendeel van de 37 aanbevelingen van de commissie van Montfrans werd
uitgevoerd.1 Het gaat hierbij om inhoudelijke
en organisatorische zaken. Voor jongeren onder de twaalf werd een Stop-reactie
ontwikkeld, die in twee jaar tijd 8,4% van de verwijzingen naar de Halt-bureaus
uitmaakt. Teneinde het geweld op televisie en video's terug te dringen werd
het Nicam opgericht. Scholen werden gestimuleerd om een veilig schoolklimaat
te creëren; extra conciërges werden aangesteld en het schoolverzuim
werd aangepakt. De arbeidsvoorziening voor ex-delinquente jongeren werd verbeterd;
de wet op de Jeugdzorg staat in de steigers; via het grotestedenbeleid en
het integraal veiligheidsbeleid is het gemeentelijke veiligheidsbeleid gestimuleerd.
Het aantal coffeeshops en gokkasten werd teruggedrongen.In de sanctiesfeer werd de Halt-afdoening uitgebreid naar andere delicten;
jaarlijks vinden ruim 20 000 afdoeningen via Halt plaats. Er is intensieve
begeleiding van de jeugdreclassering gerealiseerd voor hardekernjongeren en
afglijdende jongeren. De behandelplannen in de jeugdinrichtingen zijn verbeterd.
Er werd een cliënt-volgsysteem ontwikkeld en het jeugd-OM werd uitgebreid.
Het aantal taakstraffen opgelegd aan jeugdigen verdubbelde in vier jaar tijd
tot 13 000 in 2001. Na een succesvolle proef wordt nachtdetentie voor
jeugdigen landelijk ingevoerd. De capaciteit van justitiële jeugdinrichtingen
groeide in vier jaar tijd van ruim 1500 tot 2150 plaatsen.De zogenaamde Van Montfransgelden zijn in het kader van de projecten jeugd
en veiligheid sinds 1994 bij het Grotestedenbeleid ondergebracht.Resumerend kan het kabinet voortbouwen op zes belangrijke resultaten:– het onderwerp jeugdcriminaliteit is hoog op de agenda komen te
staan bij alle betrokkenen;– er zijn veel organisatorische verbeteringen aangebracht, zoals
een versterking van de politiële jeugdtaak, van het jeugd-OM, meer plaatsen
in justitiële jeugdinrichtingen en de landelijke invoering van jeugdreclassering; – er is een inhoudelijke uitbreiding van het instrumentarium gerealiseerd,
in de preventieve, repressieve en curatieve sfeer, zoals de introductie van
het programma Communities that Care, kleinschalige justitiekantoren, individuele
trajectbegeleiding, betere behandelplannen en experimenten met nachtdetentie;– er is meer onderling overleg tussen de ketenpartners (bijvoorbeeld
in de vorm van arrondissementale platforms jeugdcriminaliteit) en er zijn –
vooral op preventie gerichte – buurtnetwerken– gemeenten hebben jeugd- en veiligheidsbeleid ontwikkeld en geïmplementeerd
mede in het kader van het grotestedenbeleid, het integraal veiligheidsbeleid
en het Bestuursakkoord Nieuwe Stijl (BANS)– scholen hebben initiatieven genomen om veiligheid op scholen te
verbeterenDe totale jeugdcriminaliteit is de laatste jaren stabiel gebleven; de
ernst van de criminele gedragingen neemt echter nog steeds toe. Het beleid
lijkt succesvol te zijn geweest in het afremmen van de over enkele decennia
stijgende lijn. Desalniettemin is een intensivering van de aanpak aangewezen.
Daarbij kan worden voortgebouwd op de dynamiek die zich lokaal en in de praktijken
rond jeugdcriminaliteit heeft ontwikkeld. Van veel van de in gang gezette
ontwikkelingen is nog niet een eindfase bereikt; en sommige interventies dienen
te worden versterkt.Aan de verkorting van de doorlooptijden in jeugdstrafzaken wordt bijvoorbeeld
hard gewerkt, maar ze zijn nog veel te lang. En het sanctiebeleid is nog niet
consequent genoeg. Het komt te vaak voor dat jongeren een lichte sanctie opgelegd
krijgen, die zij niet goed uitvoeren. In plaats van een vervangende vrijheidsstraf
krijgen zij te veel «herkansingen». Daar komt bij dat het, na
uitvoering van een sanctie, ontbreekt aan verplichte begeleiding en nazorg –
en die zijn juist nodig om de goede resultaten vast te houden.1.3. Het actuele beeld van jeugdcriminaliteitOndanks alle inspanningen stemt het beeld van de jeugdcriminaliteit niet
optimistisch. Geconstateerd moet worden dat het probleem van de jeugdcriminaliteit
de afgelopen jaren ernstiger is geworden. Het totale aantal politiecontacten
is de laatste jaren weliswaar stabiel, maar het geweld is toegenomen en er
heeft een verdere concentratie plaatsgevonden in bepaalde wijken en onder
bepaalde groepen. Met name de toename van het geweld baart ernstige zorgen.Het totale aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten is
de laatste jaren stabiel gebleven (rond de 47 000). Dit is een verbetering
ten opzichte van 1996 (circa 51 000).Gedurende de laatste jaren kwam 4,2 procent van alle jongeren tussen de
12 en 17 jaar in aanraking met de politie. Onderzoek waarbij jongeren zelf
wordt gevraagd aan te geven of zij zich schuldig maakten aan normovertredingen
(het gaat hierbij bijvoorbeeld ook om zwartrijden in het openbaar vervoer)
schommelt al meer dan tien jaar rond de 37 procent. Dergelijke percentages
zijn onaanvaardbaar hoog. Het beeld wordt zorgelijker indien we kijken naar
de aard van de gepleegde delicten.De vermogenscriminaliteit onder jongeren laat een dalende tendens zien,
maar het aantal aanhoudingen voor geweld tegen personen stijgt. In het jaar
2000 werden circa 9000 jongeren gehoord vanwege geweldsdelicten (met name
voor mishandeling, diefstal met geweld en misdrijven tegen het leven). Er
moet van worden uitgegaan dat het werkelijke aantal vele malen hoger ligt,
omdat niet alle delicten worden aangegeven. Bovendien wordt er – na
aangifte – lang niet altijd een dader gevonden. Het totale aantal
door de politie geregistreerde geweldsdelicten (dus inclusief onbekende daders)
nam in de loop van de jaren negentig toe van 50 300 (1990) tot 86 600
rond de eeuwwisseling. Een belangrijk deel hiervan zal voor rekening komen
van jeugdige daders.Het lijkt dus gerechtvaardigd te stellen dat de jeugdcriminaliteit naar
zijn aard ernstiger wordt. Een onverantwoord groot aantal van de jongeren
schrikt er klaarblijkelijk niet voor terug geweld te gebruiken. Opmerkelijk
is dat het aandeel van de meisjes daarbij sterk toeneemt. Lag de verhouding
tussen jongens en meisjes in 1980 nog op 15 : 1, in 2000 is dit verschoven
naar 6 : 1 (met name mishandeling). Daarbij komt dat jongeren zich op steeds
jongere leeftijd schuldig lijken te maken aan strafbare feiten. Dit blijkt
met name uit de cijfers van het Openbaar Ministerie. Het aandeel van 12-,
13- en 14-jarigen in het totaal van het aantal ingeschreven zaken steeg tussen
1995 en 2000 respectievelijk van 2,99 naar 3,53, van 7,66 naar 8,61 en van
14,32 naar 15,19 procent. Lichte, maar duidelijke stijgingen, zeker gezien
het feit dat de percentagens voor 16- en 17-jarigen stabiel bleven (respectievelijk
rond de 26 en 27%).In de nota Criminaliteit in relatie tot de integratie
van etnische minderheden (CRIEM-nota, 1997) werd reeds gesteld dat
het aandeel van jongeren uit etnische minderheidsgroepen in de justitiële
statistiek bovenproportioneel was. Het daadwerkelijke aandeel is moeilijk
vast te stellen omdat alleen naar geboorteland wordt geregistreerd; jongeren
van de tweede of derde generatie worden dus niet meegerekend. In de Integrale Veiligheidsrapportage (BZK, 2000) is op basis
van de HKS-cijfers uit 1998 gemeld dat een op de vier verdachten van 12–24
jaar in het buitenland geboren is. Per bevolkingsgroep verschillen deze cijfers
vanzelfsprekend. Verhoudingsgewijs zijn jongeren van de Nederlandse Antillen,
Marokko en de rest van Afrika, voormalig Joegoslavië en Oost-Europa het
sterkst vertegenwoordigd.Vorenstaande cijfers geven een indicatie van de ernst en aard van jeugdcriminaliteit.
Zij worden gepresenteerd (en in hoofdstuk 2 nader uitgewerkt) in de wetenschap
dat een systematisch beeld van de criminaliteit onder jongeren en de reactie
daarop nog steeds moeilijk te geven is. Een betere informatievoorziening is
wenselijk met de aantekening dat dit geen eenvoudige zaak is omdat lang niet
alle jeugddelicten worden aangegeven, er verschuivingen zijn in opsporingsprioriteiten,
en verschillende soorten registratiesystemen door de verschillende instanties
worden gebruikt. Belangrijk voor burgers is vooral de wereld die achter de
cijfers schuilgaat.De omvang en de ernst van de jeugdcriminaliteit heeft een dusdanige vorm
aangenomen dat vrijwel iedereen in het onderwijs en de jeugdzorg, en van politie
en justitie als ervaringsdeskundige gekwalificeerd kan worden. Ter voorbereiding
van deze nota is met veel van deze «ervaringsdeskundigen» gepraat.
Uit deze gesprekken kwam een gedeeld gevoel van urgentie naar voren. Een effectieve
aanpak van de jeugdcriminaliteit blijkt een taai gevecht, maar de intenties
en het instrumentarium dat in de afgelopen jaren is ontwikkeld wijzen in de
juiste richting. Gesproken kan worden van een algemeen probleem, dat zich
desalniettemin concentreert in de grote steden (of delen daarvan), onder sommige
groepen en op speciale plaatsen.1.4. Versterking van de aanpak1.4.1. Uitgangspunten van de notaGegeven de urgentie van de problematiek wil het kabinet niet wachten met het aanwijzen van de noodzakelijke intensiveringen van het beleid.
In de nota Criminaliteitsbeheersing werd onderhavige
nota reeds aangekondigd. Een geloofwaardig criminaliteitsbeleid kan niet zonder
een stevig fundament speciaal voor de jeugd. Daarbij kiest het kabinet voor
de volgende uitgangspunten.Bestuurlijke inbeddingBij de versterking van het beleid dient te worden bedacht dat verschillende
bestuurslagen betrokken zijn. Op rijksniveau is
de verantwoordelijkheid voor het jeugdbeleid gespreid over de departementen
van VWS (jeugdhulpverlening, algemeen jeugdbeleid), OCenW (onderwijs, leerplicht),
BZK (veiligheidsbeleid, politie, grote-stedenbeleid en CRIEM-beleid) SZW (arbeidstoeleiding)
en Justitie (jeugdcriminaliteit, jeugdstrafrecht, ITB-CRIEM). De provincies zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdhulpverlening
(Jeugdzorg). De gemeenten hebben de regie inzake
het lokale jeugd- en veiligheidsbeleid en de handhaving van de leerplichtwet.
In de uitvoering dragen verschillende instanties een grote eigen verantwoordelijkheid.Het kabinet realiseert zich dat een stringente aanpak van de jeugdcriminaliteit
alleen kan worden gerealiseerd indien de verschillende bestuurslagen en uitvoeringsorganisaties
systematisch op elkaar afstemmen. De samenwerking tussen de bestuurslagen
wordt gestimuleerd door middel van het grotestedenbeleid en het Bestuursakkoord
Nieuwe Stijl (Bans). Ten aanzien van de uitvoering beschikt het kabinet over
de volgende middelen: directe aansturing, facilitering en instrumentering.
Deze middelen verschillen per organisatie. Naast deze (financiële) middelen
is er echter het appèl dat in deze nota besloten ligt. Van de verschillende
instanties en organisaties wordt gevraagd en verwacht dat zij hun verantwoordelijkheid
voor het maatschappelijk probleem van de jeugdcriminaliteit zullen nemen.MinderhedenUitgangspunt van het justitiële minderhedenbeleid is eenheid in de
rechtshandhaving. Rechtsgelijkheid en rechtsbescherming gelden onverkort voor
een ieder die Nederlands staatsburger is of zich in Nederland bevindt. Toch
kunnen de ogen niet gesloten worden voor de oververtegenwoordiging van jongeren
uit minderheidsgroepen in de justitiële organisaties. Integratie van
minderheden in de Nederlandse cultuur, voor zover dat noodzakelijk is voor
de handhaving van de sociale orde en de rechtsorde, is uitgangspunt van kabinetsbeleid.
Het kabinet acht het niet acceptabel als groepen jongeren zich verzetten tegen
gangbare omgangsvormen ennormen. Het acht dit eens temeer onwenselijk omdat
dit zich kan keren tegen de betrokken bevolkingsgroepen en hun jeugdige leden.In de verschillende preventieve activiteiten en bij de uitvoering van
justitiële maatregelen kan beter worden aangesloten bij de specifieke
culturele kenmerken van de betrokkenen. Initiatieven van betrokken bevolkingsgroepen
worden door het kabinet gewaardeerd en gefaciliteerd. In het algemeen geldt
dat de aanpak van probleemjongeren staat of valt met de betrokkenheid van
deze gemeenschappen zelf. In dit verband zijn goede ervaringen opgedaan met
de Marokkaanse en met de Antilliaanse gemeenschap.LeeftijdsbegrenzingDeze nota heeft voornamelijk betrekking op de leeftijdsgroep tot 18 jaar.
Ten eerste gaat de regelgeving (jeugdstrafrecht, burgerlijk wetboek, wet op
de jeugdhulpverlening) in beginsel uit van een leeftijdsgrens van achttien
jaar; tot die leeftijd kent zij een pedagogische invalshoek. Ten tweede valt
een aantal voorzieningen – zoals Halt, de Raad voor de Kinderbescherming, de jeugdreclassering en de (gezins)voogdij – op 18-jarige
leeftijd weg. Ten derde is de positie van jongvolwassenen anders dan die van
minderjarigen: zij vallen niet meer onder het ouderlijk gezag, zijn niet meer
verplicht naar school te gaan, en bouwen aan een zelfstandige toekomst.Het is om die redenen wenselijk voor de groep van jongvolwassenen specifiek
beleid te ontwikkelen. De aandacht voor deze doelgroep zou verloren kunnen
gaan in het beleid voor minderjarigen. Een aantal van de hier voorgestelde
maatregelen is overigens wel ook op jongvolwassenen van toepassing zijn. Daarnaast
zal het kabinet apart aandacht gaan besteden aan de bestrijding van criminaliteit
door jongvolwassenen. Het kabinet stelt zich ten aanzien van kinderen onder
de twaalf jaar op het standpunt dat de civielrechtelijke aanpak dient te woren
gehandhaafd, aangevuld met de landelijk ingevoerde Stop-reactie op normovertredingen.Jeugdige slachtoffersJeugdcriminaliteit is niet alleen een probleem van daders maar ook van
hun slachtoffers. Er is alle reden om ook aan hen speciale aandacht te besteden.
Jonge daders hebben veelal geen of weinig besef hebben van wat ze slachtoffers
aandoen; dit bepaalt in een aantal gevallen de ernst van de delicten. Het
is in pedagogische zin belangrijk dat de jeugdige dader verantwoording neemt
voor zijn daden tegenover het slachtoffer. Het jeugdstrafrecht kent de mogelijkheid
van de schadevergoedingsmaatregel en de Wet-Terwee is evenzeer van toepassing
op minderjarigen. Ook door bemiddeling tussen dader en slachtoffer (indien
gepast en eventueel zonder dat ze elkaar ontmoeten) kunnen afspraken gemaakt
worden over herstel van de schade en excuses.Indien het slachtoffer zelf jong is, zijn er nog aanvullende redenen zorgvuldig
met zijn lot om te gaan. Het tijdig bieden van adequate hulpverlening is van
belang voor het verwerken van de gebeurtenissen. Daarmee wordt voorkomen dat
slachtoffers de rest van hun leven last blijven houden van niet verwerkte
pijn, angst en woede. Dit lijkt meer in het bijzonder van belang in geval
van verwaarlozing of seksueel misbruik. In geval van seksueel misbruik bestaat
er een verhoogde kans dat het slachtoffer, bij het ontbreken van adequate
hulpverlening, later zelf dader wordt. Ook het getuige zijn van geweld gedurende
de kindertijd kan ernstige sporen achterlatenVasthoudendBij de vormgeving van een vasthoudende en effectieve aanpak staat de noodzaak
van aansluiting en samenwerking tussen de organisaties voorop. Meer in het
bijzonder dient een koppeling tussen de instanties van het (vrijwillige/preventieve)
jeugdbeleid, het onderwijs en politie en justitie te worden gerealiseerd.
Ter illustratie kan worden gewezen op het Jongeren Opvang Team (JOT) in Amsterdam
waar dagelijks door alle betrokken instanties de jongeren die met de politie
in aanraking komen worden «gescreend» en afspraken worden gemaakt
over een sluitende aanpak. De betrokkenen laten zich leiden door het besef
dat ze het alleen samen kunnen. Indien probleemjongeren zijn gesignaleerd
dienen zij door de instanties niet meer te worden «losgelaten».
Vrijblijvendheid in de reactie op probleemgedrag dient te worden uitgesloten.
Dit vertaalt zich in een aanpak die bestaat uit de hierna te noemen voorstellen
voor nieuwe beleidsmaatregelen. Er is samenhang tussen de voorstellen, maar
het geheel laat voor een volgend kabinet de mogelijkheid open om keuzes te
maken. In een implementatieplan zullen, afhankelijk van de keuzes die gemaakt
worden, de stappen beschreven worden die gezet moeten worden
om de voorstellen te realiseren, en de tijd die daarmee is gemoeid.1.4.2. Intensivering van beleidHet kabinet is van mening dat de na de commissie Van Montfrans ingeslagen
weg goed is. Ontwikkelingen in de samenleving en opgedane ervaringen nodigen
nu uit tot een kwaliteitsslag. Deze wordt gezocht in een aanpak die in het
teken van vasthoudendheid en effectiviteit komt te staan. Met deze nota kiest
het kabinet voor een betere uitvoering van bestaande
maatregelen; een intensivering daar waar nodig; nieuwe initiatieven waar «gaten» in de aanpak
zijn geconstateerd.Richting, ruimte, resultaat en rekenschap zijn leidraad. De concretisering
vindt plaats in het plan van aanpak voor de implementatie.Algemene preventieHet voorkomen van jeugdcriminaliteit begint bij een goed algemeen jeugd-,
onderwijs-, arbeidstoeleidings- en veiligheidsbeleid (de zogenoemde primaire preventie). Meer nog dan thans het geval is zullen
de op deze terreinen actieve organisaties zich dienen te richten op de ontwikkeling
van goed burgerschap onder jongeren. De ouders worden als primair verantwoordelijke
opvoeders beschouwd en als zodanig ondersteund indien dat nodig is. Ook een
actief beleid ten aanzien van sport en vrije-tijdsbesteding wordt door het
kabinet van belang geacht. Over de samenhang tussen de rol van ouders en de
taken van de overheid zal het kabinet binnenkort met een standpunt komen in
reactie op het RMO-advies Aansprekend opvoeden.Het beleid ten aanzien van veilige scholen zal worden versterkt. De totstandkoming
van brede scholen, waarin kinderen een groter deel van de dag op een constructieve
wijze kunnen doorbrengen, zal worden gestimuleerd. Het schoolmaatschappelijk
werk zal worden uitgebreid teneinde de begeleiding van individuele leerlingen
te verbeteren. Tevens zal het ministerie van OCenW de samenwerking met de
verschillende instanties rond de school (zoals de jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg)
verder verbeteren. Daartoe zullen in het kader van BANS afspraken worden voorgesteld
die erop zijn gericht de vrijblijvendheid in de samenwerking te doorbreken.
De sluitende aanpak van de arbeidstoeleiding van schoolverlaters wordt verbeterd.Ten aanzien van jongeren uit etnische minderheidsgroepen is het CRIEMbeleid
doorgezet. Gemeenten worden gestimuleerd voor deze jongeren een systematisch
beleid te ontwikkelen. Daartoe wordt onder andere de inzet van best practices bevorderd. Een voorbeeld van een systematische benadering
zijn de preventiestrategieën ten behoeve van de jeugd in de wijk, zoals Communities that Care. Deze strategie is gericht op een
doelgerichte analyse van de jeugdproblematiek in aandachtswijken en een doelgerichte
inzet van veelbelovende interventieprogramma's. Het kabinet zal ook over deze
aanpak een standpunt innemen in reactie op het RMO-advies Aansprekend opvoeden.Jeugd en veiligheid is een van de thema's in het integrale veiligheidsprogramma
1999–2002. In de afgelopen jaren zijn vele actiepunten op dit vlak gerealiseerd.
Naar verwachting zal het nieuwe kabinet een tweede Integraal Veiligheidsprogramma
(IVP) en een Landelijke Veiligheidsnota voor Gemeenten uitbrengen. In beide
zal jeugd waarschijnlijk een belangrijk thema vormen. Veiligheidsbeleid wordt
met name lokaal vormgegeven en deze nota zal daarom nadrukkelijk ingaan op
de bijdrage die gemeenten en andere lokale partners kunnen leveren aan de
aanpak van de lokale jeugd- en veiligheidsproblematiek.Speciale preventieBij jongeren die in risicosituaties verkeren (de secundaire preventie)
is aanvullend beleid aangewezen. In dit verband is het in kaart brengen van
de risicofactoren van groot belang; daaronder vallen ook biologische factoren.
Een cumulatie van risicofactoren (indien onvoldoende gecompenseerd door beschermende
factoren) verhoogt de kans op crimineel of anti-sociaal gedrag. Het onderzoek
naar dit zogenoemde levensloopmodel zal worden bevorderd. Nu al is duidelijk
dat vroegtijdige signalering van problemen mogelijk en noodzakelijk is. Het
onderwijs, de jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg spelen hierbij een cruciale
rol. Een nauwe samenwerking tussen deze instanties is aangewezen.Een belangrijke mogelijkheid voor gerichte preventieve actie is het contact
van een jongere met de politie. Een politiecontact is strafrechtelijk relevant,
maar is tevens een signaal voor een mogelijk problematische achtergrond van
de jongere. Veel meer dan thans het geval is kan dit contact worden benut
voor een beoordeling c.q. signalering van de problemen van jongeren en in
hun thuissituatie. Zonodig kan deze gevolgd worden door een grondiger screening.
Het is van belang dat de ouders worden betrokken bij de reactie op en de afhandeling
van de normoverschrijding van de jongere. In het project «Justitie en
opvoedingsondersteuning» worden thans de mogelijkheden voor de koppeling
tussen de politie en ondersteuning van hen uitgewerkt.Het eerder genoemde Amsterdamse JOT is een voorbeeld van casusoverleg
over probleemjongeren dat zonder meer veelbelovend kan worden genoemd (er
zijn in andere steden vergelijkbare initiatieven). Het biedt de mogelijkheid
met korte lijnen snel, consequent en vasthoudend te opereren. Een landelijke
invoering van dergelijke casusoverleggen is aangewezen. Indien zich evidente
opvoedingsproblematiek voordoet en de ouders onwillig zijn hierbij ondersteuning
te accepteren zullen vormen van drang of dwang (via de kinderrechter) noodzakelijk
zijn. Het kabinet bekijkt of het huidige civiele maatregelenpakket voldoende
geschikt is om dit te realiseren. Ook een betere handhaving van de leerplichtwet
biedt de mogelijkheid ouders nadrukkelijker op hun verantwoordelijkheid voor
hun kinderen te wijzen.Repressieve maatregelenIndien een jongere in aanraking komt met politie en justitie is een vasthoudende
en effectieve interventie noodzakelijk teneinde recidive te voorkomen (ook
wel tertiaire preventie genoemd). De hiervoor
genoemde screening en casusoverleggen bieden hiertoe een belangrijke eerste
mogelijkheid. Hiermee kunnen interventies «op maat» worden bewerkstelligd.
Voor zogenoemde veelplegers en harde-kernjongeren worden aanvullende maatregelen
getroffen, zoals een ruimere toepassing van voorlopige hechtenis, uitbreiding
van de individuele trajectbegeleiding (itb), nachtdetentie en internaatvoorzieningen
als Glen Mills, en de opbouw van een DNA-databank voor jeugdige plegers van
ernstige delicten.Een belangrijke rem op de effectiviteit van sancties is het gebrek aan
nazorg. Een strafrechtelijke interventie dient te worden gevolgd door een
traject waarmee voorkomen wordt dat de jongere terugvalt in zijn oude levensstijl.
Deze nazorg is thans te willekeurig geregeld. In geval van jeugddetentie,
een PIJ-maatregel en individuele trajectbegeleiding zal daarom verplichte
nazorg worden ingevoerd. Deze zal worden uitgevoerd door de (jeugd)reclassering.
In dit verband zal worden bekeken in hoeverre de huidige wetgeving voldoende
armslag biedt voor de invoering van deze verplichting.Een effectieve aanpak staat of valt vervolgens met een nauwkeurige bewaking
van de afdoening van de delicten. Screening, interventie en nazorg dienen
een sluitend traject te vormen voor de betrokken jongeren en de instanties
die zich daarmee bezighouden. Als sluitstuk wordt voorgesteld vanaf het eerste
politiecontact tot en met de nazorg procesbewaking en casusbewaking in te
voeren. Deze zullen respectievelijk ter hand worden genomen door het Openbaar
Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming. Voor jongeren met een ernstige
gedragsstoornis zal de organisatie van de forensische diagnostiek worden geoptimaliseerd.Effectiviteit en informatieBeleid en uitvoering van de vele programma's en projecten is nog teveel
een zaak van goede bedoelingen. Er bestaat te weinig zicht op de effectiviteit
van gehanteerde methodieken en werkwijzen. De wijkgerichte preventiestrategie Communities that Care vormt een voorbeeld van een goede
werkwijze. De keuze van de methodieken wordt bepaald door gebleken effectiviteit
of veelbelovendheid. Het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn ontwikkelde
hiertoe een gids waarin voor de aanpak van verschillende risicofactoren best
practices staan beschreven. Deze werkwijze kan op de verschillende terreinen
van de uitvoering algemener worden toegepast.In de sfeer van behandelprogramma's wordt in het Verenigd Koninkrijk en
Canada gewerkt met een zogenoemde accreditatiecommissie. Alleen de programma's
die door deze commissie van deskundigen positief zijn beoordeeld komen voor
financiering in aanmerking. Dit model van toetsing door experts zal ook in
Nederland worden ingevoerd. Momenteel worden de voorbereidingen getroffen
om penitentiaire programma's langs deze lijn te beoordelen. Dit zal ook voor
het jeugdstrafrecht gaan gebeuren. Van de uitvoeringsorganisaties van justitie
zal worden verlangd dat zij hun projecten of programma's laten toetsen op
hun effectiviteit. Daarbij zal gebruik gemaakt kunnen worden van de recentelijk
door justitie ontwikkelde recidive-monitor.Zoals eerder geconstateerd bestaat er – ondanks een grote hoeveelheid
aan registraties en metingen – geen eenduidig zicht op de ontwikkelingen
in de aard en omvang van de jeugdcriminaliteit. Ook ten aanzien van de vordering
van jongeren in de verschillende justitiële trajecten is de informatievoorziening
onvoldoende op elkaar afgestemd en niet eenduidig. Daarom werd door justitie
het Cliëntvolgsysteem Jeugdcriminaliteit ontwikkeld, dat systematisch
kan worden toegepast. Ten behoeve van het inzicht in risico- en beschermende
factoren zal longitudinaal onderzoek worden bevorderd.Bij de informatie-uitwisseling tussen justitiële en andere instanties
gaat speciale aandacht uit naar de privacywetgeving. Op basis van de huidige
wetgeving is een Handreiking geschreven die met
name gemeenten inzicht geeft in de bestaande mogelijkheden voor informatie-uitwisseling.
Er zal bovendien een helpdesk worden ingericht
om betrokken partijen te adviseren over privacyproblematiek. Onder andere
op basis van de ervaringen hiermee zullen onwenselijke blokkades in het realiseren
van een sluitende aanpak tussen instanties worden weggenomen, ook door aanpassing
van regelgeving.Ten aanzien van de capaciteit van de verschillend instanties is een reeds
forse capaciteitsintensivering gestart. De wachtlijsten in de jeugdzorg en
het gebrek aan detentiecapaciteit zijn onwenselijk en onacceptabel. Zij vloeien
voort uit de toegenomen ernst van de jeugdproblematiek; het kabinet stelt
zich op het standpunt dat de capaciteit zoveel mogelijk gelijke tred hieraan
moet houden. Met betrekking tot de doorlooptijden in jeugdstrafzaken
is in 2001 een start gemaakt met een stevige aanpak. De eerder genoemde casusoverleggen
kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan een efficiëntere procesgang
voor jongeren. Het jeugdspecialisme bij de politie, het OM en de ZM zal worden
versterkt.1.5. Status van de notaMet voornoemde voorstellen, die hierna zullen worden aangevuld en toegelicht
meent het kabinet een grote winst te kunnen behalen in de aanpak van de jeugdcriminaliteit.
De urgentie van de problematiek vraagt om een vasthoudende en effectieve aanpak.
Hoewel onderzoek en analyse van de jeugdproblematiek van belang blijft, is
gekozen voor een praktische benadering. De nota beoogt vooral aan te sluiten
bij het bestaande beleid en de uitvoering daarvan. Daarenboven zijn in de
lokale praktijk tal van initiatieven genomen waar nieuw beleid op kan worden
geënt.Het kabinet acht het hoopgevend dat creatieve vormen zijn gevonden om
de jeugdcriminaliteit aan te pakken. Het komt erop aan resultaten daarvan
te consolideren, te systematiseren en aan te vullen waar nodig. Vanuit dit
uitgangspunt zijn diverse voorstellen geformuleerd. De realisering daarvan
kan fasegewijs geschieden. De financiële consequenties van de nota worden
om die reden in globale bedragen genoemd. De besluitvorming omtrent prioritering
en fasering is voorbehouden aan het volgende kabinet. Een in samenwerking
met alle betrokken departementen op te stellen implementatieplan is voor de
discussie daaromtrent een goede basis. Dit plan zal ook een monitoring- en
evaluatiesysteem beschrijven waarmee gevolgd kan worden in hoeverre de doelstellingen
van deze nota worden bereikt, aansluitend bij de VBTB-systematiek.2. Ontwikkelingen in cijfersZoals in hoofdstuk 1 gesteld, doet zich een aantal zorgelijke ontwikkelingen
voor in de jeugdcriminaliteit. Sommige daarvan zijn op grond van statistisch
materiaal geconstateerd, andere zijn gesignaleerd door deskundigen uit de
praktijk. Hieronder worden deze ontwikkelingen vragenderwijs gesignaleerd
en toegelicht in een paar stellingen en wordt aangegeven in hoeverre het beschikbare
cijfermateriaal hiervoor een onderbouwing kan bieden. Het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) verricht thans een studie naar de
ontwikkeling van jeugdcriminaliteit in West-Europese landen en de effectiviteit
van de aanpak daarvan.I. WAT IS DE OMVANG EN AARD VAN DE JEUGDCRIMINALITEIT?De omvang van de jeugdcriminaliteit neemt niet toe, het
beeld is stabiel. Daarbinnen zijn er echter zorgelijke ontwikkelingen.Onderzoek op basis van de politiecijfers en de WODC-zelfrapportagestudies
(Kruissink en Essers 2001) wijst uit dat de geregistreerde jeugdcriminaliteit
zich de laatste jaren lijkt te stabiliseren, zij het op een hoger niveau dan
in de voorgaande jaren. Na een daling aan het einde van de jaren tachtig is
sprake geweest van een licht stijgende tendens. In de periode 1997 t/m 2000
lijkt er sprake van een neiging tot stabilisatie.Door de politie gehoorde minderjarige
verdachten199747 263 199846 372 199947 960200047 161Indien we het we het aantal gehoorde minderjarigen relateren aan het totaal
aantal 12- tot en met 17-jarigen in ons land (de jeugdpopulatie) zien we een
soortgelijke ontwikkeling.Zo bedroeg in 1990 het aandeel gehoorde minderjarige verdachten 3,3% van
de totale jeugdpopulatie. In de jaren 1997 t/m 2000 schommelt dit percentage
rond de 4,2.De toekomst zal moeten uitwijzen of deze stabilisatie blijvend van aard
is. De self-reportcijfers wijzen er in elk geval wel op dat de jeugdcriminaliteit
zich stabiliseert. Volgens de laatste meting (gegevens 1998) heeft 37% van
de jongeren zich schuldig gemaakt aan een strafbaar feit. Dat percentage schommelt
al meer dan tien jaar rond dezelfde waarde. Voor wat betreft de aard van de
criminaliteit kan op basis van de politiecijfers geconcludeerd worden dat
de vermogenscriminaliteit – hoewel de laatste jaren in absolute zin
gestaag afnemend – nog steeds de grootste delictcategorie vormt. De
categorie vernieling komt veel minder vaak voor doch is groeiende.Vernieling 199512,6%200117 %Het meest zorgelijke is echter dat volgens de politiecijfers jongeren
in toenemende mate gehoord worden voor geweldmisdrijven. Sinds 1980 is de
delictcategorie «geweld tegen personen» (t.w.: mishandeling, diefstal
met geweld, afpersing en misdrijven tegen leven en persoon) bijna verviervoudigd.Geweld tegen personen1980228620008919Bezien over de laatste jaren (1998 t/m 2000) is zelfs sprake van een extreme
stijging.II. WORDEN DE DELICTEN GEWELDDADIGER?Vechtpartijen nemen de plaats in van verbale ruzies. Kinderen
beschikken over wapens en gebruiken die ook. In Nederland gaat het vooral
om steekwapens. We moeten zeer attent zijn op mogelijke toename van vuurwapens.Hiervoor is al gesteld dat er met name bij de categorie «geweldsdelicten»
onder jongeren de laatste jaren sprake is van een forse groei. De veronderstelling
dat de jeugdcriminaliteit zich «verhardt», dat wil zeggen, dat
er sprake is van meer geweldsdelicten,wordt door de ontwikkeling op basis
van de politiecijfers ondersteund.Ten aanzien van juist dit type delicten mag aan politiecijfers meer waarde
worden toegekend dan wanneer het gaat om niet al te ernstige, soms «slachtofferloze»
delicten. Niet alleen is het aangiftepeil hoger dan bij minder ernstige delicten,
ook zal de politie zich meer opsporingsinspanningen (moeten)
getroosten omdat het om delicten gaat die voor veel onrust zorgen (Van der
Laan e.a, 1998). Werden in 1980 bijna 2300 jongeren door de politie gehoord
wegens het plegen van een geweldsdelict, twintig jaar later loopt dit aantal
op tot circa 9000: bijna een verviervoudiging. Deze (absolute en relatieve)
toename is vooral terug te vinden bij de delicten mishandeling, diefstal met
geweld, en misdrijven tegen het leven en persoon. Geweld wordt veel meer door
jongens dan door meisjes gepleegd. In 2000 ging het om circa 7700 jongens
tegen zo'n 1200 meisjes. In de loop der jaren is wel sprake van een zich wijzigende
verhouding.Geweldsdelicten: verhouding
jongens/meisjes198015:1 199010:12000 6:1Geweldscriminaliteit onder meisjes komt dus nog steeds veel minder voor
dan bij jongens maar bij de meisjes is wel sprake van een veel sterkere groei
dan bij de jongens. Opvallend hierbij is het toenemend aantal meisjes dat
wordt verdacht van mishandeling. Het is de vraag in hoeverre de gestegen geweldscijfers
een weerspiegeling zijn van de werkelijkheid. Er kunnen zich in de praktijk
diverse vertekenende factoren voordoen die de politiecijfers in positieve
dan wel negatieve zin kunnen beïnvloeden (zie hiervoor Bol e.a., 1998).
Naar alle waarschijnlijkheid is er sprake van zowel een toename van geweldsdelicten
in de werkelijkheid als van een verhoogde aandacht van politie en opsporing
voor deze specifieke misdrijfcategorie (Kruissink en Essers, 2001).Bekijken we de instroom van strafzaken met minderjarigen bij het Openbaar
Ministerie dan zien we een soortgelijke ontwikkeling als bij de politiecijfers:
de laatste jaren een redelijk stabiel niveau (totaal aantal ingeschreven zaken
ligt in de periode 1998–2000 rond de 26 000), gepaard gaand met
een stijging in de afgelopen vijf jaar van geweldszaken tegen minderjarigen.
Dit geldt vrijwel alle soorten van geweld, maar is bijzonder sterk bij mishandeling,
verkrachting en bedreiging. Sinds 1996 is het aantal geweldszaken met jongeren
met bijna een kwart toegenomen (Jaarverslag 2000, Openbaar Ministerie). Al
met al lijken de voorgaande analyses op de verschillende gegevensbronnen de
stelling te rechtvaardigen dat er sprake lijkt van een verschuiving van verbaal
naar fysiek geweld.De meeste onderzoeken kunnen geen direct antwoord geven op de vraag of
er sprake is van toenemend wapenbezit onder jongeren.De zelfrapportage-onderzoeken van het WODC kunnen dat tot op zekere hoogte
wel.Uit deze studies komt naar voren dat in 1992, 1994 en 1996 respectievelijk
13%, 20% en 21% van de jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 17 jaar naar
eigen zeggen in het voorgaande (school)jaar een of meer keren een wapen bij
zich heeft gedragen. Een kwart van deze jongeren zegt altijd een wapen bij
zich te dragen, drie kwart slechts een enkele keer of alleen in het weekend.
In negen van de tien gevallen betreft het steekwapens. Een echt vuurwapen
wordt door 2% van de jongeren genoemd.III. NEEMT HET AANDEEL VAN JONGEREN UIT ETNISCHE MINDERHEIDSGROEPEN
TOE?Met name Marokkanen en Antillianen zijn oververtegenwoordigd
in het strafrechtsysteem. De tolerantie van de multiculturele samenleving
kan hierdoor onder druk komen te staan.Reeds in 1997 werd in de Nota Criminaliteit in relatie tot de integratie
van etnische minderheden gewezen op de bovenproportionele betrokkenheid van
jongeren uit etnische minderheidsgroepen bij criminaliteit.Diverse onderzoeken wijzen op een oververtegenwoordiging van etnische
minderheidsgroepen in het strafrechtelijk systeem beginnend bij de HKS-registratie
van de politie, de registratie bij het OM, tot en met de penitentiaire inrichtingen.
Uit een analyse van de HKS-registratie over de jaren 1998 en 1999 (Landelijke
criminaliteitskaart 1999, ABRIO/Dienst Nationale recherche Informatie, nog
te verschijnen) blijkt dat voor wat betreft de totale geregistreerde criminaliteit
de Antillianen net als in 1998 de grootste oververtegenwoordiging hebben.
Hun verdachtenaandeel is ruim 6,5 keer groter dan het landelijke aandeel.
Op de tweede plaats staan de verdachten met als herkomstgebied «Overig
Afrika», gevolgd door verdachten uit voormalig Joegoslavië, Marokko
en het voormalig Oostblok. Van alle gedetineerden in penitentiaire inrichtingen
is thans meer dan de helft (53,7%) in het buitenland geboren.Ook voor wat betreft de jeugd is sprake van een bovenmatige betrokkenheid
van jongeren uit etnische minderheidsgroepen bij criminaliteit. Enige actuele
informatie over dit belangrijke aspect is te vinden in de HKS-gegevens, zoals
die zijn gepresenteerd in de Integrale Veiligheidsrapportage (BZK, juli 2000).In het HKS wordt van elke verdachte het geboorteland geregistreerd. Daarnaast
wordt ook de nationaliteit van de verdachte vastgelegd. Momenteel geeft geen
van beide indicatoren een volledig dekkend beeld van de herkomst van de verdachten.
Uit demografische gegevens blijkt zelfs dat het overgrote deel van de hier
wonende jeugdige bevolking uit etnische minderheidsgroepen tweede en derde
generatie is, en dus in Nederland geboren.Op basis van het HKS kan dan ook alleen een deel van de criminaliteitsproblematiek
onder de zgn. eerste generatie etnische minderheden worden beschreven: mogelijk
delinquent gedrag van de tweede generatie wordt niet in kaart gebracht.Uit de HKS-analyse (1998) blijkt dat ongeveer één op de
vier jeugdige verdachten in de leeftijdsgroep van 12 t/m 24 jaar (24%) in
het buitenland geboren is. Dit aandeel is gelijkelijk verdeeld over de meer
traditionele herkomstlanden (Marokko, Nederlandse Antillen, Suriname en Turkije)
en de zogeheten nieuwe herkomstlanden (Oost-Europa, voormalig Joegoslavië,
West-Europa, Afrika en overig). Na Nederland volgt Marokko: een op de twintig
jeugdige verdachten heeft als geboorteland Marokko. Verdachten met geboorteland
gelegen elders in West-Europa, Afrika (excl. Marokko) en de Nederlandse Antillen
volgen met een procentueel aandeel van elk circa 3. Bezien we de cijfers per
bevolkingsgroep dan blijkt dat de verdachtenpopulaties onder jeugdigen geboren
in de Nederlandse Antillen, Marokko en de rest van Afrika, voormalig Joegoslavië
en Oost-Europa, naar verhouding het grootst zijn. Van de totale populatie
jeugdige verdachten uit een bepaald geboorteland is het percentage harde-kernjongeren
afkomstig uit de volgende landen het hoogst:Percentage hardekernjongerenMarokkanen20%Surinamers13% Antillianen12%Turken10%Uit het zelfrapportage-onderzoek van het SCP blijkt dat jongeren behorende
tot etnische minderheden zich vaker schuldig maken aan delinquent gedrag dan
autochtone Nederlandse jongeren. Jongeren die tot een etnische minderheid
behoren, zeggen vaker een geweldsdelict te hebben gepleegd (18%) dan autochtone
jongeren (11%) en zeggen ook vaker een vermogensdelict te hebben gepleegd
(9% versus 7%). Voor vernielingen werden geen verschillen gemeten. Ruim 14%
van de jongeren die tot een etnische minderheid behoren, zegt het afgelopen
jaar in aanraking met de politie te zijn geweest wegens een strafbaar feit;
onder autochtone jongeren is dat ruim 11% (NIBUD/SCP, 2000).Bedacht dient te worden dat criminaliteit onder etnische minderheden net
zoals bij criminaliteit onder autochtonen vooral een probleem van jongens
is. Zo schommelt het aandeel van de autochtone meisjes dat in het HKS staat
ingeschreven als verdachte al jaren rond de 15%. Bezien we de criminaliteit
onder jongeren uit etnische minderheidsgroepen naar geslacht dan valt op dat
ook hier de jongens het grootste aandeel in de criminaliteit voor hun rekening
nemen, zij het dat er wel verschillen zijn per land van herkomst. Opvallend
zijn de betrekkelijk lage percentages voor meisjes van Turkse (4–12%)
en Marokkaanse herkomst (7–11%), en de relatief hoge percentages bij
Antilliaanse (18–22%), Surinaamse meisjes (14–20%) en meisjes
afkomstig uit het voormalig Joegoslavië (20–30%). Ook hier geldt
weer de opmerking dat de cijfers betrekking hebben op de eerste generatie.Tot slot: hoewel bovenstaande onderzoeken duidelijk laten zien dat bepaalde
groepen jongeren uit etnische minderheidsgroepen sterk oververtegenwoordigd
zijn is het – gegeven de huidige stand van de registratiepraktijk –
niet mogelijk ontwikkelingen over een reeks van jaren aan te geven.IV. WORDEN DE DADERS JONGER?Waar vroeger het zwaartepunt lag bij 16-jarigen en ouder,
komen nu steeds meer serieuze delicten voor bij 14- en 15-jarigen. Bovendien
komt het vaker voor dat zeer jonge kinderen (8–12 jaar) al met de politie
in aanraking komen.Aanwijzingen voor een mogelijke verjonging binnen de jeugdcriminaliteit
zijn slechts te vinden met behulp van bronnen waarbij de leeftijd van de jongere
ook daadwerkelijk wordt geregistreerd. Op dit punt is het aantal beschikbare
bronnen zeer beperkt. Momenteel kan slechts op basis van één
bron (te weten OM-data) een uitspraak over een al dan niet optredende verjonging
bij de categorie serieuze delicten, worden gedaan.De CBS-politiecijfers bieden geen inzicht
in de leeftijdsontwikkeling van jeugdige delinquenten. In de landelijke registratie
kan slechts onderscheid worden gemaakt in minderjarigen (12–17 jaar)
en meerderjarigen (18 jaar en ouder). Inzicht in de leeftijdsontwikkeling
van jeugdige delinquenten kan uit deze bron dan ook niet worden verkregen.Elke twee jaar verricht het WODC self report onderzoek onder jongeren op landelijke schaal, waarbij informatie wordt ingewonnen
over criminele gedragingen van jongeren van 12–17 jaar. Doel van het
onderzoek is zicht te krijgen op de minder ernstige delinquentie van jongeren.
Het WODC zelfrapportage-onderzoek maakt wel onderscheid naar leeftijd. Hoewel
deze onderzoeken dus wel toelaten dat er uitspraken worden gedaan over verschuivingen
binnen bepaalde leeftijdscategorieen, moet wel worden bedacht dat deze uitspraken
betrekking hebben op de zgn. «kleine criminaliteit», ofwel «veelvoorkomende
criminaliteit».Uit de meest recente self-reportstudie (Kruissink en Essers, 2001) valt –
op basis van de bij deze studies gehanteerde onderzoeksmethodiek – niet
af te leiden dat jeugdige daders steeds jonger worden.Een verlaging van de leeftijd waarop jongeren aanvangen met het plegen
van delicten – een in de praktijk vaak te beluisteren opvatting –
is in de gegevens dan ook niet terug te vinden. Het accent ligt nog altijd
bij de 16- en 17-jarigen en in mindere mate bij de 15-jarigen. Met betrekking
tot delinquent gedrag onder kinderen jonger dan 12 jaar maakt een andere WODC-studie
(Van der Laan e.a, 1998) gewag van ontbrekende dan wel moeizaam op gang komende
registraties ((Zie Grapendaal, Van der Veer, Essers 1996). Wel blijkt uit
eenmalig self-report onderzoek onder kinderen van 8 tot en met 11 jaar dat
jonge kinderen zich in aanzienlijk geringere mate schuldig maken aan «strafbare»
feiten. Slechts bij zaken als «andere kinderen lastig vallen»
en brandstichting (lees «fikkie stoken») scoorden zij hoog. (Zie
Van der Laan, Spaans, Essers, 1997). Analyse van self-reportgegevens geven
dus geen ondersteuning aan het statement dat jeugdige daders jonger worden,
althans niet voorzover het de lichtere vormen van criminaliteit betreft.Met behulp van OM-DATA (de landelijke database
van het Parket-Generaal met gegevens over vervolging en berechting in eerste
aanleg) kan wel een uitspraak worden gedaan over veronderstelde leeftijdsverschuivingen
met betrekking tot de meer serieuze delicten. Een nadere analyse van de instroom
van strafzaken bij het OM ten aanzien van strafrechtelijk minderjarigen over
de periode 1995 tot en met 2000 verschaft het volgende inzicht.In de periode 1995–2000 is in absolute zin wel degelijk sprake van
een substantiële groei van het aantal ingeschreven strafzaken jonge delinquenten.
Ter illustratie: het aantal ingeschreven zaken mbt 12-jarigen in 2000 ligt
ca. 30% hoger dan in 1995 en is mbt 13-jarigen in 2000 tov 1995 met bijna
een kwart toegenomen.Aantal ingeschreven zaken 12-jarigen13-jarigen19956881766 20009022201Bezien we de leeftijdsopbouw per instroomjaar dan kan wel worden gesteld
dat er sprake is van een lichte verschuiving naar de lagere leeftijdscategorieën.Procentueel aandeel 12–14-jarigen     12-jarigen13-jarigen14-jarigen19952,99%7,66%14,32%20003,53%8,61%15,19%Bij de categorieën 16- en 17-jarigen daalden deze percentages.Procentueel aandeel 16–17-jarigen 16-jarigen17-jarigen 199526,14%28,61%200025,10%26,82%Hoewel het nog steeds om zeer geringe aantallen gaat kan op basis van
deze analyse wel gesproken worden van een verschuiving naar de lagere leeftijdscategorieën
ofwel een zekere verjonging.Tot slot zou een nadere analyse van de registratie bij de Halt-bureaus
(aantal Halt-verwijzingen en vanaf mei 1999 incl. verwijzingen naar de Stop-reactie)
nog enige argumenten pro of contra de veronderstelde verjonging kunnen verschaffen.
Vanaf 1999 worden voor het eerst cijfers over de leeftijden van HALT-cliënten
opgenomen. In 1999 (Stop als experiment vanaf 1 mei '99) wordt de categorie
12-minners apart onder de Halt-verwijzing vermeld. Vanaf 2000 worden
alle jongeren jonger dan 12 jaar als Stop-reactie geregistreerd. Echter een
Stop-reactie is een vrijwillig en vrijblijvend aanbod aan ouders van 12-minners
en is geen strafrechtelijk instrument.Nadere analyse van deze registratie van de leeftijdsopbouw van jongeren,
die in 1999 en 2000 naar een Halt-bureau zijn doorverwezen, rechtvaardigt
de stelling dat er sprake lijkt te zijn van een zekere verjonging: een lichte
toename in de categorieën 12- t/m 14 jaar.Stop- en Haltverwijzingen 12–12 jaar13 jaar14 jaar15 jaar16 jaar17 jaar 19997,2%10,3%18,2%21,2%18,9%13,6%8,8%20008,4%10,3%18,5%21,6%18,5%13,2%8,3%V. NEEMT HET AANDEEL VAN MEISJES IN DE JEUGDCRIMINALITEIT
TOE?Er is vooral een stijging in de gewelddadige criminaliteit
door meisjes.Uit de politiestatistieken over de geregistreerde criminaliteit valt al
sedert jaren af te lezen dat jongens voor veel meer criminaliteit zorgen dan
meisjes. Toch valt uit diezelfde cijfers op te maken dat het aandeel van de
meisjes in de totale geregistreerde criminaliteit onder jongeren gedurende
een aantal jaren gestaag toeneemt.In de jaren tachtig schommelde dit aandeel tussen de 9,5% en 11,5%. Vanaf
het begin van de jaren negentig groeide dit percentage tot boven de 12. Vanaf 1995
tot en met het jaar 2000 bevindt dit percentage zich bijna continu boven de
13,3 (1999: 13,8). De self-reportgegevens kunnen de verschillen tussen jongens
en meisjes bevestigen, zij het dat de gevonden verschillen tussen de seksen
volgens die bron minder groot zijn. Wellicht heeft dat te maken met de geringere
ernst van veel feiten waar in het self-report onderzoek naar gevraagd wordt
(zie ook Kruissink en Essers, 2001). Een opmerkelijke verschuiving vindt plaats
bij de geregistreerde geweldscriminaliteit op basis van de politiecijfers:
lag de verhouding jongen:meisje twintig jaar geleden op 15:1, thans (2000)
is die verhouding aanzienlijk gewijzigd in ruim 6:1. Bij de categorie vermogensdelicten
schommelt de verhouding jongen-meisje al sedert jaren rond de 5:1.Wanneer de cijfers voor de jongens en meisjes met elkaar worden vergeleken,
valt op dat naar verhouding het misdrijf mishandeling bij de meisjes
in enkele jaren tijd zeer sterk is toegenomen.Door de politie gehoorde jongens/meisjes
wegens mishandeling  JongensMeisjes 1985147915219952320479 20004163919VI. IS ER EEN GROEIEND AANTAL DOOR JONGEREN GEPLEEGDE
SEKSUELE DELICTEN?Het aantal minderjarigen dat een seksueel misdrijf pleegt
neemt toe.In de politiestatistieken wordt op basis van de CBS-standaardclassificatie
geen onderscheid gemaakt in seksuele misdrijven. Indien we echter onder seksuele
misdrijven verstaan: «verkrachting», «aanranding der eerbaarheid»
en «overige seksuele misdrijven», kan de ontwikkeling van deze
categorie seksuele misdrijven als volgt worden beschreven. In de jaren tachtig
schommelde het aantal door de politie gehoorde minderjarige verdachten van
seksuele misdrijven tussen de 300 en 400, waarna van een echte groei sprake
is vanaf het midden van de jaren negentig.Minderjarigen gehoord wegens
seksueel misdrijf1980436 1995584 2000888Bekijken we de afzonderlijke delicten in 2000 dan valt op dat ten opzichte
van 1990 «aanranding der eerbaarheid» met factor 3,5 is toegenomen.
Jongeren hebben zich ook veel vaker schuldig gemaakt aan verkrachting (factor
2,3). Ook bij de categorie «overige seksuele misdrijven» is sprake
van een forse groei (factor 2,1).In het Jaarverslag 2000 van het OM wordt gesproken over meer geweldszaken
met jongeren. Hieronder worden tevens de strafzaken mbt verkrachting en aanranding
begrepen. Ook op basis van deze bron blijkt duidelijk sprake van een toename:
2000 tov 1996 (verkrachting: + 22%; aanranding: + 40%).Hoewel we spreken over de delictcategorie met het kleinste aandeel in
de totale geregistreerde criminaliteit onder jongeren (1,9%) is dit gegeven
de ernst van de delicten toch een zorgwekkende ontwikkeling.VII. IS ER EEN TOENAME IN DE PSYCHISCHE PROBLEMATIEK VAN
JEUGDIGE DELINQUENTEN?Er wordt een toename gesignaleerd van het aantal jongeren
met ernstige psychische stoornissen en meervoudige problematiekDe indruk bestaat dat het aantal jeugdigen met psychische, psychiatrische
en meervoudige problematiek toeneemt. Harde cijfers omtrent deze ontwikkeling
zijn echter niet voorhanden. We moeten volstaan met de constatering dat functionarissen
uit het veld deze toename signaleren.VIII. HOE IS DE ONTWIKKELING VAN GROEPSCRIMINALITEIT?In veel gevallen is sprake van groepscriminaliteit. Zowel
landelijk als lokaal is er een groot gebrek aan kennis over omvang en aard
van problematische of criminele jeugdgroepen.Bij de aanpak van jeugdcriminaliteit is het groepsaspect nog te vaak onderbelicht,
terwijl het leeuwendeel van de jeugdcriminaliteit daadwerkelijk in groepsverband
wordt gepleegd. Ook de commissie-Van Montfrans signaleerde, dat bij de aanpak
van jeugdcriminaliteit het groepselement tot nu toe te weinig aandacht kreeg.
Het blijkt in de praktijk niet eenvoudig om goed zicht te krijgen op het bestaan,
de omvang en de aard van problematische en criminele jeugdgroepen zowel landelijk
als lokaal.Uit een in 1998 verrichte terreinverkenning (Hakkert ea, 1998), blijkt
dat jeugdcriminaliteit veelal samen met anderen wordt gepleegd, al wil dat
nog niet zeggen dat jongeren altijd tot vaste groepen behoren. Veel criminaliteit
wordt gepleegd door twee of drie personen die slechts weinig verbondenheid
hebben met elkaar.Uit deze terreinverkenning blijkt verder «... dat het niet eenvoudig
is criminele jeugdgroepen te identificeren. Niet iedere jeugdgroep is meteen
een delinquente groep. Jongeren hebben een scala van redenen om een groep
te vormen. Daarnaast is ook niet iedere delinquente jeugdgroep een bende...».
Uit een nadere analyse van de politiecijfers en van zelfrapportage-onderzoek
blijkt voorts dat «jeugdcriminaliteit vaak in groepsverband wordt gepleegd,
maar dat dit niet voor alle delicten geldt. Mededaderschap scoort het hoogst
bij vernieling, drugsdelicten, intimidatie, brandstichting en betrokkenheid
bij rellen». Een belangrijke conclusie uit dit onderzoek is de constatering
dat er zowel landelijk als lokaal sprake is van een groot gebrek aan kennis
over omvang en aard van problematische of criminele jeugdgroepen. Daarom ligt
het voor de hand dat de verschillende instanties die zich bezighouden met
jongeren en/of jeugdcriminaliteit, het fenomeen «groepscriminaliteit»
serieus gaan nemen. Voor het ministerie van Justitie was de geconstateerde
kennislacune aanleiding om een onderzoek te starten naar de aard en omvang
van problematische jeugdgroepen (Beke ea, 2000). Doel van dit onderzoek was
inzicht te geven in diverse typen jeugdgroepen en daarnaast het ontwikkelen
van een meetinstrumentarium dat ingezet kan worden om aard en omvang van problematische
jeugdgroepen op meer systematische wijze in kaart te brengen.3. De preventieve aanpak3.1. InleidingBij jeugdcriminaliteit denkt men aan groepen jongeren die veel overlast
veroorzaken, kleine of grote delicten plegen en een gevoel van onveiligheid
in de buurt veroorzaken. Een repressieve reactie is dan op zijn plaats. De
aanpak van de problemen dient echter veel eerder te beginnen; eerst en vooral
moet worden ingezet op het voorkomen van criminaliteit van jongeren. Over
het algemeen worden drie vormen van preventie onderscheiden: primaire preventie,
gericht op de gehele bevolking; secundaire preventie ten behoeve van groepen
of individuen die te maken hebben met een cumulatie van risicofactoren; tertiaire
preventie gericht op degenen die al crimineel gedrag vertonen. Over de tertiaire
preventie gaat hoofdstuk 4.In dit hoofdstuk wordt ingegaan op algemene en de meer speciale preventieve
activiteiten.Ouders zijn als eersten verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen,
maar delen deze taak in toenemende mate met voorzieningen buitenshuis.
Tezamen vormen zij de primaire opvoedingsomgeving van kinderen. Spelen en
leren, educatie en zorg, opvang en ontwikkelingsstimulering gaan hand in hand.
Veiligheid binnens- en buitenshuis, een omgeving die de ontwikkeling stimuleert
en pedagogische continuïteit zijn hierbij van doorslaggevend belang voor
de ontwikkeling van jeugdigen tot zelfredzame, volwaardig participerende volwassenen.Een goed functionerend gezin kan tegenwicht bieden voor risicofactoren
in het kind zelf of in de omgeving. Ook is uit onderzoek bekend dat een goede
infrastructuur om het gezin heen, zowel de informele verbanden als de voorzieningen,
een krachtige beschermingsfactor vormen. Dit pleit voor versteviging van de
pedagogische infrastructuur, enerzijds door zorg te dragen voor een goed,
toereikend en samenhangend stelsel van voorzieningen om het gezin, anderzijds
door het versterken van mogelijkheden voor het ontstaan van informele verbanden
(door ouders te betrekken bij de activiteiten, ontmoetingsplaatsen creëren
e.d.) evenals voor het bieden van ondersteuning of, zo nodig, zelfs professionele
hulp aan kinderen, ouders of gezinnen.Op het gebied van algemene en speciale preventie is de afgelopen jaren
reeds veel in gang gezet. Vanuit politie en justitie zijn diverse preventieve
en pro-actieve initiatieven genomen op buurt- en wijkniveau. Vanuit gemeenten
(jeugdbeleid), de jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg is de aandacht steeds
meer gericht opsamenwerking en samenhang. De missie van preventief jeugdbeleid
is het creëren van kansen, ontwikkelingsmogelijkheden en het voorkomen
van achterstanden bij jeugdigen (algemene preventie), alsmede het nemen van
specifieke maatregelen ten behoeve van jeugdigen die vanwege bepaalde omstandigheden
risico lopen op een verstoorde ontwikkeling, waarbij ze marginaliseren en
vervolgens afglijden naar criminaliteit (speciale preventie). Eén van
de doelen van deze nota is om te komen tot een verbetering van integraal preventief
jeugdbeleid. De gezamenlijke overheden en de betrokken organisaties vinden
het van belang om elkanders taken af te stemmen en duidelijkheid te krijgen
over ieders verantwoordelijkheden. Om op lokaal en regionaal niveau duidelijke
coördinatie en afstemming van preventief beleid mogelijk te maken wordt
een aantal initiatieven voorgesteld om netwerkvorming te stimuleren Het kabinet
acht het van groot belang om ouders, onderwijs, jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg,
werk, sport en vrijetijdsbesteding, politie, justitie en overheden met elkaar
te verbinden en het integraal preventief jeugdbeleid te verbeteren. De betrokken
ministeries (BZK/GSI, Justitie, OCenW, SZW en VWS) zullen zich tesamen met
andere partners dan ook inzetten om belemmeringen bij het versterken van de
preventieve aanpak van jeugdcriminaliteit weg te nemen. Terwijl Justitie een
coördinerende rol heeft voor de repressieve aanpak, ligt voor het preventieve
jeugdbeleid het voortouw bij VWS.Op lokaal en regionaal niveau zal ingezet worden op het verbeteren van
de ketenregie binnen de lokale en regionale netwerken. Het doel hierbij is
om de jeugd beter te kunnen bereiken, door een sluitende aanpak van voorzieningen
die de jeugdige nodig heeft tot stand te brengen. Jeugd/jongeren hebben vaak
te maken met meerdere instanties en overheden die niet altijd even goed hun
werkprocessen op elkaar hebben afgestemd. Hierdoor ontstaat een overlap of
juist een gebrek aan activiteiten, of zelf tegenstrijdige handelingen. Op
het moment dat lokale en regionale partners elkanders taken en verantwoordelijkheden
weten, kan beter worden ingespeeld op de vraag en behoefte van de jeugd. Zo
worden jongeren niet onnodig belast of aan hun lot overgelaten. In het kader
van het BANS-akkoord worden hier afspraken over gemaakt.3.2. Algemene preventie3.2.1. Ouders en opvoedingEen goede opvoeding is een eerste voorwaarde voor preventie.
Vanzelfsprekend zijn primair de ouders verantwoordelijk voor de realisering
daarvan. Maar ook andere instanties en de overheid hebben een taak. Veel ouders
zijn gebaat bij opvoedingsondersteuning. Deze dient soms met enige drang en
zonodig dwang te worden aangeboden. Het kabinet neemt nog dit voorjaar een
standpunt in over de verbetering van de pedagogische infrastructuur in Nederland
naar aanleiding van het RMO-rapport «Aansprekend opvoeden».Ouders zijn als eersten verantwoordelijk voor het opvoeden van hun kinderen.
Uit onderzoek blijkt dat de overgrote meerderheid van de gezinnen een goede
opvoedingsomgeving biedt, zowel in materieel als in immaterieel opzicht. Kinderen
krijgen structuur en veiligheid, het kind wordt in zijn ontwikkeling begeleid,
er is toezicht en afwijkend gedrag wordt gecorrigeerd. Toch gaat het met een
belangrijk deel van de gezinnen niet of soms niet goed; zij kunnen enige begeleiding
en ondersteuning goed gebruiken.Opgroeien en opvoeden is in die zin ook – en steeds meer –
een maatschappelijke verantwoordelijkheid. De overheid heeft, mede op grond
van het Verdrag inzake de Rechten van het kind, een belangrijke taak. Die
taak komt tot uiting in het bieden van goede voorzieningen op het terrein
van onderwijs, zorg en opvoedingsondersteuning, en in het geven van voorlichting
daarover opdat ouders weten waar zij terecht kunnen.Waar ouders moeilijkheden ondervinden bij de opvoeding, kan hun opvoedingsondersteuning
aangeboden worden. Veel ouders grijpen die mogelijkheid dankbaar aan. Voor
zover dat niet het geval is, kan enige aandrang uitgeoefend worden. De praktijk
leert dat, als de hulpverlening voldoende outreachend
werkt, het overgrote deel van de in aanmerking komende ouders bereikt kan
worden. Voor de kleine groep waar dat niet het geval is kan drang overgaan
in dwang.Teneinde een positief opvoedingsklimaat voor kinderen te stimuleren wordt
momenteel met twee preventiestrategieën proef gedraaid: Opvoedingsondersteuning
& Ontwikkelingsstimulering (O&O) en Communities that Care (CtC). Deze
programma's beogen een samenhangend en doelgericht aanbod te doen op wijkniveau.
Hiermee kunnen doelgericht en structureel risicofactoren worden aangepakt
teneinde crimineel gedrag te voorkomen.Een adviesgroep onder voorzitterschap van de Rotterdamse burgemeester
Opstelten zal binnenkort een advies over beide programma's uitbrengen. Het
kabinet zal in zijn reactie op het advies van de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling (RMO) Aansprekend opvoeden tevens
ingaan op het advies van de commissie Opstelten. Op niet-vrijblijvende vormen
van opvoedingsondersteuning wordt nader ingegaan in hoofdstuk 3.3.2.3.2.2. ZorgDe jeugdzorg ondersteunt en helpt jeugdigen en hun
ouders bij dreigende opgroei en opvoedingsproblemen. Dit kan op vrijwillige
basis en op basis van een justitiële maatregel van kinderbescherming.
Ook de uitvoering van de jeugdreclassering wordt een taak van de jeugdzorg.
De Bureaus Jeugdzorg verzorgen de toegang tot de jeugdzorg; de wet die deze
structuur moet regelen is bij de Tweede Kamer ingediend. Het kabinet investeert
in de implementatie ervan. De kern van de wet is één centrale
toegang tot de jeugdzorg (het Bureau jeugdzorg) en de ontwikkeling van een vraaggestuurd aanbod aan jeugdzorg. Rijk, provincies (IPO) en
gemeenten (VNG) zien toe op een permanente verbetering van de aansluiting
tussen algemene voorzieningen en de jeugdzorg. Het veranderingsproces rond
de invoering van de Wet op de jeugdzorg zal nauwlettend worden gevolgd.De jeugdgezondheidszorg is een belangrijke vindplaats
voor risicofactoren.Voor vroegsignalering is extra geld beschikbaar gekomen.JeugdzorgDe jeugdzorg kan in het kader van het terugdringen van jeugdcriminaliteit
een belangrijke rol spelen. De effectiviteit hiervan wordt vergroot naarmate
problemen bij jeugdigen en ouders in een vroeger stadium worden onderkend.
Een belangrijke taak ligt hier voor het Bureau Jeugdzorg. Dit bureau heeft
mede tot taak advies te geven aan en deskundigheid te bevorderen van algemene
voorzieningen voor jeugdigen. Indien noodzakelijk, kan het Bureau Jeugdzorg
een indicatie geven voor zwaardere vormen van geïndiceerde jeugdzorg.In 1994 is met het regeringsstandpunt «Regie in de jeugdzorg»
een vernieuwing van de jeugdzorg in gang gezet met als doel de samenhang binnen
de jeugdzorg te versterken. Dit door middel van: de vorming van één
centrale, laagdrempelige toegang tot de jeugdzorg, flexibilisering van het
aanbod om dit beter af te kunnen stemmen op de vraag, kwaliteitsverbetering
en verbetering van de informatievoorziening. In 1998 is hieraan door de Meerjarenafspraken
Jeugdzorg een (financiële) impuls gegeven. Tevens is in de afgelopen
kabinetsperiode gewerkt aan een nieuwe Wet op de jeugdzorg waarin de gemaakte
vooruitgang verankerd wordt en die richting geeft aan de verdere ontwikkeling
van de jeugdzorg in de komende jaren. In de nieuwe wet, die thans bij de Tweede
Kamer ligt, wordt ook een recht op jeugdzorg opgenomen.De afgelopen jaren is door het gevoerde beleid in het land een flinke
aanzet gegeven aan de vorming van de Bureaus Jeugdzorg als de centrale toegang
tot de jeugdzorg. Ook is een landelijk dekkend netwerk van Advies- en Meldpunten
Kindermishandeling gerealiseerd. Er heeft uitbreiding plaatsgevonden van de
capaciteit aan ambulante hulpverlening en de samenwerking tussen jeugdzorg,
met name de Bureaus jeugdzorg, en algemene voorzieningen is versterkt. In
de praktijk blijkt dat niet alleen voor jeugdigen en ouders, maar juist ook
voor «verwijzers» zoals leraren, politie en huisartsen het Bureau
jeugdzorg in toenemende mate een herkenbaar punt is waarnaar jeugdigen met
opgroeiproblemen kunnen worden verwezen. Tenslotte heeft het kabinet geïnvesteerd
in verbetering van de arbeidsmarktpositie in de jeugdzorg zodat er voldoende,
gekwalificeerd personeel beschikbaar is in de sector. In totaal is de afgelopen
kabinetsperiode structureel circa € 140 miljoen extra in de jeugdzorg
geïnvesteerd.De aansluiting tussen de algemene voorzieningen en de jeugdzorg krijgt
bijzondere aandacht in het implementatietraject van de nieuwe wet. Inmiddels
zijn hierover in BANS verschillende afspraken gemaakt. Met de bestuurlijke
partners (IPO en VNG) wordt nagegaan op welke wijze de aansluiting verder
kan worden versterkt. Ook activiteiten van het door de ministeries van VWS
en Justitie gesubsidieerde Landelijk Platform Jeugdzorg (LPJ) en het Landelijk
Centrum Onderwijs en Jeugdzorg dragen bij aan een versterking van de relatie.
Gelet op het belang van de nieuwe wet en de wijzigingen die deze met zich
brengt, zal het implementatietraject nauwlettend worden gevolgd.JeugdgezondheidszorgDe jeugdgezondheidszorg is een belangrijke component in het netwerk van
voorzieningen voor jeugdigen op lokaal niveau. Het gaat hierbij om een fijnmazige,
laagdrempelige, niet-stigmatiserende voorziening met een hoog bereik voor
alle jeugdigen. Via het consultatiebureau of de GGD kunnen eventuele problemen
in een zo vroeg mogelijk stadium worden gesignaleerd. Daarbij gaat het niet
alleen om de gezondheid van jeugdigen, maar ook om hun sociaal-emotionele
ontwikkeling en om (dreigende) problemen in de opvoedingssituatie. Na het
signaleren van afwijkingen (somatisch dan wel psychosociaal) dient afstemming
en samenwerking te worden gezocht met andere organisaties. Consultatiebureaus
en GGD'en vormen op deze wijze een belangrijke vindplaats voor probleemkinderen
en -gezinnen.De afstemming van jeugdgezondheidszorgactiviteiten, lokaal jeugdbeleid,
lokaal onderwijs(achterstanden)beleid en jeugdzorg bevordert de continuïteit
en samenhang in de zorg voor risicokinderen. Een effectieve jeugdgezondheidszorg
vraagt een integrale aanpak van opvoedingsondersteuning, jeugdzorg, kinderopvang,
peuterspeelzalen, wijk- en buurtorganisaties en dergelijke.De positionering van de jeugdgezondheidszorg onder gemeentelijke regie
heeft tot voordeel dat met andere sectoren van het jeugdbeleid ketenafspraken
kunnen worden gemaakt, zodat een sluitend aanbod ontstaat van signalering,
doorverwijzing en hulpverlening. Hierdoor zijn er goede mogelijkheden om gezondheidswinst
te behalen, met name voor kinderen van ouders met een lagere sociaal-economische
status.In 2001 is 15.9 miljoen euro structureel extra beschikbaar gesteld voor
de consultatiebureaus. Dit geld kan worden aangewend voor vroegsignalering
van (dreigende) achterstanden in de ontwikkeling (fysiek, sociaal, cognitief
en psychisch), ondersteuning van ouders van jonge risicokinderen, samenwerking
met andere hulpverleners, waaronder bureaus Jeugdzorg, en deelname in netwerken
van peuterspeelzalen en basisscholen en deskundigheidsbevordering van consultatiebureaus.3.2.3. OnderwijsHet onderwijs speelt een belangrijke rol in de overdracht
van normen en waarden, en is een belangrijke vindplaats van risicokinderen.
Deels kunnen de scholen daar zelf op reageren, deels zijn zij aangewezen op
instanties buiten de school. Momenteel wordt bezien hoe de positie van het
schoolmaatschappelijk werk kan worden versterkt. Ook activiteiten met betrekking
tot het thema «Jongeren, school en veiligheid» worden verder uitgebouwd.
Brede scholen versterken de relatie tussen de school en de wijkvoorzieningen;
daardoor hebben ze leerlingen gedurende een groter deel van de dag iets te
bieden. Het rijk stimuleert de ontwikkeling van brede scholen door middel
van onderzoek, voorlichting en communicatie. Preventie van jeugdcriminaliteit
via het onderwijs is te realiseren door te investeren in een effectief netwerk
rond de school. De vorming daarvan zal middels regionale conferenties worden
bevorderd.Leerlingbegeleiding en schoolmaatschappelijk werkNaast het leveren van de kwalificaties voor de arbeidsmarkt draagt de
school in belangrijke mate bij aan de overdracht van maatschappelijke normen
en waarden. Dit doet zij naast of soms in plaats van de ouders. Scholen worden
daarenboven geconfronteerd met onveiligheid en met overlast door leerlingen.
Veelal weten zij niet goed hoe zij hiermee om moeten gaan. Op een aantal plaatsen
zijn goede ervaringen opgedaan met een actieve rol van het schoolmaatschappelijk
werk. Dit kan direct inspelen op probleem- en spijbelgedrag van leerlingen
en kan schooluitval voorkomen.Scholen bieden op dit moment al leerlingbegeleiding. Binnen het kader
van de leerlingbegeleiding is een specifieke inzet van schoolmaatschappelijk
werk nodig. De ministeries van VWS, BZK en OCenW en de VNG zullen inventariseren
hoe de inzet van schoolmaatschappelijk werk kan worden verbeterd en verstevigd.
Daarbij zal worden nagegaan of een verruiming van de middelen nodig is. Er
zal worden begonnen bij die scholen die gevestigd zijn in gemeenten of wijken
met een forse jeugdproblematiek.Naast leerlingbegeleiding en leerlingenzorg beschikken veel scholen, vooral
in het voortgezet onderwijs, over een zorgadviesteam, waarin vertegenwoordigers
van de school en andere organisaties overleggen over de aanpak en (zonodig)
doorverwijzing van leerlingen met problemen. Voor de opvang van leerlingen
met problemen moet de school samenwerken met een netwerk van externe partijen.
Een adequaat netwerk bestaat minimaal uit een leerplichtambtenaar, de GGD,
het Bureau Jeugdzorg, het schoolmaatschappelijk werk en de politie. Ook de
gemeente heeft hier dus een belangrijke rol. Op deze partners moet de school
ook een beroep kunnen doen voor de opvang van leerlingen die de veiligheid
in de school bedreigen. Van de expertise van zelforganisaties van etnische
minderheidsgroepen kan een school eveneens goed gebruik maken.Brede school/veilige schoolBrede scholen zijn netwerken bestaande uit de school en andere voorzieningen
met als doel de ontwikkelingskansen van kinderen te vergroten. Brede scholen
zijn lokale initiatieven. De lokale overheid heeft bij de ontwikkeling hiervan
de regierol. De rijksoverheid biedt ondersteuning op het gebied van onderzoek
en bovenlokale communicatie. Veel gemeenten willen met brede scholen de sociale
infrastructuur in wijken verbeteren en de sociale cohesie en veiligheid in
wijken versterken. Ook vanuit de behoefte aan een samenhangend jeugdbeleid
is de ontwikkeling van brede scholen een belangrijk gegeven. Ten slotte bieden
brede scholen ouders de gelegenheid om werk en zorg beter te combineren.Omdat brede scholen lokale initiatieven zijn kennen zij vele verschijningsvormen.
De partners van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs kunnen per
gemeente, wijk en schoolsoort verschillen, afhankelijk van de behoeften van
kinderen, hun ouders, buurtbewoners en andere betrokkenen. Het gaat daarbij
onder andere om voorschoolse voorzieningen als peuterspeelzalen en kinderopvang,
maar ook om partners als een bibliotheek en instellingen voor welzijn, sport
en kunsteducatie.Ook in een binnenkort te verschijnen adviesrapport van prof. Junger-Tas
(Diploma's en goed gedrag, deel 2) wordt het belang
van brede scholen benadrukt. In het rapport wordt de samenhang tussen goede
schoolprestaties en sociale integratie bevestigd. Daartoe dienen scholen op
het niveau van de schoolorganisatie, de schoolcultuur en het klassenmanagement
een aansluiting tot stand te brengen tussen het onderwijs en de sociale omgeving.
Meer in het bijzonder wordt voorgesteld extra in te zetten op scholen met
veel problemen, zoals spijbelgedrag, geweld tussen leerlingen en tegen leraren
en schooluitval.Mede vanuit dat perspectief zullen de ministeries van OCenW en Justitie
in samenwerking met de ministeries van BZK en VWS de activiteiten rond het
thema «Jongeren, school en veiligheid» verder uitbouwen. Het door
OcenW ingestelde Transferpunt Jongeren, School en Veiligheid (belegd bij het
Algemeen Pedagogisch Studiecentrum) kan hierbij een rol spelen. In dit Transferpunt
zijn de producten van de campagne «De veilige school», de onderwijstelefoon
en het project «Preventie seksuele intimidatie» samengebracht.
Het Transferpunt verzamelt, produceert en verspreidt deskundigheid op het
gebied van jongeren, school en veiligheid en is een schakel tussen vraag en
aanbod.Samenwerking in het onderwijsVoor een goede aanpak van leerlingen met ernstige gedragsproblemen zijn
scholen aangewezen op samenwerking met andere instanties, met name gemeente
(leerplicht, algemeen preventief jeugdbeleid, welzijnsbeleid, veiligheidsbeleid,
schoolmaatschappelijk werk, jeugdgezondheidszorg), provincie (jeugdzorg) en
politie (en/of justitie). Tussen deze partners bestaan verschillen in organisatie
en aansturing. Dit werkt met name belemmerend wanneer elementen uit het netwerk
ontbreken. Zo kan het voorkomen dat partners onvoldoende inzet leveren, of
dat een schakel ontbreekt (bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk). De gemeente
heeft in dit geheel in principe een regisserende rol, maar hierbij doen zich
problemen voor. Deze zijn beschreven in het rapport Knelpunten
in het stedelijk jeugdbeleid (SCP).Om de stroomlijning tussen de voorzieningen te stimuleren organiseert
het ministerie van OCenW, in samenwerking met het Landelijk Centrum Onderwijs
en Jeugdzorg, regionale conferenties. Daarbij zijn uitgenodigd provincie,
gemeenten, scholen, jeugdzorg, gezondheidszorg, justitie en politie. Het is
de bedoeling dat deze partijen afspraken maken ten behoeve van een sluitende
aanpak van probleemjongeren. In het voorjaar 2002 zal de staatssecretaris
van Onderwijs de Tweede Kamer informeren over de opbrengsten (en gesignaleerde
knelpunten) van de conferenties. Tevens zal zij daarbij – op verzoek
van de Kamer – met een integraal standpunt over veiligheid op scholen
komen. Het doorbreken van de vrijblijvendheid in de samenwerking is daarbij
van belang. In het overhedenoverleg tussen Rijk, IPO en VNG in het kader van
het volgende Bestuursakkoord Nieuwe Stijl (BANS) zal het onderwerp worden
geagendeerd om commitment rond de samenwerking
te verkrijgen.3.2.4. ArbeidstoeleidingArbeid leidt niet alleen tot inkomen, maar ook tot
integratie in de maatschappij en tot een gestructureerd leven. Daarom is het
hebben van een baan een goed middel bij het voorkomen of ombuigen van een
criminele levensstijl. Er zijn projecten voor specifieke aloochtone groepen
en voor ex-gedetineerden. Een pilotproject «sluitende aanpak»
met betrekking tot onderwijs, werk, inkomen en zorg is van start gegaan.In de afgelopen twintig jaar is de jeugdwerkloosheid sterk afgenomen.
Ook de langdurige werkloosheid onder jongeren is in deze periode gedaald.
Schoolverlaters vinden steeds sneller werk. Geconcludeerd kan worden dat de
overgang van school naar werk tegenwoordig soepeler verloopt. Sommige categorieën
jongeren op de arbeidsmarkt verdienen niettemin extra aandacht. Met name jongeren
uit etnische minderheidsgroepen en jongeren zonder startkwalificatie (groepen
die elkaar voor een belangrijk deel overlappen) zijn relatief vaak werkloos.
Zij zijn in verhouding oververtegenwoordigd in de groep jongeren met een meervoudige
problematiek. Deze groep wordt nog onvoldoende bereikt.In de afgelopen jaren is een groot aantal gemeenten gesubsidieerd om de
werkloosheid onder jongeren van Antilliaanse, Arubaanse, Turkse en Marokkaanse
herkomst te bestrijden. De projecten richten zich op activering en begeleiding
naar werk of scholing. Getracht wordt de aansluiting van deze jongeren bij
reguliere scholings- en arbeidsvoorzieningsinstellingen en het
gemeentelijk instrumentarium te verbeteren. De meerwaarde van de projecten
ligt in de intensieve en persoonlijke aandacht voor een groep jongeren met
meervoudige problemen. Het kabinet heeft besloten deze goedlopende projecten
met drie jaar te verlengen. Op verzoek van de gemeenten is de mogelijkheid
gerealiseerd tot een verbreding van de doelgroep. De aanpak kan vanaf 1
mei 2001 ook worden ingezet voor ouderen en andere minderheden. Veel gemeenten
hebben van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.In Noord-Groningen is met cofinanciering van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid de pilot «Sluitende aanpak jongeren Noord Groningen»
van start gegaan voor jongeren tot 23 jaar. Een integrale benadering en maatwerk
staan in deze pilot centraal, opdat jongeren zonder startkwalificatie de voor
hen hoogst haalbare en meest passende onderwijs- of arbeidsmarktpositie bereiken.
Medio 2002 zal het jongerenloket operationeel zijn. Succesvolle ervaringen
die met dit pilotproject worden opgedaan, zullen eveneens onder de aandacht
worden gebracht van andere gemeenten en provincies.Om de arbeidstoeleiding, activering en reïntegratie van (ex-)gedetineerden,
waaronder jongeren, te bevorderen is vorig jaar een twee jaar durend project
van start gegaan. Het gaat hier om een samenwerkingsproject tussen het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Dienst Justitiële Inrichtingen
van het ministerie van Justitie. Knelpunten bij de terugkeer van gedetineerden
in de maatschappij worden geïnventariseerd en gemeenten worden ondersteund
bij het bevorderen van de arbeidstoeleiding van (ex-)gedetineerden. Er worden
bijeenkomsten georganiseerd om de samenwerking tussen gemeenten, penitentiaire
inrichtingen, Centra voor werk en inkomen en de reclassering te bevorderen.Een 11-tal justitiële jeugdinrichtingen heeft bovendien het samenwerkingsverband
Work-Wise Nederland opgezet. Dit project richt zich op arbeid en scholing
van jongeren in justitiële jeugdinrichtingen, het zelfstandig wonen na
een verblijf in een inrichting en het opbouwen van een sociaal netwerk. De
voorlopige resultaten van dit project zijn hoopvol.3.2.5. Vrijetijdsbesteding en sportDe invulling van de vrije tijd speelt een cruciale
rol bij het voorkomen van probleemgedrag. Het huidige uitgaansleven kent veel
ongewenste normoverschrijdingen. Het kabinet voert in dit verband onder andere
een actief alcohol- en drugsbeleid. Sportbeoefening als vrijetijdsbesteding
biedt mogelijkheden voor een positieve socialisatie. In dit verband wordt
breedtesport financieel gestimuleerd. Maar rond de sport zijn ook negatieve
verschijnselen te constateren. Het betaald voetbal besteedt toenemende aandacht
aan het tegengaan van voetbalvandalisme; het supportersbeleid van de clubs
wordt gestimuleerd en een blauwdruk om problemen op te lossen wordt geïmplementeerd.
Ook zal nader onderzoek worden verricht naar de jonge aanwas van voetbalvandalen.
Van sportbonden wordt verwacht dat ze sportief gedrag stimuleren.Middelengebruik en horecaVeelal wordt gesteld dat er voor jongeren te weinig voorzieningen zijn;
het zou met name ontbreken aan buurt- en wijkcentra. Er zijn centra waar zeer
gemotiveerde beroepskrachten of vrijwilligers werken. Zij vangen jongeren
op, en bieden hun een positief referentiekader. Hun werk is van onschatbaar
belang. Daarbij moet wel geconstateerd worden dat het vaak om
persoonsgebonden situaties gaat. Na een kaalslag in de jaren 80 lijken gemeenten
langzaamaan weer een intensivering van het jongerenwerk op gang te brengen.
Het jeugd- en jongerenwerk zelf oriënteert zich daarbij op noodzakelijke
vernieuwingen, zowel op het gebeid van kwalificatie in de hulpverleningssfeer
als op het toepassen van nieuwe methoden. Zo zijn er initiatieven bekend (onder
andere in Amsterdam) van jongerenwerkers die zich richten op samenwerkring
met meer commerciële uitgaanscentra om beter contact met hun doelgroep
te krijgen. Dergelijke centra kunnen immers ook een negatief effect hebben.
Indien toezicht en begeleiding ontbreken kunnen zij ook bevorderend werken
op criminele activiteiten van jongeren.Een deel van de vrije tijd wordt door jongeren doorgebracht in de horeca.De afgelopen jaren is het beleid gericht op het terugbrengen van overmatig
alcoholgebruik geïntensiveerd. De voornemens zijn neergelegd in de Alcoholnota
2001–2003 (Kamerstukken II, 2000/2001, 27 565, nr. 2).De belangrijkste primaire doelgroepen van het beleid zijn jongeren en
probleemdrinkers. Voor de doelgroep jongeren is het beleid vooral preventief
van aard. Een van de belangrijkste beleidsinstrumenten is voorlichting. Bekend
zijn de campagne «Ben jij sterker dan drank?», gericht op jonge
kampeerders langs de kust, en de campagne «Ik ben zat..., en wie ben
jij?», gericht op studenten. Recent zijn ook middelen beschikbaar gesteld
voor voorlichting op de basisscholen.Een tweede beleidsinstrument is de Drank- en Horecawet. De daarin opgenomen
leeftijdsgrenzen (16 jaar voor zwak-alcoholhoudende dranken en 18 jaar voor
sterke drank) worden strikter gehandhaafd. Daartoe is de Keuringsdienst van
Waren uitgebreid met enkele tientallen controleurs. Ook heeft het kabinet
besloten om voor beginnende (dus vooral jonge) rijders een lagere norm voor
rijden onder invloed vast te stellen.Het kabinet zal in 2002, ter uitvoering van de motie Kant (27 565,
nr. 12), extra budget beschikbaar stellen voor een onderzoek naar de indicatoren
en de gevolgen van excessief alcoholgebruik onder jongeren, waaronder agressie.
Een viertal onderzoeksinstituten heeft inmiddels een voorstel daartoe uitgewerkt.SportBeoefening van sport is een zinvolle vrijetijdsbesteding. Door jongeren
te stimuleren aan sportactiviteiten deel te nemen wordt zowel direct als indirect
een bijdrage geleverd aan het tegengaan van criminaliteit en geweld door jeugdigen.
De sociale binding van jeugdigen aan verenigingen, sportscholen of andere
aanbieders van sportactiviteiten biedt de mogelijkheid positieve invloed uit
te oefenen op hun gedrag. Het ministerie van VWS ondersteunt via een stimuleringsregeling
meerjarige projecten op het terrein van de breedtesport. Deze regeling staat
open voor gemeenten, provincies en landelijke tak van sportbonden. Tot nu
toe zijn 172 gemeenten en 17 sportbonden gestart met een project.Met de start van het landelijk project van de KNVB «Sociaal preventief
supportersbeleid» in oktober 1998 is een nieuwe stap gezet in de bestrijding
van het voetbalvandalisme. Dit project richt zich op de jongere jeugd. Doel
is om deze jongeren op een positieve manier in contact te laten komen met
het betaald voetbal om de aanwas van voetbalvandalen te stuiten. Naar verwachting
zullen dit jaar nagenoeg alle Betaald Voetbalorganisaties (BVO's) deelnemen.
De lokale projecten blijken goed aan te slaan en daadwerkelijk van betekenis
te zijn bij de verdere aanpak van voetbalvandalisme.In 2002 zal, in opdracht van VWS, onderzoek worden verricht naar de achtergrond
van jeugdige voetbalvandalen. Op basis van de onderzoeksresultaten
zal worden getracht jonge aanwas te voorkomen. Vanaf 2001 is bij de bevordering
van tolerantie en fair play in de sport het accent gelegd op de georganiseerde
sport. NOC*NSF heeft op zich genomen dit thema nadrukkelijk onder de aandacht
te brengen van de sportbonden. Inmiddels hebben diverse sportbonden projecten
opgezet die erop gericht zijn sportief gedrag en respect voor medespelers,
tegenstanders en scheidsrechters te stimuleren. VWS ondersteunt deze projecten.Het ministerie van BZK/GSI heeft in 2001 sport en jeugd gestimuleerd door
financieel bij te dragen aan een blauwdruk voor het beleid van voetbalverenigingen
in grote steden. De blauwdruk is bedoeld om problemen op te lossen waar voetbalverenigingen
in grote steden mee te kampen hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om de integratie
van etnische minderheden. Er wordt een projectorganisatie ingesteld waar landelijke
en lokale overheid samen met de KNVB zullen werken aan implementatie van deze
blauwdruk. In eerste instantie zal het project gericht zijn op Amsterdam,
Rotterdam, Utrecht en Den Haag, maar het zal later ook kunnen worden gebruikt
door andere steden en eventueel andere takken van sport.3.2.6. Preventie bij jongeren uit etnische minderheidsgroepenDeze groep jongeren is zeer divers. Preventie van probleemgedrag
hangt direct samen met de mate van inburgering en integratie. Reeds enige
jaren geleden werd in dit verband het CRIEM-beleid ontwikkeld. Gemeenten worden
ondersteund bij preventieve projecten voor jongeren afkomstig uit etnische
minderheidsgroepen. Voor de ouders zijn inburgeringsprogramma's voor volwassenen
beschikbaar.Vooral in de grote steden komen groepen jongeren voor die de Nederlandse
taal niet goed genoeg beheersen en laag opgeleid zijn. Zij missen daardoor
de aansluiting bij de samenleving, en maken nauwelijks kans op de arbeidsmarkt.
Over het algemeen wordt ingezien dat de rol van de ouders essentieel is. Ouders
die geen aansluiting zoeken of vinden bij de Nederlandse samenleving veroorzaken
een verhoogd risico dat het misgaat met hun kinderen. Ouders uit etnische
minderheidsgroepen zijn dus een belangrijke doelgroep voor preventie. Zij
kunnen daar ook zelf aan bijdragen: het in Amsterdam ontstane initiatief van
de Marokkaanse buurtvaders krijgt in steeds meer gemeenten navolging. In het
algemeen is het van belang dat vertegenwoordigers van minderheidsgroepen betrokken
zijn bij beleid en uitvoering rond de jeugdcriminaliteit.De betrokken groepen zijn zeer heterogeen. Er zijn grote verschillen tussen
de «traditionele» minderhedengroepen van Antillianen, Surinamers,
Marokkanen en Turken, tussen de generaties en tussen jongens en meisjes. Het
beeld wordt nog gecompliceerder nu veel gemeenten geconfronteerd worden met
groepen van een andere herkomst. Onder hen zijn jongeren die getraumatiseerd
zijn, soms crimineel gedrag vertonen en voor een deel behoren tot de groep
van harde-kernjongeren. Als dat het geval is, is een bij hun achtergrond aansluitende
aanpak noodzakelijk.In het kader van het CRIEM-beleid werken de ministeries van Justitie en
BZK nauw samen aan het terugdringen van criminaliteit. Het ministerie van
Justitie richt zich met individuele trajectbegeleiding (ITB-CRIEM) op jongeren
uit etnische minderheidsgroepen die reeds een (licht) vergrijp gepleegd hebben
(zie paragraaf 4.3.2). Het ministerie van BZK richt zich met een preventieve
aanpak op jeugd die nog geen strafbaar feit heeft gepleegd. Dit gebeurt –
thans onder de noemer «Preventiebeleid 2001–2004» –
onder verantwoordelijkheid van de minister voor GSI. Gemeenten krijgen
van 2001 tot en met 2004 ondersteuning op grond van de ervaringen opgedaan
in de CRIEM-pilots in 1999 en 2000. Hiervoor heeft het kabinet ruim 65 mln
euro uitgetrokken.De ondersteuning omvat de ontwikkeling, evaluatie en uitwisseling van best practices ten behoeve van alle gemeenten. Tevens
bestaat zij uit extra facilitering voor een aantal kleinere gemeenten, vervolgfinanciering
voor de acht pilotgemeenten, en extra middelen om acute vraagstukken met betrekking
tot criminaliteitspreventie in een aantal grotere steden concreet tot een
oplossing te brengen. De doelgroepomschrijving zoals gepresenteerd in de CRIEM-nota
van november 1997 is inmiddels losgelaten. Beleid hoeft zich niet slechts
te richten op de vier groepen die in die nota genoemd worden (Marokkanen,
Turken, Antillianen, Surinamers), maar kan ook voor andere etnische minderheidsgroepen
bedoeld zijn (zoals Molukkers, Irakezen of Afghanen). Vereist is wel dat het
gaat om personen die over een geldige verblijfstitel beschikken.Voorts heeft het kabinet een Marokkaans-Nederlands interactieteam ingesteld
dat op lokaal niveau knelpunten in de uitvoering en in de interactie tussen
betrokken partijen zal opsporen en daarvoor oplossingen zal voordragen. Momenteel
wordt tevens gewerkt aan de kabinetsreactie op het onlangs uitgebrachte advies
van de Antilliaanse commissie Medeburgerschap. Het proces van inburgering
van oud- en nieuwkomers is van eminent belang waar het gaat om de rol van
ouders bij de opvoeding van hun kinderen in hun nieuwe Nederlandse omgeving.3.2.7. De rol van de gemeenten en provinciesGemeenten hebben een coördinerende rol in het
lokale veiligheidsbeleid. In het integraal veiligheids- en grotestedenbeleid
is «jeugd en veiligheid» één van de prioriteiten.
In het Bestuursakkoord nieuwe stijl zijn afspraken gemaakt over meer samenhang
in het jeugdbeleid. Er komt een Landelijke Veiligheidsnotitie. De relevante
voorstellen in deze nota zullen worden ingebracht als afspraken voor een nieuw
te sluiten BANS-akkoord.Het is van belang dat organisaties goed met elkaar samenwerken en hun
aanbod voor jeugdigen op elkaar afstemmen. Steeds vaker ontstaan met het oog
op een «ketenbenadering» op lokaal niveau netwerken (gericht op
bepaalde leeftijdscategorieën van jeugdigen), zoals brede scholen en
buurtnetwerken jeugdhulpverlening. Het nieuwe kabinet zal naar verwachting
een tweede Integraal Veiligheidsprogramma (IVP) en een nieuwe Landelijke Veiligheidsnota
voor Gemeenten (LVG) uitbrengen. In beide is jeugd naar verwachting een belangrijk
thema. Gemeenten hebben bij de ontwikkeling van integraal beleid een belangrijke
regierol te vervullen.Deze regierol betreft ook de politie. Van de politie mag in de lokale
netwerken een actieve bijdrage worden verwacht in de versterking van de aanpak
van de jeugdcriminaliteit. Een vroegtijdig, snel en consequent optreden door
de politie begint met het «kennen en gekend worden» van en door
de jeugdige doelgroep. De politie moet zicht (en toezicht) hebben op wat er
zich in haar verzorgingsgebied afspeelt. De politie dient hierbij nauw samen
te werken met de overige lokale partners, zoals scholen, bureaus jeugdzorg,
Halt-bureaus, en de provinciale en gemeentelijke overheid. In het preventieve
vlak vertaalt zich dit vooral in een verdere investering in het gebiedsgebonden
werken door de politie.Daarnaast is de politie, doordat ze vaak in contact komt met probleemjongeren,
een belangrijke vindplaats van risicokinderen. De politie heeft in de richting
van de jeugdzorginstanties dan ook een vroegsignalerings- en verwijsfunctie.
Binnen de jeugdzorg dient in aansluiting hierop voldoende aanbod van voorzieningen
voorhanden te zijn. Voorkomen moet worden dat de politie door gebrek aan capaciteit
binnen de hulpverlening gedwongen wordt tot hulpverlening die niet (meer)
tot haar taken behoort.De politie dient met de ketenpartners in de jeugdzorg hierover goede afspraken
te maken. In voorkomende gevallen kan een convenant een goed middel zijn om
deze vast te leggen. Het lokale bestuur dient daarin de regiefunctie te vervullen.Niet elke gemeente is even goed in staat om ketenregie vorm te geven.
Het rijk zal gemeenten moeten faciliteren om deze regierol waar te maken.
Ketenregie kan gestimuleerd worden aan de hand van een programmatische aanpak
op basis van lokaal geconstateerde knelpunten. Deze aanpak kan deel uitmaken
van de meerjarige ontwikkelingsprogramma's van het grotestedenbeleid. Een
programmatische aanpak en een visie op de rol die gemeenten aangaande jeugd
en veiligheid dienen te vervullen zullen verder uitgewerkt worden in de Landelijke
Veiligheidsnota voor Gemeenten. De Minister van BZK brengt deze nota rond
de zomer van 2002 uit.De nadruk op integraal beleid op het gebied van jeugd en veiligheid komt
met name terug in het grotestedenbeleid. In 1998 zijn met 25 grote steden
doorstartconvenanten afgesloten. Deze steden hebben elk een meerjarig ontwikkelingsprogramma
geschreven waarin op het aspect veiligheid de prioriteit gegeven wordt aan
jeugd. De steden dienen in het meerjarig ontwikkelingsprogramma een goed veiligheidsbeleid
te formuleren waarin het evenwicht tussen preventie, repressie en curatie
in de veiligheidsketen bewaakt wordt. Een belangrijke voorwaarde hierbij is
dat de de grote steden een integrale aanpak van (jeugd)criminaliteit ontwikkelen.
Met onder andere de Van Montfransgelden worden aan de stedelijke programma's
invulling gegeven. Een belangrijk doel van de meerjarige ontwikkelingsprogramma's
is de verjonging en de verharding van de jeugdcriminaliteit tegen te gaan.
Zo worden onder andere in verschillende steden in samenwerking met het ministerie
van Justitie en het OM kantoren van «Justitie in de buurt» opgezet.
Andere maatregelen die in het kader van het grotestedenbeleid genomen worden
liggen voornamelijk in de preventieve sfeer. Zo is veel beleid erop gericht
om achterstandssituaties in de grote steden weg te werken. Hiervoor zijn de
voor- en vroegschoolse educatie en het gemeentelijke onderwijsachterstandenbeleid
relevant, maar ook naschoolse opvang evenals opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering.
Verder is het concept van de Brede school een goed instrument om vanuit verschillende
invalshoeken jonge kinderen te bereiken. Voor de jongeren op de middelbare
scholen is met name het integrale beleid gericht op het voorkomen van voortijdig
schoolverlaten, de aansluiting op en het toeleiden naar de arbeidsmarkt en
goede vrijetijdsvoorzieningen, waaronder sport. Ten aanzien van de (grote)
betrokkenheid van etnische minderheden in de criminaliteit is het CRIEM beleid
van de grond gekomen.Aanvullend wordt met de financiële impuls «Onze buurt aan zet»
grote steden de mogelijkheid geboden om hardnekkige achterstanden in aandachtswijken
op het gebied van veiligheid en integratie alsmede de kwaliteit van de sociale
en fysieke leefomgeving aan te pakken. In veel steden heeft deze impuls extra
aandacht voor de positie van jeugd in de aandachtswijk tot gevolg.Rijk, provincies en gemeenten hebben in het kader van het Bestuursakkoord
nieuwe stijl (BANS) knelpunten in kaart gebracht en afgesproken gezamenlijk
te zullen bevorderen dat het aanbod van voorzieningen kwalitatief goed, toereikend
en samenhangend is (Jeugdbeleid in Ba(la)ns, 1999 en 2000). Ook in de komende BANS-periode willen de overheden
gezamenlijk blijven werken aan de versterking van de jeugdketen. Het beoogde
resultaat is:– aantoonbare versterking van de jeugdketen, waarin jeugdigen goede
kansen krijgen om zich te ontwikkelen, maar waarin ook risico's en beginnende
problemen tijdig gesignaleerd en adequaat opgepakt worden en waarin jeugdigen
die dreigen uit te vallen snel begeleiding op maat krijgen en worden teruggeleid
naar de reguliere circuits. Met het oog op het bestrijden van maatschappelijke
uitval, zoals jeugdcriminaliteit en zwerven, neemt de schakeling met specifieke
deelketens (zoals jeugd en veiligheid, arbeidsmarkttoeleiding, verslavingszorg
en maatschappelijke opvang) een belangrijke plaats daarbij in. Dat vergt een
inzet van gemeenten, provincies en rijk die voor verschillende onderdelen
van de jeugdketen verantwoordelijk zijn.– Om een meer integrale benadering te bevorderen zal in deze periode
ook de nodige aandacht worden gegeven aan verdere stroomlijning van de bestuurlijke
context.– Daarnaast wordt beoogd om in de komende periode voort te gaan
met het op peil brengen van voorzieningen voor jonge kinderen en hun ouders
conform de hiertoe reeds gemaakte afspraken m.b.t. versterking van de consultatiebureaus
en peuterspeelzalen en deelname aan VVE-programma's.Het voornemen is om hierover in BANS II met elkaar tot concrete, afrekenbare
resultaatsafspraken voor de komende vier jaar te komen.De voorstellen in deze nota die zich daarvoor lenen – zoals buurtnetwerken,
casusoverleg, nazorg, procesbewaking en de rol van de Bureaus Jeugdzorg –
zullen worden ingebracht in het overleg over deze nieuwe afspraken.3.3. Speciale preventie3.3.1. Risico- en beschermende factorenDe beleidstheorie voor de aanpak van jeugdcriminaliteit
is voor een belangrijk gebaseerd op het zogenoemde draagkracht- of levensloopmodel.
Crimineel gedrag kan het gevolg zijn van risicofactoren in de emotionele ontwikkeling,
de gezinsomstandigheden, de schoolsituatie en de leefbaarheid in buurten.
De ontwikkeling van gedrag is echter nooit met zekerheid te voorspellen. En
niet alle omstandigheden zijn beleidsmatig te beïnvloeden. Een cumulatie
van risicofactoren vergroot echter de kans dat een kind later in de problemen
komt, van welke aard dan ook (criminaliteit, gezondheid, arbeid). Het tijdig
onderkennen van en reageren op risicofactoren is dus een algemeen maatschappelijk
belang. Daarom is de rol van de overheid ook zo belangrijk, op het niveau
van alle bestuurslagen. Het kabinet spoort gemeenten aan integraal te werken
via buurtnetwerken. Nader onderzoek naar risicofactoren, beschermende factoren
en hun interactie wordt gestimuleerd. Daarbij zullen ook biologische oorzaken
worden betrokken.Om jeugdcriminaliteit effectief te kunnen voorkomen en bestrijden is een
diepgaand inzicht nodig in de achtergronden ervan: welke factoren bepalen
het ontstaan van crimineel gedrag en welke kunnen deze ontwikkeling afremmen?
Tegenover risicofactoren staan beschermende factoren, die de ontwikkeling
van een kind ten goede komen. Zij bieden een tegenwicht aan risicofactoren.
In de beschrijving van risicofactoren voor de ontwikkeling van kinderen (C.
Bakker, NIZW, 1997) wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen individuele
kenmerken, gezins-, school- en omgevingskenmerken. Van individuele factoren
is niet met zekerheid aan te geven of zij leiden tot criminaliteit.
Zij verhogen wel «de draaglast» voor jongeren. Daarbij geldt in
het algemeen: hoe meer factoren, des te groter het risico.De kennis van risicofactoren en beschermende factoren en vooral van hun
interactie is nog allerminst optimaal. Voor het preventiebeleid vormen met
name de beschermende factoren een belangrijk aangrijpingspunt. Wanneer beschermende
factoren kunnen worden bevorderd, neemt de kans op later crimineel gedrag
af. Daarom dient nader (longitudinaal) onderzoek gedaan te worden naar risicofactoren,
beschermende factoren en hun interactie.Het is van groot belang risicofactoren in een vroeg stadium te onderkennen.
Daarbij spelen niet alleen de ouders, maar ook anderen een rol: medewerkers
van de jeugdgezondheidszorg, de kinderopvang en peuterspeelzaal, de basisschool
en de school voor voortgezet onderwijs, de vrijetijds- en sportorganisaties
en de politie. Het is dus van belang dat degenen die veel met (jonge) kinderen
te maken hebben over voldoende kennis beschikken om risicofactoren te onderkennen.
Tevens moet er een plek zijn waar deze signalering kan worden gemeld en van
waaruit kan worden gereageerd. Hier ligt vooral een rol voor de gemeenten.
In veel gemeenten zijn al buurtnetwerken tot stand gekomen. Het kabinet zal
erop aandringen dat waar dit nog niet het geval is, de gemeente alsnog initiatief
daartoe neemt.Sommige biologische factoren, waaronder genetische, hebben een verband
met delinquent gedrag. Daarom verdient dit onderwerp aandacht bij de aanpak
van jeugdcriminaliteit. De laatste jaren is die aandacht aanzienlijk toegenomen.
Er is geen sprake van een monocausale relatie tussen biologische factoren
en criminaliteit. Er is altijd sprake van een (positieve of negatieve) wisselwerking
tussen biologische en sociale factoren. Dit geldt bijvoorbeeld voor ADHD.
Deze stoornis heeft vaak een fysieke oorzaak, maar kan ook door omgevingsfactoren
als armoede en een tekortschietende opvoeding veroorzaakt worden. Medicinale
behandeling kan helpen, maar dient bij voorkeur te worden gecombineerd met
psychotherapie (Scholte, Van der Ploeg, 2000). Bij het toepassen van instrumenten
voor screening en risico-taxatie en bij de ontwikkeling van de effectiviteitstoets
(zie paragraaf 4.2.1 en 5.2) zullen ook biologische risicofactoren worden
meegenomen.3.3.2. Niet-vrijblijvende opvoedingsondersteuningEr zijn ouders die ondersteuning bij de opvoeding goed
kunnen gebruiken, maar daar niet vrijwillig een beroep op doen. Enige drang
is dan gewenst. Een goed moment daarvoor is direct nadat het kind in contact
is gekomen met de politie. Het kabinet heeft een project «Justitieketen
en opvoedingsondersteuning» gestart. Voorgesteld wordt in twee pilots
na elk politiecontact een gesprek met de jongere en zijn ouders te houden,
zonodig gevolgd door screening en bespreking in het casusoverleg.Van oudsher wordt justitie vaak geconfronteerd met kinderen uit gezinssituaties
waar niet, niet adequaat of te laat is geïntervenieerd. Justitieel ingrijpen
wanneer de situatie al uit de hand is gelopen heeft helaas niet altijd succes
op de lange termijn. Ingrijpen op latere leeftijd heeft veelal slechts kortdurende
effecten. Een eenmaal begonnen criminele carrière is heel moeilijk
door ingrijpen van buitenaf te stoppen. Vanuit dit oogpunt is het van groot
belang te investeren in vroegtijdige interventies in risicovolle gezinssituaties.
In de kabinetsnotitie Niet-vrijblijvende vormen van opvoedingsondersteuning (1999–2000, 27 197, nr. 1) en in het daaruit voortvloeiende
project Justitie-keten en opvoedingsondersteuning(2000–2001,
27 197, nr. 3) wordt daarom gezocht naar de mogelijkheden om het contact
van een jongere met politie of justitie te benutten als vindplaats. In de
praktijk zijn inmiddels diverse projecten ontwikkeld die voorzien in signalering
van achterliggende gezinsproblematiek en het zonodig bieden van niet-vrijblijvende
opvoedingsondersteuning.Wanneer in een gezin sprake is van achterliggende problematiek, is het
plegen van een strafbaar feit door een kind uit dat gezin veelal een uiting
van onvrede met zijn situatie of de onmacht er iets aan te veranderen. Het
strafbare feit kan dan worden opgevat als signaalgedrag. Om die reden is het
wenselijk om met alle aangehouden jongeren en hun ouders een «signaleringsgesprek»
te voeren, zonder daarbij vooraf een selectie (naar zwaarte van het delict
of first-offender/recidivist) te maken. Het is van belang niet alleen de jongere
te spreken, maar ook zijn ouders. Gezinsfactoren spelen immers een belangrijke
rol bij het ontstaan van strafbaar gedrag door jongeren.Door middel van een gesprek met ouders en jeugdige kan een eerste inventarisatie
worden gemaakt van de risico- en beschermende factoren. Dit eerste signaleringsgesprek
kan worden gezien als een grove zeef. Daar waar geen sprake is van onbalans
in de risico- en beschermende factoren hoeft geen «zorgtraject»
te worden doorlopen en kan worden volstaan met de afwikkeling van de strafrechtelijke
reactie. Daar waar het signaleringsgesprek aanleiding geeft tot zorg, is een screeningsinstrument nodig om de achterliggende problematiek
en het mogelijke hulpaanbod nader te onderzoeken.Wanneer naar aanleiding van politiecontacten van minderjarigen consequent
signaleringsgesprekken worden gevoerd en zonodig wordt gescreend, zal blijken
dat de betrokken ouders verschillende vragen, problemen en behoeften hebben.
Om vraaggericht te kunnen werken en om te voorkomen dat te licht wordt ingezet
op zware problematiek of te zwaar op lichte problematiek moet een breed en
gevarieerd aanbod van ondersteuning beschikbaar zijn. Vanuit de gedachte van
het vraaggericht werken is het moment van politiecontact een zeer geschikt
moment om een ondersteuningsaanbod te doen. Een politiecontact is veelal een
crisisachtig moment in een gezinssituatie. De behoefte aan informatie en ondersteuning
is dan vaak groot.Het bovenstaande resulteert in een aanpak waarbij deskundigen zo snel
mogelijk na de aanhouding, met iedere door de politie aangehouden minderjarige
en zijn ouders een gesprek voeren. Het doel daarvan is enerzijds ouders te
betrekken bij het politiecontact en het eventuele justitiële traject
en anderzijds een eerste indicatie krijgen van de risico- en beschermende
factoren. Wanneer dit gesprek reden geeft tot zorg kan een screeningsinstrument
worden ingezet voor nader onderzoek. Zowel het signaleringsgesprek als de
screening dienen, waar nodig, te leiden tot een passend aanbod aan jongere
en gezin. Het ligt voor de hand deze werkwijze eerst in twee pilots te beproeven.De voortgang kan worden besproken in het casusoverleg (zie paragraaf 4.2.2).
Daarin worden individuele zaken besproken en worden afspraken gemaakt over
ieders taken en verantwoordelijkheden.3.3.3. Lichte civiele maatregelAls ouders die opvoedingsondersteuning behoeven daar
ook niet onder drang toe overgaan, is soms dwang noodzakelijk. Dan komt een
civiele kinderbeschermingsmaatregel aan de orde. Een gedwongen vorm van gezinsinterventie
is nu al mogelijk via een door de kinderrechter uitgesproken ondertoezichtstelling.
Omdat de ots alleen bij ernstige bedreiging van de ontwikkeling
van de minderjarige kan worden uitgesproken, zal een aanvullende lichte kinderbeschermingsmaatregel –
een rechterlijke opdracht tot aanvaarding van opvoedingsondersteuning –
worden geïntroduceerd.In het kader van de preventie van jeugdcriminaliteit doet zich de vraag
voor of het mogelijk is een niet-vrijblijvend aanbod van opvoedingsondersteuning
te realiseren voor de ouders van kinderen die redenen geven tot zorg. Zorg
die is ingegeven door delinquent gedrag van het kind, terwijl de ouders niet
uit eigen beweging een beroep doen op jeugdzorg en tevens de indicatie voor
een ondertoezichtstelling (ots) ontbreekt. Als oplossing voor dit «gat
in de jeugdzorg» is te denken aan uitbreiding van het civiele maatregelpakket.
Hierbij gaat het in feite om een uitbreiding van de huidige overheidsdwang
bij de opvoeding van kinderen.In de wetenschap en de praktijk zijn er voor- en tegenstanders van introductie
van een lichte maatregel. Wel staat vast dat er een groep ouders met opvoedkundige
problemen is, die vrijwillig geen hulp accepteert, maar waarvoor een ondertoezichtstelling
een te zware maatregel vormt. In het kader van het hiervoor genoemde project
«Justitie-keten en opvoedingsondersteuning» vindt een verkenning
plaats van de mogelijkheden voor aanscherping van de zogenaamde «drang»
varianten (zie 3.3.2). Die drangvarianten voor opvoedingsondersteuning zullen
het grootste deel van de daarvoor bestaande doelgroep bereiken.In aanvulling hierop moet ook gedwongen opvoedingsondersteuning mogelijk
zijn. Hiervoor moet de wet worden gewijzigd. Deze gedwongen opvoedingsondersteuning
kan om twee redenen als «lichte maatregel van kinderbescherming»
aangemerkt worden: het is eerder een reactie op risicofactoren dan op een
«ernstige bedreiging» van de ontwikkeling van het kind (de grond
voor een ots); de maatregel heeft uitsluitend betrekking op opvoedingsondersteuning,
terwijl de ots veel meer ingrepen in de opvoedingssituatie mogelijk maakt.3.3.4. Handhaving leerplichtwetUit onderzoek en uit ervaring is bekend dat hoe sneller
scholen reageren als een leerling wegblijft van school, hoe beter het is.
Afhankelijk van de ernst van het verzuim kunnen formele stappen gezet worden
op grond van de Leerplichtwet. Er zijn schriftelijke overeenkomsten over de
aanpak van schoolverzuim geïntroduceerd. Bovendien is er een taakstraf
ontwikkeld voor ouders van ernstige spijbelaars. Onderzocht zal worden waarom
een systematisch spijbelbeleid met inschakeling van OM, leerplichtambtenaren,
gemeenten en scholen niet overal van de grond komt.Er bestaat een duidelijke samenhang tussen schoolverzuim en criminaliteit.
Natuurlijk is niet iedere spijbelaar een potentiële criminele jongere.
Maar omgekeerd komt bij een groot deel van de daders schoolverzuim wel in
de voorgeschiedenis voor. Daarom hoort handhaving van de leerplichtwet een
aparte plaats in deze nota te krijgen. Om te beginnen is het van belang dat
scholen direct reageren als een leerling weg blijft. Zo kan langs informele
weg veel spijbelgedrag in een vroeg stadium aangepakt worden. Pas daarna komt
de formele aanpak aan de orde.Voor de aanpak van beginnend schoolverzuim hebben scholen een schoolintern
verzuimbeleid. Volgens de regels van de Leerplichtwet melden scholen ongeoorloofd
verzuim van leerplichtige jongeren bij de gemeente waar de gemeentelijke leerplichtambtenaar
de melding behandelt. Deze kan door eigen interventies proberen het schoolverzuim
te stoppen. Als dat niet lukt kan hij het Bureau jeugdzorg of
de Raad voor de Kinderbescherming inschakelen, en in zeer ernstige gevallen
via een proces-verbaal het OM inschakelen. Voor zover schoolverzuim een signaal
is voor problemen van de leerling, kunnen partners uit het netwerk rond de
school worden ingeschakeld (schoolmaatschappelijk werk, jeugdzorg). Voor een
goede handhaving zijn de volgende stappen vereist:– scholen melden alle gevallen die daarvoor in aanmerking komen
ook daadwerkelijk aan de leerplichtambtenaar– de leerplichtambtenaar reageert op alle meldingen, en legt de
zaak zonodig voor aan het OM.– het OM geeft prioriteit aan de vervolging van leerplichtzaken.De afgelopen kabinetsperiode is 60 miljoen gulden voor de aanpak van schoolverzuim
vrijgemaakt. Toch wordt het hiervoor beschreven mechanisme niet altijd consequent
toegepast. Sommige regio's geven er veel prioriteit aan, andere niet. Onderzocht
zal gaan worden waarom een systematisch spijbelbeleid niet overal van de grond
komt. Alle betrokkenen worden bovendien gewezen op het belang ervan, en op
hun aandeel hierin. In regio's die actief zijn op dit terrein zijn goede voorbeeldprojecten
ontwikkeld. In het kader van het programma «Handhaven op Niveau»
dat zich richt op verbetering van de handhaving van bestuurswetten, wordt
in samenwerking tussen de ministeries van Justitie en OcenW gewerkt aan de
ontwikkeling van instrumenten voor een systematische aanpak van de leerplichthandhaving.3.3.5. SlachtofferzorgJeugdige delinquenten realiseren zich vaak niet wat
ze slachtoffers aandoen. Het is belangrijk dat zij met de gevolgen van hun
gedrag worden geconfronteerd. Dit kan via een leerstraf en soms door een schadevergoedingsmaatregel.
Bovendien wordt in sommige gevallen een bemiddeling tussen dader en slachtoffer
tot stand gebracht. Er zijn experimenten gestart met herstelrechtelijke bemiddeling;
op basis van de evaluatie (begin 2003) kunnen deze uitgebreid worden. Maar
jeugdigen kunnen ook zelf slachtoffer zijn. Bijzondere aandacht gaat uit naar
jonge slachtoffers van zedendelicten en van huiselijk geweld. Het Nationaal
Actieplan Seksueel misbruik van kinderen is in uitvoering. Zo worden proefprojecten
opgezet voor diagnostiek en behandeling na seksueel misbruik. Het Rijk geeft
ook een handboek voorkomen en bestrijden van kinderprostitutie uit. Het in
2001 uitgebrachte plan van aanpak voor het tegengaan van huiselijk geweld
richt zich zowel op slachtoffers als op daders.Herstelrechtelijke bemiddelingEen belangrijk element bij de afdoening van zaken in het jeugdstrafrecht
is de verantwoording die de jeugdige dader voor zijn daden neemt tegenover
het slachtoffer. Dat kan in de vorm van een bemiddeling in de schade tussen
dader en slachtoffer (zonder dat deze elkaar behoeven te ontmoeten), waarbij
afspraken gemaakt worden over herstel van de schade. Deze bemiddeling vindt
plaats in het kader van de uitvoering van slachtofferzorg. Sinds 2000 worden
door het ministerie van Justitie ook experimenten met family
conferencing en community conferencing
gefinancierd. Bij deze vormen van herstelrechtelijke bemiddeling is sprake
van een (vrijwillige) ontmoeting tussen dader en slachtoffer en eventueel
hun sociale omgeving. Zij beogen de dader te laten inzien wat hij met zijn
delict(en) heeft aangericht; het slachtoffer krijgt antwoord op zijn vragen
en zo mogelijk enige emotionele genoegdoening.De experimenten vinden plaats in alle fasen van het strafproces. De bovengrens
van zaken waarin deze herstelrechtelijke aanpak in de experimenten gehanteerd
wordt, is de afdoening via het officiersmodel, maximaal 40 uur taakstraf of
f 5000,– boete. Er moet tevens sprake zijn van een bekennende verdachte
en een bewijstechnisch «ronde» zaak met een slachtoffer. De uitkomsten
van de bemiddeling kunnen meewegen bij de strafrechtelijke beoordeling van
de zaak. Family conferencing kan ook een optie zijn in het ITB-traject. Vergelijkbare
experimenten vinden plaats op scholen (bijvoorbeeld in zogenoemde verzoeningskamers).
Deze experimenten betreffen niet alleen strafbaar gedrag maar zien ook op
onwenselijk gedrag dat kan leiden tot strafbaar gedrag.Genoemde experimenten worden geëvalueerd door het Willem Pompe-instituut
en het pedagogisch instituut van de Rijksuniversiteit Utrecht. Het evaluatierapport
is begin 2003 te verwachten. In meerdere buitenlandse studies (vgl. Dignan
1994, McElrea 1994, Hudson et al, Bazemore & Walgrave) wordt de veronderstelling
uitgesproken dat een herstelrechtelijke aanpak aanmerkelijk meer corrigerend,
opvoedend en uiteindelijk ook preventief effect kan hebben dan de gebruikelijke
formele en individualistische strafrechtelijke benadering. Uit evaluatie van
dergelijke vormen van bemiddeling in Australië en Nieuw Zeeland blijkt
de kans om opnieuw te worden veroordeeld af te nemen. Van jeugdige daders
die deelnemen aan een family conference, waarbij
het slachtoffer aanwezig was, is het viermaal minder waarschijnlijk dat zij
opnieuw veroordeeld worden dan bij een gewone veroordeling.Jeugdige slachtoffers van zedendelictenHet tijdig bieden van adequate hulpverlening is van
belang voor het verwerken van het misbruik door het slachtoffer. Dat kan voorkomen
dat het slachtoffer de rest van zijn of haar leven last blijft houden van
niet verwerkte pijn, angst en woede. Bovendien is er bij seksueel misbruik
een kans dat het slachtoffer, dat niet tijdig de juiste hulpverlening heeft
gekregen, later zelf dader wordt. Een goede hulpverlening kan dus voorkomen
dat er nieuwe slachtoffers worden gemaakt.Onderzoek, zoals bijvoorbeeld de in 2000 door het Verwey-Jonker Instituut
uitgebrachte (vergelijkende) studie naar de opvang en begeleiding van seksueel
misbruikte jongeren, heeft aangetoond dat speciale programma's voor jonge
slachtoffers van mishandeling, seksueel misbruik of verwaarlozing in Nederland
maar zeer beperkt voorhanden zijn. Om die reden zullen structurele voorzieningen
voor gespecialiseerde diagnostiek en behandeling worden verbeterd. De ontwikkeling
en verspreiding van deze vorm van hulpverlening zal door middel van proefprojecten
worden gestimuleerd. Omdat het bij seksuele kindermishandeling meestal om
een combinatie van problemen en bovendien om een delict gaat, is een multidisciplinaire
aanpak aangewezen.Seksueel misbruik bestrijkt een breed terrein. Het kan voorkomen in een
relationele context (bv. incest, misbruik op school etc.), maar kan ook een
commerciële context hebben (kinderprostitutie, kinderhandel en sekstoerisme).
Met het Nationaal Actieplan Seksueel misbruik van kinderen (NAPS), dat op 19 april 2000 aan de Tweede Kamer is aangeboden, wordt
geprobeerd de noodzakelijke verbindingen te leggen tussen de activiteiten
die gericht zijn op de aanpak van seksueel misbruik. Een projectteam met vertegenwoordigers
van de overheid en van diverse maatschappelijke organisaties begeleidt de
uitvoering van het actieplan.Een recent in de aandacht gekomen verschijnsel is dat van de zogeheten loverboys: jongens (doorgaans afkomstig uit etnische minderheidsgroepen)
die meisjes eerst inpalmen en ze dan dwingen tot prostitutie. In een aantal
gemeenten zijn succesvolle methoden ontwikkeld, gericht op het voorkomen en
bestrijden van kinderprostitutie. Dit varieert van het geven van voorlichting
op scholen tot het aanbieden van specifieke hulpverleningsprogramma's. In
het kader van NAPS zal ter navolging van deze initiatieven een handboek worden
uitgegeven. In het handboek worden zes projecten beschreven die zich richten
op preventie dan wel hulpverlening aan meisjes die in de prostitutie dreigen
te komen of reeds als prostituee werken. Een van deze projecten richt zich
tevens op jongens in de prostitutie.Huiselijk geweldIn 1995 is vastgesteld dat 80% van de TBS-patiënten in Nederland
in hun jeugd affectief of normatief verwaarloosd, mishandeld of seksueel misbruikt
waren. Voorts bleek uit Canadees onderzoek onder gedetineerden dat mannen
die in hun kinderjaren mishandeld waren, als volwassene driemaal zo vaak gewelddadig
zijn als anderen. Er kwam tevens een samenhang aan het licht tussen specifieke
vormen van kindermishandeling en diezelfde geweldspatronen in de volwassenheid.
Dat specifieke geweldspatronen terugkeren, duidt op een samenhang tussen blootstelling
aan gewelddadig gedrag in het gezin en de agressieve uitingen van die persoon.In de afgelopen kabinetsperiode is de problematiek van huiselijk geweld
hoog op de politieke agenda gekomen. Er is veel onderzoek verricht en er zijn
veel projecten uitgevoerd ten behoeve van de aanpak van deze problemen door
evenzoveel (overheids)instanties. Het ontbreekt evenwel nog aan structurele
voorzieningen. Voor een effectieve aanpak zijn in ieder geval middelen nodig
om de weerbaarheid van (potentiële) slachtoffers te vergroten en gedragsverandering
van daders te bevorderen. Daarnaast zijn maatregelen nodig om de vroegtijdige
signalering te verbeteren en de mogelijkheden voor justitieel optreden te
vergroten. Een adequaat aanbod is nodig voor hulp aan (potentiële) slachtoffers
in de vorm van multidisciplinaire centra voor diagnostiek en behandeling.
Ook dient het aanbod voor de behandeling van zedendelinquenten en plegers
van huiselijk geweld te worden uitgebreid.Door de Minister van Justitie is begin 2001 een plan van aanpak aan de
Tweede Kamer gestuurd. Het doel van het hiervoor in het leven geroepen project
(dat loopt tot 1 april 2002) is het bevorderen van een betere aanpak zowel
preventief, curatief als repressief van huiselijk geweld. Hiertoe worden voorstellen
gedaan voor deskundigheidsbevordering van betrokken beroepsgroepen, de bestuurlijke
inbedding van verantwoordelijkheden, het ontwikkelen van ondersteuningsstructuren
en samenwerkingsverbanden, de registratie en het bevorderen van informatie-uitwisseling,
protocollering, wetgeving en mogelijkheden voor verbetering van hulpverlening
aan zowel slachtoffers als daders.4. De repressieve aanpak4.1. InleidingIn de nota Criminaliteitsbeheersing is een aantal prioriteiten beschreven
die ook voor de aanpak van jeugdcriminaliteit van groot belang zijn: toezicht,
pakkans, snelheid en maatwerk.In aanvulling daarop doet het kabinet voorstellen die voortbouwen op het
huidige beleid. De ontwikkelde screeningsinstrumenten kunnen nu meer met elkaar in samenhang gebracht worden. De lokale samenwerkingsverbanden
kunnen landelijk ingevoerd worden. De intensieve begeleiding door de jeugdreclassering
kan nu uitgebouwd worden tot verplichte nazorg na een sanctie. De Raad voor
de Kinderbescherming heeft een begin gemaakt met casusregie, die in combinatie
met procesbewaking door het OM kan uitgroeien tot casusbewaking in alle individuele
gevallen.4.2 Algemene maatregelen4.2.1 Screening en risicotaxatieOp een aantal momenten in de jeugdstrafrechtketen is
beoordeling nodig van de ernst van de situatie, van de noodzakelijke aanpak
en van het dreigende risico van recidive. Verschillende instellingen gebruiken
hiervoor verschillende instrumenten die niet op elkaar aansluiten. In de methodiek
moet meer eenheid gebracht worden, zodat meer op elkaar afgestemde instrumenten
voor screening en risicotaxatie worden ontwikkeld.Voor de beoordeling van de ernst van de situatie, van de noodzakelijke
aanpak en van het in de toekomst dreigende risico van recidive zijn in Nederland
en in het buitenland instrumenten ontwikkeld. Verschillende Nederlandse instellingen
gebruiken ieder hun eigen instrument, waarbij geen rekening gehouden wordt
met elders al opgedane bevindingen. Dat heeft twee nadelen: het instrument
is niet algemeen toepasbaar en de jongere moet elke keer opnieuw «door
de molen». Daarom is het wenselijk, meer uniformiteit in deze instrumenten
te brengen.Dat betekent niet dat in alle fasen van de aanpak van jeugdcriminaliteit
met eenzelfde instrument gewerkt kan worden. De praktijk maakt onderscheid
tussen:– screening: een beoordeling van de ernst van de situatie, gericht
op de vraag welke aanpak noodzakelijk is– risicotaxatie: een op de toekomst gerichte beoordeling hoe groot
de kans op terugval in het oude gedrag – recidive – is, met het
oog op beslissingen over beëindiging van de sanctie en nazorg.Als derde functie kan nog genoemd worden de evaluatie van de effectiviteit
van de sanctie in het individuele geval: een beoordeling welke mate van verbetering
ten gevolge van de sanctie is opgetreden.In Nederland werkt een aantal instellingen met, of aan de ontwikkeling
van, instrumenten voor screening of risicotaxatie. Op het terrein van jeugdcriminaliteit
is de Raad voor de Kinderbescherming het verst gevorderd met de zogeheten
Baro: het Basis Raadsonderzoek. Maar ook elders, zoals bij de jeugdinrichtingen
en in de jeugd-GGZ, is er al de nodige ervaring mee opgedaan.Deze instrumenten sluiten niet op elkaar aan. De bepleite uniformiteit
houdt in dat eenzelfde methodische benadering gehanteerd kan worden, en dat
een betere afstemming tussen de betrokken organisaties kan plaatsvinden. Daarmee
kan bereikt worden dat meer eenduidigheid ontstaat in de beoordeling en aanpak
van het individuele geval, en dat opeenvolgende schakels in de keten gebruik
kunnen maken van elkaars bevindingen.Instrumenten voor screening en risicotaxatie ontwikkelen is geen eenvoudige
zaak en vergt enkele jaren. Het ministerie van Justitie zal de betrokken partners,
in samenwerking met een aantal onafhankelijke deskundigen, verzoeken een voorstel
voor onderling afgestemde instrumenten te ontwikkelen. Daarbij moet ook gelet
worden op de verschillende modaliteiten waarin zij toegepast
kunnen worden. Voor de aanpak van jeugdcriminaliteit is het belangrijk dat
na een eerste politiecontact een eenvoudige quick scan uitgevoerd kan worden:
een grove filter, een preselectie, ter beoordeling van de situatie van de
jeugdige. Op basis hiervan wordt besloten of nadere screening nodig is. Ook
kunnen modules voor specifieke categorieën ontwikkeld worden, zoals een
aanvullend instrument voor zedendelicten.Voorts is een belangrijk criterium bij de ontwikkeling van de instrumenten
de gebruikersvriendelijkheid ervan. Hoe goed een instrument in theorie ook
kan zijn, het kan in de praktijk alleen werken als de gebruikers het als nuttig
en makkelijk toepasbaar ervaren.Instrumenten voor screening en risicotaxatie kunnen de rationaliteit van
de besluitvorming aanzienlijk ten goede komen, maar kunnen nooit in de plaats
van de besluitvorming komen – ze zijn niet meer dan een gefundeerde
indicatie voor de beslissers. Screening kan aangeven welk type interventie
gewenst is, maar kan niet een quasi-mathematische uitkomst geven over de exacte
aanpak.4.2.2. CasusoverlegAls een jongere met de politie in aanraking is gekomen
zijn er veel actoren die zich met de zaak bezig gaan houden. Betrokkenheid
van al deze partners is positief, maar het risico is dat zij volgtijdig werken
met vertraging in de afhandeling van de strafzaak als resultaat. Een aanzienlijke
verbetering is mogelijk wanneer de partners samenwerken, niet vanuit hun eigen
kaders, maar vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid. De ervaringen met een
gezamenlijk casusoverleg zijn dermate positief, dat het landelijk kan worden
ingevoerd.Op diverse plaatsen zijn samenwerkingsverbanden ontstaan gericht op verbetering
en versnelling van de afhandeling van jeugdstrafzaken. Deze vormen van casusoverleg
verschillen naar intensiteit en ondersteuning en variëren van periodiek
overleg met relatief lichte ondersteuning tot een volledig ingerichte gemeenschappelijke
uitvoering. Om te bezien welke overeenkomsten er tussen die verbanden bestaan
is een onderzoek uitgevoerd bij een aantal ervan: Rotterdam, Breda (CRJ Tilburg),
Eindhoven (Front office), Amsterdam (JOT), Roermond en Zutphen (Link).De samenwerkingsverbanden hebben belangwekkende resultaten geboekt. De
ervaring is dat afdoeningen sneller geschieden, maar ook efficiënter,
consequenter en minder geïsoleerd. Er is bovendien een groot enthousiasme
zichtbaar bij de personen die de samenwerkingsverbanden vormen. Dit leidt
tot maatwerk in individuele zaken. Snelle beslissingen zijn mogelijk en alle
aanwezige partners zorgen voor een snelle uitvoering daarvan. Voorwaarden
voor een goed functioneren zijn dat de deelnemers over de grenzen van hun
eigen organisatie kijken, dat de werkwijze gedragen wordt door de leiding
van de organisatie, dat er continuïteit is in de deelname aan het overleg,
dat afspraken worden nagekomen en dat de deelnemers gemotiveerd zijn voor
deze snelle aanpak. Een bijkomend voordeel is dat iedere organisatie datgene
kan bijdragen wat tot haar kerntaak behoort, en geen werkzaamheden hoeft te
verrichten die eigenlijk tot het werkterrein van een andere organisatie behoren.
Een andere voorwaarde is dat de bedrijfsprocessen van alle partners goed op
orde zijn, opdat snel over de relevante informatie beschikt kan worden. De
coördinatie van de samenwerking ligt bij het OM.De ervaringen leiden tot de conclusie dat de ontstane samenwerkingsverbanden
landelijk navolging verdienen. Lokale en regionale omstandigheden kunnen echter
van invloed zijn op de omvang en inrichting van het samenwerkingsverband.
Het uitgangspunt moet zijn dat in elk arrondissement op zijn minst een structurele
samenwerking bestaat in de vorm van casusoverleg tussen politie, OM en Raad
voor de Kinderbescherming, zo snel mogelijk na het politiecontact, met als
doelen:– een vroegtijdig en volledig beeld van de achtergrond en voorgeschiedenis
van de betreffende jeugdige krijgen– de strafzaak en de aanpak van de jeugdige daadwerkelijk integraal
afhandelen– de consequenties van het gedrag van de jeugdige duidelijk maken
door een snelle afdoening– een effectieve aanpak realiseren door middel van maatwerk– zorgen voor een begrijpelijk en consistent afhandelingsproces.Waar mogelijk kunnen relevante niet-justitiële partners in het casusoverleg
participeren.In samenhang met het project doorlooptijden jeugdstrafrechtketen en het
project opvoedingsondersteuning zal in overleg met politie, OM en de Raad
voor de Kinderbescherming de structuur van het casusoverleg nader worden ingevuld.
Daarbij spelen in elk geval de volgende aspecten een rol:– filtering van zaken, en afspraken over welke zaken wel en niet
in het casusoverleg ingebracht worden (bijvoorbeeld afhankelijk van de bevindingen
uit het signaleringsgesprek; zie paragraaf 3.3.2)– het aantal partners dat aan het overleg deelneemt– de geografische schaal van het overleg: in grote steden soms per
wijk, in niet-stedelijke gebieden per regio– de termijn waarbinnen zaken besproken moeten worden: binnen 24
uur (in gebieden waar het aanbod groot is) of binnen enkele dagen– de vormgeving van het overleg: fysieke aanwezigheid van alle deelnemers
of gebruikmaking van telefoon en e-mail.Rekening houdend met deze aspecten zal een handreiking worden opgesteld
voor het opzetten van een lokaal of regionaal casusoverleg.4.2.3. NazorgDoor nazorg neemt de effectiviteit van sancties toe.
Soms legt de rechter begeleiding door de (jeugd)reclassering na de sanctie
op, soms volgt een jeugdige na de sanctie vrijwillig een hulpverleningsprogramma.
De begeleiding door de jeugdreclassering is weliswaar versterkt, maar er zijn
nog altijd veel gevallen waarin er na afloop van de sanctie geen enkele bemoeienis
met de jongere is. Bovendien onttrekken veel jongeren zich aan vrijwillige
begeleiding.Om dit te voorkomen is het nodig stelselmatige en verplichte
nazorg in te voeren.Sancties als jeugddetentie, de PIJ-maatregel, voorwaardelijke veroordelingen
waarbij ITB als voorwaarde wordt gesteld en soms ook een taakstraf, bieden
een programma dat beoogt het gedrag van de jongere te beïnvloeden, en
hem structuur en perspectief te bieden. Aan de effectiviteit daarvan wordt
ernstig afbreuk gedaan als na afloop van de interventie de jongere terugkeert
in zijn oude omgeving, en er niet op toegezien wordt of hij de positieve resultaten
van de interventie ook weet te behouden, en niet weer terugvalt in zijn oude
gedrag. In sommige gevallen legt de rechter hulp en steun ( minderjarigen)
of begeleiding en toezicht (meerderjarigen) op, maar in de meeste gevallen
is er geen vorm van verplichte nazorg.Het stelselmatig bieden van nazorg zal de effectiviteit van een sanctie
aanmerkelijk verbeteren. Daarom is het wenselijk de nazorg aanzienlijk uit
te breiden. Elke ITB, jeugddetentie en PIJ-maatregel, en – ter beoordeling van de uitvoerende instantie – zonodig ook een taakstraf, zal
dan gevolgd worden door een periode van verplichte nazorg van 6 tot 9 maanden.Uitvoering van de nazorg geschiedt door de (jeugd)reclassering. De bureaus
Jeugdzorg, waaronder de jeugdreclassering valt, en de SRN (volwassenenreclassering)
behoeven hiervoor aanvullende formatie.Het is nodig dat hun werkzaamheden al tijdens het uitvoeren van de sanctie
of maatregel beginnen, teneinde een soepele overgang te bevorderen.De huidige wetgeving biedt een aantal mogelijkheden om nazorg op te leggen:
het scholings- en trainingsprogramma als onderdeel van een vrijheidsstraf
of PIJ-maatregel, het proefverlof voor de PIJ-maatregel, het verplichte toezicht
in het kader van een voorwaardelijke beëindiging van een PIJ-maatregel,
en de voorwaarde bij een voorwaardelijke straf.Dit lijkt echter onvoldoende om voor alle hiervoor bedoelde gevallen een
juridische basis te bieden. Er dient daarom te worden geregeld dat in alle
gevallen de interventie wordt gevolgd door nazorg en dat er een stok achter
de deur is voor het geval een jongere zich aan de nazorg wil onttrekken. Bezien
wordt of wetswijziging daarvoor de oplossing is.Voor de betreffende jongere moet nazorg niet een abstract begrip zijn,
maar een concrete persoon, een coach die hem of haar in de maanden na de interventie
begeleidt. Het is onmogelijk vooraf aan te geven welke werkzaamheden in het
kader van de nazorg zullen plaatsvinden: zowel de aard van de bemoeienis als
de intensiteit ervan hangen af van het individuele geval. Het kan gaan om
hulp bij praktische zaken, zoals het regelen van huisvesting, het bemiddelen
bij een opleiding, of het aanvragen van een uitkering, maar ook om het begeleiden
van de jongere bij het voldoen aan zijn verplichtingen (zoals het volgen van
een opleiding, het niet meer gebruiken van drugs, etc.) of om een eenvoudig
en periodiek controlegesprek.4.2.4. Proces- en casusbewakingEen effectieve aanpak van jeugdcriminaliteit houdt
in dat op een delict een zorgvuldige en snelle reactie volgt. Werkprocessen
van organisaties uit de jeugdstrafrechtketen sluiten vaak niet goed op elkaar
aan en belemmeren daarmee die effectiviteit. Afspraken over die werkprocessen
op beleidsniveau volstaan echter niet. Het proces en de individuele jongere
dienen, vanaf het eerste politiecontact tot het einde van de nazorg, te worden
gevolgd. Daarvoor is invoering nodig van procesbewaking door het OM en casusbewaking
door de Raad voor de Kinderbescherming.In het traject bestaande uit screening, een of meer interventies, en tenslotte
enige tijd nazorg kunnen zich tal van obstakels voordoen. Het komt veelvuldig
voor dat de bemoeienissen van twee of meer partners in de strafrechtketen
niet op elkaar aansluiten, bijvoorbeeld doordat een zaak ergens «onderaan
de stapel» belandt en geruime tijd moet wachten op afdoening. Of een
jongere voert de opgelegde sanctie, bijvoorbeeld taakstraf of ITB, niet naar
behoren uit, waarna het een aantal maanden duurt voordat een beslissing volgt
over herkansing of vervangende sanctie.De grondslag voor de bewaking van de onderlinge aansluiting van de werkprocessen
zijn de afspraken hierover tussen de partners in de jeugdketen (b.v. in het
arrondissementaal platform jeugdcriminaliteit, bekrachtigd door de bestuurders
van de betrokken instanties), of algemeen geldende beleidsregels of protocollen.In het verlengde van deze afspraken zijn ook afspraken nodig over de wijze
waarop deze in de dagelijkse praktijk worden bewaakt. Dat voorkomt dat na
geruime tijd alleen maar geconstateerd kan worden «dat het onvoldoende
lukt». Er dient een snelle en directe terugkoppeling te zijn als zaken
niet goed lopen, primair aan de lokale instantie waar het probleem lijkt te
liggen, secundair aan de bestuurders die de uiteindelijke verantwoordelijkheid
dragen. Dat geldt niet alleen voor de strafrechtelijke afdoening, maar ook
voor verwijzingen naar de vrijwillige jeugdhulpverlening.In de bewaking van de kwaliteit van wat er met jongeren geschiedt stelt
het kabinet daarom voor twee complementaire voorzieningen te versterken:– het OM, verantwoordelijk voor het strafproces, bewaakt wat de
verschillende instanties doen in dat proces, binnen het kader van de daaromtrent
bestaande afspraken en protocollen (procesbewaking);– de Raad voor de Kinderbescherming bewaakt dat de jongere de integrale
aanpak krijgt die is afgesproken. Zonodig wordt daarvoor extra formatie beschikbaar
gesteld (casusbewaking).Dit betekent dat beide instanties de gehele zaak van begin tot eind moeten
kunnen volgen, maar vanuit een verschillende invalshoek. Beide functies sluiten
aan bij hun algemene taken en verantwoordelijkheden. De functie van casusbewaker
van de Raad sluit ook aan bij de in 1994 toebedeelde casusregie in jeugdstrafzaken.De Raad voor de Kinderbescherming kan de taak van casusbewaker vervullen
voor beneden-achttienjarigen. Voor boven-achttienjarigen zal hetzelfde gevraagd
worden aan de Stichting Reclassering Nederland.De beide bewakingsfuncties zullen in goed overleg met beide organisaties
uitgewerkt moeten worden. Daarbij zullen in elk geval de volgende taakaspecten
telkens aan één van beide instanties toebedeeld moeten worden:– volgen of de jongere voldoet aan de hem opgelegde verplichting
(zoals het uitvoeren van een taakstraf of het volgen van een hulpverleningsprogramma)– volgen of de werkzaamheden van de betrokken ketenpartners op elkaar
aansluiten (bijvoorbeeld of na het niet nakomen van een sanctie een directe
reactie volgt)– signaleren dat de jongere een nieuw strafbaar feit gepleegd heeft
en alert zijn op een consistente reactie daarop– reageren als de reactie van een van de ketenpartners, uit een
oogpunt van consequent optreden, niet adequaat is– toetsen of het uitgevoerde traject aansluit bij de afspraken. 4.3. Specifieke maatregelen4.3.1. Veelplegers en hardekernjongerenVeelplegers en hardekernjongeren zorgen voor veel overlast.
Om die categorieën delinquenten aan te pakken zijn reeds diverse maatregelen
getroffen. De doorlooptijden worden aangepakt, bij verdachten van ernstige
delicten kan DNA worden afgenomen, er is een start gemaakt met ITB-CRIEM en
ITB voor hardekernjongeren, er zijn experimenten gehouden met nachtdetentie
en bij de Glen Mills school zijn plaatsen ingekocht. Bij deze groepen is echter
meer nodig. De in deze nota gepresenteerde voorstellen zullen effect hebben
op veelplegers en hardekernjongeren, maar zijn niet afdoende. Aanvullende
maatregelen zijn nodig waardoor zij gedurende langere tijd buiten de maatschappij
gehouden kunnen worden of intensief begeleid kunnen worden. Om dat te realiseren
is het nodig:– voorlopige hechtenis ruimer toe te passen, inclusief de mogelijkheid van voorwaardelijke schorsing met de verplichting dat de
jongere een gedragsbeïnvloedend programma volgt;– ITB-CRIEM uit te breiden zodat elke jongere die deze intensieve
begeleiding behoeft daarvoor in aanmerking komt;– nachtdetentie uit te breiden;– het gebruik van internaatvoorzieningen mogelijk te maken;– politie te ondersteunen bij hun meer op veelplegers en harde-kernjongeren
gerichte aanpak in de regio's;– een DNA-databank voor jeugdige plegers van ernstige delicten op
te bouwen.Met de term veelplegers worden doorgaans bedoeld die jongeren die veelvuldig
(lichte vormen van) criminaliteit plegen, ook wel aangeduid als draaideurcriminelen.
Bij hen staat het aantal politiecontacten in geen verhouding tot het aantal
daadwerkelijk gepleegde delicten. Grofweg is deze groep te verdelen in twee
typen jeugdigen. Enerzijds de jongeren die een redelijk gestructureerd leven
leiden en criminaliteit plegen om financiële redenen. Dit type gaat calculerend
te werk en beschikt vaak over veel geld. Anderzijds is er het type dat geen
gestructureerd leven leidt en criminaliteit pleegt vanuit een problematische
achtergrond.Behalve de categorie veelplegers, kennen we ook de categorie harde-kernjongeren.
Beide categorieën overlappen elkaar enigszins.Wat zij met elkaar gemeen hebben is dat zij veelal in groepen opereren,
en dat zij in het publieke domein veel onrust en hinder veroorzaken.Met name bij veelplegers is niet alleen sprake van strafbaar gedrag. Zij
veroorzaken ook veel overlast en vertonen vaak intimiderend gedrag. Voorzover
hun optreden buiten de sfeer van het strafrecht ligt is vooral verhoogd toezicht
wenselijk. Het is aan het lokale veiligheidsbeleid hieraan prioriteit te geven.De politie moet in veel gevallen veelplegers telkens opnieuw laten gaan
nadat ze zijn opgepakt, omdat het gepleegde delict niet voor voorlopige hechtenis
in aanmerking komt. Daarnaast is de ITB harde kern niet op de groep veelplegers
van toepassing en vallen de veelplegers ook niet altijd onder de huidige CRIEM-ITB.Voor een betere aanpak van veelplegers is een tweeledige benadering nodig:– het gaat om een groep die, ter vermijding van de veroorzaakte
grote overlast, gedurende langere tijd intensief begeleid of «van de
straat gehouden» moet worden,– waarbij niet alleen op afzonderlijke (vaak lichte) delicten gereageerd
wordt, maar op het totaalbeeld, op de frequente herhaling van delicten.Deze benadering leidt tot het inzetten van meer instrumenten en het verhogen
van de effectiviteit van deze instrumenten door een snelle reactie en door
het leveren van maatwerk. Het is van groot belang deze groep consequent te
volgen.De hiervoor benodigde maatregelen zijn deels al eerder in deze nota aan
de orde gekomen. Versnelling van doorlooptijden, verplichte nazorg en procesbewaking
leiden tot de noodzakelijke consequente aanpak op maat, en zijn evenzeer van
toepassing op de veelplegers.Voorts kan de rechter bij (jong)volwassenen een ander strafmaximum hanteren
als er sprake is van recidive van een soortgelijk delict (artikel 421–423
Wetboek van strafrecht). Als het delict plaatsvindt binnen vijf jaar na afloop
van detentie, kan het strafmaximum worden verhoogd met een derde. Dit geldt
voor drie categorieën delicten: vermogen, geweld en belediging/laster.
Het kabinet gaat na of deze artikelen moeten worden verbreed. In het jeugdstrafrecht
komen deze bepalingen niet voor. Voor jongeren van 16 en 17 jaar
kan de rechter wel besluiten het volwassenenstrafrecht toe te passen.De richtlijn voor strafvordering Kinderzaken van het OM bepaalt reeds
dat in gevallen van recidive de te eisen straf met een derde vermeerderd kan
worden, als een gelijkwaardig delict binnen vijf jaar na de laatste vrijheidsstraf
heeft plaatsgevonden.Van de jongeren die verdacht worden van een ernstig delict kan DNA worden
afgenomen. Dat geldt met name voor zware gewelds- en zedendelicten. Daarnaast
is er wetgeving in ontwikkeling om ook van veroordeelde jongeren DNA af te
kunnen nemen. Vooruitlopend op deze wetgeving zal gestart worden met het op
vrijwillige basis afnemen van DNA bij de jongeren die in een inrichting verblijven.
Naar verwachting zal in de komende jaren het DNA van enkele duizenden jongeren
per jaar worden opgenomen in de landelijke DNA-databank.In aanvulling hierop zijn de volgende intensiveringen wenselijk:1] een ruimere toepassing van de wettelijke bepalingen inzake de voorlopige
hechtenis. Art. 67a, tweede lid onder 3e, van het Wetboek van Strafvordering
geeft als grond voor voorlopige hechtenis het risico van recidive (bij een
aantal met name genoemde delicten). In de praktijk wordt deze bepaling weinig
toegepast. Een consequente aanpak van veelplegers zal leiden tot meer veroordelingen,
waardoor het OM meer gebruik kan gaan maken van deze mogelijkheid. Aan de
zittende magistratuur zal informatie over de hiermee opgedane ervaringen gegeven
worden.Overigens zal een ruimere toepassing van de voorlopige hechtenis ook gevolgen
hebben voor de benodigde capaciteit aan plaatsen in Justitiële Jeugdinrichtingen.2] De voorlopige hechtenis kan ook geschorst worden met de verplichting
voor de jongere een gedragsbeïnvloedend programma te volgen. Dit is een
variant met evidente voordelen: op het delict volgt een snelle en effectieve
reactie, met als stok achter de deur het opheffen van de schorsing. Het kabinet
wil nagaan of de huidige wettelijke bepaling voldoende mogelijkheden biedt.
Als dat niet het geval blijkt te zijn zal een verruiming worden voorgesteld.3] Uitbreiding van de ITB tot alle jongeren die zich dreigen te ontwikkelen
tot veelplegers of hardekernjongeren. Dat betekent dat de huidige ITB-CRIEM
beschikbaar moet zijn voor elke jongere die deze aanpak behoeft. Het voordeel
hiervan is dat ITB al in een vroege fase kan worden toegepast, juist ook voordat
de jeugdige zich dreigt te ontwikkelen tot veelpleger (zie 4.3.2).4] Uitbreiding van de mogelijkheden voor nachtdetentie.De afgelopen jaren is bij de justitiële jeugdinrichtingen in Amsterdam
en Rotterdam op bescheiden schaal gewerkt met nachtdetentie bij minderjarigen.
Deze experimenten zijn recentelijk geëvalueerd. Uit het onderzoek blijkt
dat de instroom goed verloopt; de uitval is slechts 5 tot 6%.De ervaringen tot nu toe zijn positief en voldoende om nachtdetentie als
aanvulling op het scala van interventies op bredere schaal in te voeren.5] Meer gebruik van internaatvoorzieningen. Een specifiek voorbeeld hiervan
is de op Amerikaanse leest geschoeide Glen Mills School. Het is een open voorziening
met een intramuraal karakter, bedoeld voor sociaal delinquente jongens vanaf 15
jaar die gevoelig zijn voor groepsdruk. Passend gedrag wordt beloond met privileges
en verhoging van de status in de groep. Ook school- en sportprestaties
en de wijze van vrijetijdsbesteding dragen bij aan een verhoogde status. De
aanpak is veelbelovend en zal op effectiviteit worden gemonitord.Op 2 augustus 2001 is een intentieverklaring ondertekend om voor een periode
van vooralsnog 3 jaar 75 open plaatsen in te kopen bij de Glen Mills School.
In de loop van 2002 zal het aantal extra plaatsen worden uitgebreid tot 100.6] Tenslotte zal het ministerie van Justitie de politie ondersteunen om
te komen tot een gerichtere aanpak in de regio's voor de groepen veelplegers/harde
kernjongeren, ook die waarin etnische minderheden duidelijk zijn oververtegenwoordigd.
Hiertoe zal eerst een inventarisatie plaatsvinden van de bestaande lokaal
ontwikkelde praktijken. Deze worden op hun effectiviteit beoordeeld om daarna
ervaringen en best practices uit te wisselen en landelijke implementatie te
stimuleren.Voor jeugdigen die toch overgaan tot het plegen van zwaardere delicten
(de harde kern) is voorlopige hechtenis vaak een eerste fase in het strafproces.
Voor deze groep is vervolgens de zware variant van de ITB (een intensieve
begeleiding, gericht op verbetering van de situatie van een jongere op alle
leefgebieden) een van de interventiemogelijkheden. Een deel van de groep is
echter zover doorgeschoten in het criminele gedrag, dat detentie in feite
de enige mogelijkheid is.De justitiële jeugdinrichtingen zullen blijven proberen, ook bij
deze groep het gedrag in positieve zin te beïnvloeden.Met name in de grote steden wordt een groot deel van de groep van veelplegers
en hardekernjongeren gevormd door jeugdigen uit etnische minderheidsgroepen.Meer nog dan bij anderen zijn hier van belang een consequente aanpak en
maatwerk, dat rekening houdt met achtergrond en belevingswereld van de dader.
Door veel jongeren uit etnische minderheidsgroepen wordt het Nederlandse strafklimaat
immers als licht ervaren. Een aanpak waarbij in alle schakels van de keten
consequent wordt gereageerd en waarbij zeer terughoudend wordt omgegaan met
het bieden van herkansingen, zal leiden tot een aanzienlijke aanscherping
van de beleving van het strafklimaat.De partners in de keten dienen in te spelen op deze specifieke problematiek.
Maatwerk leveren betekent dat een medewerker van b.v. de Raad voor de Kinderbescherming
of de jeugdreclassering bij jongeren uit etnische minderheidsgroepen rekening
houdt met de diverse leefgebieden van de jeugdige, met het karakter, de sociale
omgeving, competenties, de culturele achtergrond enzovoort. In het reguliere
overleg met de partners zal de vraag aan de orde komen of voor deze aspecten
voldoende oog bestaat. Ook bij de effectiviteitstoets komt die vraag –
wordt de juiste interventie voor de juiste doelgroep gekozen – aan de
orde.4.3.2. Uitbreiding ITB-CRIEMDe Intensieve Trajectbegeleiding bestaat in twee varianten:
ITB-CRIEM en ITB-Harde kern. In de praktijk blijken veel jongeren –
waaronder veelplegers – voor wie ITB een goede aanpak kan zijn, niet
onder de criteria van een van beide varianten te vallen. Door een verruiming
van de criteria kan dat opgelost worden. ITB-CRIEM zal derhalve worden uitgebreid,
zodat de intensieve begeleiding ook mogelijk is voor autochtone jongeren en
voor jongeren uit andere gemeenten dan de G25.Bij licht delinquent gedrag zijn een Halt-afdoening en een taakstraf de
meest in aanmerking komende interventies. Daarnaast bestaat voor de doelgroep
van jongeren uit etnische minderheidsgroepen in de grote steden de ITB-CRIEM.
Licht criminele jongeren waarbij meerdere risicovolle omstandigheden, zoals
schoolverzuim, risicovolle vrijetijdsbesteding, weinig steun in de gezinssituatie
en een slechte pedagogische situatie aanwezig zijn kunnen voor ITB-CRIEM in
aanmerking komen. Deze aanpak, die al in een vroeg stadium van delinquent
gedrag een intensieve ambulante begeleiding van drie maanden door de afdelingen
jeugdreclassering van de gezinsvoogdij-instellingen met zich meebrengt, beoogt
een zodanige impact te hebben dat daarmee de start van een criminele carrière
voorkomen kan worden. De aanpak is veelbelovend.Het is dan ook wenselijk, ook voor autochtone jongeren die in vergelijkbare
risicovolle situaties verkeren deze voorziening te bieden. Een tweede uitbreiding
van de lichte variant van ITB is dat deze ook buiten de grote steden beschikbaar
zou moeten zijn. Door de minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid is
reeds in het kader van zijn Preventiebeleid 2001–2004 (het vervolg van
CRIEM) hiertoe een eerste mogelijkheid geboden aan een beperkt aantal steden
buiten de G25. De wens en noodzaak voor verdere uitbreiding is evident. Allereerst
kan deze uitbreiding tegemoet komen aan een terechte wens uit de praktijk
om landelijk een eenvormige interventie te kunnen bieden voor alle jongeren
die licht crimineel gedrag vertonen en die gezien de aanwezige risicovolle
omstandigheden gebaat zouden kunnen zijn bij een intensieve ambulante behandeling.
Tevens doet het recht aan een in de praktijk geuit kritiekpunt van rechtsongelijkheid
wanneer ITB CRIEM niet aangeboden kan worden aan jongeren die woonachtig zijn
in andere dan bedoelde steden. Dit wringt vooral wanneer er sprake is van
een groep jongeren die tezamen een strafbaar feit hebben gepleegd, waarbij
een aantal van deze jongeren (al dan niet afkomstig uit etnische minderheidsgroepen)
woonachtig zijn in een grote stad en een aantal andere daders uit bedoelde
groep niet.4.3.3. GroepscriminaliteitEen groot deel van de criminaliteit wordt in groepsverband
gepleegd, terwijl het strafrecht vooral individueel is gericht. In het sanctiebeleid
is een begin gemaakt met een groepsgerichte benadering. Voorts moeten op basis
van betere informatie over problematische jeugdgroepen gerichte maatregelen
worden getroffen, die aansluiten bij uitgevoerd onderzoek en praktijkervaringen.
Dit wordt verder uitgewerkt in een aparte beleidsnotitie.Kenmerk van (de zwaardere vormen van) jeugdcriminaliteit is dat deze vaak
in groepsverband wordt gepleegd. Het ligt voor de hand dat de verschillende
instanties die zich bezighouden met jongeren en met jeugdcriminaliteit, het
fenomeen «groepscriminaliteit» serieus gaan nemen. Het onderzoek
naar de aard en omvang van problematische jeugdgroepen (Beke et al, 2000)
was er op gericht inzicht te geven in diverse typen jeugdgroepen en een meetinstrumentarium
te ontwikkelen, dat ingezet kan worden om aard en omvang van problematische
jeugdgroepen op meer systematische wijze in kaart te brengen. Enkele conclusies
zijn: op basis van een gehanteerd onderscheid in drie typen groepen, namelijk
hinderlijk, overlastgevend en crimineel, blijkt dat de hinderlijke en overlastgevende
groepen vooral een probleem voor de openbare orde vormen; de criminele groep
overstijgt dit probleem en is primair platform voor criminele activiteiten
en derhalve een opsporingsprobleem.Voorts opereren hinderlijke jeugdgroepen vaker wijkgebonden terwijl overlastgevende
en criminele groepen stadsgebonden zijn (en soms zelfs regionaal
opereren). In het onderzoek worden groepen die een hecht georganiseerde en
hiërarchisch gesloten structuur hebben (en die een zwaarder criminaliteitspatroon
vertonen), respectievelijk straatbendes (de categorie overlastgevers) en jeugdbendes
(de categorie criminele groepen) genoemd. Deze straat- en jeugdbendes betitelen
de onderzoekers als het meest problematisch, en zij verdienen extra aandacht.Voor een adequate aanpak van groepscriminaliteit is het zaak om jeugdgroepen
goed in kaart te brengen en te volgen. Daartoe is in het onderzoek een «shortlist
groepscriminaliteit» ontwikkeld die politiefunctionarissen kunnen gebruiken.
Momenteel wordt deze shortlist beproefd in de politieregio Gelderland-Midden
en in Amsterdam.Op basis van betere informatie over problematische jeugdgroepen worden
gerichte maatregelen getroffen die aansluiten bij suggesties uit onderzoek,
zoals het experimenteren met een collectieve sanctie, en bij praktijkervaringen
met de groepsgerichte benadering (in Glen Mills en Den Engh) en het experiment
met een groepstaakstraf zoals in Utrecht plaatsvindt. Deze en andere ervaringen
worden geïnventariseerd, op basis waarvan beslist wordt over verdere
maatregelen.4.3.4. Beneden-twaalfjarigenDe basis voor crimineel gedrag wordt vaak al op jonge
leeftijd gelegd, zodat vroegtijdig ingrijpen belangrijk is. Kinderen beneden
de twaalf jaar vallen niet onder het jeugdstrafrecht. Voor de lichte gevallen
waarin een beneden-twaalfjarige een strafbaar feit pleegt is de Stop-reactie
ontwikkeld, die een korte opvoedende taak biedt.Op ernstig delinquent gedrag van beneden-twaalfjarigen
kan langs civielrechtelijke weg een zware interventie volgen.In hoofdstuk 1 van deze nota is geconstateerd dat er een lichte verschuiving
is naar de lagere leeftijdscategorieën. Met andere woorden is er sprake
van een lichte verjonging in de jeugdcriminaliteit. Ook het aantal ingeschreven
twaalfminners neemt toe. Daarmee is nog niet vastgesteld dat het aantal twaalfminners
dat crimineel gedrag vertoont ook daadwerkelijk groeit. De verbeterde registratie
ervan is een mogelijke verklaring voor die ontwikkeling.Er zijn wel aanwijzingen dat een deel van de «12-min criminaliteit»
door calculerend gedrag veroorzaakt wordt: oudere jongens sturen hun jongere
broertje of neefje op pad in de wetenschap dat die niet strafrechtelijk vervolgd
kan worden.Voor de lichte gevallen waarin een beneden-twaalfjarige een strafbaar
feit pleegt is de Stopreactie ontwikkeld. Deze houdt in dat hij een korte
opvoedende taak krijgt. Voorwaarde is dat de ouders hiermee instemmen. Het
is een vrijwillig en vrijblijvend aanbod tot ondersteuning van ouders of opvoeders
bij de correctie van hun kinderen. Deze Stopreactie is geen wettelijke straf
maar moet de kinderen op gepaste wijze duidelijk maken dat crimineel gedrag
ontoelaatbaar is. Desgewenst worden ouders geholpen antwoorden te vinden op
hun opvoedingsvragen.De Stopreactie is opgezet naar het voorbeeld van de Haltmaatregel. De
Haltbureaus voeren de Stopreactie ook uit, onder verantwoordelijkheid van
het OM.De maatregel past in het justitiebeleid dat is gericht op het vroegtijdig
onderkennen van risico's voor later crimineel gedrag en op snel en consequent
handelen. Dat betekent niet alleen het reageren op het gedrag van het kind,
maar ook het aanspreken van de ouders, goedschiks en zonodig kwaadschiks.
Het kan blijken dat het opvoedingsklimaat waarin de jeugdige opgroeit dusdanig
is, dat zijn ontwikkeling ernstig in gevaar komt. In dat geval
kan de Raad voor de Kinderbescherming ingrijpen en zonodig de kinderrechter
vragen een kinderbeschermingsmaatregel op te leggen. Dit kan de ondertoezichtstelling
zijn dan wel een ontheffing of ontzetting uit het ouderlijk gezag. Indien
de thuissituatie daartoe aanleiding geeft kan de kinderrechter in het kader
van de ondertoezichtstelling ook de uithuisplaatsing gelasten, waarna een
gespecialiseerde behandeling geboden kan worden. De (gezins)voogdij-instellingen
en de jeugdinrichtingen voeren deze maatregelen uit.In ernstige gevallen is dus een zware interventie langs civielrechtelijke
weg mogelijk. Kinderen onder de twaalf jaar kunnen nog niet in strafrechtelijke
zin verantwoordelijk gesteld worden voor hun daden. Het kabinet zou dat ook
niet juist vinden, want bij deze leeftijdsgroep dient de pedagogische benadering
doorslaggevend te zijn. Bovendien biedt het civiele recht voldoende mogelijkheden
voor een passende reactie die leidt tot gedragsverandering. De civielrechtelijke
weg verdient dus de voorkeur boven de strafrechtelijke. Een verlaging van
de leeftijd voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid wordt dan ook niet
overwogen.Voor de gevallen waarin de pedagogische problematiek veel minder ernstig
is kan gebruik worden gemaakt van de mogelijkheden van opvoedingsondersteuning,
als beschreven in hoofdstuk 3 van deze nota.4.3.5. JongvolwassenenVeel instellingen en voorzieningen in de jeugdstrafrechtketen
werken alleen voor minderjarigen. De categorie van 18–25-jarigen heeft
daarom tot nu toe in de beleidsontwikkeling weinig afzonderlijke aandacht
gekregen. De Raad voor de Kinderbescherming, de jeugdreclassering en de volwassenen-reclassering
zullen worden gevraagd beleidsvoorstellen te ontwikkelen voor de groep van
jongvolwassenen.Bij jongvolwassenen is het proces van opgroeien niet altijd voltooid.
Dit leidt ertoe dat voor delinquente jongeren van deze groep een aanpak met
pedagogische elementen nodig is of een aanpak die de kansen om criminaliteit
te voorkomen vergroot.Voor een deel voorziet de huidige wetgeving in mogelijkheden het recht
voor minderjarigen ook op jong volwassenen toe te passen. Het belangrijkste
voorbeeld daarvan is de wet op de jeugdhulpverlening die, mits voldaan is
aan een aantal voorwaarden, de voortgezette jeugdhulpverlening kent tot de
leeftijd van 23 jaar. Daarnaast kent het strafrecht de mogelijkheid (opnieuw
onder bepaalde voorwaarden) om het jeugdstrafrecht toe te passen op 18–21-jarigen.De afgelopen jaren is een begin gemaakt met de ontwikkeling van specifiek
beleid voor jongvolwassenen in de vorm van een handboek voor de bijzondere
opvang van psychologisch onvolwassen mannen binnen het gevangeniswezen. Met
de invoering van de Penitentiaire Beginselenwet in 1999 is de vaste maximum
leeftijd als plaatsingscriterium voor de opvang van jongvolwassenen in het
gevangeniswezen komen te vervallen.Thans geldt de mate van psychologische (on)volwassenheid als uitgangspunt.
Met het handboek is een kader geschetst waarbinnen de bijzondere opvang voor
deze categorie vorm kan krijgen.Ook deze nota richt zich hoofdzakelijk op de minderjarigen. De twee elementen
in de nieuwe beleidsvoorstellen die met name ook gevolgen hebben voor de jongvolwassenen
zijn de nazorg en de proces- en casusbewaking. Nazorg gaat immers in na beëindiging
van de strafrechtelijke interventie. Die interventie alsook de daaropvolgende
nazorg houden niet op bij het bereiken van de 18-jarige leeftijd.
De proces- en casusbewaking sluit aan bij de tenuitvoerlegging van de interventies.De overige beleidsvoorstellen, zoals die met betrekking tot de intensieve
begeleiding (ITB), kunnen evenzeer van toepassing zijn op jong volwassenen,
als daartoe aanleiding is.Anderzijds is het sanctiebeleid voor meerderjarigen ook van toepassing
op jong-volwassenen. De effectiviteit van projecten voor volwassenen is bijvoorbeeld
een thema dat thans wordt uitgewerkt. Het zal moeten blijken of hierop specifiek
beleid ontwikkeld moet worden of dat het algemene beleid voor volwassenen
voldoende waarborgen biedt voor een adequate aanpak van de jong volwassenen.
In de verdere uitwerking als vervolg op deze nota zal aan de Raad voor de
Kinderbescherming, de jeugdreclassering en de volwassenen-reclassering worden
gevraagd specifieke beleidsvoorstellen ten ontwikkelen voor de groep van jongvolwassenen.
Daarbij zal ook moeten worden aangegeven hoe de overgang van de jeugdreclassering
naar de volwassenenreclassering kan worden verbeterd. De praktijk heeft herhaaldelijk
te kennen gegeven dat die overgang thans onvoldoende soepel plaatsvindt.4.3.6. Jongeren met een ernstige gedragsstoornisZonder dat dit nog met harde cijfers onderbouwd kan
worden, lijkt er sprake te zijn van een toename van het aantal delinquente
jongeren met een ernstige gedragsstoornis. Daarbij komt dat de huidige organisatie
van de forensische diagnostiek niet optimaal is. Deze zal dan ook worden veranderd.De kwaliteit van de diagnostiek ten behoeve van justitiële beslissingen
van jongeren kan beter. Het is van groot belang voor jongeren met een ernstige
gedragsstoornis dat het advies aan de gerechtelijke instantie die informatie
bevat, die nodig is om een goede beslissing te nemen en ook dat die informatie
voor zover mogelijk en noodzakelijk bijdraagt aan de behandeling in het vervolgtraject.
Bij die advisering zijn veel partijen betrokken zoals de rechterlijke macht,
de Raad voor de Kinderbescherming, de Forensisch Psychiatrische Dienst, gezinsvoogdij-instellingen
en de GGZ.In het project Forensische diagnostiek in de jeugdzorg zijn de afgelopen
maanden scenario's uitgewerkt voor de organisatie van die diagnostiek. Doel
hiervan is om het proces zo te organiseren dat er een goede aansluiting is
tussen de verschillende stappen en dat er meer garanties komen voor de kwaliteit
van de rapportage. In het voorjaar van 2002 zal uit de scenario's een keuze
worden gemaakt waarna in de loop van het jaar de implementatie daarvan volgt.
Tevens is een onderzoek opgezet om de kwaliteitsverbetering te kunnen meten.5. Effectiviteit en informatie5.1. InleidingWillen preventie en handhaving effectief kunnen zijn dan zal aan een aantal
randvoorwaarden moeten zijn voldaan. Het beschikbare cijfer- en onderzoeksmateriaal
leidt nog niet tot voldoende inzicht. We kunnen kennis en informatie verbeteren
door de aanpak van jeugdcriminaliteit stelselmatiger op effectiviteit te beoordelen,
door de beleidsinformatie eenduidiger te maken, en door lange-termijn wetenschappelijk
onderzoek te starten. Vanaf 2004 zullen bovendien systematisch gegevens
beschikbaar komen uit de recidivemonitor. Voor een effectieve aanpak moeten
gegevens over individuele jongeren ook uitgewisseld kunnen worden tussen de
betrokken ketenpartners.Een tweede belangrijke randvoorwaarde is het op orde hebben van de organisatie:
de capaciteit moet toereikend zijn en in de uitvoering moet voldoende specialistische
deskundigheid op het terrein van jeugdcriminaliteit beschikbaar zijn.Ten derde is van belang dat de ketenpartners niet alleen over de aanpak
van een individuele jongere overleggen, maar ook op beleidsmatig niveau heldere
afspraken over ieders aandeel en de onderlinge samenwerking maken.Een groot deel van de in deze nota gedane voorstellen gaat met budgettaire
consequenties gepaard. Een volgend kabinet zal beslissingen moeten nemen over
prioriteiten en fasering, en daarmee over het beschikbaar stellen van middelen.
Aan het slot van deze nota wordt volstaan met een globale indicatie van de
kosten die de voorstellen per hoofdstuk met zich meebrengen.5.2. EffectiviteitstoetsIn totaal worden in Nederland vele honderden programma's
en projecten op het terrein van jeugdcriminaliteit uitgevoerd. Veel daarvan
zijn nooit op hun effectiviteit getoetst. Bij projecten die wel geëvalueerd
zijn werd daarbij niet steeds dezelfde methodiek gebruikt. Enthousiasme bij
de uitvoerende instantie is niet voldoende. Er is meer gefundeerd inzicht
nodig, of een programma bijdraagt aan vermindering van recidive of van het
aantal first-offenders. Daarom zal het ministerie van Justitie een gestructureerde
beoordeling van de effectiviteit van programma's en projecten invoeren.We weten nog te weinig over de effectiviteit van interventies. Er zijn
heel veel projecten en programma's, maar er is te weinig op onderzoek gebaseerde
kennis over de effectiviteit daarvan, d.w.z. over de mate waarin probleemgedrag
en criminaliteit of recidive voorkomen worden en de mate waarin daadwerkelijke
reïntegratie na een sanctie bereikt wordt.Op zich is op het terrein van criminaliteitspreventie veel ervaring met
evaluaties opgedaan, en op het terrein van sancties wordt gewerkt aan een
evaluatiehandboek. Maar evaluaties worden niet stelselmatig uitgevoerd en
er worden geen eensluidende criteria gehanteerd.Buitenlandse ervaringen zijn leerzaam. De wijze waarop in de Angelsaksische
landen de accreditering ontwikkeld is, spreekt aan. Van de opgedane ervaringen
kunnen wij veel leren om ook in Nederland tot een betere beoordeling te komen
van de effectiviteit van programma's.Het ministerie van Justitie zal overgaan tot het invoeren van een gestructureerde
effectiviteitstoets, zodat over drie jaar een volledig systeem van effectiviteitsmeting
operationeel is. Naar buitenlands voorbeeld zullen er panels komen, waarvoor
deskundigen uit verschillende disciplines aangezocht zullen worden. Van de
uitvoeringsorganisaties van justitie zal verlangd worden dat voor alle projecten
een goede projectbeschrijving opgesteld wordt. De eerste werkzaamheid van
de panels zal zijn het opstellen van toetsingscriteria, waarvoor wederom gebruik
gemaakt kan worden van de voorbeelden uit de Angelsaksische landen. Op basis
van deze criteria zullen de panels in stappen de projecten moeten gaan beoordelen.
Eerst zullen zij vooral moeten oordelen, of een project al dan niet veelbelovend
is. Gaandeweg zullen zij stelliger uitspraken kunnen doen over de effectiviteit.
Uiteindelijk zal het ministerie van Justitie alleen nog projecten financieren
die als effectief of veelbelovend zijn gekwalificeerd, met uiteraard ruimte
voor innovatieve projecten die pas na enige tijd beoordeeld kunnen worden.Met deze beslissing wordt een langetermijnproces in gang gezet, zoals
dat ook elders het geval was: eerst is enige tijd nodig voor het ontwikkelen
van de werkwijze en de criteria, waarna gewacht moet worden op het uit onderzoek
beschikbaar komen van evaluatiegegevens. Omdat recidive pas zinvol na een
aantal jaren gemeten kan worden, kan dit proces niet te zeer onder druk gezet
worden.Een nu genomen besluit tot invoering van een gestructureerde effectiviteitstoets
betekent dus dat op de korte termijn weliswaar een aantal verbeteringen in
de rationaliteit van de besluitvorming optreedt, maar dat pas over 6 tot 10
jaar (of eerder als buitenlandse gegevens voorhanden zijn) de volledige resultaten
beschikbaar zullen zijn.De recentelijk door justitie ontwikkelde recedive-monitor kan een goede
ondersteuning bieden bij de beoordeling van de effectiviteit.Systematisch inzicht in recidivecijfers van justitiabelen in ons land
ontbreekt tot dusver. Wat tot dusver bekend is berust bijna geheel op eenmalige
onderzoeken.De recidivemonitor is erop gericht hierin de komende jaren verandering
te brengen. Het systeem berust op het volgen van het gedrag van dezelfde groepen
personen door de jaren heen, en onderlinge vergelijking van bijvoorbeeld «jaargroepen»
van ex-gedetineerden, ex-cliënten van de (jeugd)reclassering en/of jeugdigen
die een specifiek sanctie-programma hebben gehad zoals een harde-kernproject.
Elk jaar wordt er een nieuwe «uitstroomgroep» toegevoegd, en breidt
de observatieperiode van de eerder opgenomen groepen zich met een jaar uit.
Vanaf 2004 zullen de gegevens worden gepubliceerd.De uitkomsten vormen geen integrale evaluatie van de effectiviteit van
de desbetreffende sancties. Wel verschaffen ze het noodzakelijke basismateriaal
voor een effectiviteitstoets, omdat de recidive steeds op dezelfde wijze wordt
gemeten en er waar mogelijk zal worden «gecorrigeerd» voor verschillen
in de uitgangssituatie van de betrokken groepen (bijvoorbeeld met betrekking
tot het aantal eerdere veroordelingen).In ontwikkeling is een nulmeting voor specifieke sancties die uitdrukt
welk niveau van recidive gegeven de samenstelling en achtergrond van de categorie
jeugdigen kan worden verwacht. Voor iedere doelgroep zal het ambitieniveau
worden geformuleerd. Pakt het feitelijke recidivepercentage lager uit, dan
scoort de interventie op het punt van de effectiviteit boven verwachting.
Is het percentage hoger, dan moet worden bezien of zo'n sanctieprogramma moet
worden aangepast of moet komen te vervallen.5.3. InformatieGeautomatiseerde systemenDe vele gegevens die, op tal van plaatsen, verzameld
worden over delinquente jongeren, bieden tezamen geen samenhangend beeld van
de jeugdcriminaliteit. Om dat te verbeteren dient eerst de informatiebehoefte
vastgelegd te worden en vervolgens bepaald te worden wat de bron moet zijn
van deze informatie. De knelpunten die een goed gebruik van het Cliëntvolgsysteem-Jeugdcriminaliteit
(CVS-JC) thans belemmeren worden in kaart gebracht, en het kabinet zal bezien
in hoeverre ook andere partners uit de jeugdstrafketen, zoals Halt, aangesloten
kunnen worden op het CVS-JC.Op dit moment is op basis van de informatiesystemen van politie en justitie
en self report onderzoeken onder jongeren een groot aantal gegevens over jeugdcriminaliteit
beschikbaar, maar de bronnen zijn onderling zo verschillend dat zij tezamen
geen eenduidig en betrouwbaar beeld kunnen geven van de ernst en omvang van
jeugdcriminaliteit in Nederland. Een overzicht van de huidige
ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening bij de partners in
de jeugdstrafrechtketen is opgenomen in bijlage 5.Uit dit overzicht blijkt dat bij de diverse actoren in het veld van jeugdcriminaliteit
goede initiatieven lopen om hun informatiesystemen te verbeteren. Met deze
systemen worden op termijn hun werkprocessen beter ondersteund en zal betere
informatie over jeugdcriminaliteit beschikbaar komen. De gegevens uit de informatiesystemen
van de partners in de jeugdstrafrechtketen zijn echter onderling slecht vergelijkbaar.
Elke partner kan eigen definities opvoeren. Voor een aantal kernbegrippen
(zoals delictsoort, doorlooptijd, wachttijd en etniciteit) moeten uniforme
definities mogelijk zijn.Om te komen tot een eenduidig en betrouwbaar beeld van de ernst en omvang
van jeugdcriminaliteit dienen twee stappen doorlopen te worden:1. De informatiebehoefte dient vastgelegd te worden.De informatiebehoefte van de overheid voor het onderwerp jeugdcriminaliteit
zal nauwkeurig geformuleerd worden. Het gaat hierbij om gegevens op basis
waarvan trends en ontwikkelingen zichtbaar worden die kunnen leiden tot beleidsintensiveringen
enextensiveringen.2. Het bepalen van de informatiebron.Nadat is vastgelegd aan welke informatie behoefte is, dient bepaald te
worden wat de bron dient te zijn van deze informatie. Op dit moment registreren
de actoren in het jeugdcriminaliteitsveld vaak gegevens die zij niet nodig
hebben voor hun primaire proces, maar die zij verzamelen voor de informatievoorziening
aan de overheid. Aangezien zij weinig direct belang hebben bij deze gegevens,
worden deze slecht geregistreerd en is de betrouwbaarheid van de opgeleverde
gegevens laag. Waarschijnlijk zijn alleen gegevens die actoren registreren
voor hun eigen primaire proces voldoende betrouwbaar. Andere gegevens zullen
dus via onderzoek, zoals self reports, verzameld moeten worden. Gegevens uit
onderzoek en uit informatiesystemen zullen samen een totaalbeeld van jeugdcriminaliteit
geven.Bij deze twee stappen is het ontwikkelde Cliëntvolgsysteem Jeugdcriminaliteit
(CVS-JC) van groot belang. Het CVS-JC kan worden geraadpleegd door de politie,
het openbaar ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming en laat zien
of een jongere reeds eerder een strafrechtelijk contact heeft gehad. Ook is
te zien – door middel van summiere informatie – welke feiten een
jongere heeft gepleegd, welke acties daarop zijn ondernomen en door wie. Sinds
oktober 2001 is het systeem operationeel in het hele land. Nu sprake is van
landelijke dekking zal het gebruik van het systeem een belangrijk en continu
aandachtspunt zijn.Het kabinet zal bezien in hoeverre ook andere partners uit de jeugdstrafketen,
zoals Halt, op termijn aangesloten kunnen worden op het CVS-JC en hoe het
gebruik en de registratie kunnen worden verbeterd.Wetenschappelijk onderzoekEen effectieve aanpak van jeugdcriminaliteit vereist
kennis over de oorzaken daarvan en de motieven van de daders. Er ligt nog
een groot terrein braak voor het verrichten van onderzoek. Aan een aantal
onderzoeksinstituten – of samenwerkingsvormen tussen onderzoekers –
wordt gevraagd een onderzoeksvoorstel te doen, deels voor longitudinaal onderzoek.We beschikken in Nederland over veel informatie over hoe de jeugd opgroeit
en zich gedraagt. Er zijn ook veel (nog te weinig op elkaar afgestemde)
kwantitatieve gegevens over criminele jongeren, maar we weten nog maar weinig
over de oorzaken van delinquent gedrag.Meer onderzoek is dus nodig. Voor een deel ligt dat besloten in het voorstel
over de effectiviteitstoets: bewezen effectiviteit veronderstelt onderzoek
naar de mate waarin een interventie bijdraagt aan de vermindering van het
aantal first-offenders en recidivisten, en dat veronderstelt kennis over de
aangrijpingspunten om gedrag effectief te beïnvloeden.Daarbuiten blijven nog veel vragen over het ontstaan of stoppen van crimineel
gedrag. Antwoorden daarop zijn van belang voor de toekomstige aanpak.Een paar belangrijke vragen zijn:– Kan het inzicht dat we nu hebben in de voorspellende waarde van
risicofactoren versterkt worden?– Wat is de oorzaak van agressie en gewelddadig gedrag op jonge
leeftijd, en hoe kan dit gedrag omgebogen worden?– Waarom stoppen veel kinderen op een bepaalde leeftijd met ongewenst
gedrag?– Wat is het effect van groepsvorming: zet de groep aan tot crimineel
gedrag, of voegen jongeren met crimineel gedrag zich samen in een groep?– Hoe is de relatie tussen volwassenencriminaliteit en jeugdcriminaliteit,
in hoeverre worden jongeren tot criminaliteit gebracht onder druk van ouderen?Hoe elementair deze vragen ook mogen zijn, er zijn onvoldoende antwoorden
op uit gevalideerd wetenschappelijk onderzoek. Aan een aantal onderzoeksinstituten –
of samenwerkingsvormen tussen onderzoekers – zal gevraagd worden een
onderzoeksvoorstel op bovenstaande terreinen te doen. Deels zal dat gaan om
zeer lang lopend (longitudinaal) onderzoek: willen er werkelijk goede uitspraken
gedaan kunnen worden over het effect van interventies op jonge leeftijd, dan
zullen groepen jongeren tot aan de volwassenheid gevolgd moeten worden.Het ministerie van Justitie en het Sociaal en Cultureel Planbureau zullen
hiertoe tot een nauwere afstemming komen bij het verzamelen van beleidsinformatie
over de jeugd.InformatieuitwisselingDe partners in de jeugdstrafrechtketen ervaren in de
praktijk de privacywetgeving als een belemmering voor het uitwisselen van
gegevens. Het is echter moeilijk gebleken, goed zicht op die – al dan
niet vermeende – knelpunten te krijgen. De praktijk kan beter wegwijs
gemaakt worden in de mogelijkheden van de huidige wetgeving, en de wettelijke
regeling kan verruimd worden. Het kabinet stelt een handreiking privacy en
een modelregeling ter beschikking. Voorts komt er een helpdesk voor privacyproblemen.De privacyregelgeving is een onderwerp waarover veel vragen bestaan. In
de verschillende overlegvormen en samenwerkingsverbanden is privacy vaak een
moeilijk grijpbaar thema. Vanuit de Tweede Kamer is erop aangedrongen de belemmeringen
die zich in de privacyregelgeving voordoen weg te nemen, zodat een integrale
samenwerking tussen politie en andere instellingen kan worden gerealiseerd.Met de politie heeft eind vorig jaar een bijeenkomst plaatsgevonden om
na te gaan waaruit de knelpunten feitelijk bestaan. Uit deze bijeenkomst kwamen
kort samengevat de volgende knelpunten naar voren:1] er is behoefte aan een expliciete basis voor verstrekkingen in het
kader van structurele samenwerking of overleg met partners zodat niet langer gewerkt hoeft te worden op basis van een uitzonderingsbepaling
die is bedoeld voor incidenteel gebruik2] er is behoefte aan de mogelijkheid gegevens te kunnen verstrekken ten
behoeve van doelen die buiten het eigen taakgebied vallen maar die wel in
het verlengde daarvan liggen3] de privacyregelgeving zou meer helderheid moeten bieden over wat wel
en wat niet mag; een handzaam overzicht daarvan zou nuttig zijn4] er is behoefte aan een landelijk uniform en juridisch houdbaar model
voor een samenwerkingsprotocol met ruimte voor nadere invulling op lokaal
niveau.De eerste twee knelpunten betreffen de behoefte om structureel gegevens
te kunnen uitwisselen tussen verschillende lokale partners. De huidige Wet
politieregisters beperkt de mogelijkheid tot verstrekking van politiegegevens
aan derden tot personen en instanties met een publieke taak belast. Er kunnen
echter lokale overlegvormen zijn waarin ook instanties participeren die niet
met een publieke taak zijn belast en die dus strikt genomen niet effectief
met elkaar overleg kunnen voeren over individuele casus. Om aan dat knelpunt
tegemoet te komen zal de Wet politieregisters moeten worden aangepast, in
die zin dat de genoemde beperking vervalt. De mogelijkheid gegevens in een
casusoverleg op lokaal niveau te verstrekken wordt daarmee verruimd, waarbij
overleg met private organen mogelijk is.Juist vanwege de diversiteit aan vormen van samenwerking en overleg zal
wel uitdrukkelijk vastgesteld moeten worden wie gerechtigd is tot het verstrekken
van gegevens en wat de doeleinden zijn waarvoor gegevens verstrekt kunnen
worden. Daartoe moet op lokaal niveau een regeling getroffen kunnen worden.
Als met deze regeling een gezamenlijk doel kan worden omschreven dat past
binnen de uitvoering van de politietaak, zal gegevensverstrekking in beginsel
geen problemen mogen opleveren. De Wet politieregisters zal dan mogelijk moeten
maken dat het lokale gezag in een regeling vastlegt welke gegevens structureel
uit de politieregisters voor welke doeleinden binnen dat kader aan welke samenwerkingspartners
kunnen worden verstrekt.De uitwerking van beide hierboven genoemde voorstellen zal worden opgenomen
in een nog voor de zomer 2002 te verschijnen separate nota omtrent de verstrekking
van strafrechtelijke gegevens.Om tegemoet te komen aan de knelpunten 3 en 4 is een handreiking ontwikkeld
die naar verwachting in april 2002 wordt toegezonden aan de gemeenten en andere
relevante lokale partners.De handreiking geeft een heldere uiteenzetting van de geldende regelgeving
en bevat tevens een stappenplan. Dit stappenplan biedt aan de samenwerkende
partijen een concreet hulpmiddel om de uitwisseling van gegevens in het kader
van hun samenwerking beter vorm te geven.In aanvulling op deze handreiking zal ten behoeve van de politie een handzaam
overzicht worden opgesteld met de mogelijkheden en onmogelijkheden van de
privacywetgeving, en zal voor het lokale gezag een modelregeling worden opgesteld.Naar verwachting zijn hiermee de belangrijkste knelpunten weggenomen en
wordt daarmee voor politie, gemeenten en andere relevante partners grotendeels
een oplossing geboden.Om deze veronderstelling te staven en de handreiking nader te introduceren
zal een aantal expertmeetings worden gehouden. De knelpunten die daarin nog
naar voren komen zullen serieus worden bezien en waar mogelijk worden opgelost.De ervaringen uit de praktijk zullen goed worden gevolgd en bijgehouden.
Bovendien dient de implementatie van de handreiking zorgvuldig te geschieden
en moet ondersteuning worden geboden ter bevordering en begeleiding
van het gebruik ervan. Daartoe wordt voor een periode van 3 jaar op centraal
niveau een helpdesk ingericht die deze taak op zich kan nemen. Deze helpdesk
dient tevens als centraal punt waar men terecht kan met vragen over de regelgeving
en zal tot taak hebben de knelpunten die zich voordoen te registreren en voorstellen
voor een oplossing te doen, alsmede de implementatie van de handreiking te
monitoren.5.4. CapaciteitIn de afgelopen kabinetsperiode is de capaciteitsproblematiek
al op een aantal punten aangepakt: er is veel geld en energie gestoken in
het terugdringen van de wachtlijsten in de jeugdzorg en in de uitbreiding
van het aantal plaatsen in de justitiële jeugdinrichtingen. Met de realisering
daarvan zijn nog enkele jaren gemoeid. Daarnaast zal de effectiviteit van
de behandelprogramma's in de jeugdinrichtingen verhoogd worden. Voorts is
een omvangrijk project gestart om de doorlooptijden in jeugdstrafzaken aanzienlijk
te verkorten.Wachtlijsten in de jeugdzorgOver de wachtlijsten in de jeugdzorg heeft de commissie Peer in 2001 een
advies uitgebracht. Als vervolg daarop hebben de provincies en de grootstedelijke
regio's voor het aanpakken van de wachtlijsten bij de bureaus Jeugdzorg en
de AMK's in hun gebied tezamen eenmalig een bedrag van € 8.2 miljoen
gekregen en daarvoor plannen ingediend. De prioriteit ligt bij de bureaus
Jeugdzorg en de AMK's, maar ook de wachtlijsten bij het zorgaanbod worden
aangepakt.Tegelijk is een taskforce aanpak wachtlijsten jeugdzorg ingesteld, samengesteld
uit vertegenwoordigers van VWS en IPO en Zorgverzekeraars Nederland, die de
provincies ondersteunt bij het realiseren van de gemaakte afspraken. Doel
is om te zorgen dat het nieuwe stelsel dat bij de invoering van de Wet op
de jeugdzorg in werking treedt niet met een erfenis aan wachtlijsten wordt
belast. De taskforce richt zich primair op de provinciaal gefinancierde vrijwillige
jeugdzorg maar zal de samenhang met de Jeugd-GGZ, jeugd-LVG, jeugdbescherming
en de justitiële jeugdinrichtingen niet uit het oog verliezen.Het traject wordt tevens gebruikt ter versnelling van de ontwikkeling
van de bureaus Jeugdzorg en verbetering van de registratiesystematiek. In
het Bestuurlijk Overleg tussen IPO, Zorgverzekeraars Nederland en VWS is een
aantal kernindicatoren vastgelegd, op basis waarvan de ontwikkelingen rond
de wachtlijsten kunnen worden gevolgd.Plaatsing in jeugdinrichtingenPlaatsing in justitiële jeugdinrichtingen is het sluitstuk in de
handhaving. Voor een goed functionerende handhaving is voldoende capaciteit
nodig. De justitiële jeugdinrichtingen hebben een forse toename in capaciteit
doorgemaakt. In 1999 beschikte de sector over gemiddeld 1581 plaatsen. In
2000 waren dat er gemiddeld 1801. In 2001 waren er gemiddeld 1956 plaatsen.
De capaciteitsbehoefte bij justitiële jeugdinrichtingen is voor 2002
gemiddeld berekend op 2245 plaatsen. Deze capaciteitsbehoefte loopt tot 2006
op tot gemiddeld 3044.1 Voor de korte termijn
worden noodmaatregelen getroffen om het tekort terug te dringen. Voor de jaren
na 2004 is nieuwbouw onontkoombaar. Traditioneel is er veel capaciteit in
het oosten van het land. De komende jaren zal nieuwe capaciteit vooral in
het westen van het land gerealiseerd worden. Om over deze nieuwbouw tijdig
te kunnen beschikken, is het noodzakelijk uiterlijk in 2002 daadwerkelijk
met de voorbereiding te starten.Tegelijkertijd zal de komende jaren het proces van clustering van inrichtingen zijn beslag krijgen. Het merendeel van de clusters zal regionaal
zijn, een beperkt aantal zal een landelijke functie krijgen.Uitgangspunt is dat binnen iedere regio het volledige traject van gesloten
opvang, behandeling in normaal beveiligde inrichtingen, behandeling in beperkt
beveiligde inrichtingen en voorbereiding van een scholings- en trainingsprogramma
(STP) beschikbaar is voor zowel jongens als meisjes.De justitiële jeugdinrichtingen werken in het algemeen op gedragstherapeutische
basis. Voor elke jeugdige wordt een op maat gesneden begeleidingsplan gemaakt.
De komende jaren zullen de inrichtingen prioriteit geven aan verhoging van
de effectiviteit van de behandelprogramma's.De justitiële jeugdinrichtingen zullen in toenemende mate een onderdeel
uitmaken van de regionaal georiënteerde jeugdzorgketen en de arrondissementale
jeugdstrafrechtketen. Ze zullen een bijdrage leveren aan de vermindering van
probleem- en crimineel gedrag van jongeren door hen de mogelijkheid te bieden
een traject te doorlopen binnen een justitiële jeugdinrichting. In deze
gevallen is er een noodzaak jeugdigen in een inrichting te plaatsen teneinde
hun rechten te beperken om bijvoorbeeld wegloopgedrag tegen te gaan. Centraal
staan toeleiding naar school of werk, verhoging van de sociale vaardigheden
en vermindering van problematisch gedrag respectievelijk overlast voor de
samenleving, gepleegd door minderjarige veelplegers.DoorlooptijdenOm de snelheid van afhandeling van jeugdstrafzaken te bevorderen, is in
2001 een gezamenlijk project van politie, Halt, Raad voor de Kinderbescherming,
Openbaar Ministerie, Zittende Magistratuur en de Dienst Justitiële Jeugdinrichtingen
gestart.Het doel van het project is de gewenste doorlooptijden in de jeugdstrafrechtsketen
te realiseren zoals geformuleerd in de brief van de Staatssecretaris van Justitie
aan de Tweede Kamer van 23 april 2001. Deze streeftijden moeten in 2003 bij
een aanzienlijk deel van de jeugdzaken worden gerealiseerd.Het project richt zich met name op het verkorten van de doorlooptijden
via het verbeteren van de werkprocessen binnen de betrokken organisaties en
het verhogen van de samenwerking tussen deze organisaties.Belangrijk uitgangspunt is dat de betrokken organisaties zelf verantwoordelijk
zijn voor de feitelijke realisatie van de gestelde streeftijden.De tweede helft van jaar 2001 heeft het project benut om een beeld te
krijgen van de huidige doorlooptijden, interne organisatie, samenwerking,
knelpunten, good-practices en verbeteringen. Hiervoor zijn interviews gehouden
met vertegenwoordigers van alle betrokken organisaties in ieder arrondissement.
Verder zijn de gegevens over doorlooptijden per organisatie geanalyseerd en
waar mogelijk met elkaar in verband gebracht. Ook zijn de logistieke processen
binnen de jeugdstrafrechtsketen, de wijze van samenwerking binnen de jeugdstrafrechtsketen
en de informatievoorziening onderzocht.In bijna alle interviews zijn één of meerdere voornemens
of verbetervoorstellen genoemd om de doorlooptijden te verkorten. Deze kunnen
betrekking hebben op activiteiten binnen de eigen organisatie of tussen organisaties.
Voorbeelden van de genoemde voornemens of verbetervoorstellen zijn de volgende:• ontwikkelen van een eigen registratie om de doorlooptijden binnen
de eigen organisatie beter te kunnen volgen;• opnemen van doorlooptijden in de planning- en controlcyclus;• de overdraagbaarheid van zaken binnen de organisatie groter maken;• opzetten van een operationeel samenwerkingsverband in het arrondissement
en• invoeren van een snelrechtprocedure in het arrondissement.5.5. JeugdspecialismeEen vaak gehoorde klacht betreft de onderwaardering
voor het jeugdspecialisme bij het Openbaar Ministerie, de zittende magistratuur
en de politie. Het gaat dan niet alleen om een adequate financiële waardering,
maar ook om het feit dat jeugdportefeuilles soms worden toebedeeld aan onervaren
personeelsleden. Het specialisme wordt niet als een carrièrestap gezien
en jeugd wordt vaak als de softe sector beschouwd. De onderwaardering vormt
een constante bedreiging van de continuïteit van het specialisme en van
het kennisniveau bij deze organisaties op het gebied van jeugd. Versterking
van dit specialisme is daarom noodzakelijk.Binnen de politie-organisatie is enkele jaren geleden de koppeling jeugd
en zeden losgelaten: (jeugd)zedenzaken worden veelal nog centraal behandeld,
de jeugdzaken zijn onderdeel geworden van de decentrale gebiedsgebonden politiezorg.
Vrijwel overal is het specialisme jeugd op decentraal niveau teruggekeerd,
zij het in verschillende functionaliteiten. De coördinatie van de jeugdtaak
vindt in alle korpsen op regionaal niveau plaats. De professionele ontwikkeling
en borging van de decentrale jeugdtaak zijn volgens recent onderzoek van de
Inspectie voor de politie weliswaar in gang gezet, maar behoeven de komende
tijd nog voortdurend aandacht. Er lopen inmiddels initiatieven om deze professionalisering
kracht bij te zetten.Bij het OM vormt jeugd een van de specialismen net als milieu, fraude
en zware criminaliteit. Specialismen kunnen zowel door officieren eerste klas
als door arrondissementsofficieren worden uitgeoefend en er is sprake van
roulatie.In de zittende magistratuur wordt in het algemeen eens in de vier jaar
gerouleerd. De rechtbankpresidenten hebben aangegeven dat het jeugdrecht specifieke
kennis en vaardigheden vereist. Kinderrechters zouden daarom voor een langere
periode het specialisme moeten kunnen vervullen, namelijk voor een periode
van vier tot zes jaar om daarna overeenkomstig het roulatieschema van de rechtbanken
naar een andere sector door te stromen.Het voorgaande overziend, is de omgang met het jeugdspecialisme op zich
een gunstig uitgangspunt voor de aanpak van jeugdcriminaliteit. Er zijn reeds
de nodige initiatieven tot samenwerking in de jeugdstrafrechtketen genomen.
Die samenwerking is evenwel complex en vraagt alleen al door het grote aantal
partners in die keten, hetgeen de nodige coördinatie en afstemming vereist,
extra inzet en organisatietalent van alle betrokkenen. Daarnaast verlangt
de bestrijding van de jeugdcriminaliteit specifieke kennis en vaardigheden.
Opleiding en scholing dienen dan ook in ruimere mate dan thans beschikbaar
te worden gesteld. Het is belangrijk dat alle partners in de jeugdstrafrechtketen
inspanningen leveren om adequaat te reageren op delinquent gedrag, en als
van die partners specifieke kennis en bijzondere vaardigheden worden verwacht,
mag daar ook iets tegenover staan. Met de politie, het OM en de ZM zal daarom
overlegd worden over een versterking van het jeugdspecialisme.5.6. Regionaal beleidsoverlegDe beleidsvoorstellen in deze nota gaan vooral over
het leveren van maatwerk en over een consequente reactie in het individuele
geval. Een voorwaarde om dat te kunnen bereiken is een goede beleidsmatige
afstemming tussen de ketenpartners. Er zijn veel verschillende overlegvormen,
zonder dat altijd helder is afgebakend waar welke taken en bevoegdheden liggen.
De taken, verantwoordelijkheden en agenda's van de verschillende vormen van
overleg kunnen gepreciseerd worden.De jeugdstrafrechtketen omvat een aantal verschillende organisaties, met
eigen taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Sommige zijn onderdeel
van het ministerie van Justitie, andere zijn zelfstandige organisaties die
door de overheid worden gesubsidieerd.Tot de jeugdstrafrechtketen behoren: politie, Haltbureaus, Openbaar Ministerie,
de Bureaus slachtofferhulp, de Raad voor de Kinderbescherming, de reclassering,
de (gezins)voogdij-instellingen en de jeugdreclassering, de zittende magistratuur
en de justitiële jeugdinrichtingen.Het besef van onderlinge afhankelijkheid van de verschillende organisaties
wordt steeds groter, evenals de behoefte aan een integrale aanpak van jeugdcriminaliteit.
Dit heeft ertoe geleid dat op verschillende niveaus samenwerking vorm heeft
gekregen. Het hiernaast opgenomen overzicht beoogt inzicht te geven in de
structuur van het beleidsoverleg dat in verschillende overlegvormen plaatsvindt.In deze nota worden drie vormen van overleg onderscheiden: het beleidsoverleg
tussen de ketenpartners, de op preventie gerichte buurtnetwerken, en het casusoverleg
waarin de reactie op strafbare feiten besproken wordt. De laatste twee gaan
over individuele gevallen. In het beleidsoverleg gaat het om afstemming tussen
partners, versterking van de ketensamenwerking, en verduidelijking van wat
partners van elkaar mogen verwachten. In samenwerking met de deelnemende organisaties
worden de taken, verantwoordelijkheden en agenda's van de verschillende vormen
van overleg gepreciseerd.5.7. Financiële paragraafAls eenmaal meer bekend is over de effectiviteit van
interventies, biedt dat ook perspectief op het uitvoeren van een gedegen kosten-batenanalyse.
Beter dan nu mogelijk is kan dan vastgesteld worden wat de voordeligste manier
is om bepaalde vormen van criminaliteit aan te pakken. Ook de effectiviteitstoets
zal leiden tot besparingen.De personele en materiële kosten van een project kunnen ook nu al
betrekkelijk eenvoudig in kaart gebracht worden.De baten zijn voor een deel lastig te kwantificeren: de opbrengst van
een verminderde criminaliteit en een verhoogde veiligheid is moeilijk in geld
uit te drukken. Maar er zijn ook baten die wel berekend kunnen worden: de
kosten van de overheid voor de strafrechtelijke handhaving, de kosten van
criminaliteit voor verzekeringsmaatschappijen, en de kosten voor de burger
die slachtoffer van een delict was.Een derde element, naast de berekening van kosten en baten, is informatie
over de mate waarin door bepaalde activiteiten de criminaliteit teruggebracht
wordt. Als gegevens over de effectiviteit beschikbaar zijn (zie hoofdstuk
5.2), is een uitspraak mogelijk, met hoeveel procent tegen welke kosten de
criminaliteit verminderd is. Dit biedt niet alleen zicht op de absolute kosten,
maar kan ook duidelijk maken wat de voordeligste aanpak is om
een bepaalde vorm van criminaliteit bij een bepaalde doelgroep te verminderen.De termijn waarop de effecten op het aantal first offenders en de recidive
gemeten kan worden hangt af van de aard van het project. Soms (bv als het
gaat om de recidive na een strafrechtelijke interventie) kan al na 3–5
jaar resultaat gemeten worden, maar soms (bv bij veel preventieprogramma's)
is dat pas na 8–10 jaar mogelijk.Hoewel dus op termijn veel meer inzicht in de verhouding tussen kosten
en baten verkregen kan worden, is toch een relativering op zijn plaats: niet
alle effecten van criminaliteitsvermindering zijn op geld waardeerbaar, en
de ontwikkeling van de criminaliteit wordt door meer beïnvloed dan alleen
door het project waarvan de effectiviteit onderzocht is.Ten slotte zal ook de effectiviteitstoets kostenbesparing met zich brengen.
Als alleen nog die methoden van aanpak van jeugdcriminaliteit van overheidswege
zullen worden gefinancierd waarvan is vastgesteld dat ze effectief zijn, mag
verondersteld worden dat de financiering van een aantal projecten zal worden
gestaakt. Aangezien de uitwerking van dit systeem geruime tijd zal vergen
zijn ook de financiële resultaten pas na een aantal jaren te verwachten.Al in hoofdstuk 1 is aangegeven dat de voorstellen uit deze nota voor
een deel lopend beleid betreffen, een aantal ervan betekent intensivering
of uitbreiding en een aantal is nieuw. Voor zover de voorstellen extra kosten
met zich brengen, is een globale raming van deze kosten in een bijlage aangegeven.
De voorstellen voor de preventieve aanpak worden tezamen geraamd op 28 mln
euro, die voor de repressieve aanpak op 122 mln, en de kosten voor effectiviteit
en informatie belopen 3 mln. In totaal bedragen de kosten van de voorstellen
uit deze nota dus 153 mln euro structureel, waar nog een bedrag van 11 mln
aan eenmalige kosten bijkomt. Het is aan het volgende kabinet om te bepalen
welke van de voorstellen het wenst over te nemen en welke middelen daarvoor
beschikbaar komen. Een volgens de VBTB-systematiek op te stellen implementatieplan
zal daartoe de aanzet moeten geven, met concrete doelstellingen, prioritering
en fasering, zodat een goede verantwoording van de geïnvesteerde middelen
en de resultaten daarvan mogelijk is. Kosten incidenteelKosten structureel Preventieve aanpak228Repressieve aanpak8122Effectiviteit en informatie13Totaal11 mln153 mlnXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Een overzicht van de aanbevelingen van de commissie-Van Montfrans en de
realisatie daarvan is te vinden in bijlage 1. Bijlage 2 bevat het resultaat
van onderzoek naar decentrale projecten.XNoot1Het WODC is op dit moment bezig met een herijking van de prognoses. Voorjaar
2002 zijn deze beschikbaar. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28292-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl