Goedkeuring van de op 30 juni 2008 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië inzake de verwerking en doorgifte van persoonsgegevens van passagiers (PNR) uit de Europese Unie door luchtvaartmaatschappijen aan de Australische douane (Trb. 2008, 170); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135689
 2009-2010
 
 31 584
 Goedkeuring van de op 30 juni 2008 te Brussel tot stand gekomen
Overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië inzake de verwerking
en doorgifte van persoonsgegevens van passagiers (PNR) uit de Europese Unie
door luchtvaartmaatschappijen aan de Australische douane (Trb. 2008, 170)
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 VERSLAG
 Vastgesteld 13 oktober 2009
 De vaste commissie voor Justitie, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
 Inhoudsopgave blz.
 1. Doel van het wetsvoorstel 1
 2. Doel van de Overeenkomst 3
 3. Europese en Nederlandse maatregelen in het kader van terrorismebestrijding
3
 4. Totstandkomingsgeschiedenis en rechtsgrondslag van Overeenkomst en
de goedkeuringswet 4
 5. Advisering en bedrijfseffecten 5
 6. Inhoud van de Overeenkomst 6
 7. De verhouding van de Overeenkomst tot het recht op bescherming van
persoonsgegevens 11
 1. Doel van het wetsvoorstel
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel ter goedkeuring van de PNR-overeenkomst tussen de Europese
Unie (EU) en Australië (hierna: de Overeenkomst). Onder andere in het
kader van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel ter goedkeuring
van de PNR-overeenkomst tussen Nederland en de Verenigde Staten (VS) (kamerstuk
31 735) hebben de leden van de CDA-fractie aangegeven voorstander te
zijn van uitwisseling van PNR-gegevens, omdat die naar hun mening een belangrijke
bijdrage kan leveren aan de strijd tegen het terrorisme en andere vormen van
ernstige grensoverschrijdende criminaliteit. Voor de onderbouwing van dit
standpunt verwijzen deze leden naar hetgeen zij in het kader van de behandeling
van dat wetsvoorstel hebben ingebracht. Het uitgangspunt van de leden van
de CDA-fractie, te weten veiligheid boven privacy, houdt niet in dat die privacy
niet voldoende zou moeten worden gewaarborgd. Recht op privacy betekent voor
de leden van de CDA-fractie echter niet het recht op anonimiteit.
Waar het hen om gaat is het uit de anonimiteit kunnen halen van criminelen.
PNR-gegevens kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren.
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zoals de regering bekend is, twijfelen deze
leden aan het nut en de noodzaak van de systematische verzameling en analyse
van alle gegevens die in een PNR opgenomen zijn. Uiteraard hechten deze leden
ook een groot belang aan een effectieve bestrijding van terrorisme, maar zij
maken daarin andere afwegingen dan de regering. Op het moment dat andere landen
eisen stellen aan de overdracht van passagiersgegevens menen zij ook dat de
bescherming van de passagiersgegevens en de behartiging van de economische
belangen vragen om een goede juridische basis voor deze overdracht. Wat hen
betreft zou het centrale doel bij het afsluiten van zo’n verdrag echter
in de eerste plaats de optimale bescherming van de burgerlijke vrijheden van
de EU-burgers moeten zijn. Dit leidt tot enkele vragen die de leden van de
PvdA-fractie aan de regering voor willen leggen.
 
 De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Overeenkomst. Zij
onderschrijven ten volle het belang van het bestrijden van terrorisme en georganiseerde
criminaliteit, maar stellen wel de vraag in hoeverre het verzamelen van PNR-gegevens
effectief is gebleken, en naar verwachting zal zijn, in deze strijd tegen
terrorisme en georganiseerde criminaliteit. Graag ontvangen zij een reactie
hierop.
 De leden van de SP-fractie merken op dat de discussie over de overeenkomst
met de VS over het doorgeven van passagiersgegevens nog niet is afgerond,
en dat op deze overeenkomst veel kritiek is geleverd. Wat deze leden betreft,
geldt deze kritiek in zekere mate ook voor de thans voorliggende overeenkomst
met Australië. Veel dezelfde vraagstukken liggen immers voor. Heeft de
regering beide overeenkomsten vergeleken? Wat beoordeelt de regering als belangrijkste
winstpunten in de overeenkomst tussen de EU en Australië ten opzichte
van de overeenkomst tussen de EU en de VS? Zijn er ook punten die in de overeenkomst
met Australië minder naar tevredenheid zijn geregeld? Wat is het oordeel
over het niveau van gegevensbescherming in Australië? Is dat hoger dan
in de VS? En ten opzichte van Nederland?
 De leden van de SP-fractie vragen de regering of de voorliggende overeenkomst
nu een voldongen feit is of dat de onderhandelingen een voortdurend proces
zijn en er nog zaken veranderd kunnen worden. Zo niet, wanneer is het eerste
moment dat de overeenkomst kan worden aangepast?
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Allereerst willen zij kenbaar maken voorstanders
te zijn van maatregelen die de mogelijkheden vergroten het terrorisme en andere
ernstige criminaliteit te bestrijden. Er blijven echter enkele vragen staande.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met kritische belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden erkennen het belang
van preventie en bestrijding van terrorisme en ernstige misdrijven van grensoverschrijdende
aard, waaraan gegevensverstrekking als bedoeld in de Overeenkomst dienstbaar
kan zijn. Daarbij hechten zij aan een zorgvuldige afweging waar het gaat om
noodzaak en proportionaliteit van de voorgestelde overeenkomst. In dat kader
hebben deze leden enkele vragen.
 
 De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel.
(PNR).
 2. Doel van de Overeenkomst
 De leden van de SP-fractie vragen toelichting op de opmerking in de memorie
van toelichting dat na de VS en Australië en het initiatief van de EU
andere landen zullen volgen met het verzamelen van PNR-gegevens. Welke landen
zijn hier al mee bezig, of zullen dat naar verwachting op korte termijn gaan
doen?
 Deze leden constateren dat de Europese Commissie ten aanzien van Australië
tot dusverre geen beslissing als bedoeld in artikel 25, zesde lid, van Richtlijn
95/46 EG heeft genomen. Dat wil dus zeggen dat de Europese Commissie nog nooit
heeft geoordeeld dat Australië een passend beschermingsniveau biedt met
het oog op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de fundamentele
vrijheden en rechten van personen. Hoe komt dat? Het is duidelijk dat de voorliggende
overeenkomst een rechtsbasis verschaft voor het verstrekken van persoonsgegevens
aan Australië, maar een beoordeling van het niveau van gegevensbescherming
van Australië lijkt de leden relevant. Wordt deze overeenkomst nu slechts
gesloten omdat Australië heeft besloten passagiersgegevens te gaan verzamelen
en er dan feitelijk geen keus is voor andere landen, of heeft een beoordeling
van het niveau van gegevensbescherming toch een belangrijke rol gespeeld?
 
 De leden van de D66-fractie constateren dat de regering aanvoert aan dat
een EU-aanpak noodzakelijk is in verband met de regelgeving inzake bescherming
persoonsgegevens. Ook Zuid-Korea verlangt de doorgifte van PNR gegevens. Ook
hier geldt dat het om luchtvaartmaatschappijen uit slechts een klein aantal
lidstaten gaat. Maar in tegenstelling tot Australië was de EU in dit
geval niet van zins een EU-akkoord te sluiten, en liet het aan de respectieve
lidstaten over. Deze leden vragen de regering het verschil in aanpak toe te
lichten.
 Zij menen voorts dat de kwesties rondom doorgifte van PNR-gegevens in
de laatste jaren voortkomen uit het conflict tussen de wettelijke eisen van
landen van bestemming en de huidige EU-wetgeving. Het is naar hun mening nogal
merkwaardig dat de EU-lidstaten zonder noemenswaardige discussie de wetgeving
van derde landen als zwaarder wegend beschouwen dan de eigen EU-wetgeving.
Waarom laat de regering automatisch en zonder enige tegenwerping wetgeving
uit derde landen prevaleren boven eigen EU-wetgeving?
 Deze leden lezen in de memorie van toelichting dat ook de Nederlandse
regering ervan overtuigd is en blijft dat vergaring en analyse van passagiersgegevens
een belangrijke bijdrage kan leveren aan de strijd tegen het terrorisme en
andere vormen van ernstige grensoverschrijdende criminaliteit. Deze leden
moeten echter constateren dat tot op heden de Nederlandse regering nog niet één
keer met feiten onderbouwd heeft hoe de systematische en grootschalige verwerking
en doorgifte van persoonsgegevens bijdraagt aan de bestrijding van terrorisme
en ernstige grensoverschrijdende criminaliteit. Dit in tegenstelling tot het
gericht opvragen van gegevens, op grond van een gerede verdenking. De overtuiging
van de Nederlandse regering is dus vooral een ongefundeerde aanname. De regering
voegt er vervolgens aan toe dat het ook de veiligheid van het luchtverkeer
vergroot. Kan de regering aangeven hoe?
 3. Europese en Nederlandse maatregelen in het kader
van terrorismebestrijding
 De leden van de SP-fractie constateren instemmend dat volgens de Europese
Commissie een van de hoofdelementen is dat passagiers vooraf volledig en juist
geïnformeerd worden over hetgeen er gaat gebeuren met hun gegevens. Deze
leden hebben echter twijfels bij de wijze waarop deze informatieplicht momenteel
wordt uitgevoerd door de luchtvaartsector en de reissector. Op
welke wijze wordt een passagier nu concreet geïnformeerd? Hoe krijgt
de passagier deze informatie? Kan de informatieverstrekking ten aanzien van
de VS en Australië, momenteel de landen die PNR-gegevens eisen, aan passagiers
worden verbeterd?
 4. Totstandkomingsgeschiedenis en rechtsgrondslag
van Overeenkomst en de goedkeuringswet
 4.1 Totstandkomingsgeschiedenis
 De leden van de D66-fractie willen met betrekking tot de besluitvormingsprocedure
graag weten waarom het een jaar duurt voordat de Tweede Kamer zich kan uitspreken
over een regeling die al van kracht is. In het geval van het verdrag met de
VS duurde het maar liefst twee jaar. Deze leden merken op dat ondanks het
feit dat sommige lidstaten nog niet eens zijn begonnen aan de ratificatieprocedure,
de persoonsgegevens al sinds juli 2007 aan de VS worden doorgegeven. Wat is
volgens de regering de maximale termijn dat deze situatie kan voortbestaan?
Wat is de positie van de regering indien de Tweede Kamer het akkoord verwerpt?
 4.2 Grondslag van de goedkeuringswet
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat het verdrag in meerdere landen
door het nationaal Parlement goedgekeurd moet worden. Deze leden willen weten
hoe dit goedkeuringsproces in de andere betrokken landen verloopt.
 4.3 Voorlopige toepassing
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat Australische wetgeving als
sinds augustus 2002 luchtvaartmaatschappijen kan verplichten om toegang te
bieden tot passagiersgegevens. Ook wordt het onderliggende verdrag al sinds
de ondertekening uitgevoerd. Graag vernemen deze leden of luchtvaartmaatschappijen
al sinds augustus 2002 gegevens aan de Australische autoriteiten ter beschikking
stellen. Zo ja, welke gegevens? Hoe hebben Nederland en de andere landen van
de EU gereageerd op de hieruit voortvloeiende schendingen van regels inzake
bescherming van persoonsgegevens? Ook zouden deze leden de regering willen
verzoeken kort uiteen te zetten welke voordelen er zijn aan het goedkeuren
van dit verdrag en welke consequenties er voor reizigers, economie en luchtvaartmaatschappijen
zouden ontstaan als dit verdrag niet goedgekeurd wordt. Hierbij wijzen deze
leden ook op het feit dat momenteel geen rechtstreekse vluchten door Nederlandse
luchtvaartmaatschappijen uitgevoerd worden op Australië.
 4.4 Beoordeling van de Overeenkomst
 De leden van de CDA-fractie constateren dat in de memorie van toelichting
is aangegeven dat belangrijk is dat werking van de Overeenkomst tijdig kan
worden geëvalueerd. Deze leden onderschrijven dit. Onder andere met betrekking
tot de wijze waarop wordt omgegaan met analytische informatie, bijzondere
persoonsgegevens en doorgifte van gegevens aan derde landen zijn zorgvuldigheidswaarborgen
van belang. In artikel 9 van de Overeenkomst wordt gesteld dat Australië
en de EU periodiek een gezamenlijke toetsing van de uitvoering van de overeenkomst
uitvoeren en dat in onderling overleg wordt bepaald hoe de evaluaties precies
moeten worden gerealiseerd. Mede gezien de kritische opmerkingen van de artikel
29 Werkgroep en van het College bescherming persoonsgegevens hechten de leden
van de CDA-fractie aan deze evaluatie. Is inmiddels bekend hoe de toetsing/evaluatie
eruit gaat zien, met welke frequentie zal worden geëvalueerd
en op welke termijn een eerste evaluatie zal plaats hebben, zo vragen de leden
van de CDA-fractie.
 
 Het verheugt de leden van de PvdA-fractie dat het PNR-verdrag met Australië
meer waarborgen bevat dan het eerder afgesloten verdrag met de VS. Zo constateren
deze leden dat er een veel beter gedefinieerde doelbinding is voor het gebruik
van de passagiersgegevens en er beter afgebakend is aan wie de informatie
onder welke omstandigheden verstrekt mag worden. Toch is er nog een drietal
onderwerpen in het verdrag die bij de leden van de PvdA-fractie vragen oproepen.
 Allereerst betreft dat de verstrekking van bijzondere gegevens, iets wat
door de wet bescherming persoonsgegevens zeer streng aan banden gelegd is.
Als de leden van de PvdA-fractie de memorie van toelichting goed begrijpen,
gaan de Australiërs deze gegevens totaal niet gebruiken. Daarom willen
deze leden graag weten of de Australische regering er een probleem mee zou
hebben als zij deze gegevens helemaal niet ontvangen. De leden van de PvdA-fractie
zijn van mening dat gegevens die niet verstrekt hoeven te worden ook niet
verstrekt horen te worden, zeker als het gaat om bijzondere persoonsgegevens.
Daarom willen deze leden graag weten welke technische maatregelen genomen
zouden moeten worden om deze gegevens niet te versturen.
 
 De leden van de SP-fractie vragen de regering of reeds bekend is wanneer
de overgangstermijn eindigt waarna overgeschakeld wordt op het push-systeem.
 
 De leden van de D66-fractie verzoeken de regering toe te lichten waarom
zij kritiek op en vragen over het PNR in feite naast zich neer legt, of ze
nu komen van de Eerste of Tweede Kamer, Europees Parlement, College Bescherming
Persoonsgevens in Nederland en de toezichthouders in de andere lidstaten,
de Europese Toezichthouder Bescherming Persoonsgegevens, de luchtvaartmaatschappijen,
het Europese Agentschap voor de Grondrechten, academische deskundigen, onderzoekscommissies
en eerbiedwaardige instituten en organisaties in binnen- en buitenland, waaronder
het Rathenau instituut en Instituut Clingendael. Deze leden verzoeken de regering
met argumenten te onderbouwen waarom ze ervoor kiest af te wijken van de adviezen
van de nationale en Europese toezichthouders bescherming persoonsgegevens.
 De leden van de D66-fractie vragen de regering of ze bekend is met de
resolutie d.d. 22 oktober 2008 van het Europees Parlement over de doorgifte
van PNR aan Australië, aangenomen met 610 stemmen voor, 29 stemmen tegen
en 47 onthoudingen. Kan de regering per punt van die resolutie aangeven wat
haar onderbouwde standpunt is? Als en wanneer het Verdrag van Lissabon in
werking treedt, geldt voor het sluiten van bilaterale Verdragen over de doorgifte
van PNR gegevens de codecisie procedure. PNR-verdragen die nog niet zijn geratificeerd
door alle lidstaten op het moment dat het Verdrag van Lissabon van kracht
wordt, komen dan te vervallen en zullen onder de nieuwe procedure opnieuw
moeten worden uitonderhandeld, waarbij het Europees Parlement medebeslissingsrecht
heeft. De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten wat in
die situatie het standpunt van de regering is.
 5. Advisering en bedrijfseffecten
 5.1 Advisering
 De artikel 29 Werkgroep en het College bescherming persoonsgegevens hebben
erop gewezen dat er sprake is van diverse, soms aanzienlijke verschillen tussen
de thans geldende overeenkomsten voor het gebruik van passagiersgegevens en
bepleiten daarom een uniforme aanpak. De regering zou in verband
daarmee in volgende gevallen in de daarvoor in aanmerking komende Europese
overleg- en besluitvormingsorganen aandacht vragen. De leden van de CDA-fractie
vragen of dit al is gedaan. Zo ja, wat dit heeft opgeleverd?
 5.2 Effecten voor de luchtvaartindustrie
 De leden van de D66-fractie vragen de regering om een nadere toelichting
op de gevolgen voor de luchtvaartmaatschappijen. In paragraaf 5.2 stelt
de regering dat er nauwelijks gevolgen zijn voor de bedrijven: «(z)o
bezien zijn de lasten van de Overeenkomst voor het Nederlands bedrijfsleven
zeer beperkt. Een kwantificering is niet zinvol». Echter, in paragraaf 6.6
stelt de regering dat «daarvoor, te zijner tijd ook in de Europese Unie,
aanzienlijke investeringen in ICT-voorzieningen worden gedaan». Deze
leden verzoeken de regering aan te geven of de luchtvaartmaatschappijen worden
gecompenseerd voor de kosten voor het uitvoeren van publieke taken. Zo ja
op welke wijze?
 6. Inhoud van de Overeenkomst
 6.1 Doelbinding
 De leden van de SP-fractie constateren dat PNR-gegevens mogen worden verwerkt
met het oog op preventie en bestrijding van terrorisme en ernstige misdrijven,
waaronder verstaan moet worden misdrijven waarop een vrijheidsstraf van ten
minste vier jaar voor is vastgesteld. Betekent dit nu dat PNR-gegevens voor
lichtere strafbare feiten helemaal niet mogen worden gebruikt of betekent
dit slechts dat er niet actief wordt opgespoord maar dat in voorkomende gevallen
de PNR-gegevens ook voor lichtere feiten worden gebruikt?
 De leden van de SP-fractie ontvangen graag nadere toelichting op artikel
5, derde lid. van de Overeenkomst. Naast de limitatieve opsomming in het eerste
en tweede lid van doelen waarvoor PNR-gegevens mogen worden verwerkt, somt
het derde lid een aantal Australische wetten op. Waarom zouden passagiersgegevens
bijvoorbeeld verwerkt moeten worden op grond van de Australische Privacy Act
of de Australische Freedom of Information Act? Kunnen hier voorbeelden van
worden gegeven?
 
 De leden van de D66-fractie verzoeken de regering in detail toe te lichten
op welke gronden zij tot de conclusie is gekomen dat de definitie van de doeleinden
voldoende precies is, terwijl het Europees Parlement, de nationale en Europese
Toezichthouders Bescherming persoonsgegevens en diverse deskundigen nu juist
dit kernaspect in twijfel trekken. De regering noemt in haar toelichting de
strijd tegen terrorisme en grensoverschrijdende ernstige criminaliteit als
doeleinden en voert dit in paragraaf 7.2 aan als rechtvaardigingsgrond
voor de (erkende) inbreuk op het recht op de persoonlijke levenssfeer. Maar
in het akkoord worden ten aanzien van reikwijdte en doel de volgende punten
genoemd:
 • bestrijding van «terrorisme en daarmee samenhangende misdrijven
en andere ernstige misdrijven van grensoverschrijdende aard, waaronder begrepen
de georganiseerde criminaliteit (inleiding);
 • «alleen met het oog op preventie en bestrijding» van
terrorisme en daarmee samenhangende misdrijven (artikel 5, eerste lid, punt
i) en andere ernstige misdrijven van grensoverschrijdende aard, waaronder
begrepen de georganiseerde criminaliteit (artikel 5, eerste lid, punt ii);
 • het zich onttrekken aan gerechtelijke bevelen of hechtenis voor
de bovengenoemde misdrijven (artikel 5, eerste lid, punt iii);
 • met het oog op het waarborgen van de openbare veiligheid en de
rechtshandhaving (inleiding);
 • douane, immigratie en misdaad (verwijzingen naar respectieve wetsteksten
in de inleiding);
 • «per geval», indien dat nodig is met het oog op de
bescherming van vitale belangen van de betrokkene of andere personen, met
name wat betreft het risico op overlijden of ernstige verwonding van de betrokkenen
of anderen (artikel 5, tweede lid);
 • een aanzienlijk risico voor de volksgezondheid (artikel 5, tweede
lid);
 • het toezicht op en de verantwoordingsplicht van de overheidsinstanties,
met inbegrip van vereisten op grond van de Freedom of Information Act 1982,
de Human Rights and Equal Opportunity Commission Act 1986, de Privacy Act
1988, de Auditor-General Act 1997 of de Ombudsman Act 1976 (artikel 5, derde
lid).
 De leden van de D66-fractie verzoeken de regering toe te lichten hoe een
dergelijk brede reikwijdte als «precies» gekwalificeerd kan worden,
en welke zaken volgens de regering wel en niet onder deze definitie vallen,
en voor elk van deze zaken of de regering van mening is dat de voorgestelde
regeling proportioneel is. Deze leden verzoeken de regering om bij elk van
deze doeleinden aan te geven of en hoe ze worden gekwalificeerd als maatregel «die
in een democratische samenleving noodzakelijk is ten behoeve van onder meer
de veiligheid van de staat, de openbare veiligheid, de bestrijding van strafbare
feiten, de bescherming van de betrokkene en van de rechten en vrijheden van
anderen».
 De leden van de D66-fractie vragen om het onderbouwde standpunt van de
regering ten aanzien van de resolutie van het Europees Parlement die stelt
dat «de afbakening van het doel volledig inadequaat is en het onmogelijk
maakt vast te stellen of de maatregelen gerechtvaardigd en evenredig zijn;
vindt dientengevolge dat de overeenkomst wellicht niet in overeenstemming
is met de Europese en internationale normen inzake gegevensbescherming en
evenmin met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de bescherming van de
rechten van de mens, dat een zeer nauwkeurige afbakening van het doel verlangt.»
 Deze leden constateren dat de doorgifte van PNR gegevens aan de VS is –
hangende de ratificatie – al sinds 2004 een feit, aan Canada en Australië
sinds enkele jaren. Er is dus al ervaring met het gebruik van de PNR-gegevens.
Kan de regering aangeven hoe nuttig deze regeling is gebleken voor het hoofddoel,
het bestrijden van terrorisme? Op welke wijze heeft de regering dit vast gesteld,
en op basis van welke feitelijke en meetbare gegevens? Beschikt de regering
over gegevens die het nut tonen van de systematische en grootschalige doorgifte
van PNR-gegevens voor elk van de andere door de Australische, Amerikaanse
of Canadese autoriteiten? En hoe verhoudt het voortzetten van de ratificatieprocedure
van genoemde PNR-overeenkomsten zich tot de conclusies van de commissie-Suyver
en het verzoek van het kabinet om antiterrorismewetsvoorstellen aan te houden?
 Deze leden hebben voorts een aantal vragen. Is de regering op de hoogte
van een aantal gevallen waarin vluchten uit de EU naar of over de VS moesten
terugkeren of de route wijzigen, omdat bleek dat een passagier aan boord op
een VS no-fly list staat? Dit overkwam op 19 augustus 2009 een medewerker
van het Europees Parlement, en een aantal maanden geleden een journalist uit
een Zuid-Amerikaans land. Beiden waren uitgesproken kritisch over het beleid
van de Amerikaanse regering. Is de regering van mening dat dit het soort van
doeleinden is waarvoor PNR gebruikt moeten worden? En hoe gaat de regering
voorkomen dat dit in de toekomst nog eens gaat gebeuren?
 6.2 Passagiersgegevens
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de Overeenkomst ziet op PNR-gegevens
uit de EU. Gesteld wordt dat over passagiersgegevens die niet uit de EU afkomstig
zijn, de EU geen overeenkomst kan sluiten en dat niet geheel duidelijk
is hoe dit begrip moet worden ingevuld. Waarom is dat nog niet bekend? Wanneer
zal daarover meer duidelijkheid ontstaan, zo vragen deze leden.
 Aangegeven wordt dat slechts in zeer uitzonderlijke gevallen bijzondere,
gevoelige persoonsgegevens (onder andere inzake godsdienst, levensovertuiging,
politieke gezindheid, seksuele leven, gezondheid) rechtsreeks worden verwerkt.
In artikel 10 van de Overeenkomst is geregeld dat de Australische douane al
die gevoelige gegevens eruit zal halen en zonder verdere verwerking zal wissen.
Welke garanties zijn daarvoor, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Op welke
wijze legt de Australische douane daarvoor verantwoording af en hoe wordt
dit gecontroleerd?
 Wat betreft analytische informatie is het de bedoeling van partijen om
bij de uitleg van de term rekening te houden met de twee in de memorie van
toelichting genoemde elementen, maar dat de aard van de informatie en de overdracht
daarvan van geval tot geval zal moeten worden vastgesteld. Hoe en door wie
wordt de beoordeling van de uitleg door partijen gedaan en hoe wordt gewaarborgd
dat een en ander zorgvuldig zal gebeuren, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
 
 De leden van de SP-fractie zijn met het College bescherming persoonsgegevens
en de artikel 29 Werkgroep van mening dat de omvang van de gegevensstroom
disproportioneel is. Deze leden zien niet in waarom steeds het hele pakket
van gegevens wordt doorgegeven, waaronder alle algemene opmerkingen, aanvullende
informatie en speciale verzoeken. Het belang van het doorgeven van maaltijdvoorkeuren
of verzoeken om medische assistentie is niet goed in te zien. Het argument
van de regering om minder gegevens te verstrekken dan alle informatie die
bekend is, komt er op neer dat dit extra investeringen in ICT-voorzieningen
vergt. Is dit het enige argument? Hoe groot worden deze investeringen geschat?
 De leden van de SP-fractie zien het als een pluspunt dat er in de voorliggende
Overeenkomst geen uitzonderingen zijn opgenomen voor het verwerken van bijzondere
persoonsgegevens, anders dan in de overeenkomst tussen de EU en de VS het
geval is. Hoe hoog zijn de investeringen aan de vragende kant (Australië)
wat het filteren en wissen van bijzondere persoonsgegevens betreft?
 
 De leden van de VVD-fractie constateren dat de omvang van de gegevensstroom
met 19 categorieën van gegevens, waarbij dit in theorie maximaal 34 gegevens
per reservering kunnen zijn, fors is. Er worden in het kader van terrorisme-
en criminaliteitsbestrijding veel niet relevante gegevens verstrekt. In de
memorie van toelichting wordt aangegeven dat minder dan hetgeen is verstrekt
te betrekken bij de gegevens die worden gevraagd of overgedragen, niet voor
de hand ligt vanwege de extra investeringen in ICT-voorzieningen aan de kant
van de luchtvaart- en de reisbranche. De leden van de VVD-fractie vernemen
graag wat de geschatte kosten zijn van die extra investeringen, zodat dit
afgewogen kan worden tegen de omvangrijke gegevensstroom, waarbij naast veel
niet relevante gegevens ook sprake kan zijn van bijzondere persoonsgegevens.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering nader toe te lichten
op welke wijze de diverse categorieën van gegevens die worden verzameld
dienstbaar zijn aan de doelen van de gegevensverwerking. Ondermijnt de stelling
in de memorie van toelichting dat in de praktijk slechts een deel van de gegevenscategorieën
wordt ingevuld, niet reeds de noodzakelijkheid van de voorgestelde omvang
van de gegevensstroom en daarmee de proportionaliteit van de voorgestelde
maatregel in relatie tot de gestelde doeleinden?
 De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe te
lichten waarom, nu de Australische douane blijkens paragraaf 10 van de
bijlage bij de Overeenkomst geen behoefte heeft aan de bijzondere persoonsgegevens
deze toch aan de Australische douane worden overgedragen. Betekent het wissen
na overdracht van de bijzondere persoonsgegevens niet een extra risico tot
misbruik van deze persoonsgegevens?
 
 Deze leden van de D66-fractieconstateren dat de regering geen intrinsieke
onderbouwing geeft voor de keuze van de 19 respectievelijk 34 gevraagde gegevens.
Ter onderbouwing van de bewering dat het aantal gevraagde gegevens, in casu
het aantal velden, proportioneel is, voert de regering aan dat het identiek
is aan de in voorbereiding zijnde EU-regeling voor het gebruik van PNR-gegevens.
Dit is een merkwaardige cirkelredenering, aangezien de EU-ontwerpwet weer
een kopie is van de EU-VS-regeling, waarop ook de EU zelf scherpe kritiek
had. Dit werkt sterk de indruk dat de EU, met steun van de Nederlandse regering,
de eisen van de VS hebben aanvaard met het oogmerk dat in een later stadium
te gebruiken als rechtvaardiging voor de voorstellen voor een eigen Europese
PNR-regeling.
 Deelt de regering de mening dat het hoogst merkwaardig is dat de creditcard
gegevens zijn uitgezonderd van deze regeling? Deskundigen op het gebied van
terrorisme bestrijding noemen nu juist de creditcard gegevens als cruciaal.
 De leden van de D66-fractie constateren dat de regering aangeeft dat de
Australische autoriteiten de informatie weer terug zenden aan de EU-lidstaten.
In verreweg de meerderheid van de lidstaten hebben de nationale autoriteiten
geen rechtstreekse toegang tot PNR-gegevens. De constructie via een PNR-overeenkomst
met een derde natie lijkt dus sterk op «policy laundering»,ofwel
het omzeilen van het nationale democratische proces om zich toch toegang te
verschaffen tot persoonsgegevens. Kan de regering toelichten of het verkrijgen
van analytische informatie een expliciete, dan wel impliciete doelstelling
is bij het sluiten van deze overeenkomst?
 6.3 Partijen aan wie passagiersgegevens mogen worden
overgedragen
 De leden van de SP-fractie constateren dat de Australische douane de verworven
passagiersgegevens kan doorgeven aan overheden van derde landen. Wordt dan
steeds het niveau van passende gegevensbescherming van het derde land in kwestie
beoordeeld? Zo nee, waarom niet? Welke waarborgen zijn er dat er ook door
het derde land zorgvuldig met deze gegevens zal worden omgegaan? Waarom is
hieromtrent zo weinig geregeld in de overeenkomst?
 
 De leden van de VVD-fractie vernemen graag hoe het precies zit met de
mogelijkheid dat de Australische douane de verworven passagiersgegevens kan
doorgeven aan de overheden van derde landen. Zijn hierover afspraken gemaakt
met de Australische regering?
 Met het oog op de openbaarheidswetgeving wordt aangegeven dat de weigeringsgrond
in de Freedom of Information Act 1982 minder verstrekkend lijkt te zijn dan
artikel 10, tweede lid, onder e, van de Nederlandse Wet openbaarheid van bestuur
(Wob). Zoals in de memorie van toelichting naar voren komt, kunnen bijzondere
persoonsgegevens, zoals godsdienst of de gezondheid van een passagier, worden
afgeleid uit speciale maaltijdwensen of verzoeken om medische assistentie
of rolstoelgebruik op de luchthaven. Daarbij wordt aangegeven dat de Australische
douane dergelijke gegevens uit de bestanden haalt en deze wist. Deze leden
zijn het met de artikel 29 Werkgroep en het College bescherming persoonsgegevens
eens dat het de voorkeur verdient dat de bijzondere gegevens uit het format
worden gefilterd voordat ze naar de Australische douane worden overgedragen.
Wanneer deze gegevens om wat voor reden dan ook (abusievelijk) niet door de
Australische douane worden gewist, zou het mogelijk zijn dat men in Australië
met een beroep op de Freedom of Information Act 1982 deze gegevens opvraagt.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de weigeringsgrond in
de Freedom of Information Act 1982 zich verhoudt tot de in artikel 10, eerste
lid, sub d, van de Wob genoemde absolute uitzonderingsgrond (bijzondere persoonsgegevens)
en of de Australische wet op dit punt ook minder verstrekkend is.
 6.4 Rechten van de betrokkene, rechtsbescherming
en transparantie in Australië
 De leden van de VVD-fractie merken op dat artikel 14 van de Overeenkomst
regelt dat de Overeenkomst zelf geen rechten voor particulieren of instellingen
schept. Hoewel de Australische wetgeving in de nodige waarborgen voor de bescherming
van persoonsgegevens voorziet, vernemen deze leden waarom de rechtsbescherming
niet expliciet in de Overeenkomst zelf is geregeld.
 6.5 Bewaartermijn
 De leden van de fractie van de PvdA zetten vraagtekens bij de bewaartermijn
van de gegevens. De regering onderbouwt de nu gestelde maximum termijn van
vijf en een half jaar met het argument dat er nog weinig ervaring is met het
opslaan van de gegevens en de manieren om het te gebruiken. Deze leden zijn
van oordeel dat een overheid bij een dergelijke onduidelijkheid terughoudend
moet zijn met een langdurige gegevensopslag en in de praktijk de werkzaamheid
uit moet testen. Hierop verzoeken deze leden een reactie van de regering.
 
 De leden van de SP-fractie vragen de regering naar een onderbouwing van
de bewaartermijn van vijf en een half jaar. Zijn er voorbeelden bekend van
effectief en nuttig gebruik van PNR-gegevens lange tijd nadat deze zijn verworven?
Wat is nu het nut van een dergelijke lange bewaartermijn?
 
 De leden van de VVD-fractie zouden graag weten hoe de bewaartermijnen
in de EU zich verhouden met de bezwaartermijnen in Australië. Acht de
regering een bewaartermijn van 5 tot 7 jaar disproportioneel? Zo nee, welke
maatregelen zouden in Nederland (eventueel) aanvullend moeten worden getroffen
ten behoeve van de rechtsbescherming van burgers?
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe te
lichten op welke wijze in het vaststellen van de bewaartermijn rekening is
gehouden met het risico dat de gegevens, door het verstrijken van de tijd,
onjuist worden.
 6.6 Wijze van gegevensoverdracht
 De leden van de PvdA-fractie hechten aan de overgang van een pull-systeem
naar een push-systeem, zodat de luchtvaartmaatschappijen zelf verantwoordelijk
blijven voor het verspreiden van de benodigde informatie en de Australische
douane niet constant toegang tot de gegevens van de luchtvaartmaatschappijen
heeft. Deze leden willen weten wat de stand van zaken is om de gegevensoverdracht
volgens de push-methode in te richten. Ook willen zij weten of er aan Europese
kant toegezien wordt op de omschakeling en hoe er omgegaan wordt met eventuele
vertragingen.
 6.7 Wederkerigheid van de Overeenkomst
 Het valt de leden van de PvdA-fractie op dat de regering in het kader
van de overleggen van de JBZ-Raad haar steun uit blijft spreken voor een Europees
PNR-systeem. Hierbij zien deze leden weinig terug van de kritische of zelfs
afwijzende houding van een groot deel van de Kamer tegen de invoering
van een Europees PNR-systeem. Graag horen deze leden hoe de regering de kritiek
vanuit de Kamer betrekt bij de stellingname in het dossier van het Europese
PNR-systeem.
 In dat kader valt het deze leden ook op dat de regering vrij feitelijk
constateert dat wederkerigheid van de overeenkomst voor beide partijen van
belang is. Deze leden willen graag weten wat de regering voor de EU als belang
ziet voor wederkerigheid. Als de landen van de EU besluiten dat het nut van
de verzameling van passagiersgegevens niet opweegt tegen de inbreuk op de
burgerlijke vrijheden, dan is de wederkerigheid toch niet van belang?
 
 De leden van de SP-fractie vragen de regering naar het nut van het uitgangspunt
van wederkerigheid van de Overeenkomst. Waarom is dit beginsel eigenlijk nodig?
Ieder land maakt toch zelfstandig de afweging of het wel of geen PNR-gegevens
verlangt van passagiers die per vliegtuig het land binnen komen? Mocht de
EU besluiten een PNR-systeem op te zetten, dan is de afspraak in deze overeenkomst
van wederkerigheid toch niet nodig of heeft deze toch aanvullende waarde en
betekenis?
 6.8 Evaluatie
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat een evaluatiebepaling in
het verdrag is opgenomen, waarvoor de regering al een aantal punten formuleert
die verduidelijking behoeven. Deze leden willen weten of er al gewerkt wordt
aan concrete plannen voor een evaluatie en welke zaken de Nederlandse regering
daar via de Europese Commissie in wil brengen.
 
 De leden van de SP-fractie vragen waarom er nog niet is afgesproken wanneer
de eerste evaluatie van deze overeenkomst plaats zal vinden. Is het niet toch
handig dat vast te leggen?
 
 De leden van de VVD-fractie willen graag weten of inmiddels meer duidelijkheid
is over de frequentie van de periodieke gezamenlijke evaluatie en over de
datum waarop de eerste evaluatie wordt gehouden.
 6.9 Opschortingsrecht en geschilbeslechting
 De leden van de CDA-fractie vragen waarom ervoor is gekozen eventuele
geschillen op te lossen door raadpleging of onderhandeling en niet door voorlegging
aan een derde partij of de rechter.
 7. De verhouding van de Overeenkomst tot het recht
op bescherming van persoonsgegevens
 De leden van de SP-fractie merken op de redenering in de paragraaf over
de bescherming van persoonsgegevens wat kort door de bocht te vinden. Formeel-juridisch
wordt goed toegelicht wat de criteria zijn om een inbreuk op artikel 8 van
het Europees Verdrag voor de Rechten ban de Mens of artikel 10 Grondwet te
rechtvaardigen, maar de uiteindelijke afweging van de criteria komt kort gezegd
op het volgende neer: «(h)et bieden van veiligheid is een kerntaak van
de overheid, om het recht op veiligheid te beschermen moet inbreuk gemaakt
worden op de persoonlijke levenssfeer, en dus zijn de voorgestelde maatregelen
voldoende proportioneel.» Wat de leden in deze redenering missen is
de kritische vraag welke toegevoegde waarde het verzamelen van grote hoeveelheden
gegevens heeft voor de bestrijding van de ernstigste misdrijven. Met name
het doorgeven van bijzondere persoonsgegevens lijkt niet bij te dragen aan
criminaliteitsbestrijding. Ook de vraag of bijvoorbeeld volstaan zou kunnen
worden met minder vergaande maatregelen wordt niet beantwoord. Graag ontvangen
de leden van de SP-fractie alsnog een complete toetsing van deze
maatregelen aan het grondrecht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
 
 De voorzitter van de commissie,
 De Pater-van der Meer
 De griffier van de commissie,
 Nava
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De Krom (VVD),
Azough (GL), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk),
De Roon (PVV), Roemer (SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD),
Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA), Anker (CU) en Vacature
(CDA).
 Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten (SP), Ulenbelt
(SP), De Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV),
Karabulut (SP), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD),
Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Van Haersma Buma (CDA), Slob (CU) en Sterk
(CDA).