Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers en Bathmen; Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20032004-28855, nr. G

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

08-06-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28855 nr. G

04-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz.1. Inleiding2. Totstandkoming van het wetsvoorstel2.1 Stuurgroep krachtige gemeentenAnalyse Stuurgroep krachtige gemeentenKnelpuntenanalyseAanbevelingen Stuurgroep krachtige gemeenten2.2 Herindelingsbeleid van de regeringWettelijk kaderWet algemene regels herindelingHoofd- en hulpstructurenBestuurlijke rolverdelingBeoordelingscriteria beleidskader gemeentelijke herindelingDraagvlakcriteriumDraagvlakmetingWeging beoordelingscriteriaBestuurskrachtcriteriumDuurzaamheidscriteriumInterne samenhangRegionale samenhang en evenwichtPlanologische ruimtebehoefteToepassing beoordelingscriteriaEvaluatie herindelingen3. Samenhang van het wetsvoorstelSamenhang en splitsingSamenhang wetsvoorstelProvinciale afwegingWinterswijk4. De nieuwe gemeenten4.1 De gemeente MontferlandSamenhangIndeling in politie- en hulpverleningsregio'sGemeentehuis4.2 De gemeente BronckhorstRegionaal evenwicht4.3 De gemeente AaltenDraagvlak en internationale samenwerking4.4 De gemeente BerkellandHerindelingsprocedure4.5 De gemeente Lochem4.6 De gemeente ZutphenUitspraken van mijn ambtsvoorgangerDraagvlak en bestuurskracht4.7 De gemeente Doetinchem4.8 De gemeente DeventerSamenvoeging Bathmen, Gorssel en LochemAmendement Deventer-BathmenEuropees Handvest inzake lokale autonomieSamenvoeging Bathmen en Deventer4.9 De gemeente DoesburgKleinstedelijke problematiekMotie over de gemeente Doesburg5. Financiële aspectenRaming van de effecten op de algemene uitkering (in miljoenen €)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28855Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 855Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap
en de Liemers, Deventer en BathmenGNADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 4 juni 2004Inhoudsopgave blz.1.Inleiding2   2.Totstandkoming van het wetsvoorstel32.1Stuurgroep krachtige gemeenten32.2Herindelingsbeleid van de kabinet4   3.Samenhang van het wetsvoorstel16   4.De nieuwe gemeenten184.1De gemeente Montferland18 4.2De gemeente Bronckhorst204.3De gemeente Aalten20 4.4De gemeente Berkelland22 4.5De gemeente Lochem23 4.6De gemeente Zutphen24 4.7De gemeente Doetinchem264.8De gemeente Deventer27 4.9De gemeente Doesburg31    5.Financiële aspecten331. InleidingHet doet mij genoegen hierbij de nadere memorie van antwoord met betrekking
tot het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek,
de Graafschap en de Liemers, Deventer en Bathmen te kunnen aanbieden. Het
wetsvoorstel heeft geleid tot een groot aantal vragen en opmerkingen. De leden
van de CDA-fractie deelden mee met gemengde gevoelens te hebben kennis genomen
van het voorliggende herindelingsplan. Zij brachten naar voren dat op een
aanzienlijk aantal onderdelen het plan voldoet aan de criteria waaraan het
behoorde te voldoen. Tevens constateerden zij dat dit op een aantal punten
niet het geval is. De leden van de PvdA-fractie hadden van het wetsvoorstel
kennis genomen en vroegen mij te reageren op een viertal onderdelen. De leden
van de fractie van de VVD hadden met belangstelling van het wetsvoorstel kennis
genomen. De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP constateerden
dat het wetsvoorstel een herindeling van gemeenten op regionale schaal bevatte
van een omvang zoals die de laatste jaren weinig meer is voorgekomen. Zij
meenden het geheel overziende, dat niet te ontkennen valt dat het voorstel
op het niveau van de provincie is voorbereid en dat dit in de meeste gevallen
ook met constructieve medewerking van de desbetreffende gemeenten is gebeurd.
Daarbij gaven zij echter wel aan dat bij veel betrokken burgers flinke twijfel
bestaat over de mate van vrijwilligheid waarmee gemeenten het eindresultaat
hebben aanvaard. Dat staat volgens de leden van de fracties van de ChristenUnie
en de SGP echter los van het feit, dat veel gemeenten zijn heringedeeld of
dat grenzen zijn gewijzigd met de kennelijke instemming van betrokkenen. Naar
de mening van deze leden was dit weliswaar niet een noodzakelijke maar wel
een belangrijke voorwaarde voor het hebben van vertrouwen in dit grote project.
De leden van de fractie van D66 en de OSF vroegen de kabinet wat deze herindeling
moet opleveren. Dit wetsvoorstel heeft als doel om de gemeentelijke indeling
van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers, Deventer en Bathmen zodanig
aan te passen, dat goede voorwaarden worden gecreëerd om te voldoen aan
de eisen die nu en in de nabije toekomst aan het lokaal bestuur in dit gebied
worden gesteld.Ik dank alle leden van de fracties voor hun bijdragen. Uit praktische
overwegingen heb ik bij de beantwoording zoveel mogelijk vragen en opmerkingen
met dezelfde strekking gecombineerd.Ik vertrouw erop dat de beantwoording, ook in de ogen van de fracties,
een gedegen en zo volledig mogelijke reactie is op vragen en opmerkingen van
de leden van de diverse fracties. Voorzover er door de genoemde leden aarzelingen
zijn geuit over de inhoud van het wetsvoorstel hoop ik dat die door mijn beantwoording
van de vragen en mijn opmerkingen zijn weggenomen. Daardoor zou zo spoedig
mogelijk de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel, waarvan de effectuering
per 1 januari 2005 is beoogd, in uw Kamer kunnen plaatsvinden. De leden
van de fracties van ChristenUnie en de SGP vroegen of kon worden aangegeven
voor welke datum het wetsvoorstel met het oog op de effectuering per 1 januari
2005 het fiat van de Eerste Kamer dient te krijgen. Indien de herindeling
per 1 januari 2005 wordt nagestreefd, is het noodzakelijk dat het wetsvoorstel
vóór het zomerreces van de Eerste Kamer aangenomen wordt. Deze
termijn vloeit voort uit de omstandigheid dat alleen dan voldoende tijd beschikbaar
is voor een goede toepassing van achtereenvolgens de Tijdelijke referendumwet,
de Wet algemene regels herindeling en de Kieswet met het oog op de herindelingsverkiezingen.2. Totstandkoming van het wetsvoorstel2.1 Stuurgroep krachtige gemeentenAnalyse Stuurgroep krachtige gemeentenDe leden van de CDA-fractie memoreerden de werkzaamheden van de Stuurgroep
Krachtige Gemeenten in de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers, die zijn
voorafgegaan aan de provinciale herindelingsprocedure. De betreffende Stuurgroep
is door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ingesteld. Deze leden vroegen meer inzicht te geven in de mate waarin de analyse
van de Stuurgroep is benut in het provinciale herindelingsontwerp, respectievelijk
het provinciale herindelingsadvies. De analyse van de Stuurgroep krachtige
gemeenten is voor de provincie aanleiding geweest om conform de aanbevelingen
van de Stuurgroep initiatieven te nemen, te stimuleren en te faciliteren om
vervolgens binnen afzienbare tijd voorstellen te doen voor acceptabele oplossingen.
Bij deze oplossingen heeft de wens van de gemeenten in het gebied centraal
gestaan. Dit in overeenstemming met het door provinciale staten voorafgaande
aan de wettelijke procedure toegevoegde criterium «herindeling van onderop».
Daarbij moest worden geconstateerd dat de in verschillende clusters van gemeenten
genomen initiatieven om te komen tot samengaan niet volledig correspondeerden
met de analyse van de Stuurgroep en de eigen provinciale analyse. In de provinciale
afwegingen van de verschillende varianten is een zwaar gewicht toegekend aan –
in termen van het thans vigerende beleidskader – het draagvlakcriterium.
Daarbij hebben de standpunten van de gemeenteraden een prominente rol gespeeld.
Gelet op het belang dat de Stuurgroep hechtte aan het voorkomen van een situatie
dat een aantal gemeenten zonder logische fusiepartner(s) achterblijft of dat
de schaal van de te vormen nieuwe gemeenten te zeer uiteenloopt, is het noodzakelijk
geweest om in sommige gevallen keuzes te maken, tegen de wensen van een betrokken
gemeente in.KnelpuntenanalyseDe leden van de CDA-fractie waren van mening, dat in het herindelingsvoorstel
nauwelijks of geen analyse is terug te vinden op basis waarvan voor het voorliggende
voorstel is gekozen, met name niet voor wat betreft de knelpunten. Dat vonden
deze leden opmerkelijk voor een zo ingrijpend en omvangrijk voorstel als het
onderhavige. Is de minister bereid daar alsnog wat meer handen en voeten aan
te geven, zo vroegen deze leden. Vanaf de werkzaamheden van de Stuurgroep
krachtige gemeenten is veel werk verricht voor het opstellen van relevante
inhoudelijke analyses: onder verantwoordelijkheid van de Stuurgroep, maar
ook daarna toen het provinciebestuur voorbereidingen trof voor de herindelingsprocedure
en gedurende die herindelingsprocedure. Dat is ook zichtbaar geworden in respectievelijk
het herindelingsontwerp en het herindelingsadvies van de provincie Gelderland.
Deze analyses hebben hun weerslag gekregen in het daarna volgende wetgevingstraject.
Met deze nadere memorie van antwoord wil ik hieraan, waar dat nodig is, verder
handen en voeten geven.Aanbevelingen Stuurgroep krachtige gemeentenDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen hoe de kabinet staat tegenover
de vier aanbevelingen die door de Stuurgroep krachtige gemeenten zijn gedaan
en de reactie daarop van het toenmalige kabinet.De Stuurgroep krachtige gemeenten heeft zowel algemene als regiospecifieke
aanbevelingen geformuleerd. In het kabinetsstandpunt over de rapportage
van de Stuurgroep (TK 2000–2001, 26 331, nr. 15) zijn de algemene
aanbevelingen in vier aanbevelingen samengevat:1. Schaalvergroting van de kleinere gemeenten is noodzakelijk, waarbij
de positie van de centrumgemeenten in acht moeten worden genomen.2. Het bevorderen van niet-vrijblijvende regionale samenwerking op strategisch
niveau is noodzakelijk. Aanbevolen wordt in dit verband de wijziging van de
Wet gemeenschappelijke regelingen tegen het licht te houden.3. De rol van de provincie moet meer actief zijn, hetzij initiërend,
faciliterend, of knopen doorhakkend.4. De rol van de rijksoverheid dient stimulerend en faciliterend te zijn.Het toenmalige kabinet heeft de aanbevelingen onder 1., 3. en 4. op een
welwillende wijze bejegend. Het thans geldende Beleidskader gemeentelijke
herindeling geeft materieel een antwoord op de vraag hoe het huidige kabinet
de aanbevelingen van de Stuurgroep krachtige gemeenten beoordeelt. Het schaalvraagstuk
van kleinere gemeenten dient vooral te worden gewogen aan de hand van het
beoordelingscriterium van bestuurskracht. Centrumgemeenten vormen voor het
kabinet geen categorie, die thans specifieke aandacht krijgt in het herindelingsbeleid.
Op de rollen van provincie en rijksoverheid zoals het kabinet die ziet, wordt
hieronder nader ingegaan.Naar aanleiding van de aanbeveling onder 2. heeft het toenmalige kabinet
het vraagstuk van niet-vrijblijvende regionale samenwerking nog eens tegen
het licht gehouden en vervolgens geconcludeerd door te gaan met het wetsvoorstel,
dat gericht is op het schrappen van de bundelings- en integratieverplichting
in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Het huidige kabinet heeft deze
lijn doorgezet. Ook na de wijziging biedt de Wgr optimale mogelijkheden voor
niet-vrijblijvende samenwerking. Zo kan het algemeen bestuur van een gemeenschappelijke
regeling dissidente gemeenten dwingen tot medewerking aan meerderheidsbesluiten.
Nog verdergaande regionale samenwerking wil het kabinet beperken tot een aantal
grootstedelijke gebieden om de bestuurlijke hoofdstructuur zoveel mogelijk
intact te laten (Wgr-plus).2.2 Herindelingsbeleid van de regeringWettelijk kaderDe leden van de fracties van CDA, PvdA, VVD, GroenLinks, SP, D66, OSF,
ChristenUnie en SGP hebben vragen gesteld over of gerefereerd aan het gemeentelijk
herindelingsbeleid van het kabinet zoals verwoord in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling. De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks stelden bovendien
vragen waarmee het thans vigerende stelsel van de Wet arhi en indirect ook
het grondwettelijk stelsel werden geraakt.Het kabinet heeft met het nieuwe Beleidskader gemeentelijke herindeling
niet beoogd het wettelijk, respectievelijk grondwettelijk kader van gemeentelijke
herindeling ter discussie te stellen. In artikel 123, eerste lid, van de Grondwet
is vastgelegd, dat gemeenten bij wet kunnen worden opgeheven en ingesteld.
De finale beslissing over een gemeentelijke indeling of herindeling is derhalve
aan de wetgever. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks,
waarom het kabinet in het beleidskader geen bespiegeling loslaat op het thema
dat er veel voor te zeggen is om de gemeentelijke herindelingen een bevoegdheid
van de provincie te laten zijn, constateert het kabinet dat hiertoe een grondwetsherziening
noodzakelijk zou zijn. Het kabinet ziet thans geen aanleiding om in verband
met het onderwerp gemeentelijke herindeling een grondwetsdiscussie te starten,
of hieromtrent bespiegelingen te geven. Dit laat onverlet, dat het kabinet
waardering heeft voor het standpunt, dat bij gemeentelijke herindelingen
de provinciale rol van groot gewicht is, en dat bij een actieve roluitoefening
door de provincie de wetgever zich rekenschap moet geven van de uitkomsten
van de provinciale besluitvorming. De leden van de PvdA-fractie vroegen of
het zonder een in de wet vastgelegde, duidelijke scheiding van taken niet
te verwachten valt, dat de Staten-Generaal er in de toekomst wel in zullen
slagen de terughoudende rol te spelen die past bij marginale toetsing. Buiten
het feit dat voor een dergelijke scheiding een grondwetswijziging nodig is,
kan het kabinet zich heel wel voorstellen, dat alle staatsorganen die gemeenschappelijk
verantwoordelijk zijn voor wetgeving bij onderhavig type van herindelingswetgeving
onder verwijzing naar de serieuze rol van de provincie zelf terughoudendheid
betrachten. Dergelijke terughoudendheid biedt ook de beste voorwaarden om
provinciebesturen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Het kabinet
zou er overigens moeite mee hebben wanneer de inhoudelijke verantwoordelijkheid
van de wetgever wordt samengevat als een soort van marginale toets. Het is
alleen de wetgever, die een volledige inhoudelijke eindverantwoordelijkheid
heeft.Wet algemene regels herindelingIn de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) is geregeld hoe respectievelijk
betrokken gemeenten, de betrokken provincie of provincies en de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het initiatief tot een herindeling
kunnen nemen en welke procedureregels hierbij in acht moeten worden genomen.
De laatste ingrijpende wijziging van procedureregels van de Wet arhi stamt
van begin 2001. Het voorafgaande wetgevingstraject besloeg een periode van
ruim vier jaren. Bij de totstandkoming van het Beleidskader gemeentelijke
herindeling, najaar 2002, dat wil zeggen anderhalf jaar na de inwerkingtreding
van de thans geldende procedureregels, achtte het kabinet het niet opportuun
wederom een discussie over deze regels te entameren. Ook nu ziet het kabinet
hiertoe geen aanleiding. Het verdient de voorkeur, dat de thans geldende procedureregels
gedurende een redelijke periode en bij een voldoende aantal herindelingsprocedures
in de praktijk worden beproefd. Op basis van die praktijk moet worden vastgesteld
of de regels inderdaad beter zijn, en leiden tot snellere en betere resultaten.
Het is te vroeg om nu al goed te antwoorden op de vraag van de leden van de
PvdA-fractie of bovengenoemde wijziging van de Wet arhi aan haar doelstellingen
voldoet. Mocht dat niet zo zijn, en mocht blijken dat de Wet arhi verdere
verbetering behoeft, dan zal op dat moment hierover de discussie moeten worden
gevoerd.Hoofd- en hulpstructurenDe aanduiding in het Beleidskader van de grondwettelijk verankerde hoofdstructuur
van rijk, provincies en gemeenten, en de verhouding tussen deze hoofdstructuur
en de hulpstructuren van binnengemeentelijke decentralisatie en intergemeentelijke
samenwerking, gaf de leden van de fractie van GroenLinks aanleiding tot het
stellen van een aantal vragen. Deze leden vonden het terecht, dat het kabinet
meent dat genoemde hulpstructuren de hoofdstructuur van het lokaal bestuur
niet op de achtergrond kunnen dringen, en vroegen naar de diepere betekenis
van deze opvatting. Zij vroegen zich af of het kabinet bij het overwegen van
gemeentelijke herindeling de opties van binnengemeentelijke decentralisatie
of intergemeentelijke samenwerking betrekt. Zou het niet veel verstandiger
zijn in discussie met provincie en gemeenten deze varianten veel nadrukkelijker
en dwingender over het voetlicht te brengen, zo vroegen deze leden. De vragen
van deze leden onderstrepen naar de mening van het kabinet vooral het belang,
dat in het Beleidskader gemeentelijke herindeling wordt gerefereerd aan de
hoofdstructuur van ons binnenlands bestuur. In die hoofdstructuur ligt het
zwaartepunt bij gemeenten, provincies en rijk. Autonome gemeenten kunnen gebruik maken van modaliteiten van binnengemeentelijke decentralisatie of intergemeentelijke
samenwerking. Maar het past niet om gemeenten dit op te dringen. De indruk
mag niet ontstaan, dat modaliteiten van binnengemeentelijke decentralisatie
of intergemeentelijke samenwerking bij wijze van spreken een zelfde kwaliteit
hebben als gemeenten.Bestuurlijke rolverdelingEén van de meer fundamentele beleidswijzigingen zoals gepresenteerd
in het Beleidskader gemeentelijke herindeling betreft de bestuurlijke rolverdeling
tussen gemeenten, provincies en rijk. Vanuit dit beleid zal gemeentelijke
herindeling alleen plaatsvinden op verzoek van de betrokken gemeenten of op
voorstel van de provincie. Het kabinet entameert zelf geen herindelingsvoorstellen.
Het belang, dat het kabinet hecht aan draagvlak bij gemeenten of provincie,
wil niet zeggen dat in de toekomst slechts sprake zal zijn van vrijwillige
gemeentelijke herindeling. Het is zeker voorstelbaar, dat de provincie met
het oog op het goede functioneren van het lokaal bestuur binnen die provincie
tot herindelingsvoorstellen komt. Enerzijds moet de provincie aanspreekbaar
zijn op de kwaliteit van het lokaal bestuur binnen de provincie, en anderzijds
moet de provincie verantwoording afleggen indien zij (herindelings-)voorstellen
doet.De leden van de fracties van D66 en OSF signaleerden, dat in een aantal
betrokken gemeenten geen voldoende draagvlak lijkt te zijn. Deze leden vroegen
of wat de kabinet betreft ook in de toekomst herindelingen worden voorbereid
op de manier zoals dat nu gebeurd is, of dat dit de laatste keer is. Naar
de mening van het kabinet geeft het thans vigerende beleidskader beslist de
ruimte voor een proces, zoals de provincie Gelderland heeft ingezet, ook voor
de toekomst. Het ligt in de rede, dat een provinciebestuur dat hiertoe een
initiatief neemt rekening zal houden met de beoordelingscriteria in het beleidskader.
Mogelijk zal het betreffende provinciebestuur zelf nog aanvullend uitgangspunten
en doelstellingen formuleren. Dat heeft het Gelderse provinciebestuur immers
ook gedaan. In concreto zal het de voorkeur verdienen, dat voor de inhoudelijke
uitkomsten van een dergelijk proces een optimaal draagvlak wordt gevonden:
bij de betrokken gemeenten en bij de bevolking. Maar het is het provinciebestuur,
dat uiteindelijk een bovengemeentelijke afweging moet maken. Het kan dan niet
zo zijn, dat één of meer gemeentebesturen bij wijze van spreken
beschikken over een vetorecht.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of het kabinet zich in
feite niet achter de rug van de provincie verschuilt als deze wel bereid is
gemeentelijke herindelingen te entameren die geen lokaal draagvlak hebben.
Deze vraag zou gerechtvaardigd zijn wanneer het kabinet provinciale voorstellen
zonder enige beoordeling zou vertalen in wetsvoorstellen. Dat doet het kabinet
niet. Vanuit haar eigen verantwoordelijkheid voor wetgeving zou dat ook geen
goede rolinvulling zijn. Het kabinet heeft juist criteria geformuleerd aan
de hand waarvan concrete voorstellen kunnen worden beoordeeld. Voor het kabinet
is provinciaal draagvlak een relevant gegeven. Wanneer kan worden vastgesteld,
dat het provinciebestuur bij de voorbereiding van het provinciale herindelingsadvies
recht heeft gedaan aan de criteria van het beleidskader, dan kan de inhoudelijke
beoordeling door het kabinet terughoudender zijn. De resultaten van een gedegen
proces verdienen het te worden gehonoreerd. Wanneer het kabinet of de wetgever
dat niet of onvoldoende zouden doen, dan kan de provincie haar verantwoordelijkheid
materieel ook niet meer optimaal waarmaken. Deze zorgvuldige benadering kan
niet worden samengevat als «het zich achter de rug verschuilen».De leden van de fractie van GroenLinks vroegen voorts of met de zelfstandige
verantwoordelijkheid voor het indienen van het onderhavige wetsvoorstel
kan worden gesteld, dat de regering deze herindeling heeft geëntameerd.
Deze leden hebben gelijk, indien wordt gedoeld op de medewetgevende rol van
de regering. Zo beschouwd, zou bij elke gemeentelijke herindeling de regering
moeten worden aangeduid als het orgaan, dat die herindeling heeft geëntameerd.
Waar in het Beleidskader gemeentelijke herindeling wordt beschreven dat de
regering geen herindelingsvoorstellen entameert, wordt gedoeld op het voornemen
dat het de regering – of de minister – geen herindelingsprocedure
zal starten, zoals is omschreven in de Wet arhi. Wanneer een herindelingsprocedure
wordt geëntameerd door de betreffende gemeenten of door de betreffende
provincie, en deze procedure leidt tot een herindelingsadvies dat aan de minister
wordt aangeboden, dan zal de minister op zijn verantwoordelijkheid in het
wetgevingsproces rond herindelingen moeten kunnen worden aangesproken.Beoordelingscriteria beleidskader gemeentelijke herindelingIn het Beleidskader gemeentelijke herindeling heeft het kabinet zes beoordelingscriteria
gepresenteerd aan de hand waarvan gemeentelijke of provinciale herindelingsadviezen
worden getoetst. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of het kabinet
zich de kritiek kan voorstellen, dat de gehanteerde criteria zo vaag, niet
toetsbaar, prioriteitloos en niet-afrekenbaar-op-termijn zijn dat men op basis
hiervan alle kanten op kan redeneren en bestuurlijk hopgedrag ontstaat. Zo
wordt in het ene geval draagvlak als argument gehanteerd, terwijl in het andere
geval het ontbreken van elk draagvlak wordt weggewuifd. De leden van de fracties
van de ChristenUnie en de SGP refereerden aan de wijze waarop het draagvlakcriterium
in de schriftelijke en mondelinge behandeling van het voorstel in de Tweede
Kamer aan de orde kwam. Deze leden stelden, dat niet te ontkennen valt dat
dit argument een verleiding van manipulatie van bestuurlijke zijde in zich
bergt. Het kabinet heeft bij de formulering van de beoordelingscriteria in
het beleidskader al benadrukt, dat deze niet absoluut zullen en kunnen zijn.
Met betrekking tot een concreet herindelingsvoorstel kunnen de criteria onderling
conflicteren. Het is goed denkbaar, dat bij potentiële fusiepartners
de weging van één criterium tot tegenstrijdige conclusies leidt.
In die situaties zal een afweging moeten worden gemaakt tussen die criteria
of tussen de belangen van de betrokken gemeenten. In het algemeen overleg
met de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van
de Tweede Kamer van 11 september 2003 over het Beleidskader heb ik aangegeven
dat de criteria van draagvlak en bestuurskracht het zwaarst te laten wegen.
Deze algemene beschouwingen uit het beleidskader zijn bij onderhavig voorstel
beslist relevant. Zoveel mogelijk is nagestreefd, dat de zes beoordelingscriteria
passen op het geheel en de onderdelen van onderhavig voorstel. Waar dat niet
mogelijk was, zijn afwegingen gemaakt en verantwoord. Het kabinet is het niet
eens met kritieken op de gehanteerde criteria, zoals de leden van de fractie
van GroenLinks formuleerden. Het kabinet respecteert het wanneer critici van
(onderdelen van) het voorstel de voorkeur zouden hebben gegeven aan andere
afwegingen met behulp van die criteria. In antwoord op bovenaangehaalde vrees
van de leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP hoopt het kabinet,
dat door goede en transparante verantwoording van de toepassing van het draagvlakcriterium
aan een verleiding van manipulatie door betrokkenen in het herindelingsproces
wordt weerstaan. Draagvlak maakte niet met zoveel woorden deel uit van de
uitgangspunten van de provincie Gelderland voor de aan onderhavig voorstel
voorafgaande herindelingsprocedure. Naar de overtuiging van het kabinet werd
met het provinciale uitgangspunt «herindeling van onderop» wel
in belangrijke mate recht gedaan aan het draagvlakcriterium, dit in reactie
op de leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP.DraagvlakcriteriumTen aanzien van het draagvlakcriterium vroegen de leden van de fracties
van de ChristenUnie en de SGP hoe het draagvlak wordt gepeild. Richt het kabinet
zich op een zelfstandige peiling van de wensen van de bevolking, op de taxaties
van de provincie en de gemeentebesturen van die wensen, of op de bestuurders
op het lokale en provinciale vlak. En hoe verhoudt het draagvlak onder de
bevolking zich tot het draagvlak onder de gemeentebesturen, zo vroegen deze
leden. In dit verband vroegen genoemde leden zich af, of het beleidskader
op dit gewichtige punt meer duidelijkheid moet bieden. Het kabinet is het
met deze leden eens, dat het zich eerst en vooral moet richten op de standpunten
van betrokken gemeenteraden en provinciale staten: zo is ons stelsel van vertegenwoordigende
democratie ingericht. Het is bovendien niet voor niets dat in de Wet arhi
aan deze organen een belangrijke rol wordt toegekend. Dit laat onverlet, dat
het in de rede ligt, dat gemeenteraden zich bij belangrijke besluiten over
de bestuurlijke toekomst van de betreffende gemeente inzicht verschaffen in
dit draagvlak. Het sluit ook goed aan bij de volksvertegenwoordigende rol
van gemeenteraden. Hoe dit inzicht wordt verschaft, is een vraag die de betreffende
gemeente zelf het best kan beantwoorden.DraagvlakmetingDe leden van de GroenLinks-fractie vroegen of het kabinet het met hen
eens is, dat een referendum de meest betrouwbare manier is om het draagvlak
onder de bevolking te meten. Deze leden vroegen voorts of het kabinet bereid
is een wetswijziging voor te bereiden, die er toe strekt dat gemeenten die
in een herindelingstraject zitten, verplicht worden het draagvlak onder de
bevolking te meten via een raadplegend referendum. De leden van de fractie
van de SP vroegen waarom de minister meent dat hervormingen van het laagste
bestuurlijke niveau, waar het bestuur het meest direct in contact staat met
de burgers, geen onderwerp hoeven te zijn van directe instemming. De leden
van de fracties van D66 en OSF vroegen eveneens of het kabinet het in het
kader van verdergaande democratisering een vorm van referendum niet noodzakelijk
acht. Daarbij zou in dat referendum de bevolking van alle bij de herindeling
betrokken gemeenten bevraagd kunnen worden, zodat niet een enkele gemeente
het voorstel voor een geheel gebied kan tegenhouden. Het kabinet erkent, dat
een referendum een effectief instrument is om het draagvlak onder de bevolking
te meten. Het instrument wordt ook geregeld gebruikt ter voorbereiding van
besluitvorming door gemeenteraden. De suggestie van de leden van de fracties
van D66 en OSF om, indien wordt gekozen voor een referendum, de bevolking
van alle bij de herindeling betrokken gemeenten te bevragen, is wel interessant.
Niettemin acht het kabinet een vorm van referendum echter niet noodzakelijk en ziet het kabinet geen aanleiding hiertoe via een
wettelijk voorschrift te verplichten. In antwoord op vragen van de leden van
de fracties van de ChristenUnie en de SGP is al onderstreept, dat het kabinet
zich bij het nemen van zijn verantwoordelijkheid primair wil richten op de
standpunten van gemeenteraden en provinciale staten.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen ook op welke wijze de betrokken
gemeenten ieder afzonderlijk dit draagvlak gemeten hebben. Tevens wilden zij
graag op de hoogte gebracht worden van de uitkomsten van de draagvlakmetingen.
In antwoord op deze vragen merk ik op, dat alvorens de formele herindelingsprocedure
werd ingezet, gedeputeerde staten met alle gemeentebesturen van gedachten
hebben gewisseld over de criteria en uitgangspunten voor deze herindeling,
alsmede over de door hen verwoorde problematiek in de regio ten tijde van
de ronde-tafelgesprekken van de Stuurgroep krachtige gemeenten. Deze uitgangspunten en criteria zijn zowel voor als tijdens het proces, gedurende
de fase van het zogeheten open overleg gewisseld.In de volgende fase, nadat gedeputeerde staten een herindelingsontwerp
hadden vastgesteld, werd de termijn, zoals genoemd in de Wet arhi, van terinzagelegging
en reactie voor belanghebbenden en gemeentebesturen verlengd. Vanuit de gemeente
Ruurlo zijn bijvoorbeeld in de inspraakperiode slechts twee reacties van de
bevolking ontvangen. Daarnaast is de bevolking op diverse momenten op verschillende
wijzen bij het proces betrokken: naast de mogelijkheid van schriftelijk reageren,
middels «mailuurtjes» met de portefeuillehouder in gedeputeerde
staten en hoorzittingen door provinciale staten.Daarnaast hebben enkele gemeenten ook eigen volksraadplegingen gehouden.
Op basis van informatie van de provincie kan worden geantwoord, dat voor het
totstandkomen van het herindelingsadvies in de gemeenten Groenlo, Zelhem,
Warnsveld en Neede volksraadplegingen hebben plaatsgevonden. In de overige
gemeenten hebben de gemeentebesturen hoorzittingen gehouden. Tevens hebben
provinciale staten drie hoorzittingen in het betrokken gebied gehouden. De
bijeenkomsten vonden in de gemeente Zevenaar, de gemeente Doetinchem en de
gemeente Zutphen plaats respectievelijk op 10, 14 en 15 januari 2002.
In alle gevallen hebben de volksraadplegingen een overduidelijk uitslag tot
gevolg, die in het herindelingsadvies van provinciale staten is toegelicht.
Uit een in 2001 gehouden referendum onder de bevolking van de gemeente Groenlo
kwam naar voren dat de bevolking in de meerderheid kiest voor de variant,
waarbij de gemeente Groenlo wordt samengevoegd met de gemeenten Eibergen en
Lichtenvoorde. Er kon overigens niet gekozen worden voor de optie om zelfstandig
te blijven. De uitkomst van een in april 2001 gehouden referendum in de gemeente
Neede is geweest dat de bevolking van de gemeente Neede met een grote meerderheid
(63,5%) koos voor een samenvoeging met de Achterhoekse gemeenten (Borculo
en Eibergen) in plaats van een samenvoeging met de gemeente Haaksbergen. De
bevolking in de gemeente Warnsveld (93,5%) heeft zich met grote meerderheid
uitgesproken tegen een samenvoeging met de gemeente Zutphen. Op 17 oktober
2001 hebben de inwoners van de gemeente Zelhem zich uitgesproken over een
mogelijke herindeling. Daarbij heeft een meerderheid hun voorkeur uitgesproken
voor een samenvoeging met de gemeenten Vorden, Hengelo, Steenderen, en Hummelo
en Keppel. Het gemeentebestuur van Bathmen heeft in 2001 opdracht gegeven
tot een telefonische enquête onder de bevolking van Bathmen. Hieruit
kwam naar voren dat een meerderheid (74%) voorstander is van een samenvoeging
met de gemeenten Gorssel en Lochem. De uitslagen van de volksraadplegingen
zijn meegewogen bij de totstandkoming van het herindelingsadvies.Overigens heeft ook nog een referendum plaatsgevonden, nadat het herindelingsadvies
is vastgesteld. Het gemeentebestuur van Ruurlo heeft in januari 2003 een raadplegend
referendum gehouden onder de eigen bevolking. Omdat dit referendum werd gehouden
op een moment dat de provinciale besluitvorming was afgerond en besluitvorming
in de ministerraad over het wetsvoorstel had plaatsgevonden, konden de uitkomsten
ervan niet in de besluitvorming worden betrokken.Tevens vroegen de leden van de GroenLinksfractie hoeveel van de betrokken
gemeenten beschikten over een referendumverordening krachtens de Tijdelijke
referendumwet. Mij is door de provincie Gelderland gemeld, dat van de in het
wetsvoorstel betrokken gemeenten de gemeenten Doesburg, Groenlo, Hummelo en
Keppel, Lichtenvoorde, Steenderen en Wisch niet beschikken over een referendumverordening
krachtens de Tijdelijke referendumwet.Overigens hebben alle betrokken gemeenteraden bij het herindelingsadvies
expliciet een besluit genomen inzake de door hen gewenste herindeling.
Dit in reactie op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie.De leden van de SP-fractie vroegen waarom opiniepeilingen, referenda en
enquetes op lokaal niveau geen doorslaggevende rol hebben gespeeld in de besluitvorming.
In algemene zin moet hierop worden geantwoord, dat deze instrumenten zeker
hun waarde hebben gehad gedurende de aan onderhavig voorstel voorafgaande
herindelingsprocedure, maar dat de uitkomsten hiervan in de eerste plaats
moeten worden afgezet tegen de standpunten van betreffende gemeenteraden,
en dat bovendien het aldus gemeten draagvlak moet worden afgezet tegen de
andere beoordelingscriteria. Bij deze zorgvuldige werkwijze kan niet één
element gedurende het proces op voorhand als doorslaggevend worden aangemerkt.Weging beoordelingscriteriaDe leden van de VVD-fractie vroegen hoe het belang van het draagvlakcriterium,
zoals verwoord in het beleidskader gemeentelijke herindeling, kan worden gerijmd
met het ontbreken van een maatschappelijk draagvlak in meerdere gemeenten,
zoals Warnsveld, Bathmen, Ruurlo en Dinxperlo. De leden van de fractie van
GroenLinks vroegen eveneens aandacht voor het ontbreken van draagvlak in een
aantal gemeenten en met name in Bathmen, Warnsveld en Ruurlo. De leden van
de fracties van D66 en OSF hadden gehoopt, dat gemeentelijke herindeling alleen
zou plaatsvinden wanneer bevolking en gemeenteraden geen bezwaar hebben. Deze
leden meenden, dat hierdoor het uitgangspunt van vrijwilligheid wordt gefrustreerd.
Hiervoor is al ingegaan op de wijze waarop het kabinet de beoordelingscriteria
van het beleidskader toepast, ook in situaties waar de toepassing van deze
criteria leidt tot tegenstrijdige conclusies. De constateringen die de leden
van bovengenoemde fracties doen ten aanzien van een ontbrekend draagvlak zijn
juist. Bij de betreffende onderdelen van het voorstel hebben andere criteria
de doorslag gegeven: hetzij het criterium van bestuurskracht, hetzij het criterium
van draagvlak bij beoogde fusiepartners, hetzij het criterium van regionale
samenhang en evenwicht, hetzij het criterium van duurzaamheid, hetzij een
combinatie van deze criteria. Bovendien moet worden gewezen op het draagvlak
bij de provincie Gelderland. Het voorstel tot samenvoeging van Deventer en
Bathmen verdient in dit verband nog bijzondere aandacht. Dit fusievoorstel
is middels een amendement deel gaan uitmaken van onderhavig wetsvoorstel.
Bij de indiening van het wetsvoorstel door het kabinet bij de Tweede Kamer
waren de criteria van bestuurskracht en draagvlak doorslaggevend om een fusie
van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem voor te stellen. Door het betreffende
amendement is het draagvlak in de gemeente Bathmen onder druk komen te staan.
Hiertegenover staat, dat met het amendement het draagvlak voor het wetsvoorstel
bij de gemeente Deventer en bij de provincie Overijssel is toegenomen. Het
kabinet is van mening, dat de fracties van D66 en OSF in de overwegingen ten
aanzien van vrijwilligheid te stellig zijn. Het kabinet streeft naar een optimaal
draagvlak bij alle betrokkenen, en goed afgewogen tegen andere beoordelingscriteria.
Het zou echter te ver gaan, wanneer elke betrokken gemeente als het ware beschikt
over een vetorecht. Dan zouden niet meer goed bovenlokale afwegingen kunnen
worden gemaakt.Het beoordelingscriterium van bestuurskracht wil ik samen met het beoordelingscriterium
van draagvlak het zwaarst wegen. Met het bestuurskrachtcriterium wordt getoetst
of voorgestelde herindelingen bijdragen aan gunstiger voorwaarden voor een
gemeente met een sterke bestuurlijke en ambtelijke organisatie waardoor de
gemeente huidige en toekomstige taken en verantwoordelijkheden goed kan oppakken.BestuurskrachtcriteriumDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen welke ijkpunten het kabinet
heeft voor het bestuurskrachtcriterium. Tevens vroegen de leden van de fractie
van D66 en de OSF of de nieuw te vormen gemeenten over voldoende bestuurskracht
beschikken. Ook met betrekking tot gemeentelijke dienstverlening vroegen de
leden van de fractie van GroenLinks aan welke kwaliteit gemeenten moeten voldoen.
Welke typen dienstverlening kunnen de nieuwe gemeenten bieden die de huidige
gemeenten niet in huis hebben, zo vroegen deze leden.Het kabinet heeft geen materiele normstelling aan de hand waarvan bestuurskracht
of dienstverlening gemeten wordt. Uiteraard moeten gemeenten voldoen aan wettelijke
voorschriften. In de discussie over bestuurskracht is het vanuit het perspectief
van het rijk nog belangrijker, dat aan de voorwaarden wordt voldaan dat gemeenten
goed kunnen functioneren. Het is dan aan de democratische organen van de gemeente
zelf om die voorwaarden optimaal te benutten opdat kwaliteit wordt geleverd.
Naar mijn waarneming worden vraagstukken van bestuurskracht en kwalitatieve
dienstverlening in toenemende mate in gemeentelijke kringen op de agenda gezet.
Dat is een positieve ontwikkeling.Het is niet mogelijk om bestuurskracht te verbinden aan een bepaalde omvang
van een gemeente zoals de leden van de fractie van D66 en de OSF vroegen.
De vergroting van de schaal van gemeenten staat niet per definitie gelijk
aan de bestuurskracht van gemeenten. Het karakter van een gemeente en regionale
factoren zijn van evenzeer belang. Het argument van bestuurskracht kan a priori
geen argument zijn om alleen gemeenten met minder dan een bepaald inwonertal
te herindelen.Deze leden vroegen ook of een opschaling van een gemeente van vijftienduizend
à twintigduizend naar een gemeente van dertigduizend à veertigduizend
inwoners opweegt tegen het verlies aan nabijheid van het gemeentelijk apparaat.
Per definitie hoeft een herindeling geen verlies aan nabijheid van het gemeentelijk
apparaat te betekenen. Een deel van de dienstverlening van gemeenten vindt
niet meer fysiek aan het loket maar via een digitaal portaal (internet of
e-mail) plaats. Tevens kan een gemeentebestuur op verschillende wijzen waarborgen
dat burgers in de nieuwe gemeente ook op makkelijke wijze toegang tot de gemeente
krijgen. Een responsief gemeentebestuur en ambtelijk apparaat kan onder meer
met mogelijke vormen van deconcentratie, binnengemeentelijke decentralisatie,
interactief bestuur en gebiedsgericht werken hier een bijdrage aan leveren.De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP refereerden aan
het debat in de Tweede Kamer waar ik verwees naar het voortgezette decentralisatiebeleid.
Deze leden vroegen waaraan in concreto moet worden gedacht en waarom dit een
relevante factor moet zijn bij onderdelen van dit herindelingsvoorstel, met
name Warnsveld, Dinxperlo, Groenlo en Ruurlo.Over een langere periode kan worden vastgesteld, dat het takenpakket van
gemeenten groeit, en dat grotere verantwoordelijkheden bij gemeenten komen
te liggen. Dat is één van de overwegingen om – ook in
het kader van het herindelingsbeleid – te beoordelen of gemeenten hiertoe
over de goede voorwaarden beschikken. Met name voor kleinere gemeenten, bijvoorbeeld
de genoemde gemeenten, zal het steeds zwaarder worden om al deze taken en
verantwoordelijkheden goed op te pakken. Uiteraard zullen alle gemeenten die
taken en verantwoordelijkheden moeten kunnen oppakken. De leden van de GroenLinks-fractie
vroegen welke betrokken gemeenten nu een te zwak bestuur hebben. Hiervoor
heb ik al aangegeven niet over een «maatstaf» van bestuurskracht
te beschikken. Het is evident, dat het voor de kleinere gemeenten in de toekomst
steeds moeilijker zal worden om de vele taken en verantwoordelijkheden probleemloos
op te pakken. Dat wil niet zeggen, dat grote gemeenten per definitie
een kwalitatief beter bestuur hebben dan kleine gemeenten, zoals de leden
van de fractie van GroenLinks vroegen. In het beleidskader heeft het kabinet
al aangegeven, dat een te grote omvang van gemeenten uit oogpunt van bestuurlijke
en financiële doelmatigheid juist nadelig kan zijn.De leden van de VVD-fractie kwam het voor dat in een aantal gevallen het
inwonertal van gemeenten een medebepalende factor is geweest. Indien dit het
geval was, zouden deze leden graag vernemen bij welke gemeenten dit wel of
niet een rol heeft gespeeld. De leden van de fracties van GroenLinks, de ChristenUnie
en de SGP informeerden naar een mogelijk wenselijke ondergrens van een gemeente
met 10 000 inwoners. Ligt er nog altijd een praktische cesuur bij een
inwonertal van 10 000, zo werd gevraagd.In het verdere verleden, werden inderdaad inwonertallen als criterium
gebruikt. De leden van de GroenLinks-fractie duidden op het beleid van de
toenmalige minister Wiegel. Sinds 1995 wordt door het kabinet geen hard cijfermatig
criterium meer gehanteerd. In het debat in de Tweede Kamer heb ik ook benadrukt,
dat 10 000 inwoners geen absoluut criterium is. Maar de bescheiden omvang
van gemeenten met een geringer inwonertal zal het voor deze gemeenten in de
toekomst in het algemeen wel moeilijker maken voldoende bestuurskracht te
ontwikkelen.DuurzaamheidscriteriumDuurzaamheid is het derde criterium van het beleidskader waaraan het kabinet
herindelingsvoorstellen wil toetsen. Nieuwe gemeenten dienen voor een langere
periode goed toegerust te zijn. Hoeveel jaar betekent in de ogen van de minister
«een langere periode», zo vroegen de leden van de fractie van
GroenLinks. Net als bij schaal of inwonertal is het kabinet voorzichtig om
duurzaamheid te vertalen in een periode met een harde grens. Daarom wordt
die in het beleidskader ook niet genoemd. Tot dan toe was een periode van
25 jaar richtinggevend. Zonder die periode te willen verabsoluteren is het
nog steeds zinvol om van een dergelijke, langere periode uit te gaan.Interne samenhangDe leden van de GroenLinks-fractie vonden het beoordelingscriterium «interne
samenhang van de nieuwe gemeente» rijkelijk vaag. Wordt met interne bedoeld de gemeentelijke, ambtelijke organisatie,
of wordt bedoeld het voorzieningenniveau, dat qua aanbod en bereikbaarheid
logisch en samenhangend moet zijn? Welke concrete voorzieningen of activiteiten
heeft het kabinet met dit criterium getoetst en op welke gegevens is geconcludeerd
dat er sprake is van een goede en logische interne samenhang, zo vroegen deze
leden.Het kabinet heeft in het beleidskader aangegeven, er aan te hechten dat
bij herindeling de nieuwe gemeente een samenhang kent, die identiteit geeft
aan de nieuwe eenheid. Deze notie kan bijvoorbeeld worden vertaald in culturele,
economische, geografische of historische samenhang. Het door de provincie
Gelderland geformuleerde uitgangspunt van functionaliteit heeft verwantschap
met dit beoordelingscriterium. Vertaald naar onderhavig wetsvoorstel kan worden
geconstateerd, dat het criterium bij veel van de voorgestelde nieuwe gemeenten
van toepassing is. Zo ontstaan nieuwe gemeenten met een sterke agrarische
verwantschap, nieuwe gemeenten met een herkenbare toeristische functie en
nieuwe gemeenten met een overwegende stedelijke functie.Regionale samenhang en evenwichtMet betrekking tot het criterium «regionale samenhang en evenwicht»
brachten de leden van de fractie van GroenLinks naar voren, dat dit een wens, dan wel een doelstelling, maar geen criterium zou zijn. In antwoord
hierop merkt het kabinet op, dat het wel degelijk de bedoeling is om bij herindelingsvoorstellen
van gemeenten of provincies te toetsen of deze voorstellen in voldoende mate
recht doen aan de samenhang en het evenwicht van de betreffende regio. Voor
deze toets wordt het beoordelingscriterium gehanteerd. Met de beoordeling
van regionale samenhang wil het kabinet zich er van vergewissen, dat na effectuering
van een voorgestelde herindeling niet alleen de nieuwe gemeente of gemeenten
een goede uitgangspositie hebben, maar dat alle gemeenten in de relevante
regio en de onderlinge verhoudingen tussen die gemeenten goed worden ingebed.
Het gaat dan niet zozeer om een samenhangend aanbod van voorzieningen of een
samenhang van functies, maar om de realisering van een nieuwe bestuurlijke
situatie die samenhangend en evenwichtig is.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of een goede regionale samenhang
niet mogelijk is met het huidige aantal gemeenten. Het kabinet heeft geen
aanleiding vraagtekens te plaatsen bij de goede samenhang en het evenwicht
van de regio met het huidige aantal gemeenten. Nu evenwel sprake is van een
voorstel tot gemeentelijke herindeling van de regio, is het van belang dat
ook na de herindeling deze samenhang en evenwicht van de regio gehandhaafd
blijven.De leden van de fractie van D66 en de OSF vroegen of de uiteindelijke
wens om tot sterkere centrumgemeenten te komen niet door elkaar speelde met
de wens om plattelandsgebieden bij elkaar te voegen. De leden van de PvdA-fractie
vroegen zich af of gegeven de naar de mening van deze leden grootschalige
herindeling op het platteland en de zeer mager uitgevallen ingrepen rond de
stedelijke kernen, dit voorstel zal leiden tot het zo wenselijke bestuurlijke
evenwicht in dit deel van ons land. De leden van de fractie van GroenLinks
vroegen of het kabinet evenwichtige bestuurlijke verhoudingen nastreeft waarbij
grotere gemeenten ontstaan die op meer gelijke voet staan met de centrumgemeente.Met de leden van de fractie van D66 en de OSF deel ik de opvatting, dat
in dit herindelingsvoorstel het niet alleen gaat om een versterking van de
positie van de steden en een oplossing van hun problemen. Ook gemeenten in
het landelijk gebied moeten zodanig versterkt worden, dat zij voldoende in
staat gesteld worden een breed en samenhangend takenpakket uit te voeren.
Dit betekent echter niet dat deze beide wensen zodanig door elkaar gespeeld
hebben, dat specifieke keuzes voor de gemeenten Doesburg, Doetinchem, Warnsveld
en Bathmen gemaakt moesten worden. Voor deze vier gemeenten zijn uiteenlopende
argumenten van belang geweest voor hun uiteindelijke positionering. Later
in deze nota kom ik nog op de van belang zijnde afwegingen te spreken.Het kabinet is beslist overtuigd, dat het voorliggende voorstel evenwichtig
is. In het landelijk gebied ontstaan een aantal stevige nieuwe gemeenten,
die inderdaad kunnen worden gezien als goede mede- en tegenspelers van hun
omgeving: niet alleen als het gaat om andere bestuursorganen, maar ook als
het gaat om andere maatschappelijke actoren. Voor centrumgemeenten is deze
ontwikkeling eveneens positief. Overigens is het kabinet van mening, dat met
onderhavig voorstel de gemeenten Deventer, Doetinchem en Zutphen substantieel
worden vergroot. Het zou niet juist zijn een beeld op te roepen dat deze gemeenten
bij wijze van spreken achterblijven. Bij wijze van vergelijking met de voor
de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers voorgestelde bestuurlijke inrichting
vroegen de leden van de GroenLinks-fractie naar een beoordeling van de bestuurlijke
verhoudingen tussen bijvoorbeeld Amsterdam en Diemen, Haarlem en Heemstede,
Den Haag en Wassenaar, enzovoort. Hierop moet worden geantwoord, dat het kabinet
geen signalen bekend zijn van de betreffende gemeentebesturen
of van de relevante provinciebesturen die aanleiding geven de bestuurlijke
toekomst van deze gemeenten ter discussie te stellen. Ook overigens heeft
het kabinet geen aanleiding vraagtekens te plaatsen bij het toekomstperspectief
van, of de onderlinge verhoudingen tussen deze gemeenten.Planologische ruimtebehoefteEén van de markante beleidswijzigingen met het thans vigerende
beleidskader is, dat geen specifiek herindelingsbeleid voor centrumgemeenten
is geformuleerd. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen hoe de provincie
en het rijk hun verantwoordelijkheid moeten invullen indien steden hun bovengemeentelijke,
regionale functies niet meer op eigen grondgebied kunnen waarmaken. Moet dat
dan door gebiedsuitbreiding of door intergemeentelijke samenwerking? Hoe moet
het onderhavige wetsvoorstel in dit kader worden beschouwd, zo vroegen deze
leden.In het beleidskader heeft het kabinet uitgewerkt, dat wanneer zich ruimtelijke
knelpunten voordoen deze bij voorkeur door middel van samenwerking worden
aangepakt. Wanneer samenwerking geen begaanbare weg is, dan dienen zich de
alternatieven van herindeling of grenswijziging aan. Bij de voorbereiding
van onderhavig wetsvoorstel heeft het kabinet het beoordelingscriterium van
planologische ruimtebehoefte van betrokken gemeenten niet prominent op de
voorgrond geplaatst. Zoals hiervoor al aangegeven leidde de status van centrumgemeente
evenmin tot een specifieke afweging. Dit laat onverlet, dat ook de centrumgemeenten
op een evenwichtige wijze van onderhavig voorstel deel uitmaken.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen welke van de huidige betrokken
gemeenten thans niet over voldoende planologische ruimte beschikken. Tevens
vroegen de leden of de centrumgemeenten na de herindeling over voldoende planologische
ruimte beschikken.Elke regio heeft zijn eigen centrumgemeente. Dit zijn de gemeenten Arnhem,
Doetinchem en Zutphen. Het streekplan is voor de provincie Gelderland het
hoofdinstrument bij de ruimtelijke ordening. Provinciale staten hebben het
streekplan in 1996 vastgesteld. Het streekplan geeft de toekomstige ontwikkeling
van het in het plan beschreven gebied in hoofdlijnen aan. De herindelingsvoorstellen
passen binnen het Streekplan 1996 en impliceren geen afwijkingen van de in
het plan neergelegde toekomstige ontwikkeling van het betrokken gebied.De gemeente Arnhem heeft tijdens het open overleg aangegeven, dat zij
onvoldoende ruimte op haar eigen grondgebied heeft om tot een aanvaardbare
oplossing voor de bedrijventerreinenproblematiek te komen. De vorming van
het Industrieschap A12 met de Liemerse gemeenten voorziet in de nodige ontwikkelingsmogelijkheden
en sluit aan bij de kernfunctie van de Liemerse regio.Voor de gemeente Doetinchem geldt, dat komende jaren voldoende woningbouwmogelijkheden
binnen de gemeentegrenzen van Doetinchem voorhanden zijn. Het valt echter
te betwijfelen of Doetinchem op de langere termijn binnen de huidige gemeentegrenzen
voldoende bebouwingsmogelijkheden heeft. Tevens biedt het gebied op het grondgebied
van de huidige gemeente Wehl de ontwikkelingsmogelijkheden voor de gemeente
Doetinchem. Het grondgebied dat aanvankelijk deel uitmaakte van een grenscorrectie,
is in het geldende bestemmingsplan als agrarisch bestemd. In het streekplan
heeft dit gebied de aanduiding «stedelijk uitloopgebied». Dit
betekent dat in dit gebied de mogelijkheid bestaat om een bedrijventerrein
te vestigen.Het provinciebestuur merkte in het herindelingsadvies voor de gemeente
Zutphen op, dat het grondgebied van de gemeente Zutphen vanuit ruimtelijke
overwegingen thans niet behoeft te worden vergroot. Op korte termijn
wordt in het gebied ten noorden van de Twentekanaal, het gebied Eefde-west,
voorzien in de ontwikkeling van een bedrijventerrein ten behoeve van de gemeente
Zutphen. Overige ruimte voor bedrijventerreinen voor Zutphen dient te worden
gezocht door middel van herstructurering en uitbreiding aan de zuidzijde van
Zutphen (Revelhorst). Voor wat betreft de ruimtebehoefte op de langere termijn
werkt de gemeente Zutphen op dit moment samen met de andere gemeenten in het
stedelijk samenwerkingsverband Stedendriehoek (Apeldoorn, Deventer, Voorst,
Gorssel en ook Brummen) en werken de beide provincies aan de opstelling van
een ruimtelijke visie voor het stedelijk netwerk. Op het gebied van woningbouw
kan de gemeente Zutphen door middel van inbreiding en enkele uitbreidingslokaties
nog ongeveer tien jaar vooruit. Voor de periode daarna zal in genoemde visie
worden voorzien in uitbreiding in westelijk richting (deels op het grondgebied
van de gemeente Brummen). Het provinciebestuur is in lijn met voornoemde visie
van mening dat de gemeente Zutphen voor toekomstige uitbreiding aangewezen
is op ontwikkeling in westelijke richting aan de overzijde van de IJssel.Toepassing beoordelingscriteriaDe leden van de SP-fractie vroegen of de in onderhavig voorstel gepresenteerde
herindelingen aan de criteria moeten voldoen van het beleidskader, dat december
2002 is vastgesteld.De besluitvorming rondom de voorgestelde herindelingen gaat terug tot
vóór december 2002, zo brachten deze leden naar voren. De voorbereiding
van onderhavig wetsvoorstel liep gelijk op met de voorbereiding van het thans
vigerende beleidskader. Het kabinet heeft hiervan gebruik gemaakt door bij
de voorbereiding van het wetsvoorstel in materiële zin de beoordelingscriteria
een belangrijke rol te geven. Hiervoor zijn al een aantal algemene vragen
over de beoordelingscriteria uit het beleidskader beantwoord; in antwoord
op de leden van de fractie van de SP kan worden gemeld, dat de criteria ook
daadwerkelijk materieel zijn toegepast. De leden van de SP-fractie vroegen
in dit verband in het bijzonder in te gaan op de samenvoeging van Bathmen
en Deventer, van Warnsveld en Zutphen en van Dinxperlo en Aalten. De fusie
van Warnsveld en Zutphen en de fusie van Aalten en Dinxperlo kunnen een toetsing
aan de hand van de beoordelingscriteria zeker doorstaan. Geredeneerd vanuit
het perspectief van de gemeenten Dinxperlo en Warnsveld, kon het draagvlakcriterium
niet de doorslag krijgen. Bij de gemeenten Zutphen en Aalten, alsmede bij
de provincie Gelderland is voldoende draagvlak aanwezig. Voorts voldoen de
betreffende fusiegemeenten goed aan de criteria van bestuurskracht, duurzaamheid,
interne samenhang en regionale samenhang en evenwicht. De samenvoeging van
de gemeenten Deventer en Bathmen maakte van het oorspronkelijke wetsvoorstel
geen deel uit en is bij de voorbereiding van het wetsvoorstel dan ook niet
beoordeeld aan de hand van de criteria. Hoewel de oorspronkelijke afweging
van het kabinet anders uitviel dan van de Tweede Kamer, moet ook hier worden
erkend, dat de beoordelingscriteria van het beleidskader relevant zijn. De
nieuwe gemeente Deventer zal naar verwachting over voldoende bestuurskracht
beschikken en heeft een duurzaam perspectief. De interne samenhang is aanwezig:
Bathmen heeft een onmiskenbare oriëntatie op de stad Deventer. Voorts
zal de nieuwe gemeente in de regio goed en evenwichtig zijn ingebed. Net als
bij de gemeenten Warnsveld en Dinxperlo, moet bij de gemeente Bathmen worden
erkend, dat het hier in overwegende mate aan draagvlak ontbreekt. Bij de gemeente
Deventer en bij de provincie is het draagvlak daarentegen zeker aanwezig.Evaluatie herindelingenDe leden van de fractie van GroenLinks verwezen naar gemeentelijke herindelingen,
die in het nabije verleden zijn geëvalueerd, waarbij de conclusies
t.a.v. de geschetste voordelen niet al te rooskleurig waren in relatie met
de voordelen die te verwachten zouden zijn. Is de minister bereid deze gemeentelijke
herindeling na 5 jaar te evalueren, aan de hand van de – meer geconcretiseerde –
verwachtingen, zoals die uit de gehanteerde criteria spreken, zo vroegen deze
leden.Het kabinet juicht toe, indien herindelingen zoals de onderhavige worden
geëvalueerd. Vanuit de bestuurlijke rolverdeling tussen gemeenten, provincie
en rijk, zoals het kabinet voorstaat, ligt het evenwel in de rede, dat de
gemeenten zelf of de provincie hier verantwoordelijkheid neemt. De provincie
Drenthe heeft dit ook laten zien. Hierbij verdient wel te worden opgemerkt,
dat een aantal effecten van gemeentelijke herindeling pas op langere termijn
manifest worden. Dat geldt met name voor zogeheten schaaleffecten. Er gaat
enige tijd overheen voordat die goed zichtbaar worden. Het kabinet is terughoudend
om – mochten gemeenten of provincie willen evalueren – hierbij
allerlei suggesties mee te geven, zoals de leden van de GroenLinks-fractie
doen. Wanneer het gaat om financiële aspecten bij herindeling moet wel
voorzichtigheid worden betracht bij de vraag in hoeverre ontwikkelingen in
de sfeer van kosten en baten en gemeentelijke tarieven aan die herindeling
zijn toe te rekenen.De leden van de fracties van D66 en OSF vroegen eveneens aandacht voor
evaluatie van herindelingen. Zijn vorige herindelingen die van bovenaf tot
stand zijn gekomen voldoende geëvalueerd op hun efficiency effecten en
op hun effect op de betrokkenheid van de bevolking bij hun gemeente, om nu
tot deze herindeling te besluiten, zo vroegen deze leden. In het verleden
is veelvuldig onderzoek naar concrete gemeentelijke herindelingen verricht.
De door deze leden genoemde aspecten krijgen dan ook veelal aandacht. Zonder
aan dit eerdere onderzoek een voorspellende werking voor onderhavig wetsvoorstel
toe te dichten, vindt het kabinet het tegen de achtergrond van eerder onderzoek
zeker verantwoord om nu tot de voorgestelde herindeling te besluiten.3. Samenhang van het wetsvoorstelSamenhang en splitsingDe leden van de fractie van GroenLinks wezen erop dat voorafgaande aan
de feitelijke behandeling van het wetsvoorstel er tussen de commissie en mij
een wisseling van gedachten in twee termijnen heeft plaatsgevonden over de
vraag waarom dit voorstel tot gemeentelijke herindeling niet gesplitst ingediend
is. Deze leden gaven aan dat onduidelijk blijft waarom splitsing niet mogelijk
zou zijn.Met de leden van de fractie van GroenLinks deel ik niet hun overtuiging,
dat ik niet bereid ben om te splitsen, omdat de Eerste Kamer dan een genuanceerder
oordeel zou kunnen uitspreken. In de briefwisseling heb ik getracht duidelijk
te maken dat ik op inhoudelijke gronden een splitsing van het wetsvoorstel
hoogst ongelukkig zou vinden. Een splitsing van het wetsvoorstel in afzonderlijke
delen en wellicht dientengevolge een afwijzing van het voorstel op onderdelen
houdt het risico in zich, dat een onevenwichtige regio tot stand komt. Een
dergelijke ontwikkeling kan een remmende kracht vormen op de vitaliteit van
dit gehele gebied. Het belang van een goede regionale samenhang en een eenduidige
oriëntatie hangt in grote mate samen met de gemeenschappelijke opgaven
van de betrokken gebieden. De synergievoordelen komen in dit gebied niet,
of in onvoldoende mate tot stand als delen van het gebied niet met die ontwikkeling
meegaan. Tevens valt niet op een eenduidige wijze een scheidslijn te trekken
tussen gemeenten of voorstellen van gemeenten, die een zelfstandige entiteit
vormen of er anderszins niet bijhoren. Vanwege de onderlinge verwevenheid
van de gemeenten zijn een goede regionale samenhang en evenwichtige bestuurlijke
verhoudingen slechts te bereiken als complementariteit het uitgangspunt is.Met het oog op het belang van een goede regionale samenhang en evenwichtige
bestuurlijke verhoudingen vroegen de leden van de fractie van de PvdA of ik
de opvatting deel dat niet sprake is van een optimale verdeling van bestuurlijke
opgaven, maar dat min of meer klakkeloos wordt uitgegaan van grenzen die voor
het grootste deel nog teruggaan op grenzen van landbezit in de vijftiende
en zestiende eeuw. De loop van de grenzen is geen criterium geweest voor de
nieuwe bestuurlijke indeling. Tijdens de procedure heeft het provinciebestuur
benadrukt, dat de gemeentegrenzen ook ter discussie zouden moeten kunnen staan.
Met de voorgestelde herindeling worden de voorwaarden geschapen voor een betere
verdeling binnen de betrokken gebieden. Voor de Stedendriehoek, het Knooppunt
Arnhem-Nijmegen en het samenwerkingsverband Oost-Gelderland geldt, dat na
de herindeling met minder gemeentebesturen afstemming hoeft plaats te vinden.De leden van de fractie van de PvdA vroegen waarom ik de gemeenten Deventer
en Bathmen bij mijn beantwoording van de vragen aangaande de eenheid van het
gebied buiten beschouwing heb gelaten. Tijdens de beantwoording van de vragen
aangaande de eenheid heb ik mij voornamelijk geconcentreerd op mijn afweging
op basis van het herindelingsadvies en de beoordeling van het wetsvoorstel,
en daarbij heb ik geen enkel onderdeel in een bijzondere positie willen brengen.
Voor de gemeente Bathmen geldt evenzeer dat verscheidene opties tot samenvoeging
besproken zijn. De diverse opties zouden ook de nodige gevolgen hebben gehad
voor de indeling van het overige gebied. In de paragraaf over de gemeente
Deventer kom ik tot een nadere onderbouwing, waarom de bijeenvoeging van deze
twee gemeenten tot een volwaardige gemeente leidt, die een toegevoegde waarde
heeft voor een evenwichtige en samenhangende regio.Samenhang wetsvoorstelDe leden van de fractie van het CDA vroegen of de minister het gevoelen
deelt, dat door achtereenvolgende wijzigingen in het herindelingsvoorstel
gedurende de herindelings- en wetgevingsprocedure de indruk is ontstaan, dat
er een aantal gelegenheidskeuzes is gemaakt. De leden van de fractie van GroenLinks
vroegen tevens of de samenhang van het wetsvoorstel nu bevorderd of geërodeerd
is door de aangebrachte wijzigingen in de Tweede Kamer. Tevens vroegen de
leden van de fractie van D66 en OSF of de talrijke aanpassingen in het wetsvoorstel
niet uiteindelijk een weinig consistent voorstel opgeleverd hebben. Het is
waar, dat op verschillende momenten in het zeer uitvoerige voorbereidingstraject
als gevolg van discussies en de inbreng van inzichten door verschillende betrokkenen
het voorstel op onderdelen is aangepast. Dit voorbereidingstraject is immers
juist gericht op het bieden van mogelijkheden hiertoe. Daarbij moet bovendien
overwogen worden, dat het voorstel complex en omvangrijk is. De aanleiding
voor bedoelde discussies wordt hierdoor navenant groter. Daar waar wijzigingen
zijn aangebracht is zichtbaar, dat door betrokkenen is geworsteld tussen dilemma's
waarbij inzichten en belangen van betrokken gemeenten een rol speelden, of
waar een afweging tussen de uiteenlopende toetsingspunten of beoordelingscriteria
moest worden gemaakt. Het thans voorliggende voorstel is naar de overtuiging
van het kabinet beslist een consistent, verantwoord en evenwichtig resultaat.Provinciale afwegingDe leden van de SP-fractie vroegen of ik van oordeel ben dat bij de besluitvorming
op provinciaal niveau de wensen en bezwaren van alle gemeenten in gelijke
mate gewogen zijn. Bij besluitvorming op het provinciaal niveau, die eindigde
met het vaststellen van het herindelingsadvies op 27 februari 2001, hebben
naar mijn mening provinciale staten de wensen en bezwaren van alle gemeenten
in gelijke mate meegewogen. In dit verband wil ik graag nog wijzen op een
publicatie van prof. dr. J.H.J. van den Heuvel met de titel «Dilemma's
bij gemeentelijke herindeling– goed geschakeld of verkeerd verbonden –»,
waarin de auteur constateert dat het recente herindelingsproces in de Achterhoek,
de Graafschap en de Liemers een stap in de goede richting is.WinterswijkDe leden van de fractie van de PvdA vroegen of voldoende rekening gehouden
is met de verhoudingen binnen de regio als het gaat om de positie van Winterswijk.De betrokkenheid van Winterswijk bij het open overleg heeft niet tot een
herindelingsvoorstel geleid. Het gemeentebestuur van Winterswijk was een voorstander
van een herindeling met omliggende gemeenten zoals Aalten en Lichtenvoorde.
Provinciale staten waren echter van mening dat de gemeente Winterswijk ook
in de toekomst voldoende in staat is om haar functie waar te maken. Dan gaat
het om industriële bedrijvigheid in de kern gecombineerd met toerisme
en recreatie en landbouw en natuur. Het zelfstandig voortbestaan van de gemeente
Winterswijk komt ook overeen met de uitgangspunten neergelegd in het beleidskader
van provinciale staten. De varianten die de gemeente Winterswijk had aangedragen,
pasten niet bij het criterium van provinciale staten dat de omvang van gemeenten
zoveel mogelijk moest blijven passen bij de aard en het karakter van de regio.
Dit is een opvatting die het kabinet goed kan volgen.4. De nieuwe gemeentenSommige gemeenten ontbreken in de paragraafindeling, omdat over deze gemeenten
geen vragen gesteld zijn.4.1 De gemeente MontferlandSamenhangDe leden van de SP-fractie vroegen waarom de voorgestelde samenvoeging
van de gemeenten Didam en Bergh tot een samenhangende gemeente leidt. De samenvoeging
van de gemeenten Didam en Bergh leidt tot een landelijke gemeente, die qua
functionaliteit overwegend toeristisch-recreatief is. De nieuwe gemeente kan
een rol spelen bij het opbouwen van specifieke expertise waar de regio van
kan profiteren. Het gaat dan om specifieke expertise op het gebied van plattelandsvernieuwing,
toerisme en recreatie. Dit leidt tot een bestuurskrachtige gemeente. De oriëntatie
op de Achterhoek en de ligging van de gemeente zal ertoe bijdragen dat de
gemeente geschikt is om voor het landelijk gebied een daadkrachtig lokaal
bestuur te voeren en een goede belangenbehartiging van burgers te waarborgen.Indeling in politie- en hulpverleningsregio'sDe leden van de CDA-fractie refereerden aan een brief van 2 april
2004 die de Korpsbeheerder Gelderland-Midden aan de Eerste Kamer heeft gestuurd.
In deze brief vroeg de korpsbeheerder om heroverweging van de grenzen van
de politieen hulpverleningsregio's Gelderland-Midden en Noord- en Oost-Gelderland.
Concreet werd gevraagd om de nieuw te vormen gemeenten alsnog toe te delen
aan de regio Gelderland-Midden. Daarentegen vroegen de raad en het college
van de gemeente Bergh als reactie daarop in een brief van 14 april 2004
aan dat verzoek niet tegemoet te komen. De veiligheidsregio Noorden Oost-Gelderland
had volgens de leden van de CDA-fractie op dezelfde wijze gereageerd. Deze
correspondentie deed deze leden de vraag stellen of ik – ook in het
licht van de recent aangenomen Wet kwaliteitsbevordering rampenbestrijding –
van oordeel ben dat uit veiligheidsoverwegingen de in artikel 10 van het wetsvoorstel
opgenomen regio-indeling eveneens gewijzigd had moeten worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vroegen wat mijn reactie is op de argumenten
in de brief van de korpsbeheerder van de politie Gelderland-Midden en hoe
ik de reactie van de gemeente Bergh op de door de korpsbeheerder gebruikte
argumenten beoordeel.In artikel 10 van het wetsvoorstel staat vermeld dat de gemeente Montferland
gaat behoren tot de politieregio Noord-Oost Gelderland. Het feit dat de gemeente
Wehl niet langer tot de gemeente Montferland gaat behoren, maar ingedeeld
wordt bij de gemeente Doetinchem, doet geen afbreuk aan de overwegingen die
ertoe geleid hebben om de gemeente Montferland in te delen bij de veiligheidsregio
Noord-Oost Gelderland. De gemeente Montferland blijft een grote landelijke
gemeente die gekenmerkt wordt door een sterke functionele samenhang op met
name agrarisch en toeristisch-recreatief gebied en past daarmee qua positionering
in de regio Achterhoek. Ook ten aanzien van de veiligheidsaspecten die gepaard
gaan met de ligging van de A12 is ervoor gekozen de grens zodanig vast te
stellen dat de A12 in zijn geheel binnen één regio ligt. Hierbij
geldt echter dat samenwerking tussen regio's altijd noodzakelijk is, ongeacht
hoe de grens uiteindelijk wordt vastgelegd. Ik ben dan ook van mening dat
artikel 10 van het wetsvoorstel niet gewijzigd hoeft te worden nu Wehl met
Doetinchem wordt samengevoegd.Ten aanzien van de argumenten van de korpsbeheerder van de politieregio
Gelderland-Midden over de veiligheid rondom de A12 is het, zoals overal in
Nederland, belangrijk om met de omringende veiligheidsregio's afspraken te
maken over het leveren van onder andere bijstand. Immers, rampen en ongevallen
houden zich per definitie niet aan de (bestuurlijke) grenzen van de veiligheidsregio's.
Dit betekent concreet dat de regio's Gelderland Midden en Noord-Oost Gelderland
afspraken met elkaar maken over inzet en bijstand in de grensgemeenten. Ik
ga er ook van uit dat bij deze afspraken bijzondere aandacht zal worden besteed
aan de aansturing bij ongevallen op de A12. De diverse succesvolle samenwerkingsverbanden
die er nu zijn onderstrepen juist de mogelijkheden voor beide veiligheidsregio's
om adequate afspraken met elkaar te maken.Met het argument van de korpsbeheerder van Gelderland Midden over de dempende
werking die een heroverweging van de oorspronkelijke beslissing heeft op het
reductietarget van Gelderland Midden worden twee gescheiden zaken ten onrechte
aan elkaar verbonden. Het reductietarget komt voort uit interne financiële
factoren en hiermee wordt beoogd op de korte termijn een financieel gezonde
werksituatie te creëren. Een dergelijke situatie mag niet leidend zijn
voor de structurele keuze van de indeling in een veiligheidsregio.Ik kan mij dan ook grotendeels vinden in de reactie van de gemeente Bergh
(raad en college; brief van 14 april 2004). Dit wetsvoorstel is op basis
van diverse criteria en na uitvoerig overleg met alle betrokkenen tot stand
gekomen en behelst een aantal logische en samenhangende keuzen. Éen
van die keuzen aangaande de indeling van de gemeente Montferland bij de regio
Gelderland Noord Oost betreft het feit dat het ontvlechten van één
gemeente altijd minder ingrijpend is dan het ontvlechten van twee gemeenten.
Uiteraard besef ik dat dit argument met het samenvoegen van Wehl bij Doetinchem
vervalt. Dit neemt niet weg dat alle overige, reeds gecommuniceerde argumenten
opgeld blijven doen waardoor ik van mening ben dat het voorstel zoals verwoord
in artikel 10 van dit wetsvoorstel ongewijzigd dient te blijven.GemeentehuisDe leden van de SP-fractie vroegen mij wat mijn mening is over het voorstel
van het CDA in Didam om zowel in Didam als in 's-Heerenberg een gemeentehuis
in te richten vanuit de overweging dat de afstand tussen de beide kernen dusdanig
groot is dat het concentreren van publieksfuncties in één van
de twee kernen nadelig is voor de andere kern. Naar mijn informatie gaat het
hier om een zogenaamde hulpsecretarie. Meerdere vergelijkbare
gemeenten in Nederland maken gebruik van een dergelijke constructie. Achtergrond
van een dergelijke hulpsecretarie is dat de burgers op een toegankelijke wijze
de gemeente kunnen benaderen. Overigens betreft het hier een voorstel van
een raadsfractie. De gemeenteraad van de gemeente Didam heeft zich nog niet
over deze kwestie uitgesproken. Dergelijke beslissingen zijn immers voorbehouden
aan de gemeenteraad van de nieuwe gemeente Montferland.4.2 De gemeente BronckhorstRegionaal evenwichtDe leden van de fractie van GroenLinks hadden enkele vragen over de gemeente
Bronckhorst. Zij vroegen wat mijn bedoeling is met de opmerking in de memorie
van toelichting dat Bronckhorst een sterke partner is voor het krachtenspel
met Doetinchem en Zutphen. Daarbij vroegen zij zich af of dit betekent dat
de gemeente Bronckhorst met de rug naar Doetinchem en Zutphen gaat staan of
dat het een groene buffer vormt tegen deze steden. De leden vroegen zich als
laatste af of dit misschien zou betekenen dat de gemeente Bronckhorst nieuwe
voorzieningen krijgt respectievelijk deze zodanig ontwikkelt dat deze centrumfunctie
van Doetinchem en Zutphen voor deze nieuwe gemeente doet verminderen.In de memorie van toelichting heb ik geschreven dat de nieuwe gemeente
een sterke partner is voor het krachtenspel met de twee aangrenzende gemeenten
Doetinchem en Zutphen, die voor het gebied een belangrijke regionale functie
vervullen. Hiermee bedoel ik dat de vorming van een dergelijke robuuste plattelandsgemeente
als de nieuwe gemeente Bronckhorst kan bijdragen aan een evenwichtige verhouding
tussen plattelandsgemeenten en centrumgemeenten. Dit houdt niet in dat de
gemeente Bronckhorst nieuwe voorzieningen krijgt respectievelijk ontwikkelt,
die afbreuk doen aan de centrumfunctie van de gemeenten Doetinchem en Zutphen.
Het ruimtelijk beleid, gericht op wonen en werken, en de concentratie op stedelijke
kernen van de provincie richt zich niet op stedelijke ontwikkeling binnen
de nieuwe gemeente Bronckhorst. De stedelijke opgaven en voorzieningen voor
de regio zullen ook in de toekomst dienen te worden vervuld door en op het
grondgebied van de centrumgemeenten. Overigens geldt op basis van het algemeen
belang een gedeelde verantwoordelijkheid voor plattelands- en centrumgemeenten
om regionale en stedelijke vraagstukken op een gedegen en adequate wijze te
behartigen. Dit houdt in dat de vorming van een robuuste plattelandsgemeente
de nieuwe gemeente Bronckhorst niet van de verantwoordelijkheid kan ontslaan
om een constructieve bijdrage te leveren aan regionale vraagstukken ten aanzien
van zowel het landelijk gebied als de steden.4.3 De gemeente AaltenDraagvlak en internationale samenwerkingDe leden van de GroenLinks-fractie stelden dat de gemeente Dinxperlo vanaf
het begin sterk ingezet heeft op het behoud van zelfstandigheid. Deze leden
gaven aan dat door deze opstelling, gesteund door 5600 handtekeningen van
de bevolking, andere opties voor samenvoeging nooit onderzocht of in de gemeenteraad
besproken zijn. Vanuit dit perspectief vroegen de leden van de fractie van
GroenLinks het kabinet of het voor de hand had gelegen op grond van het «draagvlakcriterium»
voor de gemeente Dinxperlo andere herindelingsvarianten dan de huidige voorgestelde
in de discussie te bespreken die wel meer zouden voldoen aan de overige criteria
en de wensen die het kabinet stelt aan herindelingen. De leden van de CDA-fractie
benadrukten ook dat in de gemeente Dinxperlo geen draagvlak voor
de samenvoeging is. Daarbij verwezen zij naar de nauwe samenwerking op vele
terreinen met het Duitse Bocholt en meer in het bijzonder het aan elkaar gegroeid
zijn van de dorpen Süderwick (Bocholt) en Dinxperlo. Zij vroegen mij
of om die reden niet gekozen had moeten worden voor zelfstandigheid. De leden
van de SP-fractie gingen tevens in op de samenwerking tussen de gemeente Dinxperlo
en het aangrenzende dorp Süderwick. Met het oog op die nauwe samenwerking
vroegen zij hoe de angst bij het college en de raad van Dinxperlo weggenomen
kan worden, dat na de samenvoeging met Aalten de grensoverschrijdende samenwerking
niet in stand kan blijven en zich niet verder kan ontwikkelen.Op vrijdag 26 januari 2001 heeft het open overleg in de zin van de
Wet algemene regels herindeling met het gemeentebestuur van Dinxperlo plaatsgevonden.
Tijdens dit open overleg heeft het gemeentebestuur van Dinxperlo aangegeven,
dat de gemeente zelfstandig wil blijven. Als argument om Dinxperlo zelfstandig
te laten voortbestaan, heeft het gemeentebestuur inderdaad gewezen op het
bijzondere internationale karakter van de gemeente. Andere opties zijn echter
wel ter sprake gekomen. De gemeente heeft aangegeven dat als tot een herindeling
overgegaan zou worden, overwogen zou kunnen worden om de kernen Breedenbroek
(gemeente Gendringen) en/of IJzerlo (gemeente Aalten) aan Dinxperlo toe te
voegen. De gedeputeerde van de provincie heeft destijds in het overleg nog
een ander herindelingsalternatief voorgesteld: Dinxperlo met Varsseveld, plus
eventueel Aalten en Breedenbroek (of heel Gendringen). Het gemeentebestuur
kon toentertijd geen uitspraak over deze variant doen, omdat deze optie niet
in de vergadering van het college én de gemeenteraad aan de orde is
geweest. Het provinciebestuur heeft in het herindelingsontwerp en provinciale
staten later in het herindelingsadvies besloten dat zelfstandigheid van Dinxperlo
niet tot de mogelijkheden behoort.Ik deel deze opvatting van de provincie. Daarbij ben ik mij bewust van
het feit dat in de gemeente Dinxperlo weinig draagvlak bestaat voor samenvoeging.
Voor dit onderdeel van het wetsvoorstel ben ik van mening dat het criterium
bestuurskracht zwaarder weegt dan het criterium draagvlak. Dit houdt echter
niet in dat het gemeentebestuur van Dinxperlo niet goed functioneert. Bepalend
is de vraag of een gemeente in de toekomst voldoende bestuurskrachtig zal
zijn en in staat is de gewenste rol – ook in regionaal verband –
kwalitatief invulling te geven. De gemeente Dinxperlo beschikt naar mijn mening
en de mening van de provincie onvoldoende over de voorwaarden om in de toekomst
aan de maatschappelijke en bestuurlijke opgaven te voldoen. Dan denk ik aan
ontwikkelingen zoals maatschappelijke schaalvergroting, een groeiend takenpakket
als gevolg van decentralisatie, de behoefte aan specialisatie, digitalisering
en de toenemende aandacht voor een efficiënte en doeltreffende uitvoering
van beleid.Daarbij deel ik niet de gedachte dat de samenwerking met de kern Süderwick
(gemeente Bocholt) in een groter verband niet tot zijn recht zal komen. De
samenvoeging van de gemeente Dinxperlo met de gemeente Aalten staat mijn inziens
niet in de weg aan een verdere succesvolle samenwerking tussen Dinxperlo en
de kern Süderwick. De herindeling van de toenmalige gemeente Süderwick
met de Stadt Bocholt laat zien dat herindeling geen beletsel hoeft te zijn
voor de samenwerking tussen gemeenten. De rechten en plichten die voortvloeien
uit de in 1963 gesloten overeenkomst tussen de gemeente Dinxperlo en de –
toen nog zelfstandige – gemeente Süderwick zijn in 1975 aan Duitse
kant overgegaan van Süderwick op Bocholt. De huidige gemeente Bocholt
heeft 74 000 inwoners. De praktijk wijst uit dat dit geen negatieve invloed
heeft gehad op de samenwerking. In november 2000 hebben de Stadt Bocholt en
de gemeente Dinxperlo bijvoorbeeld gezamenlijk besloten om een internationale
adviescommissie in te stellen. Doel van de commissie is om als
adviesorgaan te functioneren ten behoeve van bestuursorganen Bocholt en Dinxperlo
om het instandhouden en stimuleren van ontwikkelingen op het terrein van internationale
samenwerking en de verdere eenwording van de Europese Unie te bevorderen.Naar mijn mening is de gemeente Aalten zich voldoende bewust van het belang
van het handhaven van de goede grensoverschrijdende contacten. Tijdens de
provinciale procedure heeft het gemeentebestuur van Aalten aangegeven dat
bij een samenvoeging met de gemeente Dinxperlo de samenwerking met Bocholt
wellicht versterkt kan worden, omdat de nieuwe gemeente een sterkere bestuurlijke
gesprekspartner kan vormen. Tevens heeft het gemeentebestuur aangegeven, dat
grensoverschrijdende samenwerking in de nieuwe gemeente speciale aandacht
moet en kan krijgen.4.4 De gemeente BerkellandHerindelingsprocedureMij is het bekend – dit in reactie op de vraag van de leden van
de fractie van GroenLinks – , dat de raad van de gemeente Ruurlo op
22 april 2004 een brief aan de vaste commissie van Binnenlandse Zaken
en de Hoge Colleges van Staat van de Eerste Kamer heeft gezonden. In deze
brief onderbouwen de vier fractievoorzitters van de politieke partijen, die
zitting in de raad van Ruurlo hebben, met een vijftal argumenten hun stelling
dat de gevolgde Arhi-procedure op onzorgvuldige wijze doorlopen is. Laat ik
voorop stellen, dat ik van mening ben dat de provincie de herindelingsprocedure
op zeer zorgvuldige en zeer uitvoerige wijze doorlopen heeft. In het tweede
hoofdstuk ben ik al uitvoerig op de procedure en de verschillende momenten
van inspraak en deliberatie ingegaan.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of ik de stelling van de gemeenteraad
van Ruurlo ondersteun dat tijdens het overleg in het kader van de Wet algemene
regels herindeling (Wet arhi) nooit aangegeven is waarom de betrokken kleine
gemeenten tekortschieten om als zelfstandige gemeenten verder te kunnen functioneren.
De Stuurgroep krachtige gemeenten heeft in haar analyse in verschillende opzichten
aandacht besteed aan de positie van kleine gemeenten. Tijdens de rondetafelgesprekken
en in haar rapport is aangegeven, dat de kleine gemeenten in het gebied in
discussies niet of nauwelijks toekomen aan het formuleren van hun wensen en
eisen. Tevens leunen veel kleine gemeenten zeer zwaar op de samenwerkingsverbanden
met andere gemeenten. In dit verband merkte de Stuurgroep ook op, dat meer
evenwicht in de aard en de schaal van de gemeente diende te worden nagestreefd.Mede gezien de uitvoerige analyse van de Stuurgroep krachtige gemeenten
in haar rapport zijn geen concrete uitspraken tijdens de provinciale procedure
gedaan over het huidige functioneren van de gemeenten. De provincie heeft
benadrukt dat een dergelijke handelwijze niet opportuun zou zijn naar de kleine
gemeenten toe. De kleine gemeenten zijn immers afhankelijk van hun (beperkte)
potentieel aan mogelijkheden. In haar analyse heeft het provinciebestuur de
robuustheid van gemeenten als uitgangspunt genomen. Volgens het provinciebestuur
staat vast, dat naarmate een gemeente kleiner is, de kwetsbaarheid van de
gemeentelijke organisatie groter is. De bestuurskracht van een gemeente kan
daarmee onder druk komen te staan. Naar de mening van het provinciebestuur
zijn signalen hiervoor dat gemeenten een uitgesproken beheergemeente zijn
of dat gemeenten in de samenwerking met andere gemeenten niet in staat zijn
om een eigen rol te spelen.In de onderbouwing van haar beleid heeft het provinciebestuur ook sterk
de nadruk gelegd op het verschaffen van de randvoorwaarden voor gemeenten,
zodat de gemeenten berekend zijn op hun huidige en toekomstige taken. Een
belangrijke notie hierbij is dat de vorming van nieuwe, sterke
gemeenten en het wegnemen c.q. oplossen van bestuurlijke belemmeringen via
gemeentelijke herindeling niet moet worden gezien als een doel, maar als een
middel om te komen tot een adequate aanpak van maatschappelijke problemen
en opgaven én tot een democratisch en effectief en transparant openbaar
bestuur dat een positieve uitwerking op burgers heeft.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen wanneer en hoe de gemeente
Ruurlo aangegeven heeft bij een samenvoeging deel te willen uitmaken van de
gemeente Berkelland. Tijdens het open overleg op 7 februari en 13 april
2001 heeft de gemeente Ruurlo aangegeven de voorkeur te geven aan zelfstandigheid.
Tijdens dit open overleg is ook van gedachten gewisseld over de diverse varianten,
die in het kader van een herindeling voor Ruurlo bespreekbaar zouden kunnen
zijn. Het gemeentebestuur heeft toentertijd aangegeven, dat een samenvoeging
met de gemeente Borculo een mogelijkheid zou kunnen zijn, waarbij de huidige
gemeentegrenzen ter discussie gesteld zouden kunnen worden. Een dergelijke
variant is wederom bepleit in een tweede overleg, dat op het verzoek van het
gemeentebestuur heeft plaatsgevonden. In een gezamenlijke brief van 29 oktober
2001 hebben de gemeenten Borculo, Eibergen, Neede en Ruurlo het provinciebestuur
verzocht vanuit de onderop-benadering te komen tot een samenvoeging van deze
vier gemeenten. Op dat moment leek de voorgestelde samenvoeging dan ook de
wens van alle betrokken gemeenten. Tijdens de hoorzitting van provinciale
staten d.d. 14 januari 2002 heeft de burgemeester van Ruurlo namens de
gemeenteraad deze wens bevestigd. Tijdens mijn overleg met de betrokken gemeenten
op 14 oktober 2002 heeft de burgemeester namens de gemeereraad van Ruurlo
echter aangegeven, dat zelfstandigheid de voorkeur heeft. Indien zelfstandigheid
geen haalbare optie zou zijn, dan zou de gemeente Ruurlo tevreden zijn met
een samenvoeging van de gemeenten Borculo, Neede en Eibergen.Bovenstaande redenering geeft mij geen aanleiding te concluderen dat de
herindelingsprocedure niet op een zorgvuldige wijze gevolgd is. Daarenboven
geldt, in reactie op de vraag van de leden van de GroenLinksfractie, dat ik
niet de opvatting kan delen, dat de herindelingsprocedure voor de gemeente
Ruurlo een «schoolvoorbeeld van een gedwongen keuze» is.4.5 De gemeente LochemDe leden van de fractie van de SP vroegen hoe ik de plannen tot de bouw
van een nieuw gemeentehuis voor de nieuwe gemeente Lochem beoordeel. Tevens
vroegen deze leden of ik kan instemmen met het voornemen om in aanloop naar
een nieuw te bouwen gemeentehuis € 2,2 miljoen te besteden aan het
ombouwen van een hotel tot tijdelijk gemeentehuis.Uit de laatste mediaberichtgeving ben ik op de hoogte van de discussie
binnen de raden van de gemeenten Gorssel en Lochem over de tijdelijke huisvesting.
De stuurgroep, die belast is met de voorbereiding van de samenvoeging, heeft
als één van de mogelijkheden de genoemde optie aangegeven. Het
bedrag van € 2,2 miljoen is gelijk aan de kosten van de exploitatie,
indien de ambtelijke organisaties op de huidige lokaties gehuisvest blijven.
De raden hebben nog niet een definitief besluit genomen over de huisvesting.
Overigens behoort de bouw van een nieuw gemeentehuis en eventuele tijdelijke
huisvesting tot de autonome bevoegdheden van het gemeentebestuur. De gemeente
behoeft niet mijn instemming of mijn oordeel over de wijze waarop het gemeentebestuur
in de tijdelijke huisvesting gaat voorzien.4.6 De gemeente ZutphenUitspraken van mijn ambtsvoorgangerDe leden van de CDA-fractie en de leden van de SP-fractie vroegen hoe
het voorliggend wetsvoorstel zich verhoudt tot de toezegging van de toenmalige
staatssecretaris mevrouw De Graaff-Nauta. Bedoeld wordt een toezegging in
de Eerste Kamer tijdens de behandeling van het in 1988 voorliggende wetsvoorstel
gemeentelijke herindeling van Vorden, Warnsveld en Zutphen dat de zelfstandigheid
van Warnsveld voor 25 jaar (vanaf 1989) gewaarborgd zou zijn. Voorts
vroegen deze leden zich af of ik van oordeel ben dat de geloofwaardigheid
van het openbaar bestuur gediend is met het nakomen van toezeggingen en dat
dat in dit geval betekent dat de samenvoeging van Warnsveld met Zutphen niet
op de agenda had mogen worden gezet? En zo ja, wat kan dat dan nog voor deze
herindeling betekenen? Ook de leden van de VVD-fractie zouden een uiteenzetting
willen ontvangen op de vraag op welke wijze de toevoeging van de gemeente
Warnsveld aan de centrumgemeente Zutphen zich verdraagt met afspraken dan
wel toezeggingen of verwachtingen die in het verleden zijn gemaakt, gedaan
of gewekt ten tijde van de behandeling van het wetsvoorstel dat voorzag in
een beperkte grenscorrectie van de gemeente Warnsveld ten gunste van de toenmalige
gemeente Zutphen. De leden van de ChristenUnie en de SGP-fractie vroegen mij
tevens of in 1988 de verwachting gewekt is dat deze gemeente voor 25 jaar
gevrijwaard zou blijven van het gevaar van opheffing. Zij voegden daaraan
toe, dat als een dergelijke toezegging gedaan is het lastig te beantwoorden
is wat dit voor dit moment zou moeten betekenen. Naar de mening van deze leden
zou dit in dit geval met deze voorgeschiedenis betekenen dat de wetgever gehouden
is tegenover deze gemeente en haar burgers de uiterste zorgvuldigheid in acht
te nemen.Bij de behandeling van het wetsvoorstel in 1988 heeft de discussie over
de vraag of dit voorstel een oplossing zou bieden voor 25 jaar inderdaad gespeeld.
De staatssecretaris heeft in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer van
5 augustus 1988 over de termijn van herindelingen in algemene zin gezegd
dat zij van mening is dat het in beginsel bij herindelingen, vanwege het veelal
ingrijpende karakter daarvan, de voorkeur verdient te streven naar oplossingen
voor een langere periode. «Doorgaans wordt daarbij een periode van 25
jaar genoemd» (kamerstukken I, 1987/1977, 19 599 nr. 229b). Het
gaat hierbij om een streven, niet om een toezegging.Ik ben het met de leden van de genoemde fracties eens dat het nakomen
van toezeggingen de geloofwaardigheid van het openbaar bestuur ten goede komt.
Van een toezegging van mijn ambtsvoorganger waarin zij de zelfstandigheid
van Warnsveld voor de komende 25 jaar garandeert, is echter geen sprake geweest.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel heeft mevrouw De Graaff-Nauta
over eventuele toekomstige herindelingen van de gemeenten Warnsveld en Vorden
het volgende gezegd: «Het is de bedoeling van dit wetsvoorstel om voor
lange tijd voor de knelpunten in dit gebied een oplossing te vinden. U mag
er dan ook van uitgaan, dat het kabinet niet het voornemen heeft om op termijn
de zelfstandigheid van deze gemeenten opnieuw ter discussie te stellen.»
(kamerstukken I,1987/1988, 35–1487). De toenmalige staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken heeft met het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling
van Vorden, Warnsveld en Zutphen beoogd een duurzame oplossing te bieden voor
het geografische gebrek aan ruimte van de gemeente Zutphen.Van een toezegging of een garantie dat de gemeente Warnsveld 25 jaar van
herindeling gevrijwaard zou blijven is hiermee, mijns inziens, geen sprake.
Wel wilde de staatssecretaris, rekening houdend met het ingrijpende karakter
van herindelingen, een duurzame oplossing bieden aan de knelpunten van destijds.
De knelpunten die vandaag spelen en die aanleiding zijn voor
dit wetsvoorstel zijn andere dan toen. In het licht van de thans aan de orde
zijnde knelpunten dient dit wetsvoorstel te worden beoordeeld. Met het nu
voorliggende wetsvoorstel wordt een versterking van de bestuurskracht en regionaal
evenwicht beoogd. Het past in die gedachte niet dat de gemeente Warnsveld
een exclusieve uitzondering zou zijn op een streeksgewijze herindeling van
Oost-Gelderland.Draagvlak en bestuurskrachtNaar de mening van de leden van de CDA-fractie had het kabinet niet tot
samenvoeging van de gemeente Warnsveld en de gemeente Zutphen kunnen besluiten,
indien zij haar eigen criteria voor herindeling en met name haar stellingname
over een optimaal draagvlak serieus had genomen. Daarbij constateerden deze
leden dat voor de toevoeging van Warnsveld aan Zuphen in eerstgenoemde gemeente
geen enkel draagvlak bestaat. Bij een volksraadpleging met een opkomst van
75% hadden 93,5% van de inwoners zich uitgesproken tegen een samengaan met
Zutphen. De leden van de fracties van GroenLinks en de ChristenUnie en de
SGP vroegen mij tevens waarom de gemeente Warnsveld gezien het gebrek aan
draagvlak onder de bevolking niet het voordeel van de twijfel gekregen hadden.
Daarbij gaven de leden van de ChristenUnie en de SGP-fractie aan dat het vreemd
en onbevredigend is dat onvoldoende uit de motivering van het kabinet blijkt,
dat opheffing van Warnsveld de onvermijdelijk aangewezen oplossing moet zijn.
Daarbij verwezen zij naar het debat in de Tweede Kamer waarbij ik naar de
mening van de fracties met zoveel woorden erkend heb dat «als het criterium
draagvlak in absolute zin gehanteerd was» gekozen was voor de zelfstandigheid
van Warnsveld. In dit verband merkten de leden van GroenLinks-fractie op dat
ik in het debat in de Tweede Kamer opgemerkt zou hebben, dat er anno 2004
nog geen expliciete bestuurlijke knelpunten manifest zijn voor Warnsveld,
maar dat op grond van het criterium «duurzaamheid» er toch door
het kabinet voor gekozen is om voor te stellen de gemeente Warnsveld bij de
gemeente Zutphen te voegen. De leden van de GroenLinks-fractie vroegen mij
hoe te rijmen valt dat een criterium van lagere orde (duurzaamheid) de doorslag
geeft, daar waar de twee «stip»-criteria niet in beeld zijn. Met
«stip»-criteria doelden de leden van de GroenLinks-fractie op
mijn opmerking dat bestuurskracht en draagvlak met stip de criteria zijn die
voorop staan. Ook vroegen de leden van de SGP- en de ChristenUnie-fractie
of ik de feitelijke samenhang van Warnsveld met Zutphen niet gerelativeerd
heb door in het debat over de toekomst van Bathmen te wijzen op vergelijkbare
situaties als Goirle en Tilburg, Haren en Groningen en Voorburg en Den Haag.
Daarbij merkten de leden van de fractie van de ChristenUnie en de SGP-fractie
als laatste in dit verband op, dat de problemen die zich in de toekomst kunnen
voordoen niet zo weinig dwingend en ook willekeurig zijn dat dit argument
onmogelijk een besluit tot opheffing van Warnsveld kan dragen. De leden van
de D66 en OSF-fractie voegden hieraan de vraag toe of het kabinet de gemeente
Warnsveld niet levensvatbaar vindt of dat aan de herindeling uitsluitend het
belang van Zutphen ten grondslag ligt.In hoofdstuk 2 van deze nadere memorie van antwoord heb ik aangegeven,
dat de criteria draagvlak en bestuurskracht voor mij voorop staan. Tussen
deze criteria kan strijdigheid ontstaan. In dergelijke gevallen zal een concrete
afweging gemaakt moeten worden. Tijdens de plenaire behandeling heb ik uitvoerig
gesproken over de herindeling van de gemeenten Warnsveld en Zutphen. Over
dit spanningsveld tussen deze twee criteria heb ik het ook gehad toen ik tijdens
de plenaire behandeling opmerkte dat als het criterium draagvlak in absolute
zin gehanteerd was, ik zou hebben moeten kiezen voor de zelfstandigheid van
Warnsveld. Evenals het provinciebestuur van Gelderland en het gemeentebestuur
van Zutphen is het kabinet van mening dat de samenvoeging van de gemeenten
Zutphen en Warnsveld aangewezen is, ondanks het geringe draagvlak
voor de samenvoeging in de gemeente Warnsveld. Hoewel het kabinet hecht aan
draagvlak bij het gemeentebestuur en bij de bevolking, is in dit geval de
afweging gemaakt dat andere criteria zwaarder moeten wegen dan het draagvlakcriterium.
Het draagvlakcriterium is namelijk niet absoluut. Van belang is ook dat zowel
bij het gemeentebestuur van Zutphen als bij het provinciebestuur draagvlak
bestaat voor de voorgestelde samenvoeging.Dit houdt niet in dat aan de samenvoeging van de gemeenten Zutphen en
Warnsveld slechts de belangen van de gemeente Zutphen ten grondslag liggen.
Voor de gemeente Warnsveld zijn bestuurskracht en het regionale evenwicht
de overwegingen om de gemeente bij deze herindeling te betrekken. Tijdens
de plenaire behandeling in de Tweede Kamer heb ik aangegeven, dat het element
van de bestuurskracht, in termen van duurzaamheid met het oog op de toekomst,
een belangrijk argument is. Het gaat dus niet zozeer om het criterium duurzaamheid
op zichzelf. Hiermee is niet gezegd, dat de gemeente Warnsveld op dit moment
geen goed bestuur voert. De nieuw te vormen gemeenten moeten berekend zijn
op haar huidige en toekomstige taken. Daarbij doel ik op ontwikkelingen zoals
de maatschappelijke schaalvergroting, de afnemende betekenis van afstand,
een groeiend takenpakket als gevolg van decentralisatie, de behoefte aan specialisatie,
de noodzaak om als bestuur een effectieve mede- of tegenspeler te zijn van
bestuurlijke en maatschappelijke partners, de europeanisering van beleid,
digitalisering van de samenleving en de toenemende aandacht voor een efficiënte
en doeltreffende uitvoering van beleid.Dit roept wellicht de vraag op waarom tussen de gemeente Warnsveld en
de gemeente Zutphen niet volstaan kan worden met een samenwerkingsrelatie.
In het wetsvoorstel is de keuze voor herindeling van het gemeentebestuur gevolgd,
omdat ik evenals het provinciebestuur van mening ben dat samenwerking vanwege
onderlinge verwevenheid van beide gemeenten in dit geval niet de voorkeur
heeft boven samenvoeging. Het gevaar bestaat dat de samenwerking niet optimaal
verloopt bij belangentegenstellingen tussen beide gemeenten. Een ander gevolg
is dat de gemeente Warnsveld na de herindeling veel kleiner is in verhouding
tot de andere gemeenten in de regio. De zelfstandigheid van deze gemeente
zou daardoor nog meer onder druk komen te staan. In het geval van de samenvoeging
tussen Zutphen en Warnsveld is er in wezen sprake van samenvoeging van aan
elkaar vastgegroeide woonkernen, die maatschappelijk en naar hun ligging en
vorm als een eenheid kunnen worden beschouwd, maar tot meer dan een gemeente
behoren.4.7 De gemeente DoetinchemDe leden van de GroenLinks-fractie verwezen naar de versterking van de
positie van de centrumgemeenten in het kader van de Stuurgroep krachtige gemeenten.
Zij vroegen het kabinet of Doetinchem in het huidige wetsvoorstel versterking
krijgt. Tevens stelden deze leden een vraag over de regionale samenhang van
de gemeente Doetinchem met de gemeente Bronckhorst. Het rapport «Krachtige
gemeenten» concludeerde dat de ontwikkeling van de gemeentelijke schaal
in de regio Achterhoek achtergebleven is bij de schaalvergroting in de samenleving
en de opdrachten en de taken van de gemeentebesturen. De versterking van de
positie van Doetinchem is intensief onderwerp van gesprek geweest tussen de
provincie en de gemeenten. Verschillende opties zijn voor de gemeente Doetinchem
de revue gepasseerd. Aanvankelijk was in het wetsvoorstel voorzien in een
grenscorrectie tussen de gemeente Doetinchem en de gemeente Wehl. De grenscorrectie
strekte ertoe de gemeente Doetinchem voldoende ruimte te bieden voor de noodzakelijke
economische ontwikkeling en bedrijvigheid. Tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel hebben de leden van de Tweede Kamer gemotiveerd,
dat een dergelijke grenscorrectie onvoldoende versterking van de centrumpositie
van de gemeente Doetinchem zou betekenen. Hiertoe hebben de leden van de Tweede
Kamer voorzien in een amendement dat samenvoeging van de gemeenten Doetinchem
en Wehl, alsmede een grenscorrectie met de gemeente Zelhem, voorstelde. Ik
deel de opvatting van de leden van de Tweede Kamer dat met dit onderdeel ook
een versterking van de positie van Doetinchem plaatsvindt.Schaalvergroting wordt vaak naar voren gebracht als instrument om de centrumfunctie
van een gemeente te versterken. Schaalvergroting is voor mij echter niet het
enige instrument voor het behoud van centrumvoorzieningen. Mijn indruk is
dat het behoud van centrumvoorzieningen goed kan samengaan met de vorming
van grote plattelandsgemeenten. Dit laat echter onverlet, dat voor het adequaat
uitoefenen van de centrumfunctie van Doetinchem een goede regionale samenwerking
met de omliggende gemeenten wenselijk is. De gemeente Bronckhorst kan de gemeente
Doetinchem steunen bij het behoud van het financieel-economisch draagvlak
voor regionale voorzieningen, voorzover de inwoners van de nieuwe gemeente
van deze voorzieningen gebruikmaken. In paragraaf 4.2 ben ik op dit punt
reeds uitgebreid ingegaan.4.8 De gemeente DeventerSamenvoeging Bathmen, Gorssel en LochemDe leden van de VVD-fractie vroegen mij waarom ik de wens van de provincie
Overijssel terzijde heb gelegd en geen uitvoering heb gegeven aan de indertijd
door de Tweede Kamer aangenomen motie Hoekema en Liemburg. In deze motie werd
gesteld dat Bathmen betrokken moest worden bij een volgend herindelingsvoorstel
in Overijssels verband. In 1998 werd de gemeente Bathmen, met uitzondering
van Oxerveld, door de Tweede Kamer uit het wetsvoorstel tot herindeling van
de gemeenten Deventer, Diepenveen en Bathmen gehaald. Naar de mening van het
kabinet was de uitvoering van de motie Hoekema thans niet meer aan de orde,
aangezien de uitvoering van de motie na de samenvoeging van de voormalige
gemeenten Holten en Rijssen zou betekenen dat de gemeente Bathmen alsnog zou
worden samengevoegd met de gemeente Deventer. Dit is ten tijde van de aanvaarding
van de bewuste motie uitdrukkelijk niet de wens van de toenmalige Tweede Kamer
gebleken. Eind november 2000 heeft de provincie Overijssel een nieuwe herindelingsprocedure
ten aanzien van de gemeente Bathmen gestart. Daarbij zijn alle mogelijke opties
bestudeerd. Toentertijd bleek dat geen van de betrokken gemeentebesturen een
variant wenselijk achtte waarbij Bathmen met de (nieuwe) gemeente Rijssen
werd samengevoegd.Voor het onderzoek naar de interprovinciale varianten is in gezamenlijk
overleg met het college van gedeputeerde staten van de provincie Gelderland
de Interprovinciale Commissie ingeschakeld. Voor wat betreft de variant van
de samenvoeging van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem kwam de commissie
helaas niet tot een eensluidende besluitvorming. Dit had tot gevolg, dat op
een bepaald moment twee voorstellen tot herindeling van de gemeente Bathmen
voorlagen: één afkomstig van het provinciebestuur van Gelderland
en één afkomstig van het provinciebestuur van Overijssel. Deze
twee voorstellen noopten mij om een keuze te maken tussen de beide voorstellen.
Het zou namelijk een bestuurlijk zeer onzekere en onwenselijk situatie met
zich brengen indien de gemeente Bathmen niet betrokken zou worden in het huidige
wetsvoorstel. Gezien de gedeelde opvatting van beide provinciebesturen dat
Bathmen niet langer zelfstandig kon blijven en de langdurige periode dat de
gemeente Bathmen participeerde in herindelingsprocedures heb ik in antwoord
op de vraag van de leden van de VVD-fractie gemeend een voorstel tot herindeling
van de gemeente Bathmen te doen.De leden van de VVD-fractie wilden graag van mij vernemen wat mij bewogen heeft om de gemeente Bathmen aanvankelijk toe te voegen aan
de nieuw te vormen gemeente Lochem. Belangrijke overweging bij de beslissing
om het voorstel van het provinciebestuur van Gelderland over te nemen is dat
dit voorstel vanuit de regio zelf wordt gesteund door de betrokken gemeenten.
Andere overweging voor de samenvoeging is het feit dat de gemeente Bathmen
een plattelandskarakter heeft. Dit sluit goed aan bij het karakter van de
gemeente Gorssel en Lochem.Amendement Deventer-BathmenDe leden van de CDA-fractie schonken bijzondere aandacht aan de wijziging
die in het wetsvoorstel is aangebracht door de Tweede Kamer met de aanvaarding
van het amendement, dat strekt tot fusie van de gemeenten Deventer en Bathmen.
Zijn hier de wetsbepalingen uit de Wet arhi wel (voldoende) in acht genomen?
Door bij amendement het wetsvoorstel uit te breiden met de gemeente Deventer
lijken de bepalingen van hoofdstuk II van de Wet arhi niet te zijn gevolgd,
zo stelden deze leden. De leden van de fractie van het CDA stelden de vraag
of – door aldus te handelen – wel rechtsgeldig tot het wijzigen
van het voorliggende voorstel kon worden besloten. Het kabinet ziet tegen
de betreffende wijziging in het wetsvoorstel geen juridische bezwaren: niet
van formele en niet van materiele aard. Aan de rechtsgeldigheid kan niet worden
getwijfeld.De gemeente Deventer is in de Gelderse herindelingsprocedure niet als
betrokken gemeente conform artikel 8 van de Wet arhi uitgenodigd. In die zin
zijn de bepalingen van hoofdstuk II van de Wet arhi niet gevolgd. Voor de
wetgever is dat in formele zin geen beletsel: onderhavig wetsvoorstel is in
formele zin evenwaardig aan de Wet arhi.Bovengenoemde constatering laat onverlet, dat het kabinet er zeer aan
hecht dat alle betrokken gemeenten – dus ook de gemeente Deventer –
materieel tot hun recht zijn gekomen. Sinds 1996 heeft het provinciebestuur
van Overijssel tot twee keer toe een volledige herindelingsprocedure doorlopen,
waarin onder meer de gemeenten Deventer en Bathmen participeerden, en die
leidden tot finale besluitvorming door provinciale staten gericht op een fusie
van de gemeenten Bathmen en Deventer. In beide procedures heeft het gemeentebestuur
van Deventer kenbaar gemaakt voorstander te zijn van een dergelijke fusie,
en heeft een ieder de gelegenheid gehad zijn zienswijze aan het provinciebestuur
kenbaar te maken. Het gemeentebestuur van Deventer heeft zich in de aanloop
naar de behandeling door de Tweede Kamer van onderhavig voorstel ook sterk
gemaakt voor een fusie van Bathmen en Deventer. Het kabinet heeft zich bij
de voorbereiding van onderhavig voorstel indringend gebogen over de positie
van de gemeente Bathmen en alles afwegend gekozen voor het voorstel om Bathmen
met Gorssel en Lochem te fuseren. Gedurende die voorbereiding is het kabinet
al gebleken, dat voor een fusie van Bathmen met Deventer evenzeer goede, andersoortige
argumenten pleiten. Deze argumenten had het provinciebestuur van Overijssel
ook gepresenteerd in zijn herindelingsadvies tot samenvoeging van de gemeenten
Bathmen en Deventer. Dit onderdeel van onderhavig voorstel is derhalve ook
inhoudelijk zonder meer te verantwoorden. Voor een fusie van Bathmen en Deventer
kan dan ook voldoende provinciaal draagvlak worden geconstateerd.Europees Handvest inzake lokale autonomieDe leden van de fractie van het CDA informeerden hoe de beslissing inzake
Deventer en Bathmen zich verhoudt tot het bepaalde in artikel 5 van het Europees
Handvest inzake lokale autonomie. Die vraag slaat, zo benadrukten deze leden,
specifiek op Deventer, dat als plaatselijke gemeenschap over de toevoeging
aan dit plan niet is gehoord.Met betrekking tot het Europees Handvest inzake lokale autonomie zij erop
gewezen dat artikel 5 bepaalt dat wijzigingen van plaatselijke gebiedsgrenzen
niet worden aangebracht zonder vooraf de desbetreffende plaatselijke gemeenschappen
te raadplegen, zo mogelijk door middel van een referendum. Uit de woorden
«zo mogelijk» blijkt dat het Handvest het houden van een referendum
niet voorschrijft. Uit de totstandkomingsgeschiedenis van het Handvest blijkt
onder meer dat het«horen» in de zin van artikel 5 rechtstreeks
of indirect kan geschieden. Nederland voldoet aan dit vereiste doordat het
horen van plaatselijke gemeenschappen bij herindeling indirect plaatsvindt
door de inschakeling van de gemeenteraden.Het verplicht horen van de plaatselijke gemeenschappen betekent overigens
niet dat het uiteindelijk vast te stellen herindelingsvoorstel niet bij amendement
zou mogen worden aangepast. Het is in laatste instantie de wetgever die hier –
de diverse opvattingen kennende – een afweging maakt. Hiervoor is reeds
uiteengezet, dat uitvoerig gelegenheid is geboden aan de gemeente Deventer
om haar standpunt ten aanzien van gemeentelijke herindeling met Bathmen kenbaar
te maken. Ook in het traject van onderhavig wetsvoorstel is dat wederom gebeurd.
Aldus hebben de indieners van het amendement naar het oordeel van het kabinet
ten volle gehandeld in overeenstemming met artikel 5 van het Handvest.Samenvoeging Bathmen en DeventerDe leden van de GroenLinks-fractie vroegen mij welke gevolgen het kabinet
verbindt aan het besluit van de Tweede Kamer om Bathmen niet met de (nieuwe)
gemeente Lochem maar met de gemeente Deventer te laten samengaan. Tevens vroegen
deze leden hoe ik de besluitvorming in de Tweede Kamer met betrekking tot
Bathmen beoordeel. De leden van de SP-fractie vroegen mij of de herindeling
van de gemeente Deventer en Bathmen mijn voorkeur heeft. Tijdens de schriftelijke
voorbereiding en de plenaire behandeling heb ik mij een voorstander getoond
van de samenvoeging van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem. Dat laat
onverlet, dat voor een fusie van de gemeente Bathmen met de gemeente Deventer
ook valide argumenten bestaan. De leden van de VVD-fractie vroegen in relatie
tot het draagvlak hoe ik denk om te gaan met de gevoelens van de gemeente
Bathmen die weinig voelen voor een samenvoeging met de gemeente Deventer.
Ik kan mij goed indenken, mede in antwoord op de vraag van de leden van de
GroenLinks-fractie, dat diverse burgers teleurgesteld zullen zijn dat de Tweede
Kamer niet tot samenvoeging van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem heeft
besloten. Daarbij besef ik terdege dat behalve het bestaan van een aanzienlijk
draagvlak voor de samenvoeging van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem
er ook groepen of personen binnen de bevolking zijn die voor een herindeling
van de gemeenten Deventer en Bathmen zijn.Daarbij was ik het niet met de leden van de D66- en OSF-fractie eens dat
de voor de bevolking weinig doorzichtige gang van zaken met betrekking tot
de herindeling van de huidige gemeente Bathmen geen goede basis biedt voor
een definitief besluit. De standpunten van beide provincies over de positie
van de gemeente Bathmen zijn van meet af aan duidelijk geweest. Het provinciebestuur
van Gelderland heeft zich in een vroeg stadium uitgesproken voor een samenvoeging
van de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem. Naar de mening van het kabinet
heeft de provincie hiertoe een zorgvuldige procedure gevolgd, waarbij gemeenten
en overige betrokkenen ruimschoots de mogelijkheid hebben gehad om hun opvattingen
kenbaar te maken. Anderzijds heeft het provinciebestuur van Overijssel zich
op het standpunt gesteld, dat zij een oplossing van de gemeente Bathmen louter
in Overijssels verband zagen. Sinds 1996 heeft het provinciebestuur van Overijssel
tot twee keer toe een volledige herindelingsprocedure doorlopen, waarin onder
meer de gemeenten Deventer en Bathmen participeerden, en die leidden tot finale
besluitvorming door provinciale staten gericht op een fusie van de gemeenten Bathmen en Deventer. In beide procedures heeft het gemeentebestuur
van Deventer kenbaar gemaakt voorstander te zijn van een dergelijke fusie,
en heeft een ieder de gelegenheid gehad zijn zienswijze aan het provinciebestuur
kenbaar te maken. Het gemeentebestuur van Deventer heeft zich in de aanloop
naar de behandeling door de Tweede Kamer van onderhavig voorstel ook sterk
gemaakt voor een fusie van Bathmen en Deventer. Gezien de heldere positiebepaling
van betrokken provinciebesturen kan niet van een weinig doorzichtige gang
van zaken gesproken worden. Dit maakt het vraagstuk voor de burger wellicht
niet minder complex. De gewisselde argumenten en de onderscheiden belangen
en afwegingen bieden echter wel een voldoende basis om tot een definitief
besluit te komen.De leden van de CDA-fractie brachten naar voren dat de samenvoeging van
de gemeenten Gorssel, Lochem en Bathmen voldeed aan alle criteria, die neergelegd
zijn in het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Naar hun mening voldoet
de samenvoeging van de gemeenten Deventer en Bathmen niet meer aan de zes
criteria. In de gemeente Bathmen was voor deze samenvoeging geen draagvlak
aanwezig. De leden van de GroenLinksfractie vroegen of dit geen ondergraving
vormt van het draagvlakcriterium. Tevens kan moeilijk gesproken worden van
een goede en logische samenhang, zo meenden deze leden. Ook brachten de leden
van de CDA-fractie naar voren, dat bij deze samenvoeging van een kleine plattelandsgemeente
met een stad slechts identiteitsverlies van de gemeente Bathmen optreedt.
Evenmin kan worden gezegd, dat de nieuwe gemeente bijdraagt aan evenwichtige
bestuurlijke verhoudingen. De leden van de CDA-fractie vroegen mij of ik de
analyse en de conclusies deel.Met de leden van de CDA-fractie en de leden van de GroenLinksfractie deel
ik de conclusie dat door het betreffende amendement het draagvlak in de gemeente
Bathmen onder druk is komen te staan. Hiertegenover staat, dat met het amendement
het draagvlak voor het wetsvoorstel bij de gemeente Deventer en bij de provincie
Overijssel is toegenomen. De samenvoeging van de gemeente Bathmen met Deventer
voldoet echter wel aan de overige criteria in het beleidskader gemeentelijke
herindeling. Samenvoeging van beide gemeenten leidt tot een evenwichtige en
duurzame gemeentelijke indeling in Zuidwest Overijssel. Bij de nieuwe gemeente
is tevens sprake van een goede en logische interne samenhang. In de schriftelijke
voorbereiding heb ik aangegeven, dat de inwoners van de gemeente Bathmen een
sterke maatschappelijke oriëntatie op Deventer hebben. Uit onderzoek
van de gemeente Deventer blijkt dat de oriëntatie van de gemeente Bathmen
voor wonen, werkgelegenheid, onderwijs en educatie, winkelvoorzieningen, medische
voorzieningen en andere diensten, sport en ontspanning sterk op de gemeente
Deventer gericht is. Vanuit dit perspectief schept de nieuwe gemeente ook
goede voorwaarden voor een sterke bestuurlijke en ambtelijke organisatie gericht
op een kwalitatief bestuur en dienstverlening. De inwoners van de gemeente
Bathmen kunnen in de toekomst meebeslissen over de inrichting van deze voorzieningen.
De raad van de gemeente Deventer heeft in een eerder stadium aangegeven, dat
dit niet alleen in de reguliere verkiezingen maar ook via verschillende vormen
van participatie (wijkaanpak, interactieve beleidsvorming) kan plaatsvinden.
Voor wat betreft de bestuurlijke samenhang maakt zowel Bathmen als Deventer,
Gorssel en Lochem al deel uit van de regio Stedendriehoek. De samenvoeging
van Bathmen met Deventer heeft daarmee geen onvoorziene gevolgen voor het
samenwerkingsverband binnen de Stedendriehoek. De samenvoeging betreft dus
niet een aantasting van de evenwichtige bestuurlijke verhoudingen in reactie
op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie. De leden van de fractie
van GroenLinks vroegen wat mijn verwachting is ten aanzien van het groene
karakter van de gemeente Bathmen. Voor de gemeente Bathmen is het behoud van
het landelijke karakter van de gemeente een belangrijk argument om voor een
samenvoeging met de gemeenten Bathmen, Gorssel en Lochem te zijn.
Ik ben niet op voorhand van mening dat samenvoeging van plattelandsgemeenten
met centrumgemeenten niet wenselijk is en ten koste gaat van de eigen identiteit
van die gemeenten. De karakteristieken van het landelijk gebied en de kernen
daarbinnen kunnen naar de mening van het kabinet zeker ook in een groter geheel
in ere gehouden worden. Het gemeentebestuur van Deventer heeft aangegeven,
dat de ervaringen sinds het samengaan met de gemeente Diepenveen hebben uitgewezen
dat de combinatie van centrumstad en randgemeente met een plattelandskarakter
in één gemeente waardevolle nieuwe mogelijkheden biedt. Het
provinciebestuur van Overijssel geeft aan dat een dergelijke combinatie onder
één bestuurlijke regie niet alleen kansen biedt voor de stad,
maar ook voor de plattelandsvernieuwing binnen het gebied. Ook benadrukt de
provincie Overijssel dat de samenvoeging van Deventer en Bathmen ertoe zal
leiden dat het bestuur van de nieuwe gemeente in deze regio een optimale planologie
kan voeren met als uitgangspunten de concentratie van economische bedrijvigheid
bij de stedelijke gebieden en het behoud van landschappelijk waardevolle gebieden.Op grond van het bovenstaande blijkt dat een samenvoeging van de gemeente
Bathmen met Deventer voldoet aan vijf van de zes criteria van het Beleidskader
gemeentelijke herindeling. Dit biedt voor mij een voldoende basis om de beslissing
van de meerderheid van de Tweede Kamer voor mijn verantwoordelijkheid te nemen,
dit in antwoord op de vraag van de leden van de D66en OSF-fractie.4.9 De gemeente DoesburgKleinstedelijke problematiekDe leden van de VVD-fractie constateerden dat noch in het herindelingsadvies
van provinciale staten van Gelderland noch in het wetsvoorstel een adequate
oplossing is gevonden voor de huidige gemeente Doesburg. Zij zouden graag
van mij vernemen of de kleinstedelijke problematiek waarvoor de gemeente Doesburg
staat met eventuele herindeling kan worden opgelost. De leden van de SP-fractie
vroegen mij of de gemeente Doesburg naar mijn opvatting in de huidige vorm
kan blijven voortbestaan.De gemeente Doesburg heeft inderdaad problematiek van kleinstedelijke
aard. De gemeente heeft aanzienlijke maatschappelijke opgaven op verschillende
beleidsterreinen. Het monumentale karakter van de stad en de forse sociale
vraagstukken belasten de financiële positie van de gemeente. Enkele jaren
is de gemeente Doesburg ook «artikel 12-gemeente» geweest.In reactie op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar het oplossen
van de kleinstedelijke problematiek met herindeling valt op te merken, dat
één van de doelen van herindeling is om tot meer bestuurskrachtige
gemeenten te komen. Dit houdt echter niet in, dat herindeling van willekeurige
gemeenten altijd leidt tot meer bestuurskracht. De voorwaarden, die geformuleerd
zijn in het herindelingskader, trachten te waarborgen, dat de samen te voegen
gemeenten in gezamenlijkheid voldoende geëquipeerd zijn om invulling
en vorm te geven aan hun bestuurlijke en maatschappelijke opgaven. De provincie
heeft getracht een dergelijke variant te vinden, die het meeste recht doet
aan de positie van Doesburg. Dit heeft niet, gezien ook de reacties van de
betrokken gemeenten, tot een voorstel geleid, dat op instemming en de overtuiging
van betrokken gemeenten kan leiden. Vanwege het gebrek aan draagvlak en samenhang
van de voorgestelde varianten heeft het kabinet besloten de gemeente Doesburg
niet in dit fusievoorstel te betrekken. Deze constatering houdt niet in dat
het kabinet van mening is dat de gemeente Doesburg op de langere termijn in
de huidige vorm kan blijven voortbestaan. Herindeling kan ook in dit licht
echter geen doel op zichzelf zijn. Een eventuele herindeling
van de gemeente Doesburg met andere gemeenten moet wel tot gevolg hebben dat
de gemeente beter geëquipeerd is om invulling en vorm te geven aan toekomstige
bestuurlijke en maatschappelijke opgaven. Terzijde wil ik nog opmerken dat
een te eenzijdige oriëntatie op de kleinstedelijke problematiek wellicht
de gemeente Doesburg onvoldoende recht doet. Afgelopen jaren is de gemeente
Doesburg op adequate wijze erin geslaagd om zijn artikel 12-status te beëindigen.
Tevens beschikt de gemeente over een sterk toeristisch-recreatief karakter.Motie over de gemeente DoesburgTijdens de plenaire behandeling heeft een meerderheid van de Tweede Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 855, nr. 19) een motie over de gemeente Doesburg aangenomen. In de motie wordt
het kabinet verzocht om binnen een jaar met voorstellen te komen voor gemeentelijke
herindeling voor de gemeente Doesburg, waarbij een samenvoeging van de gemeente
Angerlo, Zevenaar en Doesburg uitdrukkelijk bij die overwegingen wordt betrokken.
De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP constateerden dat na
intrekking van het amendement-Fierens cs. en de aanvaarding van de motie-Fierens
op zijn minst politieke onduidelijkheid is ontstaan over de toekomst van de
gemeente Doesburg en daarmee samenhangend over die van de gemeenten Angerlo
en Zevenaar. Het had deze leden bevreemd, dat deze motie in stemming is gebracht
zonder daaraan voorafgaand het oordeel van het kabinet te vragen. Derhalve
vroegen deze leden mij of ik voornemens ben om deze motie uit te voeren. Daarbij
benadrukten zij dat het uiterst curieus is met dit wetsvoorstel de positie
van Doesburg ongewijzigd te laten, terwijl uitvoering van de motie weinig
anders kan betekenen dan dat binnen een jaar de desbetreffende gemeenten opnieuw
worden geconfronteerd met een ingrijpende herindeling cq opheffing. Tevens
vroegen de leden van de ChristenUnie en de SGP-fractie hoe het kabinet de
provincie en de gemeenten denkt te betrekken bij de uitvoering van de motie.
De leden van de CDA-fractie vroegen wat ik voornemens ben om met deze motie
te doen. Tevens stelden zij dat meer ruimte bieden voor een nadere indeling
van Doesburg met (een) andere gemeente(n) van onderop niet zou misstaan en
naar het oordeel van deze leden ook nu nog als een beter uitgangspunt gold.
Zij vroegen of ik deze visie op dit punt deel. De leden van de VVD-fractie
hadden tevens diverse vragen over deze motie. Zij zouden graag van mij vernemen
of ik inmiddels initiatieven ter zake ontplooid heb en of ik bereid ben om
de gemeente Doesburg in de gelegenheid te stellen zelf daarvoor initiatieven
te nemen. De leden van de SP-fractie zouden ook graag willen weten of ik inmiddels
contact heb opgenomen met het college en de raad van Doesburg om de toekomstige
positie van de gemeente te bespreken. In dit kader vroegen de leden van de
VVD-fractie mij of het nog mogelijk is om delen van de in het wetsvoorstel
voorgestelde gemeenten Zevenaar en/of Bronckhorst alsnog onderdeel kunnen
worden van de gemeente Doesburg. Daarbij viel volgens deze leden in het bijzonder
te denken aan de dorpen Angerlo en Drempt, die aangewezen zijn op de voorzieningen
in Doesburg. Verder vroegen de leden van de CDA-fractie mij of ik de vorming
van een nieuwe gemeente met grondgebied aan beide zijden van de rivier de
IJssel wel of niet uitsluit. Overigens vroegen de leden van de ChristenUnie
en de SGP-fractie het kabinet om uitsluitsel te geven over haar handelen,
zodat de Eerste Kamer voor de plenaire behandeling van het wetsvoorstel weet
of nog rekening moet worden gehouden met een «amendering-achteraf»
binnen een jaar?Naar mijn mening staat niet in de motie te lezen dat een samenvoeging
van Zevenaar, Angerlo en Doesburg de enige optie is. Met de leden van de CDA-fractie
deel ik de visie, dat gezien de criteria in het beleidskader de gemeente Doesburg
de mogelijkheid moet hebben om eerst zelf te verkennen op welke wijze zij
met gemeenten een (verplichtende) samenwerking wil aangaan. Het
beleidskader gemeentelijke herindeling onderschrijft het belang van initiatieven
vanuit gemeenten om tot samenvoeging te komen.De gemeente Doesburg heeft inmiddels het initiatief genomen. Op 25 februari
2004 heeft de gemeente Doesburg mij geïnformeerd, dat het college in
overleg met het raadspresidium besloten heeft om oriënterende besprekingen
te voeren met (vertegenwoordigers van) de nieuw te vormen gemeenten Bronckhorst
en Zevenaar en de bestaande gemeente Rheden. Doel van de overleggen is om
mede richting te geven aan een eventueel herindelingsproces. Daarbij heeft
de gemeente Doesburg tegelijkertijd aangegeven, dat ook mogelijkheden van
samenwerking uitdrukkelijk betrokken worden. Vanuit het perspectief van de
criteria in het beleidskader gemeentelijke herindeling heb ik de gemeente
Doesburg gevraagd of zij mij na afronding van de gesprekken op de hoogte wil
brengen van de uitkomsten van de oriënterende besprekingen. Tevens heb
ik het college van de gemeente Doesburg gevraagd om de provincie Gelderland
goed van de ontwikkelingen op de hoogte te houden.Inmiddels heeft overleg met de gemeente Rheden en met de gemeenten Zevenaar
en Angerlo plaatsgevonden. Tevens wordt op korte termijn met een vertegenwoordiging
van de Bronckhorst-gemeenten gesproken. Ook heeft een overleg met een gedeputeerde
van de provincie Gelderland plaatsgevonden. Afgesproken is dat de mate van
de betrokkenheid van de provincie afhankelijk is van de fase in het proces.
Het college van de gemeente Doesburg is voornemens om de uitkomsten van deze
gesprekken met de raad te bespreken. Van de besluitvorming in de raad en het
verloop van de gesprekken word ik daarna op de hoogte gebracht.Van belang vind ik dat de gemeente Doesburg op dit moment de mogelijkheid
geboden krijgt om op open wijze met alle omliggende gemeenten en de provincie
te spreken. Nadat het gemeentebestuur van Doesburg mij geïnformeerd heeft
over de besprekingen, zal ik op basis van de uitkomsten nader overleggen over
een eventuele herindeling met de betrokken gemeente en met de provincie. Daarbij
wil ik niet op voorhand bepaalde opties voor een herindeling uitsluiten. In
deze hecht ik een grote waarde aan een zorgvuldig proces.5. Financiële aspectenDe leden van de SP-fractie vroegen of ik een raming kan geven van de te
verwachten kosten van de voorgestelde gemeentelijke herindelingen. Tevens
vroegen de leden van de GroenLinksfractie of het kabinet bereid is om bij
de betrokken gemeenten te inventariseren hoeveel arbeidsuren ambtenaren besteed
hebben aan de herindeling en hoeveel geld uitgegeven is aan externe arbeidsbureaus.
Voor gemeentelijke herindelingen geldt, dat de extra kosten van een herindeling
niet van rijkswege worden begroot. Een dergelijke raming is daarmee niet beschikbaar.
De directe kosten van de herindeling worden binnen het gemeentefonds gecompenseerd
via een forfaitair systeem. Die uitkering op grond van de maatstaf herindeling
wordt gedurende vier jaar verstrekt. De hoogte van de uitkering is afhankelijk
van het aantal gemeenten en het aantal inwoners dat betrokken is bij een herindeling.
De hoogte van deze uitkering heeft onlangs de Raad voor de financiële
verhoudingen (Rfv) op verzoek van de Tweede Kamer onderzocht aan de hand van
enige recente herindelingen in Overijssel. De Rfv concludeerde dat de maatstaf
in deze gevallen in voldoende mate tegemoet kwam aan de met herindeling gemoeide
kosten. In dit kader is een belangrijke overweging om de kosten van de herindeling
niet vanuit het Rijk te inventariseren, omdat het tot de autonomie van de
gemeenten behoort hoe zij invulling willen geven aan het herindelingsproces.
Dit heeft tevens betrekking op beslissingen betreffende de inzet van ambtelijke
en externe krachten. Indien sprake is van excessieve uitgaven
op dit gebied, dan zal de provinciale toezichthouder dergelijke uitgaven echter
wel opmerken.De leden van de fracties van D66 en de OSF vroegen voor welke te vormen
combinaties van huidige gemeenten geldt, dat zij na de samenvoeging een kleinere
uitkering uit het gemeentefonds krijgen dan zij nu gezamenlijk ontvangen.
Tevens vroegen deze leden hoeveel de gemeenten daardoor moeten inleveren.
De algemene uitkering van de meeste nieuwe gemeenten zal enigszins lager uitvallen
dan de som van de samenstellende delen. Dit is vooral terug te voeren op het
wegvallen van de vaste bedragen van de afzonderlijke gemeenten alsmede op
de verlaging van de schaalfactor sociale dienst. Binnen de verdeelsystematiek
van het gemeentefonds zijn dit maatstaven die bedoeld zijn om de negatieve
financiële effecten van kleinschaligheid te compenseren. Uiteraard vervalt
de noodzaak van zo'n compensatie bij schaalvergroting van gemeenten. Voor
het overige is de algemene uitkering ongevoelig voor herindelingen. Gemiddeld
gaat het om een verlaging van de algemene uitkering van ongeveer 2%. Aangenomen
mag worden dat de nieuwe gemeenten dit effect kunnen opvangen door besparingen
binnen hun organisaties. De extra kosten van kleinschaligheid vallen immers
ook weg.Onderstaande tabel geeft de meest actuele raming van de effecten voor
de algemene uitkering voor alle nieuwe gemeenten in vergelijking met de algemene
uitkering van de samenstellende gemeenten. De tabel geeft de bedragen van
de maatstaf herindeling over de gehele periode van vier jaren.Raming van de effecten op de algemene uitkering (in miljoenen €)Nieuwe gemeentenEffect algemene uitkeringMaatstaf herindeling Aalten– 0,3 mln + 2,6 mln Berkelland– 1,1 mln + 8,2 mln Bronckhorst– 1,3 mln +10,0 mln Deventer– 0,4 mln+ 2,4 mlnDoetinchem– 0,4 mln+ 2,5 mln Groenlo– 0,3 mln+ 2,7 mln Lochem– 0,4 mln+ 3,0 mlnMontferland– 0,4 mln+ 3,2 mln Oude IJsselstreek– 0,3 mln + 3,4 mln Zevenaar– 0,3 mln + 2,4 mlnZutphen±
0,0 mln+ 2,7 mln Totaal– 5,2 mln +43,1 mlnVanuit het Rijk hebben geen onderzoeken plaatsgevonden, die betrekking
hadden op het daadwerkelijk afnemen van de omvang en de kosten van de ambtelijke
apparaten na herindeling, in antwoord op de vraag van de leden van de fracties
van D66 en de OSF. Deze leden vroegen in dit kader of niet een tegengesteld
effect kan optreden, omdat opschaling juist tot meer specialisatie kan leiden.
De nieuwe gemeente heeft de verantwoordelijkheid om de organisatie zodanig
in te richten, dat op een adequate en gedegen wijze de maatschappelijke en
bestuurlijke opgaven opgepakt worden. Vanuit die hoedanigheid zijn gemeenten
het meest aangewezen om te evalueren of de bijeenvoeging van de ambtelijke
organisaties tot een kostenbesparing heeft geleid. Het bereiken van kostenbesparing
kan een proces van enige jaren zijn. De maatstaf kosten herindeling in de
eerste vier jaren is onder meer bedoeld om dit proces mogelijk te maken. Als
gemeenten na de herindeling de organisatie zodanig aanpassen, dat de nieuwe
gemeente aan haar maatschappelijke en bestuurlijke opgaven kan voldoen, dan
kan dit op onderdelen in de ambtelijke organisatie tot meer specialisatie
leiden. De evaluatie van de samenvoeging kan zich onder meer richten op de
mate en de consequenties van specialisatie voor de organisatie.
Een vaak gedeeld uitgangspunt is dat specialisatie tot kostenbesparing leidt,
omdat beleids- en uitvoeringsvraagstukken op een meer doeltreffende en efficiënte
wijze getackeld kunnen worden. Algemene uitgavenstijgingen van een nieuwe
gemeente hoeven niet per definitie te wijten zijn aan specialisatie, maar
kunnen ook een andere achtergrond hebben. In voorkomende gevallen zouden algemene
uitgavenstijgingen gebaseerd kunnen zijn op toegenomen ambities in het lokaal
beleid. Een dergelijk causaal verband is echter niet op voorhand te constateren.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20032004-28855-G.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl