Kredietcrisis; Brief minister over o.a. beloningsbeleid financiële ondernemingen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137909
 2009-2010
 
 31 371
 Kredietcrisis
 
 
 
 
 Nr. 
 284
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 24 november
2009
 
 In het algemeen overleg van 9 september 2009 over de kabinetsvisie toekomst financiële sector heb ik u toegezegd
inzicht te bieden in de omvang van de bonuspotten en u te informeren over
de reactie van de Autoriteit Financiële markten (»AFM») op
de code banken. Tevens heb ik tijdens de algemene financiële beschouwingen
van 30 september 2009 op het punt van het
beloningsbeleid nadere informatie toegezegd op de volgende onderdelen, welke
informatie is vervat in deze brief:
 – wettelijke bevoegdheden van de Nederlandsche bank («DNB»);
 – tijdspad van behandeling (nationale en internationale) initiatieven;
 – de mediaan van de relevante vergelijkingsgroep;
 – inzicht in de omvang van de bonuspotten.
 Wettelijke bevoegdheden DNB
 Hieronder ga ik in op de wettelijke bevoegdheden van DNB met betrekking
tot beheerst beloningsbeleid. In dit kader zet ik ook het relevante wettelijk
kader uiteen en maak ik van de gelegenheid gebruik enkele opmerkingen te maken
over een nadere wettelijke verankering van beheerst beloningsbeleid.
 
 Voor banken en enkele andere financiële ondernemingen die onder prudentieel
toezicht van DNB vallen, gelden uit hoofde van de Wet op het financieel toezicht
(«Wft») regels op het terrein van een beheerste bedrijfsvoering.
De hoofdregel is neergelegd in artikel 3:17, eerste lid, Wft en houdt in dat
een financiële onderneming de bedrijfsvoering op zodanige wijze inricht
dat deze een beheerste bedrijfsvoering waarborgt. Het tweede lid van artikel
3:17 Wft bepaalt dat met betrekking tot deze hoofdregel bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels worden gesteld. Meer in het bijzonder bepaalt
artikel 3:17, tweede lid, onderdeel c, Wft dat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur regels worden gesteld met betrekking tot de soliditeit van de
desbetreffende financiële ondernemingen, waaronder onder meer wordt verstaan
het beheersen van risico’s die de soliditeit van de financiële
onderneming kunnen aantasten. De betreffende regels zijn opgenomen
in het Besluit prudentiële regels Wft.
 
 Artikel 23 Besluit prudentiële regels Wft bepaalt dat de betreffende
financiële ondernemingen een beleid voeren dat is gericht op het beheersen
van relevante risico’s («risicobeheer» of «risicomanagement»).
Onder relevante risico’s worden blijkens artikel 23 Besluit prudentiële
regels Wft in het bijzonder verstaan het concentratierisico, krediet- en tegenpartijrisico,
liquiditeitsrisico, marktrisico, operationeel risico, renterisico, restrisico,
securitisatierisico en verzekeringsrisico. Uit de wetsgeschiedenis bij de
Wft alsmede uit de toelichting op de relevante bepalingen uit het Besluit
prudentiële regels Wft ten aanzien van een beheerste bedrijfsvoering
blijkt dat de regels omtrent een beheerste bedrijfsvoering principle based van aard zijn. Dit wil zeggen dat zij zijn gericht
op een bepaald doel, en dat zij niet in detail voorschrijven hoe dat doel
moet worden bereikt. Voor deze principle based benadering
is bewust gekozen, niet alleen opdat financiële ondernemingen de regels
kunnen toespitsen op hun specifieke bedrijfsmodel, maar óók
opdat zij bij het analyseren van de relevante risico’s nieuwe ontwikkelingen
kunnen meenemen.
 
 De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt dat onjuiste beloningsprikkels
kunnen leiden tot het nemen van excessieve risico’s. Deze notie wordt
nationaal en internationaal erkend, niet alleen overigens door regelgevers
en toezichthouders, maar ook door financiële ondernemingen zelf. Die
risico’s kunnen zich op verschillende terreinen manifesteren, onder
meer op het terrein van concentratierisico, krediet- en tegenpartijrisico
en liquiditeitsrisico. Gelet hierop mag worden verwacht dat de financiële
ondernemingen het bestrijden en beheersen van onjuiste beloningsprikkels verdisconteren
in hun beleid met betrekking tot een beheerste bedrijfsvoering. In de visie
van DNB zijn zij daartoe ook verplicht. Ik onderschrijf die opvatting volledig.
 
 Als financiële ondernemingen de verplichtingen uit hoofde van artikel
3:17 Wft niet naleven, dan kan DNB het volledige haar op basis van de Wft
ter beschikking staande arsenaal aan toezicht- en handhavingbevoegdheden inzetten.
Dat betekent onder meer dat zij aanwijzingen kan geven en boetes en lasten
onder dwangsom kan opleggen.
 
 In lijn met het voorgaande, wordt in de principes voor beheerst beloningsbeleid
van DNB en de AFM van 6 mei 2009 (de «Principes») vermeld
dat het beloningsbeleid van financiële ondernemingen onderdeel is van
het toezicht op de beheerste bedrijfsvoering. De Principes vormen het uitgangspunt
voor de wijze waarop DNB het onderwerp van beheerst beloningsbeleid benadert.
Zoals in de Principes tot uitdrukking is gebracht, wordt van financiële
ondernemingen verwacht dat zij de Principes hanteren als leidraad om hun beloningsbeleid
kritisch te beschouwen en waar nodig aan te passen. DNB zal op korte termijn
de inhoud van de Principes, aangepast aan de hand van de meest recente internationale
inzichten en ontwikkelingen (zoals bijvoorbeeld de FSB
Principles for Sound Compensation Practices – Implementation Standards van 25 september 2009, waarover hieronder meer), in de vorm
van een beleidsregel publiceren. In deze beleidsregel worden tevens de door
DNB opgestelde good practices, die de Principes
nader invullen, opgenomen waarover ik uw Kamer bij brief van 18 september
2009 reeds berichtte.
 
 Zoals ik uw Kamer eerder informeerde, wordt momenteel gewerkt aan een
nadere verankering van beheerst beloningsbeleid in regelgeving. In mijn brief
aan uw Kamer van 15 juni 2009 schreef ik
dat die verankering ten behoeve van het toezicht door de AFM op zodanige wijze
wordt vormgegeven dat zij over een concrete en brede toezicht- en handhavinggrondslag beschikt met betrekking tot alle relevante financiële ondernemingen
en financiële producten, ongeacht het gehanteerde distributiekanaal.
Deze grondslag voor de AFM zal waarschijnlijk worden opgenomen in het Besluit
Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft, aangezien het toezicht
van de AFM op beheerst beloningsbeleid vanzelfsprekend plaatsvindt binnen
de context van het gedragstoezicht. Ofschoon een explicitering van de verplichting
tot het voeren van een beheerst beloningsbeleid, zoals hiervoor is toegelicht,
vanuit het typische prudentiële toezichtperspectief niet noodzakelijk
is, ben ik voornemens om in het Besluit prudentiële regels Wft expliciete
en specifieke regels op te nemen ter zake van beheerst beloningsbeleid.
 
 De belangrijkste reden hiervoor is dat ik het wenselijk acht dat de regels
omtrent een beheerst beloningsbeleid vanuit gedragsperspectief en prudentieel
perspectief een consistente wettelijke basis hebben. Het zal immers vaak voorkomen
dat financiële ondernemingen, zoals banken, bij de vormgeving van hun
beloningsbeleid rekening moeten houden met beide toezichtperspectieven (gedrag
en prudentieel). Daarbij dient te worden bedacht dat de doelstellingen van
de beide sets van regels – kort gezegd: vermijding van beloningsprikkels
die (kunnen) leiden tot onverantwoorde risico’s respectievelijk onzorgvuldige
klantbehandeling – in de praktijk veelal hand in hand gaan, doordat
structurele veronachtzaming van het klantbelang een gevaar kan opleveren voor
de soliditeit van de financiële onderneming. De (nadere) verankering
in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft en het Besluit
prudentiële regels Wft zullen dan ook zoveel mogelijk op dezelfde wijze
worden vormgegeven. Ik streef ernaar om de nieuwe regels ter (nadere) verankering
van beheerst beloningsbeleid begin volgend jaar ter consultatie aan de markt
voor te leggen.
 
 Zoals hierna zal worden toegelicht, wordt op dit moment in Brussel gewerkt
aan diverse initiatieven voor regelgeving ter zake van beheerst beloningsbeleid,
waaronder een aanpassing van de richtlijn kapitaaleisen. Bezien moet nog worden
in hoeverre en op welke wijze die regels in Nederlandse regelgeving (moeten)
worden geïmplementeerd.
 Tijdspad van behandeling initiatieven
 Internationaal
 In april 2009 heeft de Financial Stability Board
(«FSB») de «Principals for sound compensation practices»
gepubliceerd. Deze negen principes waren in vrij algemene bewoordingen geformuleerd,
waardoor ze al snel werden ingehaald door het publieke debat over het beloningsbeleid.
Na daartoe te zijn opgeroepen door de G20 heeft de FSB eind september 2009
de «implementation standards» geformuleerd waarin de eerder uitgegeven
principes in meer detail werden uitgewerkt. Tijdens de G20 top in Pittsburgh
zijn de FSB beloningsprincipes bekrachtigd en is nogmaals het belang benadrukt
van het hervormen van het huidige beloningsbeleid bij financiële instellingen
en de implementatie van de FSB principes. Belangrijke elementen uit de FSB
principes zijn: i) het tegengaan van het uitkeren van meerjarige gegarandeerde
bonussen, ii) het uitstellen van de uitbetaling van een substantieel deel
van de bonussen over een periode van tenminste drie jaren en iii) het geven
van meer openheid over het gevoerde beloningsbeleid.
 
 De FSB principes worden door Europa als uitgangspunt gehanteerd bij het
formuleren van beloningsprincipes in de verschillende Europese richtlijnen.
De eerste richtlijn waarin de FSB beloningsprincipes zijn opgenomen is het
voorstel tot wijziging van de Europese Capital Requirements
Directive («CRD»), welke van toepassing is op banken
en beleggingsondernemingen. Ter nadere invulling van de FSB principes
voorziet dit voorstel tevens in aanvullende openbaarmakingsbepalingen aangaande
het beloningsbeleid en dient de toezichthouder instellingen te verplichten
de variabele beloning te beperken wanneer dit inconsistent is met het onderhouden
van een gezonde kapitaalbasis. Dit voorstel is tijdens de Ecofin-raad van
10 november jl. aangenomen en zal binnenkort worden besproken in het
Europees Parlement. Het voorstel dient niet later dan 1 januari 2011
door de lidstaten te zijn geïmplementeerd.
 
 Niet alleen bij banken en beleggingsondernemingen, maar ook bij beleggingsfondsen
hebben perverse beloningsprikkels bijgedragen aan het nemen van excessieve
risico’s. Daarom heb ik mij ervoor ingezet dat ook in de nieuwe Europese Alternative Investment Fund Managers Directive («AIFMD»)
beloningsbepalingen worden opgenomen. Hierbij zullen de FSB beloningsprincipes
tevens als uitgangspunt dienen. Evenals bij banken pleit ik ook voor aanvullende
openbaarmakingsbepalingen aangaande het beloningsbeleid in de AIFMD. De AIFMD
zal van toepassing zijn op beheerders van alternatieve beleggingsfondsen zoals
hedgefondsen. Deze nieuwe richtlijn is onderwerp van lopende onderhandelingen,
waardoor het op dit moment nog niet mogelijk is om aan te geven wanneer deze
in nationale wet- en regelgeving geïmplementeerd moet zijn. In de recent
aangenomen Solvency II richtlijn voor verzekeraars zijn geen beloningsprincipes
opgenomen. Het ligt echter in de lijn der verwachtingen dat ook deze richtlijn
binnen afzienbare termijn zal worden aangevuld met de FSB beloningsprincipes.
 
 Ondanks de vele internationale initiatieven blijft Nederland in internationaal
verband bepleiten dat alle G20 en Europese landen de FSB principes zullen
implementeren om de excessieve beloningen tegen te gaan en een gelijk speelveld
te creëren. Daarnaast is de FSB door de G20 opgeroepen om de wereldwijde
implementatie van haar beloningsprincipes te monitoren.
 Nationaal
 De code banken treedt in werking op 1 januari 2010. De code gaat
ervan uit dat banken in hun jaarverslag over de boekjaren vanaf 1 januari
2010 verantwoording afleggen over de naleving van de code banken. Gelet op
het gegeven dat het jaarverslag over 2010 na afloop van het boekjaar wordt
opgesteld, zullen banken voor het eerst op basis van de code banken kunnen
rapporteren in de periode van de algemene vergaderingen in het voorjaar van
2011. Vooruitlopend daarop worden banken evenwel in de code opgeroepen over
het boekjaar 2009 op hun website verslag te doen van de voorbereidende stappen
die de banken in 2009 hebben getroffen om de code banken vanaf 1 januari
2010 te kunnen toepassen. Het kabinet streeft ernaar de wettelijke verankering
van de code banken eveneens per 1 januari 2010 in werking te laten treden.
 
 De AFM heeft in een reactie op het rapport van de commissie-Maas aangegeven
dat het rapport perspectief biedt op een cultuuromslag bij banken, hetgeen
zij toejuicht, maar dat het centraal stellen van het belang van de klant niet
nader is uitgewerkt. Tijdens het algemeen overleg
van 9 september 2009 heb ik uw Kamer toegezegd bij de AFM na te gaan
of haar bezwaren op dit punt zijn weggenomen in de code banken.
 
 De AFM heeft laten weten dat de bancaire sector met de code banken naar
haar oordeel een stap in de goede richting heeft gezet. In een aantal principes
uit de code is het klantbelang expliciet als aandachtspunt geformuleerd. Zo
is in de code banken opgenomen dat de zorgplicht jegens de klant in de cultuur
van de bank wordt verankerd (principe 3.2.2), de zorgplicht van
de klant expliciet onderdeel uitmaakt van de permanente educatie van leden
van de raad van commissarissen en de raad van bestuur (principes 2.1.8 en
3.1.3) en in het product goedkeuringsproces breed getoetst wordt op aspecten
van zorgplicht (principe 4.5). Het komt er nu – naar het oordeel van
de AFM én het kabinet – op aan dat de banken ook daadwerkelijk
praktische stappen ondernemen om ook in de productontwikkeling en de dienstverlening
het klantbelang in ogenschouw te nemen door bijvoorbeeld integrale verbeteringsprogramma’s
op te zetten en door te voeren, gericht op klantgerichte productontwikkeling,
distributie en advies. Desalniettemin zie ik aanleiding, zoals ik uw Kamer
bij brief van 24 augustus 2009 heb bericht,
om het aspect van klantbelang in overleg met de AFM en de financiële
sector nader onder de loep te nemen. In de brieven die uw Kamer heeft verzocht
te ontvangen voor het algemeen overleg over financiële dienstverlening
op 3 december aanstaande, zal ik nader op dit overleg met de AFM ingaan.
 Bepaling mediaan
 Ik heb uw Kamer tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen toegezegd nader in te gaan op het principe in de code
banken (6.3.1) dat het totale inkomen van bankbestuurders zich iets beneden
de mediaan van vergelijkbare functies binnen en buiten de financiële
sector ligt (rekening houdend met de relevante internationale context). In
het bijzonder heeft uw Kamer inzicht gevraagd in de relevante vergelijkingsgroep
voor de bepaling van de mediaan.
 
 De primaire verantwoordelijkheid voor het beloningsbeleid en de beloningen
van bestuurders ligt bij de raden van commissarissen en, in het verlengde
daarvan, de aandeelhouders van banken. Voor de
bepaling van de mediaan zal worden gekeken naar relevante vergelijkingsgroepen
qua functies en ondernemingen. Daartoe wordt een arbeidsmarktreferentiegroep
samengesteld. Bij de samenstelling van die groep zal niet alleen worden gekeken
naar vergelijkbare functies binnen de financiële sector, maar ook daarbuiten
(zo kan bij een beursgenoteerde bank bijvoorbeeld ook worden gekeken naar
qua omvang vergelijkbare beursgenoteerde ondernemingen). Door de mediaan te
koppelen aan vergelijkbare functies ook buiten de financiële sector,
blijft de loonontwikkeling binnen bepaalde marges. Ook de beloningen van vergelijkbare
functies in het buitenland kunnen relevant zijn. De relevante vergelijkingsgroep
verschilt van bank tot bank. Dit hangt af van onder meer de omvang en aard
van de activiteiten die de instelling ontplooit, het gebied waarop deze activiteiten
plaatsvinden en het al dan niet beursgenoteerde karakter. Zo zal een kleine
lokale bank een andere vergelijkingsgroep hebben dan een internationaal opererende
beursgenoteerde bank. Er is dus niet één referentiegroep vast
te stellen.
 
 Met het principe uit de code banken ten aanzien van de mediaan wordt een
absoluut maximum gesteld aan de beloningen van bestuursleden. Dit is een unieke
stap waar ons ook elders geen vergelijkbare praktijk van bekend is. Maar deze
stap is zeker niet de enige stap naar de politieke en maatschappelijke roep
om een beheerst en duurzaam beloningsbeleid in de financiële sector.
Het principe strekt ertoe te bewerkstelligen dat de beloningen van bankbestuurders
de ontwikkeling in de markt volgen en daar nadrukkelijk niet op vooruit lopen
(trendvolgend in plaats van trendzettend). Dit is een kentering ten opzichte
van de gangbare praktijk van beloningen van bestuurders, waarbij de mediaan
in bepaalde gevallen werd aangewend om te zorgen dat het beloningsniveau bij
een bedrijf hoger lag dan dat van vergelijkbare functies bij andere ondernemingen.
 
 De algemene vergadering van aandeelhouders stelt het beloningsbeleid vast,
waarin het beloningniveau wordt opgenomen dat volgt uit voornoemde
arbeidsmarktvergelijking. De raad van commissarissen van de bank is doorgaans
verantwoordelijk voor het uitvoeren van het vastgestelde beloningsbeleid.
In hun jaarverslag leggen banken verantwoording af over naleving van de (belonings)principes
uit de code via het «pas toe of leg uit-beginsel». De stakeholders
(onder andere aandeelhouders en klanten) kunnen gevolgen verbinden aan de
naleving van de code door een bank. De toezichthouders kunnen deze verantwoording
in het jaarverslag ook in hun toezicht betrekken en hieraan, indien nodig,
consequenties verbinden.
 
 Het komt er nu op aan dat de banken de principes, waaronder die over de
mediaan, ook in de praktijk gaan brengen. De eerste signalen lijken in ieder
geval positief. Bij SNS-REAAL heeft de raad van commissarissen een voorstel
gedaan dat in lijn is met de code banken en neerkomt op een matiging van 30%
van het totale inkomen van de Chief Executive Officer ten opzichte van dat
van zijn voorganger (en 12 tot 17% voor de overige bestuursleden).
Zo ligt de totale bezoldiging van bestuursleden ingevolge dit voorstel beneden
de mediaan in een arbeidsmarktreferentiegroep met zowel financiële als
niet-financiële vergelijkbare instellingen als SNS-REAAL en is de variabele
beloning gemaximeerd op 100%.
 Bonuspotten
 Op 9 september jl. heeft de heer Tang kamervragen gesteld over de omvang van de bonuspotten bij banken. Bij beantwoording
van deze vragen heb ik aangegeven de totale omvang van de bonuspotten niet
te kennen. Ook DNB heeft geen inzicht in de omvang van de bonuspotten of de
verdeling ervan. Dit vormde ook geen onderdeel van het onderzoek van DNB naar
de beloningspraktijken bij de Nederlandse financiële ondernemingen, welke
ik u bij brief van 18 september jl. heb toegezonden. Bovendien kennen
niet alle banken de systematiek van een bonuspot. Vanuit het oogpunt van het
voorkomen van ongewenste prikkelwerking (prudentiële en gedragsaspecten)
is de verhouding tussen vast salaris en variabele beloning mijns inziens een
relevanter gegeven dan de totale omvang van de bonussen. Het toezicht van
DNB en de AFM op het beloningsbeleid van financiële instellingen richt
zich dan ook op die ongewenste prikkelwerking. Het gaat daarbij om alle werknemers
en bestuurders, wier beloning voor een significant deel bestaat of kan bestaan
uit variabele beloning, aangezien bij hen het risico van ongewenste prikkelwerking
bestaat.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 
 
 
 Verslg van een algemeen overleg van 9 september 2009 (Kamerstukken
II 2009/10, 31 371, nr. 265).
 
 
 Handelingen II 2009–2010, nr. 8, pag. 491–531.
 
 
 Kamerstukken II 2008–2009, 31 371, nr. 215.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 248.
 
 
 Brief minister van Financiën van 24 augustus 2009 (Kamerstukken
II 2008/09, 31 371, nr. 248).
 
 
 Handelingen II 2009–2010, nr. 8, pag. 491–531.
 
 
 Afhankelijk van met name de rechtsvorm van de bank kan in plaats van de
raad van commissarissen ook een raad van toezicht voorkomen.
 
 
 Aanhangsel handelingen, 2009–2010, nr. 374, blz. 799.