Fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28207, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-02-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28207 nr. 1

28-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgave 1. MANAGEMENTSAMENVATTINGVeranderend landbouw- en natuurbeleidFiscaal beleidsinstrumentariumGenerieke fiscale faciliteitenSpecifieke fiscale faciliteitenCapita2. INLEIDING3. HOOFDLIJNEN LANDBOUW- EN NATUURBELEID3.1 Inleiding3.2 Europees landbouwbeleid3.3 Landbouw- en natuurbeleid in Nederland3.3.1 Landbouwbeleid3.3.2 Natuur4. INKOMENSPOSITIE EN FISCALITEIT4.1 InleidingTabel 4.1: aantal en netto winst van zelfstandigen in
de landbouw (incl. visserij en bosbouw) en overig Tabel 4.2: inkomen per ondernemer in de land- en tuinbouw
(maal € 1 000) Tabel 4.3: uitsplitsing ondernemers met en zonder zelfstandigenaftrek 4.2 Fiscale winstpositieTabel 4.4: analyse belastbaar inkomen in land- en tuinbouw
en in andere sectoren (maal € 1 000) Tabel 4.5: opbouw netto besteedbaar inkomen in land- en
tuinbouw en in andere sectoren (maal € 1 000) 4.3 Overige bestanddelen van het inkomen van zelfstandigen
in box I4.4 Afgedragen belasting per box en heffingskortingenTabel 4.6: belastingheffing en heffingskortingen land-
en tuinbouw en andere sectoren 4.5 Conclusies5. INVENTARISATIE SPECIFIEKE FACILITEITEN5.1 Inkomstenbelasting5.1.1 LandbouwvrijstellingWerkingMotiveringRelatie met de grondmarkt5.1.2 BosbouwvrijstellingWerkingMotiveringPraktische knelpunten5.1.3 Vrijstelling subsidies bos- en natuurWerkingMotivering5.1.4 Vrijstellingen box III voor bos- en natuurterreinen5.1.5 Pachtersvoordeel5.1.6 MIA Landbouw5.2 Omzetbelasting5.2.1 De landbouwregelingWerking landbouwregelingMotivering landbouwregeling (de verrekenconstructie)5.2.2 Verlaagd BTW-tarief landbouw-inputgoederen5.3 Overdrachtsbelasting5.3.1 Werking en doel specifieke vrijstellingen overdrachtsbelastingCluster structuurverbetering in de landbouwsectorMotiveringCluster ontwikkeling en instandhouding van bos en natuurMotivering5.3.2 Vereenvoudiging bestaande vrijstellingenStroomlijnen van bestaande vrijstellingenAlgehele vrijstelling voor cultuurgrond5.4 Onroerende zaakbelasting5.4.1 cultuurgrondvrijstelling5.4.2 Vrijstelling voor kassen en ondergrond5.4.3 Vrijstelling van ongebouwde eigendommen op Natuurschoonwetlandgoederen
en vrijstelling van natuurterreinen5.5 Invorderingswet 1990 en Successiewet 19565.6 Regulerende energiebelasting6. CAPITA SELECTA6.1 Inleiding6.2 Nota grondbeleid6.2.1 Inleiding6.2.2 Stakingswinst6.2.3 OverdrachtsbelastingVerplaatsing vanuit beoogd EHS-gebied.6.2.4 Doorschuiven bij overheidsingrijpen6.2.5 Grondmarkt, herinvesteringsreserve en vrijstelling
in de overdrachtsbelasting6.3 ContinueringsvrijstellingWerking continueringsvrijstellingBeoordelingTerugbetaling van de continueringsvrijstelling door de
verkoperTerugbetaling van de continueringsvrijstelling door de
koperConclusie6.4 Waterschapsfinanciering6.5 Bestrijdingsmiddelenheffing6.6 Fiscaliteit en natuurbeleidOverleg met uitvoerende organisaties6.7 Bosbouwsubsidies6.8 Waarderingsgrondslag voor verpachte gronden in box
IIIEvaluatie6.9 Duurzame ondernemingsaftrek (DOA)Afkortingenlijst BIJLAGE 11.1 Inleiding1.2 Inkomstenbelasting1.2.1 De start van een (landbouw)bedrijf1.2.2 De uitoefening van een (landbouw)bedrijfInleidingWinstberekeningInvesteren/bedrijfsmiddelen1.2.3 Staking/overdracht van de ondernemingInleidingGehele of gedeeltelijke staking (algemeen)Staking door overlijden of echtscheidingStaking door overdracht van het bedrijfStaking door verplaatsing1.2.4 Bos en natuur1.3 Overdrachtsbelasting1.3.1 Start van een landbouwbedrijf1.3.2 Uitoefening (land)bouwbedrijfMutatiesVerplaatsing1.3.3 Overdracht landbouwbedrijf1.3.4 Bos en natuur1.4 Onroerende-zaakbelastingen1.4.1 Uitoefening (land)bouwbedrijf1.4.2 Bos en natuur1.5 Omzetbelasting1.5.1 Uitoefening (landbouw)onderneming1.6 Loonbelasting1.6.1 Uitoefening (landbouw)onderneming1.7 Regulerende Energie Belasting (REB)1.7.1 Uitoefening van de onderneming1.7.2 Bos en natuur1.8 Grondwaterbelasting1.9 Successiewet 19561.9.1 Staking/overdracht van de onderneming1.9.2 Bos en natuur1.10 VennootschapsbelastingAlgemeen1.11 CrisisbeheersingBIJLAGE 2Europees kader2.2.1 Algemeen2.2.2 Landbouw2.2.3 Cumulatie van steun2.2.4 Nederland
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28207Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 151 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 207Fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleidnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN EN DE MINISTER EN
DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 januari 2002Conform onze eerder aan u gedane toezeggingen, bieden wij u hierbij de
notitie fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid aan.De Staatssecretaris van Financiën,W. J. BosDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,L. J. BrinkhorstDe Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,G. H. Faber Inhoudsopgave 1Managementsamenvatting3   2Inleiding4   3Hoofdlijnen landbouw- en natuurbeleid53.1Inleiding5 3.2Europees landbouwbeleid5 3.3Landbouw- en natuurbeleid in Nederland6    4Fiscaliteit en inkomenspositie74.1Inleiding7 4.2Fiscale winstpositie11 4.3Overige bestanddelen van het inkomen
van zelfstandigen in box I13 4.4Afgedragen belasting per box en
heffingskortingen14 4.5Conclusies14   5Inventarisatie specifieke faciliteiten155.1Inkomstenbelasting16 5.2Omzetbelasting195.3Overdrachtsbelasting20 5.4Onroerende zaakbelasting23 5.5Invorderingswet 1990 en Successiewet
195625 5.6Regulerende Energie Belasting25   6.Capita Selecta266.1Inleiding26 6.2Nota grondbeleid266.3Continueringsvrijstelling296.4Waterschapsfinanciering306.5Bestrijdingsmiddelenheffing31 6.6Fiscaliteit en natuur32 6.7Bosbouwsubsidies336.8Waarderingsgrondslag voor verpachte
gronden in box III346.9Duurzame ondernemingsaftrek35     Lijst met afkortingen36    Bijlage 1: inventarisatie van bestaande fiscale faciliteiten relevant
voor de agrarische sector37 Bijlage 2: europees kader531. MANAGEMENTSAMENVATTINGNederland: 16 miljoen inwoners, landoppervlak 33 939 vierkante kilometer
waarvan: 23 000 vierkante kilometer landbouwgrond, 3350 vierkante kilometer
bos en 1150 vierkante kilometer natuur. Bij elkaar zo'n 27 500 vierkante
kilometer (81%) landelijk gebied.Veranderend landbouw- en natuurbeleidIn de jaren vijftig heeft de Nederlandse landbouw zich, in de pas met
ontwikkelingen elders in Europa, een bijzondere positie verworven. Deze positie
werd mede ingegeven door de gedachte dat we te allen tijde voor onszelf moeten
kunnen zorgen. Zo kon een landbouwbeleid wortel schieten dat was ingebed in
de verplichtingen van de verzorgingsstaat, weg van de werking van de markt.
Inmiddels hebben zich verschuivingen voorgedaan; de positie van de landbouwsector
verandert. De consument eist aandacht voor het milieu en voor dierenwelzijn,
en heeft behoefte aan meer bos, natuur en landschap vanwege de toegenomen
verstedelijking. De komende jaren moet er onder meer 130 000 hectare
aan landbouwgrond worden aangekocht om te worden omgevormd tot natuur en bos.
Daarnaast worden aan de agrarische ondernemer steeds strengere eisen gesteld
op het gebied van milieu en productkwaliteit. Duurzaam ondernemen wordt steeds
belangrijker. Verder is schaalvergroting van bedrijven een tendens, om zo
het bedrijf voldoende levensvatbaar te houden. Ook heeft de overheid een in
het algemeen meer terughoudende houding ingenomen ten opzichte van het steunen
van specifieke sectoren. Tenslotte zijn ook veranderende internationale verhoudingen
van invloed op de positie van de Nederlandse landbouwsector. Deze ontwikkelingen
dwingen tot een herstructurering van de agrarische sector. Het is de taak
van de overheid om mee te veranderen. Niet klakkeloos, wel vastberaden en
met een duurzame visie.Fiscaal beleidsinstrumentariumOm het beleid handen en voeten te geven, zijn beleidsinstrumenten onontbeerlijk.
Daartoe staat het kabinet een fors arsenaal aan middelen ter beschikking.
Dit loopt van het geven van voorlichting, via het sluiten van convenanten
en de inzet van financiële prikkels tot geboden en verboden in wetten.
In deze nota staat het fiscale beleidsinstrumentarium centraal. Landbouwers
maken net als andere ondernemers gebruik van generieke fiscale faciliteiten,
zoals de ondernemersaftrek en de investeringsaftrek. Daarnaast zijn er in
de fiscale wetgeving een aantal specifiek op de agrarische sector toegesneden,
faciliteiten opgenomen.Generieke fiscale faciliteitenSinds 1997 is het gemiddelde inkomen van zelfstandigen in de land- en
tuinbouw afgenomen. De oorzaken van deze ontwikkeling zijn ongunstige prijsontwikkelingen,
stijgende financieringslasten en incidentele factoren. In de tuinbouw ligt
het gemiddelde inkomen duidelijk hoger dan in de rest van de sector, en ontwikkelt
bovendien het inkomen zich in de loop van de tijd aanzienlijk gunstiger.In vergelijking met zelfstandigen in andere sectoren ligt de gemiddelde
winst in de land- en tuinbouw lager. Gesuggereerd is wel, dat agrarische ondernemers
hierdoor minder dan andere zelfstandig ondernemers voordeel hebben van ondernemersfaciliteiten
in de inkomstenbelasting.In de praktijk blijkt echter, dat er door de agrarische sector een relatief
groot gebruik van fiscale ondernemersfaciliteiten in de inkomstenbelasting
wordt gemaakt. Dit zorgt voor een lagere gemiddelde belastingdruk, waardoor
het verschil in netto besteedbaar inkomen tussen landbouwers en
overige zelfstandigen beperkt blijft. Daarbij is in de vergelijking nog geen
rekening gehouden met specifieke faciliteiten voor de landbouw.Overigens betekent de inkomensontwikkeling in de agrarische sector en
het gegeven dat jaarlijks een substantiële groep geen of nauwelijks belasting
betaalt, dat faciliteiten die via de fiscale weg verstrekt worden niet de
gehele agrarische sector zullen bereiken. Subsidies bieden hier meer mogelijkheden,
maar zullen wel altijd onderworpen zijn aan het Europese steunkader.Specifieke fiscale faciliteitenIn de belastingwetgeving zijn diverse specifiek op de agrarische sector
toegesneden fiscale faciliteiten opgenomen. Daarmee heeft de agrarische sector
zich ten opzichte van de meeste andere sectoren een uitzonderingspositie verworven.
In deze nota zijn deze specifieke faciliteiten geïnventariseerd. Niet
ingegaan wordt op de gevolgen van eventuele aanpassingen van de faciliteiten.
Overigens kunnen aanpassingen ruimte opleveren die beschikbaar is voor nieuw
beleid bijvoorbeeld met name voor landbouwbeleid, natuurbeleid en plattelandsontwikkeling.CapitaMede naar aanleiding van een aantal toezeggingen aan de Tweede Kamer is
in de onderhavige nota aandacht besteed aan een aantal onderwerpen die samenhang
vertonen met het nieuwe landbouw- en natuurbeleid. In dit kader is allereerst
de relatie tussen fiscaliteit en grondbeleid belicht. Naar aanleiding van
deze analyse kan overwogen worden om de herinvesteringsreserve in de inkomstenbelasting
voor wat betreft cultuurgrond te beperken tot agrarische winsten. Voorts wordt
invoering van een continueringsvrijstelling, zoals voorgesteld door het Nederlands
Agrarisch Jongeren Kontakt, door het kabinet afgewezen. Op het punt van de
waterschapsfinanciering is de actuele stand van zaken weergegeven, dat geldt
ook voor de aspecten van een mogelijke introductie van een bestrijdingsmiddelenheffing.
In kort bestek is voorts aangegeven welke fiscale maatregelen voor het natuurbeleid
zijn getroffen. Tot slot is aandacht besteed aan belastbaarheid van bosbouwsusbidies,
zoals aangegeven in antwoorden op kamervragen te dien aanzien. Mede in verband
met het voorkomen van langdurige onzekerheid is gekozen voor een praktische
oplossing van deze problematiek. Besloten is, onder voorbehoud van goedkeuring
door de Europese Commissie, de in de inkomstenbelasting opgenomen vrijstelling
voor subsidies die zien op de instandhouding van bos en natuur aan te passen
zodanig dat de aangewezen subsidies voortaan volledig zijn vrijgesteld (in
plaats van een vrijstelling tot 90%). Daarnaast is aandacht besteed aan de
wijze waarop op een praktische manier de waarde in het economisch verkeer
van verpachte grond in box III zou kunnen worden bepaald. Tot slot is opgemerkt
dat de Europese Commissie kritisch staat ten opzichte van toepassing van de
duurzame ondernemingsaftrek (DOA) op duurzame landbouw. Mocht het overleg
met de Europese Commissie onvoldoende opleveren, dan zal worden bezien of
het, mede gelet op het Europese steunkader, mogelijk is om op andere wijze,
bijvoorbeeld door uitbreiding van reeds bestaande faciliteiten, een stimulans
te geven.2. INLEIDINGDe in de loop der tijd ontstane relatie tussen het landbouw- en natuurbeleid
en de fiscaliteit is veelomvattend. In deze nota is deze relatie bezien met
het oog op de toekomst. Daar is het ook de tijd voor, getuige de veranderingen
die zich in de sectoren zelf voor (gaan) doen, zowel nationaal
als op Europese schaal. De nota is opgesteld naar aanleiding van een toezegging
aan de Tweede Kamer en heeft met name een inventariserend karakter.In hoofdstuk 3 wordt in kort bestek het nieuwe landbouw- en natuurbeleid
geschetst. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de inkomensontwikkeling in de
landbouwsector en de mate waarin landbouwers ten opzichte van overige zelfstandigen
gebruik maken van generieke fiscale faciliteiten in de inkomstenbelasting.
In hoofdstuk 5 worden de specifiek op de agrarische sector toegesneden faciliteiten
belicht. Niet ingegaan wordt op de gevolgen van eventuele aanpassingen van
de faciliteiten. Overigens kunnen aanpassingen ruimte opleveren die beschikbaar
is voor nieuw beleid bijvoorbeeld met name voor landbouwbeleid, natuurbeleid
en plattelandsontwikkeling.Vervolgens komen in hoofdstuk 6 naar aanleiding van onder meer toezeggingen
aan de Tweede Kamer enkele specifieke onderwerpen aan bod die mede verband
houden met het landbouw- en natuurbeleid. Bijlage 1 bevat een globale beschrijving
van de voor de agrarische sector meest relevante generieke en specifieke fiscale
faciliteiten. In bijlage 2 is het Europese (steun)kader voor de landbouwsector
weergegeven.3. HOOFDLIJNEN LANDBOUW- EN NATUURBELEID3.1 InleidingMet de beperkte hoeveelheid grond die Nederland ter beschikking staat
moet ruimte gevonden worden voor wonen, werken, infra-structuur, recreatie,
bos, natuur, en landbouw. Door de ruimtevraag van de niet-landbouwsectoren
zal het landbouwareaal in de komende 30 jaar, afhankelijk van het CPB-scenario,
afnemen met 170 000 tot 475 000 hectare. Tegelijkertijd wordt van
de sector gevraagd dat zij omschakelt op duurzame productie. Ook zijn ingrijpende
herstructureringen in de sector voorzien. In de landbouw is vaak sprake van
een lage rentabiliteit. Gelet op het voorgaande zal naar verwachting het aantal
landbouwbedrijven op termijn sneller afnemen dan tot nu toe het geval is geweest.
Het kabinetsbeleid richt zich voorts op versterking en verduurzaming van natuur,
bos en landschap.Hierna wordt kort aangegeven hoe de beleidsprioriteiten van het landbouwen
natuurbeleid, mede in het licht van de hiervoor geschetste ontwikkelingen,
momenteel zijn ingevuld.3.2 Europees landbouwbeleidHet Gemeenschappelijk Europees Landbouwbeleid (GLB) bevindt zich in een
overgangsfase. In de eerste plaats is er sprake van een overgang van prijssteun
naar directe inkomenssteun. De opvatting dat de overheid zich minder met productie
en consumptie van goederen moet bezighouden, maar zich moet richten op de
randvoorwaarden voor productie, speelt hierbij een rol. In de tweede plaats
is er sprake van grote aandacht voor groene thema's zoals plattelandsbeleid,
natuur- en milieubeleid. Op europees niveau wordt bijvoorbeeld de mogelijkheid
geboden om hectare toeslagen en dierpremies te koppelen aan randvoorwaarden
op het terrein van natuur en milieu. In de derde plaats is er in toenemende
mate aandacht voor de ethische thema's die met de landbouw samenhangen en
voedselveiligheid. 3.3 Landbouw- en natuurbeleid in NederlandDe hoofdlijnen van het landbouw- en natuurbeleid in Nederland zijn vastgelegd
in de Kabinetsnota's «Voedsel en groen», en «Natuur voor
mensen, mensen voor natuur». In het Structuurschema Groene Ruimte II
worden de hoofdlijnen van deze beide nota's ruimtelijk vertaald en geconcretiseerd.3.3.1 LandbouwbeleidMet betrekking tot de landbouw streeft de overheid naar duurzaam werkende,
op eigen kracht internationaal concurrerende sectoren, die midden in de samenleving
staan en toonaangevend zijn binnen Europa.Met het oog op ontwikkelingen aan de vraagzijde van de markt zullen veel
bedrijven zich meer moeten inzetten voor maatschappelijk verantwoord produceren
als sleutel tot succesvol ondernemen. Dit zal niet alleen vragen om een andere
houding en oriëntatie van de agrarische ondernemer op het eigen bedrijf,
in de samenwerking met ketenpartijen en naar de consumenten toe, maar ook
de nodige structurele vernieuwingen binnen de sector noodzakelijk maken.Ter stimulering van het noodzakelijke veranderingsproces heeft LNV de
volgende operationele doelstellingen geformuleerd (Nota: Voedsel en Groen,
LNV-begroting 2002).• Bevorderen van biologische landbouw, mede als motor van innovatie
voor de gehele landbouw.• Een beleid gericht op vermindering van de milieubelasting door
mest en ammoniak, gewasbescherming, energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen.• Bevorderen van het dierenwelzijn door het verbieden van misstanden,
alsmede het vergroten van transparantie en systeeminnovaties.• Het verhogen van het niveau van diergezondheid en een effectieve
bestrijding van dierziekten.• Bevorderen van de productie en de invoer van veilig voedsel.• Stimuleren van de vernieuwing in de keten met betrekking tot logistiek,
marketing , kwaliteit, garantiesystemen en informatievoorziening.• Ondersteunen van belangrijke processen van herstructurering in
de veehouderij, de glastuinbouw en de visserij.De toegenomen vraag naar grond voor niet-landbouwbestemmingen, gecombineerd
met het noodzakelijke veranderingsproces binnen de sector zelf, vergt herstructurering
van de landbouwsector. Het betreft daarbij vrijwel alle deelsectoren. Dit
gaat onder meer gepaard met bedrijfsverplaatsing, omschakeling naar andere
landbouwactiviteiten, bedrijfsoverdracht, aanpassing van de grondoppervlakte,
bedrijfsbeëindiging, investeringen, kostenbesparing en kwaliteitsverbetering,
functiewijziging gebouwen, omschakeling naar niet-landbouwactiviteiten, bijvoorbeeld
natuurbeheer of recreatie. Met name voor de dierlijke sector acht het kabinet,
op basis van het advies van de denkgroep-Wijffels, een ingrijpend herontwerp
van de structuur en werkwijze nodig.In de grondgebonden sectoren ligt de aanleiding vooral in de milieuproblematiek
(nitraatrichtlijn en gewasbeschermingsbeleid), de vermindering van de marktbescherming,
in bestemmingsverandering van landbouwgrond en in bescherming van natuur en
landschap. In de niet-grondgebonden sectoren ligt de aanleiding vooral in
de zorg in de maatschappij voor milieu en voor welzijn en gezondheid van dieren.
De aanpak van de herstructurering geschiedt voor een deel middels generieke
maatregelen (wettelijke maatregelen en financiële stimulansen) en voor een deel via gebiedsgerichte aanpak (reconstructie concentratiegebieden
intensieve veehouderij, landinrichtingsprojecten). De verwachting is dat als
gevolg van deze ontwikkelingen, een deel van de kleinere landbouwbedrijven
op niet al te lange termijn het bedrijf zal staken.3.3.2 NatuurVoor het natuurbeleid geldt als hoofddoelstelling: behoud, herstel, ontwikkeling
en duurzaam gebruik van natuur en landschap, als essentiële bijdrage
aan een leefbare en duurzame samenleving.Belangrijk speerpunt van het natuurbeleid binnen Nederland is de vorming
van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Uiteindelijk in 2018 (voor een aantal
natuurcategorieën in 2020) moet er een EHS op het land ontstaan van circa
750 000 ha, waarvan circa 90 000 ha bestaat uit beheersgebied met
hoofdfunctie landbouw1. De andere 660 000
ha heeft de hoofdfunctie natuur of bos. Ongeveer 125 000 hectare bos
wordt beheerd door particulieren. De helft van het particuliere bos is gerangschikt
onder de Natuurschoonwet 1928. Van de EHS en van overige groene doelen moet
de komende jaren nog 227 000 ha worden gerealiseerd. Hiervan zal ongeveer
130 000 ha, voornamelijk landbouwgrond, nog moeten worden aangekocht
en gesubsidieerd en in eigendom en beheer worden overgedragen aan Staatsbosbeheer,
Natuurmonumenten en de provinciale landschappen.Naast de EHS moet in totaal nog 33 000 hectare worden gerealiseerd
voor de aanleg van bos in het kader van de Strategische Groen Projecten (SGP).
Verder heeft de regering plannen om in het kader van de uitbreiding van hoogwaardig
groen in en om de stad nog 10 000 hectare te verwerven bovenop het reeds
bestaande beleid (15 000 ha).Naast het verwerven van hectaren voor de daadwerkelijke ontwikkeling van
natuur en bos, is er flankerend beleid dat zich richt op het behoud en de
versterking van landschappelijke en ecologische waarden in het landelijk gebied.
Dit beleid heeft bijvoorbeeld betrekking op het agrarische natuurbeheer, het
weidevogelbeheer en gerichte investeringen in kenmerkende landschapselementen.
Bij dit laatste onderdeel gaat het om 40 000 hectare aanleg, herstel
en beheer van dergelijke landschapselementen, waarmee, verspreid over een
areaal van minimaal 400 000 hectare agrarisch cultuurlandschap, een aanzienlijke
kwaliteitsverbetering zal kunnen worden bereikt. Hierdoor en door de aanleg
van fiets- en wandelpaden neemt de recreatieve beleving belangrijk toe. Dit
vormt ook de inzet bij de omslag van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
(EU) naar een gemeenschappelijk beleid voor het landelijk gebied.4. INKOMENSPOSITIE EN FISCALITEIT4.1 InleidingVoor ondernemers zijn in diverse fiscale regelingen faciliteiten opgenomen
die bijdragen aan het bevorderen van het ondernemersklimaat in Nederland.
Dat is van belang omdat ondernemerschap zorgt voor vernieuwing, werkgelegenheid
genereert en mensen in staat stelt zich te ontplooien.In de afgelopen jaren is er bewust voor gekozen om binnen de fiscaliteit
het accent te leggen op het scheppen van een goed klimaat voor de start en
ontwikkeling van een onderneming. Tegelijkertijd is het daarmee van minder
belang geworden dat een ondernemer die zijn onderneming staakt, recht krijgt
op fiscale faciliteiten. Verruimingen van de investeringsaftrek
en de doorschuifregeling, uitbreiding van de doelgroep van de regeling voor
durfkapitaal, introductie van de mogelijkheid om geruisloos terug te keren
uit de BV, omvorming van de vervangingsreserve in een herinvesteringsreserve
en verlaging van het tarief van de vennootschapsbelasting en het tarief van
de kapitaalsbelasting, zijn de laatste jaren ingevoerd ter stimulering van
het ondernemersklimaat. Een deel van deze faciliteiten is er tevens op gericht
ondernemers meer flexibiliteit te geven bij de vormgeving van hun onderneming.
Dit kan ook ten goede komen aan een versnelde realisatie van overheidsdoelen.
Een concreet voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de introductie van de herinvesteringsreserve
bij overheidsingrijpen.In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de fiscale en inkomenspositie van landen
tuinbouwondernemers. Centrale vraag daarbij is hoe het winstinkomen van land-
en tuinbouwondernemers zich verhoudt tot het winstinkomen van andere zelfstandigen,
zowel voor als na toepassing van fiscale ondernemersfaciliteiten. Hierbij
kan onderscheid gemaakt worden tussen generieke ondernemersfaciliteiten (toegankelijk
voor alle ondernemers) en specifieke ondernemersfaciliteiten (uitsluitend
toegankelijk voor land- en tuinbouwondernemers). Bij de algemene ondernemersfaciliteiten
gaat het vooral om de vraag of land- en tuinbouwondernemers daarvan in vergelijking
tot andere zelfstandigen meer of minder profijt hebben.De in dit hoofdstuk gepresenteerde analyses zijn gebaseerd op in geautomatiseerde
gegevensbestanden opgenomen inkomstenbelastinggegevens, aangevuld met gegevens
uit de Nationale Rekeningen van het CBS en gegevens van het LEI. Alle genoemde
bedragen en aantallen betreffen ramingen voor het jaar 2001, waarbij de inkomstenbelastinggegevens
betrekking hebben op het jaar 1997 en zijn opgehoogd om de situatie in 2001
te kunnen weergeven. Dat de gegevens betrekking hebben op één
belastingjaar (1997) kan de uitkomsten van de vergelijking van de inkomenspositie
van de verschillende zelfstandigen beïnvloeden. In het vervolg zal blijken
dat juist in 1997 de inkomens van zelfstandigen in de land- en tuinbouw het
hoogst waren in de periode 1995–2000. Voor de zelfstandigen in andere
sectoren was dat niet het geval.Er is geen informatie opgenomen over vermogenspositie en rentabiliteit.
Tevens is buiten beschouwing gelaten het relatief geringe aantal (5000) land-
en tuinbouwbedrijven dat onder de vennootschapsbelasting valt. In dit hoofdstuk
worden inkomens van zelfstandigen in de land- en tuinbouw vergeleken met inkomens
van zelfstandigen in andere sectoren. Daarbij moet worden bedacht dat tot
2001 het voor een ondernemer aantrekkelijker was voor de BV-vorm te kiezen
naarmate de winst uit de onderneming hoger was. Dat betekent dat een vergelijking
van inkomens van zelfstandigen in de land- en tuinbouw met die in andere sectoren
niet alles zegt over de winstverhouding tussen de beschouwde sectoren. Als
de winsten in de landen tuinbouw lager liggen dan daarbuiten, zal het aantal
BV's in de land- en tuinbouw relatief laag zijn. De gemiddelde winst van zelfstandigen
in de land- en tuinbouw hoeft dus niet te verschillen van de winst van zelfstandigen
in andere sectoren, ook als de totale winstniveaus wel verschillen.Het CBS geeft in de Nationale Rekeningen informatie over werkgelegenheid
en winsten per bedrijfstak. De land- en tuinbouw is samengevoegd met de visserij
en de bosbouw, maar is binnen dit totaal goed voor meer dan 95% van de winst.
Tabel 4.1 laat het aantal zelfstandigen zien in de land- en tuinbouw en daarbuiten.
De aantallen zijn gemeten in zowel personen als arbeidsjaren. Tabel 4.1: aantal en netto winst van zelfstandigen in
de landbouw (incl. visserij en bosbouw) en overig  1995199619971998199920001995–2000Aantal zelfstandigen (1000 arbeidsjaren):       Landbouw, visserij, bosbouw156161160154151151 Overig589611631628618618 Aantal zelfstandigen (1000 personen):       Landbouw, visserij, bosbouw186189189176172171 Overig9379661 0011 008975976 Netto winst per arbeidsjaar (1000 euro):       Landbouw, visserij, bosbouw27,826,829,423,619,118,424,2Overig19,719,620,322,123,825,521,8Netto winst per persoon (1000 euro):       Landbouw, visserij, bosbouw23,322,824,920,716,816,320,8Overig12,412,412,813,715,116,213,8Bron: CBS, Nationale Rekeningen.Volgens tabel 4.1 lag de netto winst per zelfstandige (in arbeidsjaren
gemeten) in de land- en tuinbouw in de periode 1995–2000 ruim 10% boven
de netto winst in andere sectoren. Overigens fluctueert het inkomen in de
land- en tuinbouw aanzienlijk meer dan gemiddeld in andere sectoren. De netto
winst bevat onder andere de subsidies in verband met varkenspest. Zonder deze
subsidies (vooral verstrekt in 1997) zou de netto winst per zelfstandige vanaf 1995
vrijwel onafgebroken zijn gedaald, en gemiddeld € 21 600 hebben
bedragen in de periode 1995–2000. De teruglopende winsten in de agrarische
sector worden veroorzaakt door ongunstige prijsontwikkelingen, oplopende financieringslasten
en incidentele factoren. Het productievolume is tussen 1995 en 2000 daarentegen
wel toegenomen.Wordt het aantal zelfstandigen in personen gemeten, dan lag de netto winst
per zelfstandige in de land- en tuinbouw in de beschouwde periode 50% boven
de netto winst in de andere sectoren.Het LEI publiceert niet alleen de inkomens per ondernemer in de landbouw,
maar ook per gezin. Het gezinsinkomen bevat naast het ondernemersinkomen ook
het inkomen uit arbeid van meewerkende gezinsleden. Het niveau van het ondernemersinkomen
volgens het LEI is in de periode 1995–2000 vergelijkbaar met de netto
winst per zelfstandige persoon in de landbouw, bosbouw en visserij volgens
het CBS (zie tabel 4.2). In de afzonderlijke jaren zijn er wel verschillen.
Eén van de oorzaken is dat een boekjaar in de landbouw vaak betrekking
heeft op de periode tussen 1 mei en 30 april. Het LEI gaat uit van boekjaren,
het CBS van kalenderjaren. Een andere oorzaak is dat in de Nationale Rekeningen
de visserij en bosbouw zijn meegenomen. Dit verklaart wellicht de minder grote
fluctuaties in de CBS-cijfers. Een oorzaak voor het grote verschil in 2000
kan zijn dat het LEI beschikt over recentere gegevens dan het CBS.Uit de LEI-cijfers in tabel 4.2 blijkt dat binnen de agrarische sector
het inkomen per ondernemer van tuinbouwers, met name glastuinbouwers, aanzienlijk
hoger ligt dan in de rest van de sector. Voor de jaren vóór
1995 zijn geen gegevens beschikbaar over het inkomen per ondernemer. Gegevens
over het gezinsinkomen zijn vanaf 1980 beschikbaar. Uit deze gegevens
blijkt dat het gezinsinkomen in de glas- en overige tuinbouw niet alleen hoger
ligt dan in de rest van de sector, maar bovendien in de loop van de tijd meer
is gestegen. In de jaren negentig lag het gemiddelde gezinsinkomen van glas-
en overige tuinbouwers nominaal 19% respectievelijk 8% hoger dan in de jaren
tachtig, in de landbouw lag dit 24% lager. In de totale land- en tuinbouw
liep het inkomen per ondernemer in de jaren negentig met 15% terug ten opzichte
van de jaren tachtig. In reële termen daalde het ondernemersinkomen zelfs
met 30%. In de glas- en overige tuinbouw bleef de daling beperkt
tot 3% respectievelijk 11%, in de landbouw daalde het ondernemersinkomen reëel
met 37%.Tabel 4.2: inkomen per ondernemer in de land- en tuinbouw
(maal € 1 000)  1995199619971998199920001995–2000Inkomen per ondernemer land- en tuinbouw:       Totaal19,020,729,218,214,823,420,9Wv glastuinbouw21,034,651,651,737,856,542,2Wv overig tuinbouw33,421,730,929,328,633,929,7 Wv pluimvee26,953,032,2– 7,20,836,923,8Wv akkerbouw28,114,729,236,88,76,520,7Wv melkvee15,29,322,117,314,218,516,1Wv varkens19,053,540,5– 50,7– 15,435,413,7Bron: LEI.Uit tabel 4.2 blijkt ook weer dat de inkomens van land- en tuinbouwers
van jaar tot jaar sterk kunnen fluctueren. De meest constante inkomens zijn
te vinden bij tuinbouw- en melkveebedrijven. Vooral varkens- en pluimveehouders
worden geconfronteerd met forse inkomensmutaties. Belangrijk is dat sectoren
niet vele jaren achtereen verlieslijdend zijn. Dat betekent dat verliezen
op vrij korte termijn verrekenbaar zijn, vaak via terugwaartse verliesverrekening.
Ook zullen de jaarlijks optredende verliezen in het algemeen niet bij dezelfde
groepen neerslaan.Tabel 4.3 geeft een overzicht van het aantal ondernemers in de land- en
tuinbouwsector in vergelijking met het aantal ondernemers in overige sectoren,
volgens de bestanden van de inkomstenbelasting. Daarbij is tevens bezien of
wel of geen aanspraak op zelfstandigenaftrek bestaat. Wat opvalt in tabel
4.3 is dat zelfstandigen in de land- en tuinbouwsector vaker (91%) dan andere
zelfstandigen (76%) in aanmerking komen voor de zelfstandigenaftrek. Dit duidt
er op dat de uitoefening van het land- en tuinbouwbedrijf in vergelijking
tot andere bedrijfstakken vaker een hoofdactiviteit is. Het vervolg van de
in dit hoofdstuk uitgevoerde analyse beperkt zich tot de 100 000 land-
en tuinbouwers met aanspraak op zelfstandigenaftrek, aangezien het land- of
tuinbouwbedrijf voor deze ondernemers hoofdactiviteit is.Tabel 4.3: uitsplitsing ondernemers met en zonder zelfstandigenaftrek Uitsplitsing(aantal x 1000)TotaalMet zelfstandigenaftrekZonder zelfstandigenaftrek Totaal770600(78%)170(22%)Land- en tuinbouw110100(91%) 10 (9%)Geen land- en tuinbouw660500(76%)160(24%)Bedacht moet voorts worden dat in de land- en tuinbouwsector relatief
veel (20 000) ondernemingen in de vorm van een man/vrouw-firma worden
gedreven. In die situatie is in fiscaal opzicht sprake van twee ondernemers,
maar is er economisch gezien maar één bedrijf. Om een indicatie
te krijgen van het aantal bedrijven waarbinnen de 100 000 geselecteerde
ondernemers werkzaam zijn, is bezien tot hoeveel huishoudens deze personen
behoren. Dit zijn er 75 000, ofwel 75% van het aantal (100 000)
land- en tuinbouwondernemers met zelfstandigenaftrek. Bij de overige zelfstandigen
bedraagt het aantal huishoudens 413 000, ofwel 83% van het aantal (500 000)
overige zelfstandigen met zelfstandigenaftrek. Dit betekent dat in vergelijking
met de overige sectoren het gemiddelde winstinkomen in de land- en tuinbouwsector
per huishouden relatief bezien hoger uit zal vallen dan per belastingplichtige
ondernemer. De gegevens uit de bestanden van de inkomstenbelasting zijn niet helemaal
vergelijkbaar met de CBS-cijfers (zie tabel 4.1). Het aantal zelfstandigen
in de land- en tuinbouw is in de Nationale Rekeningen hoger, deels omdat het
CBS ook meewerkende gezinsleden meetelt als zelfstandige. Daarnaast zijn in
tabel 4.1 ook zelfstandigen in de visserij en bosbouw meegeteld. Ook buiten
de land- en tuinbouw ligt het aantal zelfstandigen volgens het CBS aanzienlijk
hoger dan volgens de gegevens van de inkomstenbelasting. Mogelijk beschouwt
het CBS een aantal inkomenstrekkers met een marginaal winstniveau wel als
zelfstandige, terwijl ze in de bestanden van de inkomstenbelasting niet als
zodanig voorkomen.De winst per ondernemer in de land- en tuinbouw volgens de gegevens van
de inkomstenbelasting is redelijk vergelijkbaar met de winst per zelfstandige
persoon volgens het CBS en met de winst per ondernemer volgens het LEI. Het
winstniveau per zelfstandige persoon in andere sectoren ligt volgens de gegevens
van de inkomstenbelasting echter aanzienlijk hoger dan het winstniveau volgens
het CBS. Dit hangt waarschijnlijk samen met feit dat het aantal zelfstandigen
buiten de land- en tuinbouw volgens de gegevens van de inkomstenbelasting
aanzienlijk lager ligt dan volgens het CBS. Daar komt bij dat in het vervolg
alleen zelfstandigen met zelfstandigenaftrek zijn meegeteld. De zelfstandigen
die niet zijn meegeteld werken te weinig uren in hun bedrijf om voor de zelfstandigenaftrek
in aanmerking te komen. In de CBS-cijfers drukken deze zelfstandigen, die
gemiddeld een laag winstniveau zullen kennen, de gemiddelde winst.4.2 Fiscale winstpositieEffecten algemene ondernemersfaciliteiten Het gemiddelde winstbedrag van
land- en tuinbouwondernemers bedraagt volgens de gegevens van de inkomstenbelasting € 19 300;
de gemiddelde winst van overige zelfstandigen bedraagt € 24 200.
Het betreft hier de winst na aftrek van de faciliteiten die bij de berekening
van winst in aanmerking genomen kunnen worden (zoals de objectieve vrijstellingen
waaronder de landbouwvrijstelling, de willekeurige afschrijvingen waaronder
de VAMIL, de investeringsaftrek, de scholingsaftrek, de oudedagsreserve en
de toekenning van een partnerbeloning), maar vóór aftrek van
de faciliteiten die onderdeel vormen van de ondernemersaftrek (zelfstandigenaftrek,
aftrek speur- en ontwikkelingswerk, meewerkaftrek en stakingsaftrek).Op het eerste gezicht lijkt het gemiddelde winstniveau van land- en tuinbouwondernemers
dus aanmerkelijk lager dan dat van andere zelfstandigen. Dit verschil kan
voor een groot deel worden toegeschreven aan het feit dat land- en tuinbouwondernemers
in vergelijking tot andere zelfstandigen een groter gebruik maken van een
aantal algemene fiscale ondernemersfaciliteiten, zoals de partnerbeloning,
investeringsaftrek en oudedagsreserve. Voor een goede vergelijking is het
beter uit te gaan van het winstbedrag vóór aftrek van fiscale
faciliteiten. Tabel 4.4 laat verschillende onderdelen van het belastbaar inkomen
zien voor zelfstandigen in de land- en tuinbouw en in andere sectoren.Tabel 4.4: analyse belastbaar inkomen in land- en tuinbouw
en in andere sectoren (maal € 1 000)  Per zelfstandigePer huishouden Land- en tuinbouwAndere sectorenLand-
en tuinbouwAndere sectorenWinst vóór aftrek faciliteiten23,725,831,131,4Effect fiscale ondernemersfaciliteiten– 4,4– 1,6– 5,8– 2,1Winst na faciliteiten19,324,225,329,3 Overig persoonlijk inkomen3,64,54,85,6Persoonlijk inkomen22,928,730,134,9 Saldo eigen woning en andere aftrekposten– 3,7– 5,3– 4,8– 6,4 Effect ondernemersaftrek– 6,0– 5,5– 7,9– 6,8Belastbaar inkomen13,217,917,421,7 Belastingen en premies– 4,2– 5,5– 5,5– 6,7Zoals al eerder is vermeld, is de winst per ondernemer in de land- en
tuinbouw volgens tabel 4.4 redelijk vergelijkbaar met de winst per zelfstandige
persoon volgens het CBS (zie tabel 4.1) en met de ondernemerswinst volgens
het LEI (zie tabel 4.2). Het winstniveau per zelfstandige persoon in andere
sectoren volgens de gegevens van de inkomstenbelasting ligt echter aanzienlijk
hoger dan het winstniveau volgens het CBS (zie tabel 4.1). Oorzaak hiervan
is waarschijnlijk een aanzienlijk aantal zelfstandigen buiten de land- en
tuinbouw met een marginaal winstniveau, die door het CBS wel en in de bestanden
van de belastingdienst niet als zodanig wordt meegeteld.Tabel 4.4 laat zien dat de winst per zelfstandige, vóór
aftrek van allerlei faciliteiten, in de land- en tuinbouw gemiddeld ruim € 2000
lager is dan in andere sectoren. De agrarische sector profiteert echter beduidend
meer dan andere sectoren van algemene fiscale ondernemersfaciliteiten, zoals
de partnerbeloning, investeringsaftrek en oudedagsreserve. Gemiddeld gaat
het om een aftrek van € 4400 voor zelfstandigen in de land- en tuinbouw
tegen € 1600 voor zelfstandigen daarbuiten. Het verschil wordt voor
75% veroorzaakt door het grotere gebruik van de investeringsaftrek door land-
en tuinbouwers. Naast winst uit de onderneming ontvangen zelfstandigen in
de land- en tuinbouw gemiddeld € 3600 aan ander persoonlijk inkomen,
met name looninkomen. In andere sectoren is dat € 900 meer. Daarmee
ligt het persoonlijk inkomen van zelfstandigen in de land- en tuinbouw gemiddeld € 5800
lager dan in andere sectoren. Zelfstandigen buiten de land- en tuinbouw benutten
weer meer andere aftrekposten terwijl het gebruik van de ondernemersaftrek
vergelijkbaar is. Per saldo valt het belastbaar inkomen van zelfstandigen
in de land- en tuinbouw € 4700 lager uit dan daarbuiten, wat zich
vertaalt in een € 1300 lagere afdracht aan de fiscus.Het beeld komt weer anders te liggen indien de winstbedragen niet worden
bezien per belastingplichtige, maar per huishouden. In tabel 4.4 zijn naast
de gemiddelde winstbedragen per zelfstandige ook de bedragen per huishouden
aangegeven. Daaruit blijkt dat indien wordt uitgegaan van de winst vóór
aftrek van de eerder genoemde faciliteiten, het gemiddelde winstbedrag van
huishoudens in de land- en tuinbouw vrijwel gelijk is aan dat van huishoudens
in overige sectoren. Ook per huishouden hebben ondernemersfaciliteiten een
relatief groot neerwaarts effect op het belastbaar inkomen van zelfstandigen
in de land- en tuinbouw, waardoor deze minder belastingen en premies afdragen
dan zelfstandigen in andere sectoren. Tabel 4.5: opbouw netto besteedbaar inkomen in land- en
tuinbouw en in andere sectoren (maal € 1 000)  Per zelfstandigePer huishouden Land- en tuinbouwAndere sectorenLand-
en tuinbouwAndere sectorenNetto winst vóór aftrek faciliteiten16,317,921,321,7 Netto overig persoonlijk inkomen– 0,4– 0,7– 0,6– 0,8Belastingvoordeel faciliteiten3,12,24,12,6Netto besteedbaar inkomen18,919,424,823,5Voor een beoordeling van de relatieve inkomenspositie van zelfstandigen
in de land- en tuinbouw en overige zelfstandigen is uiteindelijk het netto
besteedbaar inkomen de belangrijkste indicator. Tabel 4.5 laat zien dat dit
inkomensbegrip per zelfstandige in de land- en tuinbouw niet veel onderdoet
voor dat in andere sectoren. De netto winst (dat wil zeggen de bruto winst
verminderd met belastingen en premies) ligt in de land- en tuinbouw gemiddeld € 1600
lager dan daarbuiten. Door overig persoonlijk inkomen en aftrekposten (waaronder
het saldo eigen woning) wordt het verschil € 300 lager. Het grotere
gebruik van ondernemersfaciliteiten levert land- en tuinbouwers € 900
meer voordeel op dan andere zelfstandigen. Daardoor blijft het verschil in
netto besteedbaar inkomen beperkt tot € 500.Per huishouden ligt het netto besteedbaar inkomen in de land- en tuinbouw
zelfs € 1300 hoger dan in andere sectoren.4.3 Overige bestanddelen van het inkomen van zelfstandigen
in box IZelfstandigen in de landbouwsector hebben naast winst uit onderneming
gemiddeld nog € 3600 aan ander persoonlijk inkomen (loon, resultaat
uit overige werkzaamheden en periodieke uitkeringen). Naast winst uit onderneming
is er bij de zelfstandigen in de land- en tuinbouw in 23% van de gevallen
sprake van aan loonbelasting onderworpen inkomsten. Buiten de sector is dit
zelfs 28%. In 7% van de gevallen is er ook sprake van een resultaat uit overige
werkzaamheden. In 8% van de gevallen heeft de belastingplichtige een periodieke
uitkering.Buiten de berekening van de winst uit onderneming zijn er nog andere posten
die verband houden met het inkomen in box 1. Het betreft dan onder andere
het eigenwoningforfait, de aftrek van hypotheekrente en de aftrek van premies
lijfrenten. Het eigenwoningforfait wordt slechts door 35% van de zelfstandigen
in de land- en tuinbouw gebruikt (47% in de overige sectoren). Dit kan een
aanwijzing zijn dat relatief veel woningen in het ondernemingsvermogen zijn
ondergebracht. In het verlengde hiervan heeft 22% van de zelfstandigen in
de agrarische sector aftrek van kosten eigen woning (hypotheekrente) tegen
42% van de zelfstandigen in de overige sectoren. Daarnaast maakt slechts 14%
van de zelfstandigen in de land- en tuinbouw gebruik van de mogelijkheid om
premies voor lijfrenten af te trekken. Dit percentage is bij de overige zelfstandigen
twee keer zo hoog. In 5% van de gevallen ten slotte wordt door zelfstandigen
in de land- en tuinbouw gebruik gemaakt van de mogelijkheid om verliezen uit
voorgaande jaren te verrekenen, wat duidelijk meer is dan in de overige sectoren
(2%). Bijna 15% van de zelfstandigen in de agrarische sector lijdt een fiscaal
verlies, waarvan eenderde deel gebruik maakt van de voorwaartse verliescompensatie.
Dit kan een aanwijzing zijn dat terugwaartse verliesverrekening in de landen
tuinbouw belangrijker is dan voorwaartse verliesverrekening. Voorwaartse verliesverrekening
komt immers pas aan bod nadat de mogelijkheden voor terugwaartse
verliesverrekening zijn uitgeput.Het totale belastbare inkomen in box I is in de land- en tuinbouw opgebouwd
uit € 1540 mln positief belastbaar inkomen en € 240 mln
fiscaal verlies; 21% van de zelfstandigen heeft een negatief of nihil belastbaar
inkomen. In andere sectoren ligt deze verhouding duidelijk lager: circa 15%.4.4 Afgedragen belasting per box en heffingskortingenIn tabel 4.6 zijn, voor zelfstandigen binnen en buiten de land- en tuinbouw,
de bedragen weergegeven die met de heffing over de verschillende boxen zijn
gemoeid. Daarbij is tevens steeds het gemiddelde bedrag aangegeven, en het
percentage van de zelfstandigen dat per box belasting betaalt c.q. heffingskortingen
incasseert.Tabel 4.6: belastingheffing en heffingskortingen land-
en tuinbouw en andere sectoren  Land- en tuinbouwAndere
sectoren PercentageBedrag (mln euro)Gemiddeld
(x€ 1000)AantalBedrag (mln euro)Gemiddeld (x € 1000) Inkomensheffing box I79%5695,885%3 6567,3Inkomensheffing box II 0%00,00%40,0Inkomensheffing box III29%400,423%1810,4Heffingskortingen82%– 199– 2,087%– 1 0802,2Te betalen belasting en premies60%4104,267%2 7615,5In de land- en tuinbouw valt 82% van de zelfstandigen onder de inkomensheffing
van één of meer boxen. De overige 18% komt niet in aanmerking
voor heffingskortingen. In de andere sectoren is dit gemiddeld 13%. Na aftrek
van de heffingskortingen betaalt 60% van de zelfstandigen in de land- en tuinbouw
inkomstenbelasting, tegen 67% van de zelfstandigen in overige sectoren. Een
verklaring hiervoor is dat in de land- en tuinbouw per belastingplichtige
ondernemer gemiddeld sprake is van een lager winstniveau en dat land- en tuinbouwondernemers
in vergelijking met andere zelfstandigen meer profiteren van bepaalde algemene
ondernemersfaciliteiten (met name de investeringsaftrek). Denkbaar is ook
dat een aantal hier niet behandelde faciliteiten zoals de landbouwvrijstelling
en het verlaagde tarief bij stakingswinst, de belastingdruk van land- en tuinbouwers
(incidenteel) meer drukken dan die van andere zelfstandigen.4.5 ConclusiesSinds 1997 is het gemiddelde inkomen van zelfstandigen in de land- en
tuinbouw afgenomen. De oorzaken van deze ontwikkeling zijn ongunstige prijsontwikkelingen
en stijgende financieringslasten. In de tuinbouw ligt het gemiddelde inkomen
duidelijk hoger dan in de rest van de sector, en ontwikkelt bovendien het
inkomen zich in de loop van de tijd aanzienlijk gunstiger.In vergelijking met zelfstandigen in andere sectoren ligt de gemiddelde
winst in de land- en tuinbouw lager. Een groter gebruik van fiscale ondernemersfaciliteiten
zorgt echter voor een lagere gemiddelde belastingdruk, waardoor het verschil
in netto besteedbaar inkomen beperkt blijft. Daarbij is in de vergelijking
nog geen rekening gehouden met specifieke faciliteiten voor de landbouw. 5. INVENTARISATIE SPECIFIEKE FACILITEITENFiscale faciliteiten die zijn gericht op bepaalde belastingplichtigen
zijn in het algemeen ingevoerd om inkomenspolitieke redenen dan wel om een
specifieke gedragsverandering van (een deel van de) belastingplichtigen te
verwezenlijken en benadrukken daarmee het instrumentele karakter dat belastingheffing
kan hebben. Om te kunnen nagaan of met de invoering van een bepaalde fiscale
stimuleringsregeling het gewenste resultaat wordt behaald, moet het beoogde
doel van de fiscale stimuleringsregeling, ofwel de beoogde gedragsverandering,
expliciet en toetsbaar zijn omschreven. Dit past ook in de nieuwe begrotingssystematiek
van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording (VBTB), waarbinnen de diverse
vakdepartementen uiteindelijk worden geacht de belastinguitgaven die zien
op de eigen beleidsterreinen, zoveel mogelijk toe te lichten op de eigen begroting.
Relevant om daarbij te vermelden zijn bijvoorbeeld een beschrijving van de
bijdrage die de betreffende belastinguitgave kan leveren aan een bepaald beleidsdoel
en de uitkomsten van een evaluatie van de betreffende belastinguitgave. Hierdoor
wordt de concrete bijdrage die een fiscale stimuleringsregeling levert aan
een specifiek beleidsdoel meer transparant gemaakt. Naast een effectiviteitstoets
achteraf, kan dit ervoor zorgen dat het fiscaal instrumentarium ook vooraf,
als beleidsdoelstellingen wijzigen of worden bijgesteld, kan worden aangepast
en meer gericht kan worden ingezet.In dit hoofdstuk is een analyse opgenomen van de meest relevante bestaande
fiscale faciliteiten die specifiek zijn toegesneden op de agrarische sector
en de fiscale faciliteiten die bijdragen aan de ontwikkeling en instandhouding
van natuur en bos. Het budgettaire belang van de in dit hoofdstuk behandelde
fiscale faciliteiten is weergegeven in de onderstaande tabel. ParagraafWetFiscale faciliteitBudgettair belang in euro's3.1.1Wet IB 2001Landbouwvrijstelling68 mln3.1.2Wet IB 2001Bosbouwvrijstelling2 mln3.1.3Wet IB 2001Vrijstelling subsidies bos en natuur4 mln 3.1.4Wet IB 2001Vrijstelling box III voor bos- en natuurterreinen2 mln 3.1.6Wet IB 2001MIA Landbouw25 mln 3.2.1Wet OB 1968BTW-landbouwregeling30 mln3.2.2Wet OB 1968Verlaagd BTW-tarief landbouwinputgoederenNihil 3.3.1Wet BRVVrijstellingen overdrachtsbelasting65 mln 3.4.1OZBVrijstellingen onroerende zaakbelastingen210 mln 3.5SWFaciliteit bedrijfsopvolging20 mln 3.6REBBijzonder tarief aardgas/minerale oliën voor glastuinbouw113 mlnOp voorhand kan reeds worden opgemerkt dat het merendeel van de faciliteiten
die zien op de agrarische sector uitsluitend door landbouwers wordt toegepast.
Bovendien is er voor andere dan agrarische ondernemers vaak geen vergelijkbare
faciliteit opgenomen. Dit zorgt ervoor dat de agrarische sector ten opzichte
van overige sectoren een bijzondere positie inneemt binnen de fiscaliteit.
Aan de andere kant zijn er binnen Europa meer landen die, vanwege de positie
die de landbouw vanuit het verleden in de economie van de Europese landen
inneemt, een fiscaal begunstigend regime voor landbouwers hebben getroffen.
Hierna worden de specifiek op de agrarische sector toegesneden faciliteiten
belicht. Naast het onderhavige hoofdstuk is in bijlage 1 bij deze nota nog
een korte omschrijving van zowel generieke als specifieke faciliteiten opgenomen,
die voor de agrarische sector van belang kunnen zijn. In bijlage 2 wordt het
europees kader beschreven waarbinnen de (fiscale) faciliteiten moeten passen. Voorkomen moet worden, met name bij het introduceren van nieuwe
faciliteiten, dat sprake is van ongeoorloofde staatssteun.5.1 InkomstenbelastingIn deze paragraaf komen achtereenvolgens de landbouwvrijstelling, de bosbouwvrijstelling,
de vrijstelling van subsidies voor ontwikkeling van bos en natuur, de vrijstellingen
in box III voor bos- en natuurterreinen, het pachtersvoordeel en de milieu-investeringsaftrek
voor de landbouw aan de orde.5.1.1 LandbouwvrijstellingWerkingWinst als gevolg van waardeveranderingen van bedrijfsmiddelen behoort
normaliter tot de belastbare winst. Winst door waardeveranderingen van landbouwgronden
is echter vrijgesteld onder de landbouwvrijstelling. Die vrijstelling geldt
niet voor alle waardeveranderingen. Ten eerste blijven belast de waardeveranderingen
die in de onderneming zijn ontstaan. Bijvoorbeeld als de grond in waarde is
gestegen doordat er een gas- of electriciteitsleiding of een irrigatiesysteem
in is aangebracht. Dit worden de interne waardeveranderingen genoemd. Ten
tweede blijven belast de niet-agrarische waardeveranderingen. Daarbij valt
te denken aan waardestijgingen doordat op de grond woningen mogen worden gebouwd.
Praktisch wordt dit vorm gegeven door alleen de veranderingen van de waarde
die de grond in het economische verkeer zou hebben bij een agrarische voortzetting
van de aanwending van de grond (WEVAB), vrij te stellen.MotiveringDe landbouwvrijstelling dateert uit 1893. Een argument voor invoering
van de landbouwvrijstelling was de bijzondere positie van grond binnen de
landbouwonderneming en de wens om een landbouwer-eigenaar fiscaal hetzelfde
te behandelen als een eigenaar-verpachter. In het concept Wet inkomstenbelasting
1964 had de regering aanvankelijk de landbouwvrijstelling gemotiveerd uit
de wet geschrapt. Er werd onder meer op gewezen dat er geen rechtvaardiging
zou bestaan om de landbouwer anders te behandelen dan andere ondernemers.
Als gevolg van het amendement Lucas is de landbouwvrijstelling toch in de
Wet IB 1964 opgenomen. Lucas betoogde dat – kort gezegd – inflatiewinsten
op landbouwgrond moeten worden vrijgesteld. In 1986 is de vrijstelling ingrijpend
gewijzigd. Er vond zowel een verruiming als een inperking plaats: nieuwe vormen
van landbouw konden voortaan delen in de vrijstelling, maar bestemmingswijzigingswinsten
(als gevolg van niet-agrarische waardestijgingen) niet meer. Deze inperking
kon met de zogenoemde 73-maandencontracten worden ontdoken. In 2001 is de
landbouwvrijstelling daarom gewijzigd en in overeenstemming gebracht met doel
en strekking van de eerdere wetswijziging van 1986.Dat de landbouwvrijstelling gehandhaafd zou moeten worden om inflatiewinsten
op grond vrij te stellen is uitzonderlijk. Ook andere ondernemers hebben te
maken met inflatie en zij komen niet in aanmerking voor een dergelijke vrijstelling.
Verder lijkt het feit dat de landbouwer-eigenaar zowel agrarisch ondernemer
als grondbezitter is, fiscaal niet relevant. Ook bij andere ondernemingen
wordt dit onderscheid niet gemaakt. In 1998 heeft de werkgroep Evaluatie en
herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers in haar
rapport «Een duwtje in de rug» opgemerkt dat de ratio van de landbouwvrijstelling
betwijfeld kan worden. Deze werkgroep rechtvaardigde vervolgens het voortbestaan
van de vrijstelling door te wijzen op zijn nut bij overdrachten buiten de
familiesfeer. Inmiddels is echter in de Wet IB 2001 de faciliteit
voor geruisloze doorschuiving uitgebreid tot overdrachten buiten die familiesfeer.Relatie met de grondmarktFiscale prikkels kunnen verstorend werken op het «level-playing-field»
op de grondmarkt. De IBO-werkgroep over grondbeleid heeft eerder geconcludeerd
dat de landbouwvrijstelling een fiscale regeling met een prijsopdrijvend effect
op de grondmarkt is. Dat wordt veroorzaakt doordat hervestigende landbouwers
een substantieel deel van de winst op de verkoop van hun grond vrij van belasting
ontvangen en vervolgens elders op de grondmarkt kunnen benutten (de zogenoemde
hervestigersproblematiek). Dit geeft hun een van andere vragers op de grondmarkt
afwijkende positie. Desalniettemin zou dit effect aanzienlijk zijn beperkt,
aldus de IBO-werkgroep, door de reparatie van de landbouwvrijstelling (maximering
landbouwvrijstelling tot WEVAB) en omvorming van de vervangingsreserve in
een herinvesteringsreserve in 2001.Deze reparatie wordt ten aanzien van hervestigende agrariërs gedeeltelijk
teniet gedaan, doordat zij gebruik kunnen maken van de herinvesteringsreserve.
Via de herinvesteringsreserve kunnen alsnog niet-agrarische winsten op grond
(voorheen de zogenoemde bestemmingswijzigingswinsten) fiscaal geruisloos worden
doorgeschoven. Op deze problematiek wordt nader ingegaan in paragraaf 6.2.5.5.1.2 BosbouwvrijstellingWerkingOnder de bosbouwvrijstelling worden zowel positieve als negatieve voordelen
uit bosbedrijf vrijgesteld. Dat betekent dat winsten niet worden belast en
verliezen en kosten niet aftrekbaar zijn. De bosbouwer kan er ook voor kiezen
wèl in de belastingheffing te worden betrokken (optieregeling). Winsten
zijn dan belast en verliezen en kosten aftrekbaar. Die keuze geldt voor ten
minste 10 jaar.MotiveringDe bosbouwvrijstelling is sinds 1926 opgenomen in de inkomstenbelasting.
Het doel ervan is het nationale bosareaal in stand te houden. Sinds 13 juli
1994 kan de bosbouwer ook opteren voor belastingheffing gedurende ten minste
10 jaar. Dit is bijvoorbeeld opportuun als sprake is van structureel verlies
uit het bosbedrijf, waarbij de komende 10 jaar geen voorzienbare piek in de
inkomsten uit bosbouw zal optreden.De bosbouwvrijstelling levert zijn bijdrage aan het instandhouden van
het nationale bosareaal zowel door de beschermende werking die ervan uitgaat
op het weinig winstgevende bosbedrijf, als door de bijzondere moeilijkheden
die zich voordoen bij het bepalen van de (vermogens)winst van bosbedrijven
(namelijk het waarderen van de jaarlijkse houtaanwas) te ontlopen.De werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten
voor ondernemers merkt over de bosbouwvrijstelling in haar rapport «Een
duwtje in de rug» op dat dit bij uitstek een regeling is die past in
het streven naar een «groener» belastingstelsel.Praktische knelpuntenIn de praktijk van de bosbouwvrijstelling doen zich knelpunten voor, bijvoorbeeld
op kruispunten van de landbouw- en de bosbouwvrijstelling. Het toerekenen
van inkomsten en kosten aan de onderscheiden bedrijven kan uitermate lastig
zijn (zie ook paragraaf 6.7, waar wordt ingegaan op de specifieke problematiek
van de belastbaarheid van bosbouwsubsidies). In de loop der tijd heeft de
bosbouwvrijstelling voorts een steeds ruimer toepassingsgebied
gekregen, zodanig dat er ook in de fiscale literatuur over is gedebatteerd
of de vrijstelling niet over zijn doel heen schiet.5.1.3 Vrijstelling subsidies bos- en natuurWerkingDe vrijstelling bedraagt 90% van het totale subsidiebedrag van aangewezen
subsidieregelingen. Om uitvoeringsredenen is gekozen voor een forfaitair percentage.
Anders zou immers iedere subsidie moeten worden bekeken op belastbare en onbelastbare
elementen. De 10% die wel wordt belast, werd destijds geacht overeen te komen
met de arbeidscomponent van de subsidie. Inmiddels is in het kader van het
Belastingplan 2002 besloten, onder voorbehoud van goedkeuring van de Europese
Commissie, om het percentage van 90% per 1 januari 2002 te verhogen naar
100%.MotiveringMet de vrijstelling van subsidies voor de ontwikkeling van bos en natuur
is beoogd (de overgang naar) particulier natuurbeheer te stimuleren. Tot 2000
was het beleid ter zake neergelegd in de Tijdelijke regeling particulier natuurbeheer.
Die regeling is vervallen. Elementen van die regeling zijn echter opgenomen
in de Subsidieregeling Natuurbeheer 2000, die ter goedkeuring aan de EU is
voorgelegd. Voorafgaand aan een dergelijke goedkeuring, kan van een fiscale
vrijstelling geen gebruik worden gemaakt.In het kader van het Belastingplan
2002 is aangegeven dat zal worden bezien in hoeverre een aantal subsidies
die worden verstrekt ten behoeve van de ontwikkeling van bos en natuur, maar
die gedeeltelijk belast zijn (de landbouwcomponent), onder deze vrijstelling
kan worden gebracht.5.1.4 Vrijstellingen box III voor bos- en natuurterreinenDeze vrijstellingen hebben als doel het behoud en de ontwikkeling van
bossen en natuurterreinen te bevorderen. De vrijstelling geldt overigens ook
voor de onbebouwde delen van landgoederen in de zin van de NSW 1928.Het gevolg van de vrijstelling is dat over inkomsten uit en vermogenswinsten
op vrijgestelde grond geen inkomstenbelasting wordt geheven.5.1.5 PachtersvoordeelOp grond van het voorkeursrecht bij langdurige pacht moet de verpachter
de grond eerst aan de pachter te koop aanbieden. Koopt de pachter de grond,
dan gebeurt dit meestal tegen een waarde die lager is dan de waarde in het
economische verkeer. Het voordeel dat hieruit voortvloeit, wordt bij de pachter/koper
belast als het wordt gerealiseerd. Onder voorwaarden wordt belastingheffing
over zakelijke pachtersvoordelen in situaties van traditionele bedrijfsopvolging
(bedrijfsopvolging in de familiesfeer) uit- of afgesteld. De ratio hierachter
is om mogelijke belemmeringen bij traditionele bedrijfsoverdrachten weg te
nemen. De faciliteit is geregeld in het besluit van 4 december 2000, CPP 2000/2075M.Een pachtersvoordeel is in feite een gewone stille reserve, net als het
vergelijkbare gebruikers- en huurdersvoordeel. Stille reserves behoren als
ze gerealiseerd worden tot de winst uit onderneming. Uit- of afstel van belastingheffing
over stille reserves wijkt derhalve af van de normale fiscale behandeling
van winst uit onderneming. Daarnaast bestaat voor bedrijfsopvolging de wettelijke
doorschuiffaciliteit naar mede-ondernemers en sinds kort ook naar werknemers
die ten minste 3 jaar in dienst zijn. Wordt van die fiscale doorschuiving
gebruik gemaakt, dan worden ook pachtersvoordelen doorgeschoven.5.1.6 MIA LandbouwDe Milieu-investeringsaftrek (MIA) geeft recht op aftrek van een deel
van het bedrag van de milieu-investering. Er bestaan 3 categorieën milieu-investeringen,
die zijn opgenomen in de Aanwijzingsregeling milieu-investeringen en de bijbehorende
Milieulijst. Eén van de categorieën ziet uitsluitend op investeringen
in landbouwbedrijfsmiddelen. Het aftrekpercentage daarvoor bedraagt 40%.Het doel van de MIA is het stimuleren van investeringen in nieuwe milieuvriendelijke
bedrijfsmiddelen. Daartoe wordt voor specifiek in een lijst opgenomen bedrijfsmiddelen
een financiële impuls gegeven.5.2 OmzetbelastingHierna wordt, mede naar aanleiding van een toezegging aan de Tweede Kamer1, ingegaan op de landbouwregeling en een aantal goederen
die onder het verlaagde BTW-tarief vallen.5.2.1 De landbouwregelingWerking landbouwregelingDe landbouwregeling geldt voor landbouwers, veehouders (met uitzondering
van de intensieve veehouderij), tuinbouwers en bosbouwers die voor de BTW
ondernemer zijn2 (verder te noemen: landbouwers).
Landbouwers die van de landbouwregeling gebruik maken (forfaitaire landbouwers)
worden buiten de normale BTW-heffing gehouden. De landbouwregeling is facultatief;
de keuze om de regeling wel of niet toe te passen geldt telkens voor 5 jaar.
Forfaitaire landbouwers hoeven voor hun landbouwprestaties geen BTW-administratie
te voeren.Forfaitaire landbouwers brengen hun afnemers geen BTW in rekening over
hun landbouwprestaties, maar hebben ook geen recht op aftrek van BTW over
hun inkopen. Zonder nadere regeling zou dit tot gevolg hebben dat de forfaitaire
landbouwer geen compensatie ontvangt voor de onverrekenbare BTW die hij over
zijn inkopen heeft betaald. Daarom is een forfaitair compensatiesysteem (de
landbouwregeling) geïntroduceerd, waarbij de forfaitaire landbouwer indirect
compensatie voor de BTW over zijn inkopen ontvangt. Dit systeem houdt in dat
ondernemers die landbouwproducten van forfaitaire landbouwers kopen recht
hebben op een forfaitaire BTW-aftrek van het door de landbouwer in rekening
gebrachte bedrag (het landbouwforfait). Hierdoor kan de forfaitaire landbouwer
zijn onverrekende BTW verdisconteren in de verkoopprijs. In 2001 bedraagt
het landbouwforfait 5,1% van het door de landbouwer in rekening gebrachte
bedrag. Dit percentage wordt berekend door voor de gehele landbouwsector de
gemiddelde BTW-druk te becijferen. Voor de omzetbelasting is dit percentage
bekend als het landbouwforfait.Motivering landbouwregeling (de verrekenconstructie)De landbouwregeling is van begin af aan in de omzetbelasting opgenomen.
De Nederlandse BTW-wetgeving, alsmede de landbouwregeling, is gebaseerd op
de Zesde BTW-richtlijn waar alle lidstaten van de Europese Unie aan gebonden
zijn3. Naast Nederland maken onder meer België,
Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en Ierland gebruik van een forfaitaire
BTW-regeling voor landbouwproducenten op basis van art. 25 van de 6e BTW-richtlijn.
Deze regelingen houden – net als in Nederland– een administratieve
lastenverlichting voor landbouwers in. Qua technologie, bedrijfsvoering en administratie, is de landbouwsector
inmiddels goed in staat om, na de introductie van de regeling in 1968, een
BTW-administratie te voeren. In de praktijk doen zich echter weinig problemen
met betrekking tot de toepassing van de landbouwregeling voor. De regeling
is in tegenstelling tot het normale BTW-systeem weinig fraudegevoelig en past
in het fiscaal beleid van de ons omringende landen. Het afschaffen van de
landbouwregeling zou tot gevolg hebben, dat de administratieve lasten voor
zowel landbouwers als belastingdienst in beperkte mate zullen toenemen, omdat
periodiek BTW-aangiften worden gedaan en worden behandeld. Daar staat tegenover
dat toepassing van de BTW-regeling eenvoudiger wordt. Zo zal de problematiek
met betrekking tot herrekening en herziening bij het recht op aftrek bij de
overgang van het forfaitaire naar het belaste regime en vice versa zich bijvoorbeeld
niet meer voordoen. Verder zou de neutraliteit van de BTW-heffing op het niveau
van iedere individuele landbouwer beter gewaarborgd worden. Dus niet alleen
voor de landbouwer wiens BTW-voordruk overeenkomt met het forfait of de landbouwer
die voor BTW-heffing heeft gekozen. Over- of ondercompensatie doordat het
landbouwforfait hoger of lager is dan de voordruk van de individuele landbouwer
wordt vermeden.Het al dan niet handhaven van de landbouwregeling kan overigens van belang
zijn voor het verlaagde BTW-tarief op landbouw-inputgoederen. (zie paragraaf 5.2.2).5.2.2 Verlaagd BTW-tarief landbouw-inputgoederenOndernemers die producten afnemen van forfaitaire landbouwers hebben recht
op het landbouwforfait (zie paragraaf 3.2.1). Dit forfait wordt berekend
aan de hand van de gemiddelde voordruk die de landbouwers zelf ondervinden.
Om het landbouwforfait niet te veel te laten afwijken van het verlaagde BTW-tarief
voor landbouwproducten, heeft Nederland gebruik gemaakt van de mogelijkheid
in de Zesde BTW-richtlijn om het verlaagde BTW-tarief toe te passen op leveringen
en diensten die normaal bestemd zijn voor gebruik in de landbouwsector. Lidstaten
zijn echter niet verplicht om het verlaagde BTW-tarief voor deze goederen
en diensten toe te passen. Vandaar dat het verlaagde BTW-tarief voor landbouw-inputgoederen
een nauw, maar niet onlosmakelijk fiscaal-technisch verband met de in paragraaf 5.2.1
besproken landbouwregeling heeft.5.3 OverdrachtsbelastingOverdrachtsbelasting is verschuldigd door de koper van een onroerende
zaak. In de agrarische sector is grond een belangrijk productiemiddel en daardoor
speelt de overdrachtsbelasting binnen deze sector een relatief grote rol.
De vrijstellingen zijn opgenomen in artikel 15, eerste lid, van de Wet op
belastingen van rechtsverkeer en daar aangeduid met een letter. Die letters
zijn hierna genoemd. Na een analyse van deze specifieke vrijstellingen wordt
bezien in hoeverre het mogelijk is om de vrijstellingen te vereenvoudigen.5.3.1 Werking en doel specifieke vrijstellingen overdrachtsbelastingIn hoofdzaak faciliteren de bestaande specifieke vrijstellingen twee beleidsdoelen:
structuurverbetering van de landbouwsector en ontwikkeling en instandhouding
van bos en natuur.Hierna volgt een kort overzicht van deze vrijstellingen gecombineerd met
een beoordeling per cluster van faciliteiten. Cluster structuurverbetering in de landbouwsectorTot de vrijstellingen die de structuur van de landbouw bevorderen en waarbij
steeds voorwaarden gelden, kunnen worden gerekend de vrijstellingen voor• verkrijging van naburige landerijen (onderdeel q): elke vijf jaar
mag de landbouwer de oppervlakte van de landerijen die hij in eigendom heeft
onder voorwaarden verdubbelen door aankoop van naburige landerijen. De vrijstelling
draagt bij aan de schaalvergroting in de landbouw.• ruiling (onderdeel s): verkrijging van landerijen in dezelfde of
de aangrenzende gemeente in het kader van een ruiling.• landinrichting (onderdeel l): grond die wordt verkregen in het
kader van een landinrichting (hetgeen wordt geïnitieerd door de overheid)
is vrijgesteld. Deze vrijstelling is niet beperkt tot de agrarische sector,
maar heeft in deze sector wel zijn grootste resultaat.• verplaatsing vanuit een landinrichtingsgebied (onderdeel v); de
faciliteit biedt de landbouwer, wiens bedrijf in een landinrichtingsgebied
ligt en die daaruit vertrekt een vrijstelling, bij aankoop van een vervangend
bedrijf elders. De faciliteit heeft – met andere faciliteiten –
tot doel het verbeteren van het milieu, het ontwikkelen van bos en natuur
en het versterken van de economische structuur van de landbouw. Het laatste
argument is daarbij het belangrijkste.• hervestiging van een glastuinbouwbedrijf (onderdeel w): vrijgesteld
is de verkrijging van landerijen bij verplaatsing van een glastuinbouwbedrijf,
mits de verplaatsende glastuinder grond achterlaat die bij een andere glastuinder
tot verbetering (schaalvergroting) van diens bedrijf leidt. De faciliteit
beoogt een verbetering van de structuur van de glastuinbouw en een betere
verkaveling van de individuele glastuinbouwbedrijven te stimuleren.• Het Bureau Beheer Landbouwgronden (onderdeel m): vrijgesteld is
de verkrijging van grond door het BBL. De vrijstelling beoogt het tijdelijk
beheer van – met name – landerijen in het kader van overheidsbeleid
te faciliteren.MotiveringBovenstaande vrijstellingen zijn onder meer ingevoerd om door middel van
schaalvergroting de structuur van de landbouw te verbeteren en bedrijfsverplaatsing
in de landbouwsector te vergemakkelijken. Gelet op het feit dat landbouwers
zich door gericht en concreet overheidsbeleid gedrongen of gedwongen kunnen
voelen hun bedrijf te verplaatsen of te extensiveren, passen de voorgaande
vrijstellingen nog steeds binnen het huidige beleid. Anderzijds kan de vraag
worden opgeworpen in hoeverre grond voor een landbouwonderneming een wezenlijk
andere positie inneemt dan onroerende zaken voor andere ondernemingen. Een
niet-agrarische ondernemer kan bijvoorbeeld ten behoeve van de uitoefening
en uitbreiding van zijn bedrijf een stuk naburige grond nodig hebben voor
de bouw van een opslagloods. De verkrijging van die naburige grond is niet
vrijgesteld van overdrachtsbelasting, terwijl de verkrijging van naburige
landerijen onder voorwaarden wel is vrijgesteld.Cluster ontwikkeling en instandhouding van bos en natuurTot de vrijstellingen die de ontwikkeling van natuur en bos tot doel hebben
en waarbij steeds voorwaarden gelden, kunnen worden gerekend de vrijstellingen
voor• hervestiging van een landbouwbedrijf (onderdeel t): vrijgesteld
is de verkrijging van landerijen in het kader van bepaalde bedrijfsverplaatsingen.
Vereist is dat het gaat om een bedrijfsverplaatsing die noodzakelijk is in
verband met de ontwikkeling van natuurlijke en landschappelijke waarden (bijvoorbeeld
realisatie EHS) of maatregelen op het gebied van de ruimtelijke ordening op
grond van overheidsbeleid. • Staatsbosbeheer (onderdeel u): de verkrijging van bepaalde onroerende
zaken door het Staatsbosbeheer is vrijgesteld.• NSW-landgoed (art. 9a NSW): de verkrijging van een landgoed in
de zin van de Natuurschoonwet 1928 door een natuurlijk persoon of een toegelaten
rechtspersoon is vrijgesteld.MotiveringBovenstaande vrijstellingen dragen in hoofdzaak bij aan de realisatie
en instandhouding van bos en natuur in Nederland en passen in dat opzicht
goed binnen het bestaande kabinetsbeleid, waarin concrete doelstellingen zijn
opgenomen voor nog te ontwikkelen bos en natuur. Om deze doelstellingen te
verwezenlijken moet in de komende twintig jaar nog ongeveer 130 000 hectare
(landbouw)grond worden aangetrokken. Dit «dwingt» agrariërs
om mobiel te zijn en zich waar nodig te hervestigen. Een gevolg van deze mobiliteit
is dat een landbouwbedrijf, mogelijk meer dan uitsluitend uit de aard van
het bedrijf voortvloeit, te maken kan krijgen met grondtransacties. Omdat
grond een relatief belangrijk productiemiddel is binnen bepaalde landbouwbedrijven
en tevens een groot deel van het bedrijfsvermogen kan uitmaken, terwijl tegelijkertijd
de verplaatsingen worden ingegeven door voornoemd overheidsbeleid, past het
om de vrijstellingen gericht op de verwezenlijking van natuur en bos en meer
in het bijzonder de vrijstelling voor hervestiging van een landbouwbedrijf,
te handhaven.5.3.2 Vereenvoudiging bestaande vrijstellingenBij handhaving van de bestaande vrijstellingen kan ervoor gekozen worden
de verscheidenheid aan vrijstellingen te vereenvoudigen, ofwel door stroomlijning,
ofwel door invoering van een algehele vrijstelling voor cultuurgrond.Stroomlijnen van bestaande vrijstellingenStroomlijnen van de bestaande vrijstellingen betekent een betere overzichtelijkheid
en een vereenvoudiging voor de uitvoeringspraktijk. Anderzijds brengt stroomlijnen
onvermijdelijk een vergroving van de betreffende regelingen met zich mee.
Concreet zou stroomlijning van de bestaande vrijstellingen kunnen plaatsvinden
door het invoeren van twee vrijstellingen:1. het verbeteren van de agrarische structuur, waarin zouden kunnen worden
opgenomen de huidige vrijstellingen naburige landerijen (onderdeel q) en ruiling
(onderdeel s). De vrijstelling voor ruiling gaat hierbij op in de vrijstelling
voor naburige landerijen, hetgeen tevens betekent dat de voorwaarden waaraan
moet zijn voldaan bij ruiling enigszins worden aangepast.2. hervestiging in de agrarische sector, waarin zouden kunnen worden opgenomen
de huidige vrijstellingen wegens hervestiging van een landbouwbedrijf (onderdeel
t), verplaatsing uit een landinrichtingsgebied (onderdeel v) en hervestiging
van een glastuinbouwbedrijf (onderdeel w). Daarbij bestaat keuze uit een verruimende
en een inperkende variant. De verruimende variant zorgt er met name voor dat
de vrijstellingen voor hervestiging landbouwbedrijf en verplaatsing uit een
landinrichtingsgebied voortaan ook door substraattelers gebruikt kunnen worden.
De inperkende variant brengt mee dat substraattelers niet langer in aanmerking
komen voor de faciliteit bij het hervestigen van een glastuinbouwbedrijf.Algehele vrijstelling voor cultuurgrondGelet op het gegeven dat bij het overgrote deel van de transacties met
cultuurgrond een vrijstelling van toepassing is, zou er ook voor gekozen kunnen
worden om de bestaande vrijstellingen alle te incorporeren in een nieuwe
algehele vrijstelling voor cultuurgrond. Het voordeel van een dergelijke algehele
vrijstelling is dat de regelgeving en de toepassing ervan sterk vereenvoudigd
kunnen worden. De thans bestaande begrenzingen van de vrijstellingen in tijd
en afstand vallen weg. Anderzijds hoeft de uitbreiding van de bestaande vrijstellingen,
gegeven ook het hoge percentage van de reeds vrijgestelde transacties, niet
essentieel bij te dragen aan het realiseren van de beleidsprioriteiten. Daarmee
komt tevens de vraag op of de uitbreiding naar een volledige vrijstelling
van cultuurgrond gerechtvaardigd kan worden vanuit het oogpunt van een zoveel
als mogelijke gelijke behandeling van ondernemers.5.4 Onroerende zaakbelastingBij het bepalen van de heffingsmaatstaf voor de onroerende zaakbelastingen
wordt de waarde van ten behoeve van de landbouw, bosbouw en substraatteelt
bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond, kassen en ondergrond van kassen,
natuurterreinen (onder voorwaarden) en ongebouwde delen van natuurschoonwet-landgoederen,
buiten aanmerking gelaten. De achtergrond van deze vrijstellingen en de feitelijke
ontwikkelingen die zich ter zake van deze vrijstellingen hebben voorgedaan
zijn beschreven in een brief dd 21 maart 2000 van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, mede namens de staatssecretaris van Financiën,
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (Kamerstukken II,
1999–2000, 26 800 B, nr. 9). Hierna volgt een korte samenvatting
en aanvulling.5.4.1 cultuurgrondvrijstellingDe vrijstelling voor cultuurgrond is ingevoerd in 1970 met de invoering
van de onroerende zaakbelasting (toen onroerend-goedbelasting). Reden daarvoor
was dat de agrarische sector zonder deze vrijstelling te zwaar belast zou
worden, mede gelet op het feit dat deze sector al fors bij zou dragen aan
de waterschapsbelastingen. Een tweede reden voor invoering van de vrijstelling
was gelegen in de landbouwregelingen van de EG. Deze betekenden een belangrijke
beperking van de mogelijkheid de op de cultuurgrond rustende lasten door te
berekenen. Na invoering hebben zowel de Commissie Christiaanse (1983)1 als de Commissie De Kam2
gepleit voor afschaffing van de cultuurgrondvrijstelling. Uitgangspunt is,
aldus de commissie Christiaanse, dat de onroerende-zaakbelastingen als belangrijkste
gemeentelijke belasting een zo breed mogelijk draagvlak behoren te hebben.
De vrijstelling voor cultuurgrond zou dwars op dit uitgangspunt staan. Verder
heeft het argument dat de cultuurgrond voor het draagvlak van de waterschapsheffing
een relatief grotere betekenis heeft dan voor de gemeentelijke belastingen,
naar het oordeel van de commissie Christiaanse aanzienlijk aan kracht ingeboet.
Dit laatste argument wordt nog verder verzwakt als de voorstellen van de Unie
van waterschappen gebaseerd op de ideeën van de commissie Togtema voor
de financiering van de waterschappen worden overgenomen. Het overnemen van
deze voorstellen zal leiden tot een forse lastenverschuiving van de categorie
ongebouwd naar de categorie gebouwd. Een kabinetsreactie op het standpunt
van de Unie op het rapport van de commissie Togtema is nog in voorbereiding.
Overigens is de cultuurgrondvrijstelling geen ongeoorloofde staatssteun, aldus
de Europese Commissie (SG(2000) D/103619). Zij heeft in deze procedure overwogen
dat een verschillend heffingssysteem dat rekening houdt met de intrinsieke
aard van land dat gebruikt wordt voor primaire productiedoeleinden, beschouwd
kan worden als gerechtvaardigd door de opzet van het Nederlands belastingstelsel.
Daarbij werd door de Europese Commissie van belang geacht dat landbouwondernemingen
niet of niet in dezelfde mate genieten van de gemeentelijke activiteiten
die met de opbrengsten van de onroerende zaakbelastingen gefinancierd worden.Op 13 juli 2001 is het rapport «Fiscale vergroening: een verkenning
van de fiscale mogelijkheden om het milieu te ontlasten» 2000 aan de
Tweede Kamer aangeboden. Dit rapport geeft meer inzicht in de effecten op
de bedrijfseconomische situatie van land- en tuinbouwbedrijven en op het milieu,
ingeval de vrijstelling voor cultuurgrond wordt afgeschaft. De werkgroep Vergroening
van het fiscale stelsel II concludeert in haar rapport dat het opheffen van
de vrijstelling een neutraal tot negatief effect op het milieu zal hebben
voor bedrijven die blijven voortbestaan. Verder zal een beperkt aantal bedrijven
naar verwachting de bedrijfsvoering staken. Afhankelijk van de aanwending
van de daarmee vrijkomende grond, kan dit een positief milieu-effect hebben1. Overigens adviseert de Werkgroep Vergroening II overwegend
negatief over het afschaffen van de cultuurgrondvrijstelling. Recent is afschaffing
van de cultuurgrondvrijstelling door het Erasmus Studiecentrum Belastingen
Lokale overheden in haar, in opdracht van de VNG opgestelde, «Rapport
Gemeentelijke belastingen in de 21e eeuw» bepleit. In dit rapport wordt
in het algemeen gepropageerd om vrijstellingen die een subjectief element
bevatten, zoals de vrijstelling voor cultuurgrond, uit de onroerende zaakbelastingen
(objectieve belastingen) te schrappen. Met subjectief element wordt in dit
kader bedoeld dat de vrijstelling dusdanig uitwerkt dat van een bepaalde economische
sector geen belasting wordt geheven. Overigens zou een mogelijke afschaffing
in de onroerende-zaakbelastingen van de vrijstelling voor cultuurgrond wel
tot gevolg hebben dat de WOZ-kosten toenemen in verband met de waardering
van cultuurgrond. Daarentegen zal de heffingsgrondslag van niet-woningen met
meer dan twintig procent (= circa 50 miljard euro) stijgen.5.4.2 Vrijstelling voor kassen en ondergrondDe vrijstelling voor kassen inclusief de ondergrond is ingevoerd in 1971
en hangt nauw samen met de vrijstelling van cultuurgrond. Recent is door het
ESBL geadviseerd om deze vrijstelling af te schaffen, omdat handhaving niet
zou passen binnen het systeem van de onroerende zaakbelastingen2. Afschaffen van de vrijstelling voor kassen lijkt in de rede te liggen
op het moment dat ook de vrijstelling voor cultuurgrond zou worden geschrapt5.4.3 Vrijstelling van ongebouwde eigendommen op Natuurschoonwetlandgoederen
en vrijstelling van natuurterreinenDe vrijstellingen van ongebouwde eigendommen op Natuurschoonwetlandgoederen
en natuurterreinen in beheer van bepaalde rechtspersonen zijn in 1970 naar
aanleiding van een amendement ingevoegd. De vrijstelling van ongebouwde eigendommen
op natuurschoonwetlandgoederen zou in het belang zijn van de recreatie en
het toerisme. Ook speelde het geringe rendement van landgoederen een rol.
De invoering van de vrijstelling van natuurterreinen is niet nader gemotiveerd.
Mogelijk draagt de vrijstelling bij aan het beperken van de kosten die moeten
worden gemaakt voor het in eigendom hebben van een natuurterrein. Dit kan
een relevante factor zijn bij de beslissing om een natuurterrein te beheren,
mede gelet op het feit dat natuurterreinen over het algemeen nauwelijks rendement
genereren. De regering was destijds tegen invoering van beide vrijstellingen,
omdat hierdoor de gemeentelijke autonomie te veel zou worden beperkt.Recent heeft het ESBL opgemerkt dat zowel de vrijstelling van ongebouwde
eigendommen op Natuurschoonwetlandgoederen als de vrijstelling van natuurterreinen,
gelet op het objectieve en zakelijke karakter van de onroerende
zaakbelastingen, niet gehandhaafd zouden behoren te worden.Het VNG zal haar standpunt bepalen over het ESBL-rapport. Daarna zal het
kabinet reageren.5.5 Invorderingswet 1990 en Successiewet 1956Indien een onderneming wordt geschonken of door vererving overgaat, kan
het verschuldigde schenkings- of successierecht tot financiële problemen
leiden die de continuïteit van de onderneming in gevaar brengen. Dit
is vanuit sociaal-economisch belang niet wenselijk. Daarom was met ingang
van 1 januari 1997 in de Invorderingswet 1990 een regeling opgenomen
om de druk van de schenkings- en successiebelasting bij bedrijfsopvolging
te verminderen. De regeling hield onder meer in dat een deel van het successie-
of schenkingsrecht dat kan worden toegerekend aan ondernemingsvermogen werd
kwijtgescholden mits de onderneming gedurende een periode van vijf jaar na
de vererving (bij schenking 10 jaar) werd voortgezet. De kwijtschelding werd
verleend voor de belasting die kon worden toegerekend aan tot het ondernemingsvermogen
behorende quota op en landbouwgrond voor zover de waarde daarvan uitging boven
de waarde in verpachte staat. Verder kwam de belasting die kon worden toegerekend
aan 25% van het overige ondernemingsvermogen voor kwijtschelding in aanmerking.
Het nog resterende successie- of schenkingsrecht kon in tien jaarlijkse termijnen
worden voldaan indien de nalatenschap onvoldoende vrije middelen bevatte om
de belasting te voldoen.Met ingang van 1 januari 2002 is de regeling in de Invorderingswet 1990
vervangen door een faciliteit voor bedrijfsopvolging in de Successiewet 1956.
Een van de redenen daarvoor was dat de vormgeving van de regeling in de Invorderingswet
als moeizaam werd ervaren; de regeling past naar zijn aard beter in een heffingswet.
De regeling houdt in dat een deel van het successie- of schenkingsrecht dat
de bedrijfsopvolger verschuldigd is over het ondernemingsvermogen wordt opgenomen
in een conserverende aanslag. Indien de onderneming overeenkomstig de wettelijke
voorwaarden gedurende een periode van vijf jaar is voortgezet wordt de conserverende
aanslag verminderd tot nihil, waardoor effectief een vrijstelling is gecreëerd
voor dat deel van het ondernemingsvermogen.Naast een wijziging in de technische vormgeving hebben ook een tweetal
inhoudelijke wijzigingen plaatsgevonden. In plaats van de specifieke regelingen
voor quota en landbouwgronden die in de vroegere regeling voor bedrijfsopvolging
waren opgenomen, wordt in de huidige regeling op een meer generieke wijze
een adequate voorziening geboden voor ondernemingen met een hoge intrinsieke
waarde en een laag rendement. Het gaat hierbij om de regeling die is opgenomen
in artikel 35c, eerste lid, van de Successiewet 1956, op grond waarvan een
combinatie van een hoge intrinsieke waarde gekoppeld aan een laag rendement,
een situatie die in de landbouw vaak voorkomt, als waardedrukkende factor
in aanmerking kan worden genomen. Verder is het deel van het ondernemingsvermogen
dat buiten de heffing blijft verhoogd van 25% naar 30% waarmee een verdere
lastenverlichting voor de bedrijfsopvolger wordt bewerkstelligd.5.6 Regulerende energiebelastingIn de REB is een bijzonder tarief voor aardgas – en voor minerale
oliën, indien geen aansluiting aanwezig is voor aardgas – opgenomen
ten behoeve van de glastuinbouwsector. Eind 1999 heeft de Europese Commissie
na toetsing onder meer op criteria van tijdelijkheid en degressiviteit van
de steun haar goedkeuring gehecht aan een bijzondere regeling voor de glastuinbouw
in de REB voor de jaren 1999, 2000 en 2001. Tevens betrok de Commissie in
haar overweging dat duidelijke milieudoelen, waaronder energiebesparing,
aan de tuinbouw werden opgelegd. De bijzondere regeling voor de glastuinbouw
hield in dat in 1999 het tot dan bestaande nihiltarief nog werd toegepast,
terwijl de sector voor de jaren 2000 en 2001 in de heffing werd betrokken
op een wijze die was gebaseerd op een vergelijking van de glastuinbouwsector
met andere energie-intensieve bedrijven (Kamerstukken II 1999–2000,
26 972, nr. 3).In de loop van 2001 is met de Europese Commissie besproken op welke wijze
vervolg moest worden gegeven aan de regeling voor de periode na 2001. Met
haar beschikking van medio december 2001 heeft de Commissie haar instemming
gegeven aan een aangepaste regeling. Deze regeling kent dezelfde berekeningsgrondslag
als de voor 2001 geldende maatregel, met dien verstande dat een correctie
is toegepast om het effect van de generieke belastingvermindering van € 142
volgend uit artikel 36j van de Wet belastingen op milieugrondslag (WBM) in
relatie tot de onderhavige regeling tot uitdrukking te laten komen. Tevens
is voorzien in een verhoging van het huidige tarief met 10% bij de inwerkingtreding
per 1 januari 2002 en een verdere verhoging met 10% per 1 januari
2005 voor een periode van drie jaar per 1 januari 2005. Hierbij zij opgemerkt
dat de procentuele verhoging niet van toepassing is op de correctie van de
generieke belastingvermindering. Een en ander heeft tot gevolg dat de goedkeuring
van de Europese Commissie toestaat het tarief voor de periode 2002 tot en
met 2004 vast te stellen op 1,37% van het reguliere tarief per 1 januari
2002, en voor de periode 2005 tot en met 2007 op 1,42% van dat tarief.De resulterende aanpassing van de bijzondere tarieven in de REB voor de
glastuinbouw per 1 januari 2002, zal bij voorstel van wet aan het parlement
ter goedkeuring worden voorgelegd. (Kamerstukken II 2001–2002, 28 000
IXB, nr. 14). De verhoging van deze tarieven per 1 januari 2005 zal te
zijner tijd separaat per wet worden vastgesteld. 6. CAPITA SELECTA6.1 InleidingIn dit hoofdstuk wordt een aantal specifieke onderwerpen nader geanalyseerd.
Het betreft onderwerpen die een duidelijke link hebben met het thema fiscaliteit,
landbouw en natuurbeleid en waarvoor nadere uitdieping is toegezegd.6.2 Nota grondbeleid6.2.1 InleidingIn de Nota Grondbeleid is opgenomen dat de problematiek van het bevorderen
van het aanbod van grond aan de overheid voor het realiseren van groene doelen,
nadrukkelijk zal worden betrokken in de onderhavige nota Fiscaliteit, landbouw-
en natuurbeleid. Jaarlijks moet in dit kader zo'n 7500 hectare grond door
Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) worden aangekocht, waarbij BBL geen prijsleider
mag zijn. Het aanbod van grond komt vooral uit de landbouwsector. Grond wordt
aangeboden als de landbouwer zijn bedrijf staakt of verplaatst. Belastingheffing
weegt mee bij beslissingen van landbouwers over de wijze en het tijdstip van
staking of verplaatsing. In dat kader zouden aanpassingen in fiscale wetgeving
en beleid drempelverlagend kunnen werken. Uiteraard is de fiscaliteit hier
niet het enige relevante instrument. Zij kan niet los worden gezien van andere
grondverwervingsinstrumenten. Op dat punt wordt verwezen naar de Nota Grondbeleid. In de Nota Grondbeleid zijn een drietal specifieke fiscale aandachtspunten
genoemd: de belastingheffing over stakingswinsten, de rol van de overdrachtsbelasting
bij verplaatsingen en de beperkte opzet van de regeling voor doorschuiving
bij overheidsingrijpen in de inkomstenbelasting. Deze aandachtspunten zien
alle op de aanbodzijde van de grondmarkt. Het is daarnaast ook mogelijk om
te bezien wat de fiscaliteit doet voor de vraagzijde van de grondmarkt. Zo
is in de praktijk gesignaleerd dat de hervestigersproblematiek (zie ook paragraaf 5.1.1)
een prijsopdrijvend effect kan hebben. Beoordeling van de hiervoor gesignaleerde
punten zal hierna plaatsvinden, rekening houdende met de vraag welk effect
zij hebben op de verwerving van grond voor groene doelen door de overheid.
Naast voornoemde punten is in de nota grondbeleid ook aandacht besteed aan
de mogelijkheid om een openruimteheffing in te voeren. Dit punt wordt separaat
onderzocht en komt niet in de onderhavige nota aan de orde.De genoemde punten zijn ook onderwerp van studie in de werkgroep Fiscale
Vergroening II geweest. Deze werkgroep heeft haar rapport op 11 juli
2001 aan de staatssecretaris van Financiën aangeboden. Het rapport is
op 13 juli 2001 aan de Tweede Kamer gezonden. Met betrekking tot de genoemde
punten heeft het kabinet geen standpunt ingenomen, behoudens met betrekking
tot de voorstellen tot verruiming van de doorschuifregeling in het kader van
de EHS, die is opgenomen in het Belastingplan 2002.6.2.2 StakingswinstIn de nota Grondbeleid wordt de suggestie gedaan om de stakingsvrijstelling,
die in het kader van de Belastingherziening 2001 voor alle ondernemers aanzienlijk
is beperkt, te verhogen voor die landbouwers die hun bedrijf definitief beëindigen
en de grond verkopen aan Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL).Met het voorstel voor deze maatregel wordt beoogd het grondaanbod voor
groene doelen te vergroten. De werkgroep Fiscale Vergroening II wijst in haar
analyse van het voorstel op het verschijnsel free-riders: tweederde van de
ondernemers zou ook gestaakt hebben zonder de vrijstelling. Voorts is de stakingsvrijstelling
in de Wet IB 2001 voor alle ondernemers sterk ingeperkt. (Her)invoering van
een (ruimere) stakingswinst-vrijstelling voor een specifieke groep ondernemers
valt – nog afgezien van de staatssteunproblematiek – niet te rijmen
met het streven naar een zoveel als mogelijk gelijke behandeling van ondernemers.
Daarnaast zorgt de werking van de landbouwvrijstelling er thans voor dat de
voorgestelde vrijstelling nu juist geen toepassing zou vinden op stille reserves
in grond: daarmee ontbreekt een directe link tussen de faciliteit en het beleidsdoel
(meer grond voor groene doelen).Een vrijstelling van belastingheffing over de stakingswinst wordt door
het kabinet niet wenselijk geacht.6.2.3 OverdrachtsbelastingEén van de vrijstellingen in de overdrachtsbelasting ziet op de
hervestiging van een landbouwbedrijf bij verplaatsing vanuit beoogd EHS/SGR-gebied
of verplaatsing vanwege ruimtelijke ordening. Deze beide redenen om te verplaatsen
vragen een aparte beoordeling. In beide situaties geldt dat de vrijstelling
bij de verplaatsing van een geheel bedrijf op de vervangende grond van toepassing
is (tot maximaal de waarde van de afgestande grond), mits de afgestane grond
voor meer dan 50 procent in het beoogde EHS-gebied ligt. Als minder dan 50%
van de te vervangen grond van een landbouwbedrijf in het beoogde
EHS-gebied ligt, geniet de landbouwer slechts een pro rata vrijstelling van
overdrachtsbelasting.In de regeling «vrijstelling overdrachtbelasting hervestiging landbouwbedrijven»
is verwoord in welke gevallen, die als gevolg van ruimtelijk beleid van de
overheid van functie veranderen, vrijstelling geldt.Van de zijde van het kabinet is nagegaan of de geldende regeling voldoende
ruimte biedt om van deze vrijstelling gebruik te maken voor de recente nieuwe
categorieën van rijksbeleid.Gelet op de tekst van artikel 1 van de regeling blijkt de vrijstelling
ook toepasbaar voor de in de 5e Nota over de Ruimtelijke Ordening genoemde
gebieden, zoals voor de Nationale Landschappen, Regionale Parken, Ruimte voor
watergebieden en Belvederegebieden.Om die reden behoeft de regeling geen aanpassing.Verplaatsing vanuit beoogd EHS-gebied.Als minder dan 50% van de grond van een landbouwbedrijf in de EHS ligt,
geniet de landbouwer slechts een pro rata vrijstelling van overdrachtsbelasting.
Eerder is, onder meer in de werkgroep vergroening II voorgesteld om dit percentage
van 50% te verlagen. De gedachte hierachter is dat van een vrijstelling voor
gevallen waarin minder dan 50% van de grond in de EHS ligt, een stimulerend
effect op verplaatsingen uit zal gaan. De vrijgekomen grond is dan beschikbaar
op de markt en kan worden aangewend voor de realisatie van de EHS.De werkgroep Fiscale Vergroening II merkt naar aanleiding van dit voorstel
op dat de faciliteit ruimer wordt, naarmate het percentage grond dat in de
EHS ligt kleiner is. In diezelfde mate is het dus moeilijker verdedigbaar
om een volledige vrijstelling op het conto van de realisatie van de EHS te
schrijven. In samenhang hiermee speelt ook hier de free-riders-problematiek:
veel ondernemers zouden ook zonder de vrijstelling hun bedrijf hebben verplaatst.
Overigens ziet de Werkgroep Vergroening II wel ruimte voor verruiming van
de vrijstelling.Het voorstel als hiervoor beschreven wordt door het kabinet niet wenselijk
geacht.6.2.4 Doorschuiven bij overheidsingrijpenLandbouwers die hun bedrijf verplaatsen waarbij fiscaal sprake is van
staking, moeten afrekenen. Is de staking het gevolg van overheidsingrijpen,
dan kan de winst worden uitgesteld of doorgeschoven met toepassing van de
herinvesteringsreserve (HIR). Onder overheidsingrijpen valt niet een vrijwillige
verplaatsing in het kader van de realisatie van de EHS/SGP's. Het kabinet
is echter van oordeel dat ondernemers zich door de gevolgen van overheidsinterventie
in het kader van de totstandkoming van de EHS/SGP's gedrongen kunnen voelen
te staken of te verplaatsen. Daarom is in het Belastingplan 2002 III-Natuur,
milieu en vervoer (28 014) een uitbreiding van de doorschuiffaciliteit
bij staking door overheidsingrijpen tot verplaatsingen in het kader van de
totstandkoming van de EHS/SGP's voorgesteld.6.2.5 Grondmarkt, herinvesteringsreserve en vrijstelling
in de overdrachtsbelastingIn de praktijk is het volgende knelpunt gesignaleerd. In de situatie dat
een agrariër bij een verplaatsing vanwege ruimtelijke ordening, wordt
uitgekocht door bijvoorbeeld een projectontwikkelaar, ontvangt hij een aanzienlijke
som geld die de WEVAB-waarde van de grond binnen het bedrijf waarschijnlijk
ver zal overstijgen. Het ontvangen geld kan de verkopende agrariër
benutten om op een andere plaats grond te kopen ten behoeve van zijn bedrijfsuitoefening.
Het vele geld dat de agrariër te besteden heeft, kan zorgen voor een
prijsopdrijvend effect op de grondmarkt. Met toepassing van de HIR kunnen
niet-agrarische winsten op grond (voorheen de zogenoemde bestemmingswijzigingswinsten)
namelijk fiscaal geruisloos worden doorgeschoven en afgeboekt op vervangende
grond. Hoewel over deze winsten bij latere realisatie alsnog moet worden afgerekend,
leidt de doorschuiving van deze winsten in eerste instantie tot een opleving
van de hervestigersproblematiek. Daarnaast is deze agrariër bij een verplaatsing
vanwege ruimtelijke ordening veelal ook geen overdrachtsbelasting verschuldigd
over de nieuw aangekochte grond. Om een hernieuwde opwaartse druk op de grondprijzen
te voorkomen, kan toepassing van de HIR in dit soort situaties voor wat betreft
de cultuurgrond beperkt blijven tot de agrarische winst. Daarnaast kan ervoor
worden gekozen om de vrijstelling in de overdrachtsbelasting zodanig aan te
passen dat voortaan uitsluitend vrijstelling wordt verleend voor zover de
waarde van de nieuwe grond de waarde van de vervangen grond niet te boven
gaat.6.3 ContinueringsvrijstellingHet Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) heeft het voorstel gedaan
om een zogenoemde continueringsvrijstelling in te voeren. In de gedachtenwisseling
met de Tweede Kamer in het kader van het inmiddels tot wet verheven wetsvoorstel
Ondernemerspakket 2001 is op dit voorstel kort ingegaan. De Tweede Kamer heeft
daarop een motie van het (voormalig) kamerlid Reitsma aanvaard, waarin de
regering wordt verzocht alle aspecten van de continueringsregeling te onderzoeken
en de Kamer daarover te rapporteren (Kamerstukken II 2000/01, 27 209,
nr. 19). Conform de suggestie die de staatssecretaris van Financiën richting
de Kamer al deed, is deze analyse meegenomen in de onderhavige nota.Werking continueringsvrijstellingHet voorstel van het NAJK heeft tot doel bedrijfsovernames te stimuleren.
Daartoe zou de stakingsaftrek bij continuering van het bedrijf (opvolging)
moeten worden omgezet in een continueringsvrijstelling van maximaal € 27 227.
De continueringsvrijstelling zou moeten gelden voor de winst die de overdragende
ondernemer (de ouder) behaalt bij de overdracht van zijn onderneming mits
de overnemer (het kind) de onderneming voortzet. De continueringsvrijstelling
zou een voorwaardelijke stakingsvrijstelling moeten zijn. Wordt de onderneming
na overname binnen bepaalde termijn (bijvoorbeeld 5 jaar) toch beëindigd,
dan vervalt de continueringsvrijstelling (al dan niet gedeeltelijk). Er kan
dan worden gekozen voor heffing bij de overdrager of de overnemer.BeoordelingIn de beoordeling van het voorstel spelen onder meer de volgende aspecten
een rol.De bedoeling van de continueringsvrijstelling is om overname en voortzetting
van de onderneming te stimuleren. De gedachte is dat de stakende ondernemer
zich door de faciliteit verplicht voelt een lagere koopprijs te bedingen bij
de overnemer. De verwachting is dat dit effect waarschijnlijk vooral bereikt
zou kunnen worden in familieverhoudingen en minder bij een overdracht aan
een derde.• Om te voorkomen dat sprake is van ongeoorloofde staatssteun dan
wel dat strijd ontstaat met het gelijkheidsbeginsel, zal de regeling generiek
moeten werken (voor alle zelfstandige ondernemers). Dit brengt een groot budgettair
beslag met zich mee.• In feite wordt met de introductie van een continueringsvrijstelling
getracht het effect van het verlagen van de stakingsvrijstelling en het afschaffen van het bijzonder tarief van 45% te verminderen. Aan het
aanpassen daarvan hebben echter diverse overwegingen ten grondslag gelegen,
waaronder tariefsverlaging over de gehele linie.• Het is voor ondernemers op dit moment voorts al mogelijk om met
gebruikmaking van de doorschuiffaciliteit de onderneming over te dragen. Deze
faciliteit heeft een vergelijkbaar effect als een continueringsvrijstelling,
met dien verstande dat de belastingclaim behouden blijft. Ook door toepassing
van deze faciliteit kan de prijs van de onderneming bij overdracht aan een
mede-ondernemer of werknemer worden verlaagd, in dit geval doordat degene
die de onderneming verkoopt, niet hoeft af te rekenen over de belastingclaims
op stille reserves en fiscale reserves omdat de belastingclaim overgaat op
de voortzetter.• Deze doorschuiffaciliteit kan niet worden toegepast op de winst
ter zake van de opgebouwde oudedagsreserve (FOR). Bij een continueringsvrijstelling
zou zonder nadere voorziening die vrijstelling ook betrekking hebben op de
FOR. Vraag is of dit logisch is. De belastingplichtige heeft de keuze om een
FOR op te bouwen en daarmee belastinguitstel te genieten. Inherent daaraan
is dat te zijner tijd moet worden afgerekend over de opgebouwde FOR.Terugbetaling van de continueringsvrijstelling door de
verkoper• Voor de koper is de continueringsvrijstelling in deze variant een
loterij zonder nieten. De verkoper krijgt de vrijstelling zolang de onderneming
door de koper nog bijvoorbeeld 5 jaar wordt gedreven. Het is de bedoeling
dat als gevolg hiervan de koopprijs voor de koper wordt gedrukt. Stopt de
koper de onderneming binnen deze 5 jaar, dan betaalt de verkoper (een deel)
van de vrijstelling terug. De koper mag zijn prijsvoordeel houden, behoudens
voorzover verkoper en koper civielrechtelijk anders zijn overeengekomen.Terugbetaling van de continueringsvrijstelling door de
koper• In deze variant krijgt de koper van de onderneming als het ware
een strafheffing op het moment dat hij zijn onderneming binnen vijf jaar staakt
(zoals door overdracht).• Het voordeel van deze variant ten opzichte van de variant «terugbetaling
door de verkoper» is dat de sanctie rechtstreeks wordt neergelegd bij
degene die zich niet houdt aan het niet-stakingsbeding.ConclusieGelet op het voorgaande wijst het kabinet invoering van een continueringsvrijstelling
af. Invoering van een continueringsvrijstelling zou een groot budgettair beslag
met zich brengen terwijl er al een fiscale regeling bestaat waardoor de koopprijs
voor de overnemer lager kan uitpakken, namelijk de doorschuifregeling. Vraag
is wat de toegevoegde waarde van een continueringsvrijstelling zou zijn. Deze
lijkt vooral te liggen in het (deels) voorkomen van een fiscale afrekening
over de FOR. Het doorbreken van de systematiek die is gekozen voor de fiscale
begeleiding van de FOR lijkt echter niet wenselijk. Invoering van een continueringsvrijstelling
lijkt beleidsmatig nauwelijks te onderbouwen en heeft derhalve geen prioriteit.6.4 WaterschapsfinancieringIn opdracht van de Unie van Waterschappen heeft de zogenoemde commissie
Togtema onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een heldere – vereenvoudigde –
financieringsstructuur. Knelpunt in de bestaande situatie vormt de veelheid
van het aantal heffingen, heffingsmaatstaven en heffingsplichtigen. In het
rapport van de commissie, («Waterschapsbelastingen in de 21e eeuw»,
oktober 1999) zijn voorstellen gedaan om de bestaande waterschapsbelastingen
te vereenvoudigen. In het kort komen de voorstellen neer op de introductie
van twee heffingen:• Een zuiveringsheffing ten behoeve van de financiering van het waterkwaliteitsbeheer;• Een watersysteemheffing voor de financiering van het watersysteembeheer.
Deze heffing bestaat uit een ingezetenenheffing, een omslag gebouwd en een
omslag ongebouwd.De Unie van Waterschappen gaat in haar standpunt ook uit van een zuiveringsheffing
en een watersysteemheffing. De voorstellen zoals die nu voorliggen brengen
naar verwachting aanzienlijke lastenverschuivingen tussen de verschillende
categorieën belanghebbenden met zich mee. In het voorgestelde systeem
gaat de categorie ongebouwd minder waterschapslasten betalen. In de categorie
ongebouwd zijn veel agrariërs vertegenwoordigd. Agrariërs zullen
daarvan profiteren.Aan een kabinetsreactie op de voorstellen van de Unie wordt op dit moment
gewerkt. Na bespreking van deze reactie in de Kamer kan het eventuele traject
van wijziging van de Waterschapswet starten.6.5 BestrijdingsmiddelenheffingIn de nota «Zicht op gezonde teelt» heeft het kabinet aangegeven
positief te staan tegenover de motie Stellingwerf (Kamerstukken II 2000/2001,
27 400 XIV, nr. 37 gewijzigd nr. 50) en de optimale vormgeving van een
heffing op gewasbeschermingsmiddelen te bezien, mede ten behoeve van de omslag
naar geïntegreerde gewasbescherming. Wel constateerde het kabinet in
de nota enkele problemen met betrekking tot een gerichte terugsluis naar de
betrokken sectoren. Om die reden is de reikwijdte van fiscale instrumenten
voor een gerichte terugsluis onderzocht in het kader van de nota Fiscaliteit,
landbouw- en natuurbeleid.Analyse van het fiscale instrumentarium ten behoeve van een gerichte terugsluis
van de heffing heeft tot de conclusie geleid dat het zeer moeilijk is een
fiscaal pakket samen te stellen dat de heffing volledig naar de betrokken
sectoren terugsluist, dat uitvoerbaar is en dat tevens aan de communautaire
regels voor staatssteun voldoet. Andere – niet fiscale – vormen
van terugsluis bieden deze mogelijkheid wellicht wel, maar passen niet binnen
de huidige begrotingsafspraken van het kabinet; zij kunnen overigens wel onderwerp
van discussie zijn bij nieuwe afspraken voor een volgende periode. Met betrekking
tot de vormgeving van een eventuele heffing op gewasbeschermingsmiddelen is
inmiddels in interdepartementaal overleg geconcludeerd dat een heffing met
het oog op het gehanteerde beleids- en begrippenkader en de uitvoeringspraktijk
bij voorkeur zou moeten worden ingekaderd in de Bestrijdingsmiddelenwet 1962.
De heffing – waarbij gedacht kan worden aan een tarief van bijvoorbeeld € 4,50 –
zou daarbij dienen te worden opgelegd aan de producent/importeur die de gewasbeschermingsmiddelen
levert, waarbij als heffingsgrondslag zou dienen te gelden het aantal kilogrammen
actieve stof ten aanzien van chemische gewasbeschermingsmiddelen.Het kabinet stelt voor om een wetsvoorstel voor een heffing op gewasbeschermingsmiddelen
op basis van de hierboven aangegeven uitgangspunten tijdens deze kabinetsperiode
verder inhoudelijk voor te bereiden zodat, mocht ten gevolge van eventuele
toekomstige verruimingen of aanpassingen van het begrotingskader een adequate
terugsluis van de heffing alsnog gerealiseerd kunnen worden, dat voorstel
alsdan op korte termijn in procedure kan worden gebracht. 6.6 Fiscaliteit en natuurbeleidBij de behandeling van de LNV-begroting 2002 is een motie van het lid
Klein Molenkamp, c.s. (TK 2001–2002, 28 000, XIV, nr. 11) aangenomen.
In de motie wordt de regering verzocht om in overleg met de uitvoerende organisaties
een inventarisatie te maken van fiscale belemmeringen in het huidige natuurbeleid
en een overzicht op te stellen van mogelijke fiscale stimulansen voor natuurbeheer
door agrariërs en particulieren en deze binnen een half jaar aan de Kamer
voor te leggen.Naar aanleiding hiervan wordt het volgende opgemerkt. In de Nota naar
aanleiding van het verslag over het Belastingplan 2002 III is reeds aangegeven
dat er op het gebied van de fiscaliteit veel wordt gedaan om de uitvoering
van het natuurbeleid te vergemakkelijken. Daarbij is er op gewezen dat inkomsten
uit natuurterreinen en bossen in bezit van particulieren vrijgesteld zijn
van inkomstenbelasting via een vrijstelling in box III. Verder behoren voordelen
uit bosbedrijf op grond van de bosbouwvrijstelling, indien de belastingplichtige
daarvoor kiest, niet tot de winst uit onderneming en gelden voor natuurschoonwetlandgoederen
speciale faciliteiten in de schenkings- en successiesfeer. Voorts worden agrariërs
die gevestigd zijn in het EHS-gebied op een fiscaal positieve manier gestimuleerd
het bedrijf te verplaatsen, via een gehele of gedeeltelijke vrijstelling van
overdrachtsbelasting en via de in het Belastingplan 2002 III opgenomen verruiming
van het begrip overheidsingrijpen in de inkomsten-belasting. Ook kan er nog
op worden gewezen dat natuurprojecten van zowel publiekrechtelijke organisaties
als van particulieren voor groenfinanciering in aanmerking kunnen komen.Verder is in het verslag opgemerkt dat het kabinet voornemens is de beschikbare
f 10 miljoen voor natuur aan te wenden in de sfeer van de inkomstenbelasting
ten behoeve van de reeds bestaande vrijstelling van subsidies die worden toegekend
voor de ontwikkeling en instandhouding van bos en natuur. Het kabinet stelt
nu concreet voor, onder voorbehoud van instemming van de Europese Commissie,
de vrijstelling per 1 januari 2002 te verhogen van 90% tot 100%. Subsidies
voor natuur op grond van de Subsidieregeling natuurbeheer 2000 kunnen hierdoor
geheel buiten de heffing blijven. Subsidies die zien op de aanleg van bos,
maar een landbouwcomponent bevatten, waarop de bosbouwvrijstelling bijgevolg
niet van toepassing is, blijven hierdoor eveneens geheel buiten de heffing.
Overigens zullen deze voorstellen nog de goedkeuring behoeven van de EC (staatssteun).
Met het voorgaande is invulling gegeven aan de aankondiging in de antwoorden
op de kamervragen van de leden Snijder-Hazelhoff en De Vries.Overleg met uitvoerende organisatiesUit overleg met de uitvoerende organisaties kwam naar voren dat er mogelijk
fiscale knelpunten zijn met betrekking tot de realisatie van de EHS, de realisatie
van bos en natuur en de realisatie van agrarisch natuurbeheer. Met de laatste
twee punten wordt gedoeld op gebruikmaking van de Subsidieregeling natuurbeheer
2000 en de Subsidieregeling agrarisch natuurbeheer.Voor wat betreft de mogelijke knelpunten met betrekking tot de realisatie
van de EHS wordt opgemerkt dat hieraan tegemoet gekomen is in het recent aangenomen
Belastingplan 2002 III waarin het voorstel was opgenomen tot verruiming van
het begrip overheidsingrijpen in de inkomstenbelasting, waardoor fiscale afrekening
bij bedrijfsverplaatsing op dat moment achterwege kan blijven. Verder geldt
een geheel of gedeeltelijke vrijstelling van overdrachtsbelasting voor grond
bij bedrijfsverplaatsing vanuit de EHS/SGP. Voor wat betreft de fiscale knelpunten
bij de genoemde subsidieregelingen wordt gewezen op de hierna
opgenomen voorstellen tot verruiming van de vrijstelling voor ontwikkeling
en instandhouding van bos en natuur van 90% tot 100%. Hiermee zijn deze knelpunten
naar de mening van het kabinet opgelost.Voor de overige door de organisaties ingebrachte knelpunten, te weten
de hoogte van de waterschapslasten voor bos en natuur, de aanwending van de
opbrengst van de grondwaterbelasting in verband met onttrekking van grondwater
door derden, de toepassing van de vrijstelling van accijns op biobrandstoffen
en smeermiddelen voor toepassingen in de bosbouw en natuur, de optieregeling
bij ondernemers in de bosbouw en de invoering van de investeringsaftrek en
de vrije afschrijving bij natuur- en bosbedrijven, ziet het kabinet geen aanleiding
tot aanvullende fiscale maatregelen. De hoogte van de waterschapslasten komt
zo mogelijk aan de orde in de kabinetsreactie op de aanbevelingen van de Commissie
Togtema. Eventuele vrijstelling van accijns voor bio-diesel en smeermiddelen
is bezien in het kader van de uitvoering van de moties Hofstra en Crone (Kamerstukken
II, 2000–2001, 27 400 IXB, nr. 32 en 33). De staatssecretaris van
Financiën heeft in zijn brief van 28 spetember 2001 de Tweede Kamer
geïnformeerd dat hij in het kader van een experiment bereid is om in
een aantal specifieke gevallen vrijstelling van accijns voor het gebruik van
biodiesel te verlenen. De toepassing van investeringsfaciliteiten hangt samen
met de vraag of de bosbouwer fiscaal ondernemer is, en zo ja of hij geopteerd
heeft voor de optieregeling voor belastingheffing. Hierin valt dus geen knelpunt
te onderkennen.Een ander opgebracht punt betreft het niet kunnen toepassen van de vrijstelling
voor landgoederen in box III voor vruchtgebruikconstructies op NSW-landgoederen.
Voor de vrijstelling van box III geldt dat sprake moet zijn van de volledige,
onbezwaarde eigendom van een landgoed. Dit punt is uitvoerig aan de orde geweest
in de parlementaire discussie over de Belastingherziening 2001 en is toen
door het kabinet niet overgenomen. Er is geen reden daar thans op terug te
komen.Met het voorgaande acht het kabinet de motie te hebben uitgevoerd.6.7 BosbouwsubsidiesOp 4 oktober 2001 hebben de leden van de Tweede Kamer Snijder-Hazelhoff
en De Vries (beiden VVD) vragen gesteld over de belastbaarheid van bosbouwsubsidies.
De vragen zijn gericht aan de staatssecretarissen van LNV en Financiën.
In het op 28 november 2001 gegeven antwoord op deze vragen is de inhoudelijke
beoordeling van deze zeer complexe problematiek aangekondigd in de onderhavige
nota. In het kort gaat het om de vraag of het wenselijk is dat bosbouwsubsidies
gedeeltelijk in de belastingheffing worden betrokken.Een aantal bosbouwsubsidies bevatten zowel landbouw- als bosbouwcomponenten.
De belastingdienst is, gelet op het arrest van de Hoge Raad van 16 december
1998, BNB 1999, 102, van mening dat het subsidiedeel dat toe te schrijven
is aan het landbouwbedrijf belast is. Het gaat hier allereerst om de subsidies
voor inkomensderving op grond van artikel 2, onderdeel b, van de Regeling
stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden. Deze regeling is in 1993 in
werking getreden. Voorts strekt de vraag zich uit tot subsidies voor functiewijziging
op grond van de Subsidieregeling natuurbeheer 2000 en de beheerssubsidie op
grond van de Subsidieregeling agrarisch natuurbeheer.Het kabinet acht het beleidsmatig minder wenselijk als de ontwikkeling
en instandhouding van bos zou stagneren, mede omdat procedures over de mate van belastbaarheid van bosbouwsubsidies nog jarenlange onzekerheid
met zich zouden brengen. Om die reden heeft het kabinet besloten de reeds
bestaande vrijstelling voor de ontwikkeling en instandhouding van bos en natuur
in artikel 3.13, eerste lid, onderdeel h, van de Wet IB 2001, mits instemming
wordt verkregen van de Europese Commissie, te verruimen. Concreet betekent
dit dat subsidies voor inkomensderving op grond van artikel 2, onderdeel b,
van de Regeling stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden, voor zover
zij niet onder de bosbouwvrijstelling vallen, met ingang van 1 januari
2002 worden vrijgesteld. Dit geldt niet voor subsidies die op grond van deze
regeling zijn toegekend in de periode 1993–2001. Op dat punt zal de
staatssecretaris van Financiën een beleidsbesluit publiceren waarin het
standpunt wordt ingenomen dat in ieder geval zal worden geaccepteerd dat de –
onbelaste – bosbouwcomponent in de subsidies voor tijdelijk respectievelijk
blijvend bos, 40% respectievelijk 80% bedraagt.Subsidies voor functiewijziging op grond van de Subsidieregeling natuurbeheer
2000 en de beheerssubsidie op grond van de Subsidieregeling agrarisch natuurbeheer
worden, met terugwerkende kracht vanaf de datum van inwerkingtreding van beide
regelingen (1 januari 2000), eveneens vrijgesteld via de vrijstelling
voor subsidies toegekend voor de ontwikkeling en instandhouding van bos en
natuur, voor zover zij niet onder de bosbouwvrijstelling vallen. Deze verruiming
betekent dat deze subsidies tot 1 januari 2002 derhalve voor 90% zijn
vrijgesteld. Per 1 januari 2002 zal de vrijstelling verhoogd worden tot
100%.6.8 Waarderingsgrondslag voor verpachte gronden in box
IIIVoorzover verpachte grond niet tot het ondernemingsvermogen van de verpachter,
behoort de verpachte grond tot de grondslag van box III. Bezittingen in box
III worden gewaardeerd naar de waarde in het economische verkeer. Bij verpachte
grond betekent dit dat rekening moet worden gehouden met de feitelijke pachtdruk
in het individuele geval. Daarbij speelt het volgende.Pachtovereenkomsten kennen een grote diversiteit. Dit is afhankelijk van
factoren als de duur van de overeenkomst en het al dan niet bestaan van een
indeplaatsstellingsrecht. Vanwege de gevolgen van de inhoud van de pachtovereenkomst,
is het zinvol in dit kader een nadere afbakening te hanteren. Daarbij staat
voorop dat een dergelijke afbakening ziet op pachtovereenkomsten waar waarderingsvraagstukken
het meest zullen voorkomen. Te denken valt aan langdurig verpachte grond (meer
dan 20 jaar) die in gebruik is in de landbouw.In de praktijk blijkt er behoefte te zijn aan een aantal vuistregels om
een uitvoerbare waardering te bewerkstelligen. In het verleden gebeurde dat
voor de waardering van verpachte grond in het kader van de vermogensbelasting
ook. De volgende aanpak kan daarbij behulpzaam zijn.Uitgangspunt is de vrije verkeerswaarde van de grond. Deze kan bijvoorbeeld
gezamenlijk door de Belastingdienst en vertegenwoordigers van de verpachters
en het landbouwbedrijfsleven in een platform worden vastgesteld. Deze partijen
verklaren zich hieraan gebonden te achten.Bij het bepalen van de vrije verkeerswaarde geldt dat:• daadwerkelijke transacties van boer tot boer het uitgangspunt zijn;• grond met een verwachtingswaarde door bijvoorbeeld een bestemmingswijziging,
buiten beschouwing blijft;• er een bandbreedte van + en -/- 20% van de aantallen transacties
kan worden gehanteerd (van de 100 transacties worden de 20 laagste en de 20
hoogste geëlimineerd). De pachtdruk is afhankelijk van een aantal factoren. Thans zijn deze strak
geregeld in de Pachtwet. Een liberalisering van pacht zal door de bank genomen
leiden tot een lagere pachtdruk. Slechts indien pachter en verpachter zelf
kiezen voor een strakker regime, kan dit anders zijn. Nu wordt in de praktijk
in het algmeen een pachtdruk van 60% als richtinggevend ervaren. Die druk
kan in de toekomst dus afnemen.EvaluatieMede in verband met het ingezette liberaliseringstraject voor pacht, lijkt
het zinvol om eerst voor een periode van drie jaar de voorgaande methodiek
overeen te komen voor de waardering van verpachte grond in box III. Daarna,
of zoveel eerder als dat nodig mocht blijken, kan een evaluatie en eventuele
aanpassing aan gewijzigde omstandigheden plaatsvinden.6.9 Duurzame ondernemingsaftrek (DOA)Zoals in bijlage 2 is aangegeven, zijn voor de landbouw verschillende
vormen van steun mogelijk. De steunmogelijkheden liggen, behoudens voor bijzondere
situaties, vooral op het gebied van investeringssteun. De mogelijkheden voor
het geven van exploitatiesteun, zoals de duurzame ondernemingsaftrek (DOA),
zijn beperkt. De Europese Commissie staat daarom zeer kritisch ten opzichte
van de toepasbaarheid van de DOA voor de duurzame landbouw, waaronder de biologische
landbouw. Het overleg met de Commissie wordt echter voortgezet. Mocht de toepasbaarheid
van de DOA in zijn huidige opzet niet mogelijk blijken, dan zal worden bezien
of het, gelet op het Europese steunkader, mogelijk is om op andere wijze,
bijvoorbeeld door uitbreiding van reeds bestaande faciliteiten, een stimulans
te geven. Afkortingenlijst BSBBrandstoffenbelastingBTWOmzetbelasting B/CPPCentrum voor Proces-
en Productontwikkeling, een onderdeel van de BelastingdienstCBSCentraal Bureau voor
de Statistiek DOADuurzame ondernemersaftrek EHSEcologische hoofdstructuurEIAEnergie-investeringsaftrek ESBLErasmus Studiecentrum
Belastingen Lokale overheden FOR(Fiscale) oudedagsreserveGLBGemeenschappelijk
landbouwbeleidHIRHerinvesteringsreserve IBInkomstenbelasting
of Wet op de inkomstenbelasting 2001 IBOInterdepartementaal
Beleids Onderzoek KIAKleinschaligheidsinvesteringsaftrek
(ook IA)NAJKNederlands Agrarisch
Jongeren Kontakt LEILandbouw Economisch
Instituut LTOLand- en tuinbouworganisatie
NederlandNSWNatuurschoonwet 1928 MIAMilieu-investeringsaftrekOZBOnroerende-zaakbelasting R&DSpeur- en ontwikkelingswerk
(research & development) REBRegulerende energiebelasting SGRStructuurschema Groene
RuimteSPAKSSpeciale afdrachtskortingen
(loonbelasting)TAR(Tante) Agaath-regeling VAMILWillekeurige (voorheen
vervroegde) afschrijving milieu-investeringenVPBVennootschapsbelasting
of Wet op de vennootschapsbelasting 1969 WAWillekeurige afschrijving WBRWet op belastingen
van rechtsverkeer WEVABWaarde in het economisch
verkeer bij agrarische bedrijfsuitoefening WTOWorld Trade OrganisationBIJLAGE 11.1 InleidingDeze bijlage belicht fiscale faciliteiten voor ondernemers in de agrarische
sector. Een deel van de faciliteiten is generiek. Dat betekent dat zij door
iedere ondernemer kunnen worden gebruikt. Sommige generieke faciliteiten zijn
echter naar hun aard overwegend gericht op landbouwers. Daarnaast zijn er
ook faciliteiten die specifiek op landbouwers zijn gericht. Het onderscheid
tussen generiek en specifiek wordt in de hierna volgende beschrijving niet
expliciet vermeld.De fiscale faciliteiten worden toegelicht per belasting. Daarbij worden
de faciliteiten zoveel mogelijk ingedeeld per fase waarin een onderneming
zich kan bevinden: start van een onderneming, uitoefening van de onderneming
en staken van de onderneming. Per belasting worden daarnaast in een separate
paragraaf de fiscale faciliteiten die bijdragen aan de ontwikkeling van bos
en natuur beschreven.1.2 Inkomstenbelasting1.2.1 De start van een (landbouw)bedrijfEen startende ondernemer kan een bestaand bedrijf overnemen of zelf een
nieuw bedrijf beginnen. Starten met een bedrijf kan ook in deeltijd. In dat
geval is de ondernemer naast een beginnend bedrijf (nog) in loondienst of
heeft hij bijvoorbeeld een zorgtaak. Dit komt ook in de agrarische sfeer regelmatig
voor, niet in de laatste plaats om het inkomen aan te vullen. Echte starters,
in de zin van nieuwe bedrijven, komen in de agrarische wereld niet zo veel
meer voor. Wel kunnen bedrijfsopvolgers in de agrarische sector fiscaal vaak
nog als beginnende ondernemer (in de zin van de regeling durfkapitaal) worden
gekwalificeerd. Hierna wordt op de specifieke fiscale faciliteiten voor starters
ingegaan.startersaftrekVoor startende ondernemers wordt de zelfstandigenaftrek (zie hierna paragraaf 1.2.2)
gedurende drie jaar verhoogd. Deze faciliteit biedt de starter de gelegenheid
om in de eerste jaren meer geld in zijn onderneming te investeren.willekeurige afschrijvingStartende ondernemers mogen op bepaalde bedrijfsmiddelen waarin zij in
de jaren dat ook startersaftrek is genoten, geïnvesteerd hebben, willekeurig
afschrijven. Er moet sprake zijn van een investering, de faciliteit werkt
dus niet bij het doorschuiven van bedrijfsmiddelen. Willekeurige afschrijving
betekent dat in plaats van de gewone afschrijvingssystematiek, op een volstrekt
willekeurige manier kan worden afgeschreven op bepaalde investeringen. Willekeurige
afschrijving kan liquiditeitsvoordelen opleveren.durfkapitaalDe regeling voor durfkapitaal maakt het makkelijk voor beginnende ondernemers
om achtergestelde leningen aan te trekken. Deze leningen moeten dienen ter
financiering van vermogensbestanddelen die behoren tot het verplichte ondernemingsvermogen.
De vordering op de beginnende ondernemer behoort tot een maximum niet tot
het inkomen uit sparen en beleggen (box III).heffingskortingAls extra stimulans is ook een heffingskorting voor durfkapitaal geïntroduceerd.
Die korting bedraagt 1,3% van het bedrag aan durfkapitaal, met een maximum.1.2.2 De uitoefening van een (landbouw)bedrijfInleidingHierna worden de fiscale faciliteiten in de inkomstenbelasting aangestipt
die van belang kunnen zijn bij de uitoefening van het (landbouw)bedrijf. Deze faciliteiten sluiten veelal aan bij de winstberekening en investeringen
in bedrijfsmiddelen.WinstberekeningZoals bij iedere onderneming, is een landbouwbedrijf erop gericht om winst
te maken. De belastbare winst is de winst verminderd met de ondernemersaftrek.
Jaarwinst is de winst die is behaald in het boekjaar. Een boekjaar valt normaal
samen met het kalenderjaar. Het is echter ook mogelijk de winst te berekenen
over een gebroken boekjaar. In dat geval wordt de winst behandeld als winst
van het kalenderjaar waarin het boekjaar eindigt.De jaarwinst wordt bepaald volgens goed koopmansgebruik. Goed koopmansgebruik
is een begrip uit de bedrijfseconomie. Belangrijke elementen van goed koopmansgebruik
zijn dat de winst fiscaal pas wordt belast als hij is genoten, maar dat kosten
al mogen worden genomen in het jaar dat ze zijn ontstaan (voorzichtigheidsbeginsel).
Bij de berekening van de winst spelen de volgende regelingen een rol.aanloopverliezenHet komt voor dat ondernemers voordat zij fiscaal als ondernemer worden
aangemerkt, kosten maken die achteraf gezien kunnen worden toegerekend aan
de inmiddels ontstane onderneming. Dergelijke aanloopverliezen kunnen onder
voorwaarden alsnog op het inkomen uit werk en woning in het eerste jaar als
ondernemer in aftrek worden gebracht.voorzieningenVolgens goed koopmansgebruik kunnen ondernemers toekomstige kosten, die
hun oorsprong hebben in de huidige bedrijfsvoering of die van het verleden,
onder voorwaarden ten laste van de winst brengen vóórdat de
kosten worden gemaakt. De voorwaarden zijn neergelegd in het besluit van 4 januari
2001, CPP 2000/3175.fiscale reservesIn de IB bestaan 3 fiscale reserves: de egalisatiereserve, de herinvesteringsreserve
en de oudedagsreserve.egalisatiereserveDe egalisatiereserve is bestemd om kosten en lasten gelijkmatig te verdelen.
Deze reserve is een uitwerking van het voorzichtigheidsbeginsel.FOREen ondernemer die aan het urencriterium voldoet (zie zelfstandigenaftrek)
en nog geen 65 jaar is, kan onder voorwaarden jaarlijks 12% van de winst reserveren
voor zijn oude dag (oudedagsreserve of FOR).herinvesteringsreserveDe herinvesteringsreserve (HIR) vervangt de vroegere vervangingsreserve.
Met de HIR kan de opbrengst bij verkoop van bedrijfsmiddelen worden gereserveerd
om daarmee binnen een termijn van 3 jaar nieuwe bedrijfsmiddelen aan te kopen.
De regeling maakt onderscheid tussen bedrijfsmiddelen die korter dan 10 jaar,
langer dan 10 jaar en niet afschrijfbaar zijn. In zijn algemeenheid kan de
opbrengst van bedrijfsmiddelen die langer afschrijfbaar zijn, altijd worden
afgeboekt van bedrijfsmiddelen die korter afschrijfbaar zijn. Andersom is
niet mogelijk; in die situatie moet worden voldaan aan de eis dat het gaat
om bedrijfsmiddelen met eenzelfde economische functie (vervangingseis). Zodra
sprake is van verkoop als gevolg van zogenoemd overheidsingrijpen (zie hierna
paragraaf 1.2.3), wordt de vervangingseis geheel of gedeeltelijk losgelaten.
In het besluit van 1 februari 2001, CPP 2001/258M, is de gecompliceerde
situatie van samenloop van investeringsaftrek of desinvesteringsbijtelling
met de herinvesteringsreserve of de daaraan ten grondslag liggende ruilgedachte
beschreven.duurzame ondernemingsaftrekDe duurzame ondernemingsaftrek (DOA) is een vaste aftrek van de winst
in de IB. De DOA is vanwege de toetsing aan Europese regelgeving nog niet
in werking getreden. Hij zou moeten gaan gelden voor ondernemingen waarvan
de bedrijfsvoering is aangewezen als een duurzame, niet gangbare wijze van
voortbrenging die in het belang is van de bescherming van het Nederlandse
milieu voor mens, plant of dier.scholingsaftrekKosten die worden gemaakt voor scholing van in de onderneming werkzame
personen – inclusief de ondernemer zelf – kunnen rekenen op een
extra aftrek van de winst (+ 20%). Kleinere ondernemingen kunnen meer in aftrek brengen (+ 20%) en scholingskosten van oudere werknemers
kunnen op nog een extraatje rekenen (+ 40%), evenals extra 20% voor het
op startkwalificatieniveau brengen van personeel. Deze regeling ziet zowel
op extern als – onder voorwaarden – intern verzorgde scholing.Belastbare winst is de winst die de ondernemer geniet verminderd met de
ondernemersaftrek. De ondernemersaftrek bestaat uit de zelfstandigenaftrek,
de startersaftrek (zie paragraaf 1.2.1), de meewerkaftrek, de speur-
en ontwikkelingsaftrek en de stakingsaftrek (zie paragraaf 1.2.3).zelfstandigenaftrekOndernemers die voldoen aan het urencriterium en nog geen 65 jaar zijn,
kunnen jaarlijks een van de winst afhankelijk bedrag ten laste van die winst
brengen.Een ondernemer voldoet aan het urencriterium als hij gedurende het kalenderjaar
meer dan 1225 uren besteedt aan werkzaamheden voor één of meer
van zijn ondernemingen. Voor de berekening van deze uren telt werk van ondersteunende
aard niet mee, als dit wordt verricht in een samenwerkingsverband met een
verbonden persoon (bijvoorbeeld man en vrouw) èn het ongebruikelijk
is dat zo'n samenwerkingsverband tussen niet-verbonden personen zou zijn aangegaan.
In het besluit van 31 juli 2000, CPP 2000/1018M, wordt bijvoorbeeld een
samenwerkingsverband tussen een landbouwer en zijn partner als gebruikelijk
aangehaald. Verricht de ondernemer naast zijn onderneming andere werkzaamheden
in of buiten dienstbetrekking, dan moet hij zijn tijd ook nog eens grotendeels
(meer dan 50%) aan de onderneming besteden, wil hij voldoen aan het urencriterium.meewerkaftrekAls de ondernemer aan het urencriterium voldoet en de partner zonder vergoeding
meewerkt kan, afhankelijk van het aantal door de partner gewerkte uren, een
oplopend percentage (1,25% tot 4%) van de winst in aftrek worden gebracht.De ondernemer kan er ook voor kiezen zijn partner een reële arbeidsbeloning
te betalen. In dat geval kan de meewerkaftrek niet worden genoten, maar komt
de arbeidsbeloning in aftrek op de winst. Wanneer de beloning boven een wettelijk
vastgesteld bedrag uitkomt, is deze bij de partner belast. Boven dat bedrag
is die vergoeding bij de partner belast. Beneden dat bedrag is de beloning
niet aftrekbaar, maar wordt deze bij de partner ook niet belast.verliesverrekeningHet is mogelijk dat fiscaal verlies wordt geleden. Dit ondernemingsverlies
wordt eerst verrekend met positief inkomen uit werk en woning in hetzelfde
jaar. Leidt dit per saldo tot een negatief inkomen uit werk en woning, dan
kan dit worden verrekend met het inkomen uit werk en woning van de 3 voorafgaande
jaren en onbeperkt voorwaarts.middelingAls het inkomen uit woning en werk aan sterke schommelingen onderhevig
is, kan het zinvol zijn een verzoek om middeling te doen. Dat betekent dat
het inkomen van 3 opeenvolgende jaren volgens een bepaalde verdeelsleutel
wordt herrekend. Dit kan leiden tot een belastingteruggaaf.landbouwvrijstellingNiet alle winst is belast. In de inkomstenbelasting is een aantal uitzonderingen
opgenomen. Eén van deze uitzonderingen is de landbouwvrijstelling.
Deze komt in beeld bij onder meer verkoop van landbouwgrond aan een andere
agrarische ondernemer. Onbelast is – eenvoudig gezegd – de agrarische
waardestijging van de grond. Dat is de waarde van de grond bij voorzetting
van de agrarische aanwending van de grond (WEVAB). Belast is dan de winst,
voor zover die uitgaat boven de ontwikkeling van de WEVAB, ofwel de niet-agrarische
waardestijging. Als er sprake is van verlies, is dat pas aftrekbaar als de
waarde in het economische verkeer (de vrije verkeerswaarde of WEV) meer daalt
dan de WEVAB.Op deze manier wordt voorkomen dat exorbitante winsten die niets met het
landbouwkarakter van de grond hebben te maken, zoals bij de verkoop van landbouwgrond
ten behoeve van woningbouw, zijn vrijgesteld.Overigens is de winst die ziet op de waardestijging van de grond omdat de ondernemer zelf iets met de grond doet – denk daarbij aan
de aanleg van een drainagesysteem – belast. Men noemt dit de winst als
gevolg van een interne oorzaak. Zie ook hoofdstuk 5, paragraaf 5.1.1.bosbouwvrijstelling vrijstelling bijdragen bos en natuurDaarnaast bestaat er de bosbouwvrijstelling voor bedrijven die aan bosbouw
doen (zie hoofdstuk 5, paragraaf 5.1.2) en een subjectieve vrijstelling
voor 90% van de inkomsten uit bepaalde subsidies die zien op de verwezenlijking
van bos en natuur (zie hoofdstuk 5, paragraaf 5.1.3).Investeren/bedrijfsmiddelenBelangrijk voor de aanschaf of voortbrenging van bedrijfsmiddelen, is
de investeringsaftrek (IA).investeringsaftrekDeze bestaat uit drie regelingen: de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
(KIA), de energie-investeringsaftrek (EIA) en de milieu-investeringsaftrek
(MIA). Investeringsaftrekken zijn niet van toepassing op bijvoorbeeld grond,
woonhuizen en quota. Ook op zogenoemde ledenbewijzen van coöperaties
is geen IA van toepassing (besluit van 29 november 2000, CPP 2000/2320).kleinschaligheidDe KIA bedraagt een aflopend percentage van het investeringsbedrag dat
van de winst kan worden afgetrokken, maar kent wel een maximum. Als sprake
is van een samenwerkingsverband, gelden de maximum investeringsbedragen niet
per ondernemer, maar per samenwerkingsverband.energie-investeringenDe energie-investeringsaftrek (EIA) ziet op investeringen in energie-zuinige
bedrijfsmiddelen. Het aftrekpercentage bedraagt 55%. Deze bedrijfsmiddelen
worden opgenomen in een aparte lijst. Om voor de aftrek in aanmerking te komen,
is een verklaring van de minister van EZ noodzakelijk, dat sprake is van een
energie-investering. Er geldt een absoluut plafond en een vergelijkbare bepaling
over samenwerkingsverbanden als bij de KIA.milieu-investeringenVoor milieuvriendelijke investeringen geldt de MIA. Voor de meeste landbouwbedrijfsmiddelen
bedraagt het aftrekpercentage 40%. Dit is hoger dan voor andere bedrijfsmiddelen
(30% of 15%).groen beleggenBeleggingen in aangewezen groene fondsen behoren tot een bepaald bedrag
niet tot het inkomen uit sparen en beleggen (box III). Deze fondsen verstrekken
leningen aan ondernemers die investeren in bepaalde, milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen
en projecten, zoals bos, natuur en biologische landbouw. Naast de vrijstelling
in box III komen particuliere beleggers nog in aanmerking voor een heffingskorting
ter grootte van 1,3% van het bedrag dat in box III aan groene beleggingen
is vrijgesteld.afschrijvingenIn het algemeen wordt op de kostprijs van een aangeschaft of zelf voortgebracht
bedrijfsmiddel afgeschreven. Dat betekent dat jaarlijks een deel van de aanschaf-
of voortbrengingskosten wordt afgetrokken van de winst. Op grond kan overigens
niet worden afgeschreven. Voor wat betreft de afschrijvingstermijnen van quota
zijn landelijk afspraken gemaakt in het Platform landbouwnormen, waarin Belastingdienst
en landbouwbedrijfsleven zijn vertegenwoordigd (besluit van 22 december
2000, CPP 2000/2442M). Ter zake van sommige bedrijfsmiddelen mag de ondernemer
willekeurig afschrijven. In het besluit van 14 november 2000, CPP 2000/2316
is de afschrijving over aankoopkosten van onroerende zaken in de landbouw
vastgelegd.willekeurige afschrijvingWillekeurige afschrijving betekent dat niet volgens een vast systeem wordt
afgeschreven, maar dat de ondernemer zelf mag bepalen voor welk bedrag er
wordt afgeschreven. Hiermee kan bijvoorbeeld een liquiditeitsvoordeel worden
behaald of een schommeling in de winst worden opvangen. Voor de agrarische
sector zijn met name de regelingen voor willekeurige afschrijving voor milieu-bedrijfsmiddelen
en startende ondernemers (zie paragraaf 1.2.1) relevant.milieu-bedrijfsmiddelenWillekeurige afschrijving kan worden toegepast op bedrijfsmiddelen die
bijdragen aan de bescherming van het Nederlandse milieu (VAMIL-regeling).
Ook gebruik in het buitenland kan daar in voorkomend geval toe bijdragen.
Het gaat voorts om bedrijfsmiddelen die in Nederland nog niet gangbaar zijn.
Jaarlijks wordt een lijst van deze bedrijfsmiddelen gepubliceerd. Als een
bedrijfsmiddel in de loop van de tijd gangbaar wordt, verdwijnt het van de
lijst.1.2.3 Staking/overdracht van de ondernemingInleidingEen ondernemer/natuurlijk persoon kan om diverse redenen stoppen met zijn
onderneming of zijn onderneming overdragen. In beide situaties is sprake van
staking van de onderneming. Ook kan een samenwerkingsverband worden aangegaan
of om administratieve of fiscale redenen een BV worden opgericht. De bedrijfsvoering
wordt dan niet gestopt, maar fiscaal wordt er wel gestaakt. Bij verplaatsing
is niet altijd sprake van staking, dat is onder meer afhankelijk van de aard
en omvang van de verplaatsing. Hierna worden kort fiscale faciliteiten aangestipt
die zien op staking van de onderneming.Gehele of gedeeltelijke staking (algemeen)Als fiscaal sprake is van staking, moet inkomstenbelasting worden betaald
over het verschil tussen de boekwaarde en de waarde in het economische verkeer
van de onderneming. Het totaal van dit verschil is de stakingswinst. Hierop
zijn een aantal faciliteiten van toepassing: de landbouwvrijstelling, de stakingsaftrek
waarvoor tot 2006 een verhoogd bedrag geldt in het kader van overgangsrecht,
en de stakingslijfrente.landbouwvrijstellingDe landbouwvrijstelling ziet op de winst die wordt gemaakt bij verkoop
of onttrekking van grond. Onbelast zijn agrarische waardestijgingen en belast
zijn de niet-agrarische waardestijgingen. Waardestijgingen omdat de ondernemer
zelf iets met de grond doet zijn ook belast. (zie paragraaf 1.2.2)waardering woningBij staking wordt vaak de ondernemerswoning overgebracht naar het privé-vermogen.
Het verschil tussen de boekwaarde en de waarde in het economische verkeer
is belast. Als de ondernemer na de staking in de woning blijft wonen, zijn
in het besluit van 16 mei 2001, CPP 2001/1381M, normen opgenomen die
de basis vormen voor het bepalen van de waardedrukkende factor van deze duurzame
zelfbewoning.stakingsaftrekOver de eerste € 3630 aan stakingswinst hoeft geen belasting
te worden betaald. Dit bedrag geldt per ondernemer per leven. Bij de overgang
van de Wet IB 1964 naar de Wet IB 2001 zijn voorts overgangsregelingen getroffen
voor gehele of gedeeltelijke stakingen. Op grond van die regelingen wordt
de stakingsaftrek verhoogd en neemt hij tot 2006 jaarlijks af.stakingslijfrenteStakingswinst kan onder voorwaarden en tot een bepaald maximum worden
benut om een lijfrente te kopen. In feite wordt deze stakingswinst dan niet
belast. Uiteraard worden de uitkeringen later wèl belast.Staking door overlijden of echtscheidingBij een staking door het overlijden van de ondernemer wordt de onderneming
geacht vlak voor het overlijden voor de waarde in het economische verkeer
te zijn overgedragen aan de erfgenamen of partner. Op die manier wordt de
stakingswinst aan de overledene toegerekend. Bij de berekening van de waarde
van de onderneming geldt voor de bedrijfswoning datwaardering woning op 60% bij overlijdendeze tegen 60% van de waarde in het economische verkeer mag worden gewaardeerd.
Deze tegemoetkoming heeft in de agrarische sfeer veel betekenis, omdat in
vrijwel alle gevallen de partner de woning, veelal gelegen op het bedrijfsterrein,
zal blijven bewonen. Het «tussentijds» betalen van belasting wordt
als een extra druk ervaren.geruisloze doorschuivingOok is geruisloze doorschuiving mogelijk. Als de erfgenamen of partner
de onderneming van de overledene voortzetten, worden op verzoek de relevante
vermogensbestanddelen doorgeschoven tegen boekwaarde. Dat betekent dat in
zoverre geen belasting wordt geheven, althans dat de bij overlijdenclaim naar een later realisatiemoment wordt doorgeschoven.Bij de (meestal gedeeltelijke) staking van een onderneming door een echtscheiding,
wordt de onderneming van de echtgenoot geacht vlak voor de echtscheiding voor
de waarde in het economische verkeer te zijn overgedragen aan de partner of
de partner/ondernemer.bij echtscheidingOok in dit geval is geruisloze doorschuiving mogelijk naar degene die
de onderneming voortzet. Een verzoek is niet nodig.Staking door overdracht van het bedrijfBij een overdracht van zijn onderneming stopt de overdragende ondernemer
met de bedrijfsvoering. Hij staakt zijn onderneming. Dat kan ineens of stapsgewijs.
Gedeeltelijke staking vindt bijvoorbeeld plaats bij inbreng van de onderneming
in een samenwerkingsverband. Als een onderneming wordt ingebracht, wordt het
deel dat volgens de afgesproken winstverdeling aan de andere partij wordt
overgedragen, fiscaal gestaakt. Over het verschil tussen de boekwaarde en
de waarde in het economische verkeer moet belasting worden betaald. Ook bij
inbreng in een BV (waarvan de overdragende ondernemer aandeelhouder wordt)
is in beginsel sprake van staking. Zowel bij een volledige staking als bij
gedeeltelijke staking kunnen de stakingsfaciliteiten zoals de stakingsaftrek,
de stakingslijfrente en ook de landbouwvrijstelling van toepassing zijn. Daarnaast
is, afhankelijk van de situatie, geruisloze overdracht van (een deel van)
de onderneming mogelijk als de verkrijger van de onderneming deze onderneming
ook voortzet.doorschuiven naar mede-ondernemerEen onderneming of een deel daarvan kan geruisloos worden doorgeschoven
naar een mede-ondenemer. Dat betekent dat de onderneming tegen de boekwaarde
overgaat en dat noch overdrager, noch overnemer, ter zake IB zijn verschuldigd.
In feite wordt de IB-claim doorgeschoven naar een later realisatiemoment.
Aan de toepassing van deze faciliteit zijn een aantal voorwaarden verbonden.
De belangrijkste is dat overdrager en overnemer 36 maanden voorafgaand aan
de overdracht de onderneming in een samenwerkingsverband moeten drijven. Bij
de behandeling van het Belastingplan 2002 heeft de Tweede Kamer een amendement
aangenomen dat deze faciliteit ook zou moeten gelden voor werknemers die 36
maanden in de onderneming werken. Daarbij is voorzien in inwerkingtreding
bij koninklijk besluit.doorschuiven quotaIn het besluit van 22 december 2000, CPP 2000/2442, is bepaald dat de
overdracht van een geheel quotum, wordt beschouwd als staking van een zelfstandig
deel van een onderneming. Dat betekent dat onder andere de hiervoor beschreven
doorschuifregeling naar mede-ondernemers op de overdracht van een quotum kan
worden toegepast. Dat geldt als alleen het quotum wordt overgedragen, maar
ook als bij de overdracht van een gehele onderneming de rest van de onderneming
niet met toepassing van dat artikel wordt overgedragen.inbreng in de BVOndernemingen (eenmanszaken of samenwerkingsverbanden) kunnen worden omgezet
in een BV. Een dergelijke omzetting betekent dat de onderneming fiscaal wordt
gestaakt. Dat kan ruisend, dat wil zeggen met belastingheffing, of geruisloos,
dus zonder heffing.Als geruisloos wordt omgezet, moet worden voldaan aan een aantal voorwaarden.
De onderneming wordt in feite in de BV voortgezet tegen de boekwaarde; er
vindt dus geen herwaardering plaats. Ook voor de berekening van de verkrijgingsprijs
van de aandelen in de BV wordt uitgegaan van de fiscale boekwaarde. De uitwerking
van de voorwaarden voor geruisloze omzetting is geschied in het besluit van
12 juli 2001, CPP 2001/1951.terugkeer uit de BVSinds kort is het ook mogelijk om geruisloos uit de BV te gaan, onafhankelijk
van de vraag of er eerder een omzetting in een BV heeft plaatsgevonden. Ruisend
is dit altijd al mogelijk geweest; dit was in de meeste gevallen echter onaantrekkelijk
vanwege de belastingheffing over de stille reserves. De mogelijkheid
geruisloos uit de BV naar een IB-onderneming terug te keren, gaat gepaard
met omzetting van de VPB-claim in een IB-claim. Ook hier worden de fiscale
boekwaarden in de BV doorgeschoven naar de IB-onderneming. Er ontstaan twee
claims: een VPB-claim en een aanmerkelijkbelangclaim. Voor zover de aanmerkelijkbelangclaim
afwijkt van de VPB-claim, wordt deze – na enige correcties – opgenomen
in een zogenoemde terugkeerreserve, die bij een latere staking in aanmerking
wordt genomen.De werkwijze met betrekking tot verzoeken om geruisloze terugkeer is beschreven
in het besluit van 12 februari 2001, CPP 2000/3167. De voorwaarden waaronder
terugkeer mogelijk is, worden gepubliceerd als met de regeling voldoende ervaring
is opgedaan.Naast de doorschuiffaciliteiten die hiervoor zijn genoemd, is speciaal
voor de agrarische sector de behandeling van het pachtersvoordeel en het gebruikersvoordeel
van belang.pachtersvoordeelAls een pachter de door hem gepachte grond koopt, betaalt hij vaak minder
dan de waarde in het economische verkeer. Het verschil tussen de waarde in
vrije staat en de aankoopprijs wordt het pachtersvoordeel genoemd. Het valt
niet onder de landbouwvrijstelling omdat het geen voordeel uit landbouwbedrijf
als gevolg van een waardeverandering is. Dat betekent dat het voordeel wordt
belast als het wordt gerealiseerd. Hierop bestaan uitzonderingen voor het
eerste en het tweede pachtersvoordeel (besluit van 4 december 2000, CPP
2000/2075 en notitie van 14 oktober 1998, DB98/4295). Een eerste pachtersvoordeel
ontstaat als de kopende pachter niet behoort tot de familiekring van de verpachter.
Het pachtersvoordeel wordt belast als de grond wordt overgedragen aan iemand
die niet behoort tot dezelfde familiekring. Wordt de grond in het kader van
een bedrijfsopvolging overgedragen aan iemand uit de familiekring, dan wordt
een eerste pachtersvoordeel doorgeschoven. Een tweede pachtersvoordeel ontstaat
als de kopende pachter wel tot de familiekring van de verpachter behoort.
In dit geval wordt niet geheven over het pachtersvoordeel als de pachter –
naast enige andere voorwaarden – de bedoeling heeft het bedrijf duurzaam –
ten minste 5 jaar – voort te zetten.gebruikersvoordeelIn situaties waarin sprake is van een samenwerkingsverband, kan een zogenoemd
gebruikersvoordeel ontstaan. Dit ontstaat als een (deel van een) onderneming
wordt overgedragen aan een bedrijfsopvolger/medevennoot tegen een waarde die
lager is dan de waarde in het economische verkeer. Het voordeel voor de opvolger
is het gebruikersvoordeel. Dit voordeel is een latent voordeel dat bij latere
vervreemding wordt belast als het dan nog aanwezig is. De landbouwvrijstelling
is niet van toepassing op het gebruikersvoordeel omdat, net als bij een pachtersvoordeel,
geen sprake is van een voordeel uit landbouwbedrijf als gevolg van een waardeverandering
(besluit van 15 december 2000, CPP 2000/2076).Staking door verplaatsingIn de regel impliceert verplaatsing staking van dat deel van de onderneming
dat wordt verplaatst. De algemene gevolgen van staking zijn hiervoor beschreven.
Bij staking is de HIR niet van toepassing.overheidsingrijpenAls sprake is van staking als direct gevolg van een vorm van overheidsingrijpen,
kan een eventuele winst worden gereserveerd om binnen een jaar te worden geherinvesteerd
in een (andere) onderneming van de belanghebbende. Bij deze regeling wordt
de HIR, die bij staking niet van toepassing is, in feite toch toegepast door
middel van het conserveren van inkomen. Onder overheidsingrijpen wordt verstaan:
onteigening, minnelijke onteigening en verkoop ter voorkoming van onteigening,
en ook staking als gevolg van herstructureringen die voortvloeien uit Europese
of nationale regelgeving die leidt tot herstructurering van een bedrijfstak.
Dit is dus geen echte stakingsfaciliteit, maar eerder een faciliteit
voor de ondernemer die een andere onderneming start of heeft, of een faciliteit
voor verplaatsingen.Met name voor de agrarische sector is relevant dat de faciliteit die kan
worden verstrekt bij overheidsingrijpenis verruimd bij het Belastingplan 2002.
De verruiming heeft tot doel de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur
(EHS) en Strategische Groen Projecten (SGP) te stimuleren. Concreet wordt
geregeld dat bij verplaatsing van bedrijven in het kader van de realisatie
van de EHS of de SGP, de belastingclaim op de stille reserves mag worden doorgeschoven
naar de nieuwe onderneming. Voor de volledigheid zij erop gewezen dat bij
overheidsingrijpen vaak een schadeloosstelling zal worden betaald. Daarin
zit ook een vergoeding voor zogeheten belastingschade, dat is de belasting
die de belanghebbende betaalt over ontvangen voordelen vanwege het overheidsingrijpen.
Die belasting is veelal – tot op zekere hoogte – meegenomen in
de schadeloosstellingen. «Echte» belastingschade – voor
de definitie hiervan wordt verwezen naar het besluit van 19 februari 2001,
CPP 2000/3180 – is vrijgesteld van inkomstenbelasting.1.2.4 Bos en natuurHierna worden kort een aantal specifieke faciliteiten in de inkomstenbelasting
aangestipt die kunnen bijdragen aan de realisatie van bos en natuur.bosbouwvrijstellingDe voordelen uit een bosbedrijf in Nederland zijn vrijgesteld. Van een
bosbedrijf is sprake als niet aannemelijk is dat het bos niet langer dan 15
jaar in stand zal blijven. Met de vrijstelling is dan ook beoogd het bosbestand
in Nederland te bevorderen. Tegenover de onbelastbaarheid van voordelen staat
de niet-aftrek-baarheid van kosten. De bosbouwondernemer kan er voor kiezen
de vrijstelling in perioden van 10 jaar niet toe te passen. In dat geval zijn
de verliezen uit de bosbouwexploitatie aftrekbaar van de winst.particulier natuurbeheerVoor 90% vrijgesteld is de subsidie aan belastingplichtigen die zich bezighouden
met aanleg en instandhouding van bos en natuur. Er moet sprake zijn van een
langlopende beheerafspraak. Aangesloten is bij de inmiddels ingetrokken Tijdelijke
regeling particulier natuurbeheer. Deze regeling is opgenomen in de definitieve
Subsidieregeling Natuurbeheer 2000, die door LNV ter goedkeuring aan de Europese
Commissie voorgelegd.bos en natuur in box IIIBos en natuurterreinen worden niet betrokken in de forfaitaire rendementsheffing
in de IB.landgoederen in box IIIOok een landgoed in de zin van de Natuurschoonwet 1928 wordt niet betrokken
in de forfaitaire rendementsheffing in de IB. Die vrijstelling strekt zich
niet uit tot het woonhuis en andere gebouwen.1.3 OverdrachtsbelastingIn landbouwondernemingen bestaat het bedrijfsvermogen vaak voor een groot
gedeelte uit onroerende zaken, zoals grond, stallen, kassen. Anders dan in
de inkomstenbelasting, waar afrekening plaatsvindt na afloop van een jaar
of bij het einde van de onderneming, is overdrachtsbelasting (OVB) verschuldigd
bij het verkrijgen van de onroerende zaken, derhalve bij de aanvang van het
bezit van de onroerende zaken. Desondanks is – ten behoeve van de systematiek –
in deze paragraaf toch zoveel mogelijk dezelfde indeling aangehouden als in
de andere paragrafen. De OVB bedraagt 6% van de waarde van de verkrijging
of van de hogere koopsom. Van deze belasting zijn diverse verkrijgingen uitgezonderd.1.3.1 Start van een landbouwbedrijfoverdrachtGefacilieerd is de overdracht van de onderneming van de ouder aanouder-kindde volgende generatie in de rechte lijn (kind, kleinkind of hun echtgenoten).
Overdracht in fasen is toegestaan. Vrijgesteld is de verkrijging van de onroerende zaken die behoren tot de overgedragen onderneming indien
deze wordt voortgezet. Dat brengt mee dat een woning wel in de vrijstelling
kan delen als zij bewoond is en blijft door een werknemer van de ondernemer,
maar niet als zij in gebruik is bij de overdrager of de voortzetter van het
bedrijf. In bepaalde gevallen is kwijtschelding mogelijk indien het overgedragene
geen bedrijfsopstallen, maar alleen grond omvat (besluit van 10 augustus 1990,
IB 90/627).cumulatie BTW/OVBAls een verkrijging van onroerende zaken met niet aftrekbare BTW is belast,
is die verkrijging nagenoeg steeds vrijgesteld van OVB. Deze vrijstelling
voorkomt cumulatie van BTW en OVB. Overigens maken veel agrariërs gebruik
van de landbouwregeling in de BTW; zij zijn daardoor weliswaar BTW-plichtig,
maar zij behoeven die belasting niet af te dragen. Dat brengt mee dat zij
normaal overdrachtsbelasting verschuldigd zijn.verkrijging bij overlijden, echtscheidingVerkrijging krachtens erfrecht (als erfgenaam of legataris) en verdeling
van een huwelijksgemeenschap is niet belast met OVB. Daarbij is niet relevant
of de onderneming al dan niet wordt voortgezet. Deze faciliteit beoogt samenloop
met successierecht en schenkingsrecht te voorkomen en geldt voor alle onroerende
zaken.1.3.2 Uitoefening (land)bouwbedrijfBij het uitoefenen van een (land)bouwbedrijf is hierna onderscheid gemaakt
tussen mutaties gedurende het bestaan van het bedrijf en verplaatsing van
het bedrijf.Mutatiesnaburige landerijenOnder voorwaarden is de verkrijging van agrarisch naburig land vrijgesteld.
Het verkregen land mag ten hoogste 10 km van het dichtstbijzijnde deel van
het oude land verwijderd liggen en tevens maximaal 25 km van de bedrijfsopstallen.
Elke vijf jaar kan de boer zo zijn oppervlakte verdubbelen met vrijstelling
van OVB. De bedoeling van de vrijstelling, die bij amendement is opgenomen
in de wet, is om bij te dragen aan de verbetering van de structuur van de
landbouw. De vrijstelling geldt niet voor opstallen en hun ondergrond. De
vrijstelling facilieert met name de extensivering in de agrarische sector.
Wat betreft het 5-jaarsvereiste en de naburigheid zijn in de toelichting op
de wet OVB in paragraaf 37(7) en in de besluiten van 25 april 1988,
IB 87/1078 en 2 mei 2000, VB 99/2604 enige knelpunten weggenomen.Voorbeeld: een agrariër heeft een eigen boerderij met een erfperceel,
alsmede 30 ha land. Indien hij deze boerderij ten minste 5 jaar bezit mag
hij – zonder dat overdrachtsbelasting verschuldigd wordt – eens
zoveel land bijkopen (dus maximaal 30 ha) dat in de buurt ligt (afstand maximaal
10 km en ten hoogste 25 km van de bedrijfsopstallen). Zo kan hij in feite
elke 5 jaar de oppervlakte verdubbelen zonder heffing van overdrachtsbelasting.ruilingOm dubbele heffing te voorkomen is het ruilen van landerijen (en de ondergrond
van kassen voor zover de planten daadwerkelijk in de grond staan) tot de laagste
van beide waarden vrijgesteld. De ruilobjecten moeten in dezelfde of een aangrenzende
gemeente gelegen zijn. De achtergrond van de vrijstelling is gelegen in het
tegengaan van versnippering van de grond. Met dat doel voor ogen functioneert
de vrijstelling al sinds 1882.landinrichtingVrijgesteld is de verkrijging bij akte van vrijwillige of gedwongen landinrichting
in het kader van de Landinrichtingswet, de Ruilverkavelingswet 1954 en enkele
andere daarmee vergelijkbare wetten. Deze vrijstelling kent voorwaarden en
geldt ook voor bedrijfsopstallen en woningen. Voor transacties die vooruitlopen
op de akte van toedeling bij de ruilverkaveling bestaat een kwijtscheldingsmogelijkheid
(besluit van 27 september 1988, IB 88/1084).Voor een verkrijging ingevolge de Beschikking reconstructie oude glastuinbouwgebieden is eveneens kwijtschelding mogelijk (besluit
van 25 april 1988, IB 87/1078).inbreng in samenwerkings-verbandVrijgesteld is de inbreng van een gehele onderneming (waartoe onroerende
zaken behoren) in een maatschap of een vennootschap onder firma (vof). Uitgangspunt
is, dat de inbrenger die zijn eenmanszaak inbrengt in een maatschap of een
vof in dezelfde mate betrokken moet blijven bij die «oude» onderneming.
Een verkapte verkoop is niet gefacilieerd. Daarom stelt de wet enige eisen
aan de bijschrijving van de inbrenger op de kapitaalrekening van de vennootschap.opheffing samenwerkings-verbandVrijgesteld is de toedeling van onroerende zaken aan degene die ze destijds
met vrijstelling inbracht. Toedeling aan een andere maat of firmant is belast,
waarbij de te belasten waarde wordt verminderd met de waarde van het aandeel
dat hij reeds bezat en waarover destijds OVB is voldaan. Er is dus alleen
overdrachtsbelasting verschuldigd over het meerdere. Dit kan zich bijvoorbeeld
voordoen als de vof gedurende de rit onroerende zaken verkreeg en daarbij
OVB verschuldigd was.omzetting in een BVOmzetting van een eenmanszaak of een aandeel in een vof in een BV is vrijgesteld.
De gedachte daarbij is dat het uitsluitend wijzigen van de juridische vorm
van de onderneming niet getroffen moet worden door het heffen van overdrachtsbelasting.
Er mag dan ook geen wijziging in de onderlinge verhouding optreden. De faciliteit
geldt zowel voor grond als voor opstallen en zowel binnen als buiten de agrarische
sector.terugkeer uit de BVVrijgesteld is terug-omzetting van het vermogen van een BV in dat van
een eenmanszaak of een vof als de onderneming minstens 3 jaren als eenmanszaak
of vof wordt voortgezet. Bij deze terug-omzetting mag evenmin wijziging in
de onderlinge verhouding optreden. De achtergrond is dezelfde als bij de omzetting
in een BV.VerplaatsinglandbouwbedrijfAls de agrariër zijn onderneming verplaatst omdat de oude grond niet
meer in de agrarische sfeer zal worden aangewend als gevolg van overheidsbeleid
met betrekking tot de ontwikkeling van natuurlijke en landschappelijke waarden
of de ruimtelijke ordening (herkomstgebied), mag de waarde van het afgestane
land op de waarde van het nieuwe land in mindering worden gebracht voor het
berekenen van de OVB. Indien het afgestane land voor minder dan de helft in
het herkomstgebied ligt wordt de vrijstelling naar evenredigheid toegepast.
De vrijstelling mist toepassing voor de opstallen, maar geldt wel voor de
ondergrond van kassen voor zover de planten daadwerkelijk in de grond staan.
De hervestiging moet plaatsvinden binnen 13 maanden.Als sprake is van bedrijfsverplaatsing (hervestiging) vanuit een landinrichtingsgebied
naar elders mag de waarde van het afgestane land in mindering komen op de
waarde van het vervangende land (en de ondergrond van kassen voor zover de
planten daadwerkelijk in de grond staan).glastuinbouwbedrijfBij verplaatsing van een glastuinbouwbedrijf waarbij het afgestane land
(en de ondergrond van kassen) wordt gebruikt voor het verbeteren van de bedrijfsstructuur
van een andere glastuinder (deze moet in beginsel gebruik kunnen maken van
de vrijstelling wegens verkrijging van naburige landerijen), mag de verplaatsende
glastuinder de waarde van het afgestane land in mindering brengen op de waarde
van het verkregen land (en ondergrond van kassen). Anders dan bij de andere
vrijstellingen, die voor wat betreft kassen alleen van toepassing zijn als
de ondergrond als kweek- of teeltmiddel in gebruik is, geldt deze vrijstelling
ook als het gaat om de ondergrond van kassen waarin zogenaamde tablettencultuur
wordt toegepast. De hervestiging moet ook hier plaatsvinden binnen 13 maanden.1.3.3 Overdracht landbouwbedrijf6 maandstermijnBij doorverkoop van de onroerende zaak binnen 6 maanden mag de (met OVB
of niet aftrekbare BTW) belaste waarde van de eerste verkrijging op de
waarde van de tweede verkrijging in mindering worden gebracht. Hiermee wordt
een opeenstapeling van heffingen kort na elkaar voorkomen.oogsten gewasAls de verkoper zich het recht voorbehoudt om het te velde staande gewas
of de boomopstand nog te oogsten of weg te nemen is over de waarde van dat
gewas of die opstand geen overdrachtsbelasting verschuldigd, als dat oogsten
of wegnemen plaatsvindt binnen 3 maanden na de verkrijging.1.3.4 Bos en natuurNaast de faciliteit die gericht is op realisatie van de EHS (verplaatsing
als gevolg van bepaald overheidsbeleid) dragen de volgende faciliteiten nog
bij aan het realiseren van bos en natuur.verkrijging landgoedLandgoederen in de zin van de Natuurschoonwet 1928 geven recht op fiscale
faciliteiten en bieden uitzicht op bosbouwsubsidies. Zo is verkrijging door
een natuurlijk persoon van een dergelijk landgoed vrijgesteld van overdrachtsbelasting.
Dit geldt ook voor verkrijging door een rechtspersoon die zich hoofdzakelijk
ten doel stelt het in stand houden van dergelijke landgoederen. Voorbeelden
van dergelijke rechtspersonen zijn de provinciale landschapsstichtingen en
de Vereniging Natuurmonumenten.StaatsbosbeheerVerkrijgingen door het Staatsbosbeheer zijn vrijgesteld van OVB, behoudens
voor de onroerende zaken die zij voor hun eigen bedrijf nodig hebben.bureau beheer landbouw-grondenVerkrijgingen door het bureau beheer landbouwgronden zijn vrijgesteld
van OVB.1.4 Onroerende-zaakbelastingenDe onroerende-zaakbelastingen (OZB) zijn jaarlijkse heffingen op het bezit
en op het gebruik van onroerende zaken. In de sfeer van landbouw, bos en natuur
bestaan enkele verplichte vrijstellingen.1.4.1 Uitoefening (land)bouwbedrijfcultuurgrondBedrijfsmatig geëxploiteerde cultuur- en bosgrond is vrijgesteld
voor de onroerende-zaakbelastingen.tuinbouwkassenTuinbouwkassen, ook die waarin substraatteelt plaatsvindt, zijn vrijgesteld
voor de onroerende-zaakbelastingen.1.4.2 Bos en natuurlandgoederenVoor de grond van een landgoed in de zin van de Natuurschoonwet 1928 (niet
voor de opstallen) bestaat een vrijstelling voor de OZB.natuurterreinenNatuurterreinen, waaronder mede vallen duinen, heidevelden, zandverstuivingen,
moerassen en plassen, zijn vrijgesteld van OZB, indien zij worden beheerd
door rechtspersonen die zich het behoud van natuurschoon ten doel stellen
(zoals Natuurmonumenten en de provinciale landschapsstichtingen).1.5 OmzetbelastingOndernemers zijn in het algemeen omzetbelasting (BTW) verschuldigd over
de vergoeding die zij ontvangen voor leveringen van goederen, het verrichten
diensten en intracommunautaire aankopen en invoer van goederen. Ook de BTW
kent echter uitzonderingen op de belastbaarheid van prestaties. Enkele ervan
zijn specifiek voor de agrarische sector. 1.5.1 Uitoefening (landbouw)onderneminglandbouwregelingDe landbouwregeling in de omzetbelasting (BTW) is in het leven geroepen
omdat (veel) landbouwondernemers problemen zouden ondervinden bij het voldoen
aan de administratieve verplichtingen van de BTW.Volgens de landbouwregeling hoeven agrariërs geen BTW aan hun afnemers
in rekening te brengen. Daar staat tegenover dat zij geen recht hebben op
aftrek van aan hen in rekening gebrachte BTW. Zij hoeven hun leveringen en
diensten niet te administreren en hoeven geen facturen met BTW-gegevens uit
te reiken.Zonder nadere voorziening zou in dit systeem de BTW-voordruk van de landbouwers –
in strijd met het karakter van de BTW – blijven hangen en zo ook neerslaan
bij de afnemers van die landbouwers. Om dit te voorkomen kunnen deze afnemers
een percentage van hun inkoopprijs (het zogenoemde landbouwforfait, thans
5,1%) in aftrek brengen. Dit percentage geeft de gemiddelde BTW-druk weer
bij alle landbouwers die de regeling toepassen.De landbouwregeling is in twee opzichten facultatief. In de eerste plaats
kunnen de lidstaten in zo'n regeling voorzien, maar hoeft dat niet (ze bestaan
ook niet overal). Voorts kunnen landbouwers er voor kiezen de regeling niet
toe te passen. Een eenmaal uitgebrachte keuze geldt voor hun gehele onderneming
en voor minimaal vijf jaren. Met name bij grote investeringen maken landbouwers
daarvan gebruik. De tendens is echter dat steeds meer landbouwers de regeling
niet (willen) toepassen.vrijgestelde subsidiesIn verband met onder meer het Europese landbouwbeleid bestaan er Europese
en nationale regelingen ter compensatie van (inkomens)gevolgen van dit beleid.
Ook bestaan er talloze subsidieregelingen in de sfeer van de landbouw. Dergelijke
regelingen of componenten daarvan worden steeds opnieuw beoordeeld op belastbaarheid
in de IB en BTW.veehandelarenregelingNaast de landbouwregeling is ook de veehandelarenregeling van belang.
Een veehandelaar valt niet onder de landbouwregeling. Voor de leveringen en
diensten van de veehandelaren is daarom en vergelijkbare ontheffing in het
leven geroepen. Voor deze regeling geldt echter het omgekeerde als voor de
landbouwregeling; zij is niet van toepassing tenzij de veehandelaar aangeeft
er gebruik van te willen maken.visserijregelingDe visserijsector kan geen gebruik maken van de landbouwregeling. Er bestaat
wel een andere regeling voor deze sector. Volgens die regeling is de invoer
van vis per schip dat terugkeert van de visvangst en de daaropvolgende levering
van vis aan de veiling, onderworpen aan het nultarief. Dat betekent dat geen
BTW hoeft te worden afgedragen, maar dat, anders dan bij een vrijstelling,
wel de BTW-voordruk in aftrek mag worden gebracht.verlaagd tariefIn de loop van de jaren zijn steeds meer goederen en diensten die (nagenoeg)
alleen door landbouwers worden gebruikt onder het verlaagde BTW-tarief van
6% gebracht. Producten die onder dit verlaagd tarief vallen, zijn bijvoorbeeld
broedeieren, slachtafval, diergeneesmiddelen en de diensten van KI-instellingen.1.6 LoonbelastingEen agrarisch bedrijf kan – vaak met pieken – zeer arbeidsintensief
zijn. Arbeid kan worden verricht in loondienst of buiten een loondienstverhouding.
In beide gevallen zal de arbeider IB moeten betalen over zijn inkomsten. In
een loondienstverhouding wordt eerst nog loonbelasting (LB) ingehouden door
de werkgever. Later wordt de LB met de IB verrekend. 1.6.1 Uitoefening (landbouw)ondernemingseizoensarbeidersMet betrekking tot de heffing van LB bij seizoensarbeid, is een besluit
gepubliceerd (besluit van 25 augustus 1992, DB 92/4009). Met dit besluit
wordt een toename van administratieve verplichtingen voorkomen. Het komt erop
neer dat niet de inhouding van de belasting, maar de afdracht en de vervulling
van de administratieve verplichtingen worden vertraagd.meewerkende kinderenAls kinderen in de onderneming van hun ouders meewerken, zijn zij volgens
de wet in dienstbetrekking. Het besluit van 20 december 2000, CPP 2000/2889
bevat een speciale regeling voor de administratieve verplichtingen in dit
soort gevallen. De LB hoeft bijvoorbeeld maar 1 keer per jaar te worden afgedragen.afdrachtverminderingIn de LB zijn afdrachtverminderingen opgenomen. Dat betekent dat een bepaald
bedrag aan loonbelasting niet hoeft te worden afgedragen. Dit is afhankelijk
van de specifieke eisen die aan de faciliteit worden gesteld. De afdrachtverminderingen
gelden voor alle economische sectoren. Voor de agrarische sector kunnen de
volgende van belang zijn.lage lonenDeze faciliteit is bedoeld om het aantrekkelijk te maken om jonge, niet
hoog geschoolde arbeidskrachten in dienst te nemen.langdurig werklozenDeze afdrachtvermindering geldt voor werknemers die beschikken over een
verklaring van een arbeidsvoorzieningsinstantie dat zij langdurig werkloos
zijn. Het in dienst nemen van deze werknemers wordt daarmee goedkoper en dus
aantrekkelijker gemaakt. Overigens is in de regeling erin voorzien dat werkgevers
deze faciliteit niet voor klusjes van korte duur kunnen gebruiken. Van deze
regeling wordt veelvuldig gebruik gemaakt in de glastuinbouw.arboEen afdrachtvermindering geldt voor kosten van arbo-bedrijfsmiddelen voor
werknemers.1.7 Regulerende Energie Belasting (REB)In het kader van het beleid om de uitstoot van schadelijke (broeikas)gassen
terug te dringen, alsmede met het oog op beperking van het energieverbruik,
is de regulerende energiebelasting (REB) ingevoerd.Op grond van de REB wordt ter zake van de levering van onder meer aardgas
en elektriciteit belasting geheven.1.7.1 Uitoefening van de ondernemingHet komt steeds vaker voor dat elektriciteit wordt opgewekt door een installatie
voor warmtekrachtkoppeling (wkk). Dergelijke installaties worden vooral gebruikt
door de grote industrie, energiebedrijven en een aantal agrarische ondernemers.
Tegemoetkomingen in de REB voor wkk-installaties als bedoeld in deze wet zijn:eigen gebruik aardgas tbv wkk– een vrijstelling voor elektriciteit uit wkk ten eigen behoeve;– de (generieke) vrijstelling van REB voor de levering van aardgas
als brandstof voor een wkk-installatie.wkk– in het kader van het Belastingplan 2001 is een (generieke) regeling
voor de stimulering van wkk-installaties in de wet opgenomen. Deze regeling
bestaat uit een afdrachtskorting. De REB die is verschuldigd voor de levering
van elektriciteit, wordt verminderd voor zover in die levering elektriciteit
is begrepen die is opgewekt door middel van een wkk-installatie. Wel moet
worden aangetoond dat het bedrag van de vermindering wordt doorgegeven aan
degene die de wkk-elektriciteit heeft opgewekt. Bij het Belastingplan 2002
is voorgesteld de afdrachtskorting te verhogen. De maatregel is als steunmaatregel
inmiddels door de Europese commissie goedgekeurd. De maatregel treedt in werking
met terugwerkende kracht tot 1 januari 2001.tuinbouwsectorVoor de tuinbouwsector gelden speciale REB-faciliteiten:– een bijzonder (lager) schijventarief voor aardgas dat wordt gebruikt voor de verwarming ter bevordering van het groeiproces van tuinbouwproducten.– bijzondere (lagere) tarieven voor minerale olie die wordt gebruikt
voor verwarming ter bevordering van het groeiproces van tuinbouwproducten,
indien geen aansluiting op aardgas aanwezig is;Van de Europese Commissie is instemming voor de REB-systematiek voor de
glastuinbouw verkregen tot en met het jaar 2007.1.7.2 Bos en natuurCO2-vastleggingIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid (juni 1999) is aangegeven dat voor
bosuitbreiding een systeem van boscertificaten wordt geïntroduceerd.
Daarmee wordt een bijdrage geleverd aan de realisatie van de CO2-reductietaakstelling
(Kyoto-verplichtingen). In het Belastingplan 2001 is in dat kader een bijzondere
regeling voor de stimulering van CO2-vastleg>ging door bosaanleg
in de wet opgenomen. Deze regeling komt erop neer dat de energieleverancier
een korting krijgt op de te betalen REB. Die korting wordt vervolgens via
het Nationaal Groenfonds doorgesluisd naar degene die zich verplicht bos aan
te leggen en dat duurzaam te beheren. Dit fonds geeft in dat verband een verklaring
bosaanleg uit. De korting bedraagt € 4538 (f 10 000) per
verklaring betreffende de aanleg van 1 hectare bos. De maatregel is als steunmaatregel
aan de Europese Commissie voorgelegd.1.8 GrondwaterbelastingDe grondwaterbelasting (GWB) wordt geheven ter zake van het onttrekken
van grondwater. In de grondwaterbelasting is een vrijstelling voor kleine
onttrekkingen (pompcapaciteit minder dan 10 kubieke meter per uur) en een
vrijstelling van gebruik voor beregenings- en/of bevloeiingsdoeleinden (maximum
40 000 kubieke meter per jaar) opgenomen. Deze vrijstellingen berusten
op uitvoeringstechnische overwegingen.1.9 Successiewet 1956Schenkings- of successierecht wordt geheven bij verkrijging door de belastingplichtige
van een schenking of een erfenis.1.9.1 Staking/overdracht van de ondernemingAls het verkregene een onderneming betreft, is als aan bepaalde voorwaarden
wordt voldaan, een faciliteit van toepassing.bedrijfsopvolgingDe regeling voor bedrijfsopvolging houdt in dat een deel van het successie-
of schenkingsrecht dat de bedrijfsopvolger verschuldigd is over het ondernemingsvermogen
wordt opgenomen in een conserverende aanslag. Indien de onderneming overeenkomstig
de wettelijke voorwaarden gedurende een periode van vijf jaar is voortgezet
wordt de conserverende aanslag verminderd tot nihil, waardoor effectief een
vrijstelling is gecreëerd voor dat deel van het ondernemingsvermogen.Daarnaast wordt in de huidige regeling een adequate voorziening geboden
voor ondernemingen met een hoge intrinsieke waarde en een laag rendement.
Het gaat hierbij om de regeling die is opgenomen in artikel 35c, eerste lid,
van de Successiewet 1956, op grond waarvan een combinatie van een hoge intrinsieke
waarde gekoppeld aan een laag rendement, een situatie die in de landbouw vaak
voorkomt, als waardedrukkende factor in aanmerking kan worden genomen. Verder
is het deel van het ondernemingsvermogen dat buiten de heffing blijft 30%. 1.9.2 Bos en natuursuccessie- en schenkingsrechtVoor het successie- en schenkingsrecht bestaat een invorderingsfaciliteit
voor de vererving of schenking van natuurschoonwetlandgoederen. De invordering
blijft beperkt tot het recht op basis van een waarde nihil of 50% van
de bestemmingswaarde, al naar gelang het landgoed wel of niet is opengesteld
voor het publiek. De bestemmingswaarde is de waarde met de plicht om het landgoed
gedurende 25 jaar als landgoed in stand te houden. Deze wordt in de praktijk
grosso modo gesteld op 80% van de waarde in het economische verkeer. Wordt
het landgoed niet gedurende 25 jaar als landgoed in stand gehouden dan worden
de faciliteiten alsnog teruggenomen. Bij vervreemding van een landgoed binnen
25 jaar na het genieten van de faciliteit wordt een evenredig gedeelte van
het verschuldigde recht alsnog ingevorderd. Aanmerken als landgoed vindt plaats
bij gezamenlijke beschikking van de ministeries van LNV en van Financiën.1.10 VennootschapsbelastingAlgemeenEen relatief klein deel van de landbouwondernemingen wordt gedreven in
de vorm van een BV of NV. Deze rechtspersonen worden belast voor de vennootschapsbelasting
(VPB). VPB wordt geheven over de jaarlijkse winst. Die winst wordt berekend
volgens de systematiek van IB. In de VPB is een bepaling opgenomen waarin
staat welke artikelen – en dus welke ge- en verboden – van de
IB van toepassing zijn voor de berekening van de winst in de VPB. Dat betekent
dat bijvoorbeeld de landbouwvrijstelling en de investeringsfaciliteiten rechtstreeks
van toepassing zijn in de VPB. Doorschuiven naar mede-ondernemers of in het
kader van onteigening is echter overbodig in de VPB, die zijn dus niet van
toepassing. Het tarief bedraagt 34,5%, met een «opstapje» van
29% voor de eerste € 22 689 winst. Verder is van belang dat
de landbouwer als directeur en grootaandeelhouder werknemer en aandeelhouder
is van zijn eigen BV. Dit brengt een geheel eigen problematiek met zich, die
in het kader van deze nota onbesproken blijft.De VPB kent voorts een aantal zeer specifieke regelingen zoals de deelnemingsvrijstelling
en het regime voor de fiscale eenheid. Ook die regelingen worden, bij gebrek
aan belang van de landbouwsector in het algemeen, niet besproken.vrijstelling landgoed-BV'sRechtspersonen die helemaal of bijna helemaal bestaan uit landgoederen
in de zin van de NSW, zijn vrijgesteld van VPB. Zij moeten er dan wel primair
op zijn gericht om die landgoederen in stand te houden.beleggingsinstellingDe VPB kent een speciaal regime voor beleggingsinstellingen (FBI). Eenvoudig
gezegd komt dat erop neer dat geen belasting hoeft te worden betaald als het
rendement binnen 8 maanden na afloop van het jaar wordt uitgekeerd aan de
beleggers. Als een beleggingsinstelling belegt in milieuprojecten, kan naast
een box III vrijstelling in de IB voor de particuliere beleggers/deelnemers
in die beleggingsinstelling, het FBI-regime in de VPB op de instelling zelf
van toepassing zijn.1.11 CrisisbeheersingDe laatste jaren is de landbouwsector regelmatig getroffen door crises.
Het begon in feite al met de overstromingen als gevolg van hoge waterstanden,
maar heeft zich voortgezet in specifieke landbouwcrises als de varkenspest,
de BSE-crisis en laatstelijk de MKZ-crisis. Deze crises hebben in eerste instantie
de (melk)veehouderij, maar daarnaast uiteraard ook andere bedrijven uit de
bedrijfskolom getroffen. Voor wat betreft de fiscaliteit, is in de loop der
tijd een instrumentarium ontwikkeld, om ervoor de te zorgen dat
direct en indirect getroffenen worden ontzien bij – met name –
de voldoening aan fiscale administratieve verplichtingen. Telkens zijn beleidsbesluiten
uitgebracht waarbij tijdelijk termijnen zijn opgerekt, kwijtscheldingsregels
zijn versoepeld, maar waarin ook op compacte wijze voorlichting is gegeven
over de fiscale verwerking van de gevolgen van een dergelijke crisis. Het
meest recente en uitgebreide besluit is dat van 28 maart 2001, RTB 2001/1327,
met betrekking tot de maatregelen in verband met de MKZ-crisis. BIJLAGE 2Europees kaderBelangrijke randvoorwaarden bij de vormgeving van nieuwe fiscale instrumenten
zijn tevens de Europese normen. De Europese Commissie bepaalt of een (fiscale)
steunmaatregel binnen het Europees kader geoorloofd is of niet. Het steunkader
voor de landbouw bestaat met name uit de communautaire richtsnoeren voor staatssteun
in de landbouwsector, plattelandsverordening en in bepaalde gevallen de kaderregeling
staatssteun ten behoeve van het milieu. De plattelandsverordening is vooral
bepalend voor de steunmaatregelen waarvoor Europese cofinanciering geldt.
Vanwege de omvang van deze regelgeving worden hieronder slechts de hoofdlijnen
in beeld gebracht. Overigens is de Europese Commissie voornemens haar algemene
beleid ten aanzien van staatssteun aan de landbouwsector te herzien. De communautaire
richtsnoeren zijn van toepassing totdat het nieuwe beleid van de Commissie
inwerking treedt. Op zijn vroegst is dat met ingang van 2007.2.2.1 AlgemeenHet gemeenschapsbeleid inzake staatssteun is erop gericht vrije mededinging,
een doelmatige allocatie van middelen en de eenheid van de gemeenschappelijke
markt te waarborgen en tegelijk onze internationale verbintenissen na te leven.
Staatssteun kan alleen gerechtvaardigd zijn wanneer bij de toekenning ervan
recht wordt gedaan aan de doelstellingen van dat beleid. Bovendien moet de
staatssteun in overeenstemming zijn met de internationale verplichtingen van
de Gemeenschap die in het geval van de landbouw met name zijn aangegeven in
de WTO-overeenkomst inzake de landbouw. Op grond van die overeenkomst geldt
voor dergelijke steun de verplichting van kennisgeving en van indeling naar
de status van de steun uit het oogpunt van de mogelijke vervalsing van de
handel.Om als met de gemeenschappelijke markt verenigbaar te kunnen worden beschouwd,
moeten staatssteunmaatregelen een stimulerend element inhouden of een tegenprestatie
van de begunstigde vergen. Eenzijdige staatssteun die bedoeld is om de financiële
situatie van producenten te verbeteren, maar op geen enkele wijze tot de ontwikkeling
van de sector bijdraagt, en vooral steun die uitsluitend op grond van prijzen,
hoeveelheden, productie-eenheden of eenheden van de productiemiddelen wordt
toegekend, wordt beschouwd als niet met de gemeenschappelijke markt verenigbare
exploitatiesteun. Ditzelfde geldt voor steun die achteraf wordt toegekend
voor activiteiten die de begunstigde reeds heeft ondernomen, omdat deze niet
kan worden geacht het nodige stimulerende element in te houden.Alle nieuwe steunregelingen en alle nieuwe individuele steunmaatregelen
moeten bij de Commissie worden aangemeld voordat zij tot uitvoering worden
gebracht. De Commissie beoordeelt aan de hand van de richtsnoeren of tot goedkeuring
wordt overgegaan.2.2.2 LandbouwDe richtsnoeren van de Commissie inzake regionale steunmaatregelen gelden
niet voor de landbouwsector. In de gevallen waarin overwegingen van regionaal
beleid voor de landbouwsector relevant zijn, zijn ze in de richtsnoeren en
de plattelandsverordening verwerkt. Evenzo is vanwege de bijzondere structuur
van de landbouwbedrijven de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun
voor kleine en middelgrote ondernemingen in de landbouwsector niet van toepassing.
Daarnaast is de «de minimis»-regel niet van toepassing op steun
in de landbouwsector. De «de minimis»-regel houdt
in dat steunmaatregelen onder een bepaald bedrag niet bij de Commissie behoeven
te worden gemeld.Er zijn verschillende soorten steun mogelijk in de landbouw. Als voorbeelden
kunnen worden genoemd investeringssteun, steun voor milieumaatregelen in de
landbouw, steun ter compensatie van belemmeringen in probleemgebieden, vestigingssteun
voor jonge landbouwers, steun voor vervroegde uittreding en steun ter bevordering
van de productie en afzet van landbouwproducten van hoge kwaliteit. Deze soorten
zijn vervolgens ook weer onderverdeeld in subsoorten. Vaak wordt een bepaalde
vorm van steun aan een maximumpercentage of maximumbedrag gebonden. Het maximale
steunpercentage drukt uit hoeveel procent van de in aanmerking komende uitgaven
uit steun mag bestaan (brutosubsidie-equivalent). Door de grote hoeveelheid
steunsoorten binnen de landbouwsector is er een grote diversiteit aan percentages.
Binnen de investeringssteun bijvoorbeeld varieert het steunpercentage van
40 tot 60% van het investeringsvolume dat voor steun in aanmerking komt. Binnen
het kader van steun voor milieumaatregelen in de landbouw wordt het steunbedrag
gesteld op een bepaald aantal euro per hectare (variërend van 200 tot
900). Binnen de richtsnoeren worden nog enkele mogelijkheden van berekening
van het steunbedrag van een bepaalde steunsoort genoemd.2.2.3 Cumulatie van steunDe richtsnoeren noemen geen maximum voor het totale bedrag aan steun.
De richtsnoeren geven wel een maximum per onderdeel aan. Een landbouwbedrijf
kan uiteraard op verschillende onderdelen voor steun in aanmerking komen.
In algemene zin kan worden gezegd dat er cumulatie optreedt doordat de sector
door verschillende organen en op verschillende wijzen materieel wordt gesteund.Omdat de richtsnoeren van de Commissie inzake regionale steunmaatregelen
niet van toepassing zijn op de landbouwsector, zijn de daarin vervatte regels
met betrekking tot cumulering van steun uit hoofde van verschillende regionale
steunregelingen niet van toepassing. Wel is het zo dat de randvoorwaarden
waaronder een individuele steunmaatregel is goedgekeurd nageleefd moeten worden.
Als bijvoorbeeld een investeringsmaatregel een steunpercentage kent van maximaal
40%, dan moet de lidstaat zorgdragen voor de naleving van dit maximumpercentage.
Indien er sprake is van een cumulatie van twee of meer steunmaatregelen die
dezelfde investering ondersteunen, dan moet Nederland een correctie toepassen
waardoor het maximum steunpercentage zoals genoemd in de communautaire richtsnoeren
wordt gerespecteerd.2.2.4 NederlandZoals eerder is opgemerkt worden er in de communautaire richtsnoeren wel
maximum steunbedragen per steunsoort genoemd, maar is er geen grens gesteld
aan het totale bedrag aan steun dat aan de sector mag worden gegeven. Wel
zou je kunnen zeggen dat het maximum niet kan uitkomen boven alle genoemde
maxima per steunsoort tezamen. De Commissie heeft zich altijd op het standpunt
gesteld dat, omdat er een gemeenschappelijk landbouwbeleid bestaat, alle steun
die in de landbouwsector ten gunste van bepaalde ondernemingen of de productie
van bepaalde goederen wordt verleend, moet worden geacht een potentieel risico
op vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer
tussen de lidstaten op te leveren hoe gering deze steun ook moge zijn.Uit het voorgaande blijkt dat het uitbreiden van steun aan de landbouwsector
(in welke vorm dan ook) moet passen binnen de communautaire richtsnoeren
voor staatssteun in de landbouwsector en de plattelandsverordening. Om te
voorkomen dat voorgenomen maatregelen alsnog «sneuvelen» bij de
Europese Commissie, kunnen in het kader van de keuze voor het juiste beleidsinstrumentarium
mogelijke maatregelen reeds in een vroeg stadium langs de complexe lat van
de communautaire regelgeving worden gelegd. Daarbij is het van groot belang
om de verschillende beleidsdoelstellingen in beeld te krijgen, waarin beleid
als het bevorderen van «groen» of «duurzaamheid» uiteen
kan worden gerafeld. Op die manier kan optimaal – zo nodig per operationele
beleidsdoelstelling – worden aangesloten bij de verschillende soorten
steun die de onderhavige communautaire regelgeving onderkent. Uiteraard mag
daarbij de aansluiting met beleid ter zake buiten het kader van deze sector
niet uit het oog worden verloren. Indien het wenselijk en mogelijk is om meer
generiek, sectoroverschrijdend beleid met fiscale middelen te ondersteunen,
verdient dit mede vanuit de staatssteundimensie de voorkeur boven de ondersteuning
van meer specifiek, sectorgericht beleid.XNoot1De verwerving van circa 25 000 hectare is nog niet door rijksmiddelen
gedekt.XNoot1Algemeen Overleg van de vaste commissie voor Financiën over de brief
van de staatssecretaris dd. 14 juni 2000 over een aantal aspecten van
de indirecte belastingen en diverse BTW-tariefonderwerpen (Kamerstukken II,
2000/01, 27 222, nr. 2). In dit overleg heeft mw. giskes gevraagd of
de fiscale regelgeving met betrekking tot de verrekencon- structies in de
landbouw zou moeten worden opgeschoond. In antwoord op de gestelde vragen
heeft de staatssecretaris aangegeven dat hij bereid is het overleg met de
minister van LNV over opschoning van de fiscale regelgeving in de landbouw
te doen uitstrekken naar de BTW-heffing in deze sector.XNoot2De visserijsector kan geen gebruik maken van de landbouwregeling. Er bestaat
wel een andere regeling voor deze sector. Volgens die regeling is de invoer
van vis per schip dat terugkeert van de visvangst en de daaropvolgende levering
van vis aan de veiling, onderworpen aan het nultarief. Dat betekent dat geen
BTW hoeft te worden afgedragen, maar dat, anders dan bij een vrijstelling,
wel de BTW-voordruk in aftrek mag worden gebracht.XNoot3Op grond van art. 1 van de Zesde BTW-Richtlijn moeten de Lidstaten hun
stelsel van belasting over de toegevoegde waarde in overeenstemming brengen
met de artikelen van de Zesde Richtlijn.XNoot1Commissie tot herziening van het belastinggebied van provincies en gemeenten:
Rapport inzake de herziening van het belastinggebied van provincies en gemeenten,
juni 1983.XNoot2Commissie verruiming eigen middelen lagere overheden: belastingen omlaag,
1992.XNoot1Fiscale vergroening: een verkenning van de fiscale mogelijkheiden om het
milieu te ont-lasten.XNoot2ESBL, Rapport Gemeentelijke Belastingen in de 212 eeuw, p. 88. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28207-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl