Financiële activiteiten provincie Zuid-Holland; Verslag algemeen overleg op 7 oktober 1999 over financiële activiteiten van de provincie Zuid-Holland
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26721, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

08-11-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26721 nr. 4

27-10-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26721Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 721Financiële activiteiten provincie Zuid-Hollandnr. 4VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 27 oktober 1999De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft op 7 oktober 1999 overleg gevoerd met minister
Peper over financiële activiteiten van de provincie
Zuid-Holland (26 721, nrs. 1 & 2) (BZK-99-891 & 955).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieVolgens de heer Vendrik (GroenLinks) had het
doorwrochte rapport «De doorboorde buidel» van de commissie-Van
Dijk een aantal grote problemen binnen het openbaar bestuur blootgelegd. Door
het bankieren van Zuid-Holland zal de provincie, en dus haar burgers, zeer
waarschijnlijk diep in de buidel moeten tasten. Blijkens dat rapport heeft
het toezicht op de provincie door de ministeries van BZK en van Financiën
jammerlijk gefaald. Dat de minister in het geheel niet is ingegaan op de mogelijke
consequenties van het bestuursconcept van een bedrijfsmatige overheid verontruste
hem enigszins, want de Ceteco-affaire lijkt geen incident. Immers, niet alleen
de provincie Zuid-Holland zal Reinventing government hebben gelezen, maar
ook hebben toegepast. Bij de schets van de contouren van deze verschuiving,
hoofdstuk 9 van het rapport, miste hij elementaire lessen uit de bureaucratietheorie,
bijvoorbeeld dat de overheid een wezenlijke andere organisatie is dan een
bedrijf. Wie doet alsof de overheid als een bedrijf gerund kan worden, heeft
geen oog voor de complexiteit van de overheid als bestuurlijk lichaam en dus
ook geen oog voor de subtiele verhoudingen en de noodzakelijke reguleringsmechanismes
en regels. De notie dat regels elementair zijn, is in Zuid-Holland overboord
gezet. De notie van publieke verantwoording is genegeerd. De notie dat het
om geld van de belastingbetaler gaat – wat is er heiliger in dit land? –
is van minder belang gebleken dan ooit. Dat alles verontrustte de GroenLinksfractie
zeer.Vaak beweren voorstanders dat het concept van de bedrijfsmatige overheid
navolging verdient met het oog op een doelmatiger en klantvriendelijker overheid.
Bij zo'n overheid passen minder regels en meer eigen initiatief en als het
even kan uitvoering en uitvoerders op afstand, weg van de politieke en ambtelijke
top. Dat is een misvatting, want het suggereert dat de oudere Weberiaanse
bureaucreatie geheel niet functioneerde, hetgeen bepaald onjuist
is. Bovendien is een moderne, zuinige en efficiënte overheid zeker niet
vanzelfsprekend een bedrijfsmatige overheid. Natuurlijk kan er een discussie
gevoerd worden over de vraag welke taken wel of niet of niet door de overheid
rechtstreeks uitgevoerd moeten worden, maar daar gaat dit overleg niet over.
Hier gaat het om een bestuurscultuur waarin dit soort processen mogelijk worden
en ook niet gecorrigeerd worden.Het zijn vaak politici die wat te gemakkelijk schermen met het adagium
«de uitvoering moet op afstand geplaatst». Het gevolg is dat al
te zelfgenoegzame ambtelijke uitvoerders een zucht van verlichting slaken
en het heerlijk vinden dat politici op afstand staan.Commissaris van de koningin Van Kemenade legt in Binnenlands Bestuur van
deze week ook scherp bloot dat politiek en bestuur de afgelopen jaren te veel
elkaars synoniemen zijn geworden. Zo ook in de provincie Zuid-Holland, waar
tussen de gedeputeerden en de ambtelijke top een zeer nauwe band was ontstaan
op weg naar een bedrijfsmatig provinciehuis. Hier liggen naar het oordeel
van de GroenLinksfractie de wortels van de Ceteco-affaire, van de bestuurlijke
en ambtelijke normvervaging die daarvan het gevolg was en die heeft geleid
tot een praktijk die bekend was bij de lagere ambtelijke regionen van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Verwerpt de minister
deze bestuurlijke cultuur en dit concept van een bedrijfsmatige overheid niet
en stelt hij het zich niet als taak om als hoofdverantwoordelijke voor het
bestuur in Nederland hier een trendbreuk tot stand te brengen? Wat de fractie
van GroenLinks betreft, zou de minister nadrukkelijk moeten werken aan versterking
van elementaire normen die aan het functioneren van de overheid gesteld moeten
worden. Wellicht is het een idee om de heer Van Dijk te vragen zich verder
te verdiepen in de Nederlandse bestuurscultuur bij lagere overheden en daarover
binnen afzienbare tijd een rapport te doen verschijnen. De heer Vendrik wilde
hiermee zeker niet de suggestie wekken dat hij zeker weet dat praktijken als
in Zuid-Holland ook bij andere overheden voorkomen, maar wel heeft hij het
vermoeden dat hier sprake is van een breder probleem, overigens net als de
minister, die verleden week een onderzoek naar eventuele bankierspraktijken
door een aantal gemeenten heeft aangekondigd.De minister heeft weliswaar een zeer uitvoerig verbetertraject op het
punt van het toezicht door zijn departement in gang gezet en ook zullen er
nog veel gelegenheden komen om daarover met hem van gedachten te wisselen,
maar toch had de heer Vendrik op dit punt nog een aantal vragen. Provincies
moeten periodieke rapportages naar het departement zenden omtrent de begroting,
de rekening, de bijbehorende toelichting, maandstaten, besluiten etc. Er wordt
ook melding gemaakt van het feit dat regelmatig die stukken niet zijn ontvangen.
Waarom is daarover niet aan de bel getrokken? Hij heeft begrepen dat de jaarlijkse
bezoeken die het departement geacht werd uit te voeren er vrijwel niet zijn
geweest en dat het toezicht in die zin, met uitzondering van de zomer van
1997, feitelijk dan ook niet heeft plaatsgevonden. Het is toch naïef
als er vanzelfsprekend van wordt uitgegaan dat decentrale overheden risicovolle
bankachtige activiteiten niet tot hun taak rekenen, zoals de minister schrijft?
Toezicht veronderstelt toch niet vertrouwen dat anderen waarop je toezicht
uitoefent, doen wat jij wil?Naar de mening van de heer Vendrik hinkte de minister in zijn brief ook
op twee benen; er was sprake van vertrouwen maar ook van een inhoudelijke
beoordeling. Wat heeft nu eigenlijk de doorslag gegeven en wat stelde die
beoordeling eigenlijk voor? Is dat vertrouwen ook niet een schaamlapje voor
het feit dat in de dagelijkse toezichtpraktijk van het departement nalatigheid,
slordigheid, slonzigheid en gemakzucht eigenlijk gewoon de boventoon voerden?
Hoe is het mogelijk dat in 1997 werd besloten om vanaf 1998 bij wijze
van experiment gedurende drie jaar de provincies zelf hun begroting en rekening
te laten toetsen aan de hand van een door BZK ontwikkeld rekenmodel
en de provincies vervolgens op basis van zelftoetsingsverklaringen mochten
uitspreken dat hun begroting en hun rekenmaterieel in evenwicht was, terwijl
tegelijkertijd bekend was dat er gekke dingen gebeurden in Zuid-Holland?Op 2 juni 1997 hebben ambtenaren van BZK een gesprek met ambtenaren van
de provincie gehad. Toen schijnen de provincieambtenaren gezegd te hebben
dat het bankieren een risicoloze activiteit betrof. Waarom worden van dit
soort gesprekken in het kader van het toezicht geen notulen gemaakt? Waarom
verklaren ambtenaren van Zuid-Holland vervolgens dat het departement wel degelijk
op de hoogte was van de risico's van het bankieren? Het is opvallend dat er
onder de uitstaande vorderingen een aantal leningen zit met een zogenaamde
B-rating, dus buitengewoon risicovol, zoals een vordering op een bank in Brazilië.
De heer Vendrik kon zich ook moeilijk voorstellen dat het ministerie van Financiën
met zo'n uitleg genoegen heeft genomen. In oktober 1996 begon het immers al
te reclameren dat er iets aan de hand was. Uit een provinciale vergelijking
was toch gebleken dat de boekhouding van Zuid-Holland er buitengewoon afwijkend
uitzag? Hoe kan het in het najaar van 1996 Zuid-Holland suggereren om in het
kader van de EMU-schuld mee te helpen met «cryptisch boekhouden»?
Op 31 december mag de provincie even geen schuld hebben, want dat is het meetmoment
voor de EMU-schuld en is het ministerie van Financiën ook weer tevreden.
Dat zijn toch eigenlijk gewoon ordinaire boekhoudtrucs die de Europese campagne
van minister Zalm tegen de Italiaanse boekhoudkunde er niet geloofwaardiger
op maken?De minister beziet of de gemeentelijke overheden zich ook bezondigen aan
bankiersactiviteiten, maar wat gebeurt er nog elders in de semi-overheidssfeer,
de OBO's, de organisaties met een binding met de overheid, de ZBO's, de zelfstandige
bestuursorganen, de RWT's, de rechtspersonen met de wettelijke taak? Vaak,
zo niet altijd, werken zij met publieke middelen en de vraag is hoe daarmee
wordt omgesprongen. De minister maakt een nieuwe kaderwet voor de ZBO's. Maakt
het financieel beheer daar deel van uit?De heer Vendrik gaf de minister ten slotte in overweging de Algemene Rekenkamer
te vragen de inrichting van de financiële functies bij semi-overheidsorganen
en instellingen met een publieke taak te onderzoeken en zich daarbij te richten
op fact finding en een beoordeling van de aangetroffen praktijk. Ook de Kamer
zou de Rekenkamer om een dergelijk onderzoek kunnen vragen, maar de koninklijke
weg lijkt hem te zijn dat de minister het voortouw neemt.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vond dat de
provincie Zuid-Holland onaanvaardbare risico's had genomen met overheidsgeld
dat daar nadrukkelijk niet voor bedoeld was. Er is verzwegen waar openbaarheid
vereist is en er zijn wetten en regels overtreden door een overheid die voor
alles en voor iedereen gehouden is de wet te eerbiedigen en te bewaken. Het
toezicht heeft niet voldoende gewerkt. Het besluit tot aftreden van de vier
provinciebestuurders is een zware maar juiste en nodige beslissing geweest,
een beslissing die respect afdwingt en het openbaar bestuur respect betoont.In de Grondwet en in de Provinciewet is de autonome bevoegdheid voor de
inrichting van het bestuur en de huishouding van de provincie vastgelegd.
De gang van zaken rond het bankieren in Zuid-Holland is dan ook in eerste
instantie een zaak van de provincie. Gisteren heeft de provincie in het debat
laten zien dat het haar ernst is; er zijn ingrijpende stappen gezet op weg
naar het schoon schip maken. Het rapport van de commissie-Van Dijk is scherp,
helder en hard in het oordelen over wat is misgegaan en het eindoordeel luidt:
het besluit van GS in 1995 was ondeugdelijk en extreem riskant, onrechtmatig
want onbevoegd genomen en democratisch ontoelaatbaar, omdat het provinciale
staten buitenspel zette. Dat was een bewuste keuze van GS, zo
zei de commissie, het college van GS is daarvoor als geheel verantwoordelijk,
maar een speciale verantwoordelijkheid hebben de CDK, de portefeuillehouder
financiën en de griffier, die de rechten van provinciale staten niet
hebben beschermd.Het is in 1994 allemaal vol goede bedoelingen begonnen, via de discussie
over reinventing government en de overheid als ondernemer. In 1995 namen GS,
zo'n beetje in de geest van de tijd, het besluit om de treasuryfunctie te
intensiveren met risicoloze intensiveringsinstrumenten en om geleend geld
dat niet direct noodzakelijk was voor het provinciaal functioneren uit te
zetten, maar hield dat besluit toen wel geheim. Pas veel later bleek dat zeker
niet altijd sprake was van risicoloze leningen. Overigens is ook aan een aantal
andere regels niet voldaan, zoals inzake termijnen, registratie geldmakelaars,
termijnhandel in leningen, verantwoordingsplicht, mandaatregels en functiescheiding.
Voor de provincie Zuid-Holland dreigt er nu een speculatieverlies van zo'n
47 mln. dat door de provincie zelf betaald moet worden, dus de burgers. Wie
is waarvoor verantwoordelijk, wat is verwijtbaar, hoe kan herhaling daarvan
voorkomen worden en wat is bepaald waar het gaat om de grenzen van het handelen
met overheidsgeld?De brief van de minister, die volgt op de commotie van 9 september, laat
zien wat er tot op dat moment gebeurd was. In een krantenbericht werd gesuggereerd
dat de minister de Kamer onjuist of onvolledig geïnformeerd had. Volgens
het Algemeen Dagblad wist het ministerie wel van het bankiersbesluit. Uit
de uitgelekte notulen van het stafoverleg van de provincie zou geconcludeerd
kunnen worden dat het geheime besluit uit 1995 is overlegd. Maar zowel uit
het rapport van Deloitte en Touche als uit het onderzoeksrapport van de commissie-Van
Dijk blijkt dat daarin werd gedoeld op besluiten die in 1988 en 1991 genomen
zijn, waarin het bankieren niet aan de orde was. Blijkens de notulen was er
wel degelijk sprake van risicohandelen. Als het signaal van de VNG in april
van dit jaar voor het ministerie aanleiding was om opheldering te vragen over
de bankierspraktijk van Zuid-Holland, was het krantenbericht van 9 september
feitelijk niet juist en snijdt het verwijt dat de minister de Kamer niet volledig
geïnformeerd heeft, geen hout. Uit een extern opgesteld overzicht van
beschikbare archiefstukken blijkt dat er geen verslag is van het overleg van
2 juni 1997. Overigens bleef mevrouw Noorman wel nieuwsgierig naar wat er
in het verslag van 4 juli 1997 staat.De verantwoordelijkheid van de minister voor het toezicht op provinciale
financiën loopt via een door de wet bepaald toezicht achteraf. Afwijkingen
zijn alleen bij wet toegestaan en het toezicht is gericht op het in evenwicht
zijn van de begroting. In de begroting van de provincie en in de jaarrekening,
zoals in de risicoparagraaf, was het bankieren niet zichtbaar. De inkomsten
waren niet onder rente-inkomsten of rentekosten geraamd of verantwoord en
de provincie voldeed aan de kasgeldnorm. Maar uit het zeer hoge uitleenvolume
was zichtbaar, bijvoorbeeld via de maandstaten – die waren bestemd voor
de ministeries van BZK en van Financiën – dat er toch meer aan
de hand was. Ondanks het overleg in juli 1997 tussen het ministerie en de
provincie, waarin de provincie het hoge uitleenvolume erkent maar stelt dat
het gaat om risicoloze activiteiten, is er niet echt op gereageerd. Wel werd
er gezorgd voor een daling van het leningvolume aan het einde van het jaar
om de EMU-norm te halen. Dan valt de minister naar de mening van mevrouw Noorman
wel iets te verwijten, namelijk dat het ministerie niet voortvarend heeft
gereageerd op de signalen die er wel waren – de maandstaten –
en eigenlijk tot juli van dit jaar uitermate traag heeft gereageerd. Wat gaat
de minister daaraan doen?Dat ook de staatssecretaris in 1997 niet geïnformeerd werd, is ook
geen goede zaak. De ambtenaren namen bewust genoegen met de verklaring van
de provincie inzake risicoloosheid en hebben de staatssecretaris bewust ook
niet geïnformeerd. Mevrouw Noorman hoopte dat zoiets niet meer zal voorkomen.
Het ministerie had de signalen vanuit de maandstaten kunnen gebruiken
voor verder onderzoek en erop kunnen toezien dat een juiste verantwoording
van rente-inkomsten zeker een relatie zouden moeten hebben met de hoogte van
het leningenplafond die uit de maandstaten bleek. Ook de controle op de inzendplicht
was absoluut niet alert genoeg. Achteraf gezien is dat allemaal wel verklaarbaar,
maar het feit blijft dat het ministerie in de toezichtfunctie toch tekort
is geschoten. De controle was misschien formeel wel juist naar de letter maar
zeker niet naar de geest van de wet. Op al die punten heeft de minister in
de stukken die de Kamer zijn toegezonden, dan ook terecht het boetekleed aangetrokken
en beterschap beloofd.Wie is verantwoordelijk en wat is verwijtbaar? De commissaris van de koningin
is aan de minister wettelijk verantwoording schuldig over een zeer beperkt
aantal zaken die geen betrekking hebben op deze zaak. Verwijtbaar is aan de
commissaris van de koningin als rijksorgaan dat zij niet heeft gekozen voor
het ter vernietiging voordragen van het beruchte GS-besluit aangezien GS niet
bevoegd waren die beslissing te nemen omdat het algemeen belang in het geding
was. Daar heeft de CDK een eigenstandige verantwoordelijkheid. Het feit dat
zij het niet met die beslissing eens was, siert haar overigens wel.De verantwoordelijkheid van de CDK als provinciaal orgaan en als onderdeel
van GS ligt overigens iets anders en is ten dele een afgeleide verantwoordelijkheid.
De CDK als provinciaal orgaan en als lid van GS is het verwijtbaar dat het
besluit niet is gemeld aan de staten en aan de minister. Ook verwijtbaar is
het niet inzenden van leningenbesluiten, uitvoeringsbesluiten en het niet
juist in de begroting en rekening opnemen van rentewinsten, waardoor het budgetrecht
van de staten niet is geëerbiedigd. Overigens staat in art. 152 Provinciewet,
met een verwijzing naar de artikelen 216 en 217 dat het vaststellen van een
verordening inzake kasgeld alleen aan provinciale staten is voorbehouden.De verantwoordingsplicht van de CDK aan provinciale staten, zoals dat
in artikel 149 is geregeld voorziet, zo stelde mevrouw Noorman vervolgens,
niet in de wijze waarop verantwoording moet worden afgelegd. De ontslagaanvrage
van mevrouw Leemhuis maakt een verdere afweging van dit, naar de mening van
de PvdA-fractie, onjuist handelen niet meer zo noodzakelijk. Zij wilde wat
dit betreft dan ook volstaan met de opmerking dat haar aftreden een gepast
besluit is, een verantwoordelijk bestuurder waardig. Hetzelfde gold haars
inziens voor de afgetreden gedeputeerden Wolf, Heijkoop en De Jong. Ook zij
hebben met opgeheven hoofd hun politieke verantwoordelijkheid gedragen.Het is duidelijk dat de overheid geen ondernemer is, maar daar is niet
alles mee gezegd. Naarmate decentralisatie toeneemt, worden overheden zelf
meer risicodragend. Zorgvuldig middelenbeheer kan en mag geen passief beheer
zijn. Het vaststellen van de grenzen zal lastig zijn en die grens is niet
met een nagelschaartje te knippen. De overheid behoort echter altijd een sobere,
open en controleerbare manier van werken te hebben. Elementen uit de cultuur
van bedrijfsleven, zoals winst op bedrijfsmatige activiteiten en het marktmechanisme
kunnen een waardevolle maar beperkte rol spelen in het overheidshandelen,
maar de overheid is in beginsel geen gelijke marktpartij. Dit geldt niet alleen
voor provincies maar ook voor andere overheden en semi-overheidsorganisaties
en mevrouw Noorman zag op korte termijn graag een debat tegemoet op basis
van een notitie van de minister over de wijze waarop lagere overheden vanuit
hun eigen verantwoordelijkheid met hun geld omgaan en een verhouding hebben
met de centrale overheid.Voorts sloot zij zich aan bij de gedachte van een provinciale rekenkamer
en was het eens met de heer Van Kemenade dat dit heel wel een door de provincies
gezamenlijk ingesteld orgaan zou kunnen zijn. Zij vroeg de minister vervolgens of hij bereid was om te bezien of de
inspectie op grond van de van de Rijksarchiefwet onderzoek zou moeten doen
bij de provincie ten aanzien van het vernietigen van bescheiden.De heer Luchtenveld (VVD) had, sinds in juli
het land werd opgeschrikt door de Ceteco-affaire zich steeds op het standpunt
gesteld dat het hier een zaak betrof, die primair de provinciale staten van
Zuid-Holland aangaat. Dat is het bestuursorgaan waaraan primair verantwoording
behoorde te worden afgelegd en dat op basis van onderzoeken conclusies zou
moeten trekken. De VVD-fractie achtte het een goede zaak dat gisteren daar
en niet in de Kamer de climax van de Ceteco-affaire heeft plaatsgevonden.
Zij vond de daarbij getrokken conclusies onvermijdbaar en respecteert dat
verantwoordelijke bestuurders consequenties hebben getrokken, hoe pijnlijk
dat ook was, in het bijzonder voor de CDK die in 1995 tegen het bankiersbesluit
heeft gestemd.De VVD-fractie was overigens van mening dat het niet tot de taak van decentrale
overheden behoort om risicovolle financiële transacties met particuliere
bedrijven aan te gaan. Daarvoor is het geld van de burger niet bedoeld. De
heer Luchtenveld merkte dit op in de wetenschap dat er nog veel meer over
te zeggen is, met name als de grenzen worden verkend, maar dit niet de plaats
en het moment is om die discussie te voeren, maar gevoerd worden moet zij
zeker omdat decentrale overheden, maar ook de nationale overheid meer en meer
allerlei constructies aangaan en allerlei activiteiten, soms terecht en soms
minder terecht, ook in de markt neerzetten.Het gaat nu vooral om de wijze waarop het financiële toezicht –
dat repressief is geworden – door het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties is uitgeoefend, waarop ook de in de zomer door de heer
Hoekema en hem gestelde vragen waren gericht. In hoeverre bleek uit het toezicht
dat ook elders dit soort bankierspraktijken of andere risicovolle financiële
transacties hadden plaatsgevonden en hoe is in het geval van Zuid-Holland
met dat toezicht omgegaan? Gelukkig kan worden vastgesteld dat de gang van
zaken in Zuid-Holland niet kan worden gekenschetst als een bestendige gedragslijn
van decentrale overheden. Het lijkt toch dat Ceteco wel het grootste incident
is wat zich heeft voorgedaan. Het is terecht dat er nog nader onderzoek naar
wordt gedaan, waarbij hij eraan hechtte op te merken dat hetgeen bij de politie
in regio Amsterdam is gebeurd zijn inziens ook niet gepast is, hoewel dat
veel geringer van omvang is. Daarvoor is het geld van de burger niet bedoeld
en ook een eventuele rijksbijdrage niet, want die is uiteindelijk toch ook
afkomstig van de burger. Dat geld is niet bedoeld om ermee te speculeren.De VVD-fractie kon niet anders vaststellen dan dat het toezicht niet adequaat
is geweest. Wat heeft er nu precies plaatsgevonden rond 2 juni 1997? Het is
vreemd dat er tot op heden alleen maar een verslag is gekomen van de stafvergadering
in Zuid-Holland met daarin een passage over het toezicht, maar dat er geen
verslag is van het ministerie over datgene wat zich op 2 juni heeft afgespeeld.
Is dat er en, zo ja, kan de Kamer dat snel krijgen? Is dat er niet, dan vindt
de VVD-fractie het onbegrijpelijk dat van dit soort cruciale besprekingen
geen verslagen worden gemaakt.De heer Luchtenveld vond het ook verbazingwekkend dat er tussen 2 juni
1997 – toen het onjuiste besluit is genomen om niet de ambtelijke top
en de staatssecretaris te informeren – en het openbaar worden van de
Ceteco-affaire in juli 1999 zo weinig is gebeurd. Eind april 1999 krijgt een
IFLO-ambtenaar via de VNG een signaal dat er toch wel degelijk risicovol wordt
gebankierd. Dan is het toch heel merkwaardig dat het zo moeilijk blijkt om
daarover bij de provincie informatie te krijgen. Het aangevoerde argument
van verlofperikelen kan toch niet als excuus dienen voor onvoldoende actie?
Het is best mogelijk dat er ook door Zuid-Holland aan is meegewerkt,
maar toezicht is er niet voor het braafste jongetje van de klas, maar meer
voor degenen die uit de pas lopen of dreigen te lopen. In dit geval is er
te veel uitgegaan van goed vertrouwen en te weinig van alert toezicht.De minister kondigt terecht nadere maatregelen aan, zoals een verbod op
het bankieren als zodanig, maar verder moet ook het toezicht worden versterkt,
niet alleen in kwaliteit maar ook in kwantiteit. Uit een artikel in de NRC
van gisterenavond bleek dat 1,8 fte toezicht houdt op 6 mld. Het toezicht
mag ook niet alleen maar zijn gericht op begrotingsevenwicht maar moet meer
omvatten. Overigens steunde de VVD-fractie de minister in zijn opvatting dat
primair op decentraal niveau goed gekeken moet worden naar de financiële
transacties en naar de rekening en verantwoording van het financiële
beleid en beheer. Ook de heer Luchtenveld vroeg zich af of dat op dit moment
op dat niveau wel zo adequaat is geregeld, maar eerst moeten de decentrale
organen daar zelf maar eens goed over nadenken en tot conclusies komen.De afspraak is om deze discussie toe te spitsen op het financieel toezicht
en geen afrondend debat te voeren. De heer Luchtenveld vond het dan ook minder
gelukkig dat de vraag wordt opgeworpen of de CDK wel of niet verweten moet
worden dat zij destijds de zaak niet heeft voorgedragen voor vernietiging.
De passages daarover in het rapport van de commissie-Van Dijk zijn uitermate
zorgvuldig gewogen. Het is zijns inziens in ieder geval geen bestuurspraktijk
dat voorzitters van bestuurscolleges regelmatig naar de Kroon gaan met voordrachten
tot vernietiging, ondanks het feit dat het vaker voorkomt dat zij een besluit
van het college niet gelukkig vinden. Op zijn minst lijkt hier een discretionaire
bevoegdheid te zijn van de voorzitters van de bestuurscolleges om van geval
tot geval af te wegen of het al of niet in strijd met het algemeen belang
is om een bepaald besluit voor vernietiging voor te dragen. Blijkens het rapport
van de commissie-Van Dijk is die afweging in dit geval gewetensvol gemaakt
en de VVD-fractie kon dat volledig onderschrijven.Hij had geconstateerd dat sommigen de Ceteco-affaire gebruiken om een
koevoet te zetten tussen alle marktactiviteiten die overheden plegen. Dat
nu ging hem een stap te ver. Een debat over hoever de overheid moet gaan in
een meer marktgerichte opstelling vergt zijns inziens een veel breder debat
dat buiten het huidige kader moet worden gevoerd.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) was het ermee
eens dat de Ceteco-affaire in feite een fenomeen is van een bestuurscultuur
waarin de ondernemende overheid centraal staat, een overheid die zich presenteert
als marktpartij, als onderneming zonder de daarbij voor een onderneming kenmerkende
interne controle en systemen checks and balances, zonder de noodzakelijke
deskundigheid, zonder zich er rekenschap van te geven dat ondernemen en bankieren
risico's met zich brengen die het overheidsrisico verre overstijgen, zonder
zich te realiseren of hetgeen wordt gedaan wettelijk en juridisch gezien wel
kan. Het rapport-Van Dijk is vernietigend voor de provincie en heel helder
waar het gaat om de verantwoordelijkheidstoedeling. Door die aanpak worden
de betrokkenen zowel politiek als ambtelijk rechtstreeks aangesproken, ook
deze minister. Het is goed dat de verantwoordelijke politici hun verantwoordelijkheid
hebben genomen zonder dat daarvoor een motie van wantrouwen nodig was. Dat
wil niet zeggen dat het daarmee is afgelopen, want de provincie Zuid-Holland
heeft nog heel wat te doen, niet alleen organisatorisch, maar vooral waar
het gaat de politieke, bestuurlijke en ambtelijke cultuur. Het vertrouwen
moet worden hersteld en daarvoor is meer nodig dan alleen het opstappen van
politici.Naar de mening van mevrouw Van der Hoeven moet de minister daar zicht
op houden. Hij stelt weliswaar een speciaal toezicht voor, maar nog niet is
duidelijk wat dat precies inhoudt. Het rapport-Van Dijk besteedt beperkt aandacht
aan de rol van de minister van BZK, maar stelt onder andere wel
dat het ministerie moet hebben geweten dat er transacties werden uitgevoerd
die geen relatie konden hebben met de provinciale bedrijfsvoering en ten onrechte
geen acties daartegen heeft ondernomen.Zij memoreerde vervolgens dat de Kamer nu al driemaal om opheldering heeft
gevraagd en concludeerde daaruit dat in elke vragenronde wat meer informatie
is verstrekt en zeker geen volledige. Wel wordt in de antwoorden uitvoerig
geschetst wat de toezichthoudende taak van het Rijk is, maar als die taak
niet wordt uitgevoerd, helpt het niet veel. De minister kan op grond van art.
129 Provinciewet op elk moment een onderzoek instellen naar de wijze waarop
de administratie en het beheer worden gevoerd als hij aanwijzingen heeft dat
de provincie haar eigen verantwoordelijkheden veronachtzaamt. Ook de commissie-Van
Dijk stelt dat de minister aan de hand van ingezonden stukken kan besluiten
of nader onderzoek nodig is. Hebben de gegevens van Zuid-Holland daar geen
aanleiding toe gegeven? Kijkend naar de brief van 13 september, waarin de
minister schetst wat in 1996 en 1997 door het ministerie van Financiën
is gesignaleerd, vroeg mevrouw Van der Hoeven zich af, waarom dan in ieder
geval daar geen belletjes zijn gaan rinkelen.Gelet op de tijd sloot zij zich aan bij de vragen van de heer Vendrik.
Verder vroeg zij waarom er niet is ingegrepen na de vergadering van juni 1997.
Hoe kan de minister stellen dat hij niet op de hoogte was van het GS-besluit
van 24 oktober 1995? Zijn er tijdens die vergaderingen dan geen stukken overlegd,
hebben de ambtenaren van het ministerie niet doorgevraagd? De stukken waren
er en die hadden dan ook moeten worden gevraagd, of ze nu wel of niet vertrouwelijk
waren. Per kwartaal worden toch die F1A- en F2A-staten aan het ministerie
van Financiën gestuurd? Had Financiën dan niet iets moeten opvallen,
ook voor oktober 1996?Volgens het rapport van de commissie-Van Dijk heeft de minister in zijn
toezichtsfunctie systematisch over het hoofd gezien dat rentekosten en -baten
in strijd met de Provinciewet en het besluit comptabiliteitsvoorschriften
door de provincie niet inzichtelijk zijn gemaakt. Als hij dat wel had geconstateerd,
hadden die kwalijke praktijken wellicht eerder boven tafel gekomen. Waarom
is er iedere keer genoegen genomen met verklaringen van provinciale ambtenaren?
De minister had het kunnen en ook moeten weten (zie het rapport-Van Dijk en
het extern onderzoek van Deloitte en Touche) en erkent uiteindelijk dat door
het ministerie niet alert genoeg is gereageerd. Is het financieel toezicht
op de provincie en met name wat betreft Zuid-Holland bij de ministerswisseling
niet in het overgangsdossier aan de orde gesteld?Waar het gaat om de vraag of de minister de Kamer juist en adequaat heeft
geïnformeerd, herhaalde mevrouw Van der Hoeven dat iedere keer opnieuw
wat meer informatie aan de Kamer werd voorgelegd. Tot op dit moment zijn bepaalde
zaken nog niet helder, want anders waren die aanvullende vragen niet gesteld.
Ook is geen antwoord gekomen op de vraag wat er tussen 1996 en 1999 is gedaan.Op blz. 28 van de brief van 29 september wordt gesproken over het overleg
van 2 juni 1997, over de stukken die toen aan de orde zijn geweest en waaruit
bleek dat de provincie wel adequaat handelde. Ook mevrouw Van der Hoeven sprak
er haar verbazing over uit dat van dat overleg blijkbaar geen verslag is gemaakt.Er waren regels voor het financieel toezicht op de provincies, maar die
zijn niet toegepast. Aanscherping van die regels had haars inziens geen zin
als ze niet worden uitgevoerd. Is de minister ervan overtuigd dat ze nu wel
zullen worden uitgevoerd? Welke garanties heeft hij dat dergelijke signalen
in de toekomst wel zullen worden opgepakt en aan hem zullen worden doorgegeven?
Welke garanties heeft hij dat het bij andere ministeries, provincies en gemeenten
wel goed functioneert? De minister spreekt weliswaar alleen van financieel
toezicht, maar acties van overheden moeten toch ook juridisch kloppen. Die
juridische toets is bij lagere overheden toch specifiek een taak
voor de griffier en de gemeentesecretaris. Mevrouw Van der Hoeven meende dat
die taak in ere moet worden hersteld. Het zijn nu te veel managers. Overheden
moeten systematisch bezien of hetgeen zij doen wel overeenkomt met hetgeen
de wet voorschrijft en/of toestaat. Meer bedrijfsmatig werken is op zich prima,
maar dan vooral in de manier waarop wordt gewerkt en dan wel binnen de kaders
die de wet biedt. De minister ziet geen aanleiding om de huidige bestuurlijke
constellatie te heroverwegen. Wat bedoelt hij daarmee en is dat wel juist?
Reinventing government leidde tot ondernemende overheden, maar een overheid
is nu eenmaal geen onderneming.De heer Hoekema (D66) wierp de vraag op hoe
van reinventing government kan worden gekomen tot reinventing control. Het
ging hem te ver om te zeggen dat een overheid niet meer mag ondernemen, dat
er sprake moet zijn van preventief toezicht in plaats van repressief; het
gaat erom dat een overheid op een goede manier moet ondernemen. Aan overheidsoptreden
zitten nu eenmaal ondernemende aspecten, zoals het zich open en dienstbaar
opstellen naar klanten, maar dat moet dan wel transparant, sober, open, verantwoordelijk
enz. De verworvenheden van de laatste jaren moeten in stand blijven, maar
tegelijkertijd moet ervoor worden gezorgd dat de zaken niet uit de hand lopen
zoals in Zuid-Holland. Overigens sprak de heer Hoekema zijn waardering uit
voor de handelwijze van de gedeputeerden en de CDK die op een verantwoorde
wijze hun consequenties hebben getrokken. Het is nu aan de provincie zelf
om het vertrouwen weer te herstellen.Hoewel het in dit overleg gaat om de controle door de ministeries van
BZK en van Financiën, wilde de heer Hoekema de minister toch vragen of
hij een oordeel heeft over de mogelijkheid die de CDK in 1995 had om op basis
van strijd met het algemeen belang of de wet het geheime besluit van GS voor
vernietiging of schorsing voor te dragen. Ongeacht collegiaal bestuur of geheimhouding,
had de CDK zijns inziens daarvoor toch voldoende mogelijkheden.De geschiedenis van de controle door de rijksoverheid is een aaneenschakeling
van kleine en middelgrote drama's, mensenwerk: niet ontvangen stukken, geen
bezoeken van de inspectie, een bezetting van de directie, althans volgens
de pers, met twee mensen, 1,8 fte, (is dat overigens juist?), een zelftoetsregel
op grond van de Provinciewet, geen of geen geautoriseerde verslaglegging van
overleggen, ondeugdelijke archivering, een automatisering die essentiële
stukken niet zichtbaar maakte, er zijn stukken vernietigd enz., enz. De bekende
staten, de F1A, gingen maand na maand naar BZK zonder dat iemand aan de bel
trok. Hoe is het toch mogelijk dat ambtenaren van BZK en Financiën niet
hebben doorgevraagd en hebben vertrouwd in het antwoord van de provincie in
juni 1997 dat het veilig is en gebaseerd is op een besluit van 1988? Kennelijk
is het omstreden besluit van 1995 nooit door de provincie gemeld. BZK noch
Financiën hebben blijkbaar aanleiding gevonden om de verschillende signalen –
het hoge niveau van uitleningen en liquide middelen – op te pakken en
door te prikken. In een managementblad schrijft de minister dat niet alleen
de verantwoordelijke bestuurder, maar ook de ambtenaar gevoelig moet zijn
voor de dynamiek in de verhouding tussen overheid en maatschappij, maar hoe
kunnen die ambtenaren alerter worden gemaakt?Natuurlijk had de zaak in juni 1997 aan de politieke top moeten worden
voorgelegd. Achteraf kan het verwijt worden gemaakt dat onvoldoende is gereageerd
op de toch duidelijke signalen en het een kwestie van goed vertrouwen is gebleven.De heer Hoekema wachtte met spanning de rapportage af die de minister
heeft toegezegd over de gang van zaken bij andere provincies en gemeenten.
Vooralsnog had hij er geen aanwijzingen voor dat ook daar dergelijke praktijken
voorkomen, maar zijn indruk is dat de Ceteco-affaire qua schaal een incident
is, een uitschieter in het bedrijfsmatig ondernemen door overheden.
Daar moet, het zij herhaald, de rem op zonder het principe van de ondernemende
overheid overboord te gooien.Hij had de indruk dat Financiën te veel heeft gelet op het aspect
van de EMU-schuld. Er is geaccordeerd dat aan het eind van het jaar de schuld
moest worden teruggebracht om de totale schuldpositie van Nederland macro
gezien op een zo laag mogelijk niveau te brengen. Wat dit betreft, is de vraag
gerechtvaardigd naar de interne verdeling tussen Financiën en BZK waar
het gaat om de controle op de financiën van lagere overheden. Had ook
Financiën met andere woorden niet meer aan de bel moeten trekken bij
BZK, ook waar het bijvoorbeeld gaat om het gebruik van derivaten?Naar de mening van de heer Hoekema moet spoedig een verbetertraject worden
ingezet. Daarbij kan onder meer worden gedacht aan provinciale rekenkamers,
zoals zijn fractie al jaren bepleit en waarover de heer Van Kemenade verleden
week in Binnenlands Bestuur het nodige opmerkte. Ook kan worden gedacht aan
het door de minister zelf naar voren gebrachte nieuwe beleidskader (het vorige
dateerde overigens nog maar uit juni 1997) voor het toezicht op de provincies.
Hoe wordt dat uitgewerkt en wanneer kan dat tegemoet worden gezien? Over de
details van het speelveld waarop lagere overheden mogen «spelen»
met gemeenschapsgeld zal ongetwijfeld worden gesproken bij de Wet financiën
lagere overheden die nu bij de Raad van State ligt. Wanneer komt die wet bij
de Kamer? Duidelijk moet in ieder geval zijn dat bankieren, het met gemeenschapsgeld
aangaan van transacties met particuliere banken, gewoon niet mag, maar tussen
echt risicoloze en risicovolle transacties ligt een hele wereld. Je kunt bijvoorbeeld
met de Bank Nederlandse gemeenten nog echt wel zodanig uit de voeten dat met
liggende gelden verstandige dingen worden gedaan. Dat speelveld wil de D66-fractie
graag opgenomen zien in de nieuwe Wet financiën lagere overheden.Een nieuwe administratieve organisatie binnen het ministerie van BZK leek
de heer Hoekema ook van belang om de fouten die in 1996, 1997 en 1998 zijn
gemaakt te voorkomen.Ten slotte vroeg de heer Hoekema of de EU ook nog een onderzoek instelt.Ook mevrouw Kant (SP) was van mening dat het
bedrijfsmatige werken bij de overheid in Zuid-Holland naar de verkeerde kant
is doorgeslagen. In ingezonden artikelen in de krant heeft zij gelezen dat
de normen en waarden van het bedrijfsleven zijn geprojecteerd op de overheden
en dat de rijksoverheid, wijzende met het vingertje naar Zuid-Holland, eigenlijk
ook wel een beetje boter op het hoofd heeft omdat ook zij regelmatig grote
risico's neemt. In dat artikel stond ook: «Op de keeper beschouwd, is
de overgang naar de euro een ordinaire vorm van speculatie met valuta's. Guldens
voor euro's. De bedragen die hiermee gemoeid zijn, zijn ontegen- zeglijk groter
dan de bedragen waarmee de provincie speculeert, de risico's navenant!»Zij vond het op zich een goede zaak dat zowel Kamer als minister van mening
zijn dat hetgeen in Zuid-Holland is gebeurd, absoluut niet kan! De vraag is
wat kan worden gedaan om herhaling te voorkomen. De minister komt met een
wet waarin bankachtige activiteiten worden verboden, maar wat mag dan precies
net wel of niet? Mag er geen geld geleend worden om vervolgens uit te zetten,
mag er geen enkel risico worden genomen met gemeenschapsgeld? Hoewel de discussie
over die wet nog moet plaatsvinden, kreeg zij graag op dit moment al iets
meer duidelijkheid daarover. In de brief van de minister staat ook dat uitzettingen
risicomijdend dienen te zijn, maar dat is toch niet hetzelfde als risicoloos?
De aangekondigde wet geldt niet alleen voor lagere overheden, maar ook voor
politieregio's, waterschappen en andere medeoverheden. Hoe zal het toezicht
daarop geregeld worden? Hoe zit het dan met de politie Amsterdam? Overigens
zijn er ook andere organisaties en instellingen die weliswaar niet direct
aan de overheid gelieerd zijn, maar wel (vrijwel alleen) werken
met overheidsgeld, zoals instellingen in de gezondheidszorg waar ook al geruchten
over speculaties met reserves de ronde doen. De minister stelt dat Zuid-Holland
een incident is, maar zeker is dat toch allerminst. Hij heeft al een onderzoek
laten doen door de provincies, maar blijkbaar heeft hij toch redenen gehad
om nog een nader onderzoek in te stellen.De discussie over de positie van de CDK van Zuid-Holland is weliswaar
achterhaald door haar aftreden, maar toch zijn er nog de nodige vragen te
stellen over haar handelen. Is de minister van mening dat de CDK het besluit
van 1995 ter vernietiging had moeten voordragen of dat zij, zeker gezien haar
eigen opvattingen, het ministerie op zijn minst op de hoogte had moeten stellen?
Wanneer zou een CDK naar de mening van de minister een besluit ter vernietiging
moeten voordragen? Het «algemeen belang» is wel een heel breed
begrip. Is hij van mening dat de CDK dat ook moet kunnen als PS anders denken
over een besluit? In zijn brief van 29 september legt de minister uit wat
de verantwoordelijkheid is van de CDK ten opzichte van de minister, maar stelt
hij vervolgens: «in alle andere gevallen legt de CDK verantwoording
af aan de staten, dus ook over de wijze waarop hij invulling geeft aan art.
266 Provinciewet waarin hem de bevoegdheid is toebedeeld, besluiten van provinciale
of gedeputeerde staten die naar zijn oordeel voor vernietiging in aanmerking
komen, onder de aandacht te brengen van de minister die daarover gaat.»
Moet daaruit worden opgemaakt dat indien PS met een besluit hebben ingestemd,
de CDK dat niet ter vernietiging kan worden voorgedragen?In dezelfde brief staat ook dat de CDK alleen verantwoording schuldig
is aan provinciale staten in zijn algemeenheid. Is dat niet een wat te beperkte
opvatting? Wie benoemt immers de CDK? Er is toch altijd wel een moment waarom
de rijksoverheid, de Kroon, vindt dat een CDK niet goed functioneert of evidente
fouten maakt? Dan moet er toch kunnen worden ingegrepen? Kan de minister zich
dergelijke situaties voorstellen? Stel nu dat de CDK van Zuid-Holland niet
zou zijn afgetreden en dat PS niet het vertrouwen in haar had opgezegd, wat
had de minister dan gedaan?Mevrouw Kant was nogal verbaasd over de vele loftuitingen over het opstappen
van de verantwoordelijke gedeputeerden en de CDK. Ook haar fractie respecteert
uiteraard deze juiste beslissing, maar dat was toch wel de enige conclusie
die betrokkenen hadden kunnen nemen? Zij ging er vooralsnog van uit dat zij
die conclusies zelf hadden getrokken, maar zou toch wel graag vernemen of
de minister daar nog een handje bij geholpen heeft! De CDK is niet in voor
wachtgeld, aldus de minister, maar dat moest er nog bijkomen! Is dat overigens
nog wel door de minister aangeboden? Al met al vond zij de reacties nogal
overtrokken en eigenlijk ook wel wat misplaatst gezien het geschonden vertrouwen
in de politiek. Zelfs de minister ging haars inziens te ver met zijn opmerking
in het AD dat de CDK zich had opgesteld als een man en niet voor het openbaar
bestuur verloren mag gaan. Waarom zou bovendien de volgende CDK van Zuid-Holland
per se een VVD'er moeten zijn?Over het door BZK uitgeoefende toezicht zijn al veel vragen gesteld waarbij
mevrouw Kant zich kon aansluiten. De minister concludeert zelf terecht dat
er door zijn ministerie niet alert genoeg is opgetreden, ook niet toen er
signalen kwamen. Als ergens wordt gesteld dat op het ministerie de bankachtige
activiteiten van Zuid-Holland toch enige bevreemding hebben gewekt, moet toch
wel de vraag worden gesteld waarom vervolgens is volstaan met het antwoord
van de provincie dat het risicoloos was. Waarom is geen onderzoek ingesteld?Dat deze toestand zo uit de hand is kunnen lopen, had volgens mevrouw
Kant toch wel te maken met het gebrek aan democratische controle. De minister
komt met een voorstel om de positie van raden en staten als het om financiële
aangelegenheden gaat te verbeteren en sterker te maken. Maar, wellicht gaat
het de volgende keer om delegatie van een heel ander soort besluiten. Moet
met andere woorden die delegatiepraktijk niet eens tegen het
licht worden gehouden, want ook dat heeft te maken met het bedrijfsmatig en
ondernemend handelen van lagere overheden?De heer Schutte (GPV) merkte mede namens de
fracties van de RPF en de SGP op dat zelden een onderzoeksrapport met zulke
vernietigende conclusies is verschenen. Terecht stelt de onderzoekscommissie
dat het primair een aangelegenheid van PS is en het is dan ook goed dat die
er direct op zijn gesprongen en al gisteren over het rapport hebben gesproken
met de bekende resultaten. Ook is het goed dat GS de bevindingen en conclusies
van het rapport zonder voorbehoud hebben overgenomen, verantwoording hebben
afgelegd en de eerstverantwoordelijken hun portefeuilles beschikbaar hebben
gesteld. Het gaat in dit overleg met name om de rol van de rijksoverheid,
in het bijzonder van het ministerie van BZK, waarbij van belang zijn het al
dan niet uitgeoefende toezicht in deze situatie en de werking van het bestuurlijk
bestel op zich.Wat de onderhavige situatie betreft, memoreerde hij allereerst het delegatiebesluit
van 1988 dat door de toenmalige minister is goedgekeurd. Hij had grote moeite
met delegatiebesluiten die zijn geformuleerd zoals dit. Er staat onder andere
in: «gedeputeerde staten bevoegd te verklaren voorzover hun dit in verband
met de stand van de geldmarkt en de liquiditeitspositie van de provincie wenselijk
voorkomt, gelden kortlopend uit te zetten en aan te trekken.» De commissie-Van
Dijk is heel schappelijk en zegt dat er nog enige begrenzing in zit, nl. «voorzover
dat wenselijk is», maar het is veel subjectiever geformuleerd, nl. «voorzover
hun dat wenselijk voorkomt». Elke discussie over de legitimiteit van
een besluit op basis van zo'n delegatiebesluit wordt daarmee al bij voorbaat
welhaast onmogelijk. Hooguit is er nog een marginale toetsing mogelijk. Dit
soort besluiten kan dus niet, maar hij heeft de indruk dat dit soort formuleringen
wel vaker in dit soort besluiten wordt gebruikt. Wordt het geen tijd om eens
daarnaar te kijken? De wet geeft gemeenteraden en provinciale staten toch
taken met een bepaalde bedoeling, geeft ook de mogelijkheid om zaken te delegeren,
maar dan moet wel heel duidelijk worden aangegeven hoe de taken en verantwoordelijkheden
van het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur zich tot elkaar verhouden.Geconstateerd moet worden dat het ministerie in dit concrete geval op
een aantal punten en momenten te passief is geweest en de risico's heeft onderschat.
Er spreekt een beetje de sfeer van goed onderling vertrouwen uit. Tussen mensen
is dat natuurlijk heel goed, maar als het gaat om een functionele toezichtsrelatie
moet het toch meer gaan om het op de strepen staan, hoe klein die overigens
ook kunnen zijn. Er is bewust gekozen voor toezicht op afstand, maar er zijn
wel zekerheden ingebouwd en die moeten dan ook wel worden gebruikt.In dit geval gaat het ook om de relatie tussen ambtenaren en de politieke
top. Hoe zijn de regels op dit punt, al dan niet formeel, hoe is de cultuur
in die afweging van hetgeen de politieke top wel of niet behoort te weten?
Wellicht kan dat moeilijk in vaste regels worden neergelegd, maar het moet
dan wel «tussen de oren» zitten van de ambtelijke medewerkers.Dat toezicht op afstand maakt ook een heldere afbakening van taken en
verantwoordelijkheden noodzakelijk. De minister verwijst in zijn brief van
29 september naar de afspraken die over het schorsings- en vernietigingsrecht
van een CDK en een burgemeester zijn gemaakt en wel die zijn neergelegd in
een notitie die aan de Tweede Kamer is voorgelegd en dateert van april 1992.
Daarin wordt ook gesproken over een bestuurlijke afweging waarin moet worden
bezien of de inbreuk op de rechtsorde zodanig is dat een dwingend openbaar
belang is gediend met vernietiging. Recht en algemeen belang lijken nog een
zekere objectivering te bevatten, maar hier zit ook wel heel sterk een beoordelingselement
in. Gelet op de nu opgedane ervaringen vroeg de heer Schutte zich af, of dit
wel een voldoende handvat biedt voor een CDK en een burgemeester om in
die vaak toch moeilijke en conflictueuze situaties tot een goede afweging
te komen. Hiermee wilde hij niet zeggen dat het een automatisme moet zijn
of worden, maar met name als het gaat om strijd met het recht, vaak toch geschreven
recht, moet wel heel erg worden opgepast om openingen te maken. Hetzelfde
geldt voor de betekenis van de ondertekening van besluiten door een CDK, een
griffier, een burgemeester of gemeentesecretaris of anderen. Als wordt gesproken
over de uitkomsten van de commissie-Elzinga zou wellicht ook moeten worden
bezien of dit uitgangspunt niet anders moet worden ingevuld.Omdat over de ondernemende overheid ongetwijfeld nog op veel momenten
zal worden gesproken, wilde de heer Schutte op dit moment volstaan met de
opmerking dat een goed rentmeesterschap duidelijk iets anders is dan ondernemerschap.
Elke ambtenaar en individuele bestuurder zou zich altijd goed moeten realiseren
dat over alles wat je doet door het bestuur publiek verantwoording moet worden
afgelegd. Als dat besef tussen de oren zit, heeft men voor zichzelf al een
aardig handvat om uit te maken waar men de grens dreigt te overschrijden.De minister heeft de Kamer heden geïnformeerd over de voortgang zoals
hij zich die voorstelt. Het beschikbaar stellen van de portefeuilles van de
meest betrokken bestuurders was naar de mening van de heer Schutte onvermijdelijk
als men de verantwoordelijkheid op zich neemt voor eigen en ambtelijk handelen.
Zo hoort het ook en hij ziet dat als een voorbeeld dat zeker navolging verdient.Antwoord van de regeringDe minister was ervan overtuigd dat de Ceteco-affaire
qua ernst en duur een ernstig incident is en dat die een zeer belangrijke
rol zal spelen bij het debat over de scheiding tussen publiek en privaat;
wie doet wat, wanneer en hoe? Het is te danken aan de krachtige werking van
de democratie dat deze affaire na zo'n lange tijd toch boven tafel is gekomen
en in het rapport van de commissie-Van Dijk zo scherpzinnig is geanalyseerd
en betrokkenen hun conclusies hebben getrokken. Zijns inziens zijn de reacties
daarop niet overtrokken. Politiek gezien hebben zij natuurlijk de juiste beslissing
genomen, maar het gaat wel om mensen met verwachtingen, ambities, liefde voor
en betrokkenheid bij de publieke zaak. Zij hadden ook direct kunnen weglopen,
maar zij hebben ervoor gekozen om publiekelijk verantwoording af te leggen,
overigens zonder enige aandrang van zijn kant.Voorts sprak hij zijn waardering uit voor de rapportage van de commissie-Van
Dijk aan provinciale staten die bewust niet de eerste de beste voor deze zware
taak hebben gevraagd. Dat rapport zal grote invloed hebben op komende regelgeving
terzake. De anderhalve pagina over de bestuurscultuur hebben hem in ieder
geval zeer aangesproken en hij was het daar grosso modo wel mee eens. Echter,
hij ziet dat ook als een boodschap aan de decentrale overheden die hij niet
zou willen voorschrijven welke bestuurscultuur zij moeten aanhangen en ook
niet dat zij een rekenkamer moeten hebben. Van dat deel van het rapport gaat
een belangwekkende waarschuwing uit; blijf dingen doen waar je goed in bent
en doe geen andere dingen waar ook heel andere controlemechanismen bij horen.
Er is bijvoorbeeld heel wat gezegd over reinventing government. De bestuurscultuur
in de VS is heel anders en ook bijzonder open, maar daar hoort dan ook een
andere wijze van controle bij. Je kunt dan niet alleen de bestuurscultuur
overnemen zonder de manier van controle daarop aan te passen. Hiermee wilde
de bewindsman zeker niet zeggen dat de huidige regelgeving een bestuurscultuurslag
helemaal in de weg staat. Hij was het dan ook van harte eens met de heer Hoekema,
die zei dat nu niet naar de ene noch de andere kant moest worden doorgeslagen.
De discussie over de scheiding tussen publiek en privaat zal diepgaand worden
gevoerd, waarbij onder andere zal worden gesproken over risicoprofielen
en de mate waarin die voor de verschillende bestuurslagen acceptabel zijn.
Ook zullen daarbij worden betrokken semi-publieke instellingen in onder andere
de collectieve sector en de sociale zekerheid waar velen van afhankelijk zijn
en vele miljarden guldens in omgaan. Het was de bewindsman overigens bekend
dat het onderzoeksprogramma van de Algemene Rekenkamer zich ook daar op richt.
De WRR onderzoekt thans de verdeling tussen het publieke en private domein
en verwacht dat eind dit jaar af te ronden en ook de resultaten daarvan zullen
in de discussie worden meegenomen. In dit verband memoreerde hij nog dat er
thans een ZBO-wet in voorbereiding is die althans de ambitie heeft om alle
ZBO's te omvatten.De politieke conclusie die hij uit het rapport-Van Dijk trekt, is dat
hij de precisering van de taken van de overheid als een van zijn opdrachten
ziet. Het is zeker noodzakelijk om scherper aan te geven wie wat op welk moment
en hoe moet c.q. mag doen. Op grond van de huidige regels is hetgeen in het
politiekorps Amsterdam is gebeurd wel toegestaan, maar hij vindt het maar
niets. Het uitgezette bedrag komt weliswaar niet in gevaar, maar het is niet
zeker of dat uitzetten ook iets oplevert, terwijl dat wel zeker is als het
bijvoorbeeld «gewoon» bij de Bank Nederlandse gemeenten zou zijn
weggezet. Een overheid moet niet doen wat zij niet kan, waartoe zij niet is
ingericht. Zelfs heel grote bedrijven zijn al afgestapt van het op deze manier,
dus zelf, proberen in korte tijd veel geld te verdienen. Zij houden zich bij
hun leest en laten dat, als zij risico's willen lopen, over aan instellingen
die daarvan verstand hebben. De bewindsman was het er niet mee eens dat de
overheid zich helemaal niet op de markt zou mogen begeven. Het gaat erom dat
de overheid initiatieven kan nemen, die overigens wel binnen de wettelijke
kaders moeten liggen, zich realiseert dat het gaat om geld van de belastingbetaler,
weet wat de risico's daarvan zijn en daarover verantwoording aflegt.De rapportage van de minister beperkt zich tot het toezicht, waarvoor
hij verantwoordelijk is, ook voor hetgeen door ambtenaren en voorgangers is
gedaan. Die verantwoordelijkheid wil hij ook niet uit de weg gaan. Het dikke
overgangsdossier heeft hij natuurlijk helemaal gelezen, maar zoiets zou hem
zeker zijn opgevallen. Het departementaal toezicht was niet alleen op grote
afstand maar was inderdaad ook getekend door groot vertrouwen. Toezicht, ook
op afstand, kan op zich heel effectief zijn, maar dan moeten er wel de juiste
vragen worden gesteld. Uit de gesprekken met zijn medewerkers was hem gebleken
dat er in 1995 niet alleen sprake was van misleiding, maar ook dat er niet
alert genoeg is gereageerd op zulke geruststellende zinsneden, terwijl anderzijds
duidelijk was dat het zo winstgevend was, en er te veel sprake was van goed
vertrouwen, ook in de accountantsverklaringen. Het ministerie van Financiën
heeft aangegeven dat op de enquêtes die door Zuid-Holland in 1997/1998
werden voorgelegd geen enkele private onderneming voorkwam, maar alleen maar
de bekende solide partijen, terwijl nu wel duidelijk is dat het ook toen al
ging om private ondernemingen. Wel was het hoge uitleenniveau opgevallen en
daarover had naar de mening van de bewindsman wel moeten worden doorgevraagd.
Ook de commissie-Van Dijk concludeert dat die informatie onjuist was, in ieder
geval onvolledig. Overigens herinnerde de bewindsman eraan dat Financiën
al in 1995 de decentrale overheden bij brief had gewaarschuwd voor het gebruik
van derivaten, voorzover hij zich kan herinneren naar aanleiding van een moderne
inslag in Deventer.Wat betreft de bezetting van de afdeling inspectie moest hij toch opmerken
dat, ook volgens het rapport-Van Dijk gemeenten en provincies voldoende instrumenten
hebben om zichzelf op een goede manier te controleren. Uiteraard zal daarnaar
in het kader van de Wet FILO en het nadere beleidskader nader worden gekeken,
maar hij voelde er niet veel voor om werk over te nemen waarvoor lagere overheden
alle instrumenten al in handen hebben. Hij zal er alles aan doen om een en
ander op het ministerie zodanig te regelen dat een dergelijke
situatie zich niet meer kan voordoen.Eind april komt op directeursniveau het signaal dat Zuid-Holland waarschijnlijk
ook private ondernemingen leningen zou verstrekken. Na informatie bij zijn
medewerkers heeft de directeur op 12 mei de griffier gebeld met het verzoek
om daarover zo snel mogelijk informatie te verschaffen. Voorzover de bewindsman
wist, is de griffier vervolgens aan de slag gegaan en komt hij na enige tijd
tot ook voor hem interessante zaken. Begin juni is de directeur even afwezig,
de griffier probeert hem telefonisch te bereiken, de directeur probeert daarna
de griffier telefonisch te bereiken, maar dan is die net weer even weg. En
zo verstrijkt een groot deel van juni zonder al te veel concrete resultaten.
De bewindsman was het zonder meer met mevrouw Van der Hoeven eens dat het
voor een goede juridische toets gewenst is dat de griffier c.q. de gemeentesecretaris
die taak weer oppakken. Toegegeven moet immers worden dat daarin her en der
op dat punt toch sprake is van enige verslonzing, zo niet veronachtzaming.
Ook hij had tot zijn verbazing vastgesteld dat een en ander niet in correspondentie
is vastgelegd en er ook geen geaccordeerde gespreksverslagen bestaan. Van
het gesprek met de provincie op 2 juni 1997 heeft hij bijvoorbeeld alleen
maar enkele persoonlijke aantekeningen van een van zijn medewerkers gezien.
In het verslag van 10 juni daaropvolgend staat weliswaar dat er op 2 juni
aan de hand van besluiten van GS en PS is aangetoond welke werkwijze de provincie
volgde, maar dat blijkt niet het geval te zijn geweest. Het is ook geen wetenschap
die binnen het departement bekend was, zoals ook is bevestigd door het onderzoek
van Deloitte en Touche. Pas naderhand is de provincie met het besluit van
1988 aangekomen, waarvan hij de heer Schutte moet toegeven dat ook hij niet
erg enthousiast kan zijn over de onduidelijke formulering, maar ook in 1991
is nog in een besluit aangegeven met welke solide partijen aan kasbeheer kan
worden gedaan.Uiteraard heeft hij direct de opdracht gegeven om in het vervolg wel verslagen
te maken en te laten accorderen. In ieder geval heeft hij geprobeerd de Kamer
op basis van gesprekken met zijn medewerkers een zo goed mogelijk inzicht
te geven, maar kon daarbij niet terugvallen op een grote hoeveelheid stukken.
Er blijkt veel verdwenen te zijn en mede daarom zal hij zijn collega van OCW
vragen te onderzoeken of de Archiefwet wel voldoende is gevolgd. In de toespitsing
van de huidige regelgeving en de Wet FILO zal ook daar ampele aandacht aan
worden besteed. In het geval van Zuid-Holland worden daarenboven nog specifieke
afspraken gemaakt, ook inzake de accountantsverklaringen, want er is zeker
nog wel zorg, nazorg en controle wenselijk. Over de voortgang zal de Kamer
ongetwijfeld nog uitvoerig worden gerapporteerd.Hij zegde vervolgens toe de Kamer nader te informeren over de huidige
situatie in provincies en de gemeenten die er zijns inziens wel goed uitziet
en om de interprovinciale vergelijking scherper te richten op heldere criteria.
In dat verband merkte hij nog op dat volgens hem de begrenzing ligt in het
antwoord op de vraag of iets bedoeld is voor de uitoefening van publieke taken.
Inderdaad heeft hij nog geen behoefte aan wijziging van de huidige bestuurlijke
constellatie, neergelegd in de Provincie- en de Gemeentewet.Dat de EU ook een onderzoek instelt, vond hij niet zo verwonderlijk, want
Zuid-Holland heeft gewoon onder de markt gewerkt. Omdat de administratie van
Zuid-Holland nog niet optimaal is, is voor een reactie in de richting van
de Europese Commissie uitstel gevraagd tot 1 november. Ook de eventuele boete
die zal worden opgelegd, zal voor rekening van de provincie zelf komen. De
provincie heeft risico's genomen en zal die dan ook moeten dragen.Het verzoek tot vernietiging van besluiten kan aan verschillende ministeries
worden voorgelegd, afhankelijk van het onderwerp van het besluit. Op
het ministerie van BZK komen zo'n 30 verzoeken per jaar binnen. Sinds 1992
zijn rijkbreed gezien vijftien vernietigingen uitgesproken. Volgens terzake
deskundigen is het traject van vernietiging te volgen, maar heeft dat al met
al heel weinig kans van slagen. Veel belangrijker is dat het besluit waarom
het gaat geheim is gehouden (achteraf is ook blijkens de rapportage van de
commissie-Van Dijk gebleken dat de wetenschap door een grotere kring dan GS
werd gedeeld), terwijl het algemeen belang toch altijd moet prevaleren. Er
bestaat geen enkele plicht, ook wettelijk niet dat een CDK zo'n geheim ook
geheim moet houden. De CDK was op het moment waarop het besluit werd genomen
pas een jaar in functie en heeft geworsteld met het principe van de collegialiteit
waarin de voorzitter toch met name een voorbeeldfunctie heeft. Dat aspect
heeft zij uiteindelijk blijkbaar zwaarder gewogen dan haar gevoel dat het
niet goed zat. Zij had overigens al van deskundigen begrepen dat een verzoek
tot vernietiging weinig kans zou maken. Achteraf bezien waren er wellicht
meer mogelijkheden geweest om zo'n besluit bij de controlerende organen kenbaar
te maken, maar achteraf praten was volgens de bewindsman altijd gemakkelijk.
De afgelopen weken heeft hij in het veelvuldige contact met de CDK haar zien
worstelen met verschillende vragen en haar verschillende verantwoordelijkheden.
Ook daarin heeft hij haar niet gestuurd, maar natuurlijk wel naar haar geluisterd
en argumenten met haar gewisseld.Desgevraagd merkte de bewindsman nog op dat de procedure van het voordragen
van een besluit ter vernietiging en de gronden daarvoor in zijn regelmatige
overleg met CDK's en ook in de richting van burgemeesters zullen worden besproken
en dat de notitie uit 1992 over het kabinetsbeleid inzake schorsing en vernietiging
opnieuw tegen het licht zal worden gehouden.Hij achtte het waarschijnlijk dat hij lang niet alle vragen afdoende had
beantwoord, maar zegde toe de resterende vragen zo snel mogelijk alsnog schriftelijk
van een antwoord te voorzien.De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier van de commissie,CoenenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra
(VVD), Cornielje (VVD), O. P. G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Luchtenveld
(VVD), Wagenaar (PvdA), De Boer (PvdA), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk
(CDA), Halsema (GroenLinks), Kant (SP) en Balemans (VVD). Plv. leden: Rouvoet (RPF), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA),
Ravestein (D66), Van Wijmen (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Balkenende (CDA),
Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Rabbae (GroenLinks), Wijn (CDA), Dittrich (D66),
Cherribi (VVD), Nicolaï (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Brood
(VVD), Apostolou (PvdA), Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA),
Eurlings (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP) en Essers (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26721-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl