Grotestedenbeleid: stand van zaken 2002; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28786, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

11-02-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28786 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTINGHet GrotestedenbeleidOnderzoek Algemene Rekenkamer 2001Stand van zaken 20021 INLEIDING1.1 Het Grotestedenbeleid1.2 Onderzoek Algemene Rekenkamer2 BELEIDSINFORMATIE2.1 Inleiding2.2 Onderzoek Grotestedenbeleid 20012.3 Stand van zaken 20022.3.1 Tussenstand2.3.2 Effecten2.3.3 Realiseren doelen GSB-1 en GSB-23 OVERIGE PUNTEN3.1 Inleiding3.2 Belemmeringen en impulsen voor doorwerking3.2.1 Inventarisatie belemmeringen en impulsen3.2.1.1 Onderzoek Grotestedenbeleid 20013.2.1.2 Stand van zaken 20023.2.2 Wegnemen financiële schotten3.2.3 Financiële intensivering3.2.3.1 Onderzoek Grotestedenbeleid 20013.2.3.2 Stand van zaken 20023.2.4 Selectie steden4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN5 REACTIE MINISTER VAN BZK EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie minister5.2 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1 Overzichtstabel conclusies, aanbevelingen,
toezeggingen, stand van zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28786Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 786Grotestedenbeleid: stand van zaken 2002nr. 2RAPPORTInhoud Samenvatting5   1Inleiding71.1Het Grotestedenbeleid7 1.2Onderzoek Algemene Rekenkamer8   2Beleidsinformatie102.1Inleiding10 2.2Onderzoek Grotestedenbeleid 200110 2.3Stand van zaken 2002112.3.1Tussenstand11 2.3.2Effecten122.3.3Realiseren doelen GSB-1 en GSB-213   3.Overige punten153.1Inleiding15 3.2Belemmeringen en impulsen voor
doorwerking15 3.2.1Inventarisatie belemmeringen
en impulsen15 3.2.1.1Onderzoek Grotestedenbeleid
2001153.2.1.2Stand van zaken 200215 3.2.2Wegnemen financiële schotten16 3.2.3Financiële intensivering17 3.2.3.1Onderzoek Grotestedenbeleid
200117 3.2.3.2Stand van zaken 2002183.2.4Selectie steden18    4Conclusies en aanbevelingen19   5Reactie minister van BZK en nawoord Algemene Rekenkamer215.1Reactie minister21 5.2Nawoord Algemene Rekenkamer21   Bijlage 1Overzichtstabel conclusies, aanbevelingen, toezeggingen,
stand van zaken23SAMENVATTINGHet GrotestedenbeleidHet Grotestedenbeleid is in 1995 van start gegaan en is er op gericht
de specifieke problemen die de grote steden kennen op terreinen als (on)veiligheid,
werkloosheid, schooluitval, leefbaarheid aan te pakken. Om deze problemen
op te lossen moesten volgens het toenmalige kabinet het Rijk en de grote steden,
maar ook burgers, bedrijven en allerlei instellingen binnen de steden, met
elkaar samenwerken. Op die manier konden de problemen breed aangepakt worden.De uitvoering van het Grotestedenbeleid gebeurt in de steden. De rol van
het Rijk zou vooral bestaan uit:• formuleren en bewaken van de beleidskaders;• verbeteren van de financiële situatie van de deelnemende gemeenten
door extra gelden beschikbaar te stellen en door bestaande geldstromen van
verschillende ministeries zoveel mogelijk te bundelen;• verzamelen van informatie over voortgang en resultaten van het
Grotestedenbeleid.Onderzoek Algemene Rekenkamer 2001Met name op dat laatste punt was de Algemene Rekenkamer in een onderzoek
naar het Grotestedenbeleid van maart 2001 niet tevreden: volgens haar had
de minister niet genoeg informatie over de uitvoering van het Grotestedenbeleid
om een goed inzicht te kunnen geven in de resultaten van dat beleid. De toenmalige
minister voor het Grotesteden- en Integratiebeleid (GSI) beloofde dat hij
een jaar later in een «Tussenstand» een beeld zou schetsen van
de aanpak, vorderingen en resultaten van het Grotestedenbeleid.Stand van zaken 2002Inmiddels is die Tussenstand gepubliceerd (4 maart 2002), maar de Algemene
Rekenkamer vindt dat de beloften van destijds niet helemaal zijn waargemaakt.De Tussenstand geeft wel een beeld van veel maatschappelijke ontwikkelingen
in de steden, en beschrijft ook de bestuurlijke aanpak door de steden. Er
is veel informatie bij elkaar gebracht, maar de Algemene Rekenkamer mist een
overkoepelende analyse van al dit materiaal, met bijvoorbeeld:• verklaringen voor tegenvallende resultaten;• een goede inventarisatie en analyse van de stimulansen en belemmeringen
in het Grotestedenbeleid: welke factoren dragen bij aan de brede aanpak van
de problemen in de steden en welke factoren werken juist belemmerend?;• Een antwoord op de vraag of verbeteringen of verslechteringen in
de situatie het gevolg zijn van het gevoerde beleid, of van ontwikkelingen
die daar niets mee te maken hebben.Die laatste vraag is overigens een moeilijk te beantwoorden vraag. Daarom
waardeert de Algemene Rekenkamer het dat het ministerie van BZK op dit punt
initiatieven heeft genomen door een onderzoek naar effectiviteit van het beleid
te starten.In de Tussenstand ontbreekt ook nog informatie over de geleverde prestaties
van de deelnemende steden. Welke inspanningen hebben de steden geleverd op
de verschillende terreinen? De eindverantwoordingen van de steden, die daarover
informatie moeten leveren, komen pas in 2005 beschikbaar. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat deze informatie over de prestaties van de steden
heel belangrijk is om een goed beeld te krijgen van de uitvoering en resultaten
van het Grotestedenbeleid. De minister heeft, met het oog op het afsluiten
van de nieuwe convenanten begin 2005, een evaluatie van het Grotestedenbeleid
gepland voor eind 2004, als de informatie uit de verantwoordingen dus nog
niet beschikbaar is. De definitieve evaluatie van de tweede convenantsperiode
Grotestedenbeleid zou volgens de Algemene Rekenkamer in 2005 uitgevoerd moeten
worden als de informatie uit de verantwoordingen van de steden beschikbaar
is.De minister van BZK reageert in zijn brief van 30 januari 2003 positief
op de aanbevelingen en zegt toe deze over te nemen. Het rapport van de Algemene
Rekenkamer beschouwt hij als een stimulans om op de ingeslagen weg door te
gaan. 1 INLEIDING1.1 Het GrotestedenbeleidHet Grotestedenbeleid is in 1995 van start gegaan en is er op gericht
de specifieke problemen die de grote steden kennen op terreinen als (on)veiligheid,
werkloosheid, schooluitval, leefbaarheid aan te pakken. Om deze problemen
op te lossen moesten volgens het toenmalige kabinet het Rijk en de grote steden,
maar ook burgers, bedrijven en allerlei instellingen binnen de steden met
elkaar samenwerken. Op die manier konden de problemen breed aangepakt worden.Het Rijk sloot vanaf juli 1995 met 25 grote steden overeenkomsten, zogenoemde
convenanten, waarin de samenwerking werd vastgelegd om de problemen op de
terreinen onderwijs, leefbaarheid, veiligheid, zorg (de sociale pijler) en
werk en economie (de economische pijler) op te lossen. Later kwam daar nog
de stedelijke vernieuwing (de fysieke pijler) bij. De steden zouden, volgens
de sturingsfilosofie van het Grotestedenbeleid, op deze gebieden een resultaatgerichte
en integrale aanpak moeten realiseren. Met «resultaatgericht»
werd bedoeld: van te voren concrete doelen afspreken en informatie verzamelen
en bijhouden over de realisatie daarvan. «Integrale aanpak» wil
zeggen: omdat de problemen met elkaar verweven zijn, werken de gemeente en
de instellingen die werkzaam zijn op een bepaald deelterrein samen en stemmen
de verschillende projecten goed op elkaar af.De bijdrage van het Rijk zou vooral bestaan uit:• formuleren en bewaken van de beleidskaders;• verbeteren van de financiële situatie van de 25 gemeenten
door extra gelden beschikbaar te stellen;• het zo veel mogelijk bundelen van de vele geldstromen die naar
de steden gaan in bredere uitkeringen. Dat zou de steden meer bestedingsruimte
geven en bovendien zouden de gemeenten minder tijd kwijt zijn aan de administratie
en verantwoording aan verschillende ministeries;• het verzamelen van informatie over voortgang en resultaten van
het Grotestedenbeleid.In 1995 werden de eerste convenanten afgesloten voor een periode van vijf
jaar.1 Eind 1999 zijn de convenanten voor de tweede
convenantsperiode afgesloten. Deze periode zal eind 2004 eindigen.2In de eerste convenantsperiode werd voor circa € 1,5 miljard
gelabeld als GSB-geld voor de steden. Uit de begroting van het Ministerie
van BZK blijkt dat in 2003 circa € 1,3 miljard aan de 25 deelnemende
steden zal worden verstrekt.3 Voor de tweede convenantsperiode
1999–2004 zal in totaal circa € 11,5 miljard aan de steden
worden verstrekt.4 Het aantal budgetten (specifieke
uitkeringen) dat onder het Grotestedenbeleid is gebracht is in de tweede periode
aanzienlijk groter dat onder de eerste periode.Ook de wijze van financiering van de steden veranderde. In de eerste periode
kregen de grote steden geld op basis van ingediende projectvoorstellen. De
verantwoording aan het Rijk vond per project plaats. In de tweede periode
is het geld toegekend op basis van een meerjarenprogramma dat per stad werd
opgesteld. De precieze invulling van de programma's was een zaak van de steden.
Daar paste bij dat de steden ook zelf konden aangeven wat op de verschillende
Grotestedenbeleidthema's precies hun ambitieniveaus waren. Aan het einde van de convenantsperiode zullen de steden zich verantwoorden
over de uitvoering van het programma. Deze verandering in sturingsfilosofie
sloot aan bij een advies van de Sociaal-Economische Raad van 16 januari 1998
over de voortgang van het Grotestedenbeleid.1Ten tijde van het eerste kabinet Kok behoorde de verantwoordelijkheid
voor het Grotestedenbeleid toe aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.
In de tweede kabinetsperiode Kok was een aparte minister voor het terrein
van het (Integratie- en) Grotestedenbeleid aangesteld, die budgettair medeverantwoordelijk
werd voor die rijksbudgetten die ten goede kwamen aan de steden in het Grotestedenbeleid.
Onder het huidige (demissionaire) kabinet behoort het Grotestedenbeleid tot
de verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK).Op verschillen manieren wordt de voortgang van het Grotestedenbeleid gevolgd.
De belangrijkste bron vormt al vanaf het begin van het Grotedenbeleid de GSB-monitor.
In deze monitor worden op belangrijke maatschappelijke terreinen de ontwikkelingen
in de grote steden gevolgd. De monitor sluit zo veel mogelijk aan bij de maatschappelijke
doelen die het Rijk en de steden met elkaar hebben afgesproken. Een ander
belangrijk middel om de voortgang van het beleid mee te volgen zijn de zelfanalyses
van de steden, gevolgd door de visitatieronden door een onafhankelijke visitatie.
De informatie geeft een beeld van de wijze waarop de steden het Grotestedenbeleid
aanpakken. Er zijn inmiddels twee van deze ronden geweest. De vier grote steden
(Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) hebben maar één ronde
achter de rug. Ook het Rijk is recent gevisiteerd.In de begroting 2003 van het ministerie van BZK is aangegeven dat «alvorens
in 2005 nieuwe convenanten tussen steden en Rijk af te sluiten voor de periode
2005–2009, zal aan het eind van de huidige convenantsperiode geëvalueerd
worden. Vanwege het meerjarige en programmatische karakter van GSB wordt hierbij
de situatie in de steden in 2004 afgezet tegen de aanvangssituatie in 1998/1999.
In 2005 worden in de nieuwe stadsconvenanten resultaatafspraken gemaakt die
op maat aansluiten bij de lokale opgave.»21.2 Onderzoek Algemene RekenkamerIn maart 2001 publiceerde de Algemene Rekenkamer het rapport Grotestedenbeleid.3Dit rapport ging voor een belangrijk deel over de informatie die het ministerie
van BZK verzamelt over de voortgang van het Grotestedenbeleid. De Algemene
Rekenkamer concludeerde toen dat de informatie die de minister over de uitvoering
van het Grotestedenbeleid had op een aantal punten onvoldoende was.In zijn reactie op het rapport verwees de toenmalige minister voor het
Grotesteden- en Integratiebeleid (GSI), Van Boxtel, voor wat betreft de beleidsinformatie,
naar een rapportage die hij één jaar later aan de Tweede Kamer
wilde uitbrengen, de zogenaamde «Tussenstand». Hierin zou de minister
een beeld schetsen van de aanpak, vorderingen en resultaten van het Grotestedenbeleid.Inmiddels is de beloofde Tussenstand op 4 maart 2002 gepubliceerd. De
Algemene Rekenkamer heeft de publicatie van deze Tussenstandrapportage aangegrepen
om te onderzoeken of de informatie over het Grotestedenbeleid met deze rapportage
is verbeterd. Dat onderzoek vormt de hoofdmoot van dit rapport.
Zij heeft daarnaast gekeken hoe de stand van zaken was op die punten die zij
in haar onderzoek van 2001 ook behandelde. Het ging daar met name over factoren
die een belemmerende of juist stimulerende invloed hebben op de doorwerking
van het Grotestedenbeleid in de aanpak van de steden.Voor elk thema wordt een korte schets gegeven van het vorige onderzoek
van de Algemene Rekenkamer, gevolgd door de huidige stand van zaken zoals
deze uit de Tussenstand naar voren komt. In een afsluitend hoofdstuk zijn
de conclusies en aanbevelingen opgenomen. 2 BELEIDSINFORMATIE2.1 InleidingDe beleidsinformatie vormt een vast aandachtspunt in veel onderzoeken
van de Algemene Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer hecht veel belang aan goede
informatie over beleid: alleen als er goede informatie is over de uitvoering
en de resultaten van een beleid kunnen er zinnige beslissingen worden genomen
over doorgaan, stoppen of wijziging.Een minister die verantwoordelijk is voor een bepaald beleid heeft die
informatie bovendien nodig om zich tegenover de Tweede Kamer te kunnen verantwoorden.Op dit moment loopt er een proces, het VBTB-proces, waarin in een aantal
jaren wordt toegewerkt naar een nieuwe manier van verantwoorden. Die nieuwe
manier van verantwoorden eist van de minister dat hij kan laten zien wat er
met een beleid beoogd werd, wat daarvan is terechtgekomen en wat dat heeft
gekost.Om hieraan te kunnen voldoen moet een minister er volgens de Algemene
Rekenkamer voor zorgen dat hij beleidsinformatie heeft over:• de doelen van het beleid en over de geplande activiteiten (wat
willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen);• de uitvoering en de resultaten van die activiteiten (zijn de geplande
activiteiten uitgevoerd en zijn ze efficiënt uitgevoerd, dus tegen zo
laag mogelijke kosten);• het bereiken van de doelen van het beleid (is de situatie die we
wilden verbeteren ook echt verbeterd?);• de invloed die het beleid heeft gehad op het bereiken van de doelen
(komt dat door het beleid of door ontwikkelingen die los staan van het beleid?).Met name de laatste stap is vaak moeilijk te maken. Om het verband tussen
een beleid en een maatschappelijke ontwikkeling te leggen moet van tevoren
zorgvuldig worden nagedacht over de gegevens die daarvoor nodig zijn en de
manier waarop die gegevens te verkrijgen zijn. Maar ook voor de andere informatie
geldt: bij de start van een beleid moet duidelijk zijn hoe en door wie in
welke informatie wordt voorzien.2.2 Onderzoek Grotestedenbeleid 2001De Algemene Rekenkamer concludeerde in het onderzoek uit 2001 dat de vraag
of het Grotestedenbeleid nu echt zoden aan de dijk zet of vooral een papieren
tijger is niet kan worden beantwoord. Dit ondanks het feit dat zowel gemeenten
als Rijk veel aandacht hebben besteed aan het verzamelen van informatie over
de voortgang en resultaten van het Grotestedenbeleid. Zo is er al sinds het
begin van het Grotestedenbeleid een «monitor» voor het Grotestedenbeleid
waarin belangrijke ontwikkelingen in de steden op terreinen zoals de werkgelegenheid
en veiligheid worden gevolgd. Verder verrichten de steden periodiek «zelfanalyses»
waarin de voortgang van het Grotestedenbeleid kritisch wordt beschouwd. Die
zelfanalyses dienen als basis voor een visitatie door een onafhankelijke externe
commissie. Ten slotte zijn delen van het Grotestedenbeleid geëvalueerd.1Dat al deze inspanningen toch niet tot een duidelijk inzicht in de resultaten
van het beleid hebben geleid had volgens de Algemene Rekenkamer verschillende
oorzaken. • Geen koppeling tussen beleid en resultaten;De jaarlijkse GSB-monitor volgt wel de ontwikkeling in de grote steden
op een belangrijk deel van de gedefinieerde probleemgebieden, maar legt geen
koppeling met het ingezette beleid. Zo is het bijvoorbeeld niet duidelijk
of de gunstige ontwikkeling van de werkgelegenheid in de steden iets te maken
heeft met het Grotestedenbeleid of verklaard kan worden door de gunstige ontwikkeling
van de economie in de tweede helft van de jaren negentig.• Doelstellingen soms vaag geformuleerd;In sommige gevallen was niet precies duidelijk wat er bereikt moest worden.
Daardoor was het ook niet altijd mogelijk om vast te stellen of de doelen
nu waren bereikt of niet.• Niet altijd duidelijk hoe er gemeten moest worden of een doelstelling
gehaald was of niet;Zo gold in de Zorg bijvoorbeeld de doelstelling dat een «sluitende
aanpak» voor kwetsbare groepen gerealiseerd moest worden, maar daarbij
was niet vastgelegd wat een sluitende aanpak precies is en hoe gemeten kan
worden of de aanpak inderdaad sluitend was geworden.• Wel informatie over geplande activiteiten, maar nog weinig over
de uitvoering ervan.De meeste beschikbare informatie bleek te gaan over de plannen van de
steden in het kader van het Grotestedenbeleid. Over de uitvoering van die
plannen was veel minder informatie beschikbaar.De Algemene Rekenkamer deed de aanbeveling dat het Rijk systematischer
informatie zou moeten verzamelen over de uitvoering van het Grotestedenbeleid.
Met de informatie die het Rijk verzamelt moet uiteindelijk een beeld te geven
zijn van de veranderingen die in de grote steden op de probleemgebieden worden
waargenomen. Verder moet het mogelijk zijn aan te geven in hoeverre die veranderingen
veroorzaakt zijn door het Grotestedenbeleid. Ten slotte zou op basis van deze
informatie verklaringen gegeven moeten kunnen worden waarom doelstellingen
al dan niet gehaald zijn. Om per gemeente te kunnen beoordelen of het Grotestedenbeleid
effectief is, moet wel voor iedere gemeente duidelijk zijn, welke doelen zij
zich op de verschillende probleemgebieden stelt. Iedere gemeente zal daarin
haar eigen accenten leggen, en het heeft dus geen zin om het effect van het
Grotestedenbeleid af te meten aan «gemiddelde» doelstellingen.2.3 Stand van zaken 20022.3.1 TussenstandDe minister van GSI heeft op 4 maart 2002 de Tussenstand naar de Tweede
Kamer gezonden.1 De Tweede Kamer heeft de Tussenstand
op 11 april behandeld in een algemeen overleg.2
Er is brede steun in de Kamer voor de voortzetting van het Grotestedenbeleid,
maar met name over de voortgang in de sociale pijler maakte men zich zorgen.De Tussenstand bestaat uit:– een terugblik op de eerste GSB-convenanten (1994–1998/1999);– informatie over de voortgang van de tweede convenantsperiode (1998–2002/04);– lijnen naar de toekomst.Het kabinet constateert in de Tussenstand dat de eerste positieve inhoudelijke
resultaten zichtbaar zijn en er vorderingen zijn gemaakt met het inlopen van
de achterstanden die de steden hadden opgelopen. Ook is er een
trendbreuk gerealiseerd in de bestuurlijke aanpak van de vraagstukken in de
grote steden. In de komende kabinetsperiode (2002 en verder) moet het GSB
worden gecontinueerd om de positieve ontwikkelingen structureel te maken,
de achterstanden ook in absolute zin verder in te lopen en optimaal gebruik
te maken van de kansen en potenties van de steden. Daarnaast zou het stelsel
verder geoptimaliseerd moeten worden.2.3.2 EffectenDe effecten van het Grotestedenbeleid blijven in de Tussenstand nog grotendeels
buiten beschouwing. De minister van GSI geeft zelf aan dat de Tussenstand
geen evaluatie is, maar vooral een monitor op basis waarvan de beleidsprioriteiten
kunnen worden bijgesteld.1 De Tussenstand biedt
overigens wel meer dan uitsluitend monitorinformatie. Zo worden bijvoorbeeld
ook de visitatierapporten van de steden benut en vormen de rapporten van de
verschillende adviesraden bronnen van informatie.2Het ontbreken van inzicht in de effectiviteit geldt zowel voor de eerste
convenantsperiode (kortweg aangeduid als GSB-1), als voor GSB-2. In bijlage
3 (verdieping resultaten) van de Tussenstand wordt wel dieper ingegaan op
de relatie tussen de bereikte resultaten en het ingezette beleid, maar wordt
de conclusie getrokken dat op veel terreinen deze relatie nog niet gegeven
kan worden.In opdracht van de minister van GSI zijn er de afgelopen periode studies
verricht die het mogelijk moeten maken om in de toekomst meer te zeggen over
de effectiviteit. Een belangrijke studie in dit verband is een studie van
het Instituut voor Sociologisch-Economisch Onderzoek (ISEO), waarvan in de
Tussenstand gebruik wordt gemaakt.3 In dit onderzoek
worden ontwikkelingen van de 21 steden die meedoen aan het Grotestedenbeleid,
de G-21, vergeleken met een controlegroep van 21 steden die op bepaalde aspecten
als inwonersaantal, etnische herkomst, inkomen, huishoudenssamenstelling vergelijkbaar
zijn.Het ministerie van BZK is daarnaast op zoek naar mogelijke andere manieren
om de effectiviteit van beleid te meten. De effectiviteitsmetingen zijn dus
nog in de ontwikkelfase.De Algemene Rekenkamer juicht deze initiatieven toe. Zij zou graag zien
dat soortgelijke studies voor alle thema's van het Grotestedenbeleid gedaan
worden. De effectiviteitsonderzoeken waar de minister van GSI in de Tussenstand
naar verwijst zijn gericht op werkloosheidsontwikkeling, economische bedrijvigheid
en economische groei.4 Zoals het Instituut voor
Sociologisch-Economisch Onderzoek in zijn jaarboek 2001 aangeeft, zou een
complete onderzoeksopzet om de effectiviteit van beleid vast te stellen drie
componenten moeten tellen: een monitor om vast te stellen of de doelen van
het beleid worden gerealiseerd, een onderzoek naar de ontwikkelingen op het
terrein waarop het beleid zich richt, én een onderzoek om het verband
tussen het beleid en die maatschappelijke ontwikkelingen aan te tonen5. Tot nu toe is vooral veel nadruk op het eerste gelegd.De Algemene Rekenkamer geeft als aandachtspunten voor de verdere ontwikkeling
mee:• bij de interpretatie van de gegevens moet rekening gehouden moeten worden met de eigen ambities van de steden. De steden kunnen immers
per doelstelling zelf bepalen wat hun ambitieniveau is.• de informatie uit de vele bronnen (zoals GSB-monitor, visitatierapporten,
evaluaties op deelgebieden van het Grotestedenbeleid) zouden niet alleen beschreven
maar ook met elkaar in verband moeten worden gebracht en zo mogelijk verklaard
moeten worden door een overkoepelende analyse.• er zou een verband gelegd moeten worden tussen de voortgang op
de probleemgebieden en de ontwikkeling van de financiële ruimte van de
deelnemende steden, mede in vergelijking met niet-GSB-steden. Oftewel: kunnen
positieve ontwikkelingen verklaard worden door het feit dat er meer geld beschikbaar
is of niet?2.3.3 Realiseren doelen GSB-1 en GSB-2De Tussenstand geeft voor de twee GSB-perioden (1994–1998 en 1998–20021) afzonderlijk aan of en in hoeverre de gestelde doelen
zijn gerealiseerd. De belangrijkste bron hiervoor is de GSB-monitor.Voor GSB-1 trekt de minister de conclusie dat het beoogde resultaat op
meer dan de helft van de maatschappelijke doelstellingen is gehaald.2De Algemene Rekenkamer vindt het beeld dat de minister hier schetst over
GSB-1 wat te rooskleurig. Uit de gegevens in de Tussenstand blijkt dat met
name bij het cluster Werk en Economie doelen zijn gerealiseerd. Voor twee
van de vijf clusters (Zorg en Onderwijs) is echter niet of nauwelijks informatie
beschikbaar. Voor het cluster Veiligheid is niet goed vast te stellen of de
doelen zijn gerealiseerd, doordat de afgesproken metingen niet goed aansluiten
bij de doelen. Uit de meetresultaten valt daardoor niet helemaal goed op te
maken of de doelen zijn gerealiseerd of niet. Voor het cluster Leefbaarheid
leveren de metingen een wisselend beeld op .De minister trekt in de Tussenstand nog geen algemene conclusies over
GSB-2, anders dan dat er belangrijke vorderingen zijn gemaakt. Bleven de steden
in voorgaande decennia achter bij het landelijk gemiddelde, nu zijn de ontwikkelingen
er vaak beter dan gemiddeld.Uit de informatie over GSB-2 in de Tussenstand en het jaarboek ISEO blijkt
dat het (nog) niet mogelijk is om over alle negen doelstellingen uitspraken
te doen. Over 3 van de negen doelstellingen biedt het jaarboek GSB geen informatie,
te weten versterking economische concurrentiepositie van de stad, het verbeteren
aansluiting van onderwijs en arbeid en vergroten van de bereikbaarheid van
economische activiteiten. Daar zijn (vooralsnog) geen actuele gegevens over
voorhanden. Met name voor de doelstelling op het terrein van onderwijs zal
dat ook gedurende enige jaren niet het geval zijn. Voor de economische concurrentiepositie
van de stad biedt de Benchmark ondernemersklimaat van het Ministerie van Economische
Zaken overigens wel informatie. Dit is rapportage van een periodiek onderzoek
van het ministerie van Economische Zaken. Hierin worden, naast objectieve
randvoorwaarden (zoals bijvoorbeeld beschikbare bedrijvenruimte), ook de oordelen
van ondernemers betrokken. De eerste meting verscheen in 1999. De 2e meting
verscheen in mei 2002 en is voor de Tussenrapportage op enkele punten al benut.Over het realiseren van doelen in de tweede GSB-periode valt ook gelet
op de periode waarover uitspraken worden gedaan nog niet zoveel te zeggen.
Er is wel informatie beschikbaar over de eerste twee jaren van deze periode
(1999 en 2000). De stadsconvenanten voor de tweede periode GSB
zijn echter pas in december 1999 afgesloten. Bovendien moet er enige tijd
overheen gaan, voordat effecten van een beleid zichtbaar kunnen worden. Het
is dus niet aannemelijk dat in de informatie over 1999 en 2000 de invloed
van GSB-2 zichtbaar zou zijn.Tenslotte tekent de Algemene Rekenkamer aan dat de door de minister getrokken
conclusie dat de ontwikkelingen vaak beter zijn dan het landelijk gemiddelde
vooral geldt voor de werkgelegenheidontwikkeling en in mindere mate ook voor
het veiligheidscluster. Voor veel andere clusters zijn geen (gedetailleerde)
landelijke gegevens bekend zodat dergelijke vergelijkingen lastig zijn. Bovendien
is het de vraag of de vergelijking met landelijke ontwikkelingen veel informatie
oplevert. Dergelijke vergelijkingen kunnen niet het succes van het GSB aangeven.
Dat zou alleen kunnen als in de doelstellingen van het Grotestedenbeleid een
vergelijking met de landelijke ontwikkeling een rol speelde (bijvoorbeeld:
hoger uitkomen dan het landelijk gemiddelde), maar dat is niet zo. Alleen
in de doelstelling voor «terugdringing van de werkloosheid» is
een vergelijking met landelijke cijfers opgenomen. 3 OVERIGE PUNTEN3.1 InleidingEen belangrijk uitgangspunt van het Grotestedenbeleid was een verandering
in de aanpak van de grotestedenproblematiek. Heeft het Grotestedenbeleid inderdaad
invloed gehad op de aanpak van de deelnemende steden, oftewel: heeft het Grotestedenbeleid
«doorgewerkt» in die aanpak? De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht
of het ministerie hier inzicht in heeft. Daarnaast is de stand van zaken op
de punten selectie van steden en financiële intensivering onderzocht.3.2 Belemmeringen en impulsen voor doorwerking3.2.1 Inventarisatie belemmeringen en impulsen3.2.1.1 Onderzoek Grotestedenbeleid 2001In haar in 2001 gepubliceerde onderzoek naar het Grotestedenbeleid heeft
de Algemene Rekenkamer twee terreinen onderzocht, namelijk stadseconomie en
drugsbeleid. Het bleek dat de invloed van het Grotestedenbeleid op het terrein
van de stadseconomie veel zichtbaarder was dan bij het drugsbeleid. Voor een
deel had dat te maken met factoren waarvoor het Rijk verantwoordelijk is,
zoals:• de wijze van financiering. Deze is, zoals eerder aangegeven, gewijzigd
van projectfinanciering in de eerste convenantsperiode in programmafinanciering
in de tweede convenantsperiode. Dat betekende dat de steden verplicht waren
een samenhangend programma te presenteren, terwijl in de eerste periode de
projecten meer op zichzelf konden staan;• ontkokering: bundeling van verschillende kleinere geldstromen met
elk hun eigen bestedingsvoorwaarden tot bredere uitkeringen en het daarmee
creëren van meer beleidsruimte voor de steden.Er zijn echter ook lokale factoren die het Rijk niet kan beïnvloeden
zoals bijvoorbeeld de gemeentelijke organisatiestructuur, het al dan niet
aanwezig zijn van gevestigde posities en belangen van organisaties die al
langere tijd bestaan, de organisatiegraad van lokale partners.Naar de mening van de Algemene Rekenkamer had het Rijk nog te weinig zicht
op dergelijke belemmerende en stimulerende factoren. Zij beval de minister
aan om te zorgen dat hij meer inzicht zou krijgen in de factoren die de doorwerking
van het Grotestedenbeleid stimuleren of belemmeren. Het kabinet gaf aan dit
punt te willen meenemen in de «Tussenstand».3.2.1.2 Stand van zaken 2002In de Tussenstand gaat de minister inderdaad op dit punt in. Hij trekt
de conclusie dat in de eerste convenantsperiode de realisatie van de bestuurlijke
doelstellingen «is achtergebleven bij de verwachtingen. Door de projectmatige
sturing en aanpak van GSB-1 is het integraal en resultaatgericht werken nog
onvoldoende verankerd. Ook is hierdoor GSB-1 nog niet ingebed in de hoofdstructuur
van de gemeentelijke organisatie»1 De conclusie
over de periode 1999–2002 is positiever: « het handelen van steden
en Rijk [is] veranderd in een meer integrale, vraag- en resultaatgerichte
aanpak en derden [worden] beter betrokken bij ontwikkeling en uitvoering van
beleid.»2 Meer specifiek wordt aangegeven
dat de betrokkenheid van burgers, bewoners en instellingen bij het Grotestedenbeleid is toegenomen. Het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing wordt
als voorbeeld van ontkokering op rijksniveau genoemd. Deze brede doeluitkering
bestaat sinds 2000 en omvat, met uitzondering van de infrastructurele projecten,
de gehele fysieke pijler van het Grotestedenbeleid. De steden krijgen op basis
van voorschotten voor een periode van vijf jaar geld toegekend en verantwoorden
zich na afloop van de periode over de uitvoering.Daarnaast worden een aantal punten genoemd waar nog verder verbetering
noodzakelijk is, onder meer de versterking van de coördinatie binnen
het Rijk en de inzet van de vakdepartementen, een verdere ontschotting en
het vergroten van de regionale afstemming.De Algemene Rekenkamer vraagt naar aanleiding van dit onderdeel van de
Tussenstand aandacht voor het volgende:Er spreekt uit de Tussenstand veel consensus over de verbeterde bestuurlijke
aanpak (meer vraag en resultaatgerichte aanpak door steden) door de steden
in de tweede convenantsperiode die mede zijn oorzaak zou hebben in de gewijzigde
sturingsfilosofie (van financiering van projecten naar financiering van Meerjarenprogramma).
Echter, in de Tussenstand is hierover weinig empirische onderbouwing terug
te vinden. Bovendien zijn er juist signalen in de Tussenstand (bijlage 3)
en in het visitatierapport over de G21 dat de vraag- en resultaatgerichte
aanpak in de steden juist nog aandacht verdient.1
Voorts is voor de vier grote steden over de bestuurlijke aanpak geen informatie
opgenomen omdat zij ten tijde van het opstellen van de Tussenstand nog geen
zelfanalyse hadden uitgevoerd.2 Dat het Rijk
wel een zelfanalyse heeft uitgevoerd is overigens een belangrijke verbetering
vergeleken met de situatie in 2001. De Algemene Rekenkamer vindt het jammer
dat in de conclusies niet specifieker wordt ingegaan op het wegnemen van knelpunten
in de regelgeving op rijks- en stedelijk niveau.Er lopen overigens wel initiatieven die in de toekomst meer zicht moeten
bieden op de stimulansen en belemmeringen voor een resultaatgerichte en integrale
bestuurlijke aanpak. Daarbij kan vooral gedacht worden aan de experimenten
die in het kader van de motie De Boer worden uitgevoerd. Deze experimenten
in drie steden (Rotterdam, Tilburg en Emmen) zijn er op gericht om te komen
tot een vereenvoudiging en versteviging van een lokaal integraal jeugdbeleid
door de mogelijkheid van decentralisatie van rijkssubsidies (ontschotting)
uit de welzijns-, onderwijs en zorgsector te onderzoeken.3 De resultaten worden eind 2002 verwacht.4
De Algemene Rekenkamer merkt voorts op dat een belangrijke bron van informatie
over de prestaties van de steden de verantwoordingen van de steden over de
uitvoering van de stadsconvenanten zijn, die pas in de loop van 2005 worden
verwacht.Tenslotte vindt de Algemene Rekenkamer de onderbouwing van de informatie
over de bestuurlijke doelstellingen niet altijd transparant, doordat de bevindingen
in de Tussenstand niet zijn voorzien van gespecificeerde verwijzingen naar
het onderliggende materiaal.3.2.2 Wegnemen financiële schottenDe financiële «schotten» op Rijksniveau tussen de verschillende
beleidsvelden worden, zeker door de gemeenten, gezien als belangrijke belemmering
voor een integrale, resultaatgerichte aanpak. De afgelopen periode zijn,
zo blijkt uit de Tussenstand, vorderingen gemaakt met het wegnemen van de
administratieve lasten die deze schotten met zich mee brengen. Met ingang
van de financiële verantwoording over het jaar 2002 zullen de verantwoordingen
door de gemeenten over de budgetten die zijn opgenomen in het GSB jaarlijks
worden gebundeld tot één, in principe pijlergewijs ingedeeld,
document. Er wordt per pijler één accountantsverklaring afgegeven
met één accountantsprotocol, afgestemd op de eisen van de betrokken
regelingen. Deze verantwoordingen kunnen worden ingediend bij één
(virtueel) loket. Vanaf het verantwoordingsjaar 2003 kan het document per
pijler als bijlage bij de gemeenterekening worden opgenomen Bovengenoemde
stappen moeten de administratieve lasten voor gemeenten verminderen.De Algemene Rekenkamer merkt op dat dit nog geen feitelijke «ontschotting»
is. Veel regelingen, met name in de sociale pijler, zijn ook nu nog niet geïntegreerd.
In de fysieke en economische pijler waren op dit punt eerder al wel vorderingen
gemaakt (het eerdergenoemde Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing en het
Fonds Werk en Inkomen).Overigens realiseert de Algemene Rekenkamer zich dat het boeken van resultaten
in de Sociale Pijler niet eenvoudig is door de grote mate van versnippering
in financiering en de betrokkenheid van veel verschillende ministeries (BZK,
VWS, Justitie, SZW en OCenW) met ieder eigen belangen.3.2.3 Financiële intensiveringIn het Grotestedenbeleid zijn veel «bestaande» rijksbudgetten
gelabeld als geld voor het Grotestedenbeleid. Eén van de zaken die
het Rijk echter voor haar rekening zou nemen was: zorgen dat de deelnemende
steden meer geld kregen om hun problemen aan te
pakken; een «financiële intensivering» derhalve. In de regeerakkoorden
voor de beide kabinetten Kok en ook in de convenanten komt deze intentie van
het Rijk aan de orde.3.2.3.1 Onderzoek Grotestedenbeleid 2001De Algemene Rekenkamer concludeerde dat de formulering van de financiële
doelstelling onduidelijk was zodat ook niet kon worden nagegaan of er wel
voldoende extra middelen beschikbaar waren gekomen. Wel stelde Algemene Rekenkamer
vast dat de extra budgetten die uitsluitend ten
goede kwamen aan de steden uit het Grotestedenbeleid relatief beperkt waren
in de twee convenantsperioden, te weten 318 miljoen respectievelijk 630 miljoen
gulden. Afgezet tegen het volledige GSB-budget (alle specifieke uitkeringen
op de terreinen van het Grotestedenbeleid bij elkaar) ging dat om 10 respectievelijk
3,5 procent.Hoe de extra financiën voor de steden zich verhouden tot ombuigingen
die tegelijkertijd plaatsvonden en hoe de financiële positie van de grote
steden zich ten opzichte van de andere steden ontwikkelde werd door het ministerie
van BZK niet gemonitord.De Algemene Rekenkamer beval aan dat het Rijk inzicht zou moeten krijgen
in de mate waarin het Grotestedenbeleid daadwerkelijk zorgt voor een financiële
intensivering in de betrokken steden, ook vergeleken met de steden die niet
onder dit beleid vallen. 3.2.3.2 Stand van zaken 2002In de Tussenstand geeft de minister aan dat een meer dan evenredig deel
van de terreinen waarop de steden in Nederland extra geld hebben gekregen
naar de G-25 is gegaan.1 De norm die hij daarbij
hanteert voor financiële intensivering is afgeleid uit de verdeling van
de gelden van het gemeentefonds. De gelden in het gemeentefonds slaan voor
40 procent neer in de grote steden en voor 60 procent overige steden. In de
Tussenstand wordt aangegeven dat de grote steden (naast de extra gelden die
alleen voor GSB-gemeenten bedoeld zijn, zie hierboven) meer dan hun evenredig
deel hebben gekregen van de specifieke uitkeringen die naar alle gemeenten
gaan.De minister heeft daarmee duidelijk gemaakt welke norm hij hanteert voor
financiële intensivering, wat de Algemene Rekenkamer als verbetering
beschouwt ten opzichte van de situatie in 2001.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de financiële intensivering
op verschillende manieren tot stand kan komen:• Met extra budgetten die alleen naar de deelnemende gemeenten gaan;• Door de deelnemende gemeenten meer dan een evenredig deel te geven
van gelden die naar alle gemeenten gaan.Daarnaast werd van de deelnemende steden verwacht dat zij met de invoering
van een resultaatgerichte en integrale aanpak efficiënter gebruik zouden
kunnen maken van de bestaande budgetten.In zijn reactie op het rapport van maart 2001 gaf de minister aan dat
de financiële ontwikkeling bij de niet-GSB steden niet in kaart zou worden
gebracht. Ook heden zijn er op dit punt geen voornemens. De Algemene Rekenkamer
betreurt dit omdat de ontwikkeling van de financiële ruimte mogelijk
een belangrijke verklarende factor is voor het al dan niet bereiken van de
doelen op de probleemgebieden.3.2.4 Selectie stedenDe steden die aan het Grotestedenbeleid deelnemen zijn in vier fasen aangewezen.
Begin 1995 werden de vier grote steden geselecteerd, in oktober van dat jaar
15 steden, in het voorjaar van 1996 nog zes steden en tenslotte in 1999 laatste
vijf van de in het totaal 30 steden. De Algemene Rekenkamer stelde vast dat
voor elk van de selectieronden steeds verschillende criteria te zijn gehanteerd.De Algemene Rekenkamer beval aan dat tijdig een integrale beoordeling
plaats zou moeten vinden van de selectie van steden, met het oog op de nieuwe
(derde) convenantsperiode.De minister maakt in de Tussenstand expliciet dat met de huidige selectie
van 30 steden tot 2010 zal worden doorgegaan. Pas daarna zullen voor een eventuele
nieuwe periode nieuwe criteria worden gebruikt waaraan ook de huidige 30 steden
zullen worden getoetst. De Algemene Rekenkamer vindt dat de minister daarmee
duidelijkheid schept die eerder ontbrak. 4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENDe Algemene Rekenkamer concludeert op basis van haar vervolgonderzoek
naar het Grotestedenbeleid dat de informatie die het ministerie in de Tussenstandrapportage
van maart 2002 heeft opgenomen nog geen volledig beeld geeft van de voortgang,
de resultaten en de effecten van dit beleid. Uit de Tussenstand blijkt wel
dat er op het terrein van de beleidsinformatie vooruitgang is geboekt. Met
name de initiatieven die het ministerie neemt om een verband te kunnen leggen
tussen waargenomen maatschappelijke effecten en het Grotestedenbeleid juicht
de Algemene Rekenkamer toe. Dit levert immers gegevens op die cruciaal zijn
voor de besluitvorming over het Grotestedenbeleid.Volgens de Algemene Rekenkamer zijn, naast het nog ontbreken van informatie
over de effectiviteit ook andere oorzaken aan te wijzen voor het nog ontbreken
van goed inzicht in de voortgang en resultaten van het Grotestedenbeleid.Deze hebben voor wat betreft GSB-2 voor een deel te maken met het tijdstip van de Tussenstand. De meest actuele monitorgegevens
in de Tussenstand hebben betrekking op januari 2001 zodat over GSB-2 nog niet
veel gezegd kan worden.Daarnaast heeft het ontbreken van inzicht te maken met het nog onvoldoende
in samenhang beschouwen van de verschillende bronnen, het nog niet voor alle
doelen kunnen meten van de voortgang op die doelen, en het nog niet beschikbaar
zijn van empirische informatie over de (stimulansen en belemmeringen voor
de) aanpak en uitvoering door de steden. Een belangrijke bron van informatie
over de prestaties van de steden, de eindverantwoordingen, komt pas in 2005
beschikbaar.Op de punten van selectie van steden en financiële informatie heeft
de minister zijn normen en plannen geëxpliciteerd wat de transparantie
van het beleid heeft vergroot. Op het punt van de «ontschotting»
zijn de eerste stappen gezet die mogelijk ook in de sociale pijler uiteindelijk
zullen leiden tot «pijlergewijze» financiering van gemeenten.Ondanks de knelpunten in de beschikbare beleidsinformatie is de Algemene
Rekenkamer positief over de vele inspanningen die op het terrein van het Grotestedenbeleid
worden ondernomen om een zo goed mogelijk zicht te krijgen op de inspanningen
en de resultaten van het beleid.De minister van BZK heeft in de begroting 2003 het voornemen geuit om
aan het eind van de tweede convenantsperiode te evalueren door de situatie
in de steden in 2004 af te zetten tegen de situatie aan het begin van de tweede
convenantsperiode. De Algemene Rekenkamer neemt met instemming kennis van
dit voornemen, maar tekent daarbij aan dat deze evaluatie aanzienlijk meer
diepgang zal moeten hebben dan de terugblik op de eerste GSB-periode in de
Tussenstand. Alleen dan kan de minister uitspraken doen over de effectiviteit
van het Grotestedenbeleid en verkrijgt hij inzicht in verklaringen voor (eventuele)
achterblijvende resultaten. Uit recente plannen (actieplan Grotestedenbeleid)
van het kabinet1 blijkt dat deze evaluatie, die
de input moet bieden voor de nieuw af te sluiten convenanten, niet de eindverantwoording
van de steden over de tweede convenantstsperiode zal (kunnen) omvatten. In
het plan is hierover het volgende opgenomen:«Met het oog op een voortvarende, resultaatgerichte uitvoering en
om te voorkomen dat 2005 een «verloren» jaar wordt zonder geldende resultaatsafspraken, worden de maatwerkconvenanten in december 2004
gesloten. Omdat de formele eindverantwoording over de convenantsperiode 1999–2004
dan nog niet beschikbaar is, wordt daarbij rekening gehouden met de stand
van zaken en de mate doelbereiking die bekend is op basis van het GSB-jaarboek
2004, de visitatie 2003 in de steden en andere monitorgegevens. (..) Eind
2005 zal een herijking van de convenanten plaatsvinden op basis van de ingediende
eindverantwoording.»1De Algemene Rekenkamer onderschrijft het voornemen om de eindverantwoordingen
te benutten voor (eventuele) aanpassing van de afspraken met de steden. Gelet
op de sturingsfilosofie van het Grotestedenbeleid, te weten meerjarige afspraken
maken met de steden en de steden na afloop van de convenantsperiode aanspreken
op resultaat, zou het volgens de Algemene Rekenkamer niet gewenst zijn dat
het Rijk nieuwe meerjarige afspraken met de steden maakt zonder dat de eindverantwoordingen
van de steden hierbij betrokken worden.Zij wijst er in dit verband op dat uit de plannen niet blijkt of en hoe
de eindverantwoordingen van de steden over de uitvoering van de meerjarenovereenkomsten
in een eindevaluatie over GSB-2 betrokken zullen worden. De verantwoordingen
van de steden zullen ingaan op de prestaties van de steden en kunnen belangrijke
informatie over en verklaringen voor behaalde resultaten bieden. Dat zou volgens
de Algemene Rekenkamer moeten betekenen dat een eindevaluatie over het Grotestedenbeleid
pas in 2005 kan worden uitgevoerd, zodat de informatie uit de eindverantwoordingen
benut kan worden.De Algemene Rekenkamer beveelt de minister dan ook aan om:• De huidige inspanningen van het Rijk om informatie over de effectiviteit
van het Grotestedenbeleid te verkrijgen en om bestuurlijke belemmeringen en
stimulansen voor de uitvoering van het Grotestedenbeleid in kaart te brengen
voort te zetten en te betrekken in de evaluatie na de tweede GSB-periode;• De eindevaluatie over de tweede GSB-periode pas uit te voeren nadat
de verantwoordingen van de steden over de tweede convenantsperiode beschikbaar
zijn gekomen, zodat deze verantwoordingen in de eindevaluatie meegenomen kunnen
worden. 5 REACTIE MINISTER VAN BZK EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie ministerDe minister van BZK reageerde bij brief van 30 januari 2003 op het rapport
van de Algemene Rekenkamer.Hij gaf daarin aan de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer te onderschrijven.
De inspanningen van het ministerie zijn er op gericht inzicht in de effectiviteit,
in knelpunten en stimulansen te krijgen. Zo wordt voor de GSB-monitor bezien
hoe dit instrument niet alleen kan worden benut voor de signalering van de
doelbereiking, maar ook voor het leggen van relaties tussen het gevoerde beleid
en de stedelijke ontwikkelingen. Op deze wijze kan ook rekening gehouden worden
met de eigen ambities van de steden, een punt waarvoor de Algemene Rekenkamer
al langer aandacht vroeg.Stimulansen verwacht de minister verder in belangrijke mate van het Expert-team
Uitvoering GSB. Er wordt, zoals de minister aangaf in zijn brief van 22 november
2002 aan de Tweede Kamer, samen met de steden gewerkt aan een Expert-team
dat de steden op afroep met raad en daad bijstaat bij het oplossen van knelpunten
in de uitvoering.Het ligt volgens de minister inderdaad in de rede om de landelijke evaluatie
van het Grotestedenbeleid op te stellen nadat de
stedelijke verantwoordingen beschikbaar zijn. De herijking van de convenanten,
die eind 2004 worden afgesloten, kan dan eind 2005 begin 2006 plaatsvinden
nadat de verantwoordingen en de evaluatie zijn afgerond.De minister is overigens terughoudend op het punt van het verder bevragen
van de steden om empirische informatie over belemmeringen en kansen boven
tafel te krijgen. Enerzijds omdat ervoor gewaakt moet worden dat te veel energie
in administratieve processen wordt gestoken wat ten koste zou kunnen gaan
van de uitvoeringscapaciteit van de steden. Anderzijds omdat ook de departementen
in het kader van hun budgettaire verantwoordelijkheid al beleidsinformatie
verzamelen over delen van het Grotestedenbeleid. Deze verschillende informatiehuishoudingen
kunnen meer in elkaar worden geschoven met de komst van de voorgenomen brede
doeluitkeringen en een geïntegreerde monitor. Daarnaast kunnen ook de
zelfanalyses en visitaties benut worden om informatie te verkrijgen over belemmeringen
en stimulansen.Over de ontschotting merkt de minister op dat, zoals in de brief van 22
november aan de Kamer is aangegeven, met ingang van 2005 de rijksuitkeringen
voor het Grotestedenbeleid zullen worden gebundeld tot een beperkt aantal
brede doeluitkeringen.5.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister van BZK de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer overneemt. Het benutten van de stedelijke verantwoordingen
in de landelijke evaluatie zal naar de mening van de Algemene Rekenkamer ook
informatie opleveren over de belemmeringen en stimulansen voor een goede uitvoering
van Grotestedenbeleid, zonder dat de steden daardoor in administratieve zin
extra belast worden. Zeker in combinatie met informatie uit zelfanalyses, visitaties en de monitorsystemen biedt dat een goede mogelijkheid
voor een evaluatie waarin succes- en faalfactoren van het Grotestedenbeleid
aan bod kunnen komen.Als de uitkomsten van deze evaluatie zoals de minister zich heeft voorgenomen
inderdaad worden benut in de herijking van de convenanten eind 2005, begin
2006, kan een belangrijke stap worden gezet in de verdere ontwikkeling en
uitvoering van het Grotestedenbeleid. BIJLAGE 1 Overzichtstabel conclusies, aanbevelingen,
toezeggingen, stand van zakenHoofdconclusies AanbevelingenToezeggingen Nawoord Stand van zaken Opvatting ARDe vraag of het grotestedenbeleid effectief is kan
na 5 jaar nog niet worden beantwoord. Het Rijk
dient meer dan tot nu toe systematisch terug te blikken zodat inzicht in de
doel-bereiking en effec-tiviteit en de mogelijke verklaringen daarvoor wordt
verkregen. De Tussenstand dient hiertoe het karakter van een ex-post evaluatie
te hebben Het kabinet wijst op de voornemens voor
de tussenstand in het voorjaar 2002. De Rekenkamer
is van mening dat de informatie in de Tussenstand geen inzicht in de effec-tiviteit
van het grotestedenbeleid in de eerste periode zal opleveren. Het zal bovendien
nog de nodige inspan-ningen van het rijk en de steden ver-gen op het punt
van de diepgang en de samenhang van de te verkrijgen infor-matie, om daad-werkelijk
het huidige inzicht te vergroten. Ook heden, in
de Tussenstand, is de effectiviteitsvraag nog niet beantwoord. Inmiddels heeft
BZK aan een nieuw bureau de opdracht gegeven een methodiek te ontwikkelen
om de effectiviteit in kaart te brengen. Er zijn
nog weinig concrete vorderingen. De AR vindt de inspanningen van BZK op dit
punt wel positief.       – In de toekomstige
effectmeting zullen de verschillende ambitieniveaus van de steden meegenomen
moeten worden.Het kabinet doet geen concrete toezegging.
Gedurende de looptijd wordt de informatie van de steden op geaggregeerd niveau
gebundeld tot een beeld voor de G25. Wel geeft het kabinet aan dat aan het
einde van de convenantsperiode de verantwoording op stadsniveau plaatsvindt,
gere-lateerd aan de gemaakte afspraken. De Rekenkamer
merkt op bij het ontbreken van landelijke doelstellingen het ondui-delijk
is tegen welke doelstelling de voortgang van het grotestedenbeleid wordt afgezet. Er worden nieuwe aanpakken voor effectiviteitsmeting
ontwikkeld waarbij het op dit moment nog niet duidelijk is of en hoe de ambi-tieniveaus
van de steden daarbij betrokken worden De AR wacht
met belangstelling de toekomstige rappor-tages over de effectiviteit af.       Het Rijk heeft weinig zicht op de mate waarin het
grotestedenbeleid in de eerste periode daad-werkelijk heeft doorgewerkt in
de aanpak door de steden Het Rijk moet, meer dan
nu het geval is, inzicht krijgen in de belemmeringen en stimulansen voor doorwerking
van het grotestedenbeleid Het kabinet wil dit
punt meenemen in de Tussenstand die in het voorjaar van 2002 aan de Tweede
Kamer wordt aangeboden. De Rekenkamer is van mening
dat op dit moment in de opzet van de Tus-senstand (nog) niet goed is geregeld
hoe het Rijk de informatie over de belemmeringen en stimulansen wil verkrijgen
en hoe de kwaliteit van deze informatie gewaar-borgd zal worden. Bij de voorgenomen
nadere detaillering door het Rijk zou hieraan aandacht besteed moeten worden. Er zijn/worden enkele initiatieven ontplooid die
meer zicht moeten geven op de belemmeringen: – onderzoek Etty naar sociale
pijler (april 2002) – verkenning sociale infrastructuur (herfst 2001) –
Motie de Boer: 3 experimenten op terrein van leefbaar-heidsdoelen en belemmeringen
daarvoor in 3 verschillende steden: Emmen, Rotterdam, Tilburg. AR acht het positief dat deze acties onder-nomen worden.       De doorwerking van het grotestedenbeleid bij de steden
in de eerste periode op het terrein van de stads-economie was dui-delijk te
zien, terwijl de doorwerking op het terrein van drugs-overlast gering was. –– – – –       Het Rijk kan de doorwerking van het grotestedenbeleid
beïnvloeden en heeft dat bij stadseconomie meer gedaan dan bij drugsoverlast Het Rijk moet meer dan tot nu toe de belemmerende
en stimulerende fac-toren die zij kan beïnvloeden weg-nemen respectievelijk
versterken Het kabinet neemt deze
aanbeveling «vanzelfsprekend» over. Het wijst op een aantal acties
dat in gang is gezet. Het kabinet merkt verder op dat op het terrein van
drugs- overlast recent vorderingen zijn geboekt met de bundeling van twee
VWSregelingen en met de brede gsbaanpak die er voor zorg dat de relevante
middelen in relatie tot elkaar kunnen worden ingezet. De Rekenkamer merkt op dat met de voorgenomen acties een aantal maar nog niet
alle punten worden afgedekt. De Rekenkamer merkt op dat met de bundeling
inderdaad een eerste stap is gezet maar dat vanuit het perspectief van de
steden andere geldstromen ook van belang zijn. Er zijn op het punt van de harmonisering van de verant-woordingen vorde-ringen
gemaakt; één verantwoording per pijler met één
accountantsverkla-ring Er zijn, naast de al eerder tot stand gekomen ontschottingen
ISV en Fonds werk en inkomen nog geen nieuwe bundelingen gerealiseerd. Er is nog geen ont- schotting in de sociale
pijler gerealiseerd maar de Algemene Rekenkamer is zich bewust van de lastige
opgave daarvan.       Ook de factoren die door de lokale situatie zijn
bepaald pakken positiever uit voor de stadseconomie dan voor drugsoverlast. Bij de afspraken met de steden (voor de derde
convenantsperiode) moeten ook de belemmerende en stimulerende factoren op
lokaal niveau betrokken worden die de stad zelf kan beïnvloeden. Het kabinet geeft aan dat de gesig-naleerde belemmeringen
en stimulansen op lokaal niveau aan de orde komen in de contacten die Rijk
en steden met elkaar hebben maar dat het niet past dat de rijksoverheid op
de stoel van de gemeente gaat zitten. De Rekenkamer
is van mening dat wanneer overeengekomen doelstellingen door de steden in
belangrijke mate niet gehaald worden er reden is om expliciet aandacht te
schenken aan de vraag of belemmeringen voldoende zijn weggenomen en stimulansen
voldoende zijn benut. In de begroting van BZK
is een evaluatie van de tweede GSB-periode toegezegd met het oog om voor de
nieuwe convenantsperiode resultaatafspraken op maat te maken De Algemene Reken-kamer heeft met instemming kennis genomen van
dit voornemen. In een dergelijke evaluatie zouden de eindverant-woordingen
van de steden volgens de Rekenkamer ook betrokken moeten worden. De eindevaluatie
kan dan ook niet eerder dan in 2005 uitgevoerd worden.      De informatievoor-ziening over de voortgang van de
bestuurlijke vernieuwing is niet op voorhand verzekerd. De visitatie is primair
een instrument van kwaliteitszorg voor de steden in de tweede convenantsperiode – Het kabinet
merkt op dat de zelf-analyse/visitatie bouwstenen zal gaan opleveren voor
de verant-woordingsrelatie tussen overheden maar dat het gebruik daarvan wordt
bepaald door de aangewezen bestuurslaag. De Rekenkamer
is van mening dat op dit moment (nog) niet goed is gere-geld hoe de kwali-teit
van de informa-tie aan het rijk, zoals de volledigheid en betrouwbaarheid,
gewaarborgd zal worden. Bij de voorgenomen nadere detaillering door het Rijk
zou hieraan aandacht besteed moeten worden. Uit
de Tussenstand blijkt dat de minister van BZK het visita-tierapport over de
G21 heeft ontvangen en dit heeft benut in de Tussen-stand. Het ministerie
van BZK acht het instru-ment van externe visitatie een goed middel om de kwaliteit
van de informatie te waarborgen.        De doelstelling voor financiële intensivering
was niet duidelijk omschreven – – – In de tussenstand heeft BZK duidelijker aangegeven wat onder
financiële intensivering moet worden verstaan. AR acht het positief dat definiëring is verbeterd      Beleidsinformatie over de mate van financiële
intensivering, in relatie tot de financiële intensivering bij de andere
steden, ontbreekt Het Rijk moet inzicht krijgen
in de mate waarin het grote-stedenbeleid zorgt voor een financiële intensivering
in de betrokken steden, mede in relatie tot de steden die niet onder dit beleid
vallen. Het kabinet geeft aan onderzoek uit te
laten voeren naar de verankering van het grotestedenbeleid in de gemeentebegro-tingen,
waarbij zowel inzicht in het rijksdeel als in het gemeentelijk aan-deel van
het budget wordt gegeven. Het kabinet wil dit niet onderzoeken bij de andere
steden. De Rekenkamer is van mening dat het door
het kabinet genoemde onder-zoek wel uitgebreid zou moeten worden zodat inzicht
wordt verkregen hoe de overige steden hun financiële middelen inzetten
op de probleemgebieden uit het grotestedenbeleid zodat de invloed van het
grotestedenbeleid kan worden nagegaan. Er zijn
geen voornemens om de financiële positie van nietgsbsteden in kaart te
brengen AR betreurt dat de niet gsb-steden niet
in onderzoek betrokken worden. De financiële ruimte kan een belangrijke
verklaring zijn voor het al dan niet oplossen van grootstedelijke problematiekEr was bij de selectie van de grote steden geen consistentie
in de selectiecriteria en de gebruikte beleids-informatie was niet altijd
van voldoende kwaliteit. Er zou tijdig een integrale
beoordeling van de selectie van steden moeten plaatsvinden met het oog op
de nieuwe periode. Het kabinet geeft aan dat recent
advies gevraagd is aan verschillende Raden over de criteria op grond waarvan
de steden voor partiële deel-name in aanmerking komen en op welke wijze
het beleid dient te worden vormgegeven voor steden uit de hui-dige selectie
die gedeeltelijk aan de criteria voldoen. Het kabinet wijst er hierbij op
dat de steden hun ontwik-kelingsprogramma's in opdracht van het kabinet hebben
gebaseerd op een visie tot en met 2010 De Rekenkamer
vindt het onduidelijk welke toepassing van de criteria het kabinet voor ogen
heeft en op welke termijn de criteria zullen worden toegepast. De minister maakt in de Tussenstand expliciet dat door-gegaan
wordt met de huidige selectie van 30 steden tot 2010.AR vindt dat nu in ieder geval duidelijkheid is gecreëerd.XNoot1De volgende 25 steden nemen deel aan het grotestedenbeleid: Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Almelo, Arnhem, Breda, Den Bosch, Deventer,
Dordrecht, Eindhoven, Enschede, Groningen, Haarlem, Heerlen, Helmond, Hengelo,
Leeuwarden, Leiden, Maastricht, Nijmegen, Schiedam, Tilburtg, Venlo en Zwolle.XNoot2In 1999 zijn vijf steden aangewezen die op deelterreinen met het grotestedenbeleid
mee mochten doen. Het waren Amersfoort, Alkmaar, Emmen, Lelystad en Zaandam.
Het voornemen bestaat dat deze steden vanaf 2005 volledig mee gaan doen.XNoot3Tweede Kamer, 2002–2003, 28 600 hoofdstuk VII, nr. 2, p. 307.XNoot4Tweede Kamer, 2001–2002, 21 062, nr. 104, p. 18 voor de jaren
1999–2003 aangevuld met het in de BZK-begroting 2003 geraamde budget
voor 2004.XNoot1Zie voor brief van de staatssecretaris over het advies: Tweede Kamer,
1997–1998, 21 062, nr. 63.XNoot2Tweede Kamer, 2002–2003, 28 600, hoofdstuk VII, nr. 2, p. 141.XNoot3Tweede Kamer, 2000–2001, 27 650, nrs. 1–2.XNoot1Bijvoorbeeld: Wondermiddelen zijn niet voorhanden, Universiteit Twente,
Van der Laan et. Al, 1998; Grotestedenbeleid, op zoek naar een keer ten goede,
EIM, februari 1998; Stad en omgeving, onlosmakelijk verbonden, NEI, januari
2001.XNoot1Tweede Kamer, 2001–2002, 21 062, nr. 104.XNoot2Tweede Kamer, 2001–2002, 21 062, nr. 105.XNoot1Tussenstand, Bijlage 3, p. 72.XNoot2De minister van GSI vroeg 10 januari 2001 aan de Raad voor het Openbaar
Bestuur/Raad voor de Financiële verhoudingen, de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling en de VROMRaad over het Grotestedenbeleid. De raden brachten
hun advies in het najaar van 2001 uit.XNoot3ISEO, De waarde van beleid, een uitwerking van het effectiviteitsonderzoek
voor het grotestedenbeleid, working paper 2000–3, Rotterdam, september
2001.XNoot4Naast ISEO betreft het een studie van Kolpron; Steden als (hernieuwde)
motoren van economische dynamiek, 2001 en een studie van het NEI; «Stad
en omgeving, onlosmakelijk verbonden», Rotterdam, januari 2001.XNoot5Zie ISEO, jaarboek 2001, p. 3.XNoot1GSB-1 loopt van 1995 tot en met 1998. De afspraken en budgetten lopen
door tot in 1999 (zie preambule doorstartconvenant van december 1998). GSB-2
loopt van 1999 tot en met 2004.XNoot2Tussenstand, pagina 11.XNoot1Ministerie van BZK, Steden op Stoom, Tussenstand 1994–2002, p. 11.XNoot2Ministerie van BZK, Steden op stoom, Tussenstand 1994–2002,
p. 44.XNoot1Zo wordt in het visitatierapport over de G21 bijvoorbeeld de zorg geuit
over de mate waarin steden relevante sturingsinformatie opleveren. De vele
gezichten van het grotestedenbeleid, Visitatierapport G21, Grotestedenbeleid
2001, p. 24, 34.XNoot2Inmiddels is wel een visitatieronde (inclusief zelfanalyses) uitgevoerd:
Doen, doen, doen!, slotnotitie visitatiecommissie Grotestedenbeleid G4, 28
februari 2002.XNoot3Tweede Kamer 1999–2000, 21 062, nr. 92.XNoot4Ook studies van Andersson Elffers Felix, Van papier naar praktijk, doelmatigheid
en doeltreffendheid in de sociale pijler van het grotestedenbeleid, april
2002 en de «Verkenning sociale infrastructuur», ministerie van
BZK, augustus 2001, bieden inzicht in bestuurlijke kansen en belemmeringen.XNoot1Tussenstand, p. 19.XNoot1Brief van 22 november 2002 van de minister van BZK aan de voorzitter van
Tweede Kamer, de Tweede Kamer, 2002–2003, 21 062, nr. 107, met
als bijlage het actieplan.XNoot1Actieplan, p. 24. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28786-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl