Crisissituatie Grote Meren Gebied (Zaïre, Rwanda, Burundi); Verslag algemeen overleg op 6 november 1996 met minister Pronk (Ontw.sam) over de situatie van de Rwandese vluchtelingen in Zaïre
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25098, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25098 nr. 6

28-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25098Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 098Crisissituatie Grote Merengebiednr. 6VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 november 1996De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 6 november 1996 overleg gevoerd met minister Pronk voor Ontwikkelingssamenwerking
over de situatie van de Rwandese vluchtelingen in Zaïre (Kamerstuk
25 098, nrs. 1 en 2).Een overzicht van de Nederlandse hulpverlening aan het Grote Merengebied
is ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Verhagen (CDA) constateerde dat de uiterst zorgelijke
situatie waarin de vluchtelingen in Oost-Zaïre zich bevinden, dwingt
tot actie van de internationale gemeenschap. Primair rust op de strijdende
partijen de verantwoordelijkheid om een eind te maken aan de vijandelijkheden,
maar ook is actie gewenst van de Organisatie voor Afrikaanse eenheid (OAE),
de EU en de VN. Inspanningen moeten niet alleen gericht zijn op het direct
lenigen van de enorme menselijke nood, maar ook op het zoeken naar politieke
oplossingen voor de ontstane situatie. Hij steunde het snel ter beschikking
stellen van hulpfondsen voor de leniging van humanitaire nood, maar vroeg
zich daarbij wel af hoe hulpverlening de vluchtelingen in de huidige situatie
moet bereiken. Zonder veiligheidsgaranties is hulpverlening niet mogelijk.
In deze moet lering worden getrokken uit eerdere ervaringen met hulpverlening
aan vluchtelingen in dit gebied. Daarbij moet worden betrokken welke gevolgen
massale hulpverlening aan concentraties vluchtelingen in kampen in het grensgebied
tussen Rwanda en Zaïre heeft gehad. Zijn er kansen op een echt staakt-het-vuren?
Hij was voor het creëren van corridors om humanitaire hulp vanuit Rwanda
en eventueel vanuit Oeganda naar de vluchtelingen te brengen, alsmede vluchtelingen
in staat te stellen terug te keren naar hun land van herkomst. Nemen de regeringen
van Rwanda en Zaïre inmiddels een welwillende houding aan als het gaat
om het creëren van deze corridors? Hoe wordt de humanitaire actie gecoördineerd?
Zal het komende EU-overleg zich hierover uitspreken en zo ja, wat is de inzet
van de minister daarbij? De EU en de VN worden op dit moment in het Grote Merengebied vertegenwoordigd
door de heren Ajello en Chrétien, maar tot nu toe lijkt een gebundelde,
eensluidende diplomatieke actie richting strijdende partijen te ontbreken.
Hoe wordt op dit punt gecoördineerd? Waarom wordt van de VN en de Veiligheidsraad
vrijwel niets vernomen? Neemt de EU een eensluidend standpunt in? Hoe in dit
verband te denken over de Franse en Belgische stellingname tegenover een eventuele
vredesmacht? Wat is er waar van de uitspraak van de Belgische minister van
Buitenlandse Zaken dat hij als enige heel veel moeite heeft gedaan om de crisis
op de agenda voor de recente Algemene raad te krijgen? Welk standpunt nam
minister Van Mierlo in? Hoe staat het met het Amerikaanse initiatief voor
een Afrikaanse Crisis reactie macht? Wat is het Nederlandse standpunt in de
discussie over militaire interventie, c.q. bescherming van corridors? Een
VN-interventiemacht leek hem op dit moment niet aan de orde, omdat een VN-mandaat
ontbreekt en deze zowel aan Rwandese als Zaïrese zijde niet zal worden
geduld. In die situatie zal een interventiemacht bereid moeten zijn oorlog
te voeren om een veilige zone te bevechten. Zo'n gewapende interventie zal
eerder contraproductief werken dan een oplossing bewerkstelligen. In plaats
daarvan moet daarom naast het scheppen van veilige, door neutrale militairen
beschermde corridors en het instellen van een effectief verbod op wapenexport,
prioriteit worden gegeven aan het stimuleren van een dialoog tussen betrokken
partijen. Voor de bescherming van corridors ligt een Nederlandse militaire
deelname niet direct voor de hand, maar mocht het eventueel zover komen, dan
zal die zorgvuldig worden getoetst aan de daarvoor geldende criteria. Vooralsnog
moet de Nederlandse inzet primair gericht worden op financiële en materiële
ondersteuning van een neutrale Afrikaanse militaire presentie. Die zal namelijk
eerder worden geaccepteerd door Zaïre en Rwanda. Een andere dan alleen
Afrikaanse militaire presentie is alleen mogelijk als een groot land daarvoor
de militaire verantwoordelijkheid op zich neemt.De heer Verhagen maakte zich grote zorgen over de toevloed van wapens
naar de betrokken regio. Bizar vond hij het, dat een land als Zuid-Afrika
slechts eventueel bereid is een wapenleverantie van 30 mln. aan Rwanda te
stoppen als daarom door de top van Nairobi wordt gevraagd. Wil de minister
zich ervoor inzetten om deze leverantie sowieso niet door te laten gaan?Hoewel hij oog had voor de problemen waarmee de Rwandese regering zich
geconfronteerd ziet, was de heer Verhagen zeer aarzelend over het volgens
hem te onvoorwaardelijke karakter van Nederlandse steunverlening aan Rwanda.
Hoe oefent Nederland (dat toch een van de grootste donoren is) druk uit op
de Rwandese regering? Hoe beoordeelt de minister de opstelling van deze regering
nu niet alleen blijkt dat Zaïrese Tutsi's een militaire training in Rwanda
hebben gekregen, maar ook wordt erkend dat Rwandese soldaten meevechten op
Zaïrees grondgebied? Ook lijken Rwandese machthebbers niet erg bereid
om mee te werken aan de totstandkoming van beschermde corridors. Alles overwegende
concludeerde hij dat hulpverlening aan Rwanda moet worden bevroren als de
regering van dit land niet bereid is haar troepen terug te trekken uit Zaïre
en niet accepteert dat er militair beschermde corridors komen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks) was geschokt door de situatie in
Oost-Zaïre, maar wees erop dat het ontstaan ervan niet onverwacht kwam.
Al twee jaar wist men dat gezocht moest worden naar een politieke oplossing
voor smeulende conflicten en dat het gevaarlijk was in het betrokken grensgebied
grote vluchtelingenkampen in stand te houden. Ook wist men van het bestaan
van militante milities en van wapenleveranties. De pogingen van de minister
om in deze situatie verandering te brengen, steunde en waardeerde zij. Helaas
bleek de internationale gemeenschap hier doof voor en dreigt nu een nieuwe
genocide. Hetzelfde dilemma als twee jaar geleden dreigt zich
nu voor te doen. Op korte termijn moet er iets gebeuren, zonder dat er zicht
is op een oplossing op langere termijn. Op zich is de stelling van de minister
begrijpelijk, dat militaire interventie van buitenaf in de huidige situatie
contraproductief is, omdat dit zou neerkomen op partij kiezen. Franse pleidooien
voor militaire interventie wees zij dan ook van de hand. Hoe dan ook moet
echter partij worden gekozen; niet voor een van de strijdende partijen, maar
voor de slachtoffers. Door middel van het instellen van veilige corridors
moet grootschalige humanitaire hulpverlening mogelijk worden gemaakt, maar
hoe moet het dan verder op de langere termijn? Hoe kan militaire beveiliging
van de corridors worden verzekerd als partijen niet willen meewerken en een
veiligheidsraadresolutie achterwege blijft? Beveiliging door alleen waarnemers
leek haar onvoldoende. Wat doet de Veiligheidsraad eigenlijk en welke verwachtingen
heeft de minister daarvan? Op langere termijn leek haar een nadrukkelijke
VN-aanwezigheid in de regio in de vorm van een internationale vredesmacht
onontkoombaar. Indien in dat kader een beroep wordt gedaan op Nederland, moet
daar positief op worden gereageerd.Voor de terugkeer van vluchtelingen bepleitte mevrouw Sipkes het creëren
van veilige corridors naar Rwanda. Vraag is echter waar deze vluchtelingen
naar terugkeren. Wat gebeurt er met deze mensen, die toch moeten worden gezien
als oorlogsmisdadigers? Worden die toegevoegd aan de duizenden mensen die
nu al in de gevangenissen zitten? Welke politieke oplossing wordt op langere
termijn nagestreefd en welke rol speelt de EU daarbij? Het is goed dat op
korte termijn de EU-ministers belast met humanitaire hulp bijeenkomen, maar
moet op EU-niveau niet ook hoge prioriteit worden gegeven aan het vinden van
een politieke oplossing voor het probleem? Aandacht vroeg zij voor de wapenexport
en voor de rol die Frankrijk in dezen speelt. Is er sprake van een wapenembargo
en zo ja, wordt dit nageleefd? Welke druk oefent Nederland uit op de regering
van Rwanda?Mevrouw Van der Stoel (VVD) constateerde dat de situatie in
de betrokken regio instabiel zal blijven en dat mensenrechten op grove wijze
geschonden zullen blijven worden, zolang de leiders van Zaïre, Burundi
en Rwanda daarvoor de ruimte krijgen omdat de internationale gemeenschap faalt
in het maken van de goede analyse. In zijn brief van 1 november jl. gaat minister
Van Mierlo er nog van uit dat etnische conflicten ten grondslag zouden liggen
aan de humanitaire crisis. Veeleer is er echter sprake van een politieke en
economische strijd om de macht. Etnische verschillen worden daarin slechts
gebruikt als effectief mobilisatiemiddel en als «vervoermiddel»
voor machtswellust. Ook prof. Reyntjens wees hier in een publicatie al op.
(NRC 1 november jl.) Het wordt tijd dat de internationale gemeenschap kiest
voor een andere aanpak, gericht op de korte en langere termijn. In dat kader
gaven leden van de vaste commissie enige maanden geleden in een gesprek met
een Rwandese minister reeds uiting aan hun ongenoegen over het handelen van
de Rwandese regering.Mevrouw Van der Stoel bepleitte om op zo kort mogelijke termijn voedsel-
en medicijntransporten te beginnen naar de gebieden waar de vluchtelingen
zich thans ophouden. Deze transporten zullen waarschijnlijk niet zonder bescherming
kunnen. Landen die deze bescherming leveren, moeten zich in het conflict neutraal
opstellen. Ook moet een en ander geschieden onder toeziend oog van internationale
waarnemers. Een grote betrokkenheid van Afrikaanse landen is daarbij te voorzien.
De precieze invulling van een en ander zal afhankelijk zijn van het mandaat
dat wordt gegeven aan de beschermers van de transporten. Gezamenlijk Europees-Amerikaans
militair ingrijpen zonder duidelijk omschreven mandaat, vond zij op dit moment
niet raadzaam. De Franse oproep tot vorming van een interventiemacht kwam
op haar lichtelijk wrang over, omdat dit land eerder wapens leverde
aan de strijdende partijen. Tijdelijke inrichting van safe areas is bespreekbaar,
mits gebaseerd op een op de situatie toegesneden mandaat. Nederland kan daarbij
uitsluitend facilitaire ondersteuning bieden. Tegen het zenden van troepen
verzette zij zich. Gewerkt moet worden aan de vorming van een Afrikaanse vredesmacht.
Senegal, Ghana en Botswana hebben zich al bereid verklaard om hieraan deel
te nemen. Het is te betreuren dat zo weinig wordt vernomen van Zuid-Afrika.
Naast dit alles zal op korte termijn aan de Rwandese overheid duidelijk moeten
worden gemaakt dat de Nederlandse steun op de tocht zou kunnen komen te staan
als zij niet snel álle Rwandesen betrekt bij de opbouw van het land,
ieders politieke rechten respecteert, de dialoog met de diverse groepen opent
en de schending van mensenrechten staakt. Op de korte termijn is er ten slotte
alle reden om concreet steun te blijven geven aan het Rwanda tribunaal.Mevrouw Van der Stoel betreurde het dat inspanningen van speciale EU-
en VN-gezanten onvoldoende opleveren waar het gaat om een oplossing op langere
termijn. Dit onderstreept het belang om een vliegende diplomatieke brigade
te creëren die de strijdende partijen aan de onderhandelingstafel kan
krijgen en hen pas toestemming verleent om die tafel te verlaten als vredesakkoorden
zijn getekend en de bereidheid tot uitvoering ervan is vastgesteld. In ieder
geval moet zo'n akkoord bevatten: een staakt-het-vuren, de terugkeer van vluchtelingen
(onder het strikte beding dat hun mensenrechten worden gerespecteerd) en de
garantie dat iedereen betrokken wordt bij een vreedzame samenleving en bij
de wederopbouw van het gebied. Het bereiken van zo'n akkoord vergt vakmanschap,
diplomatieke behendigheid en ervaring. Die is voorhanden in personen als oud-president
Carter, de huidige president van Zuid-Afrika, de minderhedencommissaris van
de OVSE en de oud-premier van Noorwegen. Naast dit alles moet in Europees/Amerikaans
verband een begin worden gemaakt met de versterking van de OAE. Dit heeft
al veel te lang op zich laten wachten. Ook pleitte zij voor ondersteuning
van de verdere opbouw van een Afrikaans vredesleger. Welke inzet mag van de
minister worden verwacht in het aanstaande overleg met zijn Europese collega's?Mevrouw Roethof (D66) vroeg naar de laatste stand van zaken
omtrent de situatie waarin de vluchtelingen zich bevinden. Is het waar dat
twee VN-organisaties (DHA en UNHCR) elkaar in het crisisgebied de leidende
rol betwisten en zo ja, hoe kan hieraan zo snel mogelijk een eind worden gemaakt?
Wat is de inzet van de minister in het aanstaande overleg in Brussel?Dat de uitkomsten van de top van Nairobi niet bemoedigend zijn, verbaasde
mevrouw Roethof niet, omdat Burundi er niet voor was uitgenodigd en de leider
van Zaïre wegbleef. Is de regering van Burundi betrokken bij de plannen
voor het creëren van corridors? Vredesinitiatieven hebben alleen enige
kans van slagen als alle drie de betrokken partijen eraan deelnemen. Hoe denkt
de regering over de conclusie van de top van Nairobi dat op basis van een
VN-mandaat en in samenwerking met de OAE een neutrale strijdmacht in Oost-Zaïre
moet worden ingezet? De minister van Defensie is terughoudend over eventuele
Nederlandse deelname aan een vredesmissie. Daarentegen houdt de minister van
Buitenlandse Zaken de mogelijkheid open maar vindt die voor Ontwikkelingssamenwerking
dat het daarvoor nu te laat is. Hoe zal Nederland reageren op het Frans-Spaanse
initiatief voor een vredesmacht? Een vervolg op de Operation Turquoise sprak
haar niet zo aan. Zullen deze landen hun initiatief ook doorzetten als er
geen bestand wordt bereikt? Wat vindt de Rwandese regering van inschakeling
van zo'n interventiemacht?Mevrouw Roethof betreurde dat de huidige situatie schrijnend duidelijk
maakt hoezeer een snel inzetbare VN-macht nodig is. Ter voorkoming van genocide moet Nederland in die situatie de bereidheid uitspreken om
deelname aan een breed geformeerde VN-vredesmacht die opereert op basis van
een uitvoerbaar mandaat, serieus te overwegen. Een desbetreffende VN-resolutie
moet worden afgewacht. Ook moet de houding van de strijdende partijen worden
beoordeeld, want voor het nemen van een beslissing is het cruciaal om te weten
of een vredesmacht zal worden ingezet voor peacekeeping of peace-enforcing.
Wordt op Nederland daadwerkelijk een beroep gedaan, dan zal moeten worden
bezien of echt een zinvolle bijdrage kan worden geleverd. Uiteraard moet iedere
uitzending apart met de Kamer worden besproken aan de hand van het desbetreffende
toetsingskader.Mevrouw Roethof onderschreef dat het maken van een goede analyse voorwaarde
is voor succesvolle preventieve diplomatie. De situatie in Oost-Zaïre
is buitengewoon complex, doordat er verschillende partijen in diverse kongsies
opereren. De situatie in Zuid-Kivu is totaal anders dan in Noord-Kivu. Volgens
een recent VN-rapport sloten agressieve Hutumilities een alliantie met onderbetaalde
Zaïrese strijdkrachten en vielen onder hun handen in Noord-Kivu in de
afgelopen twee jaar zo'n 40 000 doden. Uit de reactie van de minister
maakte zij op dat hij dit VN-rapport kende en dat hij dergelijke schattingen
kon bevestigen. Hebben de gebeurtenissen in Noord-Kivu ertoe geleid dat de
balans van vreedzaam samenleven van Hutu's en Tutsi's in Zuid Kivu ernstig
is verstoord? Is dit de oorzaak van de oprichting van Hutumilities in Zuid-Kivu
en van de steunverlening door Rwanda en Burundi aan de Tutsirebellen in Oost-Zaïre?
Zij kon zich voorstellen dat Rwanda en Burundi zich hiertoe in het licht van
de slachtpartijen in Noord-Kivu geroepen voelden. Ook destabiliserende activiteiten
vanuit Oost-Zaïre in Rwanda zullen hebben bijgedragen aan de beslissing
van Rwanda om op kleine schaal tijdelijk militair in te grijpen in Oost-Zaïre.
Bij dit alles mag niet worden vergeten dat door de opstelling die de internationale
gemeenschap uit humanitaire overwegingen koos, moordenaars weer op krachten
konden komen. Een onhoudbare situatie in Oost-Zaïre is gedoogd, omdat
geen oplossingen konden worden doorgedrukt. Dit laat onverlet dat ook de Rwandese
regering blaam treft. Hutu's mochten wel terugkomen, maar een gevoel van veiligheid
werd hen niet geboden, o.a. doordat de rechtspraak in Rwanda te traag op gang
komt. Hoeveel druk heeft Nederland uitgeoefend op de machthebbers in Kigali
om tot vreedzame oplossingen te komen en om effectieve veiligheidsgaranties
aan terugkerende Hutu's te geven? Hoe te denken over uitspraken van president
Bizimungu die herinnerde aan het bestaan van het groot Rwandese rijk, waartoe
destijds ook Oost-Zaïre behoorde? Handelt de inmiddels in Brussel optredende
woordvoerder van de Zaïrese Tutsirebellen (die pleit voor een voorlopige
regering die verkiezingen in dat land moet organiseren) op last van de machthebbers
in Kigali?Mevrouw Verspaget (PvdA) constateerde dat de internationale
politiek mede schuldig is aan de situatie die nu in Oost-Zaïre is ontstaan.
Bekend was dat wapens werden geleverd door Frankrijk en Engeland aan het voormalige
Hutubewind en dat vluchtelingenleiders door het verlenen van humanitaire hulp
en het handhaven van de kampen vlakbij de grens met Rwanda ruimte werd geboden
om een nieuwe genocide voor te bereiden. Ondanks dit alles is niet aangedrongen
op terugkeer van vluchtelingen naar Rwanda. Rwanda zelf vroeg daarom en de
VN-commissie voor de rechten van de mens garandeerde ook dat een veilige terugkeer
mogelijk was. De veilige terugkeer van vluchtelingen uit Burundi toonde dit
ook aan. Dit alles bracht haar tot de conclusie dat de VN en UNHCR medeverantwoordelijk
zijn voor wat is gebeurd. In de nu ontstane situatie kan de huidige Rwandese
regering het legitieme recht van zelfverdediging niet worden ontzegd. Vanuit
dat perspectief is het misschien niet verdedigbaar, maar toch begrijpelijk
dat steun is gegeven aan de acties die thans hebben plaatsgevonden. Dat Tutsi's
die al zo'n tweehonderd jaar in Oost-Zaïre wonen, in opstand
komen als zij worden gedwongen om op stel en sprong hun woonplaatsen te verlaten,
is niet vreemd.Door de vluchtelingenkampen vlak over de grens met Rwanda te gedogen is
destijds een grote fout gemaakt. Dat moet nu worden voorkomen, vond mevrouw
Verspaget. Humanitaire hulpverlening moet nu worden gericht op een spoedige,
veilige terugkeer van vluchtelingen naar Rwanda. Oude kampen mogen niet worden
hersteld en ook mogen geen nieuwe aan de grens met Rwanda worden opgericht.
Degenen die echt niet terug willen naar Rwanda, moeten elders in Zaïre
of wellicht zelfs Oeganda worden ondergebracht. In dit verband nam zij afstand
van de analyse die prof. Reyntjens recent in de NRC gaf. Voor een veilige
terugkeer van vluchtelingen naar Rwanda is het van het grootste belang dat
veiligheidsgaranties in Rwanda zelf worden gegeven. Er moet ter plaatse voldoende
concrete hulp voorhanden zijn om het de mensen mogelijk te maken hun leven
weer te hervatten. Ook moeten er voldoende waarnemers zijn om te garanderen
dat mensenrechten in acht worden genomen.Mevrouw Verspaget was het met de minister eens dat het nu te laat is om
een interventiemacht naar het gebied te zenden en dat nu voorkeur moet worden
gegeven aan het creëren van veilige corridors voor hulpverlening en terugkeer
van vluchtelingen. Ronduit huiverig was zij voor het zenden van een interventiemacht
als door Frankrijk voorgestaan. In het licht van hetgeen in het verleden is
gebeurd, waarschuwde zij voor een kongsie tussen Engeland en Frankrijk. Ook
moet niet worden ingestemd met een eventuele VN-vredesmacht onder Franse leiding.
Op Zaïre zou druk moeten worden uitgeoefend om te bereiken dat dit land
haar eigen burgers gaat beschermen. Het uitzettings- en isolatiebeleid ten
opzichte van Tutsi's moet stoppen. Als drukmiddel zou kunnen worden gedreigd
met tijdelijke uitzetting uit het Loméverdrag of met het niet meewerken
aan de oplossing van de Zaïrese schuldenproblematiek. Mocht Mobutu komen
te overlijden, dan moet worden gevreesd voor totale destabilisatie van dit
land. In die situatie moet het maximale worden gedaan om dit land de weg naar
democratie te laten vinden.In de huidige situatie zag mevrouw Verspaget een zoveelste signaal voor
de noodzaak van een EU-verbod op export van wapens naar Afrikaanse landen.
Wil de minister dit in het aanstaande EU-overleg benadrukken? Verder moet
er niet alleen aandacht zijn voor humanitaire hulp, maar zeker ook voor politieke
besluitvorming. In dat verband benadrukte zij nogmaals dat alleen een terugkeer
van vluchtelingen rust in het betrokken gebied kan garanderen. Het antwoord van de ministerDe minister analyseerde dat de situatie in Zaïre als zodanig
van grote invloed is op wat er thans in het oosten van dat land gebeurt. Zaïre
kan worden beschouwd als een «failed state», waarin de regering
slechts autoriteit heeft over een klein deel van het land en er grote onvrede
is over het autoritaire, corrupte bewind van een machthebber, die het land
eigenlijk nog maar net bij elkaar kan houden. Valt zo'n machthebber weg, dan
moet worden gevreesd voor grote chaos. In zo'n situatie is in een verre regio
een kleine vonk al voldoende om dingen uit de hand te laten lopen en uiteindelijk
in geheel Zaïre de strijd te laten losbranden. Tegen die achtergrond
is het zorgwekkend dat in Oost-Zaïre thans niet alleen door de Banyamulenge
strijd wordt geleverd, maar door vijf à zes rebellenbewegingen die
vestiging van een andere regering in Zaïre nastreven en die daarvoor
steeds nieuwe medestanders zoeken.Daar komt bij, dat de toch al complexe situatie in Oost-Zaïre, waar
vele bevolkingsgroepen door elkaar heen wonen, nog verder gecompliceerd werd
doordat er als gevolg van de vluchtelingenstromen na de genocide van 1994
in feite een tweede Rwanda is ontstaan, net over de Rwandese grens
heen. Als tegenkracht hebben de Zaïrese autoriteiten gepoogd hun macht
in de regio te laten gelden, maar dat is totaal mislukt en draaide er zelfs
op uit dat de uitvoerders van de genocide gemene zaak maakten met de regionale
leiding. Verschillen tussen de situatie in Noord- en in Zuid-Kivu zijn niet
wezenlijk, maar worden meer bepaald door het tijdsverloop. Zodra de Hutumilities
daartoe (mede als gevolg van de houding van het Westen en wapenleveranties
van elders) in staat waren, zijn zij begonnen met een etnische zuivering van
Noord-Kivu. Dat heeft zeer veel slachtoffers gekost. Ook is een deel van de
mensen gevlucht naar Rwanda. Waarschuwingen dat op deze acties gereageerd
moest worden, zijn niet overgenomen, waardoor de milities hun activiteiten
geleidelijk aan in zuidelijke richting uitbreidden, totdat men stuitte op
de Banyamulenge, die zich hierop hadden voorbereid. Deze groep bestaat uit
bewoners van het gebied Mulenge. Voor het merendeel zijn het Tutsi's, maar
niet louter. Deze groep ontving steun van geestverwante groepen, over (niet
door hen zelf getrokken) grenzen heen. De minister bevestigde geruchten over
schendingen van mensenrechten in het conflictgebied, ook door de Banyamulenge.
Zekerheid hierover is echter nog moeilijk te krijgen, omdat toegang tot het
gebied nog gesloten is.Een andere oorzaak van de huidige situatie zijn de moeilijke relaties
tussen de betrokken landen in de regio, die voor een deel zijn veroorzaakt
doordat staten niet hun eigen grenzen hebben getrokken. Hierdoor is er tussen
de landen al tientallen jaren sprake van penetraties over en weer, soms omdat
een grens gewoonweg niet was te handhaven en soms ook door banditisme waaraan
al snel een politieke lading werd gegeven in een postkoloniale periode waarin
staten hun gezag ontlenen aan het vaststellen van grenzen.Dit alles wordt gecompliceerd door de internationale context. Voor een
deel laat het optreden van de internationale politiek zich kenmerken door
lijdzaamheid, maar voor een deel ook door geopolitieke autoriteitsdrang van
landen of economische groepen die garen denken te kunnen spinnen bij de situatie
aldaar. Ondanks pogingen om dit tegen te gaan zijn van verschillende kanten
op grote schaal wapens geleverd.Op grond van het voorgaande concludeerde de minister dat er in de regio
sprake is van een serie conflicten die vooral economisch van aard zijn. Grote
etnische tegenstellingen tussen Hutu's en Tutsi's zijn er namelijk niet. Voorzover
er al sprake is van verschillen, zijn die vooral economisch van aard. Conflicten
zijn voor een deel terug te voeren tot een strijd om grond in een overbevolkt
gebied, voor een deel ook tot een strijd tussen stad en platteland die mede
is gevoed door moderniserings- en staatsvormingstendensen.De oplossing van deze zeer complexe situatie wordt zeer bemoeilijkt doordat
het huidige conflict mede is veroorzaakt door de lijdzame, afwachtende houding
van de internationale politiek. Degenen die van die situatie misbruik wilden
maken, is de kans gegeven om dit te doen. Deze historische hypotheek maakt
het bijzonder moeilijk om te komen tot een begin van een oplossing. Daaraan
voorafgaand zijn allereerst vertrouwenwekkende maatregelen nodig. Tegen deze
achtergrond zal ingrijpen, zoals voorgesteld door Frankrijk, politiek slechts
contraproductief werken. In feite staat iedere voormalige koloniale machthebber
bij het zoeken naar een oplossing voor het conflict bij voorbaat op achterstand.Hoewel de huidige situatie kiemen in zich draagt van een veel grotere
catastrofe, zoals een totale burgeroorlog in Zaïre of het van honger
en dorst omkomen van talloze vluchtelingen die in feite door de strijdende
partijen in gijzeling worden gehouden, zag de minister ook lichtpunten. Na
een lange periode van «radiostilte» is thans een ware kakofonie
van overleg en bemiddelingspogingen losgebarsten. In dat verband heeft de
Europese raad van ministers verleden week besloten om in samenwerking met
de VN verkiezingen in Zaïre te ondersteunen. UNHCR, dat binnen haar mandaat
goed functioneert, heeft belangrijke diplomatiek-politieke opvanginitiatieven
ontplooid, die mede hebben geleid tot een wijziging van de opstelling van
het bewind in Kigali. Daarnaast heeft de secretaris-generaal van de VN bij
ontstentenis van activiteiten van de Veiligheidsraad een nieuwe vertegenwoordiger
voor het gebied aangewezen. Die is helaas nog niet ter plekke, omdat betrokkene
het wijs achtte eerst de uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen
af te wachten. Door de OAE zijn missies uitgezonden, ter voorbereiding van
een vergadering van de conflictbeheersingscommissie. Ook de in Arusha gebaseerde
organisatie van regiolanden heeft activiteiten ontplooid. Als gevolg van intensieve
shuttlediplomatie van de vooral op Nederlands initiatief aangestelde Europese
bemiddelaar Ajello, is zowel in Kinshasa als in Kigali een grotere bereidheid
ontstaan om in gesprek te komen. Dit mocht nog niet leiden tot Zaïrese
deelname aan de top van Nairobi, maar wel is er bij een deel van de politieke
leiding in Zaïre thans bereidheid om te luisteren naar de opvatting van
anderen. De nodige druk van Nederlandse zijde heeft Rwanda wel bewogen om
naar de conferentietafel te gaan. Ook wordt druk uitgeoefend om gesprekken
aan te knopen met Zaïre over het voorkomen van escalatie van het conflict,
het opvangen van de gevolgen ervan en het zoeken naar een vreedzame oplossing.
Tot voor kort ging Rwanda ervan uit dat de strijd in Oost-Zaïre moest
worden gezien als een intern Zaïrees conflict en dat door bepaalde machten
pogingen werden gedaan om Rwanda daarbij te betrekken. Daartegenover stond
Nederland op het standpunt dat Rwanda als gevolg van de feitelijke situatie
in de regio hoe dan ook bij het conflict betrokken is, temeer daar niet valt
te ontkennen dat Rwanda grensoverschrijdend is opgetreden in het conflict
en Banyamulengestrijders heeft getraind. Tegen deze achtergrond is van Nederlandse
zijde aan het bewind in Rwanda ernstig gesuggereerd om zich zeer terughoudend
op te stellen in het conflict en ook op eigen grondgebied mee te werken aan
het creëren van veilige corridors voor het verlenen van hulp aan vluchtelingen
en voor de terugkeer van vluchtelingen. Volgens laatste, nog niet bevestigde
berichten stemt Rwanda (mede onder druk van UNHCR) thans in met het creëren
van corridors voor het verlenen van noodhulp aan vluchtelingen. Ook heeft
Rwanda uitgesproken niet van plan te zijn de grens met Zaïre te overschrijden.
Via Rwanda op de rebellen uitgeoefende druk heeft als resultaat gehad dat
op de verovering van Uvira, Bukavu en Goma geen aanval op de vluchtelingenkampen
volgde, maar de strijd is gestaakt en een eenzijdige wapenstilstand voor drie
weken is afgekondigd.De recente verklaring van de top van Nairobi schept, hoewel nog vrij summier,
toch enige duidelijkheid. De verklaring brengt de landen van de OAE en sommige
van de regiolanden nader tot elkaar. Kern van de verklaring is, dat men de
VN oproept om via de Veiligheidsraad, met inachtneming van de territoriale
onschendbaarheid van Zaïre, een neutrale strijdmacht in het conflict
te laten interveniëren. Ook blijkt uit de verklaring dat men corridors
wil instellen op Zaïrees gebied, die mede moeten worden gegarandeerd
door de neutrale strijdmacht. Desgevraagd bevestigde hij dat het in dezen
zou gaan om een VN-vredesmacht, gebaseerd op een mandaat van de Veiligheidsraad
en dus niet om een strijdmacht voortkomend uit een eenzijdig initiatief van
enkele Westerse landen. De top van Nairobi heeft vorming van een aparte OAE-macht
afgewezen; wel wil men samenwerken of deelnemen aan een VN-vredesmacht. Dit
zou eventueel kunnen uitmonden in de vorming van een VN-vredesmacht, bestaande
uit Afrikaanse troepen. De vraag of Nederland al dan niet moet deelnemen aan
een eventuele VN-vredesmacht is nog niet aan de orde.Bij het streven naar een oplossing voor het conflict in de regio onderscheidde
de minister vier stadia, te weten:– het creëren van corridors voor noodhulpverlening;– het gebruik van corridors voor de terugkeer van vluchtelingen;– voortgaand overleg tussen alle betrokken regeringen in de regio; – politiek overleg tussen alle groeperingen (inclusief de regering
en de regionale autoriteiten) in Zaïre zelf.Noodhulpverlening en terugkeer van vluchtelingen zijn slechts mogelijk
als er sprake is van een (duurzame) wapenstilstand en zijn ook afhankelijk
van bescherming door een macht van buitenaf. Naar aanleiding van de verklaring
van Nairobi wordt in kringen van de Veiligheidsraad inmiddels gesproken over
de vorming van een VN-vredesmacht. Daarbij wordt ook bezien of het Franse
initiatief onder VN-vlag zou kunnen worden gebracht. In dit verband heeft
Frankrijk voorgesteld een door de deelnemers gefinancierde en uit zoveel mogelijk
landen bestaande internationale troepenmacht in Zaïre te stationeren.
Peace-enforcing is daarbij geen uitgangspunt. Primair wordt ernaar gestreefd
Zaïre door middel van diplomatieke druk zover te brengen dat het (ook
in het belang van het land zelf) zo'n stabiliserende VN-macht op haar grondgebied
accepteert. Deze macht moet zich vooral richten op de bescherming van de hulpverlening.
Belangrijk element in de discussie hierover is een mogelijk tweede element:
een beschermde terugkeer van vluchtelingen. Voorkomen moet worden dat de VN-inzet
blijft steken in het bieden van humanitaire hulp en het laten terugkeren van
de vluchtelingen naar de oude kampen. Bescherming van corridors op Rwandees
grondgebied door een VN-vredesmacht vond de minister niet nodig, omdat aldaar
geen strijd wordt geleverd en omdat ervaringen tot nu toe hebben geleerd dat
terugkerende vluchtelingen redelijk goed worden opgevangen. Om het vertrouwen
bij de vluchtelingen te wekken, moet hun mogelijke terugkeer uit Zaïre
wel op grote schaal worden begeleid door ongewapende, als monitors fungerende
«protection guards». Vertrouwen zal ook moeten worden gewekt door
een goede rechtspraak op gang te brengen. Tot nu toe komt daar helaas nog
niet veel van terecht.Tegen de achtergrond van de nu op gang komende besprekingen in de Veiligheidsraad
hoopte de minister tijdens de voor 7 november a.s. geplande bijeenkomst van
Europese ministers belast met humanitaire hulp enige voortgang te kunnen boeken,
niet alleen op humanitair, maar wellicht ook op ander terrein, omdat daarbij
zeer waarschijnlijk ook de speciale VN-gezant Chrétien aanwezig zal
zijn. Berichten over grote coördinatieproblemen tussen DHA en UNHCR sprak
hij tegen. DHA heeft de tweede man van UNHCR zelfs belast met de leiding van
de totale humanitaire operatie in het crisisgebied.Na overleg tussen de meest betrokken bewindslieden heeft Nederland inmiddels
een redelijk positief standpunt geformuleerd over het opzetten van een Afrikaanse
crisis reactie macht. In het standpunt wordt echter niet ingegaan op eventuele
Nederlandse deelname daaraan of financiering ervan. Ook door enkele Afrikaanse
landen is redelijk positief op dit idee gereageerd. Desgevraagd stelde de
minister dat, zijn primair hiervoor verantwoordelijke collega's toegezegd
hebben de Kamer hierover schriftelijk te informeren.Aan de hand van een overzicht van de Nederlandse hulpverlening aan het
Grote Merengebied in de jaren 1995 en 1996 (zie bijlage) verduidelijkte de
minister dat Nederland direct of indirect nooit geld heeft gegeven aan de
regering van Rwanda. Wel is Rwanda geholpen bij de afbetaling van schulden
aan de Afrikaanse ontwikkelingsbank, teneinde zo internationale organisaties
in staat te stellen om reconstructiehulp te financieren. Aan hulpverlening
zijn altijd condities verbonden op het terrein van eerbiediging van mensenrechten
e.d. In een voortgaande dialoog is constant op dit soort punten druk uitgeoefend.
Blanco cheques (zoals door prof. Reyntjens gesuggereerd) zijn nooit gegeven. De voorzitter van de commissie,Van TraaDe griffier van de commissie,Janssen XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), voorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), ondervoorzitter, Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van den Bos
(D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66), Rouvoet
(RPF), Van den Doel (VVD), R. A. Meijer (groep-Nijpels).Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van
der Stoel (VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma
(PvdA), Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van
den Berg (SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Oven (PvdA),
Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van der Hoeven
(CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD), Hendriks. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25098-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl