Mediation in het rechtsbestel; Brief minister met notitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29528, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29528 nr. 1

19-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingAchtergrondBredere context; doorlichting wetgevingProcesrechtelijke voorzieningenVoorbeeldfunctie overheidCivielrechtelijke praktijkNaar een slagvaardiger rechtsplegingOndertekeningLichaamMEDIATION EN HET RECHTSBESTEL1. Achtergrond2. Beleidsdoel3. Het instrument nader toegelichtResultaten WODC evaluatie-onderzoek «Ruimte voor
mediation» en onderzoek naar de praktijk van mediation in de justitiële
infrastructuur in ons omringende landen (Jagtenberg & De Roo, Erasmusuniversiteit)4. Maatregelen om de toepassing van mediation verder te
bevorderen4.1 Informatievoorziening4.2 Informatievoorziening en doorverwijzing naar mediation
bij Juridisch Loket4.3 Doorverwijzing naar mediation vanuit de gerechtenRechter als mediator4.4 Tijdelijke stimuleringsbijdrage na verwijzing door
de rechter4.5 Tegemoetkoming minder draagkrachtige in de kosten
van mediation («mediationtoevoeging»)4.6 Borging kwaliteit mediators4.7 Geheimhoudingsplicht/verschoningsrecht5. Financiële consequenties van de genoemde maatregelen6. Gevolgen voor de regelgeving7. Samenvatting en planning
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29528Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 528Mediation en het rechtsbestelnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 april 2004InleidingZoals aangekondigd in het Tussenbericht ADR/mediation van 20 juni
2003 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 26 352, nr. 66) zend
ik u hierbij mijn notitie «Mediation en het rechtsbestel» (bijgevoegd)
over de plaats van mediation in relatie tot het formele rechtssysteem.Ik baseer mij daarbij mede op het eindrapport van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) «Ruimte voor Mediation»
met de resultaten van de projecten met doorverwijzing naar mediation in de
justitiële infrastructuur, die tussen maart 2000 en 1 januari 2003
hebben plaatsgevonden. Dit eindrapport heb ik op 29 oktober jl. aan uw
Kamer gezonden. Daarnaast heeft in opdracht van Justitie een aantal andere
wetenschappelijke onderzoeken plaatsgevonden waarvan de uitkomsten eveneens
zijn meegewogen bij de totstandkoming van de in de notitie opgenomen voorstellen.Tenslotte is door Justitie in genoemde periode op projectbasis subsidie
verstrekt aan een aantal marktinitiatieven die tot doel hadden het gebruik
van mediation in de betreffende sector te bevorderen, op voorwaarde dat de
resultaten daarvan zouden kunnen worden betrokken bij het bovengenoemde WODC-onderzoek.De notitie is ter consultatie voorgelegd aan de Raad voor de rechtspraak
en de Raden voor Rechtsbijstand. Zowel de Raad voor de rechtspraak als de
Raden voor Rechtsbijstand hebben aangegeven te kunnen instemmen met het voorliggende
voorstel en zijn bereid hun medewerking aan de uitvoering van een en ander
te verlenen.Naast onderzoek naar mediation is ook de aard en omvang van twee andere
vormen van ADR in Nederland, te weten bindend advies en arbitrage, in kaart
gebracht. Beide maken al langer deel uit van onze rechtspraktijk en zijn in
meer of minder mate gereguleerd. Het grote verschil tussen mediation en andere
vormen van ADR is dat in het eerste geval partijen de oplossing van hun conflict
in eigen hand houden, terwijl in de andere gevallen uiteindelijk een derde
een beslissing neemt in het geschil. Nadat de resultaten van het
lopende WODC onderzoek naar de geschillenbeslechtingsdelta beschikbaar zijn,
zal ik bezien in hoeverre een ruimer toepassingsbereik/hogere dekkingsgraad
van deze vormen van ADR wenselijk respectievelijk realiseerbaar is.Voorts herinner ik op deze plaats aan het initiatief van prof. mr. A.
J. van den Berg om in nauwe samenwerking met deskundigen uit wetenschap en
praktijk een herziening van het arbitragerecht te concipiëren (zie de
nota naar aanleiding van het verslag over het wetsvoorstel tot herziening
van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van
procederen in eerste aanleg, Tweede Kamer 1999–2000, 26 855, nr.
5, blz. 3). De voorlopige resultaten daarvan voeden de verwachting dat zij
kunnen leiden tot een verdere verbetering van de wetgeving op dit terrein.AchtergrondDe projecten en onderzoeken zijn aangekondigd in de Beleidsbrief ADR 2000–2002
«Meer wegen naar het recht» (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000,
26 352, nr. 19). In een eerder stadium hebben reeds experimenten plaatsgevonden
met bemiddeling (mediation) op het terrein van de scheidings- en omgangsproblematiek.
Het eindrapport van deze experimenten is u in oktober 2001 toegezonden. Ik
verwijs in dit kader ondermeer naar de met u gevoerde overleggen en mijn brief
van 4 december 2002 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 600
VI, 105) waarin de mogelijkheden van mediation (bemiddeling) bij scheidings-
en omgangsproblemen zijn besproken.Het gebruik van het instrument mediation is primair de verantwoordelijkheid
van partijen zelf. Wel acht ik het van belang dat vanuit de overheid bepaalde
stimulansen worden gegeven om van dit instrument effectief gebruik te kunnen
maken. Dit mag niet verstarrend werken en dient niet te gebeuren vanuit een
blauwdruk op basis waarvan mediation toegepast moet worden. Het instrument
moet de ruimte krijgen om zich verder te ontwikkelen én te bewijzen.Ook op Europees niveau wordt onderkend dat alternatieve vormen van conflictoplossing,
mediation in het bijzonder, een belangrijke aanvulling kunnen vormen op de
bestaande gerechtelijke systemen, mede gelet op de toename van het aantal
grensoverschrijdende conflicten. Recent heeft de Europese Commissie een eerste
concept gepubliceerd voor een richtlijn die tot oogmerk heeft de toegang tot
het recht te vergemakkelijken door de toepassing van mediation in burgerlijke
en handelszaken te bevorderen.Bredere context; doorlichting wetgevingZoals ik in het Tussenbericht eveneens heb aangegeven plaats ik het beleid
ten aanzien van mediation en andere alternatieven vormen van geschillenbeslechting
in een bredere context. Het vormt onderdeel van een pakket aan maatregelen
gericht op de wijze waarop we in onze samenleving met conflicten omgaan.Op dit moment wordt een programma ontwikkeld waarin concrete wetgevingscomplexen
worden doorgelicht en nieuwe wetgevingsconcepten worden ontwikkeld; dit om
(de oorzaken van) overmatige regeldruk tegen te gaan.Verder wordt op verschillende wetgevingsterreinen bezien welke eventuele
belemmeringen voor het zelf oplossen van conflicten kunnen worden weggenomen
en/of stimulansen kunnen worden ingebouwd die het zelfoplossend vermogen van
partijen bevorderen.Ik noem hier met name de bredere aanpak van het aansprakelijkheidsrecht.
Inzet daarbij is het scheppen van meer duidelijkheid, het beheersen van
de omvang van schade, het hanteerbaar houden van transactiekosten en het beperken
van conflicten in de samenleving. Belangrijk aandachtspunt voor de wetgever
vormt de mate waarin het recht en rechtspraak voorspelbaar zijn aangezien
dit de intensiteit van geschillen in de samenleving grotendeels beïnvloedt.
Betere normering en standaardisering van schadevergoeding in stereotype gevallen
in het materiële recht draagt bij aan het voorkomen van conflicten. In
dit verband noem ik bijvoorbeeld het wetsvoorstel Affectieschade dat ziet
op de ernstigste vormen van personenschade. Vaste normen voor smartegeldbedragen
kan de afwikkeling van de geleden schade bespoedigen en vereenvoudigen. Een
ander voorbeeld is de wetsvoorstel Collectieve afwikkeling massaschades. Dit
wetsvoorstel beoogt de afwikkeling soepeler te laten verlopen door een collectieve
schikking te bewerkstelligen, gesloten door een organisatie die de belangen
van de gedupeerde behartigt, met de veroorzaker(s) van de schade. Het wetsvoorstel
opent de mogelijkheid om een dergelijke overeenkomst tot schadeafwikkeling
verbindend te laten verklaren door de rechter voor de gehele groep van benadeelden,
die aldus op eenvoudige wijze hun schadevergoeding kunnen verkrijgen.Procesrechtelijke voorzieningenIn het rapport «Een nieuwe balans» inzake de fundamentele
herbezinning op het burgerlijk procesrecht wordt nadrukkelijk aandacht besteed
aan de zeeffunctie van de voorfase van het proces ter voorkoming van onnodige
processen alsmede aan de rol van mediation. Bij brief van mei 2003 heb ik
u dit afrondend rapport van de eerste fase van de fundamentele herbezinning
toegezonden (Kamerstukken II, 2002–2003, xxx). Tot deze herbezinning
is besloten bij de recente herziening burgerlijk procesrecht (Kamerstukken
II, 2000–2001, 26 855, nr. 16, blz. 19). De fundamentele herbezinning
wordt uitgevoerd door prof. mr. W.D.H. Asser, prof. mr. J.B.M. Vranken en
prof. mr. H.A. Groen, met medewerking van mevrouw mr. I.N. Tzankova. De tweede
fase van de fundamentele herbezinning is recentelijk afgerond. Daarin heeft
een brede consultatie plaatsgevonden over het rapport «Een nieuwe balans».
In de derde fase zullen de onderzoekers mede op basis van de reacties op het
rapport tot meer concrete voorstellen komen.Wat het bestuursprocesrecht betreft wijs ik er op dat dit reeds thans
veel ruimte biedt voor mediation, bijvoorbeeld in het kader van de bezwaarschriftprocedure.
Een mogelijk belemmerende factor is nog dat partijen bevreesd kunnen zijn
voor tijdverlies als de mediation mislukt en alsnog de formele bezwaar- en
beroepsprocedure moet worden gevolgd. Het thans bij de Eerste Kamer aanhangige
wetsvoorstel rechtstreeks beroep (Kamerstukken I 2002/03, 27 563, nr.
236) neemt deze belemmering gedeeltelijk weg: binnenkort zullen partijen kunnen
afspreken om in zo'n geval de bezwaarschriftprocedure over te slaan. Of verdere
aanpassingen nodig zijn, zal worden bezien in het kader van een in voorbereiding
zijnd wetsvoorstel tot verbetering en vereenvoudiging van het bestuursprocesrecht
en bevordering van definitieve geschilbeslechting. Bij de gedachtevorming
daarover zal ook het onlangs verschenen rapport van de Commissie Rechtsbescherming
van de Vereniging voor bestuursrecht (VAR) over de toekomst van de rechtsbescherming
tegen de overheid worden betrokken1.Voorbeeldfunctie overheidHet gaat niet alleen om wetgeving maar ook om hoe in de samenleving met
conflicten wordt omgegaan. Ik vind dat de overheid daarin een voorbeeldfunctie
heeft te vervullen. In het bestuursrecht zien we het gebruik van
mediation in de praktijk toenemen, zoals bijvoorbeeld in de bezwaarfase bij
de Provincie Overijssel1.Overigens geldt deze voorbeeldfunctie naar mijn mening niet alleen voor
conflicten tussen overheid en burger, maar ook in geval van conflicten tussen
bestuursorganen onderling, interne conflicten binnen een bestuursorgaan (bijvoorbeeld
arbeidsconflicten) of conflicten die voortvloeien uit een door het bestuursorgaan
gesloten privaatrechtelijke overeenkomst.Civielrechtelijke praktijkOok de praktijk kan conflicten voorkomen door meer zekerheid te bieden.
Hierbij doel ik onder meer op het initiatief van het Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht
van de Universiteit van Tilburg tot het stroomlijnen van het preprocessuele
schaderegelingstraject door het ontwikkelen van duidelijke procedurele normen.
Dit initiatief vindt plaats in nauwe samenwerking met de letselschadepraktijk,
het Nationaal Platform Personenschade en belangenorganisaties als het Verbond
van Verzekeraars, de Consumentenbond, Slachtofferhulp Nederland en de ANWB.Dit initiatief sluit aan bij de aanbeveling van de rapporteurs van de
fundamentele herbezinning burgerlijk procesrecht die institutionele partijen
oproept gedragscodes te ontwikkelen voor het behandelen van geschillen. Door
een soort rules of best practices moet het bijdragen aan een mentaliteitsverandering.
Zeker in geval van personenschade waarbij sprake is van ingrijpende emotionele
gebeurtenissen dient escalatie van conflicten worden tegengegaan. Juristen
moeten in die gevallen meer oog hebben voor de belangen van benadeelden bij
snelle duidelijkheid, erkenning en genoegdoening en minder vasthouden aan
juridische concepten als individuele rechtvaardigheid en volledige schadevergoeding.Naar een slagvaardiger rechtsplegingHoewel de druk op de rechterlijke macht, zoals ik reeds heb uiteengezet
in het Tussenbericht, afhankelijk is van meerdere autonome factoren, mag worden
verwacht dat bovengenoemde beleidsinitiatieven op termijn kunnen leiden tot
een afname van het beroep op de rechter en daarmee bijdragen aan een reductie
van de werkbelasting van de rechterlijke macht. In aansluiting op mijn toezegging
in de Memorie van Toelichting op de Justitiebegroting te komen tot een plan
van aanpak voor het terugdringen van de overbelasting van de rechtspraak,
kunt u in het voorjaar van 2004 een nota tegemoet zien waarin maatregelen
worden beschreven die de slagvaardigheid van de rechtspleging versterken.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerMEDIATION EN HET RECHTSBESTEL1. AchtergrondMet de Beleidsbrief ADR 2000–2002 is door mijn voorgangers het beleidskader
geschetst voor de bevordering van alternatieve vormen van geschilafdoening.
In de Beleidsbrief zijn vier doelstellingen voor de bevordering van ADR (alternatieve
geschilbeslechting) op de langere termijn geformuleerd. Deze waren deels algemeen
van aard en deels specifiek van toepassing op een meer gestructureerde introductie
van mediation in de rechtspraktijk:– dejuridisering van conflicten,– het op de kwalitatief beste resp. meest effectieve wijze afdoen
van conflicten,– het tegemoetkomen aan de maatschappelijke behoefte aan een meer
pluriforme toegang tot het recht,– vermindering van de druk op de rechtspraak.Kern van de beleidsvoornemens vormde de opzet van projecten met doorverwijzing
naar mediation in de justitiële infrastructuur (gerechten en bureaus
rechtshulp).In deze notitie wil ik mede aan de hand van de uitkomsten van deze projecten
(en de andere in de Beleidsbrief ADR aangekondigde onderzoeken) uiteenzetten
welke rol ik voor mediation weggelegd zie in het rechtsbestel en welke concrete
beleidsinitiatieven/acties ik daaraan wil verbinden in de nabije toekomst.2. BeleidsdoelZoals ik ook al heb aangegeven in het Tussenbericht ADR/mediation van
20 juni 2003 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 26 352,
nr. 66), acht ik het van belang dat zoveel mogelijk wordt voorkomen dat conflicten
escaleren en (onnodig) juridiseren. In dat kader streef ik ernaar de mogelijkheden
om conflicten langs buitengerechtelijke weg op te lossen te bevorderen.Hoe wezenlijk de toegang tot de rechter ook voor de beslechting van conflicten
is, niet in alle situaties biedt de overheidsrechtspraak voor burgers die
in een conflictsituatie verkeren de meest geëigende of meest doelmatige
voorziening. Naar gelang de aard van de conflictsituatie varieert ook de aard
van de meest bevredigende of doelmatige voorziening.Het beleid is er daarom op gericht om in die gevallen waarin andere vormen
van conflictoplossing passend kunnen zijn te bevorderen dat zoveel mogelijk
van die andere vormen gebruik wordt gemaakt.Bevredigende en doelmatige oplossing van conflicten leidt tot tal van
positieve maatschappelijke effecten en een daaraan gekoppelde afname van maatschappelijke
kosten. Bij dit laatste doel ik niet alleen op de publieke en private kosten
van het beslechten van geschillen maar bijvoorbeeld ook op de kosten van aan
conflicten gerelateerd ziekteverzuim en de kosten die het gevolg zijn van
een belemmerde samenwerking tussen betrokkenen in het maatschappelijke verkeer.Tegelijkertijd wordt voorkomen dat de rechter onnodig wordt belast met
zaken die ook en in sommige gevallen zelfs beter langs andere weg kunnen worden
opgelost. Langdurige en kostbare procedures kunnen daardoor worden vermeden
en de rechter kan zich concentreren op de zaken waarvoor rechterlijke interventie
daadwerkelijk aangewezen is.Er bestaan geen algemene normen om te kunnen beoordelen wat de beste oplossingsmethode
voor een bepaald conflict is en het is ook zeker niet mijn intentie om de
toegang tot de rechtspraak te beperken. Uiteindelijk moeten partijen zelf,
in samenspraak met andere betrokkenen zoals bijvoorbeeld een ingeroepen
advocaat, die keuze maken in een concrete conflictsituatie. Het gaat mij erom
dat in die concrete conflictsituatie een meer bewuste afweging wordt gemaakt.
Daarbij moet uiteindelijk altijd de weg naar de rechter open blijven staan.Mediation is in het licht van het voorgaande één van de
instrumenten die kunnen bijdragen aan een systeem van doelmatige conflictoplossing.3. Het instrument nader toegelichtMediation is een vorm van conflictoplossing waarbij een onafhankelijke
neutrale derde, de mediator, partijen begeleidt om vanuit hun werkelijke belangen
tot een gezamenlijk gedragen en een voor ieder van hen optimale oplossing
van hun onderlinge conflict te komen. De mediator gaat daarbij methodisch
te werk op basis van een met partijen gesloten mediationovereenkomst.De kracht van mediation is gelegen in het feit dat partijen de oplossing
van hun conflict in eigen hand houden. Daarmee verschilt mediation van andere
vormen van geschilafdoening, waaronder niet alleen de rechtspraak maar ook
de buitengerechtelijke instrumenten arbitrage en bindend advies, waarbij uiteindelijk
een derde een beslissing treft in het conflict.Mediation doet bij uitstek recht aan de door het kabinet bepleite eigen
verantwoordelijkheid van burgers en instellingen, ook voor het oplossen van
hun conflicten.Bijkomend voordeel is dat de acceptatiegraad van een zelf gekozen oplossing
veelal groter is. Afspraken worden vaker daadwerkelijk nagekomen, waardoor
executiegeschillen en vervolgprocedures kunnen worden vermeden. In geval van
een geslaagde mediation kunnen partijen over het algemeen een snellere, duurzamere
en ook goedkopere oplossing voor hun conflict krijgen dan wanneer zij een
volledige gerechtelijke procedure inclusief de kosten van rechtsbijstand moeten
doorlopen en financieren.Zelfs in geval van een mislukte mediation kan deze weg toch effectief
zijn omdat vaak al veel ruis in het conflict is weggenomen waardoor een uitgekristalliseerd
geschilpunt of rechtsvraag overblijft waarop slagvaardige rechtspraak kan
volgen.Niet alle conflicten lenen zich evengoed voor mediation. Naar zijn aard
wordt bij mediation het eerst gedacht aan conflicten waarbij partijen de beschikking
hebben over de in het geding zijnde belangen. Dat is doorgaans het geval in
conflicten tussen privaatrechtelijke partijen. Of een zaak geschikt is voor
mediation hangt vooral af van partijkenmerken en niet zozeer zaakskenmerken.
Met name de mate waarin partijen onderhandelingsbereid zijn is bepalend. Uitzonderingen
daargelaten – bijvoorbeeld indien sprake is van dreigende insolventie
van de wederpartij – is mediation minder doelmatig bij bijvoorbeeld
eenvoudige incassozaken.Bij bestuursrechtelijke conflicten – waarin ook belangen van anderen
en openbare belangen in het geding zijn – rijst de vraag in hoeverre
de overheid onderhandelingsruimte heeft om deel te nemen aan mediation. Vanuit
juridisch oogpunt valt er niets te onderhandelen waar het recht dwingend,
van openbare orde of beide is en het recht ook helder antwoord geeft op de
in het geding zijnde rechtsvragen. Echter, het resultaat van een mediation
is lang niet altijd een compromis waarin beide partijen een beetje gelijk
krijgen in hun juridische standpunt. Tijdens de mediation kunnen op basis
van erkenning van over en weer spelende belangen creatieve oplossingsrichtingen
in beeld komen. Veel vaker komt het voor dat partijen geen rechterlijke uitspraak
over de toepassing van de dwingendrechtelijke bepaling meer nodig hebben,
omdat ieder in de overeenkomst toch voldoende krijgt van waar het hem in wezen om te doen was1.Het is van belang de verschillende toepassingsmogelijkheden van mediation
naar gelang de aard van het conflict te onderkennen en te realiseren dat mediation
maatwerk is.Resultaten WODC evaluatie-onderzoek «Ruimte voor
mediation» en onderzoek naar de praktijk van mediation in de justitiële
infrastructuur in ons omringende landen (Jagtenberg & De Roo, Erasmusuniversiteit)Uit het evaluatie-onderzoek naar de projecten met doorverwijzing naar
mediation bij vijf rechtbanken plus een hof en drie bureaus rechtshulp volgt
het algemene beeld dat mediation een positief effect heeft op partijen die
daarvoor kiezen. Mediation draagt bij aan het voorkomen van escalatie van
conflicten. De bij de onderzochte instanties werkzame functionarissen zijn
bereid en in staat partijen naar mediation door te verwijzen. Partijen blijken
in veel gevallen bereid op dit aanbod in te gaan en zijn tevreden over het
mediationproces en over de mediator. Ook na verloop van een periode van ten
minste drie maanden zijn partijen nog steeds tevreden. 81% van de partijen
die zijn verwezen door de rechterlijke macht (ZM), 85% van de partijen die
zijn verwezen door de bureaus rechtshulp en 81% van de betrokken raadslieden
zouden in de toekomst weer voor mediation kiezen. Opvallend is ook dat tenminste
80% van de partijen, die door de rechter zijn verwezen en die er na drie maanden
niet onderling zijn uitgekomen, heeft aangegeven bij een soortgelijk conflict
toch weer voor mediation te zullen kiezen en een nog grotere meerderheid zou
het anderen aanraden.De uitkomsten van de projecten tonen aan dat mediation in civielen bestuursrechtelijke
zaken in veel gevallen tot oplossing van het conflict kan leiden.Het totale aantal mediations bij de twee projecten bedraagt 973 (rechterlijke
macht) resp. 171 (rechtsbijstand). Bij de rechterlijke macht is in 61% van
de mediations overeenstemming bereikt, het project bij de gefinancierde rechtsbijstand
kwam – mede gezien de strengere selectie bij de doorverwijzing –
uit op 78%. De zaken bij dit laatste project zijn snel afgerond: een mediation
duurde gemiddeld 2,6 uur en had een doorlooptijd van zeven dagen. Bij de rechterlijke
macht namen de mediations meer tijd in beslag: gemiddeld zaten partijen 6,3
uur met elkaar aan tafel. De doorlooptijd bedroeg drie maanden. Dit laatste
heeft te maken met het feit dat de zaken die zijn doorverwezen vanuit de rechterlijke
macht over het algemeen complexer waren.Zowel uit het evaluatie-onderzoek alsook uit het onderzoek naar de praktijk
van mediation in de ons omringende landen volgt dat er geen harde criteria
bestaan voor succesvolle doorverwijzing. Een succesvolle doorverwijzing bestaat
uit drie onderdelen: de selectie door de aanbieder, adequate voorlichting
over en aanbod van mediation en ten slotte de aanvaarding door partijen. Doorverwijzers
bieden mediation vooral aan als zij vinden dat de juridische beslissing het
werkelijke conflict niet kan oplossen en dat de partijen daarom meer baat
zouden hebben bij een herstel van de onderlinge communicatie en een oplossing
op basis van wederzijdse belangen. Dit is met name het geval als sprake is
van een «duurzame relatie» (zoals bijvoorbeeld in familiezaken)
en/of als het conflict voornamelijk een «verstoorde communicatie»
betreft. In die gevallen is mediation vaak de meest geëigende en doelmatige
voorziening. Hiermee is nog niet gegeven dat dit aanbod in het specifieke
geval tot een succesvolle mediation zal leiden. Daarvoor is nodig dat partijen
gemotiveerd zijn of worden hun conflict alsnog zelf op te lossen en dat zij
daarvoor ook onderhandelingsruimte hebben. De meest succesvoorspellende motivatie
van de partijen is gebleken te zijn dat zij de conflictoplossing
in eigen hand willen houden en daarbij snel resultaat willen bereiken.Door effectieve voorlichting en gerichte vraagstelling kunnen doorverwijzers
de (latente) aanwezigheid van onderhandelingsbereidheid achterhalen. Ook kunnen
partijen aan de hand van gerichte vragen in een zelftest bepalen of mediation
een reële optie is.4. Maatregelen om de toepassing van mediation verder te
bevorderenIn de praktijk blijkt dat burgers nog onvoldoende op de hoogte zijn van
de mogelijkheden van mediation (en andere conflictoplossingsmethoden) waardoor
conflicten vaak onnodig uitmonden in een gerechtelijke procedure.Niet alleen de onbekendheid met mediation maar ook het feit dat men onvoldoende
besef heeft van de betekenis van mediation voor de eigen (conflict)situatie
leidt ertoe dat het instrument nog onvoldoende wordt benut. Tegelijkertijd
hebben burgers soms ook een verkeerde verwachting van wat een juridische oplossing/rechterlijke
uitspraak kan bieden.Om te bevorderen dat partijen een bewuste afweging (kunnen) maken bij
het oplossen van hun conflicten en in daarvoor aangewezen gevallen kiezen
voor mediation wil ik een aantal maatregelen treffen. Ik kies er daarbij voor
de komende jaren met name in te zetten op positieve prikkels. Gelet op de
relatieve onbekendheid met het instrument en het feit dat nog geen brede praktische
ervaring met het instrument is opgedaan, ben ik van mening dat een dergelijke
inzet in deze fase meer succes zal opleveren dan het opwerpen van drempels
om de toegang tot de rechter te verzwaren of het achteraf «bestraffen»
van partijen die geen poging tot mediation hebben ondernomen. Daarbij moet
tevens in overweging worden genomen dat het succes van mediation gebaseerd
is op de vrijwillige deelname van partijen. Niettemin kan ik mij voorstellen
dat op termijn op bepaalde terreinen nadere voorwaarden worden verbonden aan
de toegang tot de rechter. Ook mediation zou daarbij een rol kunnen vervullen.
Daarbij denk ik – zoals ook in het Tussenbericht is aangegeven –
niet aan een generieke verplichting tot mediation.4.1 InformatievoorzieningIn de eerste plaats is een adequate informatievoorziening met betrekking
tot de (voor- en nadelen van de) verschillende mogelijkheden om een conflict
op bevredigende en doelmatige wijze op te lossen van groot belang («gelijk
speelveld creëren»).Ik wil daartoe allereerst met gebruikmaking van diverse algemene informatiekanalen
burgers en instellingen in algemene zin informeren over de (on)mogelijkheden
van mediation.Naast algemene informatieverstrekking door Justitie acht ik het van belang
dat diverse beroepsgroepen en instanties die met conflictpartijen in aanraking
kunnen komen, partijen van informatie voorzien over de (on)mogelijkheden van
het instrument. Daarbij valt te denken aan sociaal raadslieden, maatschappelijk
werk, huisartsen, psychologen, maar ook aan Kamers van Koophandel, MKB Nederland
e.d.Ik wil deze beroepsgroepen/instanties betrekken bij de verdere uitbreiding
van de informatievoorziening met betrekking tot mediation.Uiteraard is ook een belangrijke rol weggelegd voor de beroepsgroep van
mediators zelf. Bovendien is er het Nederlands Mediation Instituut dat het
uitdrukkelijk tot zijn taken rekent de ontwikkeling van mediation in Nederland
te stimuleren door onder meer de bekendheid ervan te vergroten.In het geval dat een concreet conflict aan de orde is, wendt een groot
deel van de partijen zich in eerste instantie rechtstreeks tot verschillende
juridische beroepsgroepen voor juridische bijstand (advocaten, juridische
adviseurs, rechtsbijstandverzekeraars, vakbondsjuristen). In veel gevallen
spelen deze potentiële doorverwijzers dan ook een cruciale rol in de
keuzen die partijen maken bij de oplossing van hun conflict.Dat vergt een gerichte benadering van deze beroepsgroepen die betrokken
(kunnen) zijn bij (het voorkomen, beheersen dan wel oplossen van) conflicten
tussen partijen. Daarom wil ik de komende periode in overleg treden met de
vertegenwoordigers van onder meer de Nederlandse Orde van Advocaten en de
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, maar ook met rechtsbijstandverzekeraars
om te bezien op welke wijze zij in de toekomst zouden kunnen bijdragen aan
een bewustere afweging met betrekking tot de wijze van conflictafdoening en
om ook bij hen verder draagvlak te creëren voor voorlichting en advisering
omtrent mediation.4.2 Informatievoorziening en doorverwijzing naar mediation
bij Juridisch LoketBinnen de justitiële infrastructuur is voor voorlichting en advisering
met betrekking tot de afdoening van conflicten bij uitstek een rol weggelegd
voor het (nieuw in te richten) Juridisch Loket1.Dat krijgt immers tot taak cliënten binnen de doelgroep van informatie
te voorzien, (kortdurend) te adviseren en door te verwijzen met betrekking
tot de meest adequate oplossing voor het aangedragen probleem. Op deze wijze
kunnen cliënten in een vroegtijdig stadium worden geïnformeerd over
de mogelijkheden om hun conflict met behulp van mediation op te lossen. Het
betreft in principe alle rechtsterreinen met uitzondering van het strafrecht.De doorverwijzingsvoorziening naar mediation in het loket houdt in dat
bij conflicten die daartoe geschikt worden bevonden een mediationvoorstel
wordt gedaan. Dat betekent dat concrete zaken worden geselecteerd en dat na
adequate voorlichting over de mogelijkheden van mediation en de motieven die
bij dat specifieke geschil zouden pleiten voor mediation, een voorstel tot
mediation wordt gedaan.Omdat bij het Juridisch Loket zich in het overgrote deel van de gevallen
slechts één partij meldt, dient extra aandacht besteed te worden
aan het benaderen en motiveren van de wederpartij.De ervaringen uit de projecten met doorverwijzing naar mediation bij de
bureaus rechtshulp hebben duidelijk gemaakt, dat het niet raadzaam lijkt de
cliënt zelf de wederpartij te laten benaderen met het verzoek een mediation
te overwegen. De relatie tussen conflicterende partijen is vaak zodanig verstoord
is dat dit (overleg over) de keuze voor mediation in de weg zal staan. Daarnaast
is in conflicten waarbij minder draagkrachtigen partij zijn de wederpartij
in veel gevallen een grote (institutionele) speler. Machtsongelijkheid tussen
partijen zou dan de totstandkoming van een mediation in de weg kunnen staan.
In de opzet van de loketorganisatie wordt er daarom in voorzien dat in geval
van mediation de loketmedewerker tevens de wederpartij benadert.Uiteraard zal in de opleiding van de loketmedewerkers aandacht worden
besteed aan deze specifieke taak. Deskundigen uit de projecten wijzen er op
dat de vaardigheden die vereist zijn voor het tot stand brengen van een doorverwijzing
dermate specifiek zijn dat deze niet direct van iedere loketmedewerker mogen
worden verwacht. Daarom zal in de implementatiefase op lokaal of regionaal
niveau in ieder geval één in mediation gespecialiseerde functionaris
aanwezig moeten zijn. Deze functionaris zal tevens vraagbaak/aanspreekpunt
zijn voor de overige loketmedewerkers met betrekking tot mediation
en de specifieke vaardigheden voor doorverwijzing.Na verloop van tijd zullen per loket meerdere loketmedewerkers –
als regulier onderdeel van hun takenpakket – over deze capaciteiten
moeten beschikken en daardoor in staat zijn de doorverwijzing van partijen
naar de mediator zelf tot stand te brengen.Om de doorverwijzingsvoorziening bij alle juridische loketten in te voeren
en te ontwikkelen is een landelijke coördinatie van belang. De kennis
die in de projecten en bij het landelijk projectbureau is opgedaan zal binnen
het landelijk loket gebruikt worden ten behoeve van de implementatie van een
doorverwijzingsvoorziening naar mediation in juridische loketten. Daarom zal
een coördinator worden aangesteld die zich specifiek zal bezighouden
met de inbedding van mediation in het juridisch loket. Ik acht het van belang
dat met behulp van een adequaat monitoringsysteem de resultaten (ontwikkeling
zaaksvolume, slagingspercentages, proceduretoevoegingen, kosten) nauwlettend
worden gevolgd en zonodig wordt bijgestuurd.De invoering van de doorverwijzingsvoorziening naar mediation in de juridische
loketten zal gelijk opgaan met de uitrol van de loketten. De start van het
eerste loket is voorzien voor dit voorjaar1.
Het streven is erop gericht om de uitrol van de loketten medio 2005 te voltooien.4.3 Doorverwijzing naar mediation vanuit de gerechtenOok wanneer een gerechtelijke procedure is gestart, kan het zinvol zijn
dat partijen (alsnog) wordt gewezen op de mogelijkheid van mediation in hun
concrete zaak. Mediation kan ook pas in een later stadium een geschikt instrument
blijken te zijn om het conflict op te lossen. Sommige conflicten hebben een
zekere «rijping» nodig. Vaak zijn partijen om hen moverende redenen
in een eerder stadium nog niet toe aan mediation; men is gekwetst, men vreest
dat eigen initiatief tot mediation overkomt als een zwaktebod dan wel men
is van mening dat men in zijn juridisch gelijk staat. Een indicatie van de
rechter kan voor die gevallen een goede aanvulling vormen. Het gezag van de
rechter kan er bovendien toe bijdragen dat partijen die indicatie serieus
nemen.De projecten met doorverwijzing naar mediation bij de gerechten hebben
aangetoond dat de rechterlijke macht bereid en in staat is zaken op adequate
wijze door te verwijzen naar mediation en dat partijen en hun raadslieden
ook tijdens de gerechtelijke procedure bereid zijn voor mediation te kiezen.Hoewel het beleid er in principe op gericht is om mediation in een zo
vroeg mogelijk stadium in te zetten, wil ik dan ook bevorderen dat de gerechten
(rechtbank inclusief kantonsector, gerechtshoven) in de toekomst in civiel-
en bestuursrechtelijke zaken de mogelijkheid van mediation in daarvoor geïndiceerde
gevallen onder de aandacht van partijen brengen. Een goede informatievoorziening
en advisering omtrent mediation bij de gerechten zal ertoe bijdragen dat de
bekendheid met en het vertrouwen in het instrument verder zal toenemen, zodat
op de langere termijn partijen en hun adviseurs steeds vaker al in een eerdere
fase zelf gebruik zullen maken van dit instrument.Mediation en rechtspraak blijven uiteraard twee verschillende disciplines.
De mediation zelf wordt uitgevoerd door gekwalificeerde mediators en is geen
taak van de gerechten. Wel kunnen de gerechten na bestudering van een voorgelegde
zaak tot de conclusie komen dat het probleem bij uitstek geschikt is voor
mediation en partijen op de mogelijkheid van mediation wijzen. Om in die gevallen
de totstandkoming van succesvolle mediations te bevorderen acht ik het zeker
in dit stadium van de ontwikkelingen van belang dat bij de gerechten een op
verwijzing naar mediation gerichte voorziening wordt ingericht2. Daarom zal bij ieder gerecht een aanspreekpunt aanwezig
moeten zijn voor informatie en deskundige uitleg over mediation en de (kwaliteit
van de) beschikbare mediators en zal ondersteuning van partijen moeten plaatsvinden
bij de keuze voor de mediator. Daarnaast zullen voor rechters en gerechtssecretarissen«doorverwijzingscursussen»
moeten worden georganiseerd.De wijze waarop de gerechten de voorziening met betrekking tot mediation
precies organiseren zal op lokaal- of ressortsniveau worden overgelaten aan
de gerechten zelf. Hierdoor kunnen best practices worden ontwikkeld die voor
de structurele situatie verder bepalend kunnen zijn. Een goede monitoring
(het volgen van resultaten, zaaksvolume en kostenontwikkelingen) is daarbij
van groot belang.Om deze voorziening bij alle gerechten op een gestroomlijnde wijze te
laten indalen acht ik landelijke aansturing en coördinatie van groot
belang.De rechterlijke macht verwacht twee jaar nodig te hebben om bovengenoemde
voorziening bij alle gerechten te installeren. Uitgaande van een start per
1 januari 2005 kan de landelijke uitrol per 1 januari 2007 zijn
voltooid.De periode die nodig is voor de werkelijke implementatie en consolidatie
zal meer tijd vergen. Ik wil dan ook het ten behoeve van de projecten opgezette
landelijk projectbureau met een landelijke projectleider en staf vooralsnog
voor vijf jaar in tact laten. De kennis die in de projecten is opgedaan kan
op deze wijze optimaal ten goede komen aan de gerechten waar de implementatie
nog moet plaatsvinden. In de loop van die vijf jaar kunnen de activiteiten
van het projectbureau worden afgebouwd.De rechterlijke macht heeft de bereidheid uitgesproken mee te willen werken
aan de bevordering van mediation in de daarvoor aangewezen gevallen. Ik wil
dan ook in overleg met de Raad voor de rechtspraak afspraken maken over de
na te streven doelen en de wijze van verantwoording.Rechter als mediatorMediation is geen taak van de rechterlijke macht. In de toekomst zal het
daarom – anders dan in de projectfase – niet langer zijn toegestaan
dat rechters in werktijd als mediator optreden1.
Ik acht het niet bezwaarlijk dat rechters in hun eigen tijd als mediator werkzaam
zijn mits het geen zaken betreft die doorverwezen zijn door het gerecht waar
de rechters werkzaam zijn. Hierbij zullen dezelfde kwaliteitseisen en zorgvuldigheidseisen
gelden bij de keuze voor de mediator als voor andere mediators.Uitoefening van het beroep van mediator beschouw ik in dit kader als een
nevenfunctie.4.4 Tijdelijke stimuleringsbijdrage na verwijzing door
de rechterUitgangspunt is dat partijen zelf de kosten van de mediation voor hun
rekening moeten nemen. Uitzondering daarop vormt de tegemoetkoming in de kosten
van de mediation voor de minder draagkrachtige, zoals aangekondigd in het
Tussenbericht (zie hierna onder 4.5).Daarnaast wil ik om partijen te stimuleren het voorstel van de rechter
tot mediation te volgen gedurende een aanloopperiode voor elke mediation een
(in omvang beperkte) financiële tegemoetkoming beschikbaar te stellen.
Ik denk daarbij aan een vast bedrag per mediation dat rechtstreeks aan de
mediator wordt overgemaakt, ongeacht de draagkracht van partijen.Het is in dit stadium van de ontwikkelingen de vraag of partijen zonder
zodanige tegemoetkoming een voorstel tot mediation door de rechter zullen
volgen. Zij hebben immers reeds de keuze gemaakt voor een gerechtelijke
procedure, griffiegeld betaald en kosten gemaakt voor de bijstand van een
advocaat. Dit gevoegd bij de onbekendheid van mediation maakt dat waarschijnlijk
weinig partijen voor mediation zullen kiezen. Ik stel de hoogte van deze financiële
bijdrage vooralsnog op een forfaitair bedrag van € 200,– gebaseerd
op het in de gefinancierde rechtsbijstand gehanteerde uurtarief (€ 95,–).Daarmee beoog ik de kosten te dekken van de aanvangsfase van de mediation
waardoor de totale kosten voor de deelnemende partijen beneden een acceptabele
grens blijven en er geen onnodige drempel voor deelname wordt opgeworpen en
partijen worden gestimuleerd tot hun – veelal eerste – kennismaking
met mediation.Met een dergelijke bijdrage wordt naar mijn mening geen aanzuigende werking
gecreëerd ten opzichte van mediations die in een eerder stadium zouden
kunnen plaatsvinden.Ik wil via goede monitoring de effecten van deze maatregel van jaar tot
jaar bezien en aan de hand daarvan bepalen of aanpassing noodzakelijk is (bijvoorbeeld
voor wat betreft de hoogte van het bedrag) dan wel of de maatregel zou kunnen
vervallen.De uitvoering van deze tijdelijke stimuleringsmaatregel wil ik in handen
leggen van (één van) de Raden voor rechtsbijstand.Na acceptatie van het mediationvoorstel wordt dit in het gerechtelijk
registratiesysteem vermeld. Na afloop van de mediation en na ontvangst van
de monitoringformulieren verzendt het gerecht een brief aan de Raad voor rechtsbijstand
waarin is vermeld dat de mediation heeft plaatsgevonden.Het voorgaande vereist aparte wettelijke grondslag. Dit vereiste is voorgeschreven
in artikel 4:21 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). In het onderhavige
geval is het mogelijk om gedurende een jaar, voorafgaande aan de totstandkoming
van een dergelijke wettelijke grondslag, subsidie te verlenen. Gezocht zal
worden naar een basis in een bestaande wet, waarbij de Wet op de Justitiesubsidies
de meest aangewezen plaats lijkt, aangezien deze wet ook voor vergelijkbare
subsidiestromen als slachtofferhulp en schuldsanering een wettelijke basis
biedt.4.5 Tegemoetkoming minder draagkrachtige in de kosten
van mediation («mediationtoevoeging»)Om te voorkomen dat uit financiële overwegingen van (de keuze voor)
mediation wordt afgezien, wil ik voor minder draagkrachtigen1, zoals reeds aangekondigd in het Tussenbericht ADR/mediation, een
tegemoetkoming in de kosten van de mediation regelen. Hierbij wil ik zoveel
mogelijk aansluiten bij het systeem van de huidige Wet op de Rechtsbijstand
(WRb). Zo zullen het draagkrachtcriterium, de eigen bijdrage en het bereik
geheel volgens de WRb-systematiek worden vastgesteld.Het is echter mijn voornemen de eigen bijdrage vast te stellen op de helft
van de hoogte van de eigen bijdrage voor een gerechtelijke procedure, rekening
houdend met het feit dat partijen gezamenlijk gebruik maken van de diensten
van één mediator en niet zoals in de reguliere procedure ieder
(een bijdrage in) de kosten van een eigen advocaat heeft te dragen.Ook voor wat betreft de vergoeding van de mediator wordt een parallel
getrokken met de huidige WRb-systematiek, zijnde een forfaitair systeem gebaseerd
op een aantal punten maal een uurtarief. Hierbij wordt onderscheid gemaakt
tussen een kort- en een langlopend forfait.Dit impliceert dat de mediator die beschikbaar is voor verwijzingen vanuit
het juridisch loket, bereid moet zijn om voor het daarvoor geldende uurtarief
te werken. Dit uurtarief wil ik gelijkstellen aan het uurtarief van de sociale
advocatuur. In het geval dat slechts één van beide partijen
draagkrachtig is, betaalt de minderdraagkrachtige naar analogie van het bovenstaande en betaalt de draagkrachtige partij de andere helft van
de vergoeding van de mediator.Het voorgaande vergt een wettelijke basis. Ik wil daartoe in de WRb een
aparte voorziening treffen voor een mediationtoevoeging. In het kader van
het wetgevingstraject zal ik een en ander nader uitwerken. Zoals ik al heb
aangekondigd in het Tussenbericht is uitgangspunt dat een mislukte mediation
op individueel niveau niet ten koste mag gaan van het recht op rechtsbijstand.
Dat laat onverlet dat ik in de uitwerking specifieke aandacht wil schenken
aan de mogelijke cumulatie(effecten) van de mediationtoevoeging en de toevoeging
in het kader van de rechtsbijstand. Ik wil ervoor waken dat de regeling er
in de praktijk toe leidt dat in hoge mate dubbel gebruik wordt gemaakt van
de betreffende voorzieningen. Een goede monitoring is daarvoor een belangrijke
vereiste. Ik streef ernaar in de tweede helft van 2004 een wetsvoorstel bij
de Tweede Kamer in te dienen. De Raden voor Rechtsbijstand zijn verantwoordelijk
voor de uitvoering.4.6 Borging kwaliteit mediatorsVoor een succesvolle bevordering van het gebruik van mediation is het
van belang dat burgers erop kunnen vertrouwen dat de mediator voldoet aan
objectiveerbare kwaliteitscriteria. Wanneer de kwaliteit van mediators onvoldoende
geborgd is bestaat het risico dat het gewenste vertrouwen in het instrument
niet bereikt wordt. Dit wordt in deze fase nog eens versterkt door de relatieve
onbekendheid van mediation. Daarnaast zullen rechters en loketmedewerkers
de mogelijkheid van mediation niet aan de orde stellen wanneer zij onvoldoende
vertrouwen hebben in de kwaliteit van de beschikbare mediators.Zoals ik ook al in eerdere brieven aan uw Kamer heb aangegeven acht ik
kwaliteitsborging primair een taak van de beroepsgroep zelf, in samenspraak
met de marktpartijen (gebruikers).Een goede kwaliteitsborging door de sector bevat ten minste de volgende
voorzieningen:– objectieve en transparante eisen met betrekking tot de vakbekwaamheid
van een mediator en ten bewijze daarvan een systeem van certificatie en accreditatie;– een landelijke openbaar kwaliteitsregister van mediators;– een systeem voor permanente educatie en intervisie– beroepsregels voor mediators, een klachtenregeling en onafhankelijk
tuchtrecht;– terugkoppelmechanisme (monitoring)Voorwaarde voor zelfregulering is dat de betrokken sector voldoende organisatiegraad,
structuur en draagkracht heeft om de zelfregulering vorm en inhoud te geven.
Een goede basis is vooralsnog gelegd door het eisenpakket zoals thans in opdracht
van het Nederlands Mediation Instituut wordt ontwikkeld ten behoeve van het
certificaat mediator. Daarnaast kent Nederland op het gebied van mediation
een groeiend aantal beroepsorganisaties (belangenverenigingen, providers en
matchmakers) met eigen kwaliteitsvoorzieningen. In de komende tijd zal moeten
worden bezien of deze structuur afdoende is dan wel dat de branche nog stimulansen
behoeft tot meer ordening. Zonodig kan Justitie in dat kader een brugfunctie
vervullen.Aangezien het beroep nog sterk in ontwikkeling is en het hierboven genoemde
Certificaat Mediator vanwege een soepele overgangsregeling op dit moment nog
onvoldoende zekerheid biedt wil ik in overleg met de gerechten, de loketorganisatie
en de beroepsgroep bereiken dat vooralsnog additionele criteria worden gesteld
aan mediators naar wie wordt doorverwezen door de gerechten en
juridisch loket. Ik denk daarbij aan extra-ervaring, juridische basiskennis,
bereidheid mee te werken aan monitoring en directe beschikbaarheid.Op die manier krijgt de beroepsgroep de tijd om verdere uitwerking te
geven aan een adequaat systeem van integrale kwaliteitsborging. Wat het terugkoppelingsmechanisme
betreft zullen zowel de gerechten als de loketorganisatie de werkzaamheden
van de mediators blijven monitoren.4.7 Geheimhoudingsplicht/verschoningsrechtVanuit de praktijk wordt van tijd tot aangedrongen op wettelijke regeling
van de geheimhoudingsplicht voor mediators. Op basis hiervan kan de mediator
zich verschonen van de verplichting om getuigenis af te leggen omtrent hetgeen
hem in die hoedanigheid is toevertrouwd. Uiteindelijk is het aan de rechter
om het verschoningsrecht van de mediator al dan niet te erkennen.Ook tijdens de behandeling van de Justitiebegroting 2003 is dit punt door
uw Kamer aan de orde gesteld.Zoals ik destijds in reactie daarop heb aangegeven (onder meer in mijn
brief van 4 december 2002, Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003,
28 600 VI, 105) wil ik er in zijn algemeenheid voor waken dat het instrument
mediation en het beroep van mediator aan zware regulering ten prooi vallen.
De kracht van mediation is nu juist gelegen in het feit dat het zich los van
wettelijke regels kan aanpassen aan behoeften en omstandigheden. Regeling
van de wettelijke geheimhoudingsplicht voor mediators draagt het risico in
zich als katalysator voor verdere regulering rondom mediation te gaan werken.Ik ben bovendien van mening dat vooralsnog de noodzaak niet is aangetoond
om tot wettelijke regeling van de geheimhoudingsplicht van de mediator over
te gaan. Voor wat betreft de principiële argumentatie die daaraan ten
grondslag ligt wil ik nog eens nadrukkelijk verwijzen naar de brief d.d. 20 maart
2002 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 26 352, nr. 60) van
de toenmalige staatssecretaris van Justitie, mevrouw Kalsbeek.In de praktijk blijken tot dusverre geen problemen te ontstaan door het
ontbreken van een wettelijke geheimhoudingsplicht. Zo zijn er geen gevallen
bekend waarin een mediator voor de rechter als getuige is opgeroepen en/of
zaken waarin met succes een beroep gedaan is op informatie uit een mediation.
De Nederlandse rechter pleegt bovendien een beroep op de vertrouwelijkheid
van mediation te honoreren als er een reglement van toepassing is verklaard
waarin dit is geregeld en een mediationovereenkomst is ondertekend.Het onderzoek naar de praktijk van mediation in ons omringende landen
leert tenslotte dat de geheimhoudingsplicht van mediators vrijwel nergens
een wettelijke basis heeft gekregen- behalve in Frankrijk. In Noorwegen is
een wetsvoorstel in voorbereiding. Een echt verschoningsrecht voor mediators
bestaat nog in geen der onderzochte landen, veelal omdat het beroep van mediator
nog niet beschermd is1.5. Financiële consequenties van de genoemde maatregelenDe in paragraaf 4 vermelde maatregelen hebben de volgende financiële
consequenties voor de Justitiebegroting.Structureel(* € 1 000,–)4.3 Doorverwijzing naar mediation vanuit de
gerechten:0,0Er is sprake van enige extra structurele kosten voor de gerechten
(o.a. vast aanspreekpunt). Dit leidt niet tot meerkosten op de Justitiebegroting.
Dekking vindt plaats uit eigen middelen (in het licht van de veronderstelling
dat gemiddelde kostprijs voor civiele- en bestuurszaken voor de gerechten
zal dalen, omdat een deel van de zaken aanzienlijk minder bewerkelijk wordt).
In het vernieuwde bekostigingsstelsel voor de rechtspraak (i.h.k.v. baten-lasten
stelstel) geënt op tijdmetingsonderzoeken zal een inderdaad optredende
daling van de gemiddelde kostprijs in de bekostiging door het Ministerie van
Justitie worden meegenomen. Op termijn zal dit kunnen leiden tot een toename
van het aantal af te handelen zaken per gerecht c.q. verkorting van gemiddelde
doorloop tijden en wachtlijsten.   4.5 Mediationtoevoeging minder draagkrachtigen:0,0Onderbrenging van mediation bij het juridisch loket leidt in verband
met de toename van de gemiddelde behandeltijd tot een geringe toename van
de behandelkosten. Daarnaast zullen de kosten van de minderdraagkrachtige
worden vergoed. Vergoeding van beide componenten vindt plaats op basis van
het systeem Wet op de rechtsbijstand (Wrb). De extra lasten, geraamd op € 2,3
mln., vallen weg tegen te verwachten vermindering van uitgaven ten behoeve
van reguliere proceduretoevoegingen (indien de mediation succesvol wordt afgerond
behoeft geen proceduretoevoeging te worden afgegeven). Totaal structurele kosten0,0  Tijdelijk (2005) 4.1 Informatievoorziening:1,0Ten behoeve van het vergroten van de bekendheid van het fenomeen  «mediation» zijn extra kosten geraamd.   4.2 Doorverwijzing naar mediation door Juridisch
Loket:1,3 Kosten gespecialiseerde functionarissen/landelijk aansturing en
coördinatie en kosten specifieke mediationopleidingen voor zittende medewerkers.   4.3 Doorverwijzing naar mediation vanuit de
gerechten:1,5Tijdelijk kosten voor specifieke mediationopleidingen voor zittende
medewerkers en landelijk aansturing en coördinatie.   4.5 Tijdelijke stimuleringsbijdrage na verwijzing
door de rechter:1,0De kosten van deze maatregel zijn -uitgaande van een bedrag van  € 200,– geraamd op € 1,0 mln. in het
jaar 2005.   Monitoring:0,4Een goede monitor (het volgen van resultaten, zaaksvolume en kostenontwikkeling)
is ten behoeve van de inbedding van mediation bij de betreffende organisaties
van groot belang.   Totaal incidentele kosten 20055,2De tijdelijke kosten voor 2005 en verder worden gedekt uit bij het Ministerie
beschikbare middelen ten behoeve van de bekostiging van projecten en onderzoeken
ter stimulering hetzij versteviging van alternatieve vormen van geschillenbeslechting.
Er zal ook een beperkt budget worden gereserveerd voor initiatieven uit de
markt.6. Gevolgen voor de regelgevingDe vraag is of aanpassing van de regelgeving nodig is om mediation naast
rechtspraak vorm te geven op de wijze zoals beschreven in deze notitie. Het
antwoord op de vraag hangt af van de gevolgen die men wil toekennen aan een
mediationadvies van een gerechtssecretaris of rechter. Zolang dit advies volledig
vrijblijvend is, is aanpassing van de regelgeving niet nodig. Dit wordt anders
zodra de gerechtssecretaris of de rechter zijn bereidheid tot verdere afhandeling
van het geschil afhankelijk mag stellen van de reactie van partijen
op het mediationadvies. In dat geval is een specifieke wettelijke grondslag
vereist. Zoals aangegeven onder hoofdstuk 4 kies ik hier vooralsnog niet voor.Mogelijke aanpassingen in het procesrecht die zouden kunnen bijdragen
aan effectieve conflictoplossing en de toepassing van mediation bevorderen,
worden nadrukkelijk meegenomen in het lopende traject Fundamentele herbezinning
burgerlijk procesrecht. Voor het bestuursprocesrecht zal dit worden bezien
in een in voorbereiding zijnd wetsvoorstel tot verbetering en vereenvoudiging
van het bestuursprocesrecht.In dat kader zal tevens worden bezien of er in de huidige regelgeving
belemmeringen voor mediation voorkomen en zullen voorstellen worden gedaan
tot het opheffen daarvan.Ter realisatie van bovengenoemde maatregelen is op enkele onderdelen regelgeving
noodzakelijk:1. In de Wet op de rechtsbijstand zal ten behoeve van de minder draagkrachtige
een voorziening worden gecreëerd voor een mediationtoevoeging.;2. Ten behoeve van de uitvoering van de tijdelijke stimuleringsmaatregel
(in geval van mediation op advies van de gerechten) door de Raad voor Rechtsbijstand,
zal een regeling worden vastgesteld.7. Samenvatting en planningSamenvattend wil ik de volgende maatregelen treffen om het gebruik van
instrument mediation de komende jaren verder te bevorderen.– In de eerste helft van 2004 zal met communicatie- en marketingdeskundigen
overleg plaatsvinden opdat in de tweede helft van 2004 voorlichtingsplannen
kunnen worden opgesteld ten behoeve van de opzet van de algemene informatievoorziening
omtrent mediation. Deze voorlichtingsplannen zouden met ingang van 2005 moeten
worden geëffectueerd.– In de loop van 2004 zal in overleg met verschillende beroepsgroepen
die betrokken zijn bij de oplossing van conflicten specifiek aandacht worden
gevraagd voor hun mogelijke rol op het gebied van voorlichting en advisering
met betrekking tot effectieve conflictoplossing.– De inbedding van de informatievoorziening inzake mediation en
de doorverwijzing naar mediation bij het juridisch loket maakt onderdeel uit
van de implementatieplannen voor de loketten (als uitvloeisel van de stelselherziening
rechtsbijstand). De start van het eerste loket is voorzien voor het voorjaar
van 2004.– Voor wat betreft de wijziging van de Wet op de Rechtsbijstand
ten behoeve van een voorziening voor een mediationtoevoeging wordt ernaar
gestreefd in de tweede helft van 2004 een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer
in te dienen.– De inrichting van een doorverwijzingsvoorziening bij alle gerechten
zal naar verwachting een periode van twee jaar bestrijken. Nadat bespreking
van de voorstellen met de Tweede Kamer heeft plaatsgevonden, zal de gerechten
worden gevraagd daartoe implementatieplannen in te dienen. Het streven is
de inrichting met ingang van 1/1/2005 te laten starten zodat deze 1/1/2007
kan zijn afgerond.– Twee jaar na aanvang van de invoering van mediationvoorzieningen
bij de gerechten en juridische loketten zal aan de hand van de resultaten
van de monitor een tussentijdse evaluatie plaatsvinden en na vier jaar een
eindevaluatie.– Met de regeling van de tijdelijke stimuleringsmaatregel bij mediation
op advies van de rechter, zal in de loop van 2004 worden aangevangen.– In het voorjaar van 2004 zal met vertegenwoordigers van de beroepsgroep
van mediators, Raad voor de rechtspraak en Raden voor rechtsbijstand overleg
plaatsvinden over de vooralsnog te stellen extra eisen aan mediators waarnaar
zal worden doorverwezen door gerechten en juridisch loket.– Nadat bespreking van de voorstellen met de Tweede Kamer heeft
plaatsgevonden, zal ik in overleg treden met de Raad voor de rechtspraak over
de na te streven doelen en de wijze van verantwoording rondom de doorverwijzingsvoorziening
bij de gerechten.XNoot1Rapport van de Commissie Rechtsbescherming van de Vereniging voor bestuursrecht
(VAR) «Van toetsing naar geschilbeslechting», maart 2004.XNoot1Bij de provincie Overijssel heeft een project plaatsgevonden waarin de
mogelijkheden van mediation in de bezwaarfase zijn onderzocht. Daaruit is
niet alleen gebleken dat mediation kan bijdragen aan een effectievere oplossing
van conflicten tussen burger en bestuur, maar ook dat in veel gevallen zelfs
geen mediation hoeft plaats te vinden om het conflict uit de wereld te helpen
(één op de drie bezwaarschriften kon worden ingetrokken). Belangrijkste
resultaat was wellicht dat de introductie van mediation bij het bestuursorgaan
een omslag heeft teweeggebracht in het denken over hoe om te gaan met klachten,
bezwaarschriften. Het project heeft inmiddels op initiatief van de provincie
een vervolg gekregen.XNoot1Zie het onlangs verschenen rapport van de Commissie Rechtsbescherming
van de Vereniging voor bestuursrecht (VAR) over de toekomst van de rechtsbescherming
tegen de overheid, blz. 145.XNoot1Zie hierover onder meer mijn brieven inzake de stelselherziening rechtsbijstand
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 600 VI, nr. 142 en Tweede
Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200 VI, nr. 6).XNoot1Aangezien de implementatie van de loketten binnen afzienbare tijd een
aanvang neemt, zal geen aparte implementatie van mediationvoorzieningen bij
de huidige bureaus rechtshulp plaatsvinden.XNoot2De doorverwijzingsvoorziening houdt in dat in zaken die daartoe geschikt
worden bevonden een mediationaanbod wordt gedaan. Dat betekent dat concrete
zaken worden geselecteerd voor dat mediationaanbod en dat vervolgens aan partijen
de keus wordt voorgelegd na een adequate voorlichting over de mogelijkheden
van mediation en de motieven die in die specifieke zaak zouden pleiten voor
mediation. Dit aanbod kan schriftelijk of op de zitting worden gedaan. In
de praktijk blijken beide methoden goed te werken. In het rapport «Ruimte
voor mediation» wordt geadviseerd beide methoden in de komende tijd
verder te ontwikkelen.XNoot1Tijdens de projectfase was dit wel toegestaan, ter bevordering van het
draagvlak binnen de gerechten.XNoot1Dit geldt zowel voor minder draagkrachtigen die voorafgaand aan de gerechtelijke
procedure naar mediation worden verwezen als degenen die op advies van de
rechter voor mediation kiezen.XNoot1A. De Roo en R. Jagtenberg, De praktijk van mediation in ons omringende
landen. Rotterdam, Erasmus Universiteit, 2003. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29528-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl