Goedkeuring Verdrag inzake het alomvattend verbod op kernproeven (Trb. 1997, 62); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25728, nr. 5 h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

03-04-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25728-(R1602) nr. 5

26-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25728Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 728 (R1602)Goedkeuring van het op 10 september 1996 te New York tot stand gekomen
Verdrag inzake het alomvattend verbod op kernproeven (Trb. 1997, 62)nr. 51NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 maart 1998Met belangstelling is door de regering kennis genomen van het verslag
van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken. De in het verslag gestelde
vragen zullen zoveel mogelijk in de volgorde van het verslag worden beantwoord.
De regering constateert overigens met genoegen, dat de diverse fracties het
belang van het verdrag onderschrijven, en de Nederlandse inbreng in de onderhandelingen
terzake appreciëren.De leden van de fractie van de PvdA vragen welke nadere stappen, met name
in NPV-verband, mogelijk en wenselijk worden geacht om landen die het Kernstopverdrag
nog niet hebben ondertekend, te stimuleren om dat wel te doen. Ook de leden
van de CDA-fractie vragen naar de mogelijkheden die de regering ziet om India
alsnog bij dit verdrag te betrekken. De leden van de RPF-fractie vragen eveneens
naar de situatie met betrekking tot India.Het probleem is, zo antwoorden wij, dat twee van de 44 landen die het
onderhavige verdrag dienen te bekrachtigen alvorens het in werking kan treden –
India en Pakistan – geen partij wensen te zijn bij het Non-proliferatieverdrag
(NPV). Het NPV lijkt dan ook niet het meest geschikte instrument om druk uit
te oefenen op deze landen. Wel zal Nederland er naar streven dat de opstelling
van deze twee landen door de NPV-toetsingsconferentie van het jaar 2000 aan
de orde zal worden gesteld, temeer daar het Alomvattend Kernstopverdrag een
direct voortvloeisel is van de door de NPV-toetsingsconferentie in het jaar
1995 aangenomen principes en doelstellingen.In de bilaterale contacten met de Indiase autoriteiten zal worden voortgegaan
met het onder de aandacht brengen van de wenselijkheid, het Kernstopverdrag
te bekrachtigen en toe te treden tot het NPV. Ook zal Nederland erop blijven
toezien dat dit onderwerp andermaal aan de orde wordt gesteld in contacten
tussen de EU-Trojka en de Indiase autoriteiten. Tegelijkertijd zal in de politieke
dialogen met de landen in de regio blijvende aandacht worden geschonken aan
de bestaande spanningen aldaar, die in hoge mate de Indiase (en ook Pakistaanse)
houding bepalen ten aanzien van het NPV en het Kernstopverdrag.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts welke stappen genomen zullen
worden om kernwapenarsenalen te reduceren. Hierbij vragen zij tevens
of het niet mogelijk is om in NPV-verband te komen tot een tijdgebonden schema
voor kernontwapening. Hierop antwoorden wij dat de mogelijkheden om binnen
het kader van het NPV te komen tot een tijdgebonden schema voor kernontwapening,
door de regering op dit moment als gering worden ingeschat. De kernwapenstaten
wensen daaraan geen medewerking te verlenen. De stappen van de kernwapenstaten
om hun kernwapenarsenalen te verminderen zullen dan ook in eerste instantie
voortkomen uit bilaterale afspraken, zoals in het kader van het START-proces,
of unilaterale toezeggingen, zoals gedaan door de Amerikaanse President Bush
en de Russische Presidenten Gorbatsjov en Jeltsin in 1991/92. Hopelijk wordt
START II spoedig door de Russische Doema bekrachtigd, hetgeen de weg zou openen
naar START III-onderhandelingen. Daarna zijn wellicht verdergaande afspraken
mogelijk waarbij alle kernwapensystemen en kernwapenstaten betrokken zijn,
maar zover is het nog niet. Er bestaat dus nog geen concreet perspectief op
volledige uitbanning, maar wel is gebleken dat de huidige aanpak van nucleaire
wapenbeheersing resultaten oplevert.Ten aanzien van de opmerking van deze leden dat het verdrag computersimulaties
niet verbiedt, waardoor de ontwikkeling en kwalitatieve verbetering van kernwapens
niet per definitie belemmerd wordt, meent de regering dat dit inderdaad zo
is, maar dat deze lacune wellicht minder ernstig is dan op het eerste gezicht
lijkt. Het is namelijk niet erg waarschijnlijk, dat de kernwapenstaten zullen
vertrouwen op geheel nieuwe kernwapens die nimmer aan praktijktesten zijn
onderworpen.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of het Kernstopverdrag consequenties
zal hebben voor de nucleaire doctrine van de NAVO, antwoorden wij ontkennend.De vragen van deze leden met betrekking tot de verificatie beantwoorden
wij als volgt. Door het wereldomvattend verificatienetwerk dienen alle kernexplosies
te kunnen worden waargenomen, dus ook kernexplosies die zijn veroorzaakt door
niet-verdragspartijen. Met de bouw van het verificatienetwerk is reeds aangevangen.
Nederland draagt daar aan bij middels de reguliere contributiebetalingen aan
de Voorbereidende Commissie voor de bij het Kernstopverdrag op te richten
Organisatie.Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA – ook de leden
van de D66-fractie en de RPF-fractie vragen hiernaar – om bij benadering
aan te geven welke de financiële verplichtingen zijn verbonden aan het
opstarten van de voorbereidende werkzaamheden ten behoeve van de op te richten
nieuwe organisatie, antwoorden wij als volgt.Nederland heeft de oprichting van de Voorbereidende Commissie helpen mogelijk
maken door in 1996 een vrijwillige contributie beschikbaar te stellen van
USD 70 103 (ongeveer HFL 140 000). Deze bijdrage werd vervolgens
verrekend met de contributie van Nederland over 1997 ten bedrage van USD 450 362)
(ongeveer HFL 900 000). Op grond van de ontwerp-begroting van de Voorbereidende
Commissie over 1998 (68,74 miljoen USD) werd in de Rijksbegroting 1998 een
bedrag gereserveerd van HFL 1 800 000. Deze contributie komt ten
laste van de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De begroting
van de Voorbereidende Commissie over 1998 is inmiddels goedgekeurd.Daarnaast zullen financiële verplichtingen ontstaan bij de oprichting
en operationalisering van een Nederlands Data Centrum, dat de gegevens van
het Internationaal Data Centrum zal moeten analyseren om een onafhankelijke
oordeelsvorming van de Nederlandse regering over de waargenomen verschijnselen
mogelijk te maken. De kosten hiervoor zullen naar verwachting rond de HFL
50 000 per jaar bedragen en vanaf 2000 op de begroting van Buitenlandse
Zaken worden opgevoerd. Met betrekking tot de vraag hoe het Nederlandse aandeel van de VN-verdeelsleutel
wordt bepaald, antwoorden wij dat dit gebeurt door de normale VN-verdeelsleutel
te nemen, de aandelen van de landen die geen partij zijn bij het Kernstopverdrag
daarvan af te trekken en het geheel zodanig te normeren dat het totaal van
de afdrachtpercentages wederom 100 bedraagt. Bij de bepaling van de afdrachtpercentages
voor de begroting van de Voorbereidende Commissie worden alle landen die het
verdrag hebben ondertekend aangeslagen, op basis van voornoemde rekenregel.Wat betreft de vraag die de leden van de RPF-fractie in dit verband stellen
naar de Amerikaanse houding, kan er op worden gewezen dat de Verenigde Staten
hun contributies voor de begrotingen van de Voorbereidende Commissie tot dusverre
tijdig hebben voldaan. De regering verwacht dat de Verenigde Staten ook in
de toekomst aan zijn verplichtingen zal blijven voldoen.De tegenwaarde van een bijdrage in natura, hier vragen de leden van de
CDA-fractie naar, wordt vastgesteld door de Conferentie en Uitvoerende Raad
conform artikel II, 26ste lid, onder h, en artikel 38, onder i, en in overeenstemming
met artikel IV, 22ste lid.De aan het woord zijnde leden vragen of reeds voor de inwerkingtreding
van het verdrag voorbereidingen getroffen kunnen worden voor de oprichting
van de drie organen van het verdrag, monitoring kan plaatsvinden en het internationale
inspectiemechanisme in werking kan treden. Hierop antwoorden wij dat Nederland
ernaar zal streven zoveel mogelijk inhoud te geven aan het verdrag, ook vóór
de inwerkingtreding. Dit komt ondermeer tot uitdrukking in de actieve rol
van Nederland in de Voorbereidende Commissie. Het voorlopig technisch secretariaat
van de Voorbereidende Commissie, dat thans uit ongeveer honderd personen bestaat,
is bezig de basis te leggen voor de toekomstige organisatie en de verdragsorganen.
De mate waarin monitoring zal plaatshebben en het internationale inspectiemechanisme
in werking zal treden is uiteraard afhankelijk van hetgeen partijen daarover
besluiten, bijvoorbeeld in de conferentie die in artikel XIV, tweede lid,
is voorzien indien het verdrag drie jaar na de openstelling nog niet in werking
is getreden.De leden van de fractie van D66 vragen of er gedacht wordt over bepaalde
scenario's om te komen tot de in de preambule van het verdrag genoemde uitbanning
van kernwapens. Ook vragen deze leden hoe de interpretatie van de preambule
zich verhoudt tot uitspraken van de heer Ramaker dat het bij de onderhandelingen
ging over explosieventesten en niet over ontwapenen. Hierop antwoorden wij
als volgt. Er vinden momenteel geen multilaterale onderhandelingen plaats
waarin concrete scenario's of tijdpaden worden besproken voor algehele kernontwapening.
Wel is op deelgebieden sprake van voortgang en het onderhavige verdrag is
daarvan het meest recente voorbeeld. Het Kernstopverdrag zal bijdragen aan
kernontwapening doordat het de ontwikkeling van nieuwe kernexplosieven ernstig
zal bemoeilijken, zo niet onmogelijk zal maken. Het verdrag gaat inderdaad
niet over nucleaire ontwapening in de zin dat specifieke reducties worden
voorgeschreven; het ontwapeningsbelang is er in gelegen, dat het vooruitgang
betekent in het stapsgewijze proces van verdergaande kernontwapening zoals
dat door de NPV-partijen is afgesproken in 1995.De aan het woord zijnde leden vragen hoe de landen die vooralsnog het
verdrag niet ondertekenen de politieke norm van het verdrag ervaren. Hierop
antwoorden wij dat het ook de landen die het Kernstopverdrag niet hebben ondertekend,
duidelijk zal zijn, dat de wereldgemeenschap een duidelijke norm heeft gesteld
dat kernexplosies niet langer zijn toegestaan. Op de vraag van deze leden wat de regering vindt van de kritiek van India
op het verdrag en de voorwaarden die India stelt aan de ondertekening, antwoorden
wij als volgt.De regering hoopt dat India alsnog bereid zal zijn het Kernstopverdrag
te tekenen en te ratificeren, zonder voorwaarden vooraf, omdat naleving van
dit verdrag naar de mening van de regering ook de veiligheid van India en
de Zuid-Aziatische regio ten goede zal komen. De voorwaarde die India stelt
voor ratificatie van het verdrag, namelijk dat er een programma komt voor
algehele kernontwapening binnen een bepaald tijdsbestek, acht Nederland niet
realistisch.In dit verband vragen deze leden hoe de organisatie die verantwoordelijk
is voor de uitvoering van het verdrag, omgaat met het niet-ondertekenen door
India. Hierbij wijzen wij er op dat, zolang India (en Noord Korea en Pakistan)
weigeren te ondertekenen, er geen organisatie zal zijn die verantwoordelijk
is voor de uitvoering van het verdrag, tenzij de verdragspartijen anders besluiten.
Het voorlopig technisch secretariaat van het verdrag heeft geen formele relatie
met niet-ondertekenaars. Wel kan de Uitvoerend Secretaris druk blijven uitoefenen,
zoals ook de Uitvoerend Secretaris van de Voorbereidende Commissie voor het
Chemische Wapensverdrag (CW-Verdrag) heeft gedaan, en kan hij een belangrijke
rol spelen bij de bevordering van de universaliteit ervan.Op de vraag van deze leden wat dit betekent voor het politieke gewicht
van het verdrag – afgezien van de procedurele mogelijkheden zoals die
in artikel XIV worden beschreven – antwoorden wij dat, doordat een aantal
landen uit de groep van 44 vooralsnog niet zal ondertekenen en het verdrag
dus vooralsnog niet in werking zal treden, alleen het politieke gewicht van
het verdrag geldt als normstellend instrument. Bij overtreding van deze norm
staan nu alleen politieke middelen, zoals bijvoorbeeld verklaringen of demarche's,
ter beschikking om daarop te reageren.Het politieke gewicht van het Kernstopverdrag blijkt vooral uit het grote
aantal ondertekenende landen – 148 per eind 1997, waaronder de vijf
door het NPV erkende kernwapenstaten. Het heeft uiteraard de stellige voorkeur
van de regering dat dit politieke gewicht nog verder wordt onderstreept door
formele inwerkingtreding. Het is overigens niet zo, dat het verdrag vóór
inwerkingtreding in het geheel geen juridische implicaties heeft. Ingevolge
het Weense verdragenrecht worden namelijk de ondertekenende staten geacht
zich tot de inwerkingtreding te onthouden van acties strijdig met het doel
en de strekking van het verdrag.De regering onderschrijft in het geheel niet de stelling dat het CTBT
onvoldoende aandacht schenkt aan de nationale belangen van de ondertekenaars.
Veiligheid is een ondeelbaar begrip en iedere stap op weg naar een beter mondiaal
veiligheidsstelsel zal door de regering worden verwelkomd.Op de vraag van de leden van de D66 fractie waarom Noord-Korea niet een
zogeheten drempelstaat is, wijzen wij er op dat een drempelstaat een staat
is die vermoedelijk beschikt over kernwapens en geen partij is bij het NPV.
Alleen India, Israël en Pakistan voldoen aan dit profiel.Noord-Korea is partij bij het Non-Proliferatieverdrag, maar weigert het
IAEA de medewerking te verlenen die nodig is voor de volledige tenuitvoerlegging
van de waarborgovereenkomst tussen dit land en het Agentschap. De Europese
Unie intervenieert dan ook bij iedere zitting van de Beheersraad van het IAEA
langs de lijnen dat de Noord-Koreaanse weigering mee te werken aan de tenuitvoerlegging
van de waarborgovereenkomst onderwerp blijft van aanzienlijke zorg.Op de vraag van deze leden naar de status van Brazilië, Zuid-Korea
en Zuid-Afrika, merken wij op dat Zuid-Afrika ooit over kernwapens heeft beschikt,
maar deze heeft vernietigd en inmiddels een actief voorvechter is van nucleaire
ontwapening, met name binnen het kader van het Non-Proliferatieverdrag
en de Geneefse Ontwapeningsconferentie. Alle nucleaire instellingen in Zuid-Afrika
vallen onder IAEA-waarborgen; van eventuele nucleaire handel met China gaat
dan ook geen proliferatiegevaar uit. Ook Brazilië heeft zijn nucleaire
wapen-aspiraties opgegeven, is partij bij het verdrag van Tlatelolco (dat
een kernwapenvrije zone in Latijns Amerika instelt), heeft waarborgovereenkomsten
met het IAEA afgesloten en heeft onlangs te kennen gegeven partij te zullen
worden bij het NPV. Zuid-Korea is partij bij het NPV en heeft voor zover bekend
geen nucleaire wapenaspiraties. Er zijn in die zin dan ook geen gevolgen voor
het Non-Proliferatieverdrag.Op de vraag van deze leden of door de Indiase houding de Nederlandse beoordeling
van het Indiase kernwapenprogramma verandert antwoorden wij ontkennend. De
Nederlandse regering is van mening de universaliteit van het Non-Proliferatieverdrag
zoveel mogelijk moet worden bevorderd en dat Israël, India en Pakistan
daar zo spoedig mogelijk partij bij zouden moeten worden. Vervolgens zouden
deze landen hun verplichtingen onder het NPV moeten naleven.De aan het woord zijnde leden vragen of India en Pakistan toch niet verder
in de gewenste richting kunnen komen. In dat kader vragen zij ook naar de
invloed van de Chinese positie. Het ziet er naar uit, zo antwoorden wij, dat
de onderlinge problemen tussen India en Pakistan eerst verbetering behoeven,
alvorens de houding van deze landen ten aanzien van het nucleaire non-proliferatieregime
zal kunnen veranderen. Voorts heeft de relatie tussen China en India, en de
status van China als kernwapenstaat, invloed op de Indiase houding ten aanzien
van het NPV. Een ingrijpende verbetering van de veiligheidssituatie in deze
driehoek zou naar mening van de regering kunnen bijdragen aan toetreding van
India en Pakistan tot het NPV. De regering tracht naar de mate van het mogelijke
eraan bij te dragen dat de geschillen tussen deze landen door middel van een
politieke dialoog tot een oplossing worden gebracht.Op de vraag van deze leden of het diplomatiek gezien niet mogelijk was
om India, Pakistan en Noord-Korea toch het verdrag te laten ondertekenen,
antwoorden wij ontkennend. Met name de bezwaren van India waren van principiële
aard. Artikel IX, tweede lid, bood geen houvast deze bezwaren te doen verminderen.
Voor zover bekend voeren de Verenigde Staten geen verdere onderhandelingen
met Pyongyang over deze kwestie, zo beantwoorden wij de vraag van deze leden.De leden van de D66-fractie vragen vervolgens of de regering verwacht
dat nu de niet-gebonden landen door dit verdrag meer of minder zullen worden
aangespoord verplichtingen tot nucleaire reducties van de kernwapenstaten
te vragen. Naar verwachting van de regering zullen niet alleen de niet-gebonden
landen (NGL) de kernwapenstaten aansporen de verplichting tot nucleaire ontwapening
ingevolge artikel VI van het NPV na te leven; ook landen als Nederland zullen
blijven wijzen op de wenselijkheid daarvan. Wel bestaan verschillen van inzicht
tussen de NGL en veel westelijke landen over de modaliteiten die daartoe het
meest geëigend zijn. De regering hoopt dat de totstandkoming van het
onderhavige verdrag de weg opent naar verdere voortgang op dit gebied, met
name door opening van onderhandelingen over een verdrag dat de productie van
splijtstoffen voor explosiedoeleinden verbiedt.De regering is het eens met deze leden, dat een verdragsverbod gericht
tegen kernproeven middels computersimulaties zou hebben geleid tot grote moeilijkheden
bij de opzet van een geloofwaardig en aanvaardbaar verificatiemechanisme.
Voor zover bekend heeft tot dusverre alleen Frankrijk zijn ondergrondse testgebieden
gesloten. Op de vraag van deze leden naar de staten die het verdrag inmiddels hebben
bekrachtigd, melden wij, dat dit inmiddels is gedaan door Fiji, Japan, Micronesië,
Mongolië, Oezbekistan, Peru, Qatar en Tsjechië. Wat betreft de bekrachtiging
door de Russische Federatie en Oekraïne, de aan het woord zijnde leden
vragen hiernaar, beschikt de regering niet over nadere informatie.Op de vraag van deze leden naar het onderhoud van nucleaire commando-centra
in Rusland, antwoordt de regering dat zij meent op grond van de beste ter
beschikking staande informatie, dat de Russische autoriteiten het belang van
adequaat onderhoud van hun nucleaire commando-centra volledig onderkennen
en daar ook voldoende prioriteit aan geven.In reactie op de vraag of het onderhavige verdrag als katalysator heeft
gewerkt op de bereidheid van de Russische Doema om het START II-Verdrag te
ratificeren, stellen wij dat het Kernstopverdrag hierop geen noemenswaardige
invloed heeft gehad. Dat ligt ook wel enigszins voor de hand, gezien het verschillende
werkingsgebied van deze twee verdragen.De vraag van de leden van de D66-fractie of het verdrag voorziet in een
tegemoetkoming aan lidstaten die slecht in het onderhoud van eigen arsenalen
kunnen voldoen, beantwoorden wij ontkennend. Het onderhavige verdrag voorziet
niet in een dergelijke financiële tegemoetkoming. Evenmin zijn kortingen
voorzien op de jaarlijkse contributiebetaling, die analoog aan de VN-contributieschalen
is vormgegeven.Vervolgens vragen deze leden of het bijvoorbeeld mogelijk is Russische
kernfysici in te schakelen bij het opzetten van het Internationaal Datacentrum.
In antwoord hierop wijzen wij erop dat de verdragsorganisatie van het Kernstopverdrag,
evenals de Voorbereidende Commissie, qua personele samenstelling een goede
afspiegeling zal moeten vormen van de geografische samenstelling van de partijen
bij het verdrag teneinde iedere schijn van partijdigheid te vermijden. De
staf zal van hoog niveau moeten zijn met de nodige ervaring en competentie.
Alle kandidaten, ook eventuele Russische kernfysici, zullen aan deze in het
verdrag neergelegde criteria moeten voldoen.Een dergelijke bijdrage «in natura», waarnaar deze leden vragen,
is niet aan de orde, want in de limitatieve opsomming in artikel IV, 22ste
lid, wordt een dergelijke bijdrage niet genoemd. De medewerkers van de verdragsorganisatie
zijn in dienst van deze organisatie, alleen personen afkomstig van landen
die het verdrag hebben geratificeerd mogen in dienst treden van de verdragsorganisatie.De aan het woord zijnde leden vragen hoe het compromis dat Washington
met Peking heeft bereikt, in Amerika is ontvangen. Hierbij merken wij op,
dat bij de totstandkoming van het onderhavige verdrag vele compromissen zijn
gesloten – ook tussen Peking en Washington – die nu alle deel
uitmaken van het verdrag. Bij de beoordeling van het verdrag in de VS lijkt
het aangehaalde compromis betreffende de besluitvorming met betrekking tot
inspecties ter plaatse, voor zover de regering bekend, niet op bijzondere
weerstanden te stuiten. Wat betreft de vraag van deze leden naar de opstelling
van de Senaat, ook de leden van de RPF-fractie vragen hiernaar, antwoorden
wij dat de regering het volste vertrouwen heeft dat de Amerikaanse regering
alles in het werk zal stellen om het Kernstopverdrag spoedig door de Senaat
te laten goedkeuren.De aan het woord zijnde leden vragen of er voor Amerika een probleem kan
ontstaan met de modernisering van het arsenaal en het gelijktijdig nakomen
van dit verdrag. Hierop antwoorden wij dat in de onderhandelingen de Verenigde
Staten er nimmer een geheim van hebben gemaakt, dat het Alomvattend Kernstopverdrag
een dergelijke modernisering niet mag hinderen. Naar mag worden aangenomen
zal het onderhavige verdrag de instandhouding van een geloofwaardig
kernarsenaal dus niet belemmeren.De ontwikkeling van geheel nieuwe typen nucleaire wapens zal door het
Kernstopverdrag worden tegengegaan, zo niet worden voorkomen. Dit behoeft
onderhoud en modernisering – middels vervanging van oude typen kernwapens
door nieuwere, reeds bestaande – van het Amerikaanse kernarsenaal niet
in de weg te staan.Op de vraag van deze leden naar de tijd die is gemoeid met het opzetten
van een verificatienetwerk, antwoorden wij dat onderdelen van het verificatienetwerk,
zoals bijvoorbeeld het netwerk van seismische stations, reeds in vergevorderd
stadium van ontwikkeling zijn. Het tempo waarin het gehele netwerk kan worden
opgezet is ondermeer afhankelijk van de financiële middelen die lidstaten
bereid zijn daaraan bij te dragen, ook zonder onmiddellijk perspectief op
inwerkingtreding van het verdrag. Het is moeilijk daarover voorspellingen
te doen. Opgemerkt zij, dat Nederland als een van de ondertekenaars van het
verdrag ernaar zal streven tijdig de volgens de contributieschaal berekende
bedragen beschikbaar te stellen, zodat het verificatienetwerk spoedigst gereed
kan zijn.De vraag van de leden van de D66-fractie naar de meetstations, beantwoorden
wij als volgt. De stations die worden uitgerust met edelgas-meetvoorzieningen
zullen evenredig geografisch worden gespreid. Er is daarbij geen sprake van
mobiele installaties die van station zullen wisselen. Het aantal meetstations
is voorgeschreven in het bij het verdrag behorende protocol. Indien er door
verbeterde techniek wijzigingen in aantal of compositie van de meetstations
mogelijk zijn, kan daartoe door partijen worden besloten ingevolge artikel
VII van het verdrag.De vraag van deze leden of kernproeven van minder dan 1 kiloton betrouwbaar
zijn, wordt als volgt beantwoord, ervan uitgaand dat wordt bedoeld of de controle
op dergelijke proeven betrouwbaar is. Naarmate de omvang van de kernproef
afneemt, is de kans groter dat de daardoor afgegeven signalen verdwijnen in
de ruis van de meetinrichtingen. Vandaar ook dat verschillende soorten metingen
worden verricht, die tezamen moeten leiden tot signalering van zoveel mogelijk
kernproeven, inclusief die met slechts een geringe omvang. Iedere kernexplosie,
van welke omvang dan ook, is verboden. Wat betreft explosies van 300 ton TNT
of meer, merken wij op dat dergelijke explosies in Nederland de afgelopen
jaren niet zijn voorgekomen. In andere landen komen dergelijke explosies wel
voor, met name in de mijnbouw. De Nederlandse regering heeft geen inzicht
in het verband tussen sub-kritische explosies en de ontwikkeling van betere
computersimulaties. Het is inderdaad juist, dat eenvoudige kernsplijtstofbommen
zonder proefexplosies kunnen worden gemaakt. De vraag van deze leden of er
een waterdichte scheiding tussen computersimulaties en echte proefexplosies
is, beantwoorden wij bevestigend. De laatste gaan namelijk gepaard met een
waarneembare schokgolf en de productie van detecteerbare radio-nucleïden.Voorts vragen deze leden wanneer meetsystemen en -stations operationeel
zijn. Wij kunnen bevestigen dat een deel van de meetstations reeds operationeel
is; het tempo waarin het netwerk echter kan worden afgerond, is direct afhankelijk
van de financiële middelen die de lidstaten daarvoor ter beschikking
zullen wensen te stellen. De vraag of de observatiemiddelen van nationale
overheden in overeenstemming zijn met het internationale recht beantwoorden
wij bevestigend.De vraag wat er gebeurt bij onverhoopte weigering van een staat inspectieteams
op zijn grondgebied toe te laten, beantwoorden wij als volgt. Indien is vastgesteld
dat een staat zijn verdragsverplichtingen niet nakomt, door een door de Raad
goedgekeurde inspectie te weigeren, kan de Conferentie van Partijen
op grond van Artikel V maatregelen treffen tegen deze staat.Met betrekking tot de sancties van artikel V merken wij op dat dit artikel
wel spreekt over sancties, maar niet uitweidt over waar deze in concreto uit
zouden kunnen bestaan; wel wordt specifiek uitsluiting van partijen van rechten
en privileges onder het verdrag genoemd. Het is prudent ook nu niet vooruit
te lopen op mogelijke verdere sancties, maar deze afhankelijk te laten zijn
van de ernst van de inbreuk op het verdrag en de omstandigheden waarin deze
plaatshebben. In spoedeisende gevallen kan de Uitvoerende Raad een zaak voorleggen
aan de VN.Op de vraag van deze leden hoe een oordeel wordt bepaald over al dan niet
schending van een verdrag, antwoorden wij als volgt. De vraag of een schending
van het verdrag heeft plaatsgevonden, wordt voorgelegd aan de Uitvoerende
Raad, ingevolge artikel IV, 65ste lid, onder a. Aangezien het hierbij gaat
om een inhoudelijk besluit, geldt het vereiste van artikel II, 36ste lid,
namelijk een tweederde meerderheid van de 51 leden bij besluitvorming.Aangezien de Uitvoerende Raad voorlopig niet bijeen zal komen, zo antwoorden
wij op de vraag van deze leden naar de termijn waarop de zetelverdeling zal
zijn opgelost, bestaat er weinig druk op de onderhandelingen over de zetelverdeling
binnen de Westelijke Groep. Naar verwachting kunnen deze nog geruime tijd
voortduren. Andere regionale groepen hebben naar verluidt het probleem van
de zetelverdeling ook nog niet opgelost.Op de vraag van de aan het woord zijnde leden of nog gesprekken plaatsvinden
met de staten die nog niet hebben ondertekend, antwoorden wij dat de wenselijkheid
van ondertekening en bekrachtiging herhaaldelijk wordt opgebracht in gesprekken
met de autoriteiten van de landen die nog niet hebben ondertekend. De regering
is voornemens in EU-verband te trachten demarches bij deze autoriteiten te
laten uitvoeren op een moment kort voor bijeenroeping van de speciale conferentie.
Deze conferentie zal vooral zijn gericht op bevordering van bekrachtiging
van het verdrag.Ook indien het onderhavige verdrag niet formeel in werking treedt zal
er een belangrijk normstellend karakter van blijven uitgaan. De relatie tussen
dit verdrag en andere nucleaire wapenbeheersingsverdragen zoals een toekomstig
START-III, is naar mening van de regering een indirecte; totstandkoming van
dit soort wapenbeheersingsverdragen wordt beïnvloed door de veiligheidspercepties
van de betreffende kernwapenstaten.Met betrekking tot de vraag van deze leden naar het standpunt van de regering
over het gebruik van hoogverrijkt uranium te Petten, merken wij op dat het
gebruik van plutonium en hoogverrijkt uranium voor civiele toepassingen is
toegestaan onder de vigerende internationale regels. In de JCR/ECN-reactor
te Petten wordt hoogverrijkt uranium gebruikt. Daarvoor bestaan technische
redenen. Uiteraard vindt deze toepassing plaats onder strikt toezicht van
het IAEA en is zij voorzien van alle nodige veiligheidsmaatregelen. De Verenigde
Staten hebben inderdaad gevraagd om op laagverrijkt uranium als brandstof
van deze reactor over te gaan. Daarbij dient te worden opgemerkt, dat ook
in de Verenigde Staten in onderzoeksreactoren om technische redenen hoogverrijkt
uranium wordt gebruikt.Naar aanleiding van de vragen van deze leden over de samenwerking met
het IAEA en de kosten hiervan, merken wij op dat de beheersraad van het IAEA
in december 1997 akkoord ging met oprichting van een «IAEA-CTBTO Consultative
Group» die zal onderzoeken in welke mate administratieve
samenwerking tussen beide organisaties tot voordelen kan leiden. De regering
staat positief tegenover het streven om vanuit efficiëntie-overwegingen
internationale organisaties zoveel mogelijk met elkaar te laten samenwerken.De op te richten organisatie staat formeel los van de in Nederland gevestigde
OPCW. Wel zijn veel staten partij bij beide verdragen, en vertonen beide verdragen
een aantal overeenkomsten. De ervaringen die deze staten hebben opgedaan bij
de opbouw van de OPCW zullen dan ook een rol spelen bij de posities die zij
innemen in de Voorbereidende Commissie voor de bij het onderhavige verdrag
op te richten Organisatie.Op de vraag van de leden hoe de strafwetgeving in landen met niet-democratische
regimes wordt ingevuld, merken wij allereerst op dat voor het resultaat (strafwetgeving)
het niet ter zake doende is of een land democratisch is of niet. De bepaling
van artikel II, derde lid, op grond waarvan elke partij de Organisatie dient
te verwittigen van de maatregelen die zijn getroffen, geldt voor alle partijen.
Indien lidstaten hieraan niet voldoen, of in onvoldoende mate, kan de Conferentie
ingevolge artikel V besluiten tot maatregelen.De taak van de Nationale Autoriteit, hier vragen deze leden voorts naar,
zal zijn het houden van contact met de Organisatie en met andere partijen.
Zij is als zodanig een eerste aanspreekpunt voor alle aangelegenheden samenhangend
met het verdrag.De aan het woord zijnde leden vragen vervolgens naar de tijdelijke maatregelen
die getroffen kunnen worden als door het uitvallen van een inrichting toezicht
op de naleving van het verdrag wordt bemoeilijkt.Hierop antwoorden wij dat het moeilijk is vooruit te lopen op de aard
van de tijdelijke maatregelen die in een dergelijk geval worden getroffen.
Wel is duidelijk, dat deze maatregelen moeten leiden tot zodanige verbeteringen,
dat het monitoring netwerk zoveel mogelijk aan de daaraan gestelde eisen zal
voldoen. Dit betekent dat zij dus voornamelijk technisch van karakter zullen
zijn. Het zou daarbij bijvoorbeeld kunnen gaan om tijdelijke inschakeling
van een nieuwe inrichting of meetstation. Deze maatregelen kunnen worden genomen
na instemming van het land waar de instelling is gevestigd én de Uitvoerende
Raad. Het overleg daarover met de Uitvoerende Raad zal, naar mag worden verwacht,
plaatshebben op grond van een voorstel van de Directeur-Generaal, nadat hij
daarover heeft geconsulteerd met het betreffende land.Op de vraag of Nederland bijdraagt aan de onderhoudskosten van de kostbare
apparatuur van de meetinrichtingen, antwoorden wij dat Nederland bijdraagt
aan zowel de kosten van de bouw van het internationale monitoringnetwerk als
aan de kosten van het onderhoud daarvan. De instellingen worden geplaatst
onder het gezag van het Technisch Secretariaat, dat het recht van toegang
tot deze instellingen dient te krijgen, teneinde de werking en betrouwbaarheid
van apparatuur en communicatiemiddelen te verifiëren. Wat betreft de
regelmaat waarmee het Technisch Secretariaat de diverse apparatuur controleert,
merken wij op dat de frequentie waarin het Technisch Secretariaat dit zal
kunnen doen ondermeer afhankelijk is van de financiële middelen die partijen
daarvoor ter beschikking zullen stellen. Met betrekking tot de vraag van deze
leden over de mogelijkheid van sabotage, antwoorden wij dat sabotage van monitoring
met het doel een verdragsschending te verhullen een detectierisico met zich
mee zal brengen, aangezien de data vervolgens incongruent kunnen zijn met
data van andere waarnemingsstations. In geval van sabotage of verhindering
van werkzaamheden zal sprake zijn van een verdragsschending, die ingevolge
artikel V aan de orde kan worden gesteld. Op de vraag van de aan het woord zijnde leden of de samenwerking tussen
de Voorbereidende Commissie en de landen waar meetinrichtingen zijn kan leiden
tot interpretatieve obstakels, merken wij op dat de Voorbereidende Commissie
er in zijn contacten met de betreffende staten voor zal dienen te waken, dat
dergelijke interpretatieve obstakels ontstaan.Wat betreft de uitvoering van het verdrag vragen deze leden op welke termijn
de uitvoeringswetgeving zal worden aangeboden. Hierop antwoorden wij dat momenteel
meer in het algemeen bestudeerd wordt, hoe uitvoeringswetgeving van dergelijke
ontwapeningsverdragen het beste tot stand kan worden gebracht. De voor dit
verdrag benodigde uitvoeringswetgeving zal uiteraard tijdig aan het parlement
worden aangeboden, zodra zicht is op de inwerkingtreding van het verdrag.De leden van de RPF-fractie vragen hoe het systematische proces van kernontwapening
volgens de regering moet worden verstaan en wat de volgende stap in dit proces
zou moeten zijn. Hierop antwoorden wij dat in dit proces van kernontwapening
een volgende stap dient te bestaan uit onderhandelingen over een verdrag dat
de productie van splijtstof voor kernexplosies verbiedt. Voor het overige
bestaat dit proces vooralsnog uit bilaterale kernwapenbeheersingsverdragen,
zoals START I en II, en uit unilaterale toezeggingen van kernwapenstaten over
vermindering van hun arsenalen.Op de vraag van deze leden naar de voornemens van de Verenigde Staten
om door te gaan met «sub-kritische» proeven, melden wij dat de
regering behalve de informatie die daarover in de pers is verschenen, geen
informatie hierover heeft. Evenmin is de technische kennis aanwezig om te
bepalen of dergelijke proeven nodig zijn om de bestaande kernwapens veilig
en betrouwbaar te houden.De leden van deze fractie wijzen er op dat kleine atoomproeven ook verward
kunnen worden met aardbevingen of met grote explosies in mijnen. Zij vragen
hoe het verdrag dergelijke vergissingen tracht te voorkomen. Daarop antwoorden
wij dat het verdrag dergelijke vergissingen tracht te voorkomen door behalve
seismische metingen tevens bijvoorbeeld radionucleïde metingen te verrichten.
Hierdoor kunnen splijtingsproducten worden waargenomen die eenduidig uitsluitsel
moeten kunnen bieden over de vraag of de seismische activiteiten een natuurlijke
of conventionele, dan wel een nucleaire oorzaak hadden.Ten aanzien van de door deze leden gestelde vraag over het verschil in
bevoegdheden van de teams in vergelijking met de inspectieteams die controle
mogen uitoefenen in het kader van het CW-Verdrag, merken wij het volgende
op.a. Soorten inspectiesDe categorieën inspecties in het CW-Verdrag zijn niet vergelijkbaar
met de inspecties volgens het Kernstopverdrag. Dit heeft te maken met de omvang
en aard van de in de verdragen neergelegde verboden. Het CW-Verdrag bevat
een totaalverbod op het gebruik, ontwikkeling, overdracht en opslag van chemische
wapens, terwijl het Kernstopverdrag slechts nucleaire proeven verbiedt. Kernwapens
en chemische wapens en de daarvoor gebruikte technieken en grondstoffen zijn
verder zodanig verschillend van aard, dat geheel andere verificatie-mechanismen
nodig zijn. Vanwege dit eerder genoemde alomvattende karakter van het verbod
zijn de verificatie-maatregelen in het CW-Verdrag omvangrijker dan die van
het Kernstopverdrag. In het CW-Verdrag is sprake van verschillende soorten
inspecties: routine-inspecties controleren de door lidstaten in declaraties
opgegeven gegevens betreffende ondermeer niet-verboden activiteiten, uitdagingsinspecties
kunnen worden aangevraagd in geval van een vermeende verdragsschending.
Ook is er de mogelijkheid van inspecties naar aanleiding van vermeend gebruik
van chemische wapens. Daarnaast is er in het CW-Verdrag de verplichting bestaande
voorraden te vernietigen, wat uiteraard in het Kernstopverdrag ontbreekt.
Ook de vernietiging van bestaande voorraden is in het CW-Verdrag onderhevig
aan verificatie-maatregelen. Het «dual-use» karakter van de krachtens
het CW-Verdrag gecontroleerde stoffen is er de oorzaak van dat de verificatie-maatregelen
ook van toepassing zijn op de chemische industrie.In het Kernstopverdrag is slechts sprake van uitdagingsinspecties bij
een vermeende schending van het verbod explosieve testen uit te voeren. Routine-inspecties
en verificatie van vernietiging, alsmede inspecties naar aanleiding van vermeend
gebruik, zijn duidelijk niet relevant.b. bevoegdheden inspectieteamDe bevoegdheden van het inspectieteam dat een uitdagingsinspectie naar
aanleiding van een vermeende verdragsschending uitvoert, zijn in beide verdragen
vergelijkbaar. Het inspectieteam dient zich te houden aan het door de Directeur-Generaal
uitgevaardigde mandaat en mag gebruik maken van door de Conferentie goedgekeurde
inspectie-apparatuur. De technieken en apparatuur die inspectieteams ter beschikking
staan, zijn uiteraard verschillend, omdat chemicaliën om een andere wijze
van verificatie vragen dan de gevolgen van een mogelijke kernproef. Een verschil
in bevoegdheden van het inspectieteam is, dat in het CW-Verdrag het inspectieteam
zelf de autoriteit heeft om te beslissen over monstername. In het Kernstopverdrag
dient de Uitvoerende Raad toestemming te geven voor monstername van radioactief
materiaal, alvorens het inspectieteam hiertoe mag overgaan.Ten aanzien van de door de aan het woord zijnde leden gestelde vraag naar
de verschillen in bevoegdheden en samenstelling van de organen (Uitvoerende
Raad, Conferentie) in het Kernstopverdrag van die in het CW-Verdrag moge het
volgende dienen. Bij het CW-Verdrag, dat in april 1997 in werking trad, is
inmiddels de Conferentie van Partijen tweemaal bijeen geweest en is de Uitvoerende
Raad operationeel in zitting. Bij het Kernstopverdrag, dat nog niet in werking
is getreden en zich nog in de voorbereidende fase bevindt, is dit niet het
geval en hebben alle ondertekenaars momenteel zitting in de Voorbereidende
Commissie.a. bevoegdheden Conferentie en Uitvoerende RaadDe bevoegdheden van Uitvoerende Raad en Conferentie van verdragsstaten
in het CW-Verdrag en het Kernstopverdrag zijn vrijwel gelijk. De Uitvoerende
Raad is het Uitvoerende Orgaan van de Organisatie en legt verantwoording af
aan de Conferentie van verdragsstaten. De Raad overziet en controleert de
werkzaamheden van het Technische Secretariaat van de Organisatie. De Uitvoerende
Raad heeft een belangrijke rol in het initiëren van een uitdagingsinspectie.
Hier verschillen het CW-Verdrag en het Kernstopverdrag enigszins van elkaar:
in het CW-Verdrag is sprake van een «rood-licht procedure», wat
betekent dat de aangevraagde inspectie doorgaat, tenzij de Uitvoerende Raad
hiertegen beslist met een gekwalificeerde meerderheid. In het Kernstopverdrag
is de bevoegdheid van de Uitvoerende Raad inzake inspecties groter. Hier is
sprake van een «groen-licht procedure». Dit wil zeggen dat de
gevraagde inspectie alleen doorgaat als de Uitvoerende Raad met een meerderheid
van dertig leden haar goedkeuring geeft.De Conferentie van verdragsstaten is in beide gevallen het hoogste besluitvormend
orgaan. Het besluit over alle belangrijke zaken die van directe invloed zijn
voor de implementatie van het verdrag, zoals bijvoorbeeld benoeming van de
Directeur-Generaal en de vaststelling van de jaarlijkse begroting van de Organisatie.
Het is ook aan de Conferentie van verdragstaten om te beoordelen, of sprake
is van een schending van het verdrag. b. samenstelling Uitvoerende RaadBij het Kernstopverdrag zal de Uitvoerende Raad bestaan uit 51 landen,
bij het CW-Verdrag bestaat de Raad uit 41 leden. De Uitvoerende Raad van het
CW-Verdrag is verdeeld in de gebruikelijke vijf regionale groepen volgens
de VN-indeling. In het Kernstopverdrag is een afwijkende indeling overeengekomen,
waarbij de Aziatische Groep is opgedeeld in twee groepen, te weten een groep
bestaande uit zeven verdragstaten uit het Midden Oosten en Zuid-Azië
en een groep bestaande uit acht verdragstaten uit Zuidoost-Azië, de Pacific
en het Verre Oosten.Voor wat betreft de Nederlandse positie in de Uitvoerende Raad geldt,
dat bij het CW-Verdrag op grond van afspraken tussen de betrokken landen sprake
is van een Benelux-zetel. In de Voorbereidende Commissie voor het Kernstopverdrag
wordt momenteel in de Westelijke Groep gepoogd een vergelijkbare constructie
voor de Uitvoerende Raad overeen te komen. Het overleg terzake is echter nog
niet afgerond.Deze leden vragen wat de reden is voor de lange duur tussen het uitbrengen
van de vertaling van het verdrag en de ondertekening.In het algemeen, zo antwoorden wij, wordt er zorg voor gedragen dat de
vertaling van een verdrag beschikbaar is zodra een verdrag bij de Tweede Kamer
wordt ingediend. Helaas is dat in dit geval niet gelukt onder andere door
het technische karakter van het verdrag en de omvang ervan, waardoor de vertaling
meer tijd heeft genomen.Aangezien artikel V slechts vier leden kent, kan de regering geen toelichting
geven op het vijfde en zesde lid van dit artikel.De Chinese verklaring zoals weergegeven in Tractatenblad 1997, 62, blz.
72, is naar de mening van de regering vooral een politieke oproep gericht
op algehele kernontwapening. Daarnaast is het een onderstreping van de noodzaak
misbruik van de verificatiebepalingen uit het verdrag te voorkomen. De regering
is verheugd met de bepalingen uit artikel IV, 67ste lid, die erop zijn gericht
dit misbruik te voorkomen. De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van MierloDe Minister van Defensie,J. J. C. Voorhoeve XNoot1Eerder aubsievelijk gedrukt onder 25 708 (R 1602). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25728-5-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl