Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000; Brief minister met kabinetsstandpunt inzake Handhaven op Niveau, reactie op rapport Commissie bestuursrechtelijke/ privaatr. handhaving
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-VI, nr. 67

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-04-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-VI nr. 67

18-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt «Handhaven op niveau»1. Schouw van de handhaving2. Noodzaak van naleving; handhaving als één
van de middelen om tot naleving te prikkelen3. Versterking van de samenwerking en verdere professionalisering;
actieprogramma «Handhaven op niveau»3.1 Inleiding3.2 Samenwerking3.3 Verdere professionalisering3.4 Actieprogamma «Handhaven op niveau»; stimuleringstrajecten4. Samenwerking met burgers en bedrijven5. Geen uitbreiding van bevoegdheden of instrumenten voor
zover het gaat om: waarborgsom, uitsluiting, rol van privaatrecht bij handhaving
publiekrechtelijke normen en preventieve rechterlijke toetsing van herstelsancties6. Toepassing van bestuurlijke boete6.1 Voordelen van toepassing van de bestuurlijke boete6.2 Indicaties voor de toepassing van de bestuurlijke
boeteIndicaties met betrekking tot de normIndicaties met betrekking tot de handhavingspraktijkIndicaties met betrekking tot het handhavingsbeleid6.3 Visie voor toepassing van de bestuurlijke boete6.3.1 Bestuurlijke boete voor een aantal (typen) normen
zonder bezwaar toepasbaar6.3.2 Bestuurlijke boete met beleid toepasbaar: lokale
veiligheid; Rijksnormen die op decentraal niveau nader worden ingevuld6.3.3 Wanneer niet kiezen voor de bestuurlijke boete6.4 Door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie
of bestuurlijke boete?7. Wetgeving8. Rechtsbescherming9. Gedogen10. Stuurgroep en faciltering actieprogramma «Handhaven
op niveau»11. Samenvatting en uitgeleide
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 98 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000nr. 67BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 18 april 2000Bijgaand ontvangt u het kabinetsstandpunt Handhaven op Niveau. Dit kabinetsstandpunt
is een reactie op het rapport van de Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke
handhaving (Commissie-Michiels).De Minister van Justitie,A. H. Korthals Kabinetsstandpunt «Handhaven op niveau»1. Schouw van de handhavingIs er een handhavingstekort voor de ordeningswetgeving? Welke factoren
in de huidige bestuurspraktijk staan in de weg aan een adequaat toezicht en
aan een duidelijke handhavingsreactie? Zo luidden de centrale vragen die werden
voorgelegd aan de Commissie privaatrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving
(commissie-Michiels). De commissie-Michiels kwam in haar rapport «Handhaven
op niveau» niet tot een eenduidig antwoord. Op basis van de onderzoeksresultaten
naar de handhaving op tien beleidsterreinen concludeert «Handhaven op
niveau» dat «waar geen duidelijke, rechtens aanvaardbare, na te
streven handhavingsniveaus zijn vastgesteld, er weinig kan worden gezegd over
een handhavingstekort, al heeft men nog zoveel cijfers over overtredingen
en sancties»1 «Voor zover»,
zo vervolgt «Handhaven op niveau», «de feitelijke omvang
van het handhavingstekort min of meer objectief kon worden vastgesteld, verschilt
die omvang per beleidsterrein, per wet en soms zelfs per wetsbepaling. Het
tekort is lang niet overal dramatisch groot: soms is het gering, soms is het
groot, soms zit het er ergens tussenin. Ook verschilt de aard van het tekort:
soms betreft het tekort het toezicht, waardoor sancties al helemaal niet meer
aan de orde kunnen komen, soms is er vooral een sanctioneringstekort.»
Iets verderop constateert de Commissie dat de handhavingstekorten niet allemaal
onaanvaardbaar zijn2.Mag dan de omvang van het handhavingstekort per terrein verschillen en
mogen de oorzaken uiteenlopen, de commissie-Michiels kan tot haar verrassing
vaststellen «dat deze oorzaken een hoog gehalte aan gemeenschappelijkheid
bezitten, ondanks de grote verschillen in de inhoud van het beleidsterrein
en de toedeling van handhavingsbevoegdheden»3.Het kabinet herkent bovenvermelde bevindingen. Op grond van gesignaleerde
tekortkomingen bij de handhaving is de laatste jaren op verschillende beleidsterreinen
sprake van een aanmerkelijk versterkte aandacht voor de handhaving van ordeningswetgeving4. Om enkele majeure voorbeelden te noemen:– momenteel sluiten de handhavingspartners op milieuterrein onder
regie van de provinciebesturen overeenkomsten over de onderlinge samenwerking,
mede als uitvloeisel van de brief van de ministers van VROM, V&W en Justitie
over de structuur en cultuur in de milieurechtshandhaving van 29 augustus
19975;– het kabinet stelde in het Regeerakkoord '986 60 miljoen beschikbaar voor de bestrijding van fraude binnen de fiscaliteit
en de sociale zekerheid;– ter uitvoering van datzelfde Regeerakkoord heeft op 15 december
jl. de minister van Justitie het kabinetsstandpunt inzake de bijzondere opsporingsdiensten
aan de Tweede Kamer aangeboden;– ter uitvoering van het kabinetsstandpunt IBO-V7 zijn in het jaar 2000 in 16 politieregio's «regioplannen verkeershandhaving»
in uitvoering;– bij de decentrale overheid zoeken handhavers elkaar steeds nadrukkelijker
op. Handhavers van verschillende disciplines en diensten bundelen steeds vaker
hun krachten en maken afspraken over een meer doeltreffende en doelmatige
aanpak.Handhavers zijn, zo wil het kabinet met deze voorbeelden illustreren,
de schulp voorbij. Politiek en samenleving onderkennen steeds nadrukkelijker
de cruciale rol van handhaving bij het met elkaar verbinden van werkelijkheid
en regels. Deze emancipatie van de handhaving is ook zichtbaar in de steeds
sterkere mate waarin handhavers zich in beleidsvormingsprocessen een positie
weten te verwerven.Maar daarmee is nog niet verzekerd dat handhavingstekorten tot het verleden
behoren.Want het kabinet herkent ook de volgende conclusie van «Handhaven
op niveau»: «Maar gezamenlijk vormen die tekorten toch een verontrustend
gegeven. Op veel beleidsterreinen is sprake van ofwel te geringe handhaving
ofwel handhaving die op allerlei punten voor verbetering vatbaar is»1. En ook acht het kabinet de analyse van de oorzaken van
het handhavingstekort, zoals in«Handhaven op niveau» uiteengezet,
plausibel. Op vrijwel alle beleidsterreinen spelen bij het ontstaan en voortbestaan
van handhavingstekorten factoren een rol als: handhaafbaarheid van de normen,
lengte van procedures voor besluitvorming en rechtsbescherming, ontbreken
van publiekrechtelijke middelen bij grensoverschrijdende effecten van overtredingen,
aard en massaliteit van de overtredingen, bij «veel bestuurlijke overheden»
onvoldoende prioriteit voor het concrete handhavingswerk veelal tegen een
achtergrond van het ontbreken van een «behoorlijk handhavingsbeleid»,
ontbreken van voldoende handhavingsbelang, een tekort aan samenwerking, gebrek
aan financiële middelen, psychologische oorzaken («handhaving maakt
bestuurders niet populair», de «beeldvorming die er over en weer
tussen bestuurlijke en justitiële organen bestaat») en oorzaken
van meer praktisch aard. De commissie-Michiels heeft op verschillende terreinen
al deze oorzaken aangetroffen2. Het kabinet onderkent
de problemen zoals in «Handhaven op niveau» uiteengezet. De typering
en rubricering van de commissie-Michiels bieden het kabinet goede aangrijpingspunten
voor oplossing van de knelpunten.2. Noodzaak van naleving; handhaving als één
van de middelen om tot naleving te prikkelenHet kabinet berust niet in ontoereikende handhaving van ordeningswetgeving.
Ontoereikend wil dan zeggen: ontoereikend om – samen met andere instrumenten –
aan te zetten tot een aanvaardbaar niveau van naleving van normen. Berusten
in een ontoereikende naleving van de ordeningswetgeving staat immers in de
weg aan democratische rechtsverwerkelijking, waarbij enerzijds waarborgen
tegen onrechtmatige of onnodige inbreuken op subjectieve rechten en anderzijds
middelen om overheidsdoelstellingen te verwerkelijken door de wetgever tot
een de burgers en overheden bindend resultaat worden gesmeed. Wetgeving komt
niet voor niets tot stand. Vaak gaat het om de bescherming van kwetsbare,
beschermenswaardige belangen, zoals die van jeugdigen in bijvoorbeeld sommige
normen van de Drank- en Horecawet. Of om de veiligheid en gezondheid op het
werk bij de Arbeidsomstandighedenwet. Of om een gezond leefmilieu. In andere
gevallen beoogt de overheid met subsidieregels concrete doelen te doen verwerkelijken
en leidt onvoldoende naleving tot het niet of onvoldoende bereiken van de
beleidsdoelen. In weer andere gevallen probeert de overheid – naast
de primaire doelen van inkomensoverdrachten – te voorkomen dat burgers
lasten ontduiken die bij of krachtens de wet zijn opgelegd, zoals bij fraudebestrijding
in de sfeer van de belasting- en sociale zekerheidswetgeving.De toon voor een neerwaartse spiraal bij de naleving is snel gezet: burgers
en bedrijven ervaren wettelijke regels vaak als een inbreuk op de eigen vrijheid,
wat vaak een slechte start voor naleving betekent. Naleving kost vaak tijd,
geld of energie en in zo'n context doet een slecht voorbeeld al snel slecht
volgen. Een geloofwaardige overheid kan ook daarom onvoldoende naleving niet
over haar kant laten gaan. Maatschappelijke cohesie is ondenkbaar zonder normconform
gedrag. Normconform gedrag valt alleen te verwachten wanneer de overheid de
burger daar ook op aanspreekt.Intussen is er geen twijfel dat handhaving slechts effectief is wanneer
de overheid ook op andere wijze dan door toezicht, opsporing en vervolging
tot naleving prikkelt. Wettelijke normen worden nageleefd wanneer sprake is
van handhaafbare regels, van voldoende draagvlak voor de regels, van faciliteren
van het gewenste, beoogde of verplichte gedrag, van fysieke maatregelen om
ongewenst of verboden gedrag te voorkomen, van preventie door toezichthouders,
van adequate handhaving – dát ook! – en van geloofwaardige
sancties. De overheid heeft de taak een voldoende niveau van naleving te verwerkelijken.
Zo mogelijk prikkelt de overheid door te faciliteren, zo nodig dwingt de overheid
naleving af met behulp van handhaving1. De afzonderlijke
mogelijkheden om tot naleving te prikkelen moeten dezelfde richting op wijzen
en in een evenredige verhouding tot elkaar en de omstandigheden op het betrokken
beleidsterrein staan. Dat laat onverlet dat zich lokale of regionale verschillen
kunnen voordoen. Soms zullen die het gevolg zijn van min of meer objectieve
feitelijke omstandigheden. In andere gevallen zullen deze verschillen het
gevolg zijn van de discretionaire ruimte of autonomie die aan organen van
de decentrale overheid verleend is. Binnen marges van doelmatigheid, doeltreffendheid
en kwaliteit van de handhaving is zo'n veelkleurigheid van het handhavingsveld,
althans voor zover het kan bijdragen aan het innovatief vermogen van de handhaving
als geheel, toe te juichen.3. Versterking van de samenwerking en verdere professionalisering;
actieprogramma «Handhaven op niveau»3.1 InleidingHet kabinet wil werk maken van versterking van de handhaving van ordeningswetgeving.«Veel handhavingsproblemen in de instrumentele sfeer kunnen worden
opgelost door de bestaande instrumenten intensiever en beter te gebruiken»
concludeert «Handhaven op niveau»2.«Cruciaal
voor een effectieve handhaving is samenwerking tussen de handhavingspartners.
Alleen in samenwerking kunnen de sterke kanten van de diverse systemen worden
gecombineerd Er kan nog veel worden gewonnen aan professionaliteit bij de
handhaving.»3.Met als belangrijkste aandachtspunten de verdere professionalisering bij
de handhaving en versterking van de samenwerking tussen de handhavers start
het kabinet een actieprogramma «Handhaven op niveau» waarin onder
meer «best practices» voor de handhaving worden ontwikkeld aan
de hand van decentraal uitgevoerde stimuleringstrajecten op specifieke beleidsterreinen
of aan de hand van concrete maatschappelijke problemen, die mede als gevolg
van een handhavingstekort zijn ontstaan.3.2 SamenwerkingNiemand is tegen samenwerking. Op diverse terreinen en op verschillende
plaatsen onderkennen handhavers het belang van samenwerking en brengen zij
dat ook in de praktijk Het kabinet verwijst in dit verband naar milieuhandhavingsteams,
het Financieel Expertisecentrum, de Regionale Interdisciplinaire Fraudeteams
en de Horeca- en prostitutieteams. Dergelijke initiatieven zijn echter dikwijls
fragmentarisch en gericht op concrete handhavingsacties. In het dagelijkse
werk weten handhavers op de werkvloer elkaar vaak goed te vinden. Maar het
is bepaald nog geen vanzelfsprekendheid dat de bij handhaving zo noodzakelijk
structuréle samenwerking daadwerkelijk van de grond komt. Dat het bevoegd
gezag van een handhavende instantie met het oog op die structurele samenwerking
zijn activiteiten afstemt op zijn partners bij de handhaving. Dat de partners
bij de handhaving hun handhavingsdoelen sámen vaststellen. Dat partners
met inachtneming van hun bevoegdheden en de geldende geheimhoudingsbepalingen
hun deskundigheid en informatie bijeenbrengen om overtredingen sneller te
signaleren en efficiënter aan te pakken. Dat zij elkaar ook aanspreken
op de te behalen resultaten.Erg verwonderlijk is dat uitblijven van structurele samenwerking wellicht
niet. Organisaties voor wie handhaven slechts één van de onderdelen
van het takenpakket is, zoals gemeenten, werken samen met «full-timehandhavers»,
zoals sommige bijzondere opsporingsdiensten. Bestuurlijk ingebedde handhavers,
zoals provinciebesturen, werken samen met handhavers die op wat grotere afstand
van het bestuur staan, zoals het openbaar ministerie. Landelijk opererende
handhavingsorganisaties werken samen met het decentraal bestuur. Schaalniveau
van de handhavende organisaties verschilt vaak aanzienlijk. Functionele organisaties
werken samen met integraal-bestuurlijke organisaties. Sommige handhavers zijn
vooral actief met punitief optreden als uiteindelijk perspectief, terwijl
anderen vooral bevoegd zijn tot reparatie.Kortom, inbedding en structuur – en daarmee ook de cultuur –
van de partijen die bij de handhaving moeten samenwerken lopen nogal uiteen.
Bijna onvermijdelijk dat deze verschillen geregeld belemmeringen opwerpen
om tot een vruchtbare samenwerking te komen.Om dergelijke belemmeringen te slechten – want dat is nodig –
moeten de partners over en weer inzicht hebben in elkaars mogelijkheden en
onmogelijkheden. Is het nodig dat zij wederzijds verplichtingen aangaan over
de te leveren prestaties. Dat zij het eens zijn over de doelen voor de handhaving –
«ook handhaving moet beleidsmatig worden onderbouwd»1 –, over de wijze waarop handhaving een plaats inneemt naast
andere instrumenten om de naleving te bevorderen, over de wijze waarop toezicht
zal worden uitgeoefend en over de middelen die de partners bij de handhaving
zullen inzetten. Dat zal soms trouwens ook kunnen betekenen: elkaar niet voor
de voeten lopen bij de uitoefening van respectieve bevoegdheden en verplichtingen.
Samenwerking betekent immers niet dat vrijblijvendheid een kans mag krijgen
door de bevoegdheden van de afzonderlijke partners aan een meer diffuus samenwerkingsverband
over te dragen. Ook al krijgt samenwerking op de werkvloer zijn beslag, vaak
is het nodig deze samenwerking «boven» de werkvloer te faciliteren.
Bij voorbeeld door het maken van afspraken over inhoud en vorm van samenwerking
(evt. in de vorm van bestuursovereenkomsten), informatieverstrekking en«draaiboeken»
met informatie-uitwisselingsprotocollen. Soms ook zal het nodig zijn in de
wetgeving of bij de ontwikkeling van instrumenten tot handhaving waarborgen
tot stand te brengen om te verzekeren dat handhavende instanties elkaar waar
nodig kunnen en zullen aanvullen. Per concreet beleidsterrein zullen zowel
de waarborgen voor de handhaving als de feitelijke samenwerking en de intensiteit
daarvan er anders uit kunnen zien. In het kader van de stimuleringstrajecten
zal nadrukkelijk worden nagegaan hoe de feitelijke samenwerking het effectiefst
kan worden verzekerd2.3.3 Verdere professionaliseringOok een pleidooi tot «verdere professionalisering» zal niet
op weerstand stuiten. Maar intussen wijst de praktijk nog anders uit. Op basis
van de in «Handhaven op niveau» beschreven deelonderzoeken concludeert
de commissie-Michiels dat «er nog veel kan worden gewonnen aan professionaliteit
bij de handhaving»3. Het kabinet acht de
suggesties die «Handhaven op niveau» in dit kader doet om tot
een professionelere aanpak van de handhaving te komen alle zeer de moeite
waard om in praktijk te brengen. Onder professionele handhaving verstaat het
kabinet – met een kleine afwijking ten opzichte van «Handhaven
op niveau»4 – dat de handhavende instantie
in staat is met de middelen waarover zij beschikt de vooraf uitdrukkelijk
vastgestelde bijdrage van handhaving aan het beoogde niveau van naleving op
doelmatige en doeltreffende wijze te bereiken1.Graag ondersteunt het kabinet een aantal suggesties van «Handhaven
op niveau» om de professionaliteit verder te verbeteren:– beleidsmatige onderbouwing van de handhaving is onontbeerlijk:
vaststellen van handhavingsniveau, strategieën om dat niveau te bereiken,
periodiek meten van het bereikte niveau, afstemming van het beleid met de
handhavingspartners, deugdelijk bekendmaking en consequente ten uitvoer legging
zijn componenten voor een adequate handhaving;– de organisatie van de handhaving dient van een voldoende omvang
te zijn, er dient voldoende juridische specialisatie te zijn. Bundeling van
bestuurlijke krachten in intergemeentelijke samenwerking kan een nuttige rol
vervullen, ook om te bewerkstelligen dat enige afstand ontstaat tussen vaststelling
van beleid resp. de voorschriften bij een vergunning en de handhaving. Vooral
in het geval beleid en normstelling enerzijds en handhaving anderzijds plaatsvinden
onder één bevoegd gezag is het nuttig om – organisatorisch –
een scheiding aan te brengen tussen normstelling en handhaving. Handhavingsbeleid
en de uitvoering daarvan moeten de ruimte krijgen om tot ontwikkeling te komen.
Wel is het bij een dergelijke scheiding nodig te voorzien in de benodigde
terugkoppelingsmechanismen, zodat ervaringen bij de handhaving invloed kunnen
hebben op de beleidsontwikkelingen en ook wijzigingen in het primaire beleid
efficiënt door de handhavers worden opgepakt;– handhavingskennis moet op peil zijn. Dat kan worden gefaciliteerd
door de opbouw van eigen kennisdatabanken, opleidingen, na- en bijscholing,
het geven van loopbaanperspectieven aan handhavers;– «slim toezicht»: systematische kennisvergaring van
de doelgroep, «handhaving op maat» (bij goed gedrag minder, bij
overtredingen vaker controleren), een alerte houding, toezicht op afstand
in het geval sprake is van een deugdelijk gecertificeerd zorgsysteem, «opzichtige»
controles, automatisering en door gecombineerd toezicht op de naleving van
samenhangende regelgeving2;– de kwaliteit van sanctiebesluiten kan worden verbeterd en de kennis
van de voor de respectieve handhavers beschikbare sancties kan worden vergroot3.3.4 Actieprogamma «Handhaven op niveau»; stimuleringstrajecten«Handhaven op niveau» signaleert de feilen bij de handhaving
van ordeningswetgeving vooral op de werkvloer van de handhaving en het niveau
daar net boven. Op diezelfde werkvloer zal ook het kabinet zich richten met
het actieprogramma «Handhaven op niveau». Door in stimuleringstrajecten
op decentraal niveau binnen de bestaande bevoegdheidsverdeling goed na te
gaan hoe verdere professionalisering en versterking van de samenwerking tot
stand te brengen, en deze stimuleringstrajecten goed te monitoren, te begeleiden
en te evalueren, verwacht het kabinet «best practices» voor de
handhaving te kunnen ontwikkelen. Handhavers op hetzelfde beleidsterrein in
een andere regio, maar zeker ook handhavers op andere beleidsterreinen zullen
vervolgens met deze «best practices» hun voordeel kunnen doen.
Inmiddels worden de voorbereidingen getroffen voor stimuleringstrajecten rond
de leerplicht, de afschaffing van het bordeelverbod en de bestuursovereenkomst
milieurechtshandhaving in Overijssel. Het kabinet verwacht in de komende vijf
jaar zo'n vijftien middelgrote stimuleringstrajecten te starten. Met dit actieprogramma, met onder meer stimuleringstrajecten op verschillende
beleidsterreinen, kiest het kabinet geen gemakkelijke weg. Aan de overeenkomsten
die op het ogenblik ten behoeve van de milieurechtshandhaving op provinciaal
niveau tot stand komen zijn jaren voorafgegaan, waarin die partners beseften
dat verbeteringen nodig waren, maar er slechts beperkt in slaagden dat ook
met succes op te pakken. Elk beleidsterrein heeft zijn specifieke bevoegdheidsverdeling
voor de handhaving. De onderlinge verhouding tussen de partners verschilt
van terrein tot terrein. Op sommige terreinen is de handhaving verder ontwikkeld
dan op andere. In weerwil echter van al deze verschillen constateert «Handhaven
op niveau» ook een hoog gehalte aan gemeenschappelijkheid van de oorzaken
van het handhavingstekort1. De voorgestelde aanpak
met het ontwikkelen van «best practices» aan de hand van ervaringen
op de werkvloer van de handhaving lijkt daarom kansrijk.4. Samenwerking met burgers en bedrijvenIn paragraaf 2 is aangegeven dat handhaving slechts een van de middelen
is om tot naleving te prikkelen. Om verschillende redenen kunnen ook de «burgers
en bedrijven» tot wie de normen zich richten er belang bij hebben dat
de geldende regels goed worden nageleefd. Het imago van bedrijven of soms
zelfs een branche kan schade oplopen wanneer normovertreding eerder regel
dan uitzondering wordt. Soms ook zal een individueel bedrijf of brancheorganisatie
graag zien dat oneigenlijke concurrentievoordelen, die optreden als gevolg
van handelen in strijd met de normen, worden voorkomen en bestreden. Verder
richten bedrijven steeds vaker zorgsystemen in als waarborg tegen risico's
voor bijvoorbeeld milieu, arbeidsomstandigheden en kwaliteit van producten.
Dergelijke zorgsystemen worden soms op basis van privaatrechtelijke normen
gecertificeerd. Het ligt voor de hand dat de overheid bij de handhaving prudent
rekening houdt met dergelijke ontwikkelingen. «Slim toezicht»
houdt ook in dat een toezichthouder de doelmatigheid en kwaliteit van zijn
werk optimaliseert op basis van beschikbare gegevens van buiten het overheidsdomein.
Wat weer iets anders is dan blind vertrouwen op door de markt gegenereerde
waarborgen voor normconform gedrag2.Rond de lokale veiligheid is het van belang dat de handhaving goed aansluit
op initiatieven die door burgers zijn genomen. Met het oog op de doeltreffendheid
en doelmatigheid van het handhavingsbeleid zal het kabinet – zo veel
mogelijk ook bij de stimuleringstrajecten in het kader van het actieprogramma –
de gemeenschappelijkheid van belangen tussen overheid enerzijds en burgers
of bedrijven anderzijds benutten om de naleving te bevorderen. De verantwoordelijkheid
om met handhaving een zo hoog mogelijk niveau van naleving te bewerkstelligen
berust intussen steeds bij de overheid, dat spreekt vanzelf3. In de stimuleringstrajecten zal aan het element van de samenwerking
met burgers of bedrijven de passende aandacht worden gegeven.5. Geen uitbreiding van bevoegdheden of instrumenten voor
zover het gaat om: waarborgsom, uitsluiting, rol van privaatrecht bij handhaving
publiekrechtelijke normen en preventieve rechterlijke toetsing van herstelsanctiesOp basis van de eerder vermelde onderzoeken naar de handhaving op tien
beleidsterreinen concludeert «Handhaven op niveau» dat handhavers
door de bank genomen over voldoende bevoegdheden denken te kunnen beschikken.
«Er is in de praktijk geen grote behoefte aan nieuwe instrumenten»,
schrijft «Handhaven op niveau4, om te vervolgen
met de aanbeveling studie te doen naar en het invoeringsnut te onderzoeken
van betrekkelijk nieuwe instrumenten als de uitsluiting, de waarborgsom en
de bestuurlijke transactie. Bij de ontwikkeling van dit kabinetsstandpunt zijn vele consultaties gepleegd en overleggen gevoerd. Aan de waarborgsom
of de uitsluiting bleek bij geen van onze gesprekspartners behoefte. Het kabinet
ziet daarom thans af van nadere studie en onderzoek naar het mogelijke invoeringsnut.
Dat laat onverlet dat nieuwe ontwikkelingen – te denken valt aan communautairrechtelijke
verplichtingen, maar ook aan bevindingen bij stimuleringstrajecten«Handhaven
op niveau» – de waarborgsom en de uitsluiting weer op de agenda
kunnen plaatsen.Aan uitbreiding van de privaatrechtelijke handhaving van publiekrechtelijke
normen is geen behoefte gebleken, noch in de deelonderzoeken die ten grondslag
lagen aan «Handhaven op niveau», noch bij de consultaties en overleggen
ten behoeve van de ontwikkeling van dit kabinetsstandpunt. Het kabinet ziet
daarom geen aanleiding voor vervolgacties ter zake van de rol van het privaatrecht
bij de handhaving van publiekrechtelijke normen.Samenhangend met de rol van het privaatrecht heeft het kabinet gesignaleerd
dat in een beperkt aantal gevallen1 toezichthouders
of handhavers gebruik moeten maken van het privaatrecht om na te gaan of in
strijd met de normen wordt gehandeld. Omdat handhaving uiteindelijk de verantwoordelijkheid
van de overheid is, acht het kabinet een publiekrechtelijke weg in dergelijke
gevallen aangewezen.Ook het betoog van «Handhaven op niveau» tegen invoering van
een preventieve rechterlijke toetsing bij bestuursdwang- en dwangsombesluiten
overtuigt2. Het kabinet zal geen preventieve toetsing
van herstelsanctiebesluiten invoeren. Wel zal in ieder geval bij de stimuleringstrajecten
waar herstelsancties aan de orde zijn, specifiek onderzoek plaatsvinden naar
eventuele belemmeringen voor het bestuur om deze herstelsancties effectief
en slagvaardig toe te passen en zal zonodig worden nagegaan hoe daar een passende
voorziening voor getroffen kan worden.Geregeld lopen handhavers in de praktijk aan tegen hindernissen om het
werk naar behoren te verrichten. Het kan daarbij gaan om slechts vermeende
gebreken in de beschikbare bevoegdheden, maar soms ook is sprake van situaties
die de wetgever in onvoldoende mate heeft voorzien of kunnen voorzien. Het
kabinet zal de stuurgroep «Handhaven op niveau» verzoeken zonodig
over vanuit de handhavingspraktijk gewenste uitbreidingen van de bevoegdheden
te adviseren.6. Toepassing van bestuurlijke boeteDe bestuurlijke boete vormt geen haarlemmerolie voor alle handhavingskwalen,
maar kan op sommige beleidsterreinen een nuttige, vaak aanvullende, rol vervullen.
Aan de randen van de harde kern van het strafrecht kan invoering van de bestuurlijke
boete onder omstandigheden een gewenste aanvulling zijn op de bestaande handhavingsmogelijkheden,
mits de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke afdoening van overtreden normen
niet van elkaar vervreemden. Daarom zal in het actieprogramma de in «Handhaven
op niveau» aanbevolen «combinatie van handhavingslijnen»3 steeds centraal staan en zal het kabinet bij de stimuleringstrajecten
aan deze combinatie uitgebreid aandacht besteden.«Handhaven op niveau» stelt dat er geen grote veranderingen
nodig zijn in de taakverdeling tussen bestuur en justitiële organen.
Niet de scheiding, maar de samenwerking moet in deze relatie centraal staan4. Het kabinet onderschrijft dit uitgangspunt en verwijst
naar de uiteenzetting in paragraaf 3.2. Bij de aanbevolen terughoudendheid
met verdere invoering van de bestuurlijke boete5
plaatst het kabinet een nuancering. Op specifieke terreinen of
voor specifieke normen voorziet toepassing van de bestuurlijke boete of toepassing
van de door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie in een grote
behoefte en is aannemelijk dat het niveau van naleving er daadwerkelijk baat
bij heeft. In dergelijke situaties wil het kabinet verruiming van de armslag
van het bestuur met punitieve middelen positief tegemoet treden.Het kabinet kiest daarom voor een genuanceerde opstelling. Enerzijds steun
voor de analyse van «Handhaven op niveau» dat «globaal genomen
het niet zozeer ontbreekt aan handhavingsbevoegdheden, maar dat ze om diverse
redenen te weinig en onvoldoende op elkaar afgestemd worden gebruikt»1. Anderzijds wil het kabinet niet schromen aan de slag
te gaan met verruiming van de punitieve armslag van het bestuur op de terreinen
waar kwantitatieve en kwalitatieve handhavingswinst geboekt kan worden met
de introductie van een door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie
of een bestuurlijke boete.Op verschillende beleidsterreinen is besluitvorming over deze verruiming
van de armslag van het bestuur actueel. Recent verscheen het Voorontwerp van
wet voor de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht met een ontwerp-regeling
voor de bestuurlijke boete. Op een aantal specifieke beleidsterreinen –
verkeershandhaving, integrale veiligheid – heeft het kabinet voor het
jaar 2000 een standpunt over mogelijkheden tot verruiming van de armslag van
het bestuur bij de punitieve handhaving aangekondigd. In vergaand stadium
van voorbereiding is een algemene maatregel van bestuur, die het mogelijk
maakt enkele «pilots» te starten met een door het bestuur aan
te bieden strafrechtelijke transactie op milieuterrein. Verder vindt thans
evaluatie plaats van het gebruik van de bevoegdheid tot het opleggen van een
bestuurlijke boete voor de uitvoeringsinstellingen en gemeentebesturen op
het terrein van de sociale zekerheid. Deze bevoegdheid werd enkele jaren geleden
verleend in de Wet boeten en maatregelen.De Tweede Kamer heeft uitdrukkelijk gevraagd2
naar de visie van het kabinet op de algemene inzet van het instrument van
de bestuurlijk boete. In het onderstaande geeft het kabinet een uiteenzetting
van voordelen van de verruiming van de punitieve armslag van het bestuur,
de indicatoren aan de hand waarvan de discussie op concrete beleidsterreinen
gevoerd kan worden, de visie van het kabinet op de toepassing van het instrument,
een kanttekening bij de door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie
en de aankondiging van de instelling van een werkgroep die voorstellen ontwikkelt
rond de bestemming van de boeteontvangsten. Deze uiteenzetting is bedoeld
om de besluitvorming op concrete beleidsterreinen te faciliteren en vormt
een actualisering van het kabinetsstandpunt bestuurlijke boeten uit 19943.6.1 Voordelen van toepassing van de bestuurlijke boete4Toepassing van de bestuurlijke boete als reactie op een overtreding in
plaats van de gebruikelijke strafrechtelijke weg voor leedtoevoeging kan voordelen
bieden. Hieronder een typering van mogelijke voordelen, die zich rond een
bepaald delict veelal in combinatie zullen voordoen. In de eerste plaats komt
met toepassing van een bestuurlijke boete de eigen verantwoordelijkheid van
het bestuur voor de handhaving tot uitdrukking. Dit bevordert dat bestuursorganen
het handhavingsaspect zullen betrekken bij het opstellen van regels –
zoals de voorschriften bij de vergunning – en zich niet alleen verantwoordelijk
weten voor de «regels op papier», maar ook voor de «regels
in de werkelijkheid». Bestuursorganen worden op deze wijze gedwongen
zich af te vragen hoe hun beleidsambities te verwerkelijken en of hun ambitieniveau
wel realistisch is. In de tweede plaats zou, mits toepassing van de bestuurlijke
boete zich niet beperkt tot louter substitutie van wat strafrechtelijk
werd afgedaan, de eigen verantwoordelijkheid van het bestuur kunnen leiden
tot intensievere controles en verhoging van de pakkans voor delicten, die
het bij een zuiver strafrechtelijke afweging moeten afleggen tegen«ernstiger»
delicten. In deze gedachtegang zou het bestuur om de eigen beleidsdoelstellingen
te verwerkelijken wél werk maken van overtredingen, waar politie en
openbaar ministerie, als gevolg van capaciteitsgebrek en voorrang geven aan
«ernstiger» delicten, niet aan toe komen. In de derde plaats leidt
bij sommige delicten toepassing van de bestuurlijke boete in plaats van strafrechtelijke
afdoening tot doelmatigheidswinst: het toezichthoudend «bestuursorgaan»
stelt – bij voorbeeld – vast dat een bedrijf niet heeft voldaan
aan de verplichting een bepaald verslag toe te zenden en kan daar –
als het ware in één beweging – de passende sanctie voor
opleggen. In zo'n geval heeft, mede gelet op de geringe ernst van de overtreding,
de omweg via het strafrecht – bestuursorgaan maakt proces verbaal op,
het openbaar ministerie bekijkt dat, weegt af en doet vervolgens een transactieaanbod –
geen enkele toegevoegde waarde. Wat overigens onverlet laat, dat deze overtreding
soms zal dienen om een wel degelijk met behulp van het strafrecht aan te pakken
overtreding te maskeren. Ook in zijn algemeenheid zijn er soms verwachtingen
dat de bestuursrechtelijke boeteoplegging wat doelmatiger kan verlopen dan
de strafrechtelijke, ofschoon, gelet op de vereisten van het Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), deze doelmatigheidswinst
bepaald niet overschat moet worden.In de vierde plaats is het bestuursrecht wat meer toegesneden op massaal
te geven beschikkingen. De massaliteit van overtredingen van verkeersvoorschriften
heeft dan ook uiteindelijk geleid tot de specifieke variant van een bestuurlijke
boete zoals geregeld in de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften.
Daarbij maken politie en OM, dat wil zeggen in beginsel op het strafrecht
georiënteerde actoren, gebruik van het bestuursrecht om punitief op te
treden. Ook in verband met de massaliteit van de te geven beschikkingen is
in het belastingrecht een specifieke variant van de bestuurlijke boete in
het leven geroepen.Tenslotte kan een rol spelen dat, gelet op het naar verwachting geringe
aantal zaken, het de moeite niet loont om binnen het strafrechtelijk apparaat
de zeer specialistische deskundigheid op te bouwen die voor strafrechtelijke
afdoening nodig is.6.2 Indicaties voor de toepassing van de bestuurlijke
boeteWerden in de vorige subparagraaf de potentiële «voordelen»
van de bestuurlijke boete uiteengezet, in deze subparagraaf volgt een weergave
van de indicaties die van belang zijn bij de besluitvorming over de toepassing
van de bestuurlijke boete op concrete beleidsterreinen.Deze indicaties vormen een verdere ontwikkeling1 van wat in het kabinetsstandpunt bestuurlijke boeten van 1994 de «voorwaarden»
werd genoemd voor toepassing van de bestuurlijke boete. Samen vormen de voordelen
uit de vorige subparagraaf en de indicaties uit deze paragraaf het afwegingskader
voor het kabinet bij de beslissing of op een specifiek beleidsterrein of voor
specifieke normen toepassing van de bestuurlijke boete aangewezen is. Het
gaat bij de afweging op een concreet beleidsterrein om het beeld dat alle
indicaties samen opleveren. Een afzonderlijke indicatie of een groepje indicaties
zal – afgewogen tegen de voordelen – nooit uitsluitsel kunnen
bieden over de vraag of een bestuurlijke boete toepasbaar is.Indicaties met betrekking tot de norm1. Bestuurlijke boete alleen bij regels met een geringe normatieve lading; dat houdt in ieder geval in dat de overtreding van de norm in de regel
geen letsel aan personen of omvangrijke schade aan goederen veroorzaakt.2. De norm is zo duidelijk omschreven dat het mogelijk is om in de praktijk
een vaste gedragslijn te ontwikkelen die een eenvoudige en efficiënte
uitvoering waarborgt. Discussie over de vraag of een gedraging wel of niet
onder de norm valt zal zich nauwelijks voordoen. In de gevallen dat een zo
duidelijke omschrijving niet mogelijk is, kan de bestuurlijke boete slechts
worden toegepast wanneer deze wordt opgelegd door een bijzondere, voor het
opleggen van boetes toegeruste, gespecialiseerde organisatie.1Het gaat hier om belangrijke indicaties. Het kabinet verwacht dat toepassing
van deze indicaties meestal geen probleem zal opleveren, al zullen zich zeker
twijfelgevallen voordoen. Zo zal het niet steeds eenvoudig zijn «objectief»
vast te stellen welke regels wel en welke geen «geringe normatieve lading»
hebben; het criterium «in de regel geen letsel» geeft een wat
concretere aanwijzing2.Indicaties met betrekking tot de handhavingspraktijk3. Transparantie en consistentie van het sanctiestelsel als geheel moeten
verzekerd zijn.4. De overtreding leent zich ervoor met vaste tarieven te bestraffen.5. Documentatie met het oog op recidive is niet nodig.6. De overtreding wordt niet in belangrijke mate door of ten dienste van
criminele organisaties gepleegd.7. Voor het opleggen van een bestuurlijke boete zijn alleen dwangmiddelen
nodig met het oog op het vaststellen van de identiteit van de dader3.De modelregeling voor de bestuurlijke boete uit het Voorontwerp vierde
tranche Algemene wet bestuursrecht geeft geen regeling voor de toepassing
van dwangmiddelen. Het ligt in de rede dat de «oplegger» van de
bestuurlijke boete kan beschikken over de passende middelen om de identiteit
van de dader vast te stellen.Een sanctiestelsel als geheel moet transparant zijn: wanneer normen zowel
straf- als bestuursrechtelijk kunnen worden gehandhaafd is het noodzakelijk
te verzekeren dat dezelfde «tarieven» van toepassing zijn. Het
is nodig dat op het betreffende beleidsterrein een dergelijke transparantie
in stand blijft. Van belang is dat de Algemene wet bestuursrecht een waarborg
zal bieden voor het beginsel «ne-bis-in-idem».Het is voorstelbaar dat een bestuursorgaan uit doelmatigheidsoverwegingen,
zoals een juiste prioritering bij de handhaving, een documentatie voor recidive
aanlegt. De indicatie strekt ertoe dat het als zodanig niet nodig is zo'n
documentatie aan te leggen.Indicaties met betrekking tot het handhavingsbeleid8. De handhavende autoriteit beschikt over voldoende expertise om adequaat
punitief te kunnen handhaven.9. Het risico van accentverschuiving naar repressie ten koste van preventie
is beheersbaar.10. Het risico van accentverschuiving naar repressie ten koste van herstelsancties
is beheersbaar.11. Ongewenste gevolgen van monopolieposities bij sanctietoepassing zijn
beheersbaar.12. Informatievoorziening tussen toezichthouders en handhavers is voorzien.Deze indicaties geven aan welke – typen – voorzieningen getroffen
moeten worden om de kansen van handhaving met bestuurlijke boete te benutten
en de eventuele risico's te beperken. Deze indicaties strekken er bovendien
toe na te gaan of bij toepassing van bestuurlijke boeten risico's kunnen ontstaan
en hoe deze beheerst kunnen worden. Nadat tot toepassing van bestuurlijke
boete op het concrete beleidsterrein is besloten zal het nodig zijn de benodigde
waarborgen in het leven te roepen. Dan vormen deze indicaties als het ware
het «werklijstje» voor regelgever en bestuursorgaan.6.3 Visie voor toepassing van de bestuurlijke boeteVoordelen en indicaties samen brengen het kabinet tot de volgende visie
op toepassing van bestuurlijke boeten.6.3.1 Bestuurlijke boete voor een aantal (typen) normen
zonder bezwaar toepasbaarEr is een aantal (typen) normen die zonder bezwaar met een bestuurlijke
boete kunnen worden gehandhaafd, in de zin dat gemakkelijk aan de indicaties
van paragraaf 6.2 voldaan kan worden. Het gaat om normen aan de randen
van de harde kern van het strafrecht:– secundaire bepalingen, die het toezicht door het bestuur mogelijk
moeten maken;– financiële en administratieve verplichtingen waarvan afdoening
door het strafrecht geen toegevoegde waarde heeft.Verder gaat het om:– normering van gedrag op door de overheid gereguleerde markten,
waarbij de wetgever gespecialiseerde instellingen belast heeft met punitieve
handhaving1.Uitgaande van toepassing van artikel 5.4.1.5 van het Voorontwerp voor
de Algemene wet bestuursrecht (zowel straf- als bestuursrecht van toepassing)
ligt het in de rede actief te bevorderen dat het bestuur de beschikking krijgt
over de bevoegdheid een bestuurlijke boete op te leggen bij dergelijke overtredingen,
zoals dat nu al bij de belastingwetgeving het geval is.6.3.2 Bestuurlijke boete met beleid toepasbaar: lokale
veiligheid; Rijksnormen die op decentraal niveau nader worden ingevuldHet Integraal Veiligheidsprogramma stelt een handhavingstekort vast voor
de «kleine ergernissen van de lokale veiligheid»2. De regionale politiekorpsen komen hier thans onvoldoende aan toe
en het is aannemelijk dat verruiming van de armslag van het bestuur als aanvulling
op het strafrecht aantoonbare voordelen heeft. Wanneer aan de indicaties van
paragraaf 6.2 kan worden voldaan en aannemelijk is dat de voordelen van
paragraaf 6.1 zich werkelijk zullen manifesteren, is een welwillende
houding voor toepassing van bestuurlijke boeten zeer op haar plaats. Het kabinet
zal de VNG uitnodigen om samen met het openbaar ministerie aan de hand van
de modelverordening de APV-normen aan te wijzen, die voor handhaving met een
bestuurlijke boete in aanmerking komen.Richtinggevend voor de inventarisatie met VNG en openbaar ministerie zal
zijn dat de repressieve handhaving van APV-normen op lokaal niveau heel wel
met behulp van een bestuurlijke boete of met behulp van een door het bestuur
aan te bieden strafrechtelijke transactie kan geschieden. Het kabinet verwacht
de exercitie met de VNG en het openbaar ministerie voor het zomerreces van
het jaar 2000 af te ronden. Het kabinet zal zich mede op basis van deze exercitie
ook uitspreken over de vraag of de decentrale overheid zou moeten beschikken
over een algemene bevoegdheid om APV-normen met een bestuurlijke boete te
handhaven. Op basis van deze exercitie zal het kabinet zo nodig nader beslissen
over de organisatie en afstemming van de bestuurlijke handhaving
met behulp van de bestuurlijke boete. Dat is van belang, omdat toepassing
van bestuurlijke boeten hier raakt aan taken van de regionale politiekorpsen.
Het kabinet wenst de ontwikkeling van instrumenten om het werk van het politieapparaat
transparant en voorzienbaar te maken1 en de bestaande
arrangementen van de Politiewet 1993 niet te belasten met de mogelijkheid
dat het bestuur buiten de afspraken van het driehoeksoverleg om politiecapaciteit
inhuurt voor het opleggen van bestuurlijke boeten. Uitgangspunt voor het kabinet
blijft steeds het arrangement van de Politiewet 1993, waarbij de lokale driehoek
bij uitstek bevoegd is te beslissen over de inzet van politiecapaciteit. Het
bestuur dat wil beschikken over extra handhavingscapaciteit kan zich tot die
driehoek wenden met het oog op de inzet van politie. Wellicht ten overvloede
wijst het kabinet er nog maar eens op, dat het gemeentebestuur ook bijzondere
opsporingsambtenaren kan inzetten om over extra handhavingscapaciteit voor
de lokale veiligheid te beschikken. Het bovenstaande laat natuurlijk onverlet
dat op lokaal niveau afspraken nodig zijn om de goede samenwerking tussen
de handhavers te verzekeren.En dan zijn er de normen met een geringe normatieve lading, afkomstig
van de Rijksoverheid, die het decentraal bestuur in de vorm van vergunningsvoorschriften
nader concretiseert en waarbij dat decentraal bestuur verantwoordelijk is
voor toezicht en opsporing. Wanneer het bestuur voor de handhaving van deze
normen een verruimde armslag wenst, acht het kabinet de weg die in de milieurechtshandhaving
is ingeslagen het aantrekkelijkst: de gezamenlijke handhavers sluiten op de
passende schaal een overeenkomst over de wijze waarop de respectieve partners
hun handhavingsbijdrage zullen leveren; pilots met door het bestuur aan te
bieden strafrechtelijke transacties leveren informatie op aan de hand waarvan
nadere besluitvorming over repressieve handhavingsvormen (strafrecht, door
het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie, bestuurlijke boete)
plaatsvindt.6.3.3 Wanneer niet kiezen voor de bestuurlijke boeteHet kan blijken dat bij toepassing van alle indicaties op een specifiek
beleidsterrein een negatieve balans ontstaat over de wenselijkheid van de
bestuurlijke boete: nauwelijks of geen voordelen op het specifieke beleidsterrein
of voor de specifieke norm – zie paragraaf 6.1 – en overwegend
bezwaren vanuit de indicatoren – zie paragraaf 6.2. In dat geval
brengt de toepassing van een bestuurlijke boete de naleving niet verder en
ligt het niet in de rede dat de wetgever de bevoegdheid tot opleggen van een
bestuurlijke boete aan het bestuur verleent.Vaak zal het dan gaan om normen waarvan overtreding als een forse schok
van de rechtsorde wordt ervaren, bij voorbeeld omdat de overtreding veelal
grote risico's voor lichamelijk letsel oplevert. Overigens verwacht het kabinet
niet dat rond dergelijke normen het bestuur van behoefte aan de bevoegdheid
tot toepassing van een bestuurlijke boete blijk zal geven.6.4 Door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie
of bestuurlijke boete?Het Voorontwerp voor de vierde tranche Algemene wet bestuursrecht «codificeert»
ook het model waarbij bestuurlijke boete en strafrecht beide van toepassing
kunnen zijn2. Aan dat model blijkt in de praktijk –
bij voorbeeld in het belastingrecht– een duidelijke behoefte. Met de
keuze van de Commissie Algemene regels van bestuursrecht om deze optie in
het Voorontwerp op te nemen en ervan uitgaande dat de wetgever dit model overneemt
heeft de keuze tussen óf een door het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie óf een bestuurlijke boete wat aan betekenis
ingeboet. «Handhaven op niveau» houdt een warm pleidooi voor de
bestuurlijke transactie, omdat deze bestuur en openbaar ministerie aan elkaar
klinkt. Ook de optie van het Voorontwerp om zowel een strafrechtelijke als
een bestuursrechtelijke sanctie van toepassing te laten zijn, waardoor het
noodzakelijk is dat bestuur en openbaar ministerie de benodigde arrangementen
voor de handhaving tot stand brengen, zorgt er voor dat de bestuurlijke boete
het openbaar ministerie en het bestuur aan elkaar klinkt. Het is immers –
men vergelijke de belastingwetgeving – in dit model noodzakelijk dat
openbaar ministerie en bestuur met elkaar afspraken maken over de respectieve
inspanningen. De resultaten van de «pilots» met een door het bestuur
aan te bieden strafrechtelijke transactie, die naar verwachting op het milieuterrein
binnenkort van start kunnen gaan, zullen inzicht bieden in de wenselijkheid
van bredere toepassing van deze transactie naast of in plaats van de bestuurlijke
boete en de mogelijke inrichting van een «lik-op-stuk-beleid».Cruciaal is dat bestuursrechtelijke en strafrechtelijke afdoening niet
van elkaar vervreemden. Het is aan de bijzondere wetgever – boetetarieven
of maximumboetes, keuze voor een bepaald model – en aan de gezamenlijke
handhavers op een beleidsterrein hiervoor de benodigde waarborgen in het leven
te roepen. Het kabinet zal er zorg voor dragen dat de memorie van toelichting
van een wettelijke regeling van bestuurlijke boete of transactie een uiteenzetting
geeft van de voornemens van de gezamenlijke handhavers hoe zij hun activiteiten
op elkaar zullen afstemmen. Zonodig – vaak zullen deze voornemens in
de loop van het wetgevingsproces worden gepreciseerd – vult de eerste
ondertekenaar deze uiteenzetting in een volgende fase van het wetgevingsproces
nader aan.De verdere introductie van de bestuurlijke boete leidt tot een uitbreiding
van handhavingsbevoegdheden van het bestuur, die gepaard gaat met een verandering
in uitgaven ter financiering van handhavingsinspanningen en de daaruit voortvloeiende
ontvangsten. Het kabinet zal nader bezien op welke wijze de nieuwe financierings-
en ontvangstenstromen vorm gegeven kan worden. Hiertoe wordt een werkgroep
op DG-niveau ingesteld die tot taak heeft te inventariseren welke arrangementen
er momenteel bestaan rond de financiering van handhavingsinspanningen en de
daaruit voortvloeiende ontvangsten. Deze werkgroep zal in het derde kwartaal
van dit jaar voorstellen doen over de vraag hoe de financierings- en ontvangstenstromen
vorm gegeven kunnen worden. Bij deze voorstellen zullen de kaders zoals gegeven
in de artikelen 2 van de Financiële verhoudingswet en 108 van de Gemeentewet,
respectievelijk 105 van Provinciewet in acht worden genomen.In deze werkgroep zullen de meest betrokken departementen deelnemen en
zal tevens worden voorzien in betrokkenheid en inbreng van externe deskundigheid
uit verschillende disciplines.7. WetgevingSymboolwetgeving, verouderde wetgeving en gebrekkige wetgeving zijn, zo
stelt «Handhaven op niveau»1, soms
ook de oorzaak van een handhavingstekort. «Actualiseren» van de
wetgeving is in dergelijke gevallen een verkieslijker remedie dan investeren
in versterking van de handhaving. In het kader van het wetgevingskwaliteitsbeleid
werkt het kabinet al op verschillende manieren aan verbetering van de handhaafbaarheid
van regelgeving. Dit kabinetsstandpunt volstaat daarom melding te maken van
de acties specifiek gericht op handhaafbaarheid:– verdere ontwikkeling van instrumenten om de handhaafbaarheid van
wettelijke normen te vergroten; – ontwikkeling van een instrument om problematische regelgeving
te signaleren;– simulatie van wetgeving;– verbetering preventieve toetsing handhaafbaarheid;– bijdragen aan inventariseren handhaafbaarheidsknelpunten in het
kader van het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit.8. RechtsbeschermingHet kabinet neemt de conclusie van «Handhaven op niveau» dat
de rechtsbescherming van handhavingsbesluiten niet ingrijpend gewijzigd zou
moeten worden graag over. Daarnaast zijn in «Handhaven op niveau»1 enkele beperkte suggesties met betrekking tot de rechtsbescherming
gedaan. Zo stelt de commissie-Michiels voor te overwegen of de verplichte
bezwaarschriftprocedure bij sancties wellicht facultatief zou moeten worden.
Inmiddels is in het Regeerakkoord '98 al afgesproken dat in meer algemene
zin de mogelijkheid zal worden geopend de bezwaarschriftprocedure met wederzijds
goedvinden over te slaan. De Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht
is verzocht over de uitwerking daarvan te adviseren en zal een dezer dagen
een voorontwerp van wet het licht doen zien.Een tweede suggestie betreft het binden van de rechter aan een termijn
waarbinnen hij uitspraak moet doen. Ook hier geldt, dat inmiddels naar aanleiding
van de evaluatie van de Algemene wet bestuursrecht en het Regeerakkoord '98
is besloten deze problematiek in meer algemene zin aan de orde te stellen.
Zoals aangekondigd in de Voortgangsrapportage Algemene wet bestuursrecht2 zal het kabinet in de loop van 2000 een notitie over
beslistermijnen voor bestuur en rechter aan de Tweede Kamer aanbieden.Ook vraagt «Handhaven op niveau» aandacht voor de rechtspositie
van derden bij sanctiebesluiten. De Commissie wetgeving algemene regels van
bestuursrecht heeft inmiddels in het voorontwerp vierde tranche Algemene wet
bestuursrecht het standpunt ingenomen dat een versterking van die positie
niet gewenst is, onder meer omdat zulks nogal wat procedurele complicaties
zou oproepen en daarmee juridiserend zou werken. Het kabinet zal zijn standpunt
ter zake bepalen in het kader van de voorbereiding van een regeringsvoorstel
voor een vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht.Tenslotte heeft blijkens de memorie van toelichting bij het Voorontwerp
voor de vierde tranche Algemene wet bestuursrecht de commissie-Scheltema zich
al gebogen over het «beroep in twee instanties bij punitieve sancties».
Ook hierover zal het kabinet bij gelegenheid van de voorbereiding van een
wetsvoorstel voor een vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht zijn
standpunt bepalen.9. GedogenHet kabinet constateert dat «Handhaven op niveau» in grote
lijnen de aanzet geeft tot een offensief handhavingsbeleid. Dat is winst ten
opzichte van de periode waarin het kabinet zich op verzoek van de Tweede Kamer
boog over gedogen met de nota «Grenzen aan gedogen».3 Uit de behandeling van deze nota stamt nog de uitvoering van de motie-Van
Heemst4, waarin de regering werd verzocht aan
te geven voor welke specifieke onderwerpen of beleidsterreinen met een nadere
uitwerking van de kabinetsnota «Grenzen aan gedogen» zal worden
gekomen. Het kabinet zal bij de te ontwikkelen stimuleringstrajecten en bij
de ontwikkeling van het instrument «signaleren van problematische
regelgeving» – zie hierboven paragrafen 3 en 7 – uitdrukkelijk
aandacht besteden aan eventuele «gedoogsituaties» rond de ordeningswetgeving.
Vooralsnog bleek bij de verschillende departementen geen behoefte aan nadere
uitwerking van het gedoogkader. In de zeldzame gevallen dat, als gevolg van
plotselinge gewijzigde omstandigheden, behoefte bestaat aan een categoraal
gedoogbesluit voor regelgeving op Rijksniveau, zal dit besluit door de betrokken
minister met machtiging van de ministerraad aan de Tweede Kamer worden medegedeeld.
In het geval met een dergelijk besluit beoogd wordt categoraal af te zien
van strafrechtelijke handhaving wordt de voordracht tot zo'n besluit mede
ondertekend door de minister van Justitie.10. Stuurgroep en faciltering actieprogramma «Handhaven
op niveau»Iedereen onderkent het belang van handhaving voor het realiseren van beleidsdoelstellingen.
Intussen prijkt handhaving van ordeningswetgeving nog te vaak als «promemoriepost»
op de beleidsagenda. Om de samenwerking tussen handhavers en de professionalisering
van de handhaving van ordeningswetgeving extra impulsen te geven, zal het
kabinet begin 2000 een stuurgroep «Handhaven op niveau» installeren
die belast wordt met de ontwikkeling, de coördinatie en de uitvoering
van het actieprogramma «Handhaven op niveau». De stuurgroep zal
staan onder voorzitterschap van een onafhankelijke deskundige uit het openbaar
bestuur. Verder zal aan de stuurgroep worden deelgenomen door vooraanstaande
deskundigen uit het handhavingsveld en de wetenschap.Het actieprogramma «Handhaven op niveau» richt zich vooral
op de werkvloer van de handhaving. In de eerste plaats door op basis van decentraal
uit te voeren stimuleringstrajecten «best practices» te ontwikkelen,
waar handhavers in andere regio's of op andere beleidsterreinen hun voordeel
mee kunnen doen1. En ook in meer faciliterende
zin door het ontwikkelen van handhavingsstrategieën en de monitoring
van de naleving van ordeningswetgeving. Verder zullen in het kader van dit
actieprogramma instrumenten worden ontwikkeld ter verbetering van de handhaafbaarheid
van regelgeving2 en zal de stuurgroep «Handhaven
op niveau» ook in meer algemene zin adviseren over handhavingsaangelegenheden
voor de ordeningswetgeving, voor zover op concrete beleidsterreinen daarin
nog niet is voorzien3, bij voorbeeld over de
vormgeving van de relaties tussen boeteopleggen, de besteding van de ontvangsten
en compensatie voor handhavingsinspanningen op basis van nog te ontwikkelen
scenario's4. Voor zover het advisering in de
richting van het kabinet betreft, rapporteert de stuurgroep «Handhaven
op niveau» steeds via de Interdepartementale Commissie voor Veiligheid
en Rechtshandhaving en de Raad voor Justitie, Bestuur en Veiligheid. Overigens
zullen naar verwachting de meeste resultaten van het actieprogramma zich richten
op de werkvloer van de handhaving. Het kabinet legt immers bij de uitvoering
van dit kabinetsstandpunt het zwaartepunt bij samenwerking en verdere professionalisering
op de handhavingswerkvloer. Daarom ook zal geregeld overleg plaatsvinden met
de partners bij de handhaving5 over het actieprogramma
en de werkzaamheden van de stuurgroep «Handhaven op niveau».Bij de stimuleringstrajecten is – met het oog op het verzekeren
van de continuïteit – gekozen voor een externe intermediair en
externe evaluatie van de stimuleringstrajecten. De externe intermediair vervult
de rol van «consultant» voor de decentrale handhavers. Tevens
verzorgt de intermediair van een specifiek stimuleringstraject geregeld rapportages
aan de stuurgroep. Het kabinet voorziet een looptijd voor het actieprogramma van vier jaar.
Naar verwachting belopen de kosten voor de gehele periode in totaal 9,25 miljoen.
Voorgesteld wordt bij gelegenheid van de voorjaarsnota 2000/begrotingsvoorbereiding
2001 te voorzien in de dekking van de kosten van dit, een rijksbreed belang
dienende, actieprogramma.11. Samenvatting en uitgeleideDeze kabinetsreactie op «Handhaven op niveau» laat zich als
volgt samenvatten:Het kabinet ondersteunt de analyse van de Commissie Michiels dat vooral
verdere professionalisering en verbetering van de samenwerking bij de handhaving
van ordeningswetgeving tot een hoger niveau van naleving kunnen leiden. Daartoe
start het kabinet een actieprogramma «Handhaven op niveau» waarin
onder meer «best practices» voor de handhaving worden ontwikkeld
aan de hand van decentraal uitgevoerde stimuleringstrajecten op specifieke
beleidsterreinen of aan de hand van specifieke maatschappelijke problemen.
De in te stellen stuurgroep «Handhaven op niveau» zal het actieprogramma
verder ontwikkelen en uitvoeren.Het kabinetsstandpunt bevat – bij wijze van helpende hand voor de
discussie op specifieke beleidsterreinen – een afwegingskader, waarin
potentiële voordelen van en indicaties voor de toepassing van door het
bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie resp. bestuurlijke boete
worden uiteengezet. Daarmee opent het kabinet de deur voor de bestuurlijke
boete resp. transactie in de gevallen dat het afwegingskader tot een positief
oordeel leidt. OM en VNG zijn gevraagd de normen van de lokale veiligheid
te inventariseren, die voor toepassing van bestuurlijke boete of transactie
in aanmerking komen. Binnen de Rijksoverheid rapporteert een werkgroep in
het derde kwartaal van dit jaar hoe de boeteontvangsten en financieringsstromen
voor de handhaving vorm kan worden gegeven.Het kabinet hecht er aan dit standpunt te besluiten met het uitspreken
van zijn grote erkentelijkheid jegens de commissie-Michiels. In een korte
tijd heeft de commissie-Michiels baanbrekend werk verricht met haar analyse
van de tekorten bij de handhaving van ordeningswetgeving. Ordeningswetgeving
bestrijkt bijna alle beleidsterreinen van de overheid. Het is de verdienste
van de commissie-Michiels dat de breedte van het terrein niet in de weg gestaan
heeft aan de diepgang van haar analyse. Uit de vele consultaties bij rechtshandhavers
in het kader van de ontwikkeling van dit kabinetsstandpunt bleek ook de grote
trefzekerheid en bruikbaarheid van de analyses en aanbevelingen. Het kabinet
vertrouwt er op dat de commissie-Michiels het kabinet zo de goede weg heeft
gewezen om verder te werken aan het passende niveau van naleving van de normen.XNoot1Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, Handhaven
op Niveau, Deventer, 1998, p. 47. Van belang is overigens, dat zolang er geen
streefniveau voor de naleving van wet- en regelgeving is vastgelegd, een precieze
vaststelling van de omvang van het handhavingstekort niet goed mogelijk is.
Ook wijst het kabinet er op dat het verwerkelijken van volledige naleving
van wet- en regelgeving met oneindig hoge kosten gepaard kan gaan.XNoot2 idem, p. 59.XNoot3 idem, p. 57.XNoot4Conform eerder gegeven definities verstaat het kabinet onder ordeningswetgeving
(ook wel: beleidsinstrumentele wetgeving): de wetgeving die betrekking heeft
op inkomens- en vermogensoverdrachten resp. die randvoorwaarden stelt aan
het maatschappelijk verkeer. Ordeningswetgeving vormt een middel om –
vaak in de tijd wisselende – overheidsdoelstellingen te verwerkelijken.
Om de gedachten wat te bepalen: milieuwetgeving, fiscale wetgeving, sociale
zekerheidswetgeving en subsidieregels, verkeerswetgeving, onderwijswetgeving.
Wetgeving op het terrein van de volksgezondheid rekent het kabinet er wel
onder; juist weer niet de Gemeentewet, de Politiewet 1993, de Wet op de Rechterlijke
Organisatie, Kieswet, Algemene wet bestuursrecht, Burgerlijk Wetboek, Wetboek
van Strafrecht.XNoot5Kamerstukken II, 1997–1998, 22 343, nr. 29.XNoot6Kamerstukken II, 1997–1998, 26 024, nr. 10.XNoot7Kamerstukken II, 1997–1998, 25 846, nr. 1.XNoot1Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 59.XNoot2idem, p. 53 vv.XNoot1Ver ontwikkeld blijkt deze gedachte in het bedrijfsplan 2000–2004
van de Belastingdienst, dat bij voortduring een appèl doet op begrippen
als dienstverlening aan publiek, duidelijkheid en kenbaarheid van verplichtingen,
toereikende informatieverstrekking en zelfs een open oog voor de macht van
de Belastingdienst en de gevoelens van onmacht die dat bij belastingplichtigen
kan oproepen. Dat alles onverlet de uitdrukkelijk beschreven taak van bestrijding
van misbruik en oneigenlijk gebruik.XNoot2Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 82.XNoot3idem, p. 89.XNoot1idem, p. 83.XNoot2Als voorbeeld voor een mogelijke samenwerkingsvorm verwijst het kabinet
naar het Financieel Expertisecentrum, waar alle bij de handhaving van de integriteit
van de financiële sector betrokken overheidsorganisaties thans hun deskundigheid
en informatie afstemmen en de benodigde ruimte hebben geschapen om samenwerkingsdoelstellingen
te verwerkelijken.XNoot3Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 89.XNoot4«Handhaven op niveau» spreekt van het bereiken van «het
geformuleerde handhavingsniveau». Het kabinet hecht er aan het doel
van de handhaving, n.l. bijdragen aan de naleving, in de definitie tot uitdrukking
te brengen en te benadrukken dat ook doelstellingen voor de handhaving uitdrukkelijk
worden geformuleerd.XNoot1Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 82.XNoot2Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 85–86.XNoot3idem, p. 86.XNoot1idem, p. 57.XNoot2In het kader van het project «Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit»
is de verhouding tussen publiekrechtelijk toezicht en privaatrechtelijke normalisatie
en certificatie al eens onder de loep genomen. Vgl. Kamerstukken II, 1995–1996,
24 036, nr. 15.XNoot3Op enkele beleidsterreinen strekt de handhavende arm van het bedrijfsleven
wat verder, zoals in de sfeer van de landbouwkwaliteitswetgeving, waar soms
sprake is van private toezichthouders – die vaak weer wel publiekrechtelijk
zijn ingebed – en zoals in de sfeer van tuchtrecht in het kader van
de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie; mutatis mutandis is ook dan samenwerking
met het bedrijfsleven om het niveau van naleving te verhogen gewenst.XNoot4Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 82.XNoot1Bij voorbeeld om inzage te krijgen in de bescheiden van een weigerachtig
bedrijf met oog op premieheffing bij sociale verzekeringen en belastingen.XNoot2Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 119
vv.XNoot3idem, p. 63 vv.XNoot4idem, p. 105.XNoot5idem, p. 82.XNoot1idem, p. 176.XNoot2nl. in een brief van de vaste Commissies voor Justitie en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties aan de ministers van Justitie en BZK d.d. 12
mei 1999.XNoot3Kamerstukken II 1993–1994, 23 400 VI, nr. 48.XNoot4De uiteenzetting in deze paragraaf 6 spitst zich toe op toepassing
van de bestuurlijke boete, omdat de bestuurlijke boete zich het meest onderscheidt
van strafrechtelijke handhaving. Dat laat onverlet dat het betoog –
mutatis mutandis – op belangrijke onderdelen van belang is voor de door
het bestuur aan te bieden strafrechtelijke transactie.XNoot1«Verdere ontwikkeling» in vergelijking met het kabinetsstandpunt
bestuurlijke boeten van 1994 (Kamerstukken II 1993–1994, 23 400
VI, nr. 48). De term «voorwaarden» uit het kabinetsstandpunt van
'94 blijkt minder gelukkig. In de praktijk blijkt de bijzondere wetgever steeds
uitdrukkelijk aandacht te besteden aan de toen geformuleerde «voorwaarden».
Maar de formulering van de meeste «voorwaarden» blijkt tot een
afweging te dwingen. Daarom is in deze actualisering gekozen voor de term
«indicaties». Aan de hand van de «indicaties» kan
een rationele discussie worden gevoerd over de vraag of en hoe op een specifiek
beleidsterrein de toepassing van bestuurlijke boeten de handhaving kan versterken.
De formulering van de «voorwaarde» rond de dwangmiddelen uit het
kabinetsstandpunt bestuurlijke boeten is aangevuld; werd in 1994 nog geformuleerd
dat er geen dwangmiddelen nodig zijn voor het opleggen van de bestuurlijke
boete, thans voorziet het kabinet dat het nodig is dat het bestuursorgaan
beschikt over de bevoegdheid om de identiteit van de dader bij het opleggen
van een bestuurlijke boete vast te stellen.XNoot1Bvb. de Nederlandse mededingingsautoriteit of de Belastingsdienst. De
laatste volzin is een aanvulling op de voor het overige gelijkluidende voorwaarde
van het kabinetsstandpunt bestuurlijke boeten van 1994. (Kamerstukken II 1993–1994,
23 400 VI, nr. 48).XNoot2Maar de woorden «in de regel» zijn weer nodig om te grote
absoluutheid te relativeren.XNoot3Kabinetsstandpunt bestuurlijke boeten van 1994. (Kamerstukken II 1993–1994,
23 400 VI, nr. 48), p. 33.XNoot1Zo heeft de wetgever al de bevoegdheid bestuurlijke boetes op te leggen
verleend aan de Stichting toezicht effectenverkeer, de Nederlandse mededingingsautoriteit,
de onafhankelijke Post- en Telecommunicatie Autoriteit en de Belastingdienst.XNoot2Kamerstukken II 1998–1999, 26 604, nr 1, p. 33 e.v.XNoot1Bij voorbeeld: Beleidsplan Nederlandse Politie, Beleids- en beheerscyclus
voor de politie, Planning en controlcyclus openbaar ministerie, Integraal
veiligheidsprogramma, politiemonitor.XNoot2Juristen noemen dit model – in navolging van het advies van de toenmalige
Commissie voor de toetsing van wetgevingsprojecten – nog geregeld het
«B-model».XNoot1Commissie bestuursrechtelijke en privaatrechtelijke handhaving, p. 41.XNoot1idem, p. 114 vv.XNoot2Kamerstukken II 1999–2000, 26 800, VI nr. 7.XNoot3Kamerstukken II 1996–1997, 25 085, nrs. 1 en 2.XNoot4Kamerstukken II 1996–1997, 25 085, nr. 8.XNoot1Vgl. paragraaf 3.XNoot2Vgl. paragraaf 7.XNoot3Vanzelfsprekend waarborgt de minister van Justitie de goede afstemming
tussen de stuurgroep «Handhaven op niveau» en andere handhavingsgremia
zoals de Stuurgroep Bestrijding Fraude en Financieel Economische Criminaliteit,
de Landelijke Coördinatiecommissie Milieuwethandhaving en het Platform
Bijzondere Opsporingsdiensten.XNoot4Vgl. het slot van paragraaf 6.4.XNoot5Waaronder in ieder geval de departementen, IPO, VNG, UvW, Platform Bijzondere
Opsporingsdiensten, politie en openbaar ministerie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-VI-67.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl