Financiële-verhoudingswet; Verslag wetgevingsoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24552, nr. 29

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

23-05-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24552 nr. 29

13-05-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Binnenlandse ZakenEerste termijn van de zijde van de commissieEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissieTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24552Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 24553Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 322 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 552Regels inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten
(Financiële-verhoudingswet)24 553Regels inzake de invoering van de Financiële-verhoudingswet (Invoeringswet
Financiële-verhoudingswet) nr. 29VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 15 mei 1996De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1
heeft op 13 mei 1996 overleg gevoerd met staatssecretaris Van de Vondervoort
van Binnenlandse Zaken en staatssecretaris Vermeend van Financiën over
de Financiële-verhoudingswet.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,Hommes Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Binnenlandse ZakenMaandag 13 mei 1996 11.15 uurDe voorzitter: GaborAanwezig zijn 10 leden der Kamer, te weten:Poppe, Van der Hoeven, Noorman-den Uyl, Remkes, Oedayraj Singh Varma,
Van der Vlies, Schutte, Hoekema, H.G.J. Kamp en Gabor,alsmede mevrouw Van de Vondervoort, staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, en de heer Vermeend, staatssecretaris van Financiën, die vergezeld
zijn van enige ambtenaren van hun ministeries.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Regels
inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten (Financiële-verhoudingswet)
(24 552);het wetsvoorstel Regels inzake de invoering van
de Financiële-verhoudingswet (Invoeringswet Financiële-verhoudingswet)
(24 553).De voorzitter:De vergadering is gepland tot uiterlijk 23.00 uur, maar hoeft natuurlijk
niet per se tot dat tijdstip te duren. Bij de volgorde van sprekers volgen
wij de grootte van de fracties.Eerste termijn van de zijde van de commissieMevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Mijnheer de voorzitter! Dit wetsvoorstel regelt opnieuw de financiële
verhouding tussen Rijk en gemeenten en in het bijzonder tussen de gemeenten
onderling. Het is de zesde ingrijpende wijziging in de financiële verhouding
in 131 jaar. Als deze wet van kracht wordt op 1 januari 1997 is het precies
100 jaar geleden dat de tweede wijziging, in 1897, plaatsvond. De wijzigingen
volgen elkaar dus steeds sneller op. De laatste ingrijpende wijziging, de
vijfde, was die van 1984. Nu, nog geen twaalf jaar verder, is er weer een
fundamentele wijziging noodzakelijk, zo meent de regering.Hoe nodig is het om de Financiële-verhoudingswet te veranderen? Het
is inmiddels duidelijk dat honderden gemeenten zich verweren tegen de in hun
ogen onredelijke of onbillijke herverdelingsplannen, terwijl de gemeenten
die erop vooruitgaan in de voorstellen, daarin het bewijs zien dat zij jarenlang
te kort gekomen zijn. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het hier gaat om
een heel grootschalige wijziging. Veel groter dan die in 1984. Niet alleen
gezien het bedrag dat ermee gemoeid is, maar vooral gezien het percentage
dat sommige gemeenten teruggaan of juist vooruitgaan. Dat is eens zoveel groter
als in de vorige wijziging. Ik wil meteen duidelijk maken dat de PvdA-fractie
deze nieuwe wet nodig en belangrijk vindt.Op grond van de evaluatie van de werking van het Gemeentefonds zijn wij
ervan overtuigd dat de huidige Financiële-verhoudingswet te kort schiet
in het redelijk en billijk verdelen van het geld tussen gemeenten. Twee factoren
zijn daarbij het meest belangrijk. De gemeenten met een kwetsbare sociale
structuur kennen een niet langer toelaatbaar tekort en de kosten van de centrumfunctie,
de culturele en recreatieve accommodaties worden te veel betaald door centrumgemeenten
en haar inwoners. De mensen in de regio of randgemeenten dragen daar onvoldoende
aan bij, terwijl ze er wel gebruik van maken. Dat is te zien aan de lasten
die de burgers betalen voor gemeentelijke belastingen en voorzieningen. De
verschillen tussen gemeenten zijn aanzienlijk. De Consumentenbond laat jaarlijks
zien in welke gemeenten gemiddeld de hoogste tarieven gevraagd worden. Dat
zijn voor het overgrote deel de grote centrumgemeenten. De vergelijking van
de OZB-tarieven van de randgemeenten met de centrumgemeenten laat schrikbarende
tariefverschillen zien. Die verschillen zijn zo groot dat het verhaal ook
niet opgaat als zou alleen het gevoerde sobere gemeentelijke beleid tot die
lage tarieven leiden. Er is meer aan de hand.De taak van de gemeenten op sociaal gebied en het geld dat daarvoor nodig
is, is uiterst actueel. Dan gaat het om de armoedebestrijding, de bijstand,
werkloosheidsbestrijding en werkgelegenheid. Dat is actueel, maar niet nieuw.
Ik wil dat illustreren aan de hand van een wonderlijk toepasselijk citaat
uit het maandblad De Gemeente en wel uit het septembernummer van 1908. Dat
is bijna 90 jaar geleden. Het citaat is van de hand van Wibaut.Hij schrijft: "Vele gemeenten hebben geen geld, maken met de grootste
moeite hun begroting sluitend. Zij hebben ook geen voldoende middelen om zich
geld te verschaffen: progressieve inkomstenbelasting, op de zeer onvoldoende
wijze die artikel 243 der Gemeentewet toelaat, wordt weinig toegepast. De
gemeenteraden zeggen dat ze het niet kunnen toepassen, gesteld dat ze het
wilden, uit vrees dat de welgestelden en rijken, die van belast worden "naar
draagkracht" of iets wat er in de verte op gelijkt, niets willen
weten, dan "aan de haal" gaan, de gemeente verlaten, zich aan billijke belasting
onttrekken. Een zeer groot aantal gemeenten kunnen uit hun geldnood slechts
worden verlost, door eene ingrijpende en afdoende wijziging van de geldelijke
verhouding tusschen Staat en Gemeente. De afdoende verbetering der gemeentelijke
geldmiddelen is noodig, opdat de gemeenten, beter dan thans, op allerlei gebied,
ook op dat der werkloozenzorg, haar taak hunnen vervullen." Einde citaat.
Het had gisteren geschreven kunnen zijn!Mijnheer de voorzitter! Het advies van de Raad voor de gemeentefinanciën
naar aanleiding van de evaluatie van het Gemeentefonds bevat een geheel nieuw
verdeelsysteem dat gebaseerd is op het rapport "Structuur gerecht" van de
Cebeon/VB-groep. Het wetsvoorstel van de regering is ook op dat advies gebaseerd.
De hoofdstructuur van het wetsvoorstel heeft twee pijlers: het is kostengeoriënteerd
en kent daarnaast een draagkrachtprincipe door rekening te houden met de verschillen
in de belastingcapaciteit van de gemeenten.Het zijn niet, zo blijkt, de aantallen inwoners, de oppervlakte en andere
grote maatstaven die uiteindelijk de kosten van de gemeente in hoofdzaak bepalen.
Het zijn de sociale en fysieke structuur en de centrumfunctie van de gemeente
die bepalend zijn voor de kosten van de gemeente. In de Financiële-verhoudingswet
1984 is de groottemaatstaf voor 79% bepalend voor de verdeling van het geld
en de sociale structuur voor maar 4%. In het onderhavige wetsvoorstel is de
sociale structuur goed voor 38% van de verdeling van het geld, de fysieke
structuur voor 40% en de centrumfunctie voor 13%. Zo wordt meer recht gedaan
aan de werkelijke kosten die de onderscheiden gemeenten hebben.De nieuwe wet zal van grote invloed zijn op de financiële huishouding
van de gemeente, maar ook op de gemeentelijke tarieven die de burgers voor
voorzieningen betalen en voor de verhoudingen tussen gemeenten. De fractie
van de Partij van de Arbeid kan zich goed vinden in de aanpak en de hoofdlijnen
van het verdeelmodel. Ook het globale effect van de verdeling van de geldstroom
van rijk naar arm en van de randgemeente naar de stad heeft onze instemming.
Dat zal u niet verbazen. Niettemin plaatsen wij bij een aantal onderdelen
kritische kanttekeningen.Dat betreft in de eerste plaats de onroerende-zaakbelasting en de waardebepaling
daarvan. Het onderdeel uit de voorstellen dat het meest ter discussie staat,
is de OZB als instrument om de draagkracht van de gemeente te bepalen. Met
name de nadeelgemeenten, de Voorburg-groep, de Utrechtse gemeenten en vele
anderen die ons per telefoon, fax, per post of zelfs via een dooie kip tot
ons gewend hebben, verzetten zich fel tegen deze pijler van de wet. Zeker
zo'n zwaar bekritiseerd instrument zal moeten voldoen aan hoge kwaliteitseisen.
De OZB-waardebepaling is op dit moment nog onvoldoende gelijk tussen de gemeenten.De WOZ die moet zorgen voor een gelijke en vergelijkbare grondslag is
net ingevoerd en nog onvoldoende effectief. De herverdeeleffecten op grond
van de werking van de WOZ blijken groot te zijn. Mijn bewering dienaangaande
bleek juist te zijn: de laatste cijfers van eind maart geven aan dat bijvoorbeeld
Amsterdam er via een wetsfictie – het rekenkundig fixeren van de OZB-waarde
per 1 januari 1995 – 23 mln. op vooruitgaat. Den Haag gaat er 16 mln.
op vooruit en Haarlem 6 mln. Erop achteruit gingen Rotterdam met 4,6 mln.,
Nijmegen met 1,2 mln. en Maastricht met 2,3 mln. Kortom: dit is een factor
van groot belang. Daarom heeft de PvdA-fractie in de schriftelijke behandeling
gevraagd om een onderzoek van de Waarderingskamer om ten principale een ijking
te doen op de vergelijkbaarheid en het gehalte van de waarderingscijfers van
de OZB. Dat onderzoek komt er; dat is toegezegd en dat is een goede zaak.
Dat is ook nodig voor het vergroten van de zekerheid dat met gelijke maten
gemeten wordt. Ik meen dat als in de loop van 1997 blijkt dat een gemeente
op grond van de werking van de WOZ tot een aanzienlijke waardevermeerdering
komt, deze waardevermeerdering alsnog dient te worden verwerkt bij de rekening
van het Gemeentefonds op nacalculatiebasis. Ik vraag de staatssecretarissen
dan ook of de regering daartoe bereid is en of zij daar ook kans voor ziet.
Alleen als alle gemeenten een zo reëel mogelijke OZB-waarde hanteren,
is er tussen gemeenten immers sprake van een eerlijke verdeling.De OZB is een globale indicator. De kwetsbaarheid van het hanteren van
de OZB als maatstaf voor de draagkracht van de gemeente zit hem in het feit
dat een hoge waarde van een woning niet altijd recht evenredig is met de individuele
draagkracht van de bewoner. Ook waardeverschillen per regio en binnen gemeenten
zijn een kwetsbare factor, maar tegelijkertijd is de factor OZB op gemeentelijk
niveau tot op heden de beste maatstaf om de draagkracht van de gemeenten onderling
en die van hun inwoners binnen de grenzen te representeren.Om de genoemde negatieve factoren enigszins te verzachten, heeft de PvdA-fractie
de amendementen op de stukken nrs. 13 en 15 van de VVD-fractie, respectievelijk
op de wet en op de invoeringswet, medeondertekend. De verhouding waarin de
OZB als draagkracht wordt meegenomen, wordt daarmee in de wet vastgelegd op
80% voor woningen en 70% voor niet-woningen. Een gezocht bijbehorend neveneffect
is dat het de industriegemeenten tegemoetkomt, omdat er een verschil gemaakt
wordt tussen woningen en niet-woningen.Ik ga nu in op de bijzondere bijstand. In de nieuwe Financiële-verhoudingswet
zijn de reële kosten bepalend voor de verdeling van het geld. Voor de
gemeenten is de bijzondere bijstand het instrument waarmee de mensen worden
geholpen die bijzonder noodzakelijke kosten niet kunnen betalen. Die regeling
is er voor alle inwoners, ook voor ouderen. Het kan gaan om een bril, tanden,
verhuiskosten of kinderopvang, van alles. In het wetsvoorstel wordt de verdeelmaatstaf
bijzondere bijstand voor 75% bepaald door het aantal mensen dat in de gemeente
in de ABW zit en voor 25% op grond van laag inkomen. In de factor ABW tellen
de 65-plussers niet mee. Daarom vindt de PvdA dat de factor laag inkomen zwaarder
moet meetellen. Waarom niet alleen laag inkomen? Dat zou immers ook kunnen.
In zo'n geval staat daar tegenover dat bijvoorbeeld de bijstand van de jongeren
tussen de 18 en 21 jaar ook uit de pot van de bijzondere bijstand betaald
wordt. Op grond van deze overwegingen heb ik op de invoeringswet een amendement
ingediend op stuk nr. 11. Dit amendement is medeonderte kend door
mijn collega's Remkes van de VVD-fractie, Van der Hoeven van de CDA-fractie
en Hoekema van de D66-fractie. In het amendement wordt bepaald dat de verdeelmaatstaf
bijzondere bijstand voor 50% via de ABW en voor 50% via laag inkomen wordt
opgebouwd. Het effect van dit amendement zal zijn dat er tegenover reëel
te maken kosten inkomsten voor de gemeente staan, ook in het kader van armoedebestrijding
en ook in kleinere gemeenten. Het zal dan ook leiden tot een bescheiden inleveren
van grote gemeenten.Ik ga over op de bijzondere woongebouwen. In de nota naar aanleiding van
het verslag wordt vermeld dat ook de mensen in bijzondere woongebouwen niet
worden meegeteld in de bepaling van de factor laag inkomen. Ik wijs de staatssecretarissen
erop dat met name aan ouderen in verzorgingshuizen ook bijzondere bijstand
wordt verstrekt, terwijl na de invoeging van de Wet voorzieningen gehandicapten
in het Gemeentefonds een substantieel deel van het geld naar deze groep, de
ouderen die in verzorgingshuizen wonen, gaat. Onzeker is het nog op welke
wijze de omzetting van de Wet op de bejaardenoorden naar de AWBZ van invloed
is op de bijzondere bijstand en de voorzieningen en de verstrekkingen vanwege
de WVG. In ieder geval lijkt het mij wat prematuur om op dit moment bijzondere
woongebouwen nu al uit de factor laag inkomen te schrappen. Ik hoor hierop
graag een reactie van de staatssecretarissen, want ik denk dat in de opzet
van deze wet reële kosten horen bij een reëel geformuleerde maatstaf.Ik ga over op de factor laag inkomen. Voor de bepaling van de verdeelmaatstaf
laag inkomen worden CBS-gegevens gebruikt. De berekening van het wetsvoorstel
is daarop gebaseerd. Deze gegevens dateren uit het jaar 1989. Er zijn mede
in het licht van het meerjarentraject van armoede-onderzoek betere inkomensgegevens
nodig, zo meent mijn fractie, en ik vind het dan ook onverteerbaar dat met
zulke gedateerde onderzoeksgegevens gewerkt moet worden. Ik hoor graag van
de staatssecretarissen of zij bereid zijn om de CBS-onderzoeken om wille van
de betrouwbaarheid en de zorgvuldigheid tweejaarlijks te laten herijken, zodat
wij in Nederland beschikken over accurate, actuele inkomensgegevens, met name
als het gaat om lage inkomens.Ik ga over op de tariefdifferentiatie in de OZB. In de nota naar aanleiding
van het verslag heeft het kabinet daar een kleine beschouwing over gegeven.
Wij kennen inmiddels een tariefdifferentiatie tussen eigenaren en huurders,
maar er zijn ook andere mogelijkheden. De behoefte aan verbetering en flexibilisering
van het lokale belastinggebied is al eerder aan de orde geweest. Dit onderwerp
is opnieuw actueel, nu blijkt dat de waarde van de woningen de laatste drie
jaar met 20% is gestegen, terwijl die van niet-woningen maar met 6% steeg.
Indien de herverdeling leidt tot lastenverhoging – en dat zal in sommige
gemeenten zeker zo zijn – dan is het in die optiek niet altijd redelijk
om die lasten voornamelijk bij de burgers te leggen. Dat is de ene kant van
het verhaal, als pleidooi voor een tariefdifferentiatie op lokaal niveau.
De andere kant is de mogelijkheid die voor sommige gemeenten aantrekkelijk
zou zijn in het kader van een actief werkgelegenheids- of economisch-structuurbeleid.
De tariefdifferentiatie kan dan andersom ingezet worden, namelijk niet-woningen
minder en woningen iets meer OZB. Voorwaarde is wel dat er een bandbreedte
wordt bepaald die de grenzen trekt in de mate van differentiatie. De fractie
van de PvdA vindt het een aantrekkelijke mogelijkheid en overweegt in tweede
termijn de Kamer hierover een uitspraak te vragen.Het gaat ons om een zo eenvoudig mogelijke optie, die nauw aansluit bij
de bestaande regeling van tariefdifferentiatie tussen eigenaren en gebruikers
in de OZB. Ons voorstel is een regeling waardoor mensen bij de heffing van
een onroerende-zaakbelasting verschillende tarieven mogen hanteren voor woningen
en niet-woningen, waarbij het tarief van de ene categorie nooit hoger mag
zijn dan 125% van het tarief van de andere categorie. Zo kunnen twee mogelijkheden
gerealiseerd worden: òf bedrijven zwaarder belasten dan de burger,
vanwege de waarde-ontwikkeling of de zwaardere belasting van de gemeentelijke
voorzieningen, òf juist de bedrijven ontzien in het kader van een aantrekkelijk
vestigingsbeleid vanwege de werkgelegenheid. Ik hoor graag de opvatting van
de staatssecretarissen over deze gedachte.Ik kom toe aan de OZB en het huurwaardeforfait. In het schriftelijk overleg
met de regering is aandacht besteed aan de effecten van de WOZ op het huurwaardeforfait
die optreden bij de inkomstenbelasting. Het zal nu werkelijk de economische
waarde van het onroerend goed moeten zijn, die vermeld wordt op de aangifte
van de inkomstenbelasting. Jarenlang hebben eigenaren te lage waarden opgegeven,
terwijl huurders ieder jaar weer met fikse huurverhogingen werden geconfronteerd.
Met name de wetsfictie, het rekenkundig actualiseren van de economische waarde
met bijna 20% over drie jaar heeft in de nota naar aanleiding van het verslag
tot zeer grote herverdelingsverschillen geleid; ik heb ze al genoemd. Omdat
wettelijk is voorgeschreven dat het huurwaardeforfait met ingang van 1997
de OZB-waarde moet gaan volgen, zullen de meeropbrengsten van de inkomstenbelasting
zeer aanzienlijk zijn.In de nota naar aanleiding van het verslag wordt opgemerkt, dat deze meeropbrengst
al in budgettaire kaders zou zijn verwerkt en niet meer beschikbaar zou zijn
voor de aanwending ten behoeve van andere doelen. Als de regering dan wijst
op de afspraak in het regeerakkoord over de voorziene 110 mln. is dat juist,
maar wij praten over veel grotere bedragen, die zich voor het begrotingsjaar
1997 en op kasbasis in 1998 daadwerkelijk zullen voordoen. In dat kader raakt
de opmerking kant noch wal.In de eerste plaats is pas onlangs, namelijk in maart jongstleden zichtbaar
geworden om hoeveel meer waardestijging het gaat ten opzichte van wat eerder
werd verwacht, dit mede naar aanleiding van de vraagstelling van de Partij
van de Arbeid.In de tweede plaats is de begrotingsbehandeling dit najaar mijns inziens
de plek waar over lastenverlichting op grond van niet eerder geraamde meevallers
gesproken dient te worden.In de derde plaats kan ik mij voorstellen dat een abrupte en scherpe stijging
van de inkomstenbelasting enigszins verzacht zou kunnen worden, ook al wordt
zij veroorzaakt door het jarenlang niet opgeven van de juiste huurwaarde. In de vierde plaats – ook een schot voor de boeg – kan ik
mij voorstellen dat een beter evenwicht gezocht wordt met de inzet van meeropbrengst
in de sfeer van lastenverlichting, als het gaat om wat de overheid doet voor
huiseigenaren versus hetgeen de overheid doet voor huurders. De verhouding
tussen huurders en eigenaren en de rol van de overheid in de sfeer van lastenverlichting
is beslist zeer scheef en aanzienlijk ongunstiger voor huurders. Ik zou dan
ook graag van de staatssecretaris willen weten welke meeropbrengst inkomstenbelasting
nu geraamd wordt, op basis van de laatste waardecijfers OZB, inclusief de
wetsfictie. Ik heb het dan over de jaren 1997 en 1998.Ik heb er op dit moment geen behoefte aan het debat over de besteding
van meeropbrengsten in de sfeer van lastenverlichting te voeren. Dat hoort
bij de begrotingsbehandeling thuis. Het gaat mij nu echt te ver om de conclusie
van de regering te accepteren, als zou er niets te verdelen of te beslissen
zijn.Ik ga over op de frictiekosten bij de herindeling. Van de regeling voor
frictiekosten, overgangs- en invoeringskosten voor de herindelingsgebieden
blijft nagenoeg niets meer over, als dat vergeleken wordt met de huidige regeling.
De stelling van de regering dat schaalvergroting altijd een besparing oplevert,
blijkt als het om geld gaat onjuist. Kijk maar naar Schouwen-Duiveland. De
Partij van de Arbeid vindt een ruimere gewenningsregeling noodzakelijk. Het
is ook daarom dat wij het amendement op stuk nr. 16 van collega Van der Hoeven
van het CDA mede hebben ondertekend. De gewenningstermijn naar vijf jaar en
het bedrag naar 120% in plaats van 100% brengen, lijkt ons een beter voorstel
dan de voorstellen van het kabinet.Een van de uitgangspunten voor het nieuwe verdeelmodel is dat de burgers
in principe in gelijke mate moeten bijdragen aan gelijke of vergelijkbare
voorzieningen. Zo wordt de waardebepaling OZB gebruikt. Dat betekent in het
kader van deze wet tariefverhogingen dan wel -verlagingen. Immers, men heeft
jarenlang te weinig betaald, terwijl anderen, vooral in de centrumgemeenten,
soms te veel betaalden. Volgens de regering is het effect van een maximale
tariefverhoging niet meer dan 0,1 procentpunt. Niet vermeld wordt hoe die
tariefverhogingen de koopkracht per soort van huishouden beïnvloeden.
Dat geldt ook voor de laagste inkomens. Is het stijgingspercentage daar ook
0,1 procentpunt?Uit een onderzoek van de FNV is gebleken dat de verschillen tussen gemeenten,
als het gaat om gemeentelijke lasten, zeer hoog kunnen zijn. Het verschil
tussen de duurste en de goedkoopste gemeenten is zelfs f 1600 per jaar. Hoe
kijkt de staatssecretaris tegen deze verschillen aan? Mijn fractie meent dat
in ieder geval meer zicht nodig is op de tariefontwikkeling en de koopkrachteffecten
van deze wet. Ik overweeg de Kamer in tweede termijn een uitspraak daarover
te vragen. Monitoring gedurende de invoeringstermijn is nodig. Een rapportage
aan de Kamer zal de lastenontwikkeling voor de burger zichtbaarder moeten
maken. Ook de lastenontwikkeling voor de bedrijven is in dit kader relevant.Ik kom over de historische kern te spreken. De historische kern kreeg
tijdens de schriftelijke behandeling een tweede trede waardoor gemeenten met
een historische kern groter dan 65 ha erop vooruitgingen. Mijn fractie heeft
nog overwogen of het RGF-advies: niet een extra trede, maar het verhogen van
de gehele maatstaf historische kern een betere oplossing zou bieden. Gemeenten
met een historische kent hebben te maken met extra kosten. Nadere bestudering
van de effecten van zo'n maatregel hebben ertoe geleid dat een verdere aanpassing
van deze maatstaf niet wenselijk is. Wel blijkt ook daar weer dat, als je
probeert aan een knop van het systeem te draaien, er elders weer zulke ongewenste
effecten optreden dat je de lust tot verdergaande aanpassing vergaat. Overigens
is het mede in het kader van een enkele artikel-12-gemeente wenselijk als
de invloed van nieuwe monumenten op de kosten van de gemeente onderzocht wordt.
Ik sluit me hierbij aan bij de vragen in de nota naar aanleiding van het verslag
van D66 en het CDA.In het wetsvoorstel is gekozen voor een strakke invoering van de wet.
De les uit 1984 was dat een invoeringsperiode van tien jaar tot een slopend
proces van kaasschaven – lees bezuinigen – leidde en tot veel
bestuurlijke frustratie. De soms zo nodige takendiscussie werd vermeden. Een
snelle en compacte invoering heeft dan ook de voorkeur. Een slagje minder
dan in het wetsvoorstel is opgenomen is in de ogen van de PvdA wel gewenst.
Daarin heeft de VNG waardevol geadviseerd. Het amendement van D66 waarin een
overgangstermijn van niet drie, maar vier jaar wordt voorgesteld met vijf
stappen van 5% heb ik dan ook medeondertekend. Voor die gemeenten die te maken
hebben met een grotere korting wordt het restant afgekocht met een eenmalige
uitkering. Het daarvoor benodigde bedrag van ongeveer 65 mln. dient binnen
het Gemeentefonds gefinancierd te worden.In één keer worden in het Gemeentefonds de sociale- vernieuwingsgelden,
de kinderopvanggelden en de decentralisatie huisvesting van de scholen opgenomen.
Dit kan per regeling tot soms forse onbedoelde herverdelingseffecten leiden.
Soms zullen de effecten elkaar compenseren, maar in sommige situaties zal
het om een stapeling van kortingen gaan. Bij de decentralisatie van de onderwijshuisvesting
is een hardheidsclausule opgenomen. De wijze waarop de invoeging van de sociale-vernieuwingsgelden
in het Gemeentefonds zal plaatsvinden, is nog niet duidelijk. Op onderdelen
is een gedifferentieerde benadering wenselijk. Ik beschouw de tabel die als
bijlage B is toegevoegd dan ook alleen maar als indicatief. Door de gekozen
overgangsregeling – het wennen aan het verschil in uitkering –
vindt een versoepeling plaats. Niettemin zijn er een beperkt aantal gemeenten
die te maken hebben met een teruggang in de uitkering. Het idee blijft bestaan
dat nader onderzoek nodig is.Ik noem in dit verband Haarlemmermeer, Zuid-Limburg en Hilversum. Zuidlimburgse
grotere gemeenten hebben te maken met het inleveren van geld. Er zijn tal
van varianten uitgeprobeerd om te bezien op welke wijze compensatie kan worden
gegeven. Tot op dit moment is dat tot op niets uitgelopen. Een positief effect
voor de ene gemeente levert een negatief effect voor de nabuurgemeente op.
Het gaat dan om een bedrag in dezelfde orde van grootte. Het beeld van de
sociale structuur in Zuid-Limburg is meer kwetsbaar dan uit de cijfers blijkt.
Nader onderzoek lijkt mij wenselijk. Bij de decentralisatie van de Wet sociale
werkvoorziening in de jaren tachtig bleek dat met name in Limburg
de WSW heel veel werknemers kent die niet uit hoofde van de WSW-criteria,
maar op grond van werkloosheid in deze werksoort terecht zijn gekomen. Ik
kan mij voorstellen dat indien deze mensen toen in de bijstand terecht waren
gekomen, de verdeling op grond van de Financiële-verhoudingswet er in
Zuid-Limburg heel anders uit had gezien. Maar geen misverstand; ik stel niet
voor om mensen uit de WSW naar de bijstand te verwijzen. Ik moet daar niet
aan denken. Het gaat mij in dit geval om de analyse. Ik vraag de staatssecretaris
om een nadere analyse van dit aspect, omdat ik eigenlijk geen vrede heb met
het feit dat bijvoorbeeld in een gebied als Zuid-Limburg er een plaatje uitrolt –
sommigen noemen dat de "mental map" – waarvan je je afvraagt of het
wel helemaal klopt.Van de artikel-12-gemeenten, waarvan er meer zijn, zijn er vijf die er
in het nieuwe verdeelmodel op achteruitgaan. Hilversum is daarvan de meest
in het oog springende. Ik wijs op de schriftelijke vragen die ik samen met
andere fracties over de toepassing van artikel 12 voor die gemeenten heb gesteld.
Ik ga er eigenlijk van uit dat de staatssecretaris bereid is om voor die gemeenten
tot een fatsoenlijke oplossing te komen. Ik ga er ook van uit dat mijn collega's
daar wat verder op door zullen gaan. In elk geval is mijn opmerking in dezen,
dat de accumulatie van de teruggang van de algemene uitkering en de opgelegde
bezuinigingen in het kader van artikel 12 vraagt om een zekere vorm van maatwerk.In het verslag heeft de PvdA-fractie gevraagd om wat meer zicht te krijgen
op de problematiek van de gemeenten met de artikel-12-status (straks 11) en
een slechte bodemgesteldheid, zolang deze factor nog geen rol speelt in de
wet. De regering heeft geantwoord dat gemeenten die thans op deze grond aanvullende
steun krijgen en erop vooruitgaan in de nieuwe wet, dit voordeel allereerst
in mindering gebracht zien worden op de aanvullende steun. Dat antwoord bevredigt
mij niet helemaal. Immers, indien een gemeente bijvoorbeeld op grond van de
sociale structuur meer geld krijgt, dan is het niet voor de hand liggend –
zij heeft dus jarenlang te weinig gekregen – dat het geld in de slappe
bodem gestopt wordt. Ik vraag om de mening van de staatssecretaris. Ik meen
dat je er niet zonder meer van uit kunt en moet gaan dat in zo'n geval de
hogere uitkering op grond van de nieuwe wet direct gekort wordt op de artikel-12-uitkering
voor een exogene factor. Dat is het specifieke bij dit onderwerp.In het verslag heeft de PvdA-fractie ook gevraagd naar de effecten van
het verdwijnen van het progressieve schijventarief uit de wet in relatie tot
de groei- en Vinex-gemeenten. Door de regering is aangekondigd dat er nader
aandacht geschonken zou worden aan de consequenties van het restrictief beleid.
Het gaat de PvdA-fractie in het licht van de herverdeling van het Gemeentefonds
om een nader onderzoek naar de bijzondere positie van de gemeenten met een
groeitaakstelling en de gemeenten die juist van iedere groei zijn uitgesloten;
het restrictief beleid voor bijvoorbeeld het Groene Hart. Deze problematiek
is ook aan de orde geweest bij de behandeling van de decentralisatie van de
onderwijshuisvesting. Wil de staatssecretaris de punten die ik nu aan de orde
stel, bij dat nader onderzoek vorm geven? Het ging toen om de motie van de
heer Cornielje. Op welke termijn kan de staatssecretaris meer inzicht geven
aan de Kamer in de bovengenoemde effecten?Het is een goede zaak dat in de wet een verzwaring heeft plaatsgevonden
van de middelen, het geld, die op grond van de maatstaf minderheden verdeeld
worden. In het wetsvoorstel is gekozen voor een smalle definitie van de maatstaf
minderheden. Dat heeft tot veel discussie aanleiding gegeven. Er zijn argumenten
te noemen die pleiten voor het hanteren van een smalle definitie. Die wil
ik ook noemen. De bevolkingsgroepen in de smalle definitie vragen van de gemeenten
de meeste investeringen in flankerend beleid. In de smalle definitie is het
bedrag per hoofd hoger waardoor de gemeenten met grote concentraties van minderheden
er het meeste baat bij hebben. Daar is de problematiek overigens ook het grootst,
vooral door de accumulatie van problemen. Dat laatste is in kleinere gemeenten
als regel niet terug te vinden.De mate waarin extra gemeentelijke beleidsinspanningen nodig zijn, is
voor een aantal van de groepen die in de brede maatstaf zitten, niet voldoende
aantoonbaar. Dan gaat het om Spanjaarden, Portugezen, Grieken, Tunesiërs.
Voor Joegoslaven uit het voormalige Joegoslavië kan een andere invalshoek
gekozen worden; ik kom daar straks op terug. Daarnaast wil ik opmerken dat
er via de maatstaf laag inkomen in de richting van die gemeenten al compensatie
plaatsvindt, als er sprake is, op grond van het hebben van meer mensen uit
die groepen in de gemeente, van een groter aandeel in laag inkomen. Dat is
natuurlijk niet altijd het geval.Het volgende punt is dat, indien een brede maatstaf gehanteerd zou worden,
het bedrag per hoofd lager zou worden. Er worden dan veel relatief lage bedragen
naar kleine gemeenten doorgesluisd, terwijl het overgrote deel van de gemeenten
die onder de brede definitie zouden vallen, er al op vooruitgaat. Maar dan
zijn er drie groepen die buiten de smalle definitie minderheden vallen en
die in de ogen van mijn fractie extra aandacht behoeven, te weten vluchtelingen,
voormalig Joegoslaven en de Molukkers.Ik vind het uiterst onbevredigend dat men nog steeds niet in staat is
om de gegevens die nodig zijn voor de maatstaf vluchtelingen en asielzoekers,
te verwerven. Gezien de taken van de gemeente die samenhangen met de lokale
vluchtelingenproblematiek, vindt de fractie van de PvdA dat bij de invoering
van deze Financiële-verhoudingswet per 1 januari 1997 die maatstaf klaar
moet zijn en tegelijk dient te worden ingevoerd. De maatstaf vluchtelingen
hoort in een Financiële-verhoudingswet, want daar staan reële kosten
tegenover.In deze maatstaf zouden dan zowel de vluchtelingen met de A-status en
degenen met de VTV (vergunning tot verblijf) op humanitaire gronden, als de
(aflopende) groep asielzoekers moeten zijn opgenomen. Weliswaar is er voor
het inburgeringstraject eenmalig geld voor de gemeente beschikbaar, maar het
gemeentelijk flankerend beleid met betrekking tot deze doelgroepen strekt
zich uit over veel meer jaren dan dat er budget voor beschikbaar is. In die
financiering is ook niet op andere wijze voorzien. Daarom vraag ik de staatssecretaris
om een toezegging dat per 1 januari 1997 deze maatstaf via een AMvB kan ingaan.
De PvdA-fractie hecht daar ten zeerste aan.Ik kom te spreken over voormalig Joegoslaven. Als het zo is dat per 1
januari de maatstaf vluchtelingen onderdeel gaat uitmaken van de herverdeling
van het Gemeentefonds, dan ziet het ernaar uit dat de problematiek van voormalig
Joegoslaven ook zou zijn opgelost, daar waar het gaat om de herverdeling van
het Gemeentefonds. Immers, dezen zijn thans als vluchteling te beschouwen
en zouden dan ook onderdeel worden van deze maatstaf. Het uitbreiden van de
smalle maatstaf specifiek met Joegoslaven zou dan niet nodig zijn. Wat is
de opvatting van de staatssecretaris daarover?De groep Molukkers heeft jarenlang tot de groep van minderheden in Nederland
behoord. Thans wordt voorgesteld deze groep buiten de verdelingsmaatstaf te
houden. Het daarvoor door de regering gehanteerde argument is dat er alleen
cijfers beschikbaar zijn op basis van 1983. Ik kan maar niet overtuigd raken
door dit argument. De werkelijke vraag is of er voor gemeenten heden ten dage
daadwerkelijk flankerende kosten zijn verbonden aan het feit dat er groepen
of concentraties van groepen Molukkers in een gemeente wonen. Ik heb deze
vraag in het verslag gesteld en zij is in mijn ogen onvoldoende beantwoord;
dat blijkt ook uit het zojuist aangehaalde citaat. Als er extra kosten zijn
en deze onvoldoende worden gecompenseerd door andere elementen in de gemeentefondsuitkering,
dan kan een uitbreiding van de maatstaf wenselijk zijn. Ik vraag de staatssecretaris
of zij bereid is op dit onderdeel een nader onderzoek te doen. Ik overweeg
een uitspraak daarover aan de Kamer te vragen.Ik ga over naar de vorm. Voorligt een omvangrijke en nogal technische
wet. Het instrument verfijningen is niet meer nodig; dat is winst. Het geheel
is meer sober en doorzichtiger geworden dan de vorige wet was. De mogelijkheden
tot bijstelling zijn groter en inzichtelijker. Dat was nodig, maar brengt
wel het risico mee dat gemeenten in meerjarig opzicht misschien onvoldoende
zekerheid hebben. Ook de continuïteit in de opbouw van de bijdrage uit
het Gemeentefonds zou in het geding kunnen komen. Dat vraagt om waarborgen.
Het is daarom een heel goede zaak dat de regering naar aanleiding van het
verslag heeft besloten tot het vastleggen van het verdeelmodel in de wet en
de invoeringswet. Tevens is vastgelegd dat een wijziging via een AMvB altijd
langs een voorhangprocedure zal plaatsvinden. Ook dat vindt mijn fractie een
goede zaak. Met deze wijziging heeft de vorm van de wet de instemming van
de fractie van de PvdA.Voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat er in
het najaar een signalering zal plaatsvinden op de kosten ontwikkelingen bij
de gemeenten. Ik vind dat het signaleren van ontwikkelingen in de kostenstructuur,
bedoeld als voorschot op beleidswijzigingen of beleidsaanpassingen van de
Financiële-verhoudingswet, voortaan in de Voorjaarsnota moet worden opgenomen.
Daardoor kan dit hele proces meelopen met het reguliere proces van begrotingsbehandelingen.
Op die manier kan de Kamer beter en tijdig invloed uitoefenen op het aspect
beleidsontwikkeling van de nieuwe Financiële-verhoudingswet.Door de herziening van het adviesstelsel zal de Raad voor de gemeentefinanciën
worden opgeheven. Er komt een Raad voor het openbaar bestuur. De specifiek
financiële advisering èn het risico dat veel expertise verloren
zou gaan, hebben geleid tot het voorstel om een Raad voor de financiële
verhoudingen in te stellen. Mijn fractie is uiterst huiverig voor het snel
opnieuw uitdijen van het aantal adviesorganen. Geef een halve vinger en voor
je het weet ben je een hele hand kwijt. Ik verwijs in dit verband naar Justitie.
De reden om voor deze financiële functie een uitzondering te maken, moet
heel goed beargumenteerd worden. Cruciaal in dezen is dat de adviezen over
vraagstukken op beleidsstrategisch niveau zijn voorbehouden aan de Raad voor
het openbaar bestuur. De voorziene Raad voor de financiële verhoudingen
zal zich bezighouden met adviezen over uitvoerings- en verdelingsvraagstukken
en met het fiscaal instrumentarium van gemeenten en provincies. De rol van
de raad is beperkt ten opzichte van de huidige Raad voor de gemeentefinanciën,
al is wel de adviesbevoegdheid voor het Provinciefonds toegevoegd.In zou in dit verband een paar vragen willen stellen aan de staatssecretaris.
Is de lijst van het werkterrein van de nieuwe Raad voor de financiële
verhoudingen, zoals die in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven,
als limitatief te beschouwen? Op welke wijze wordt gewaarborgd dat de huidige
expertise van de Raad voor de gemeentefinanciën in stand blijft? Dat
is immers van groot belang! Hoe wordt de onafhankelijkheid van de adviezen
gewaarborgd als de ambtelijke ondersteuning bij het ministerie van Binnenlandse
Zaken wordt ondergebracht? Gebeurt dat laatste ook bij de Raad voor het openbaar
bestuur?Nu het onderscheid in de rollen van beide adviesorganen zo duidelijk is
gedefinieerd en als de staatssecretaris een bevredigend antwoord weet te geven
op mijn vragen, kan mijns inziens afgezien worden van een verdere regeling
van de advies- en ontwikkelingsfunctie middels amendementen in de nieuwe Financiële-verhoudingswet
zelve. Het is namelijk zeer belangrijk dat deze advies- en ontwikkelingsfunctie
op een goede manier in het hele proces wordt ingebed. Daarbij kan ik mij heel
goed voorstellen dat er een Raad voor de financiële verhoudingen wordt
ingesteld.Voorzitter! Ik wil mijn grote waardering uitspreken voor de kwaliteit
van de adviezen van de Raad voor de gemeentefinanciën en voor de ambtelijke
inspanningen bij de totstandkoming van dit in mijn ogen complexe en technisch
hoogstaande wetsvoorstel. Dat dit voorstel de Kamer zo voorspoedig heeft bereikt,
is naar mijn mening mede te danken aan de doortastendheid van de beide staatssecretarissen.In het begin van mijn verhaal gaf ik aan dat de ingrijpende veranderingen
in de financiële verhouding tussen Rijk en gemeente elkaar steeds sneller
opvolgen. Ik spreek oprecht de hoop uit dat met dit wetsvoorstel dat verschijnsel
is gestopt. Dat is in het belang van de gemeenten. Dat biedt de gemeenten
zicht op rechtszekerheid en consistentie in het voeren van een eigen, op de
burger toegesneden, lokaal beleid. Deze nieuwe Financiële-verhoudingswet
zal nooit af zijn. De wet is gemaakt om bij te blijven en ontwikkelingen te
volgen. Ik ga er dan ook van uit dat deze wet langer bij de tijd
blijft dan die van 1984.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Aan de totstandkoming van deze twee wetsvoorstellen is veel
werk voorafgegaan: onderzoeken, zowel door de Raad voor de gemeentefinanciën
als door derden, en ook veel discussie. Nagenoeg elke gemeente heeft, individueel
dan wel als deel van een groep, gereageerd. Ik moet zeggen dat die reacties
en inbrengen er op een aantal punten toe hebben geleid dat er in ieder geval
bij mijn fractie gehoor voor is gevonden. Ik zal daar in de loop van mijn
verhaal ook verder op ingaan.De oorsprong van het wetsvoorstel ligt eigenlijk in de onvrede die er
gegroeid is ten aanzien van de uitwerking van de Financiële-verhoudingswet
van 1984. Zowel door de Kamer, de gemeenten, het vorige als het huidige kabinet
is geconstateerd dat er scheefgroei was ontstaan. De oorzaken zijn al genoemd.
Dat zijn schaalvergroting, decentralisatie en ook de noodzaak om de centrumfunctie
en de sociale structuur in het verdeelsysteem tot hun recht te laten komen.
Het meest in het oog springende verschil met de oude Financiële-verhoudingswet
is dat niet alleen wordt gekeken naar uitgavenmaatstaven, maar ook naar de
capaciteiten om eigen inkomsten te verwerven. Er moet gesteld worden dat de
hoofdlijnen van dit wetsvoorstel getrokken zijn door het vorige kabinet, maar
dat de uitwerking en de wettekst van deze bewindslieden zijn.Uit het verslag blijkt dat alle fracties de noodzaak van een herziening
van het verdeelsysteem van het Gemeentefonds onderschrijven. Eigenlijk heeft
geen enkele fractie in het verslag het nieuwe systeem als zodanig afgewezen,
maar het is wel ter discussie gesteld. De discussies gingen vooral over de
vorm waarin het is gegoten, de noodzaak van een 100% OZB-verevening, het overgangsregime
en de inrichting van de wet. Inmiddels is het voorstel gewijzigd. Vooral op
het terrein van de wetsstructuur is aan de CDA-bezwaren tegemoetgekomen. Er
zijn al toezeggingen gedaan, maar een aantal van die toezeggingen gaat niet
ver genoeg. Daarop kom ik nog terug.Bij amendering van welk onderdeel dan ook, moet worden bedacht dat je
te maken hebt met een kaartenhuis. Als je een kaart eruit trekt en ergens
anders neerzet, dan kun je het evenwicht drastisch verstoren. Dat betekent
eigenlijk dat de uitkomsten van de amendementen steeds in relatie tot elkaar
moeten worden bezien. Aan het eind van mijn verhaal kom ik hier met een verzoek
op terug.Voorzitter! Wij bespreken vandaag twee wetten: enerzijds de Financiële-verhoudingswet
en anderzijds een wet met overgangsregels. Een invoeringsregime is noodzakelijk
omdat de verdeling op basis van de nieuwe Financiële-verhoudingswet herverdelingseffecten
met zich brengt die uiteenlopen van een nadeel van 46% tot een voordeel van
25%. Dat is toch wel erg rigoureus. En dat vindt gelukkig niet alleen mijn
fractie, maar dat vinden ook andere fracties.Voorzitter! Ik zal eerst ingaan op de nieuwe Financiële-verhoudingswet
als zodanig en later op de invoeringswet. Als ik kijk naar de verhouding tussen
taken en verantwoordelijkheden van Rijk en gemeenten en de functies van gemeenten,
dan is een degelijke financiering van gemeenten een absolute noodzaak. Gemeenten
hebben te maken met een groeiend takenpakket en met de gevolgen van decentralisatie
en daar moet in de wetgeving rekening mee worden gehouden. De CDA-fractie
wijst het groeiende takenpakket van de gemeenten niet af, maar zij hecht wel
aan duidelijkheid over wat nu wel en wat niet van gemeenten verwacht mag worden.
Dat onderstreept dan ook de noodzaak van beleidsvrijheid voor gemeenten. Gespreide
verantwoordelijkheid betekent onzes inziens niet dat gemeenten door het rijksbeleid,
waaronder in een aantal gevallen ook de NFVW, in een keurslijf worden gedrongen,
waardoor zij geen andere keus hebben dan uitvoerder van rijksbeleid op afstand
te worden. Dat zou geen recht doen aan de functie van gemeenten. Ik neem echter
aan dat ik wat dit betreft dezelfde mening heb als de bewindslieden. Ik zie
de staatssecretaris knikken, maar het zou leuk zijn als ook een mondelinge
bevestiging werd gegeven. Dan blijkt de instemming ook uit de notulen.Voorzitter! Wij onderschrijven de noodzaak om te komen tot een nieuwe
Financiële-verhoudingswet. Wij hebben daar ook meermalen om gevraagd.
In het oude systeem kwamen de elementen centrumfunctie en sociale structuur
nauwelijks aan bod. Met name de fysieke kenmerken overheersten het verdeelsysteem.
Het CDA hecht aan een zo goed mogelijke en zo objectief mogelijke verdeling
van het Gemeentefonds, waarbij enerzijds aandacht wordt besteed aan nieuwe
taken voor gemeenten en er anderzijds voldoende evenwicht is tussen flexibiliteit
en stabiliteit. Ik ben ook van mening dat als je het beschikbare geld rechtvaardig
wilt verdelen, je ook moet kijken naar het vermogen om eigen inkomsten te
verwerven. Er zijn grote verschillen in belastingcapaciteit tussen gemeenten
te constateren en het CDA is van mening dat het goed is dat bij het bepalen
van de algemene uitkering uit het fonds rekening wordt gehouden met die verschillen.
Dat past bij de solidariteitsgedachte die ook onze partij uitdraagt. Het is
dan ook niet juist om te stellen dat door dit systeem gemeenten worden gestraft
voor goed gedrag in het verleden. Het systeem is toekomstgericht en heeft
als uitgangspunt dat elke gemeente in staat moet zijn aan zijn burgers een
gelijkwaardig voorzieningenniveau te bieden. Als je daarvoor kiest, voorzitter,
dan kies je ook voor een financieringssystematiek waarin het begrip draagkracht
een rol speelt. Er had natuurlijk ook een heel ander criterium gekozen kunnen
worden, bijvoorbeeld dat van de inkomstenbelasting of de bruto-inkomens. Dat
is echter niet gebeurd.De uiteindelijke vraag die je als medewetgever moet beantwoorden, is of
het nieuwe systeem rechtvaardig is, of de gewenste herverdeling inderdaad
wordt bereikt, of de juiste vereveningspercentages zijn gekozen, of het overgangstraject
goed is en of consistentie en duurzaamheid voldoende zijn. Voor het CDA zijn
een aantal wijzigingen in de vorm van amendementen gewenst. Bij de desbetreffende
onderdelen kom ik daarop terug.Voorzitter! Wij praten hier over een systeem dat de financiën van
de gemeenten regelt. Wat minstens zo belangrijk is, zo niet belangrijker,
is het gegeven dat het in feite niet alleen om cijfers gaat, maar ook om burgers.
Het gaat niet om tarieven, maar om woonlasten. Het gaat niet om macrogegevens,
maar om de uitwerking op microniveau. Zowel bij de gemeenten
als bij de burgers is dat in de portemonnee te voelen.Voorzitter! Als ik de Financiële-verhoudingswet wil beoordelen, moet
ik niet alleen kijken naar de punten die ik zojuist noemde, maar moet ik ook
letten op de lastendruk voor burgers en bedrijven. Dit betekent dat de herverdeling
van het Gemeentefonds niet mag leiden tot onaanvaardbare stijging van lasten
voor burgers en bedrijven. Op dit punt dreigt toch wel een probleem te ontstaan.
Het lijkt er namelijk op – ik zeg heel nadrukkelijk "lijkt" –
dat tengevolge van de herwaardering een grote belastingcapaciteit onbenut
blijft. Dat is echter optisch een gevolg van het gefixeerde rekentarief van
f 9,38. Hoe komen de getallen tot stand? Er is een tarief, er is de waarde
en uiteindelijk leiden die twee tot een opbrengst. Echter, de opbrengst wordt
allereerst door de politiek bepaald, namelijk door de gemeenteraad. De waarde
wordt objectief bepaald, namelijk via de WOZ. Daaruit vloeit een tarief voort.
Het hanteren van een vast tarief dreigt te leiden tot een gigantische lastenverzwaring.
Dit is echter ongewenst. Dit staat ook haaks op het beleid van het paarse
kabinet. Van de bewindslieden wil ik graag weten wat zij aan dit dilemma denken
te doen.Een zelfde probleem doet zich voor ten aanzien van het huurwaardeforfait.
Wat zijn de consequenties van de WOZ en de herwaardering voor het huurwaardeforfait?
In 1994 is in de Kamer de motie-Kamp aangenomen. Eigenlijk moet ik stellen,
dat die motie-Kamp niet helemaal is uitgevoerd conform de geest daarvan. Het
gebruiken van de meeropbrengst van het huurwaardeforfait voor de algemene
lastenverlichting – die lastenverlichting wordt dus gefinancierd over
de ruggen van de eigen-woningbezitters en het is nog maar de vraag of zij
doorgaat – gaat toch wel een beetje veel op kaalplukkerij lijken. En
dan denk ik aan de kip die wij hebben gekregen.Voorzitter! Herwaardering staat los van de bepaling van de omvang van
de opbrengst van het huurwaardeforfait. Zonder aanpassing gaat de herwaardering
leiden tot een gigantische meeropbrengst van het huurwaardeforfait. Dat was
echter niet de bedoeling en is ongewenst. Dat heeft echter niets te maken
met het feit dat in het verleden een te lage waardering voor de huizen is
opgegeven. Dat staat hier los van. We praten hier over de gevolgen van de
herwaardering.Voorzitter! Wat wil het CDA? Het CDA wil in ieder geval dat de hoogte
van het huurwaardeforfait wordt herzien, zodat de lastenverzwaring als gevolg
van de herwaardering van de WOZ ongedaan wordt gemaakt en een aanpassing van
de tarieven per 1 januari 1997 kan plaatsvinden. Ik weet dat wij dit debat
niet nu, maar in het najaar moeten voeren. Het punt komt echter wel aan de
orde. Dat is de reden dat ik deze opmerking maak.Ik kom op de verevening van de OZB-capaciteit. Een volledige verevening
is ongewenst. Het wetsvoorstel is op dat punt te rigide. Volledige verevening
doet geen recht aan de eigen ruimte van de gemeenten. Het CDA heeft verschillende
alternatieven bekeken en laten doorwerken. Als je gaat trekken aan het kaartenhuis,
kom je vaak tot weer andere ongewenste effecten. Wij hebben ons uiteindelijk
kunnen vinden op een verevening van 80/70 via de factor "woonruimten". Deze
verevening komt naar onze mening tegemoet aan een aanzienlijk deel van de
bezwaren, ook van de industriegemeenten, zij het niet aan alle bezwaren. Vandaar
ook onze steun aan de twee amendementen van collega Remkes op dit onderdeel.
De amendementen halen een aantal scherpe kanten van de verdeling weg, omdat
ze matigend werken.Ik maak een opmerking over de industriegemeenten. Door de geringere gewichten
van de fysieke structuur zijn er nadelen voor de industriegemeenten. Daarvoor
moet een oplossing gezocht worden, een oplossing waarin de economische component
meer wordt benadrukt. De uitwerking van de 80/70-verevening lost voor een
gemeente als Velsen eigenlijk niets op. In de maatstaf klantenpotentieel moet
de economische functie van de stad, het scheppen van werkgelegenheid, aan
bod komen. Op welke manier kan hiervoor een oplossing gevonden worden?De herverdeling van het Gemeentefonds leidt tot plussen en minnen. Dat
is niet te voorkomen en dat hebben wij ook gewild. De korting moet echter
op een reële manier kunnen worden opgevangen. Het CDA kiest voor een
overgangstermijn van vier jaar in vijf stappen van 5% en een eenmalige afkoopsom.
Ik vind overigens dat die afkoopsom niet uit het Gemeentefonds moet komen.
Ik kom daarop terug als ik zal spreken over de invoeringswet. Ik zal dan zeggen
waar ik het geld vandaan wil halen. Ik zag de heer Remkes al opstaan, maar
ik kom daar dus nog over te spreken.Ik kom op de inrichting van de wet. Met het oog op de stabiliteit voor
de gemeentefinanciën, met het oog op rechtszekerheid voor de gemeenten,
heeft de CDA-fractie aangegeven eraan te hechten dat de maatstaven in de wet
worden opgenomen. Daar wordt aan tegemoetgekomen. Als je de maatstaven met
alle details in de wet vastlegt, kom je echter tot te uitgebreide, weinig
flexibele wetgeving. Zoals het er nu uitziet – het kader van de maatstaven
in de wet, de uitwerking ervan in een AMvB, waarvoor standaard een voorhangprocedure
geldt, en de gewichten in een ministeriële regeling – wordt aan
onze bezwaren tegemoetgekomen. Als de wijzigingen in de gewichten echter groter
zijn dan 25%, moet daarover informatie aan de Kamer worden verstrekt. Indien
nodig, kan zij er dan op reageren.Er is een klein verschil van mening over de vraag of er nu wel of geen
voorhangprocedure komt. Op pagina 9 van de nota naar aanleiding van het verslag
wordt afgezien van een voorhangprocedure en op pagina 14 bestaat er geen bezwaar
meer tegen. Beide opmerkingen worden gemaakt naar aanleiding van dezelfde
vraag van de D66-fractie. Wij gaan ervan uit dat het laatste geldt, dus dat
er geen bezwaar meer bestaat tegen een voorhangprocedure.StaatssecretarisVan de VondervoortIk wil er geen misverstand over laten bestaan dat er een voorhangprocedure
zal komen.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Prima.Voorzitter! Het systeem moet flexibel zijn. Gekozen wordt voor een systeem
van monitoring en aanpassing. Dat is een gedegen aanpak, waarin ook de Tweede
Kamer voldoende invloed kan uitoefenen. Die flexibele procedure duurt echter
vier jaar. In het eerste jaar signaleer je het probleem. In het tweede
jaar wordt bij de begroting van het Gemeentefonds een onderzoek aangekondigd.
In het jaar daarop worden bij de begroting van het Gemeentefonds de resultaten
besproken. En pas in het vierde jaar wordt de AMvB aangepast. De winst zit
aan het eind van het traject, namelijk een aanpassing van de AMvB in plaats
van een wetswijziging. De meeste tijd gaat echter in het begin verloren. Daar
zou een versnelling moeten worden aangebracht. Mevrouw Noorman heeft al een
suggestie gedaan om de procedure te versnellen, maar wat mij betreft zou daar
nader naar gekeken moeten worden. Ik denk dat vier jaar niet flexibel is en
niet voldoende recht doet aan het systeem dat u en wij graag willen hebben.Een systeem van monitoring en aanpassing spreekt ons dus aan. Wij zullen,
net als mevrouw Noorman, vragen om een nader onderzoek op een aantal punten.
Dat past ook in dit systeem. De afhandeling hiervan moet echter geen vier
jaar op zich laten wachten. Wij vinden, eerlijk gezegd, dat het in de loop
van 1996 moet gebeuren. Indien mogelijk kan dan in 1997 of per 1 januari 1998
invoering plaatsvinden. De problemen worden nu gesignaleerd, maar zij zijn
niet nieuw. Ik heb begrepen dat op een aantal punten al werk is verricht.Als wij in de toekomst maatstaven aan gewichten gaan aanpassen, dan leidt
dat opnieuw tot plus- en min-gemeenten. Dat is niet te voorkomen. Een dergelijke
verandering moet echter na een inzichtelijk en stabiel proces plaatsvinden,
omdat gemeenten zonder problemen hun meerjarenraming moeten kunnen maken.
Zij moeten op tijd ingelicht worden, zodat zij daar tijdig op kunnen inspelen.Ik maak een korte opmerking over de houdbaarheid van het systeem in verband
met de verdere decentralisatie en de verdeling van de daarbij behorende budgetten.
Er is nu sprake van decentralisatie van de gelden voor onderwijshuisvesting.
In de junicirculaire wordt echter pas exact bekend hoe de verdeling uitpakt.
Als het nodig mocht zijn, komen wij daar op dat moment op terug. Gezien de
gegevens die er nu liggen, kan ik hier nog onvoldoende een oordeel over vellen.
De staatssecretaris heeft trouwens zelf ook gemeld dat de exacte verdeling
op dit moment nog niet te geven is. In de toekomst gaat evenwel meer gebeuren.
Ik noem kinderopvang en sociale vernieuwing. Het CDA gaat ervan uit dat deze
decentralisatietrajecten in ieder geval conform het systeem van monitoring
en aanpassing aan de maatstaven ingevuld zullen worden. Waar nodig, kunnen
wij dan terugkomen op de maatstaven die daarvoor gekozen worden.Voorzitter! Ik kom het verdeelsysteem. Ik begin met het rekentarief van
de OZB-maatstaf. Dit is bevroren op ƒ 9.38, maar een en ander is gebaseerd
op gegevens van 1992. Zou dat tarief niet herijkt moeten kunnen worden in
de loop der tijd, bijvoorbeeld eenmaal in de vier jaar? Is het niet zo dat,
als wij dat niet doen, wij opnieuw een grote scheefgroei krijgen en dus een
grote aanpassing in de toekomst? Ik hoor hier graag de mening van de staatssecretarissen
over.Er ligt natuurlijk een relatie tussen het rekentarief, het werkelijke
tarief, de opbrengst en de omvang van het Gemeentefonds. Voor de omvang van
het Gemeentefonds hebben wij met elkaar een bepaald regime afgesproken, namelijk
koppeling aan de rijksbegroting. Dat is een goed regime; dat moeten wij ook
houden. Dit betekent evenwel dat de omvang en de voeding van het fonds niet
afhankelijk mogen worden van een vermeende OZB-opbrengst. Eerlijk gezegd,
ben ik in dit verband heel erg benieuwd naar de reactie op het amendement
op stuk nr. 11 van de heer Van der Vlies. Daarin wordt bij dit probleem aangehaakt.
Ik wacht de reactie hierop dus graag af.De WOZ-waarden zijn vanaf 1997 beschikbaar. Op dat moment wordt ook de
algemene uitkering vastgesteld. De vraag is echter of al duidelijk is of en,
zo ja, hoe gemeenten hun tarief hieraan aanpassen. Zoals het systeem thans
is geformuleerd, leidt het toch tot lastenverzwaring in individuele nadeelgemeenten
en dus voor individuele burgers. Daar komt nog bij dat het volstrekt onhelder
is tot welke lastenverlaging het systeem leidt binnen de voordeelgemeenten.
Volgens de bewindslieden is de invoering van de nieuwe Financiële-verhoudingswet,
macro gezien, budgettair neutraal. Is dat echter wel zo? De nadeelgemeenten
zullen hun OZB navenant gaan verhogen; de voordeelgemeenten zullen niet meteen
kiezen voor een OZB-verlaging, ook al vanwege het feit dat zij hier op een
aantal punten op hebben ingestoken met hun beleid. Wat is de omvang van de
toename van de lastendruk die daarvan het gevolg is? Naar het oordeel van
de CDA-fractie moet het mogelijk zijn om behulp van de WOZ en de OZB-maatstaf
de gemeentelijke-lastendruk in de toekomst meer te betrekken bij koopkrachtberekeningen.
Ik sluit mij aan bij de vragen die hierover gesteld zijn. Ik hoor hier graag
de mening van de staatssecretaris over.Ik maak nog een korte opmerking over de tariefdifferentiatie. De bewindslieden
geven aan dat zij een bepaald idee hebben over de tariefdifferentiatie OZB
en de flexibilisering van het bestaande gemeentelijke belastinginstrument.
Ik kan op dit moment echter niet overzien wat de regering op dit punt wil.
Ik krijg hier dan ook graag nog wat meer informatie over. Ik weet ook niet
wat de suggestie van mevrouw Noorman betekent voor het verdeelsysteem. Ik
wacht dus graag de antwoorden op de gestelde vragen af. De vraag die ik eraan
toe wil voegen is of een differentiatie in het OZB-tarief ook een oplossing
kan bieden voor de onevenwichtige waardestijging binnen gemeenten en de regionale
waardeverschillen tussen gemeenten. Wellicht is het zinvol dat op dit punt
een notitie wordt uitgebracht door beide bewindslieden. Flexibiliteit juich
ik zeer toe, gemeenten moeten de grotere verantwoordelijkheid kunnen dragen
en er moet voldoende ruimte voor beleidsvrijheid blijven, maar dat mag niet
leiden tot ongewenste lastenverzwaring en grote verschillen tussen gemeenten.Een ander punt van de eigen inkomsten is de OEM, de overige eigen middelen.
Hoe komt u overigens aan die afkorting? Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken
dat de onderbouwing daarvan vrij dun is. Een deel is moeilijk in te schatten
en wordt arbitrair vastgesteld op 5,3%. Over een ander deel zijn geen gegevens
bekend en dat deel wordt buiten beschouwing gelaten. Vervolgens wordt gesteld
dat er geen rekening wordt gehouden met verschillen in OEM. Die verschillen
zijn dus niet eens bekend. Waarom kan die OEM niet buiten beschouwing worden
gelaten? Is het niet zo dat het meenemen van de OEM in de berekeningen
juist leidt tot scheve verhoudingen, omdat een groot aantal gemeenten, zoals
Apeldoorn, deze eigen inkomsten helemaal niet hebben, zeker niet tot dit niveau?
Wat is de meerwaarde van het meenemen van de OEM in het systeem? Ik wil graag
inzicht hebben in de capaciteit van gemeenten om eigen inkomsten te kunnen
realiseren, zodat wij daarop terug kunnen komen. Ik kan er op dit moment niet
goed mee uit de voeten.De heerHoekema(D66)Heeft mevrouw Van der Hoeven zelf een alternatief bedacht voor de OEM?
Of vraagt zij aan de staatssecretarissen om de OEM buiten beschouwing te laten?
Als zij het laatste doet, mis je een belangrijk element in de redenatie van
de eigen inkomsten van gemeenten. Kortom, heeft zij een oplossing?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik vraag niet om het op dit moment buiten beschouwing te laten, maar ik
wil er wel meer inzicht in hebben. Als de bewindslieden zelf zeggen dat zij
op een aantal punten geen inzicht hebben, omdat zij de gegevens niet hebben,
wie ben ik dan om te zeggen dat ik dat inzicht wil hebben? Ik wil dat inzicht
dus graag aangereikt krijgen op basis van gegevens die door de bewindslieden
geproduceerd moeten worden. Ik kan mij niet voorstellen dat de heer Hoekema
daar tegen is.Over het verdeelsysteem en de uitgavenmaatstaf het volgende. De bewindslieden
zien geen mogelijkheid om iets te doen aan aansluitverschillen tussen ijkpunten
en uitkomsten verdeelmaatstaven. 100% aansluiting kan niet bereikt worden,
maar gemeenten moeten wel weten waar zij aan toe zijn. Een verschil van maximaal
5% is dan nog net acceptabel. Hoe groot zijn de verschillen feitelijk? Kan
in het schema van periodiek onderhoud worden meegenomen wat de werkelijke
effecten zijn tengevolge van deze aansluitverschillen?Het is een goede zaak dat de sociale structuur in de verdeelmaatstaven
wordt opgenomen. Dat moet ook, mede gelet op de ontwikkeling van de taken
van gemeenten. Maar het is toch niet de bedoeling dat via de Financiële-verhoudingswet
sociaal beleid gevoerd gaat worden dat eigenlijk op rijksniveau thuis hoort?
Hoe wordt hierop toegezien? Welk effect heeft een mogelijke verruiming van
het kwijtscheldingsbeleid? Is bekend wat de effecten van de herverdeling zijn
voor de sociale huurders? Hoe wordt erop toegezien dat de verhoging van de
OZB niet doorwerkt in de huren, zodat huurders niet twee keer met een verhoging
geconfronteerd worden?Ten aanzien van de inkomensmaatstaf gaat het CDA akkoord met het fixeren
van de uitvoeringskosten bijzondere bijstand. De bijzondere bijstand staat
echter open voor alle inwoners met een laag inkomen, niet alleen voor bijstandsgerechtigden.
Wij hebben om die reden een voorkeur voor een andere verdelingsverhouding.
50/50 benadert onzes inziens de werkelijkheid beter. Het amendement van mevrouw
Noorman met die strekking hebben wij dan ook ondersteund.De maatstaf laag inkomen is gebaseerd op CBS-gegevens die maar eenmaal
per vijf jaar worden getoetst. Op zich vormen de CBS-gegevens een goede bron,
maar niet als ze maar eenmaal per vijf jaar worden getoetst. Die gegevens
moeten up-to-date zijn. Ze kunnen niet elk jaar worden getoetst, maar eenmaal
per twee jaar lijkt mij een heel redelijk compromis. Het is mij niet helemaal
duidelijk of in de toekomst de bewoners van bijzondere woongebouwen, voor
zover ze behoren bij de groep met lage inkomens, buiten beschouwing worden
gelaten bij de inkomensmaatstaf. Wat mij betreft, moeten de inkomens van bewoners
van bijzondere woongebouwen ook in de toekomst worden meegewogen bij de bepaling
van de uitgavenmaatstaf voor een laag inkomen. Er bestaat onduidelijkheid
over de vraag of zij er in de toekomst inblijven of er uitgaan.Voorzitter! De maatstaf centrumgemeente. Het is goed dat centrumgemeenten
als zodanig gewaardeerd worden binnen het verdeelsysteem. Een van de instrumenten
daarvoor is het begrip klantenpotentieel. Die maatstaf is theoretisch en daardoor
in de praktijk enigszins arbitrair. Met name het criterium aantrekkingskracht
van een grote kern wordt sterk bepaald door de omvang en de voorzieningen
van alle kernen in de betrokken regio. Misschien is dat iets wat ook in Zuid-Limburg
een rol speelt. Ik weet dat niet. De theorie moet in ieder geval op waarheid
worden getoetst en in het systeem waar nodig worden bijgesteld.Een andere factor is de omgevings- en adressendichtheid. De uitwerking
daarvan speelt met name steden met veel en grote industrie parten. De amendementen
over de verevening komen aan dit probleem voor een deel tegemoet. De CDA-fractie
kan zich wel vinden in de motieven van de bewindslieden om niet in te gaan
op het amendementsvoorstel, zoals gesuggereerd door de industriegemeenten.
Maar het probleem is wel degelijk reëel en het is nog niet opgelost.
Het moet nader worden onderzocht.Ik heb al eerder gezegd dat in beide aspecten – klantenpotentieel
en OAD – niet de economische functie van een centrumgemeente naar voren
komt. Deze kan worden vertaald in banen, ook ten behoeve van de randgemeenten.
Ik wil dan ook graag nader onderzocht zien wat de effecten zijn als in deze
beide maatstaven ook rekening wordt gehouden met het aantal banen per gemeente,
dus met de werkgelegenheidscreatie in gemeenten. Wellicht dat dit element
ook een oplossing biedt voor de toch wel vreemde uitkomsten voor de gemeenten
Heerlen en Maastricht. Een ander punt dat in dit kader nader onderzoek verdient,
is het effect op de positie van de grensgemeenten. Ik noem als voorbeeld Enschede.Voorzitter! Een van de achtergronden van de herverdeling was de doelstelling
van rijk naar arm en van rand naar stad, los van de grootte van de stad in
de betrokken regio. Dat werkt niet overal zo uit. Ik denk dat het goed is
nader te onderzoeken waarom die uitwerking anders is. Die uitwerking was toch
onze gezamenlijke opzet?Het onderdeel fysieke structuur krijgt in het nieuwe systeem minder gewicht.
Het onderdeel wegen valt als zodanig nog steeds buiten de verdeelmaatstaven.
Ik kom daarop, omdat in de toekomst de regering artikel 11 – het huidige
artikel 12 – wil inzetten om slechte wegen te compenseren. Dat is natuurlijk
fout. Dat geeft aan dat het model op dat punt niet klopt. Wanneer bij voorbaat
bekend is dat er herverdeelfouten zijn als gevolg van de toestand van de wegen,
dan moet er een maatstaf wegen in het voorstel worden opgenomen. Het is bekend
dat dit thema een rol speelt, zowel bij gemeenten met veel industrie
zoals Haarlemmermeer, maar ook bij Geldermalsen. Het punt wegen verdient mijns
inziens nadere overweging.Hierbij speelt ook nog een ander punt. Bij het onderzoek naar de extra
kosten voor riolering is alleen gekeken naar bodemgesteldheid. De vraag is
of in bepaalde delen van het land ook gekeken is naar de geaccidenteerdheid
van het terrein als kostenverhogende factor. Als dat niet het geval is, moet
het alsnog gebeuren.Voorzitter! De historische kernen. Ik wil met name iets zeggen over de
ratio achter die grens van 65 ha. Ik trek hiermee heel bewust een kaart uit
het bouwwerk, omdat ik aan een aantal bezwaren van gemeenten tegemoet wil
komen. Elders creëer ik er kleine probleempjes bij. Ik ben mij daarvan
bewust. Als daarover een opmerking gemaakt wordt, zeg ik bij voorbaat dat
ik dat effect onderken.Door die grens van 65 ha valt een aantal gemeenten met een kleinere historische
kern buiten de boot. Dat vind ik niet goed. De RIF heeft zelf aangegeven de
noodzaak van deze grens niet te zien. Het CDA deelt die mening en wil die
drempel verlagen naar 5 ha. Wij hebben op dit punt een amendement ingediend
in het kader van de invoeringswet dat hieraan tegemoetkomt.De heerSchutte(GPV)Ik wil u vragen naar de motivering van de grens van 5 ha.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dat was de eerste drempel. Toen werd gezegd: zou je die drempel er ook
niet uithalen? Wij hebben gekeken waartoe dat zou leiden. Het zou ertoe leiden
dat gemeenten die één monument hebben dat een beetje grootschalig
is, ook daaronder vallen. Dat is niet de bedoeling van het systeem.De heerSchutte(GPV)Mijn vraag zou geweest zijn: tussen 65 ha en 5 ha zit nogal wat! Als u
65 ha afwijst, kom je niet automatisch bij 5 ha terecht.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dat had gekund. Als u zegt dat een grens van 5 ha ook arbitrair is, dan
moet ik u daarin gelijk geven. Die grens is net zo arbitrair als 65 ha. Mijn
fractie dacht op deze manier tegemoet te komen aan een heel groot aantal gemeenten
met een kleinere historische kern. Gemeenten die maar een of twee historische
gebouwen hebben, worden op deze manier erbuiten gehouden. Dat is de reden
geweest.De heerSchutte(GPV)Hebt u daarbij ook nagegaan of er wellicht minder nadelen aan het verwijderen
van een bouwsteen zouden kleven als de grens niet op 5 ha, maar ergens tussen
5 ha en 65 ha ligt?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dan had ik een aantal gemeenten die ik graag tegemoet wil komen met dit
amendement, niet kunnen helpen.De heerSchutte(GPV)Dat is helder.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dan de jonge monumenten. In het beleid van OCW vormen zij een kernthema,
maar in het beleid van BiZa niet. Zij zijn niet in de verdeelmaatstaven opgenomen,
ofschoon zij wel degelijk tot ons erfgoed behoren en tot extra kosten kunnen
leiden. Wij hebben er echter onvoldoende inzicht in en dat is voldoende reden
voor nader onderzoek. Wellicht kan hiermee ook tegemoet worden gekomen aan
de problematiek van onder andere Hilversum.Dan kom ik op een moeilijker thema, de brede definitie van minderheden.
Wij hebben al eerder aangegeven dat de brede definitie van minderheden onze
voorkeur heeft. Het kabinet kiest voor een smalle definitie, maar de inhoudelijke
discussie over een verandering in het doelgroepenbeleid heeft toch eigenlijk
nog niet plaatsgevonden? In de Contourennota wordt een onderzoeksrapport aangekondigd;
meer niet. De discussie als zodanig hebben wij nog niet met elkaar gevoerd.
Ik vind overigens dat op dit punt niet echt zorgvuldig is gehandeld. Waarom
zijn bijvoorbeeld de inspraakorganen minderheden niet geïnformeerd? Wat
is er aan de hand, gelet op de zorg van de inspraakorganen minderheden dat
dit voorstel eigenlijk leidt tot een verkapte bezuiniging op het budget? In
hoeverre klopt dat?De gemeente maakt kosten voor de totale groep. Op dit moment mis ik een
cijfermatige onderbouwing van de effecten van het al dan niet hanteren van
de brede definitie.De heerRemkes(VVD)Waar het gaat om eventuele bezuinigingen ten aanzien van minderheden,
is mevrouw Van der Hoeven het met mij eens dat het juist de kern van de gemeentelijke
autonomie is om daar wel of niet voor te kunnen kiezen. Het is de kern van
dit wetsvoorstel om die autonomie te versterken.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Op gemeentelijk niveau heeft de heer Remkes volledig gelijk, maar het
gaat mij om het totale budget. In hoeverre komt het totale budget op rijksniveau
voor de post minderheden onder druk te staan door de keuze voor deze smalle
definitie? Ik ben het helemaal met de heer Remkes eens: dit laat onverlet
de gemeentelijke autonomie om op een aantal punten een bepaald beleid te voeren.
Daar ben ik het mee eens, maar het gaat mij om het totale budget dat hiervoor
ter beschikking is. Ik wil het antwoord afwachten op de vragen van mevrouw
Noorman, want als je op een andere manier met de definitie van minderheden
omgaat, leidt dat tot een andere verdeling. Ik wil eerst die antwoorden horen,
voordat ik een uitspraak doe over de kant die ik uiteindelijk uit wil. Het
is mij nu te onzeker.StaatssecretarisVan de VondervoortMag ik ter verduidelijking vragen wat er precies wordt bedoeld? Gaat het
om het aandeel in het Gemeentefonds, dat via de maatstaf minderheden wordt
verdeeld of gaat het over budgetten die in de rijksbegroting ook op andere
terreinen naar minderheden gaan? Voor het eerste geldt immers dat er aanmerkelijk
meer via die maatstaf wordt verdeeld dan tot nu toe in het Gemeentefonds het
geval was.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik ben blij met deze opmerking, want zij geeft in ieder geval antwoord
op een vraag die bij de inspraakorganen leefde. Dit is heel helder: dat probleem
is niet aan de orde. Dat is prima. Dan blijft er nog de manier waarop het
wordt verdeeld en welke indeling van de maatstaf wordt gehanteerd. Daar wil
ik graag in tweede termijn op terugkomen, nadat ik het antwoord van de staatssecretaris
heb gehoord.Voorzitter! Ook in de toekomst zal herindeling blijven plaatsvinden. Dat
 klinkt misschien een beetje raar uit de mond van de CDA-fractie.StaatssecretarisVan de VondervoortMaar zelfs de CDA-fractie vindt dat af en toe gewenst.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Nou moet u niet zo hard rennen. Wij zijn in bepaalde, beperkte gevallen
geen tegenstander van herindeling. In een ander debat wordt uitgemaakt welke
gevallen dat zijn. De nu geldende regeling wordt tot een zeer sobere gewenningsbijdrage
teruggebracht. Dat vind ik niet gewenst. Als er heringedeeld moet worden en
als de Kamer in haar wijsheid beslist om het kabinet op een aantal punten
te volgen, dan moet je ook voldoen aan financiële randvoorwaarden. Herindelen
kost geld en kan op termijn voordelen brengen voor zowel gemeenten als Rijk.
In de nota naar aanleiding van het verslag geven de bewindslieden enige ruimte
op het punt van de nieuwe regeling: een langere periode of een lagere drempel.
Wij geven de voorkeur aan een langere periode, namelijk vijf jaar, en een
hogere factor, namelijk 1.20. Dat komt tegemoet aan bezwaren van gemeenten
en betekent een gematigde druk op het Gemeentefonds. Wij weten ons in deze
mening gesteund door de drie regeringspartijen. Dat is ook wel eens aardig.Voorzitter! Ik kom toe aan de specifieke knelpunten. Los van het verdeelsysteem
wil ik een paar specifieke opmerkingen plaatsen. De CDA-fractie blijft moeite
houden met de vreemde uitkomst voor de gemeente Haarlemmermeer, maar om een
goede invulling c.q. amendering te geven, zijn meer gegevens nodig. Ik verzoek
dus om nader onderzoek op dat punt.De nieuwe Financiële-verhoudingswet staat niet op zichzelf. Er liggen
een aantal raakpunten met andere beleidsterreinen, soms zelfs binnen hetzelfde
ministerie, bijvoorbeeld het grote-stedenbeleid. Als je alle gelden en alle
Melkert-banen bij elkaar optelt, leidt dit dan niet tot een onevenredige bevoordeling
van de steden boven het platteland? Meermalen is door de CDA-fractie gesteld
dat het bij deze extra middelen niet gaat om de omvang van de steden maar
om de probleemcumulatie in relatie tot de draag- en spankracht van een gemeente.
Dit punt werd door de regering niet ontkend – dat moet ik toegeven –
alleen komt het onvoldoende tot zijn recht. Ik hoor graag een nadere visie
van de bewindslieden op dit punt.Een tweede relatie ligt er met het Vinex-beleid en met het restrictief
bouwbeleid. Ik sluit kortheidshalve aan bij de vragen die hierover al gesteld
zijn. Wat de grondkosten betreft, deze moeten binnen de Vinex-contracten worden
opgelost. Heeft dit nog consequenties voor deze Financiële-verhoudingswet?
En hoe verhoudt zich de uitkomst van de nieuwe FVW tot de haalbaarheid van
de Vinex-contracten? Wat betekent dat bijvoorbeeld voor groeigemeenten, zoals
wij die in Utrecht kennen?Voorzitter! Op dit moment ontbreekt ook een maatstaf voor natuur en landschap.
Gemeenten hebben een taak op het punt van onderhoud en beheer, maar ook als
het gaat om het maken van de plannen voor de plattelandsvernieuwing. Ik zou
het op prijs stellen als ook dit wordt meegenomen in het verdere onderzoekstraject,
zodat wij kunnen nagaan of ook voor natuur en landschap misschien een maatstaf
ontwikkeld moet worden.Voorzitter! Een van de punten van grote kritiek in de contacten die wij
met gemeenten hadden, was en blijft de afzonderlijke behandeling van de vier
grote steden. Soms lijkt het erop alsof we op dit punt te maken hebben met
een "decibeldemocratie". Gelukkig wordt in de uiteindelijke verdeling volgens
het nieuwe systeem de uitkomst enigszins gematigd, maar de gevolgde procedure –
let wel, mijn opmerking betreft dus de procedure – heeft bij de overige
gemeenten, terecht, negatieve reacties opgeroepen.Voorzitter! Het is onduidelijk waardoor het komt dat een regio in totaliteit
geconfronteerd wordt met een enorme teruggang. In navolging van mevrouw Noorman
noem ik Zuid-Limburg. Wij hebben daar de mijnsluitingen gehad en ook nu komt
Zuid-Limburg nog in aanmerking voor extra steun, met name de oostelijke en
westelijke mijnstreek. Ik doel onder andere op de EFRO-gelden en ook zijn
er de afgelopen jaren ontzettend veel goede dingen gebeurd met de PNL-gelden.
Maar als je kijkt naar de sociale structuur, zoals die ook in het wetsvoorstel
naar voren komt, krijg je het idee dat er ergens iets niet helemaal klopt.
Hoe komt het toch dat geheel Zuid-Limburg nu slecht uit de bus komt? Wat zijn
daarvan de oorzaken? Ik sluit aan bij de vragen rond de WSW'ers, maar er zijn
meer punten, en ik wil graag dat een en ander nader onderzocht wordt.Dan de positie van Den Haag. Den Haag is een artikel-12-gemeente en een
voordeelgemeente. Maar om het voordeel in de toekomst in een tariefverlaging
te kunnen vertalen, is toestemming nodig. Artikel 12 verbiedt namelijk belastingverlaging,
tenzij er een bezuiniging tegenover staat. De gemeente Den Haag zou dus het
voordeel niet kunnen vertalen in de tarieven voor de burgers. Ik vind dat
geen goede zaak. Uiteraard kan het tarief niet dalen beneden de artikel-12-norm;
laat ik daar heel helder over zijn. Maar enig soelaas zit er wel in, en het
zou goed zijn als ook de burgers van Den Haag kunnen meeprofiteren van de
voordelen die deze wet aan de gemeente biedt.Voorzitter! Dan de verhouding van de Raad voor de gemeentefinanciën
met de Raad voor openbaar bestuur. Ik vind de thans beschikbare taakomschrijving
wat vaag en daardoor wordt het moeilijk een afgewogen oordeel te vormen. Twee
dingen wil ik wel kwijt. In de eerste plaats vind ik de bemoeienis van Binnenlandse
Zaken wel heel sterk. BiZa benoemt de leden, en het secretariaat van de raad
wordt ondergebracht bij het ministerie. Ik vind dat dit haaks staat op objectiviteit.
De VNG en het IPO moeten mijns inziens leden kunnen voordragen en de ambtelijke
ondersteuning moet wel wat op afstand komen te staan om ervoor te zorgen dat
de expertise van de Raad voor de gemeentefinanciën overeind blijft, maar
vooral om de objectiviteit van de advisering te waarborgen. Ik wil daarop
graag nader terugkomen, maar ik wil eerst de antwoorden en wellicht nadere
oplossingen van de regering afwachten.Voorzitter! Wij hebben een aantal amendementen ingediend dan wel gesteund.
Ze zorgen ervoor dat een aantal knelpunten wordt opgelost. Dat is ook cruciaal.
Het geldt met name voor het amendement inzake de verevening en het overgangsregime.
Andere zaken moeten nader worden onderzocht. Het kan leiden tot
wijzigingen en verbeteringen. Alles overziende, moeten er in dit wetsvoorstel
een aantal wijzigingen plaatsvinden. Verder moet het overgangsregime zodanig
vorm krijgen dat gemeenten met goed fatsoen kunnen ingroeien. Door middel
van monitoring moet je dan nieuwe scheefgroei voorkomen. Bij die monitoring
moeten ook de additionele geldstromen betrokken worden.Voorzitter! Ik kom te spreken over de invoeringswet. Een goed invoeringsregime
is, gelet op de herverdelingseffecten, noodzakelijk. Op dit moment ligt er
een voorstel dat een driejarige overgangsperiode inhoudt: vier stappen van
7,5% met een totale inlevering van 30%. In de nota naar aanleiding van het
verslag staat dat verlenging met een jaar bespreekbaar is. Het is onduidelijk
wat de regering wil. Het is wel helder wat wij willen. Wij hebben een voorkeur
voor vier jaar, vijf stappen van 5%. Op die manier kan aan een groot aantal
problemen tegemoet worden gekomen. Het meerdere van ongeveer 82 mln. moet
ergens vandaan komen. Het voorstel van de regering is om dat uit het Gemeentefonds
te halen. Ik heb daarmee een probleem. Wij hebben het amendement inzake die
vijf maal 5% medeondertekend, want het komt tegemoet aan een deel van ons
probleem. Het lost het restbedrag niet op. Volgens het CDA moet dat niet worden
gefinancierd uit het Gemeentefonds, maar additioneel. Waarom? Omdat financiering
uit het Gemeentefonds een sigaar uit eigen doos is. Daar zitten de gemeenten
echt niet op te wachten. Als ik terugkijk naar andere majeure wijzigingen,
bijvoorbeeld in 1984, dan zie ik dat ook toen eenmalig extra middelen zijn
toegevoegd. Voor zover ik het kan overzien, gaat het om een afkoopsom van
82 mln.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik kan mij niet voorstellen hoe in het kader van herverdeling van geld
sprake is van een sigaar uit eigen doos.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Meerdere fracties spreken met elkaar af dat het regime van de herverdeling
zodanig moet zijn, dat het op een fatsoenlijke manier gebeurt. Uiteindelijk
houd je nog een bepaald bedrag over. Als dat uit het Gemeentefonds wordt gehaald,
dan deelt iedereen mee in het verrekenen van de afkoopsom. Mevrouw Noorman
is een voorstander van die afkoopsom.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dat is het kenmerk van herverdelen.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik zoek naar een andere mogelijkheid voor die afkoopsom. Dat moet op een
eenmalige manier gebeuren. Ik ben mij ervan bewust dat ik die herverdeling
voor een deel realiseer. Het restant nadeel moet op een andere manier worden
opgelost. Eigenlijk wil mevrouw Noorman dat ook. Wij verschillen van mening
over de vraag waar het geld vandaan gehaald moet worden.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Nee. Ik zeg het even simpel. Het wetsvoorstel gaat over herverdelen van
geld tussen gemeenten. Als je een bedrag van 625 mln. wilt herverdelen, zie
ik niet in waarom je eenmalig een klein onderdeel niet herverdeelt, maar extern
financiert. Mij ontgaat de logica ervan.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik zal direct zeggen op welke manier ik dat extern financier. Wellicht
ziet mevrouw Noorman de logica daarvan wel in.Ik meen dat dit restant nadeel extern moet worden gefinancierd via een
eenmalige afkoopsom. Die moet niet op het Gemeentefonds in mindering worden
gebracht, maar eraan worden toegevoegd. Ik moet voorkomen dat er dan budgettaire
problemen voor de rijksbegroting ontstaan. Daarvoor is echter ook een oplossing.
In de rijksbegroting 1995 zit een behoorlijke onderuitputting. Ik heb al gezegd
dat er sprake is van een koppeling van de omvang van het Gemeentefonds en
de omvang van de rijksbegroting. Dat vind ik prima. Maar door die koppeling
moet, terecht, een uitname uit het Gemeentefonds plaatsvinden. Daar heb ik
ook geen problemen mee. Dat is iets van 300 mln. of 350 mln. Dat geld is niet
weg, maar krijgt een nieuwe prioriteit. Er moet opnieuw over gedebatteerd
worden. Ik vind dat die prioriteit voor een deel, namelijk voor 61,3 mln.,
gekapitaliseerd tegen 6% 82 mln., gelegd kan worden bij het af te kopen restnadeel.
Daarover hoor ik graag de mening van de bewindslieden.Waar komt het op neer? Tengevolge van de koppeling van de omvang van het
fonds aan de omvang van de rijksbegroting moet een uitname plaatsvinden. Dat
is logisch. Wij hebben daar geen probleem mee. Het gaat om een bedrag van
300 mln. à 350 mln. Dat geld gaat niet weg, maar wordt geherprioriteerd.
Ik vind dat in die prioriteitenafweging ook het afkopen van het restnadeel
moet worden meegenomen.De heerRemkes(VVD)Realiseert mevrouw Van der Hoeven zich dat zelfs de VNG de redenering
aanhangt dat het ontstaan van de 350 mln. de logische consequentie is van
de set van afspraken die een paar jaar geleden tussen kabinet en VNG zijn
gemaakt en dat dit bedrag dus terugvloeit naar de algemene middelen?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dat heb ik twee keer gezegd. Ik wil het nog wel een keer zeggen. Ik heb
er geen enkel probleem mee dat de omvang van het fonds is gekoppeld aan de
omvang van de rijksbegroting. Dat tengevolge daarvan een uitname moet plaatsvinden,
erken ik ook. Maar dan komt de volgende vraag. Wat ga je met het geld doen
dat je uitgenomen hebt? Dan krijg je een herprioritering. In mijn optie zou
in het kader van de herprioritering het restnadeel moeten worden meegenomen.
Ik ontken het betoog van de heer Remkes helemaal niet. Ik sluit erop aan en
vraag de bewindslieden wat zij doen met het geld.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Wat er met dat geld moet gebeuren, lijkt mij niet zo ingewikkeld. Dat
wordt ingezet om het financieringstekort omlaag te brengen. Zo ziet ons huishoudboekje
in Nederland er uit. Dat is geen vrij besteedbaar geld. Daar zijn afspraken
en regels voor, waar het CDA zich volgens mij sinds jaar en dag ook aan houdt.
Het is geen bron waar je vrijelijk uit kunt putten.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Daar houden wij ons ook aan. Het is zeker geen bron waaruit je vrijelijk
kunt putten, maar het is wel een bron waarvoor een herprioritering moet plaatsvinden,
die wij dan bij de suppletore begrotingen afhandelen. In dat kader kunnen
wij ernaar kijken. Ik hoor graag de reactie van de bewindslieden
daarop. Het geld is er. Als mevrouw Noorman er een andere prioriteit aan geeft,
kan ik mij daar ook iets bij voorstellen. Maar wij moeten het er wel met elkaar
over hebben.De heerSchutte(GPV)Ik wil het er ook even over hebben. Ik herinner mij nogal wat debatten
in het afgelopen jaar waarin de woordvoerder voor financiën van de CDA-fractie
het standpunt vertolkte. De teneur van zijn verhalen was steeds, dat de prioriteit
verlaging staatsschuld in feite steeds is onderschat. Als mevrouw Van der
Hoeven komt met een alternatief waarbij de mogelijkheid om de staatsschuld
iets terug te dringen wordt afgesneden, moet dat in dit debat worden afgewogen.
Vindt mevrouw Van der Hoeven dat in dit geval de algemene prioriteit van haar
fractie, de verlaging van de staatsschuld, kan worden ingeperkt?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Het gaat er natuurlijk altijd om welke prioriteiten je hebt. Je hebt nooit
maar één prioriteit. Voor de omvang van het restnadeel kan bij
dit wetsvoorstel een goede oplossing worden gevonden, die alleszins opweegt
tegen het wat minder omlaag brengen van de staatsschuld.De heerSchutte(GPV)Het lijkt wel of ik bewindslieden uit vak K hoor spreken, in plaats van
een lid van de oppositie die zo sterk de nadruk op deze prioriteit heeft gelegd.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik wacht het antwoord van de bewindslieden op dit punt graag af.Mijn fractie is het ermee eens, dat het ongewenst is dat verschillende
regelingen voor het overgangsrecht door elkaar lopen. Het vervallen van het
oude overgangsrecht van de Financiële-verhoudingswet 1984 is acceptabel,
onder de voorwaarden die de regering zelf noemt. Het oude overgangsrecht moet
worden betrokken bij het nieuwe overgangsrecht.Het is mij niet helder in hoeverre dat financieel terug te vinden is in
de stukken. Ik heb begrepen dat er misschien een nota van wijziging of van
aanvulling op dat punt komt. Misschien kan daarnaar nog worden gekeken.De fractie van het CDA kan ermee instemmen dat artikel-12-gemeenten niet
direct in het artikel-11-regime – dat wordt het dan – worden doorgesluisd,
maar dat zij eerst onder het regime van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
de opdracht krijgen om zelf orde op zaken te stellen. Wanneer dat echter niet
lukt, moet er voldoende garantie zijn voor opvang. Biedt artikel 11 nieuwe
stijl, dat eigenlijk bedoeld is voor de opvang van verdeelfouten, voldoende
zekerheid of is alsnog een regeling in de invoeringswet noodzakelijk? Overigens
hebben wij er goede nota van genomen dat de regering op dit moment geen aanleiding
ziet tot een fundamentele herbezinning op het artikel-12- en toekomstige artikel-11-beleid.
Klopt die vooronderstelling?Dan blijft overigens het zorgpunt dat van de huidige artikel-12-gemeenten
er in het nieuwe systeem vijf nadeelgemeenten zijn. Van twee wordt het probleem
dit jaar opgelost. Dat loopt af. Van drie is het een probleem dat langere
tijd zal duren. Dat zijn de gemeenten Hilversum, Geldermalsen en Ouderkerk.
Eigenlijk vinden wij dat deze gemeenten individueel bekeken moeten worden
en dat moet worden gestreefd naar een individuele oplossing. Onze voorkeur
gaat uit naar een oplossing waarbij deze drie gemeenten tijdens de overgangsperiode
een extra compensatie krijgen door het niet hoeven meedelen in het nadeeleffect.
Uiteraard moet, afhankelijk van de individuele situatie, dan de artikel-12-aanvraag,
straks artikel-11-aanvraag, bekeken worden. Dat ontken ik ook niet. Wij hebben
dit neergelegd in een amendement.Ook bij de invoeringswet hebben wij een aantal kanttekeningen. Voor ons
eindoordeel wachten wij de beantwoording van de beide staatssecretarissen
af. Dat geldt ook ten aanzien van het in tweede termijn, zo nodig, indienen
van moties.Voorzitter! Er is een aantal wijzigingsvoorstellen ingediend; wijzigingsvoorstellen,
amendementen, die invloed hebben op elkaar. Als je tot een evenwichtig eindoordeel
wilt komen, moet je natuurlijk wel weten hoe dat precies uitpakt. Ik zou eigenlijk
willen vragen of het mogelijk is om de stemming uit elkaar te halen. Is het
mogelijk dat wij eerst stemmen over de amendementen en dat wij een of twee
dagen daarna over de wet en de moties stemmen? Dat kan ook nog deze week,
want dat moet. En daar heb ik ook geen probleem mee. In de tussentijd kunnen
de effecten van de aanvaarde amendementen worden doorgerekend. Dat lijkt mij
zorgvuldig, ook naar de gemeenten toe. Willen de bewindslieden ook over dit
laatste voorstel hun gedachten laten blijken?De heerSchutte(GPV)De effecten van de amendementen doorrekenen. Moet ik hieruit afleiden
dat de indieners geen idee hebben wat de effecten zijn?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Jawel, wij hebben zelfs hele tabellen erbij gedaan. Uiteindelijk zal een
aantal amendementen worden aanvaard en een aantal misschien niet. Op dat moment
wil ik graag weten wat de invloed van die amendementen op elkaar is in relatie
tot het uiteindelijke wetsvoorstel. Wij hebben echter alles doorgerekend.De heerSchutte(GPV)U stelt met z'n vieren een aantal amendementen voor, waarbij ik mag aannemen
dat u ervan uitgaat dat die amendementen het wel zullen halen. Ik mag toch
aannemen dat u daarvan een doorrekening hebt gemaakt. Is het ook uw bedoeling
die aan de Kamer te overleggen, zodat de fracties die er niet bij betrokken
zijn ook kunnen oordelen of de consequenties van die amendementen acceptabel
zijn?MevrouwVan der Hoeven(CDA)Bij het indienen van de amendementen is steeds een dikke bijlage over
de herverdeeleffecten gevoegd. Die gegevens heeft u dus. Ik kan echter alleen
deze vier amendementen en mijn eigen amendement overzien. Ik kan niet overzien
waar u nog mee komt.De voorzitter:Deze discussie over de stemming, over alles te zamen of gesplitst, zullen
wij nog voeren. Het probleem is echter gesignaleerd.De vergadering wordt van 12.57 uur tot 13.45 uur geschorst.De heerRemkes(VVD)Mijnheer de voorzitter! Eén ding is wel duidelijk geworden: naast
het onderwerp gemeentelijke herindeling is het onderwerp dat wij vandaag bij
de kop hebben, een onderwerp waarbij veel gemeentebestuurders de afgelopen
jaren de weg naar "Den Haag" wisten te vinden. Er is nog géén
onderwerp geweest waarover ik zoveel gesprekken heb gevoerd als over de herverdeling
van het Gemeentefonds. Mij is ook duidelijk geworden dat, als het streven
naar een zekere populariteit je hoogste doel is, je dit onderwerp vooral níet
moet willen behandelen: alles wat je in de richting van de ene groep gemeenten
wilt repareren, gaat er bij de andere groep gemeenten weer af. Overigens is
mij de dode kip die kennelijk bij sommige collega's bezorgd is, nog niet geworden,
maar de kip hoeft ook niet nagestuurd te worden.Voorzitter! Het waren ook die ervaringen die mij geleerd hebben dat de
noodzaak tot herziening van het Gemeentefonds als zodanig breed onderschreven
wordt, ook door het overgrote deel van de nadeelgemeenten. Na de inwerkingtreding
van de Financiële-verhoudingswet 1984 waren er al snel klachten te beluisteren
over de effecten van dat verdeelsysteem, met name uit de gelederen van de
centrumgemeenten. Ook vanuit de Kamer zijn er – ook vanuit de VVD-fractie –
een aantal keren signalen gekomen waarbij aangedrongen werd op wijziging van
het verdeelstelsel.Onderzoek door de Raad voor de gemeentefinanciën toonde ondubbelzinnig
aan dat wijziging wenselijk was. Uit de rapporten "Insnoeren en uitbuiken"
en "Structuur gerecht" – de bedenker van die titels moet overigens bestraffend
worden toegesproken – bleek dat in het verdeelstelsel van de Financiële-verhoudingswet
1984 met name onvoldoende recht werd gedaan aan de sociale structuur van gemeenten.
Uit het evaluatie-onderzoek bleek ook dat de centrumfunctie van gemeenten
beter in de verdeling tot uitdrukking moest komen. De relatie die bij het
verdeelsysteem uit 1984 werd verondersteld tussen de omvang van de gemeenten
enerzijds en de centrumfunctie en de fysieke en sociale-structuurkenmerken
anderzijds, blijkt veel minder hecht dan toen werd gedacht. Het is evident
dat de centrumgemeenten met veel voorzieningen uitkomen op hogere kosten per
woning dan forensengemeenten. De sociale structuur van gemeenten werd bepalender
voor de kostenstructuur van gemeenten naarmate het aantal bijstandsgerechtigden
toenam.Duidelijk is ook dat deze onvolkomenheden in de verdeelsystematiek een
steeds groter bezwaar werden naarmate, via decentralisatie, steeds meer geld
verdeeld werd via het Gemeentefonds. Anders gezegd: het huidige verdeelsysteem
werd een steeds groter bezwaar om tot verdere decentralisatie en het overhevelen
van een aantal specifieke uitkeringen naar de algemene uitkering uit het fonds
te komen. Ook de relatieve starheid van het systeem werd als een steeds groter
bezwaar gevoeld.De optelsom van deze argumenten en overwegingen heeft ook bij de VVD-fractie
tot de overtuiging geleid dat een aanpassing van de Financiële-verhoudingswet
1984 nodig is. Dat hebben wij ook reeds aangegeven tijdens het algemeen overleg
in november 1994, naar aanleiding nog van de brief van het vorige kabinet,
waarin ook dat kabinet al aangaf de aanbevelingen van de Raad voor de gemeentefinanciën
in hoofdlijnen te onderschrijven.In de memorie van toelichting worden deze wetsvoorstellen geplaatst in
de context van een wenselijke drieslag in de bestuurlijke organisatie: het
grote-stedenbeleid, de VBO-notitie (stadsprovincies en gemeentelijke herindeling)
en de vernieuwing van de financiële organisatie. In de memorie van toelichting
wordt gezegd dat deze operaties "elkaar nodig hebben en elkaar moeten versterken".
Die relatie tussen de financiële vernieuwing en het grote-stedenbeleid
wordt ook door mijn fractie onderkend. Ik maak daarbij overigens wel de kanttekening –
en vraag de bewindslieden daar ook op te reageren – dat, als je komt
tot een optimaal verdeelmodel voor het Gemeentefonds, uiteindelijk de noodzaak
voor bijzonder aanvullend financieel beleid wegvalt. Er mag immers van uitgegaan
worden dat gemeenten onder de nieuwe verdeelsystematiek hun eigen broek kunnen
ophouden?Voorzitter! Tegen de relatie tussen de financiële vernieuwing en
de bestuurlijke reorganisatie kijkt de VVD-fractie een slag anders aan dan
de regering. Wij huldigen juist de opvatting dat, als een rechtvaardig financieel
verdeelsysteem werkelijkheid is geworden, de noodzaak van nieuwe bestuursvormen
en grootschalige herindeling rondom centrumgemeenten is afgenomen. Immers,
als via de verdeling van het Gemeentefonds recht gedaan wordt aan beheer en
ontwikkeling van centrumvoorzieningen, valt dit weg als argument in het kader
van herindeling rondom centrumgemeenten. Volgende week bij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake Noord-Brabant zullen wij daarop nader terugkomen.In de memorie van toelichting wordt de stelling betrokken dat "het nieuwe
verdeelsysteem niet in de eerste plaats moet worden beoordeeld op zijn herverdeeleffecten,
maar op de vraag of in voldoende mate met relevante kostenfactoren rekening
wordt gehouden". Die stelling is enerzijds ten principale juist, anderzijds
tamelijk naïef. Het is natuurlijk volstrekt begrijpelijk en logisch dat
individuele gemeenten in de eerste plaats kijken naar de effecten van de voorstellen
op de eigen begroting, het eigen voorzieningenniveau en de eigen belastingdruk.
Het is volkomen begrijpelijk dat gemeenten die er extreem op achteruitgaan –
soms 30% à 40%, soms honderden guldens per inwoner, zoals bijvoorbeeld
de gemeenten Haarlemmermeer, Bloemendaal, Laren, Wassenaar en Velsen –
tegen de voorstellen te hoop lopen.De fractie van de VVD heeft de afgelopen maanden dan ook intensief gezocht
naar mogelijkheden om de effecten voor met name de extreme-nadeelgemeenten
wat te matigen. Het eerste probleem waar wij tegen aanliepen was dat dè
nadeelgemeenten niet bestaan. De oorzaken waarom gemeenten er extreem op achteruitgaan,
zijn niet in alle gevallen hetzelfde en eenduidig. Dan is Apeldoorn anders
dan Wassenaar, dan is Maastricht anders dan Bloemendaal en zijn de oorzaken
bij Velsen deels anders dan bij Haarlemmermeer.Dat betekent ook dat het nauwelijks mogelijk is zodanig te repareren dat
alle extreme-nadeelgemeenten – afgezien van het overgangstraject –
daarmee in structurele zin geholpen zijn. Die omstandigheid was voor de VVD-fractie
een extra reden voor de vraag, of de effecten in de tijd gezien niet wat gematigd
kunnen worden; of er niet een wat ruimhartiger overgangstraject mogelijk is,
waarbij gemeenten wat meer mogelijkheden krijgen om in hun begroting de effecten
wat geleidelijker op te vangen en – indien onontkoombaar –
ook wat geleidelijker tot tariefaanpassingen over te gaan. De technocratische
redenering in de memorie van toelichting, dat "de grote scheefheden in de
huidige verdeling een goede reden zijn om tot directe en volledige invoering
van het nieuwe stelsel over te gaan", spreekt ons dan ook niet aan en gaat
voorbij aan de problemen die extreme-nadeelgemeenten ondervinden bij de overgang
van het huidige systeem – waaraan gemeenten gewend zijn – naar
het nieuwe systeem. Dat het nieuwe systeem op zichzelf beter is, doet daaraan
niets af. Ook het commentaar van het kabinet, in de memorie van toelichting
bij de invoeringswet, op overgangsvoorstellen van de Raad voor de gemeentefinanciën
getuigt naar de opvatting van mijn fractie van een te technocratische benaderingswijze.
De stelling dat ook aan de inkomstenkant de gemeente meer kan dan het louter
opvullen van de onbenutte OZB-capaciteit en dat het – gelet op het ongelimiteerde
karakter van de OZB – mogelijk moet zijn de OZB tijdelijk te verhogen
tot boven het rekentarief, gaat voorbij aan de politiek-bestuurlijke en sociale
bezwaren die daartegen kunnen bestaan. Anders dan het kabinet kiest de VVD-fractie
voor een overgangstermijn van vier jaar en vijf stappen van maximaal 5% per
stap. Daarover is inmiddels een amendement ingediend, medeondertekend door
de VVD-fractie. Dit voorstel lijkt ook in lijn met de overgangstermijn die
gekozen is bij de decentralisatie van de onderwijshuisvesting en met de suggestie
die van VNG-zijde is gedaan. Daarover heb ik overigens nog het volgende te
zeggen. Hoe begrijpelijk het van VNG-zijde ook is – men moest tenslotte
ook intern tot een compromis komen tussen voor- en nadeelgemeenten –
toch kiezen wij er niet voor om de budgettair-neutrale randvoorwaarde los
te laten. Het is te goedkoop en te gemakkelijk om te zeggen dat het relatieve
nadeel van de voordeelgemeenten maar gecompenseerd moet worden uit algemene
rijksmiddelen.Een andere opmerking die te maken heeft met het overgangstraject, heeft
betrekking op de Financiële-verhoudingswet 1984. Mevrouw Van der Hoeven
heeft daar ook over gesproken. Zes gemeenten zouden op grond van dat overgangsregime
de komende paar jaar nog recht hebben op een bedrag van in totaal 3 mln. Het
kabinet heeft gekozen voor het intrekken van die overgangsrechten. Het is
voor de VVD-fractie zeer de vraag – hoe beperkt die bedragen ook zijn –
of dit kan en of die bestaande rechten niet gerespecteerd moeten worden. In
de nota naar aanleiding van het verslag wordt gesuggereerd dat het financieel
alsnog gecompenseerd wordt. Ik ga ervan uit dat de bewindslieden klip en klaar
duidelijk maken hoe het precies zit.De OZB-verevening is in de ogen van de nadeelgemeenten de belangrijkste
steen des aanstoots in het wetsvoorstel. Ook is de introductie van deze inkomstenmaatstaf
oorzaak van een substantieel deel van de herverdeeleffecten. Ook voor de VVD-fractie
is dit veruit het meest discutabele onderdeel van de voorstellen. Op zichzelf
is het niet onredelijk om in de verdeelsystematiek rekening te houden met
de verschillen in lokale belastingcapaciteit. Dat wil echter nog niet zeggen
dat het een natuurverschijnsel is om dan ook maar te kiezen voor een verevening
van 100%. Ook de formulering "rekening houden met" in het wetsvoorstel zelf
leidt niet automatisch tot volledige verevening, waar in de aanvankelijke
voorstellen wel van werd uitgegaan.Na de signalen hierover – ook vanuit de VVD-fractie – in november
1994 heeft het kabinet er in het uiteindelijke wetsvoorstel dan ook terecht
voor gekozen dit principe los te laten. Toen werd al de deur opengezet naar
een verevening van 90/90, 90/80 of zelfs 90/70%. In de nota van wijziging
die ons bij de nota naar aanleiding van het verslag werd voorgelegd, kiest
het kabinet definitief voor een verevening van 90/80% voor respectievelijk
woon- en bedrijfsonroerend goed. De 80%-verevening wordt gemotiveerd vanuit
het nadere advies van de Raad voor de gemeentefinanciën over de verdeelmaatstaven
in de sfeer van de fysieke structuur om de kosten die voortvloeien uit economische
activiteiten van gemeenten te compenseren.Een tweede reden die aangegeven wordt, mede op basis van het CPB-advies,
is dat de prikkels die voor gemeenten uit OZB-inkomsten voortvloeien om een
actief economisch beleid te voeren, bij een verevening van 100% volledig ontbreken.
Beide argumenten om bij nader inzien niet tot volledige OZB-inkomstenverevening
bij het bedrijfsonroerend goed over te gaan, worden door de VVD-fractie onderschreven.
De vraag die bij ons echter indringend aan de orde is, is of het kabinetsvoorstel
wel ver genoeg gaat. Waarom kiest het kabinet voor die verhouding van 90/80?
Met name die 90% wordt nergens gemotiveerd. Ook is onvoldoende duidelijk of
die 80% wel toereikend is om voldoende recht te doen aan het zogenaamde prikkelmotief.
Als er geen sprake is van een objectieve onderbouwing, maar van een politiek-bestuurlijke
keuze van het kabinet, heeft de Kamer ook alle ruimte om een andere keuze
te maken.Dat is ook de reden waarom wij samen met de fracties van CDA, PvdA en
D66 een amendement hebben ingediend waarin gekozen wordt voor een OZB-verevening
in de verhouding 80/70. Dit amendement is ook een duidelijk compromis van
de indienende fracties, want onze fractie had aanvankelijk voorkeur voor een
verevening in de verhouding 70/70. Langs deze weg wordt bereikt: dat wat meer
recht gedaan wordt aan de bufferfunctie van de OZB, dat voor een aantal nadeelgemeenten
met een relatief hoge economische waarde aan onroerend goed op hun grondgebied
de pijn meer wordt verzacht dan met het kabinetsvoorstel gebeurt, dat de economische
prikkelwerking nog wat beter tot uitdrukking komt en de economische kosten
wat ruimhartiger gecompenseerd worden en dat de regionale herverdeling wat
wordt afgezwakt.Veel nadeelgemeenten ervaren de nieuwe verdeelsystematiek, en met name
de OZB-verevening, als een straf voor jarenlang financieel zuinig beleid met
lage belastingtarieven. Het kabinet ontkent dat daar sprake van is. Voor een
deel is die ontkenning terecht. Voor veel gemeenten is een grote belastingcapaciteit
een gelukkige omstandigheid – soms is sprake van een combinatie met
kostenfactoren – waardoor men ook de mogelijkheid had te kiezen voor
lage tarieven, terwijl andere gemeenten die mogelijkheid veel minder hadden.
Toch is in een aantal gevallen en los van meer objectieve omstandigheden natuurlijk
ook sprake van bewust beleid en bewuste politiek-bestuurlijke keuzen voor
lage tarieven. Nadelen als gevolg daarvan zijn in de ogen van
de VVD-fractie dan ook niet te verdedigen. Ook dat is een reden om te kiezen
voor een geringere inkomstenverevening dan het kabinet doet.Voorzitter! Een van de kernvragen die bij de beoordeling van de wetsvoorstellen
aan de orde hoort te komen, is de vraag wat in macrotermen de gevolgen voor
de lastendruk zullen zijn, vooral ook omdat verlaging van de lastendruk een
belangrijke blauwe draad in het regeerakkoord is. Daarover is met zekerheid
niets te zeggen, omdat pas ex post vastgesteld kan worden hoe gemeenten erop
gereageerd hebben. De vraag daarbij is in welke mate nadeelgemeenten hun nadeel
noodgedwongen via hogere opbrengsten compenseren en in welke mate voordeelgemeenten
hun voordeel via relatieve verlaging van de tarieven naar hun burgers terug
zullen sluizen. Een publikatie in het blad Binnenlands Bestuur kan de conclusie
opleveren dat het tweede effect niet tegen het eerste opweegt en er per saldo
dus wel terdege sprake zal zijn van een verhoging van de lastendruk. Een steekproef
van de rijksuniversiteit Groningen – dit is het onderzoek van Sterks
en Allers – wijst in de richting van het tegendeel. De waarde van dit
onderzoek moet echter gerelativeerd worden, omdat individuele wethouders en
ambtenaren zijn geïnterviewd en de vraagstelling gebaseerd is op planning
en niet op realisatie en dus een tamelijk hoog "wishful thinking"-gehalte
kent. Vooralsnog ga ik ervan uit dat het risico van lastenstijging wel terdege
aanwezig is. Een publikatie in NRC Handelsblad van enige weken geleden heeft
mijn vermoeden op dit punt versterkt. Daarin werden drie gemeenten met een
aanzienlijk voordeel ten tonele gevoerd. De gemeente Nijmegen met een voordeel
van ongeveer 20 mln. spreekt over het niet laten stijgen van de tarieven,
over besteding ten behoeve van het stimuleren van de werkgelegenheid en over
het opkalefateren van de stoepen en plantsoenen, nuttige zaken; daar wil ik
niet aan tornen. Appingedam, dat relatief de grootste voordeelgemeente is,
spreekt over "het in ieder geval niet laten stijgen van de tarieven". De gemeente
Groningen, een van de grootste voordeelgemeenten en bij de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken niet geheel onbekend, heeft het grootste deel van het
bedrag al in de begroting verwerkt. De PvdA-wethouder van die gemeente kan
een bescheiden daling van de OZB in het vooruitzicht stellen, ter waarde van
4 mln. Ogenschijnlijk dus een positief signaal. Omdat ook ik toevallig ter
plekke redelijk op de hoogte ben, weet ik dat die daling niets met deze operatie
te maken heeft, maar alles met geraamde meerinkomsten als gevolg van een hertaxatie
in het kader van de WOZ. Ik kom daarop straks nog even terug.Daar staat tegenover dat er 60 gemeenten zijn met een extreem nadeel van
meer dan 15%, die ongetwijfeld een deel via bezuinigingen kunnen opvangen,
maar voor een deel ook niet aan zwaardere lasten zullen kunnen ontkomen.Waar het gaat om de omvang van de effecten zijn sommige gemeenten de afgelopen
periode met soms zeer wisselende signalen geconfronteerd. Een voorbeeld daarvan
is de gemeente Soest. In maart 1994 wordt het nadeel voor die gemeente becijferd
op 4,9 mln., een achteruitgang van 15%, met name als gevolg van de OZB-verevening.
In november 1994 wordt dit beeld globaal bevestigd. De gemeente, zeer anticiperend,
stelt op basis van een kerntakendiscussie een bezuinigingstaakstelling vast
van 4,1 mln. In december 1995, bij de publikatie van de wetsvoorstellen, blijkt
deze gemeente geconfronteerd te worden met een nadeel van 8 mln., ruim 3 mln.
meer dan eerder aan de orde was. Dat de geprognotiseerde effecten in de loop
van de tijd bijgesteld werden, was te verwachten op basis van de actualisering
naar 1995, op basis van de indexering en op basis van nieuwe gegevens en voortschrijdend
beleidsmatig inzicht. Maar voor een gemeente als Soest vertoonden de dagkoersen
wel een erg sterke fluctuatie. Ik zou daar niet in beleggen, althans niet
op de normale wijze. Een en ander bleek overigens te berusten op een fout
van de Raad voor de gemeentefinanciën bij de eerste en tweede berekening.
Foutje, bedankt!Een ander voorbeeld is de gemeente Brunssum. Brunssum was aanvankelijk
een voordeelgemeente, ten bedrage van 2 mln. De gemeente heeft de hertaxatie
al achter de rug en heeft als peildatum gekozen voor 1 januari 1994. Bij de
hertaxatie bleek sprake te zijn van een gemiddelde waardestijging van woningen
met 77% en van niet-woningen met ongeveer 30%. De gemeente koos als uitgangspunt –
naar mijn politieke overtuiging zeer terecht – dat de OZB-opbrengsten
als gevolg hiervan niet mochten stijgen en men koos in 1995 voor een tariefverlaging
van f 13,20 naar f 8,76. Als gevolg van deze operatie bleek het aanvankelijke
voordeel voor Brunssum omgeslagen te zijn in een nadeel. Dit soort effecten
zijn voor veel mensen onbegrijpelijk.Ik maak een enkele opmerking over de uitgavenmaatstaven. De VVD-fractie
kan zich op dit moment in grote lijnen met de kabinetsvoorstellen op dit punt
verenigen. Op die stelling gelden echter een paar uitzonderingen.Wij kunnen ons nu verenigen met het voorstel om de ontwikkelingen voor
het onderdeel uitvoeringskosten van de bijstand vast te zetten op het niveau
van 1995. Terecht heeft het kabinet nu al gekozen om niet 100% van de bijstandsuitkeringen
te verdelen via de maatstaf bijstandsontvangers, maar dit te beperken tot
90% en 10% te verdelen via de maatstaf laag inkomen. Het mag zo zijn dat de
gemeentelijke invloed op in- en uitstroom van de bijstand in sommige opzichten
niet groot is, ook zij hebben echter een belangrijke verantwoordelijkheid
bij het voeren van een effectief uitstroombeleid en het tegengaan van misbruik
en oneigenlijk gebruik. Ook hier wijst het CPB op het nadeel van onvoldoende
positieve prikkels. Dat betekent dat wij er in het kader van toekomstige besluitvorming
over onderzoeksresultaten naar verdere verbetering van de totale financiering
van de Algemene bijstandswet in ieder geval van uitgaan dat het percentage
van 90 verder wordt verlaagd.Bij het onderdeel bijzondere bijstand heeft het kabinet een stap gezet
van 100% verdeling met behulp van de maatstaf bijstandsontvangers naar 75%
verdeling op deze basis en 25% op basis van de maatstaf laag inkomen. Dit
lijkt ons in overeenstemming met het feit dat het beleid met betrekking tot
de bijzondere bijstand zich richt op alle mensen met een inkomen rond het
sociaal minimum, dus inclusief bijvoorbeeld AOW'ers zonder aanvullend pensioen.
De vraag is echter waarom het kabinet kiest voor een verhouding
van 75/25. Mevrouw Noorman heeft die vraag ook voorgelegd. Die verhouding
wordt in feite niet verder onderbouwd. Ook hier lijkt sprake te zijn van een
politiek-bestuurlijke keuze. Dat is de reden waarom wij een amendement om
die verhouding bij te stellen tot 50/50, mede hebben ondertekend.De heerSchutte(GPV)Tegenover die politiek-bestuurlijke keuze van het kabinet staat nu een
andere politiek-bestuurlijke keuze. Dat maak ik althans op uit de medeondertekening
van het amendement van mevrouw Noorman. Kunt u aangeven waarom naar uw mening
die 50/50 beter is dan die 75/25?De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Het gaat mij daarbij om de bedoeling van het instrument bijzondere
bijstand, namelijk een brede groep. Ik heb dit zojuist uiteengezet. De heer
Schutte kent die bedoeling ook. In het amendement wordt een zwaardere relatie
gelegd met het element laag inkomen. Op die manier wordt meer recht gedaan
aan de bedoeling van dat instrument. Naar onze opvatting is dit beleidsmatig
wenselijk. Verder hebben wij gekeken naar de effecten van de verwerking van
dit amendement. Die effecten staan ons ook in redelijke mate aan.De heerSchutte(GPV)Maar die 50/50 is niet, zoals u net ten aanzien van een ander amendement
zei, een compromis?De heerRemkes(VVD)Neen, hier is niet zwaar over gedelibereerd. Dit was ook redelijk het
gevoelen van de VVD-fractie.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik wil de heer Schutte nog even wijzen op wat ik in eerste
termijn als toelichting heb gegeven. Door zijn vraagstelling leek het alsof
hij vergeten was wat ik hierover gezegd heb. De opbouw van de bijzondere bijstand
is gebaseerd op de werkelijke kosten. De verhouding 50% ABW/50% laag inkomen
is erop gestoeld dat een gedeelte van die gelden voortkomt uit het feit dat
mensen die meetellen voor de bijstand, daar ook daadwerkelijk geld uit krijgen
en dat mensen die niet meetellen voor de bijstand, daar voor een deel ook
geld uit krijgen. Die 50/50 is dus geen compromis; die is geworteld in feitelijke
kosten.De heerSchutte(GPV)Ik was ook niet zo nieuwsgierig naar de argumentatie van mevrouw Noorman;
die kon ik mij heel goed voorstellen. Ik was een beetje nieuwsgierig of de
VVD dezelfde argumentatie deelde. Het antwoord is kennelijk ja.De heerRemkes(VVD)Dat is volstrekt helder. Daarnaast heb ik geconstateerd dat de gemeente
Bloemendaal en nog een paar van dat soort gemeenten er als gevolg van dat
amendement iets op vooruitgaan en er dus niet op achteruitgaan.Voorzitter! De VVD-fractie stemt in met het afschaffen van de verfijningsregeling
gemeentelijke herindeling. Bij gemeentelijke herindeling is sprake van startkosten
en van wachtgeldkosten die, als het goed is, in de loop der tijd terugverdiend
moeten worden door een doelmatiger gemeentelijke organisatie. Wel is er naar
onze opvatting aanleiding voor een wat ruimhartiger benadering, als het gaat
om de gewenningsbijdrage. Het kabinetsvoorstel is al te sober. Om die reden
hebben wij ook een amendement op dat punt medeondertekend. Voor de herindelingsoperatie
in Noord-Brabant betekent dit globaal een bedrag van 70 mln.Naast deze concrete wijzigingsvoorstellen vraag ik aandacht voor een aantal
onbevredigende resultaten van de herverdeling. In de eerste plaats zijn naar
onze overtuiging bij de centrumpositie van gemeenten – dit is terecht
een belangrijk criterium bij de herverdeling – te veel achterwege gelaten
de economische ontwikkeling en de werkgelegenheidsontwikkeling binnen die
definitie en die keuze van de maatstaven. De gemeente Haarlemmermeer, met
een belangrijke economische functie, komt naar onze mening te slecht uit de
herverdeling. Dat geldt ook voor kleinere gemeenten met industriële objecten
op hun grondgebied met een relatief hoge economische waarde, zoals de gemeenten
Velsen, Terneuzen, Geleen, Born, Zoeterwoude en Aalsmeer. Als gevolg van het
amendement inzake de OZB-verevening worden deze nadelige effecten iets afgezwakt.
Nader onderzoek en verdere reparatie in dit opzicht is op korte termijn echter
nodig, waarbij met name ook gekeken moet worden naar de verdeelmaatstaven
omgevingsadressendichtheid en klantenpotentieel regionaal. Wij overwegen in
tweede termijn over dit onderwerp de Kamer om een uitspraak te vragen.In de tweede plaats zijn er de merkwaardige effecten waar toch sprake
van is bij enkele gemeenten die nu al de twijfelachtige status van artikel-12-gemeente
bezitten. Ik wil overigens aan de bewindslieden vragen of er niet een soort
fake-artikel in het wetsvoorstel kan worden opgenomen, zodat artikel 12 gewoon
artikel 12 kan blijven. Het is namelijk zo'n vast baken in de discussie. Eigenlijk
zouden wij die verworvenheid gewoon in stand moeten houden. Ik begrijp dat
er al een amendement ligt dat daarin voorziet. Een paar gemeenten gaan er
bij de nieuwe verdeling structureel nog aanzienlijk op achteruit. De gemeente
Hilversum is daarvan het meest duidelijke voorbeeld. Wat ons betreft is die
situatie uiterst onbevredigend. Dat vraagt ook om reparatie. Graag hoor ik
een reactie van de bewindslieden.In de derde plaats zijn er problemen met een aantal gemeenten in Zuid-Limburg.
Die regio gaat er in zijn totaliteit zeer aanzienlijk op achteruit en vaak
met een voor ons onverklaarbare oorzaak. Gemeenten als Maastricht en Heerlen
beschikken op het eerste gezicht over de kenmerken in termen van "centrumpositie"
en "sociale structuur", die een betere uitkomst zouden doen verwachten. Wij
stellen prijs op een duidelijke reactie en de bereidheid bij de bewindslieden
daar op korte termijn een poging tot reparatie te ondernemen. In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt melding gemaakt van gesprekken die gevoerd
zijn en worden. Kan misschien gezegd worden wat die gesprekken tot dusverre
hebben opgeleverd? Het is op zichzelf positief dat die gesprekken gevoerd
worden, maar je voert geen gesprekken als je niet tot iets bereid bent. Ik
neem dan ook aan dat beide staatssecretarissen ook wel iets in de achterzak
hebben zitten.In de vierde plaats is er de categorie groeigemeenten en de categorie
gemeenten waar een restrictief beleid in het kader van Vinex wordt gevoerd.
Bij de recente behandeling van de voorstellen tot decentralisatie
van de onderwijshuisvesting is bijzondere aandacht gevraagd voor de knelpunten
bij de groeigemeenten. Ik wil kortheidshalve verwijzen naar de bij die gelegenheid
aangenomen motie.Wat betreft de positie van gemeenten met een historische kern met een
oppervlakte van meer dan 65 ha, wil ik mij aansluiten bij de gestelde vragen.Als het gaat om een keuze tussen een brede of smalle definitie van de
allochtonenmaatstaf, vind ik dat ook hier moet gelden dat nadrukkelijk aangetoond
moet kunnen worden dat er sprake is van extra kosten als gevolg van die omstandigheid.
Als dat niet aangetoond kan worden, zouden wij niet moeten kiezen voor de
brede definitie alleen vanwege de symboolfunctie. Ik heb alle brieven waarin
een pleit werd bezorgd om met name de maatstaf Molukkers op te nemen, geanalyseerd.
Ik ben niet tot de conclusie gekomen, althans nog niet, dat het hebben van
aantallen Molukkers binnen de grenzen van je gemeente, anno 1996 tot structurele
kosten leidt.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik heb in mijn eerste termijn de staatssecretaris om een nader onderzoek
gevraagd, omdat ik de motivering in de nota naar aanleiding van het verslag
onvoldoende vond. Als uit het nader onderzoek mocht blijken dat, omdat in
sommige gemeenten grotere groepen Molukkers wonen, dit er voor die gemeenten
toe leidt dat zij specifieke extra kosten hebben, vindt de heer Remkes het
dan een goed idee dat tot uitdrukking te brengen in het Gemeentefonds?De heerRemkes(VVD)In feite heb ik daarop al antwoord gegeven. Ik heb gezegd dat dit gemotiveerd
moet worden vanuit de kosten. Tegen nader onderzoek heb ik natuurlijk geen
enkel bezwaar.Voorzitter! Ik kom ten slotte toe aan de ontwikkeling van de gemeentelijke
lasten en de Wet waardering onroerende zaken die daarbij van belang is. De
gemeentelijke lasten zijn de afgelopen jaren fors de pan uit gerezen. Dat
verdraagt zich slecht met het rijksbeleid. Een samenstellend overzicht laat
het volgende zien. In 1991 bedroegen de gemeentelijke lasten 9,9%, in 1992
12,6%, in 1993 11,7%, in 1994 10,9%, in 1995 7,8% en in 1996 7,6%. De laatste
jaren zwakken de kosten dus iets af. Als je naar de afzonderlijke categorieën
kijkt, wordt het beeld nog gecompliceerder.Staatssecretaris Vermeend toonde zich onlangs op het belastingcongres
van de VNG ook verontrust. Dat was voor een deel trouwens een behoorlijke
jijbak, want die verontrusting slaat in sommige opzichten op de rijksoverheid
zelf. Voor de onderdelen rioolrecht en reinigingsrecht – de twee categorieën
met forse percentages stijging – wordt de stijging in belangrijke mate
veroorzaakt door de strengere milieuregels van de rijksoverheid zelf in combinatie
met het streven op het gemeentelijke niveau naar kostendekkende tarieven.StaatssecretarisVermeendDat heb ik erbij gezegd.De heerRemkes(VVD)Dat die nuance bij die gelegenheid in het pleidooi was te beluisteren,
doet mij natuurlijk deugd. Wij hadden trouwens niet anders verwacht. Over
dit onderwerp ben ik nog niet helemaal uitgesproken.Die verontrusting is meer terecht en juister geadresseerd als het gaat
om de ontwikkeling van de gemeentelijke belastingen. Ook als rekening gehouden
wordt met meer inkomsten als gevolg van volume-effecten van ongeveer 1,5%
en een prijscompensatie van eveneens ongeveer 1,5% acht de VVD-fractie een
reële stijging met gemiddeld meer dan 3% van de OZB veel te fors. Daar
dreigen twee effecten bij te komen. In de eerste plaats compenseren sommige
extreme nadeelgemeenten de tariefstijging als gevolg van de herverdeling.
In de tweede plaats zijn er de gevolgen van de hertaxatie in het kader van
de WOZ. De afgelopen jaren is als gevolg van marktontwikkelingen de waarde
van met name het woononroerend goed sterk gestegen. In sommige gemeenten was
het ook bewust beleid te kiezen voor een combinatie van een relatief lage
waardering van het onroerend goed met relatief hoge tarieven. Voor die omstandigheden
dreigen de burgers nu de rekening te betalen.Onder erkenning van het feit dat gemeenten in dit opzicht autonoom zijn,
ligt het vanuit de brede verantwoordelijkheid van de rijksoverheid voor de
lastenontwikkeling op de weg van het kabinet initiatieven te nemen jegens
de gemeenten om te bewerkstelligen dat de extra gemeentelijke inkomsten als
gevolg van de hertaxatie voor de burgers via verlaging van de tarieven worden
teruggesluisd. Ik erken dat dit in de ene gemeente gemakkelijker is dan in
de andere gemeente. De gemeente Den Haag zal het als artikel-12-gemeente daarmee
moeilijk hebben. Ook een gemeente als Den Haag zou – mevrouw Van der
Hoeven sprak daar eveneens over – gelet op de buitengewoon hoge lasten
in deze gemeente, een deel van de vooruitgang aan de burgers moeten kunnen
teruggeven, mits zij blijft voldoen aan de artikel-12-normen voor de OZB.
Dat zou voor de concurrentiepositie van Den Haag goed zijn. Wij zouden het
overigens op prijs stellen als de bewindslieden wilden toezeggen binnenkort
in een aparte notitie in te gaan op de structurele financiële problematiek
van de gemeente Den Haag.De Wet waardering onroerende zaken is nooit bedoeld geweest om extra opbrengsten
te realiseren. Omdat veel gemeenten de tarieven al met het inflatiepercentage
aanpassen, zou in het geval van incasseren bij waardestijging met recht gesproken
kunnen worden van "dubbel pakken" van eigenaren en gebruikers van woningen.
De discussie over de wenselijkheid van tariefdifferentiatie wordt door ons
ook uitdrukkelijk in dit perspectief geplaatst. Als er sprake is van terugsluizen,
is er veel te zeggen voor een beperkte differentiatiemogelijkheid op gemeentelijk
niveau tussen woningen en niet-woningen, gelet op de gedifferentieerde waarde-ontwikkeling
tussen beide categorieën. Gelet op de ontwikkeling van de gemeentelijke
lasten, moge het overigens duidelijk zijn dat de VVD-fractie weinig heil ziet
in een uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. Aan "poll tax"-achtige
discussies hebben wij geen behoefte.Wat voor gemeenten geldt, dient ook voor de rijksoverheid te gelden. De
netto extra inkomsten van de rijksoverheid als gevolg van de hertaxaties in
het kader van de WOZ werden op 129 mln. geraamd. In de nota naar aanleiding
van het verslag antwoordt het kabinet op vragen onzerzijds: "De verwachte
meeropbrengsten zijn door het huidige kabinet betrokken in het totaal van
 het budgettaire kader. Daarmee maken de meeropbrengsten onderdeel
uit van de dekking van het totale lastenverlichtingspakket waartoe het kabinet
inmiddels heeft besloten." De discussie daarover laat ik maar even aan de
financiële specialisten. Dat punt moet hier vandaag vooral niet uitgediscussieerd
worden, maar de verwachting bestaat alom dat de meeropbrengsten als gevolg
van de hertaxaties die 129 mln. verre zullen overstijgen. Als daar sprake
van is, dient dat naar het oordeel van de VVD-fractie onverkort naar de burgers
te worden teruggesluisd. Wij gaan ervan uit dat wij de intenties van het kabinet
klip en klaar vernemen. Bij de behandeling van de WOZ is een motie van mijn
collega Kamp over dit onderwerp aangenomen. Die motie moet qua intenties onverkort
worden uitgevoerd.Ten slotte hebben wij er met instemming kennis van genomen dat het kabinet
bij nota van wijziging heeft voorgesteld om bij wet aanmerkelijk meer te regelen
dan datgene waar de aanvankelijke wetsvoorstellen in voorzagen. Wij hebben
daar met grote instemming kennis van genomen. Er is nu een evenwichtig geheel
gerealiseerd. Onder het aanroepen van één van Machiavelli's
wijsheden beschrijft de memorie van toelichting het proces van steun en protest:
"Men dient namelijk voor ogen te houden dat niets qua voorbereiding moeilijker,
qua succes twijfelachtiger en qua uitwerking gevaarlijker is dan zich opwerpen
als iemand die veranderingen wil doorvoeren. Want hij die dat doet heeft slechts
hen die van de oude toestand profiteren tot vijand, terwijl hij slechts lauwe
medestanders vindt in hen die van de nieuwe toestand profiteren." Dat is een
behartigenswaardige wijsheid voor veldheren en staatslieden. Ik voeg er een
bij dit onderwerp passend ander citaat van Machiavelli aan toe: "Mensen vergeten
eerder de dood van hun vader dan het verlies van hun vaderlijk erfdeel". De
effecten van deze voorstellen zullen op gemeentelijk niveau nog lange tijd
naijlen.De voorzitter:Ik neem aan dat u ook andere boeken leest.De heerRemkes(VVD)Zeker.De heerHoekema(D66)Voorzitter! Waar mevrouw Noorman met een citaat terugging tot 1908, ging
collega Remkes buitengewoon ver terug in de tijd. Ik had mijn verhaal willen
afsluiten met het inderdaad prachtige citaat van Machiavelli, dat ik dan gepikt
zou hebben van de regering. Ik weet niet precies wie ik daarvoor van de regering
moet aankijken. Dat zal altijd wel in raadselen gehuld blijven, maar het is
een heel goed citaat. Ik ga even voorbij aan het wel erg machiavellistische
citaat dat collega Remkes aan het slot van zijn betoog naar voren bracht.
Het citaat waarmee de memorie van toelichting in feite opent, geeft goed weer
wat er aan de hand is. Kijkend naar de publieke tribune constateer ik dat
de voor- en tegenstanders vandaag redelijk evenwichtig verspreid zijn, maar
in het algemeen hebben wij toch meer gehoord van de zogenaamde nadeelgemeenten
dan van de voordeelgemeenten, en dat zal wel een goed Nederlandse gewoonte
zijn. Kennelijk is het in dit land een beetje moeilijk om op te komen voor
je eigen voordeel.Voorzitter! Laat ik met mijn echte citaat beginnen. Het is niet uit 1908
maar uit 1996 en komt uit het jongste nummer van Binnenlands Bestuur van 10
mei. "De onroerende-zaakbelasting is nu al de meest gehate belasting in ons
land. Als de herverdelingsplannen van het kabinet doorgaan, zal die lastendruk
voor de burger nog verder toenemen. Dat kan niet de bedoeling zijn van een
kabinet dat juist lastenverlichting nastreeft en de werkgelegenheid hoog in
het vaandel heeft." Aldus de Voorburgse wethouder Ter Heegde, ook aanvoerder
van de Initiatiefgroep protest herverdeling Gemeentefonds bij het startschot
van het slotoffensief tegen het wetsvoorstel jongstleden woensdag.Ik zet daar een citaat tegenover, en het lijkt wel een wereld van verschil.
De bewindslieden, hier aanwezig, stellen op pagina 5 van de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel: "Wij zijn al met al van opvatting dat de herziening
van het Gemeentefonds een belangrijke voorwaarde is om gemeenten beter in
staat te stellen de vraagstukken in hun gebied aan te pakken."Voorzitter! Een wereld van verschil, maar toch is de kloof voor mijn gevoel
overbrugbaar. Wie kan er nu tegen een verdeelsysteem zijn dat niet vooral
is gebaseerd op grootte, zoals de oude wet, maar in plaats daarvan op structuurkenmerken
zoals een slechte sociale structuur, de centrumfunctie van een gemeente en
de fysieke omgeving? Het appel op bladzijde 41 van de nota naar aanleiding
van het verslag over het aandeel van de verdeelmaatstaven in de wet van 1984
en in dit wetsvoorstel, maakt na één blik duidelijk waar het
om gaat. Ik meen dat mevrouw Noorman het ook citeerde en ik raad iedereen
die bij dit wetsvoorstel een missie op het terrein van uitleggen of overtuigen
heeft te vervullen, om juist die tabel op pagina 41 te gebruiken. Daaruit
valt met één oogopslag te zien waar het hier in essentie om
draait.Dit wetsvoorstel gaat niet over de onroerende-zaakbelasting maar om het
principe dat er naast genormeerde kosten en uitgaven van gemeenten ook een
in redelijkheid te berekenen inkomstencapaciteit van gemeenten als tweede
hoofdelement geldt. Dit alles met als doel om gemeenten in een gelijkwaardige
uitgangspositie te brengen, om hen in staat te stellen gelijkwaardige voorzieningen
te scheppen, het zogenaamde derde aspiratieniveau. Bij de inkomstencapaciteit
is naast het kleine stukje aan overige eigen middelen, ook wel afgekort tot
OEM, de onroerende-zaakbelasting de hoofdzaak.Voorzitter! De discussie over de gemeentelijke autonomie en de bufferfunctie
van de onroerende-zaakbelasting is naar goed Nederlands gebruik zeer principieel
van karakter. Op het oog lijkt het alsof door dit wetsvoorstel de gemeentelijke
vrijheid wordt ingeperkt, maar dat is naar mijn overtuiging meer schijn dan
werkelijkheid. Immers, nu al zijn veel armere gemeenten (armer qua structuurkenmerken)
genoopt hun belastingtarieven op te voeren om de eindjes aan elkaar te knopen.
Voor eigen, vrij beleid is dan ook weinig ruimte. Het feitelijke vollopen
van de tarieven, om even leentjebuur te spelen bij de inbreng van, naar ik
meen, collega Van der Vlies in het verslag, staat dan ook haaks op de gemeentelijke
vrijheid. Juist door uit te gaan van genormeerde kosten en de belastingcapaciteit
ontstaat een level playing field, ofwel een egale grasmat, waarop gemeenten
en hun gemeenteraden vrij spel kunnen hebben.Dat gaat allemaal niet vanzelf, en ik ga ook niet voorbij aan de effecten
 van dit wetsvoorstel op de lastendruk voor de burger. Het volgen
van de effecten op de lastendruk voor de burger is een belangrijke toetssteen
om te controleren hoe dit wetsvoorstel zal uitpakken. Wij hebben het immers
wel over gelijkblijvende lasten. Wij zijn benieuwd hoe dat uitvalt en helemaal
gerust ben ik er niet op. Belastingverhogingen zullen zeker plaatsvinden en
dat zal burgers pijn doen. Belastingverhogingen zullen in sommige gemeenten
in forse mate moeten plaatsvinden op straffe van afbraak van voorzieningen,
en dat zal in veel gemeenten pijn doen. Ik loop daar niet omheen, maar dit
wetsvoorstel geeft wel eerlijkheid en objectiviteit in een verdeelsysteem
dat voor alle gemeenten in evenredigheid naar uitgaven en inkomsten moet gaan
functioneren.Voorzitter! Dit is een lang proces. De Kamer heeft in 1991 een motie ingediend.
In de loop van de jaren zijn adviezen uitgebracht en de regering is al twee
jaar doende om deze operatie naar een goed einde te brengen. De Kamer en de
organisaties hebben in het proces goed ingesproken, de Raad voor de gemeentefinanciën
als eerste van de organisaties, maar ook de Vereniging van Nederlandse gemeenten,
al had ze het door haar fragiele tussenpositie wat moeilijker dan anders om
haar stem te doen gelden.Het siert de regering dat ze haar stellingname over een van de kernpunten
van de zaak heeft verschoven, namelijk de OZB-verevening van 100% naar, in
dit wetsvoorstel, een percentage van 90/80 voor woningen en niet-woningen.
Van veel belang is geweest het advies van de Raad voor de gemeentefinanciën
over de kosten van de fysieke structuur, dat aangeeft dat een verschil in
verevening van 15% à 20% van de OZB-waarde voor niet-woningen tot compensatie
leidt – kan leiden, want het gaat niet overal goed – van kosten
voor industrie. De rest van het verhaal is bekend: met deze aanname in het
hoofd zette de regering in op 90/80-verevening. De amendementen op de stukken
nrs. 13 en 15 geven "het gelijk van de politieke markt" aan. De amendementen
van collega Remkes hebben wij, met de andere grote fracties, ondersteund.
Met geven en nemen en onderling overleg is er een breed gesteund amendement
om te gaan voor 80/70. Met verschillende vertrekpunten en voorkeuren kwamen
wij hieruit, en zoals het gezegde luidt: het is zoals het is, neem je winst
en neem je verlies.Met de wijzigingen is de essentie van het wetsvoorstel – van rijk
naar arm, van rand naar stad – gehandhaafd. Er zijn scherpe kanten afgevijld
(zie ook het overgangsregime) maar de hoofdlijnen staan overeind. Die hoofdlijnen
heeft de fractie van D66 altijd gesteund. Wij steunen ook de zekere ontscherping
die is opgetreden in de loop van het proces. Ten behoeve van de economische
functie is aan gemeenten een zekere ruimte in de OZB-afdracht gegeven en de
lagere verevening bij de woningen en niet-woningen geeft wat meer lucht en
ruimte. Al met al is het een redelijk compromis geworden.Voordat ik aan afzonderlijke onderwerpen toekom, nog een woord van waardering
voor de velen die met dit gecompliceerde wetsvoorstel van doen hebben. Dat
betreft de bewindspersonen/fondsbeheerders – ik heb bijna de neiging
over korpsbeheerders te spreken, maar daarover ging het vorige week –
maar uitdrukkelijk ook de ambtenaren van de ministeries van Financiën
en van Binnenlandse Zaken. Een van die ambtenaren anticipeerde reeds zodanig
op het succes van de wet, dat hij ontslag heeft genomen. Hij kan met een gerust
hart vertrekken, hoewel je het tegenwoordig met de Eerste Kamer nooit weet.
Waardering ook voor de adviesorganen en de insprekende gemeenten die ons met
post bestoken, tot en met een hele kale kip die vrijdag werd bezorgd. Ik heb
weleens kiesere attenties ontvangen, maar het geheel overziende, leefde men
erg met ons mee.Voorzitter! Ik kom over het overgangsregime te spreken. Vier jaar, vijf
stappen, maximaal nadeel 25%, eenmalige afkoop van het meerdere nadeel boven
het maximum, dat is de strekking van amendement op stuk nr. 14, dat eveneens
een brede ondertekening heeft. De regering gaf zelf in de nota naar aanleiding
van het verslag al aan het overgangsregime te willen verbeteren. Gelukkig
zijn de bewindspersonen afgestapt van de benadering waarbij alleen een hardheidsclausule
werd toegestaan. Een iets langere overgangstermijn die goed aansluit bij de
andere overgangstermijn ter zake van de decentralisatie onderwijshuisvesting,
biedt alle gemeenten, ook die met een kleiner nadeel, een grotere absorptie
van het nadeel. Men kan er langer over doen om het opgelegde niveau te bereiken.
Gevoegd bij de hardheidsclausule van maximaal 25% nadeel in de overgangsperiode
lijkt dit een alleszins redelijk verhaal. De voordeelgemeenten hadden dit
liever niet gezien, maar ze kunnen in mijn verwachting zeer wel leven met
dit amendement. Hun voordeel ligt immers klaar, maar komt wat later. Het is
net een sinterklaascadeautje waarop je nog een jaartje moet wachten, maar
je krijgt met sinterklaas een hele hoop. Bedacht moet overigens ook worden
dat veel gemeenten in hun begrotingen reeds anticipeerden en dat aspecten
van de wetswijziging al doorklinken in de interim-maatregelen.Voorzitter! Ik heb nog een vraag over de afkoopsom van ruim 50 mln. die
hiermee is gemoeid. Wat mijn fractie betreft dient er sprake te zijn van financiering
binnen het fonds. Wij kunnen het geld maar één keer uitgeven.
In het kader van het algemene beginsel van de solidariteit binnen het Gemeentefonds
zullen de voordeelgemeenten iets moeten inleveren om het eenmalige afkoopmodel
mogelijk te maken.Voorzitter! Het overgangsregime is er ook nog bij de oude wet van 1984.
Ik kan niet helemaal wijs worden uit de informatie van de regering. Worden
de paar gemeenten die nog kunnen profiteren van het kleine bedrag van 3 mln.
overgangsregime 1984 nog gecompenseerd? Wordt het overgangsregime nu gestopt?
Hoe zit dat juridisch? De informatie daarover is voor mij een wirwar.De structuur van de wet is na veel vijven en zessen en goed overleg nu
in het vat gegoten. De suggestie van de fractie van D66 om de AMvB's van de
voorhangprocedure te voorzien, is gevolgd, waarvoor dank. Tevens is naar ons
oordeel de wettelijke grondslag van de verdeelmaatstaven op een goede wijze
verzwaard, zonder dat zij als zodanig in de wet zijn vastgelegd. Dat zou tot
starheid leiden. Het juiste midden is gevonden tussen bestuurlijke flexibiliteit
en rigiditeit. De wet regelt de essentialia, zoals de kenmerken en de onderscheidingen
van de verdeelmaatstaven. De invoeringswet regelt de eerste shift van de verdeelmaatstaven
en de bedragen per eenheid voor 1997. Zo lijkt de wet ingewikkeld,
maar is zij eigenlijk doorzichtig. Zij is beroofd van allerlei aanhangsels
en aanvullingen, zoals de verfijningen die de Financiële-verhoudingswet
1984 enigszins verkleurden en compliceerden. Ik denk en hoop in ieder geval
dat deze wet veranderingsbestendig zal zijn en misschien wel een jaar of 25
meegaat. Zo lijkt het toch ook weer een beetje op de gemeentelijke herindeling,
waar de heer Remkes al over sprak.Ik maak een paar opmerkingen over de inkomstenmaatstaven, de OEM, de 5,3%-norm.
Met mevrouw Van der Hoeven – ik geef het haar graag toe – sta
ik daar voor een groot intellectueel dilemma, intellectueel omdat je aanvoelt
dat het landelijk aandeel van die uitgaven in de totale uitgaven van 1992
van 5,3% nogal grof en oud is. Ik vraag mij af waarom er niet met recentere
cijfers kan worden gewerkt. Helaas is nu geen aftrek haalbaar gebleken die
beter aansluit op de echte opbrengst van de overige eigen middelen. Moeten
wij hiermee in alle eeuwigheid genoegen nemen? Immers, gemeenten die in feite
veel minder opbrengsten hebben dan volgens de norm, veel minder OEM, hebben
een probleem. Zie de gemeente Apeldoorn, maar zie bijvoorbeeld ook Zaanstad,
waarover dadelijk meer.Nu kan men terecht stellen dat een gemeente de opbrengsten moet proberen
te verhogen, bijvoorbeeld bij de nutsbedrijven en dergelijke. Dat kan soms
wel, maar is weleens lastig in een gemeente die bijvoorbeeld een grote oppervlakte
heeft. Het is daar lastiger dan in een wat kleinere gemeente. In vervolg op
de vraag van mevrouw Van der Hoeven vraag ik de regering of zij de relatie
tussen de structuurkenmerken van een gemeente en het vermogen om inkomsten
uit eigen middelen te halen nog eens wil onderzoeken.Voor Zaanstad is er een specifiek probleem met het grondbedrijf, waarop
ik graag een reactie van de fondsbeheerders krijg. Door allerlei beslissingen
in het verleden is het grondbedrijf met een groot negatief eigen vermogen
opgescheept. Dat werkt negatief door in de eigen middelen.Wat betreft de onroerende-zaakbelasting zou mijn fractie een voorkeur
hebben gehad voor 90%/80%, maar ik zei al dat het gelijk van de politieke
markt uitkwam op 80%/70%. Wij kunnen daar zeker mee leven. Voor ons is de
essentie dat de bewegingen van rijk naar arm, van rand naar stad, gehandhaafd
blijven. Het doel, een gelijke uitgangspositie voor gemeenten, blijft door
deze maatregel overeind.Ik denk wel dat het van belang is te gaan kijken wat gemeentes nu gaan
doen. Een aantal sprekers voor mij hebben al gerefereerd aan de eerste debatten
daarover in een aantal gemeenteraden. Ik meen dat collega Remkes de wethouder
van Nijmegen aanhaalde. Ik doe een beetje aan het aanprijzen van mijn eigen
club, waarvoor excuses, door aandacht te vragen voor een initiatief van de
fractie van D66 in de Haagse gemeenteraad. Zij heeft er de vorige week, naar
ik meen in een commissievergadering, voor gepleit de tarieven in Den Haag
voor 1997 met 2% te verlagen. Die discussie moet in de diverse steden natuurlijk
op het niveau van de raden worden gevoerd. Het lijkt mijn fractie van belang
daar de vinger aan de pols te houden en goed na te gaan wat er in de diverse
raden zal gebeuren. Dat kan nog wel eens een heel verrassende affaire worden.De heerRemkes(VVD)De heer Remkes roept zijn geestverwanten aan, om de zegenrijke arbeid
die zij plegen te doen. Nu wil ik daar natuurlijk helemaal niet aan tornen,
want D66'ers op lokaal niveau zijn vaak heel verstandige mensen.De heerHoekema(D66)Nu word ik wantrouwig!De heerRemkes(VVD)Het pleidooi gaat voorbij aan de kern van de discussie. In Den Haag is
de kern van de discussie nu juist of een artikel-12-gemeente dat wel kan.De heerHoekema(D66)Den Haag is natuurlijk niet zo maar een stad. Den Haag is een stad die
in de artikel-12-procedure zit. Met de heer Remkes ben ik buitengewoon benieuwd
naar de opvattingen van de regering over de afwikkeling van de artikel-12-aanvraag
en de beslissing die zal worden genomen over de aanvullende uitkering. Ik
steun ook de vraag van de heer Remkes. Den Haag is een heel speciale stad
waar men niet ongestraft kan variëren met de tarieven. Ik hoop en verwacht
voor Den Haag een uitkomst die aan de ene kant recht doet aan de specifieke
problemen van Den Haag, gezien het opgebouwde financiële tekort, en die
aan de andere kant de mogelijkheid biedt om aan de Haagse burgers enige compensatie
te bieden voor de wel zeer hoge tarieven van de OZB.MevrouwVan der Hoeven(CDA)De heer Hoekema weet natuurlijk dat Den Haag dit helemaal niet mag, dat
men daar toestemming voor moet krijgen. Ik neem aan dat de heer Hoekema het
verzoek, in eerste instantie door mij gedaan en daarna door de heer Remkes,
om Den Haag die vrijstelling te geven, ondersteunt vanuit zijn fractie hier
en in het stadhuis.De heerHoekema(D66)Absoluut. Het is van belang dat wij hier een duidelijk geluid laten horen
in de richting van de fondsbeheerders om die mogelijkheid in te bouwen en
om ons op korte termijn goed nieuws te geven over de afwikkeling van de beslissing
over de artikel-12-aanvraag, die nu in het traject zit.Er zijn echter ook vele gemeenten die niet artikel-12-gemeenten zijn,
waar de discussie over de onroerende-zaakbelasting binnenkort gaat spelen.
Laat ik dan maar veiliger voorbeelden noemen. Het zou te hopen zijn dat in
die gemeenten, die nu duidelijk voordeelgemeenten gaan worden, die verhoogde
uitkering uit het fonds tot verlaagde belastingen zal leiden.De WOZ treedt nu in werking met een eerste tijdvak van 1997 tot 2001.
Op zichzelf is dat goed en conform de wet, maar er zijn zeker vragen te stellen
over de nogal veel gemeenten, 260 stuks, die de WOZ-beschikking baseren op
waarden naar nogal oude peildata, namelijk van 1992 tot 1994, de wetsfictiegemeenten.
Met alle inspanningen van de Waarderingskamer om tot een actualisering en
verbetering van die schatting te komen, is er bij mijn fractie een licht gevoel
van twijfel of hier sprake zou kunnen zijn van een systematische onderschatting
van de waarde. Mevrouw Noorman sprak daar vanochtend indringende woorden over.
Ik sluit mij graag aan bij het verzoek om op korte termijn na te gaan in hoeverre
die geschatte waarden reëel zijn en om daarna conclusies te trekken of
die alsnog reëel gemaakt moeten worden en of dus eventueel
die belastingcapaciteit gecorrigeerd moet worden.Wat betreft de verdeelmaatstaven bijzondere bijstand en laag inkomen steunt
mijn fractie, naar blijkt uit de ondertekening, het amendement-Noorman-den
Uyl op stuk nr. 11. De verdeelmaatstaf bijzondere bijstand was in het voorstel
van het kabinet een aanname 75% ABW en 25% laag inkomen. Als je kijkt naar
de reële kosten die de gemeenten maken, is het verhaal voor de 50/50-oplossing
heel reëel. Gemeenten maken kosten voor 65-plussers. Er is een categorie
jongeren in de bijstand van 18 tot 21 jaar. Er zijn ook gemeenten met veel
inwoners met een laag inkomen en relatief weinig bijstandsgerechtigden. Zie
bijvoorbeeld het interview met een Leidse wethouder van financiën in
de Volkskrant van 8 mei jl. Mocht het amendement van mevrouw Noorman op stuk
nr. 11 worden aanvaard, waar het op lijkt, dan moet er wel een inspanning
worden geleverd om de telling van de frequentie van het lage inkomen te verbeteren
en te actualiseren.Het onderzoek van prof. Sterks over de te verwachten effecten van het
raadsvoorstel op het terrein van de lastenverzwaring en de lastenverlichting
is veel aangehaald. Ik sprak over de discussies die nu ongetwijfeld zullen
ontbranden in de diverse gemeenteraden. Het lijkt ons goed dat de regering
en de fondsbeheerders ons op de hoogte houden van de trends in dezen, dat
zij de vinger aan de pols houden en dat wij niet volledig zijn overgeleverd
aan de Consumentenbond om de diverse gemeentelijke tarieven ook in onderlinge
samenhang te volgen.Daar speelt natuurlijk ook nog de kwestie van de verhoging van de opbrengst
van de OZB door de waardestijging ingevolge de WOZ. Het is voor mijn fractie
ook evident dat de gemeenten dit nadeel niet of niet volledig mogen incasseren
en ook serieus lastenverlichting moeten overwegen door bijvoorbeeld een tariefverlaging
voor te stellen. Wat het Rijk betreft is al door vele sprekers voor mij gevraagd
hoe groot de opbrengst zal zijn van de extra inkomsten in de belastingsfeer
door de verhoging van het huurwaardeforfait en wat daarmee gaat gebeuren.
Wij zullen daar vanmiddag niet een 100% duidelijk antwoord op krijgen, maar
het aanduiden door de staatssecretaris van Financiën van een aantal opties
en mogelijkheden zou al een stap verder zijn dan het antwoord in de nota naar
aanleiding van het verslag.Voorzitter! Ten slotte is er nog een kwestie waar de staatssecretaris
van Financiën een paar weken geleden indringend op wees, namelijk de
verschillen in lastendruk tussen de gemeenten. Op 3 april stelde onze voorzitter
van vandaag daar indringende kamervragen over en uit het antwoord op die vragen
begrijp ik dat de analyse van de twee fondsbeheerders over de lokale-lastendruk
en de conclusies die eraan worden verbonden, het laatste woord zullen zijn.
Dat mag zo zijn, voorzitter, maar het kwam mij een beetje voor als spreken
voor z'n beurt wat staatssecretaris Vermeend op 26 maart deed, toen hij sprak
over extreme verschillen en over maatregelen om die te verkleinen en wees
op de rol van de gemeente, zonder de rol van het Rijk voldoende te belichten.
Het kan echter zijn dat ik door het ontbreken van een integrale tekst niet
alle nuances die hij in zijn rede heeft aangebracht, tot mij heb kunnen nemen.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Het was een buitengewoon genuanceerde rede.De heerHoekema(D66)U heeft het al een paar keer gezegd. Ik zou bijna benieuwd zijn naar de
integrale tekst, maar wij zullen het nu doen met de antwoorden op de kamervragen
en met de analyse van de lastendruk, die wij nog voor de zomer krijgen.Voorzitter! Er is reeds een kameruitspraak aangekondigd over het gebruik
van de onroerende-zaakbelasting door gemeenten. Wij zullen die kameruitspraak
graag steunen, omdat de fractie van D66 vindt dat de OZB, meer dan nu, een
op maat gesneden beleidsinstrument moet gaan worden. Je kunt bijvoorbeeld
variëren in tarieven tussen woningen en niet-woningen binnen een bepaalde
bandbreedte – ik sluit mij aan bij de suggestie van mevrouw Noorman
op dit punt – maar je kunt ook overgaan tot tariefdifferentiatie binnen
de gemeente, bijvoorbeeld tussen diverse bedrijfslocaties, waardoor je naar
de bedrijven toe wervend zou kunnen optreden. Op die wijze kun je goed vormgeven
aan verbetering en flexibilisering van het gemeentelijke belastinggebied.
Aan die verruiming en verbetering hecht D66 grote waarde en wij zijn zeer
benieuwd naar de opvatting van de regering hierover. Ik denk eerder dat wij
in die richting gaan werken en dat de regering ook in die richting denkt dan
dat wij naar een lokale "poll tax" zullen gaan.Voorzitter! Ik kom tot een paar losse onderwerpen betreffende een paar
kostenverdeelmaatstaven. In de eerste plaats betreft dit de minderheden. De
keuze van het kabinet voor de smalle definitie van de minderheden heeft veel
vragen opgeroepen, vragen die ook de suggestie leken te wekken dat er als
het ware een verandering ging optreden in het inhoudelijke minderhedenbeleid.
Als ik het goed zie, is dat niet het geval, maar zijn technische argumenten –
met de nadruk op "technische" – bepalend geweest om de keuze te maken
voor de zogenaamde smalle definitie en niet aan te sluiten bij de onderzoeken
en aanbevelingen van Cebeon/VB en de Raad voor de gemeentefinanciën.Ik heb ook met die kwestie geworsteld. Als ik keek naar de uitkomsten,
zoals die op ons verzoek zijn uitgerekend, van toepassing van de brede definitie,
dan vond ik die uitkomsten nogal typisch en heb ik uiteindelijk gezegd: laten
wij maar gaan voor de smalle definitie, maar wel met een aantal kanttekeningen.
Er zijn drie categorieën waar aandacht aan zou moeten worden besteed,
zoals de vluchtelingen die dit jaar via de GBA per gemeente kunnen en moeten
worden geregistreerd. Ik zou uitdrukkelijk de toezegging van de bewindslieden
willen vragen om dat dit jaar ook af te ronden en de maatstaf minderheden
per 1 januari 1997 met een AMvB uit te breiden met de categorie vluchtelingen.
In mijn optiek zal dat ook kunnen leiden tot een includering van de groep
ex-Joegoslaven, maar ik vraag daar graag een preciezer antwoord van de regering
op, omdat een recente brief van het Landelijk inspraakorgaan Zuid-Europa de
indruk wekte dat bij een hantering van de gebruikte definitie van vluchtelingen
een aantal categorieën Joegoslaviërs eruit zou vallen. Ik zou daar
graag een precies antwoord op willen ontvangen.Ten slotte is er de kwestie van de Molukkers, waarvoor onze aandacht is
gevraagd in diverse indringende brieven. Ik zit daar nogal mee, voorzitter.
Enerzijds valt een aantal van de kosten die gemeenten maken, zonder
twijfel in de bestaande clusters en is die groep, die al vele jaren in ons
land verblijft, voor een deel goed geïntegreerd, en zijn de telgegevens
verouderd, namelijk uit 1983, en ook gebaseerd op schattingen van gemeenten.
Anderzijds kun je constateren dat er gemeenten zijn – ik noem willekeurig:
Smilde, Assen, Ede, Groningen, Moordrecht, Capelle – die veel Molukse
inwoners hebben, voorzieningen hebben getroffen voor die groep en daarvoor
op zich wel enige compensatie zouden verdienen. Het gaat niet om veel geld,
maar wel om een aangelegenheid met een zekere symboolwaarde. Waar de regering
zelf refereert aan het ontbreken van onderzoek naar extra kosten in verband
met concentraties Molukkers, zou dat naar mijn smaak wel onderzocht kunnen
worden, in combinatie met een meer actuele en objectievere berekening van
de aantallen. Ik steun mevrouw Noorman in haar overweging daarover wellicht
een kameruitspraak te vragen.Voorzitter! De fractie van D66 heeft in het verslag uitdrukkelijk gevraagd
waarom jonge monumenten – relevant voor onder meer Hilversum –
niet zijn meegenomen in de maatstaf historische kernen. Mevrouw Van der Hoeven
sprak ook daarover. De reactie van de regering hierop, dat zo'n onderzoek
pas kan beginnen na afronding van een monumentenselectieproject, mag feitelijk
correct zijn, maar is voor ons wat onbevredigend. Er is wel aanleiding om
hier de druk op de ketel te houden. Het zal Hilversum niet uit de min, laat
staan uit artikel 12 of artikel 11 halen, maar alle beetjes helpen. Ik steun
dan ook graag mevrouw Van der Hoeven in haar streven.Ten aanzien van de historische kernen zelf hebben wij vorig jaar reeds
geconstateerd dat het wetsvoorstel dat in de zomer naar de Raad van State
is gestuurd, al een wat zwaardere weging gaf aan de maatstaf voor historische
kernen dan het hoofdlijnenvoorstel van eind 1994. Bekend als ik ben met de
uitgaven van een stad met een grote historische kern – Leiden –
was ik daarmee tevreden. Gemeenten met een grote historische kern maken zeer
veel kosten. Alles afwegend, is de drempel van 65 ha voor mijn fractie aanvaardbaar.
Het gaat inderdaad om een statisch gegeven dat niet snel zal veranderen. Mijn
fractie deelt niet de bezwaren van RGF. De doorberekening van de variant die
mevrouw Van der Hoeven vanmorgen noemde, laat naar het oordeel van mijn fractie
een te grote versnippering zien. Wij houden het graag bij het voorstel dat
op tafel ligt. Ik zou echter wel willen vragen, of de regering de gemeenten
attendeert op de mogelijkheid een nieuwe meting te laten verrichten van de
historische kern en van de lengte van het historisch binnenwater. Hoe statisch
die waarden ook zijn, er kunnen altijd omstandigheden zijn waarin gemeenten
er verstandig aan doen die twee zaken opnieuw te laten meten.Voorzitter! Een aantal gemeenten komt eigenaardig uit dat verdeelsysteem.
Hoe je ook aan de knoppen draaide – ik citeer mevrouw Noorman –
er kwam steeds een eigenaardige uitkomst. Dat betreft dan gevallen waarbij
je denkt dat het wellicht niet aan het systeem ligt maar dat er iets specifieks
moet gebeuren. Het betreft de categorieën Haarlemmermeer, de industriegemeenten
en de artikel-12-gemeenten, met name Hilversum, en Zuid-Limburg. Omdat veel
collega's daarover hebben gesproken, zal ik proberen het kort te houden. Haarlemmermeer
wordt buitengewoon zwaar getroffen door de herverdeling. Veel daarvan is verklaarbaar
als men bijvoorbeeld kijkt naar de sociale structuur en de huidige lage OZB-opbrengst.
Toch bestaat het vermoeden dat een aantal specifieke kenmerken van de Haarlemmermeer –
het wegenbeloop, de ringdijk, de slechte bodem, noodzakelijk veel onderhoud,
Schiphol – niet goed te vangen is in het systeem. Dit wordt ook bevestigd
door het rapport van 29 april 1996 van VB/Accountants. Het zou goed zijn hier
nog eens naar te kijken. Ik steun dan ook collega Remkes in zijn plannen in
die richting.Bij de industriegemeenten is iets van de pijn weggenomen door de 80/70-formule.
Die biedt echter slechts gedeeltelijk soelaas. Ik constateer met de gemeenten
Zoeterwoude, Born, geleen, Velsen en Terneuzen – zie hun brief van eind
april – dat het kabinetsvoorstel slechts 30% van de extra kosten van
de industriegemeenten compenseert. De 80/70-variant helpt daarbij wel iets,
maar zal het gat niet volledig vullen. Deze gemeenten menen excessieve kosten
van ongeveer 8 mln. te hebben en slechts een compensatie te ontvangen van
ongeveer 3 mln. Het daar tussen zittende gat kan wellicht worden gevuld door
ook te kijken naar de maatstaven omgevingsadviezen en klantenpotentieel. Dat
zijn belangrijke zaken die spelen in de sfeer van het berekenen van het economisch
vermogen van gemeenten. Wij roepen de regering op aandacht te geven aan die
categorie. Die oproep wordt wellicht gevolgd door een kameruitspraak.De artikel-12-gemeenten – pardon, collega Van der Vlies, de artikel-11-gemeenten –
komen merkwaardig uit deze operatie. Vijf gemeenten – Rijnsburg, Ouderkerk,
Geldermalsen, Beuningen en Hilversum – zitten in de min. Hilversum zit
zelfs fors in de min, namelijk 10 mln. Dat is voor zo'n categorie gemeenten
raar, al hebben de kleinere nadeelgemeenten een en ander al bijna kunnen verwerken
in de meerjarencijfers en staat Rijnsburg financieel al weer op eigen benen.
Neem dan Hilversum, een stad met bijzondere kenmerken en een ingrijpende financiële
problematiek. Er zijn vragen gesteld door de collega's Noorman, Remkes, Van
der Hoeven en mij over de specifieke problemen van het advies van de IFLO
en de overdekkingseis voor de OZB. Maar ik ga nu eerst in op deze wetswijziging.
Hoe is het mogelijk dat Hilversum zo enorm achteruitgaat, en kan niet worden
geprobeerd om die wel zeer forse achteruitgang door maatwerk te compenseren?
Ik verwijs ook naar de stelling van de provincie Noord-Holland van jongstleden
donderdag. Ik laat in het midden of het de vorm moet aannemen van een complete
vrijstelling – dat zou 134 mln. kosten voor alle artikel-12-gemeenten –
of van een gedeeltelijke vrijstelling van het nadeel. Ik overweeg om de Kamer
daarover in tweede termijn een uitspraak voor te leggen.Dan kom ik toe aan Zuid-Limburg. Dit probleemgebied heeft goed gelobbyd.
Een korting voor die regio van in totaal 35 mln. à 40 mln. op jaarbasis
is niet mals. Dat geeft de risico's aan van het teniet doen van het landelijke
herstructureringsbeleid via onder meer de PNL-gelden. Mevrouw Van der Hoeven
sprak er ook al over. Het werkloosheidsheidspercentage, waaronder dat van
de langdurige werkloosheid, is hoog en in veel steden, zie het Colpron-rapport
van maart, is een lage arbeidsparticipatie en een hoge arbeidsongeschiktheid.
Veel mensen zitten in de WAO en in de WSW.Zuid-Limburg verdient een betere en nadere blik. De bewindspersonen hebben
dat zelf ook al aangekondigd op bladzijde 61 van de nota naar aanleiding van
het verslag. Ik ben dan ook benieuwd wat de bewindslieden met die aankondiging
gaan uitvoeren. Misschien hebben zij behoefte aan een steuntje in de rug in
de vorm van een kameruitspraak. Door de gemeenten Maastricht en Heerlen zijn
er ook suggesties gedaan voor de invulling van de centrumfunctie en het klantenpotentieel.
Zij stelden bijvoorbeeld voor om bij het klantenpotentieel niet alleen naar
inkomen te kijken, maar ook naar banen. Er zijn suggesties gedaan voor de
vergoeding van extra kosten voor rioleringen in heuvelachtig gebied, gekoppeld
aan een maatstaf voor slechte bodem. Er is ook een suggestie gedaan voor de
verfijning van de omgevingsadressendichtheid. Dit zijn allemaal gedachten
die kunnen worden meegenomen bij de besluitvorming.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik kom nog even terug op Hilversum. Het intrigeert mij dat de heer Hoekema
overweegt om de Kamer om een uitspraak te vragen. Er ligt al een amendement.
Heb ik het goed begrepen dat hij niets voelt voor dat amendement?De heerHoekema(D66)Ik voel heel veel voor het amendement, ware het niet dat het mij te kort
door de bocht gaat. Ik kan niet beoordelen wat de draagwijdte ervan zal zijn.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Kan de heer Hoekema nader toelichten wat er dan te kort door de bocht
aan is?De heerHoekema(D66)Ik kan met de middelen die mij nu ter beschikking staan, niet overzien
of het amendement, vanuit het systeem van het Gemeentefonds gezien, in redelijkheid
de problemen van Hilversum oplost.Voorzitter! De Raad voor de gemeentefinanciën sneuvelt en daarvoor
in de plaats komt een Raad voor de financiële verhoudingen. Dit is op
zichzelf wenselijk, omdat het ingewikkelde en specifieke terrein van de financiën
van de lagere overheden, gemeenten en provincies, zich niet zo gemakkelijk
leent voor onderbrenging bij een grote algemene Raad voor het binnenlands
bestuur. Ik heb wel een aantal kritische vragen. Is het niet erg mondjesmaat
om te werken met zeven leden? Ik ben geen voorstander van mega-raden, maar
zeven leden is wel erg weinig. En hoe zit met de ambtelijke ondersteuning
bij Binnenlandse Zaken? Is de staf dan nog wel onafhankelijk? Is de ondersteuning
die nu wordt gegeven vergelijkbaar met die van de Raad voor het binnenlands
bestuur? Moet je niet eerder aan twaalf leden denken, met een paar wethouders
uit de praktijk? Consultatie van IPO en VNG lijkt mij prima, maar voordracht
hoeft niet per se.Dan ben ik toegekomen aan de gemeentelijke herindeling. Volgende week
gaan wij met één van de staatssecretarissen aan de slag met
de provincie Brabant. Bij gemeentelijke herindelingen is onder meer een gezond
financieel perspectief van belang om de frictiekosten – je gaat er niet
meteen op vooruit – te kunnen opvangen. De bewindslieden zelf hebben
al aangegeven dat zij in waren voor een discussie over de maatvoering van
die gewenningsbijdrage. Ik ben daar blij mee. Dat heeft ook de opstap gegeven
voor het amendement op stuk nr. 16, ingediend door mevrouw Van der Hoeven,
dat mijn fractie van harte ondersteunt. In dit amendement worden een overgangstermijn
van vijf jaar en een compensatie van 120% voorgesteld. Ik denk dat dit een
geruststellende notie is voor de diverse provinciebesturen. Provinciebesturen,
zoals dat van Zeeland, kunnen dan wat geruster ademen. Zij kunnen dan van
hun kant de processen van gemeentelijke herindeling initiëren. Herindeling
moet nooit op financiën vast gaan zitten, maar herindeling wordt ook
nooit louter alleen op grond van de financiën gemotiveerd.Begrijp ik het goed, dat de overgangsregeling voor Brabant gehandhaafd
wordt, maar dat voor de nieuwe gevallen, zoals Vierlingsbeek, het regime waarover
wij vandaag spreken, van toepassing zal zijn? Een andere vraag aan de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken: is het mogelijk om de kosten voor gemeenten bij herindelingen
van de kant van het ministerie goed in te schatten en te monitoren? Wij zijn
nu vaak aangewezen op de onderzoekingen van Herweijer en anderen. Daaraan
worden veel politieke conclusies verbonden, maar het lijkt mijn fractie heel
nuttig om te beschikken over zo objectief mogelijk materiaal om de baten en
kosten van herindelingen goed te kunnen beoordelen.Voorzitter! Over de voeding van het fonds heeft collega Van der Vlies
een amendement ingediend. Het lijkt mij beter zijn betoog af te wachten. In
tweede termijn zal ik daar eventueel op reageren.Dan heb ik nog een paar korte opmerkingen. Die opmerkingen betreffen de
grote steden. Deze bestuurlijk-financiële operatie is goed voor de vier
grote steden, maar in grote lijnen ook voor de 100.000 plus-gemeenten. Ik
zeg: in grote lijnen, want een paar gaan erop achteruit. Een aantal gaat er
echter op vooruit. In het algemeen gaan ze er iets op achteruit, ongeveer
1%. Dat lijkt verrassend als je ervan uitgaat dat in alle grote steden een
zwakke sociale structuur bestaat. Ik heb die denkfout in het begin ook gemaakt,
maar als je doordenkt en kijkt naar de objectieve gegevens, is het verklaarbaar
dat steden als Hilversum, Apeldoorn, Amstelveen, Maastricht, maar ook mijn
eigen stad Leiden, erop achteruitgaan. Het systeem is wat dat betreft eerlijk
in zijn onverbiddelijkheid en objectiviteit. Aangezien de vier grote steden
duidelijk van deze operatie profiteren en dat na de bijstellingen ook blijven
doen, kan deze operatie worden beschouwd als de bestuurlijk-financiële
pendant van het grote-stedenbeleid van staatssecretaris Kohnstamm. Ik ben
het met collega Remkes eens, dat die band van deze operatie met het grote-stedenbeleid
heel duidelijk aanwezig is en dat de band tussen de herindelingen en deze
operatie als losser moet worden beschouwd.Je mag intellectueel de oplossing die voor de vier grote steden –
die houdt in: een vast bedrag – niet fraai vinden – de bewindslieden
noemen die ook niet fraai – aangezien sprake is van de niet-ijking van
een deel van de uitgaven, maar het is toch werkelijk aannemelijk te maken
dat de genoemde steden bijzondere kosten maken en dat die ook in redelijkheid
moeten worden vergoed. Het onderzoek van Cebeon/VB van maart 1994 levert daarvoor
voldoende materiaal op. Wellicht zal een en ander op de middellange
termijn anders kunnen zijn. Ik vraag ook aan de bewindslieden op welke termijn
zij, kijkend in de kristallen bol, veranderingen voor de maatstaf, een vast
bedrag voor de vier grote steden, zien optreden. Voorlopig zullen de vier
grote steden het bedrag en de maatstaf zeker nodig hebben.Voorzitter! Verschillende collega's hebben al gesproken over de Vinex-problematiek
en daarover wil ik kort ook wat zeggen. De groeigemeenten van Vinex zijn genoemd
in het kader van de bezorgde brief van de 27 Utrechtse gemeenten. Ik vraag
daar uitdrukkelijk aandacht voor, gelet ook op de door diverse sprekers voor
mij aangehaalde motie van collega Cornielje, ingediend tijdens het debat over
de decentralisatie van de onderwijshuisvesting. Wat de andere kant van de
medaille van Vinex, de restrictief-beleidgemeenten, betreft, komt dit voorstel
naar mijn mening tegemoet aan datgene wat is vastgelegd in de motie-Versnel-Schmitz/Lankhorst
van 1994. Die motie zegt eigenlijk dat het Gemeentefonds geen premie moet
zetten op groei en dat het het functioneren van de restrictief-beleidgemeenten
in het Groene Hart mogelijk moet maken. Het komt mij voor dat dit voorstel
aan die motie tegemoetkomt.Voorzitter! Vervolgens wil ik iets zeggen over het onderwerp natuur en
landschap. Hiervoor worden kosten gemaakt. Die vallen voor een deel in de
cluster groen, maar toch zijn bij de ontwikkeling en onderhoud van natuur
en landschap wellicht – ik leg de nadruk op "wellicht" – extra
kosten aan de orde die niet goed zijn terug te vinden in deze cluster. De
stichting Natuur en landschap heeft hiervoor onze aandacht gevraagd, en ik
vraag de regering wat zij vindt van de suggestie om te studeren op een verdeelmaatstaf
voor natuur en landschap en om de resultaten van dat onderzoek te betrekken
bij een eventuele wijziging van het stelsel.Voorzitter! Ten slotte wil ik iets zeggen over de specifieke uitkeringen
en de cumulatie van herverdeeleffecten. Mijn fractie deelt de conclusie van
de regering van de verschillende herverdeeleffecten bij deze operaties –
ik doel op de wijziging van de Financiële-verhoudingswet, de onderwijshuisvesting,
de sociale vernieuwing, de kinderopvang en de zorguitkeringen – op hun
eigen merites moeten worden getoetst en dat manco's binnen de betreffende
regelingen moeten worden gerepareerd. Dat is ook gebeurd bij de regeling voor
de decentralisatie van de onderwijshuisvesting. Deze regeling is nu met succes
geïntegreerd in het Gemeentefonds. Wij vinden dat een goede zaak en kunnen
daarmee enige afstand nemen van het voorstel van de VNG om het cumulatieve
nadeel te compenseren. Wel zijn wij geïnteresseerd in het inzichtelijk
maken van de cumulatieve effecten van eventuele verdere decentralisatie. Wij
vragen de bewindslieden om steeds de effecten van decentralisatie op de verdeling
van gelden uit het Gemeentefonds helder te maken.Voorzitter! Machiavelli zei het al. Wij hebben de afgelopen maanden zeer
veel uitlatingen van de nadeelgemeenten gehoord. Wij zijn daar serieus mee
omgegaan. In de afweging hebben wij de balans opgemaakt. De voordeelgemeenten
hebben wij minder gehoord. Het voorstel is in grote lijnen objectief eerlijk
en redelijk. Met de bijstellingen die de Kamer wil aanbrengen, is er een voorstel
waarvoor mijn fractie verantwoordelijkheid wil nemen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Voorzitter! Mijn inbreng heeft drie onderdelen. Ik geef eerst een positieve
beoordeling van het wetsvoorstel van het kabinet. Daarna geef ik een korte
reactie op het voorstel van een aantal collega's inzake de spreiding van het
schokeffect en de verzachting van het nadeel voor de nadeelgemeenten. Het
voorstel is bijzonder sympathiek, maar ik zit nog wel met een aantal vragen.
Ten slotte blijft er een aantal knelpunten bestaan, hoe sympathiek en goed
ik het voorstel van het kabinet ook vind. Zo loopt de verdeelsystematiek niet
helemaal vlekkeloos.Voorzitter! Wij onderschrijven van harte het uitgangspunt van de nieuwe
verdeelsystematiek. Het voorstel is gestoeld op een evenwichtig en rechtvaardig
uitgangspunt, namelijk de kostengeoriënteerdheid, waarbij de verschillen
tussen de gemeenten in fysieke, regionale en sociale structuur zoveel mogelijk
gladgestreken worden. De Financiële-verhoudingswet 1984 schoot wat dat
betreft ernstig te kort. In de uiterst ingewikkelde keuzen die bij de verdeling
van het Gemeentefonds in theorie gemaakt kunnen worden, heeft het voorstel
in het algemeen een goede balans weten te vinden.Wat mij in het algemeen van het hart moet, is niet zozeer een verwijt,
alswel een constatering, namelijk het hoge abstractieniveau en de grote ingewikkeldheid
van de verdeelsystematiek. De werking van het systeem is lastig in een paar
woorden uit te leggen. Voor veel gemeenten zal gelden dat men op dit moment
moeilijk precies kan nagaan wat de gevolgen zullen zijn, zeker niet waar in
de nabije toekomst belangrijke veranderingen binnen de gemeente op til zijn.
Tegelijkertijd besef ik dat rechtvaardigheid helaas vaak hand in hand gaat
met ingewikkeldheid. Ik begrijp dat in het voorstel binnen de mogelijkheden
gestreefd is naar een zo helder mogelijke systematiek.De uitkomst – in de volksmond: van rijk naar arm en van rand naar
stad – is in grote lijnen reëel en rechtvaardig. Ik kom nog te
spreken over die situaties waarin deze vuistregel niet lijkt op te gaan. Mijn
fractie is van mening dat gestreefd moet worden naar een verkleining van de
verschillen in koopkracht. Dat moet niet alleen voor burgers gelden, maar
ook voor gemeenten. Dat uitgerekend de gemeenten met de grootste contingenten
laagstbetaalden vaak de hoogste gemeentelijke lasten hebben, maakt nivellering
hard nodig, ook via het Gemeentefonds.Voordat ik inga op enkele concrete vraagstukken, maak ik enkele algemene
opmerkingen over de voorgestelde verdeelsystematiek. Het wetsvoorstel gaat
ervan uit dat iedere gemeente straks bij gelijke belastingdruk een vergelijkbaar,
gelijkwaardig voorzieningenpakket kan bieden. Het is een rechtvaardig uitgangspunt,
dat gebaseerd is op het principe van eerlijk delen. In de wet wordt het instrumentarium,
met de wijzigingen die het kabinet onlangs heeft voorgesteld, voldoende duidelijk
neergelegd. Materieel zal de verdeling van het Gemeentefonds voor een belangrijk
deel op uitvoeringsmaatregelen zijn gebaseerd. Na kennisname van de nota naar
aanleiding van het verslag menen wij dat er een redelijke balans is tussen
hetgeen in de wet zelf wordt geregeld en hetgeen in latere regelgeving
zal worden vervat.Een aantal collega's hebben een voorstel ingediend om de pijn voor de
nadeelgemeenten te spreiden en te verzachten. Ik heb al gezegd dat ik dit
voorstel bijzonder sympathiek vind, maar ik blijf met een aantal vragen zitten.
Ik vind dat de collega's een en ander niet helemaal duidelijk hebben gemaakt
in eerste termijn. Ik hoop dus dat zij hier in tweede termijn nog op willen
ingaan en dat de staatssecretarissen hier ook op zullen ingaan. Het gaat om
het verzachten van de pijn voor de nadeelgemeenten, maar het is de vraag wat
er dan gebeurt met de voordeelgemeenten. Wat voor nadeel levert dit op voor
de voordeelgemeenten? Hoe groot is dat bedrag? Wordt dat gecompenseerd voor
de voordeelgemeenten en, zo ja, hoe? Hoe wordt dit geheel gecompenseerd ten
aanzien van de nadeelgemeenten? Wordt dit uit het Gemeentefonds gedaan of
wordt dit, zoals mevrouw Van der Hoeven heeft voorgesteld, van buiten het
fonds gedaan? Hoe worden de artikel-12-gemeenten hierbij betrokken?De heerRemkes(VVD)De indieners willen het budgettair neutraal. Dat betekent dat het gefinancierd
moet worden uit het fonds. De consequentie voor de voordeelgemeenten is dat
zij hun voordeel niet in vier stappen, maar in vijf stappen zullen realiseren.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Dat betekent dat zij enigszins nadeel ondervinden.De heerRemkes(VVD)Structureel is het effect hetzelfde, maar in de tijd gezien duurt het
één jaar langer om dit te realiseren. Zij krijgen dus ietsje
minder meer.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik wil het als volgt illustreren: het gaat om het verzachten
van de pijn en het verzachten van de vreugde.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Dat begrijp ik!MevrouwVan der Hoeven(CDA)Aangezien in dat amendement alleen maar is voorzien in een verlenging
van de termijn en een verlaging van het percentage en daarin niet is uitgesproken
waar het restnadeel vandaan moet komen, zal ik een motie indienen. Die is
met name bedoeld om het restnadeel van 82 mln. of 61 mln. – dat is afhankelijk
van het jaar waarin wordt uitgekeerd – extern te financieren. Ik kom
hier in tweede termijn zeker op terug.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Graag.Dan heb ik nog een vraag aan de indieners van het voorstel. Hebben zij
ook gekeken naar het effect voor de vijf artikel-12-nadeelgemeenten? Volgens
mij is het belangrijk om die vijf artikel-12-nadeelgemeenten zoveel mogelijk
te ontzien. Is daar in het voorstel rekening mee gehouden? De indieners kunnen
hier, als zij dat willen, in tweede termijn op reageren. Aan de staatssecretaris
heb ik eigenlijk dezelfde vragen. De voordeelgemeenten krijgen hun voordeel
dan niet in die drie jaar, maar iets meer gespreid. Is er een mogelijkheid
om het nadeel voor de voordeelgemeenten op een andere manier te compenseren,
mede rekening houdend met het voorstel van het CDA? Dat zou mij een lief ding
waard zijn. Mocht het zo zijn dat die vijf artikel-12-gemeenten door dit voorstel
een extra nadeel oplopen, dan wil ik van de staatssecretaris weten of er een
bepaalde verevening mogelijk is? Ik vind de positie van die gemeenten namelijk
heel belangrijk.Mijn volgende opmerking staat enigszins los van de concrete inhoud van
dit wetsvoorstel en is ook wat meer op de toekomst gericht. Ik vraag mij af
of gemeenten in de toekomst niet veel losser moeten komen te staan van de
rijksoverheid. Zijn gemeenten niet te sterk afhankelijk van het Gemeentefonds?
Betekent dit niet dat zij sterker de noodzaak van verruiming van het gemeentelijke
belastinggebied zullen gaan bepleiten, zeker waar er een tendens tot schaalvergroting
bestaat en er steeds meer taken op het gemeentelijke niveau terechtkomen?
Als het belang van de gemeenten als bestuurslaag gaat toenemen, zal de druk
om te komen tot verruiming van het gemeentelijke belastinggebied, groter worden.
Bij die discussie moet bijvoorbeeld ook betrokken worden de vraag in hoeverre
gemeenten meer mogelijkheden moeten krijgen om een progressief belastingbeleid
te voeren, bijvoorbeeld door de OZB vorm te geven als opslag op de inkomstenbelasting
of te differentiëren tussen duurdere en goedkopere woningen. Nu wordt
de OZB lang niet altijd naar draagkracht van de inwoners opgelegd. Dat geldt
zelfs nog sterker voor andere lokale belastingen. Wij zouden graag zien dat
de draagkracht meer bepalend wordt als heffingsgrondslag. Ik ben heel benieuwd
naar het door de regering toegezegde standpunt hieromtrent.Ik stap nu over naar een aantal meer concrete aspecten van het wetsvoorstel.
Er komen ondanks de door ons gesteunde systematiek, een paar onbevredigende
uitkomsten uit de hoge hoed met maten en gewichten. Hilversum is zo'n knelpunt.
Het is één van de vijf nadeelgemeenten met een artikel-12-regime,
maar wel met de bijzonderheid dat er maar even zo'n 10 mln. opgehoest moet
worden. Mij is niet duidelijk wat precies de factor is die deze uitkomst veroorzaakt.
Wel is duidelijk dat met die uitkomst niet te leven valt. De oplossing die
collega Van der Hoeven voorstelt, ondersteunen wij. Maar misschien is er meer
mogelijk om aan de specifieke problematiek van Hilversum tegemoet te komen.
Wat dat betreft stelt het mij teleur dat in de nota naar aanleiding van het
verslag zo summier wordt ingegaan op vragen over de kwestie van de jonge monumenten.
Hilversum, dat net met veel eigen geld zijn prachtige raadhuis heeft opgeknapt,
staat vol met andere jonge monumenten. Ik denk hierbij aan de schoolgebouwen
van Dudok, waarvan het onderhoud bepaald niet afdoende gewaarborgd is met
de huidige budgetten voor onderwijshuisvesting. Ten slotte is er het probleem
van de overdekking OZB, waar praktisch kamerbreed al eerder aandacht voor
werd gevraagd. Op de een of andere manier moet die van tafel te halen zijn.
Heeft het kabinet op deze terreinen nog goed nieuws voor de gemeente Hilversum
in petto?Het is belangrijk dat de gemeente Den Haag snel duidelijkheid krijgt over
de uitkomsten van de Financiële-verhoudingswet. Die uitkomsten kunnen
dan betrokken worden bij de opstelling van de meerjarensaneringsbegroting
welke de gemeente Den Haag in het kader van de artikel-12-aanvraag nu moet
opstellen. Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de vragen die collega's Van
der Hoeven en Remkes over de gemeente Den Haag hebben gesteld. Ik wil nu een aantal opmerkingen maken over Zuid-Limburg. Wij praten hier
over een stedelijke agglomeratie, die qua sociale problematiek in veel opzichten
vergelijkbaar is met de grote steden. De werkloosheid en de uitkeringsafhankelijkheid
in Zuid-Limburg is buitensporig hoog en niet voor niets heeft het gebied tot
dusverre kunnen terugvallen op de PNL-geldstroom. Dat is toch de meest duidelijke
erkenning van het feit dat wij hier te maken hebben met een specifiek probleem?
Mij is ondanks alle onderzoeken onvoldoende duidelijk hoe dit gebied er, ondanks
het uitgangspunt van rijk naar arm, 40 mln. bij in zal schieten. Bij dit uitgangspunt
had een andere conclusie in de rede gelegen. Het doet een beetje denken aan
de situatie waarin je een muur aan het behangen bent en op het laatst, als
je in de rechterhoek terechtgekomen bent, tot de conclusie komt dat je te
weinig behang hebt, terwijl je dacht alles goed uitgerekend te hebben. Ik
weet wel dat gemeenten als Heerlen en Maastricht een buitengewoon somber toekomstperspectief
hebben. Ik vind het jammer dat de regering tot dusverre weinig begripsvol
is op dit punt.De reactie op de vragen over de problematiek van de typische industriegemeenten
is ook niet helemaal bevredigend. Laat ik vooropstellen dat ik van mening
ben dat ook hier zou moeten gelden: de vervuiler betaalt. Dat wil zeggen dat
als gemeenten klagen over de hoge excessieve kosten die de zware industrie
in hun gemeentegrenzen opleveren, die kosten eigenlijk voor rekening van de
desbetreffende bedrijven dienen te komen. Dat betekent dat ik vind dat er
veel meer mogelijkheden moeten zijn voor gemeenten om bijvoorbeeld kosten
voor milieuvoorzieningen of brandweer aan het bedrijf in rekening te brengen.
Het probleem dat de industriegemeenten hebben aangekaart, leidt volgens mij
tot de gevolgtrekking dat er meer mogelijkheden moeten zijn om tot tariefdifferentiatie
over te gaan.Ik vind het van de gekke dat een bedrijf als DSM in Geleen zijn OZB-aanslag
verlaagd ziet wegens een daling van de waarde van het complex, terwijl de
burgers van die gemeente na hertaxatie bijna allemaal een hogere aanslag krijgen
en straks ook nog de tegenvallende uitkering uit het Gemeentefonds mogen compenseren.
Ik ben benieuwd hoe de regering aankijkt tegen de verruiming van de mogelijkheden
van gemeenten om de extra kosten meer aan de bedrijven door te rekenen. Het
voorstel dat de industriegemeenten doen, een verdere verlaging van de OZB-maatstaf
voor niet-woningen, druist dan ook in principiële zin in tegen het beginsel
dat de vervuiler dient te betalen. De regering slaat deze weg deels in door
de verhouding in de OZB-maatstaven tussen woningen en niet-woningen te wijzigen
in 90/80. Daarmee worden de industriegemeenten echter slechts voor ongeveer
een derde deel gecompenseerd in de excessieve kosten. Voorstellen voor een
verdeling 90/70 wil ik op dit moment nog niet zonder meer omhelzen. In het
algemeen is mijn fractie namelijk van mening dat de gemeenten de OZB-capaciteit
die bedrijven genereren, ten volle moeten benutten en niet al te zeer aangemoedigd
moeten worden om met elkaar de concurrentie aan te gaan door bedrijven met
OZB-kortingen binnen de grenzen te halen. Voor niets gaat slechts de zon op.
Aan de andere kant kunnen wij de problemen van de industriegemeenten ook niet
al te lichtvaardig terzijde schuiven. Dat doen wij ook niet. Kan het kabinet
eventueel nog andere alternatieven verzinnen voor dit probleem?De gemeente Haarlemmermeer die overigens met een OZB-maatstaf van 90/70
ook wel enigszins uit de brand zou zijn, is met haar forse taakstellingen
op het gebied van woningbouw en met haar veel-kernenstructuur op het eerste
gezicht geen typische nadeelgemeente. Bovendien lijken de kosten in verband
met wegen en water, waarvoor deze gemeente zich geplaatst ziet, erg laag geraamd
te zijn. Toch is Haarlemmermeer zo'n beetje de grootste nadeelgemeente van
Nederland. Ook dat is zo'n ongerijmdheid waarbij je op het eerste gezicht
het idee hebt dat er een nulletje te veel of te weinig in de computer is ingevoerd.Het minderhedenbeleid. Van diverse zijden is onze aandacht gevraagd voor
het feit dat de smalle definitie van het begrip allochtonen in een aantal
gemeenten tot tegenvallers leidt. Ik denk met name aan de 55 gemeenten met
Molukkers. In de nota naar aanleiding van het verslag lees ik dat de gevolgen
in de meeste gevallen beperkt blijven tot een afwijking van hoogstens enkele
guldens per inwoner per jaar, maar voor een klein aantal gemeenten is het
nadeel groter. In de praktijk merkt men in sommige gemeenten al dat het specifieke
welzijnsbeleid voor Molukkers op de tocht komt te staan onder het motto: als
wij er geen geld meer voor krijgen, laten wij deze taak vallen.Ik vind dat een kortzichtige politiek, hoewel niet helemaal onbegrijpelijk.
Ik wil de bewindslieden vragen of via het terugkeren naar de systematiek van
zelfregistratie niet alsnog tot een zekere verfijning van de verdeelsystematiek
gekomen kan worden. De Molukse gemeenschap en de Molukse organisaties mogen
niet de dupe worden van deze wet.Mevrouw Noorman-den Uyl heeft al gewezen op de positie van vluchtelingen,
nieuwkomers en van mensen uit het voormalige Joegoslavië. Ik sluit mij
daarbij aan. Als ik deze systematiek van de definities eens bekijk –
ook de definities van vluchtelingen en nieuwkomers – zouden wij binnen
de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken eens goed moeten praten over de
begrippen allochtonen, vluchtelingen en nieuwkomers. Wie vallen daar nu precies
onder? Iedere keer ontstaat er een andere definitie.Het allerlaatste wat ik wil zeggen, heeft niets te maken met het voorstel
van de staatssecretaris, maar met de acties die gevoerd zijn. Er is veel actie
gevoerd. Veel mensen, veel gemeenten hebben ons kunnen bereiken. Ik vind dat
ook goed. Op één actie wil ik wijzen, namelijk de actie van
Apeldoorn waarover bijna iedereen al gesproken heeft en die ik de actie geplukte
kip noem. Ik vond het een bijzonder onsmakelijke en onsympathieke actie. Je
wordt 's ochtends vroeg gewekt met een dood beest dat een uur in de wind stinkt
en bloederig is. Dat valt echt onder de term: jakkes, bah. Ik ben blij dat
de heer Remkes dat bespaard is gebleven.De voorzitter:In overleg met de SGP-fractie is de volgorde van de sprekers omgewisseld.
Het woord is aan de heer Schutte van het GPV.De heerSchutte(GPV)Voorzitter! Ik zal deze bijdrage mede uitspreken namens de fractie van
de RPF. De discussies over beide wetsvoorstel len die wij vandaag
bespreken, heeft de afgelopen maanden en weken weer eens duidelijk gemaakt
hoe groot de verscheidenheid onder de Nederlandse gemeenten is: voor- en nadeelgemeenten,
centrumgemeenten, industriegemeenten, Groene-Hart-gemeenten, strandgemeenten
en ga zo maar door.Kennelijk heeft dit de regeringsfracties, in vereniging met de grootste
oppositiefractie, ertoe geïnspireerd de belangentegenstellingen die hiermee
samenhangen op te lossen voordat het debat daarover in de Kamer zou worden
gevoerd. Die conclusie mag worden getrokken uit het feit dat ons op de meest
omstreden onderdelen van het wetsvoorstel amendementen hebben bereikt die
garant staan voor een forse meerderheid in de Kamer. Kennelijk heeft een belangrijk
onderdeel van de parlementaire discussie zich verplaatst naar voorvergaderingen
buiten deze zaal. Het zou voor de wetsgeschiedenis en toepassing interessant
zijn te vernemen of het verslag van die discussie ook aan de Handelingen van
deze vergadering zal worden toegevoegd.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Een groot deel van die discussie is goed zichtbaar in de inbreng in het
verslag door de onderscheiden fracties en in de aanpassing door de regering
van het wetsvoorstel. Die aanpassing kwam aardig in de richting van de gemaakte
opmerkingen. Dat de fine-tuning kwam door een onderlinge afstemming van de
fracties ligt in de rede. U kunt de herkomst terugvinden in de inbreng.De heerSchutte(GPV)Je kunt erover twisten of het in de rede ligt om de afstemming tussen
de fracties buiten het plenaire debat in de Kamer te doen plaatsvinden. Ik
heb een duidelijke voorkeur: als er iets af te stemmen is, moeten wij dat
hier doen. Hier discussiëren wij, komen de argumenten over en weer op
tafel en kan iedereen zien wat de één en wat de ander inlevert.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik wijs de heer Schutte op iets anders. Regelmatig is hij indiener van
amendementen. In een aantal gevallen dient hij die amendementen niet alleen
in, maar met anderen. Hij heeft daar met anderen over gesproken, maar dat
laat onverlet dat de finale discussie hier plaatsvindt. Dat is ook nu het
geval.De heerSchutte(GPV)Het zal niet vaak gebeuren dat ik amendementen indien die bij voorbaat,
voordat de discussie begint, al de handtekeningen van een kamermeerderheid
hebben. Het is niet ondenkbaar dat dat weleens gebeurt; dan mag u mij aan
datgene herinneren wat u naar voren heeft gebracht. Mijn hoofdlijn is echter:
als hier wetsvoorstellen worden behandeld, is het volstrekt legitiem als daar
meningsverschillen over bestaan. Die meningsverschillen kun je in de schriftelijke
voorbereiding aan de orde stellen. Vervolgens is hier de plaats om dat verder
uit te werken. Mijn grote bezwaar tegen het feit om dat reeds daarvóór
te doen, is in de eerste plaats dat de discussie zich voor een deel verplaatst
naar iets wat niet in het openbaar gebeurt. In de tweede plaats – dat
is misschien net zo belangrijk – confronteer je de Kamer en de regering
met amendementen die bij voorbaat kunnen rekenen op een meerderheid en die
daardoor een wissel trekken op de openheid van de discussie. De heer Remkes
was zo attent om te zeggen dat op een bepaald onderdeel een compromis was
gesloten. Ook de heer Hoekema heeft dat, desgevraagd, gezegd. Laat dat in
alle openbaarheid hier naar voren komen en timmer de zaak niet min of meer
dicht in besprekingen die naar hun aard niet openbaar zijn.MevrouwVan der Hoeven(CDA)U hebt mij het woord "compromis" niet horen noemen.De heerSchutte(GPV)Nee, maar dat woord is wel gebruikt.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ja, maar dat gebeurde door anderen en het is dus ook voor rekening van
anderen. De amendementen waar, namens de CDA-fractie, mijn naam onder staat,
zijn niet alleen gebaseerd op gesprekken, maar vooral op de commentaren en
de door ons gevraagde doorrekeningen die wij en ook u hebben gekregen. Als
je dan constateert dat je ergens een meerderheid kunt halen, probeer je die
als oppositiepartij te halen, want je wilt ervoor zorgen dat de zaak zo geregeld
wordt dat je een goede wet maakt. Dat wilt u ook; dat is de reden waarom u
waarschijnlijk voor een aantal dingen zult stemmen en waarom u tegen een aantal
dingen zult stemmen omdat die volgens u geen bijdrage leveren aan een goede
wet.De heerSchutte(GPV)Dat laatste zal ik straks precies zo uiteenzetten, maar dat laat onverlet
dat dit geen goede zaak is. Ik zeg het nu, maar ik heb dit al eerder, bij
andere debatten, opgemerkt en er zijn in het verleden ook voorbeelden van
geweest. Ik denk aan het beruchte voorbeeld van de Politiewet in de vorige
kabinetsperiode, waarbij het duo Stoffelen/Van der Heijden beroemd geworden
is met het dichttimmeren van een wetsvoorstel voordat hier de behandeling
plaatsvond. Die weg moeten wij niet op. Op een detail kan daar weleens een
reden voor zijn, maar u kunt niet ontkennen dat het pakket amendementen met
vier handtekeningen de essentie raakt van de discussiepunten na de schriftelijke
voorbereiding. Laten wij dat hier doen; dat moeten wij niet buiten deze vergadering
doen. Dan kunt u nog meer leden zien te krijgen.Ik ben benieuwd naar de reactie van de regering op dit wijzigingspakket.
In de nota naar aanleiding van het verslag heeft zij de meeste van de nu voorgestelde
wijzigingen bestreden. Wat zal zij nu doen? Gewoon het eigen standpunt blijven
verdedigen? Of ervoor kiezen om geen paarlen voor de zwijnen te werpen, maar
eieren voor haar geld te kiezen? Het eerste zou getuigen van moed en zelfrespect,
maar het tweede misschien van realiteitszin. Ik ga er daarbij van uit dat
de regering niet bij het overleg over de amendementen betrokken is geweest.
Misschien kan bevestigd worden dat op dit punt de dualistische pretenties
van paars in ere zijn gehouden.StaatssecretarisVan de VondervoortMisschien kunt u iets preciezer zijn als u beweert dat het kabinet een
aantal veranderingsrichtingen nogal heeft bestreden. Dat geldt inderdaad voor
een aantal veranderingsrichtingen, maar dat kunt u bepaald niet zeggen van
alle amendementen die hier vandaag aan de orde zijn. Ten behoeve van een,
ook ten aanzien van u, correcter antwoord zou ik graag iets preciezers van
u horen.De heerSchutte(GPV)U hebt gezien dat er vier of vijf amendementen zijn ingediend
met de handtekening van vier leden. In de schriftelijke reactie hebt u op
een aantal punten laten blijken dat er in die richting te praten zou zijn
en in een aantal andere gevallen hebt u uw standpunt gehandhaafd. Daarmee
was de zaak in ieder geval niet uitgediscussieerd. Daar gaat het mij om: uitdiscussiëren
doe je ofwel in een tweede schriftelijke ronde, waar wij op grond van goede
argumenten niet voor gekozen hebben, ofwel in deze vergadering. Dat moet je
niet doen in informeel overleg van tevoren, al dan niet met de regering erbij.
Dat is een principiële keuze waar ik zeer aan hecht en dat wil ik hier
gezegd hebben.StaatssecretarisVan de VondervoortMaar...De voorzitter:Mevrouw de staatssecretaris, uw vraag en het antwoord waren duidelijk.
Ik verzoek de heer Schutte om door te gaan met zijn betoog.De heerSchutte(GPV)Wij horen graag de reactie van de regering op elk van die vijf amendementen.
Ter afsluiting: ik heb niets tegen afspraken en compromissen in de politiek.
In een land van minderheden kunnen wij niet zonder, maar zij behoren wel tot
stand te komen in het publieke debat tussen regering en de Kamer. Als de zaak
al beklonken wordt voordat wederzijdse argumenten in het publieke debat zijn
gewisseld, maken wij dit debat op essentiële punten tot een farce. Wat
mij betreft, wil ik het debat naar alle kanten open voeren. Wat mij aanspreekt
in de amendementen zal ik steunen, mevrouw Van der Hoeven, maar waar het regeringsstandpunt
mij beter lijkt, zal ik dat ook zeggen.Eens ben ik het in ieder geval met de keuze van de regering voor een verdeelstelsel
dat een globaal karakter heeft. Daar is op zichzelf niets tegen. Het doet
recht aan de gemeentelijke autonomie en weeffouten in de systematiek kunnen
worden opgevangen met de lokale belastingcapaciteit. Dat is echter geen regel
die blindelings kan worden toegepast. Ik meen te kunnen stellen dat enkele
gemeenten met een zeer bijzondere kostenstructuur met recht stellen dat zij
er wel heel nadelig uitspringen en te maken hebben met aanzienlijke frictieverschillen.
Enerzijds heeft dit te maken met de noodzakelijke globaliteit van de verdeelsystematiek,
anderzijds ook met het onvermogen om in de systematiek rekening te houden
met die bijzondere structuurkenmerken. Ik ga daar straks nog nader op in.De juridische structuur van het wetsvoorstel is verstevigd, nu de regering
besloten heeft, mede op aandringen van mijn fractie, de verdeelmaatstaven
en ook de daarbij behorende gewichten in de wettekst op te nemen. Toch is
dit alles maar een betrekkelijke winst. Indien het na de eerste vaststelling
van de verdeelmaatstaven en gewichten bij wet, nodig of wenselijk is om maatstaven
toe te voegen, geschiedt dit bij algemene maatregel van bestuur. De vraag
is dan: waarom nu wel vaststelling van verdeelmaatstaven bij de wet en in
de toekomst niet? De voorziene voorhangprocedure voorziet dan wel in betrokkenheid
van de Kamer maar, afgezien van principiële bedenkingen welke tegen voorhangprocedures
kunnen worden ingebracht, vormen ze geen gelijkwaardig alternatief voor een
regeling bij formele wet. Mede gelet op de vrij lange periode van onderzoek
die aan vaststelling van verdeelmaatstaven voorafgaat, moet mijns inziens
de duur van een daarop volgend wetgevingstraject enigszins worden gerelativeerd.
De regering denkt daar kennelijk anders over, maar onderbouwt die opvatting
naar mijn mening onvoldoende met argumenten.Het opnemen van nieuwe verdeelmaatstaven kan soms worden meegenomen in
bijzondere wetten die decentralisatie van taken naar de gemeenten regelen.
Een dergelijke handelwijze is bijvoorbeeld bij het wetsvoorstel inzake decentralisatie
van de onderwijshuisvesting gevolgd. Wat dan nog resteert, is een afzonderlijk
wetgevingstraject voor die verdeelmaatstaven die geen direct verband houden
met decentralisatie van taken en de daarbij behorende financiële middelen
naar gemeenten. Dat lijkt me overkomelijk, zeker in het licht van het feit
dat het dan veelal gaat om beleidswijzigingen. Een reactie van de regering
op deze kritische opmerking zie ik met belangstelling tegemoet.In verband met de vaststelling van een gemiddeld percentage van 5,3 voor
de overige eigen middelen van gemeenten, heb ik in de schriftelijke voorbereiding
gevraagd wat deze fixatie betekent voor gemeenten die (mede als gevolg van
gewijzigd rijksbeleid) worden geconfronteerd met tegenvallende of negatieve
inkomsten van het grondbedrijf. Nu het binnen het kader van het Gemeentefonds
niet mogelijk is om met deze specifieke omstandigheden rekening te houden,
vraag ik de minister of een beargumenteerd beroep op het voorgestelde artikel
11 in dergelijke gevallen soelaas kan bieden.De correctie van 5,3% naar de stand van het onderzoeksjaar 1992 is overigens
eenmalig, zo lees ik in de nota. Is het echter ondenkbaar dat nieuwe gegevens
over de omvang van de overige eigen middelen in de toekomst van invloed zouden
kunnen zijn op de gewichten van de kostenfactoren in relatie tot die gewijzigde
omvang van de overige eigen middelen? Vloeit een verdere stijging van de overige
eigen middelen niet voort uit de voorkeursvolgorde die de regering hanteert
voor de bekostiging van gemeentelijk beleid en waarin aan de eigen inkomsten
van de gemeenten de voorkeur wordt gegeven?Ik heb in de schriftelijke voorbereiding gevraagd naar de relatie tussen
de bijzondere kostenontwikkelingen in verband met een omvangrijke opgave woningbouw
en de grondexploitatiekosten en -baten. Wanneer een gemeente tengevolge van
grondexploitatietekorten minder dan 5,3% overige eigen inkomsten ontvangt,
zal de gemeente binnen haar eigen begroting naar oplossingen moeten zoeken.
Die weg zal in beginsel begaanbaar zijn. Anders is dat wanneer de overige
eigen middelen dientengevolge ver onder het percentage van 5,3 zakken. Een
dergelijke situatie doet zich bijvoorbeeld voor in Apeldoorn, waar de niet
door de gemeente te beïnvloeden kostenstructuur tot aanzienlijke afwijkingen
van het landelijk gemiddelde van 5,3% leidt. Ontstaat dan niet een scheefheid
in de verdeling, die vanwege kennelijke hardheid moet kunnen worden gecompenseerd?
Maakt een beroep op artikel 11 in die gevallen enige kans van slagen? En is
artikel 11 daar ook voor bedoeld?Voorzitter! Ik kan instemmen met het principe dat de belastingcapaciteit
van gemeenten meer gelijkelijk wordt benut. In het nieuwe stelsel
wordt daarvoor een negatieve maatstaf geïntroduceerd door een aftrek
in de algemene uitkering voor de onroerende-zaakbelasting capaciteit. Uiteindelijk
heeft de regering ervoor gekozen die verevening te matigen tot 90% voor woningen
en 80% voor niet-woningen.Ik zou graag een nadere toelichting krijgen op de voorgestelde matiging
van de OZB-waarde van woningen van 100% naar 90%. Een van de opties tot verevening
was toch een 100/80-verdeling? Wat zouden de effecten van een dergelijke verevening
zijn in vergelijking met de 90/80-variant? Op pagina 27 van de nota naar aanleiding
van het verslag wordt gesteld dat door de matiging van de verevening van 100%
naar 90% voor burgers tariefverschillen kunnen ontstaan als gevolg van het
verschil in belastingcapaciteit. Mede in het licht van regionale waardeverschillen
van onroerend goed, waarop ik in het vervolg van mijn bijdrage zal ingaan,
bevreemdt het dat de regering dergelijke tariefverschillen aanvaardbaar acht.
Ik ontvang graag een nadere toelichting op dit punt. De indieners van het
wijzigingspakket gaan zelfs nog een stap verder door een matiging van 80%
voor woningen voor te stellen. Wat zijn hiervoor de achterliggende redenen
en wordt daarmee het uitgangspunt van een kostengeoriënteerd verdeelstelsel
niet verlaten? Is dit specifieke wijzigingsvoorstel niet vooral bedoeld de
herverdeeleffecten te matigen, terwijl dit vanuit het oogpunt van kostenoriëntatie
niet is aangewezen? Met andere woorden: wordt daarmee niet gewrikt aan de
hoeksteen uit het fundament van het nieuwe verdeelstelsel?De matiging van de OZB-waarde van niet-woningen tot 80% wordt vooral gemotiveerd
vanuit de behoefte de zogenaamde industriegemeenten te compenseren voor de
onevenredig zware korting op hun algemene uitkering door de aanwezigheid van
grote industriële complexen. Is daarvan echter wel sprake wanneer slechts
2,6 mln. van de 8,4 mln. extra kosten van de vijf industriegemeenten wordt
gecompenseerd? Het gaat dan toch slechts om 30% van de extra kosten van industriegemeenten.
Kunnen de aansluitverschillen tussen de ijkpunten en de werkelijke kostenstructuur
van deze gemeenten nog wel worden gerechtvaardigd met een beroep op de beoogde
globaliteit van het verdeelstelsel? En stuit het oplossen van dit specifieke
probleem van industriegemeenten door het nemen van een generieke maatregel
niet bij voorbaat op bezwaren, gelet op de kostenoriëntatie van het verdeelstelsel?
Heeft de regering zich voldoende gerealiseerd dat de karakteristiek van de
industrieën in deze gemeenten een kostenplaatje met zich meebrengt dat
niet zomaar met een gebaar van 20% is weggepoetst? En waarom is nu juist gekozen
voor een reparatie in de maatstaf woonruimten die geen enkele relatie heeft
met de bedoelde problematiek?Ik zou de bewindspersonen voorts willen vragen of zij het denkbaar achten
bij de vaststelling van de algemene uitkering aan industriegemeenten een matiging
van de verevening van 50% op de OZB-waarde van niet-woningen toe te passen,
zodat de compensatie van die gemeenten ook met recht een compensatie voor
aantoonbare meerkosten kan worden genoemd. Een beperkt alternatief wordt wellicht
geboden door het amendement dat de matiging van de OZB-waarde van niet-woningen
verder wil verlagen tot 70%.StaatssecretarisVan de VondervoortBedoelt de heer Schutte, dat wij een situatie invoegen waarin voor verschillende
gemeenten verschillende verevening van de OZB aan de orde is?De heerSchutte(GPV)Dat is de vraag. Ik geef vervolgens een kanttekening erbij. Een echt alternatief
voor de specifieke problematiek van enkele gemeenten kan het niet zijn vanwege
het generieke karakter ervan, maar het verzacht de pijn voor die gemeenten
in ieder geval wel. Wat zijn overigens de consequenties van dit voorstel in
relatie tot de verdeelsystematiek? Een en ander laat wat mij betreft onverlet
dat voldoende reden bestaat, hoewel dit niet eenvoudig is, om objectieve factoren
te vinden die wel goed aansluiten bij de gesignaleerde kostenverschillen.Ik wil graag een vraag van meer feitelijke aard stellen. Is het zo dat
bij de bepaling van de OZB-waarde van tuinderscomplexen een onderscheid wordt
gemaakt tussen vollegrondsteelt en substraat- c.q. kassenteelt waardoor de
gronden in het eerste geval niet en de kassen in het tweede geval wel worden
meegenomen in de OZB-waardebepaling? Is dan geen sprake van een ongerechtvaardigd
onderscheid?De OZB-waarde en het rekentarief worden in het wetsvoorstel nadrukkelijk
van elkaar onderscheiden. Het rekentarief is bevroren op f 9,38 per f 3000
waarde, terwijl de feitelijke tariefontwikkeling binnen de gemeentelijke autonomie
valt en dus geen invloed heeft op de verdeling van het Gemeentefonds. Dit
is anders voor de OZB-waarde die nadrukkelijk wel van invloed is op de hoogte
van de uitkering. De waarde-ontwikkeling van het onroerend goed heeft de afgelopen
jaren, zeker in bepaalde regio's, een hoge vlucht genomen, hetgeen betekent
dat de binnen die regio's gelegen gemeenten een lagere algemene uitkering
zullen ontvangen. Om hun broek te kunnen ophouden zullen gemeenten hun financiële
middelen dan uit de lengte of de breedte moeten halen en zal een op grond
van gestegen OZB-waarde te verwachten neerwaartse bijstelling van de tarieven
vaak noodgedwongen achterwege blijven of zullen de tarieven zelfs stijgen.
Dit nu is niet enkel te wijten aan gemeentelijk beleid, maar houdt ook verband
met de regionale waarde-ontwikkeling van het onroerend goed. Ik realiseer
mij heel wel dat de verschillen zich ook binnen gemeenten kunnen voordoen,
maar die vallen toch moeilijk te vergelijken met de waardeverschillen tussen
bijvoorbeeld het westen van het land en – ik noem een dwarsstraat –
noordoost-Groningen. Ook de Raad voor de gemeentefinanciën erkent dat
op dit punt sprake is van enig feilen van ijking op grond van belastingcapaciteit.
De formele redenering van de regering, dat de nieuwe Financiële-verhoudingswet
niet tot verschillen in OZB-tarieven leidt, mag dan juist zijn, de burger
is toch vooral geïnteresseerd in het produkt van tarief maal waarde.
Los van gemeentelijke beleidsbeslissingen kunnen de verschillen tussen de
ene en de andere regio dan ook hoog oplopen zonder dat daarvoor direct een
rechtvaardiging valt te bedenken. Een en ander is inherent aan het gebruik
van de OZB-maatstaf in de verdeelsystematiek, maar dat neemt niet
weg dat dit element naar mijn mening betrokken zal moeten worden bij de beoordeling
van de effecten van de WOZ, alsmede bij de beoordeling van het betrekken van
de OZB-waarde bij de vaststelling van de algemene uitkering aan gemeenten.De herziening van de Financiële-verhoudingswet is een noodzakelijke
voorwaarde voor een eventuele verruiming van het gemeentelijke belastinggebied.
De regering zegt niet naar een dergelijke verruiming te streven, maar prioriteit
te geven aan verbetering en flexibilisering van het bestaande belastinginstrumentarium.
Dat brengt mij op het volgende. Een groot aantal taken is inmiddels gedecentraliseerd
naar de gemeenten. Voor een aantal andere taken wordt decentralisatie in de
komende jaren voorzien. Regelmatig kan de klacht van gemeenten worden vernomen
dat de onderlinge samenhang van de overgang van taken en de daarbij behorende
geldstromen, al dan niet na aftrek van een efficiencykorting, zoek dreigt
te raken. Verhoging van lokale belastingtarieven wordt steeds vaker aangegrepen
om ontstane financiële nood te ledigen. Hoe reageert de regering op dergelijke
signalen en op welke wijze wil zij aan die bezwaren tegemoetkomen? Bestaat
bij de bewindslieden bereidheid de onderlinge samenhang tussen en de cumulatie
van effecten van decentralisatie van taken te monitoren, zodat de resultaten
daarvan kunnen worden betrokken bij de discussie over de vaststelling van
verdeelmaatstaven en gewichten bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling?Een ander punt is de flexibilisering van het belastinginstrumentarium,
die zou kunnen worden bereikt door tariefdifferentiatie in de OZB. Ik zou
graag een voorlopige reactie over de voor- en nadelen krijgen, alsmede een
uiteenzetting over de randvoorwaarden waarbinnen een dergelijke differentiatie
gestalte zou moeten krijgen. Kan tariefdifferentiatie overigens de financiële
pijn verzachten van gemeenten met een bijzondere kostenstructuur?Door middel van periodiek onderhoud van het verdeelstelsel zullen de "technische"
aansluitverschillen tot een minimum worden beperkt. "Bestuurlijke" aansluitverschillen
acht de regering onder omstandigheden zeer wel denkbaar. Een voorbeeld daarvan
is de in de verdeling ingebouwde financiële prikkel ter verbetering van
de efficiency van de uitvoering van de bijstand. Daarmee wordt beoogd gemeenten
een zekere stimulans te geven voor een actief beleid ter vermindering van
het beroep op de bijstand. Op zichzelf is dit een goede zaak, maar de vraag
is hoe dit zich verhoudt tot het beginsel van kostenoriëntatie.De open einden die vanwege de globaliteit van het stelsel op dit moment
nog bestaan, kunnen voor gemeenten tot problemen leiden. Ik meen dat het verstandig
is, zoals ook uiteen is gezet in de nota naar aanleiding van het verslag,
dat gemeenten de kans krijgen aansluitverschillen aan te tonen en dat de uitkering
uit het Gemeentefonds, indien blijkt dat die aansluitverschillen niet onder
de noemer van globaliteit kunnen worden gerechtvaardigd, kan worden bijgesteld.
Het lijkt mij zinvol dat ook de Kamer inzicht heeft in de mate waarin dergelijke
verzoeken door gemeenten worden gedaan. De Kamer kan dan immers beoordelen
of wijziging dan wel aanvulling van de verdeelmaatstaven opportuun is. Worden
de gegevens hierover betrokken bij de begrotingsbehandeling?Het zwaardere accent op de sociale structuur van gemeenten beschouw ik
als een van de belangrijkste winstpunten in de nieuwe verdeelsystematiek.
De extra kosten die voortvloeien uit een zwakke sociale structuur worden daarmee
nauwkeuriger dan tot dusverre betrokken bij de verdeling van het Gemeentefonds.
Ook is het mogelijk gebleken rekening te houden met de maatstaf laag inkomen,
al wordt de bijzondere bijstand maar voor een kwart via laag inkomen verdeeld.
Al met al wordt daarmee recht gedaan aan de breed gevoelde wens gemeenten
de financiële mogelijkheden te geven voor een effectief sociaal beleid
dat, gelet op de sociale structuur van gemeenten, noodzakelijk is. De sociale
samenhang op microniveau kan daarmee worden versterkt en dat is winst.De indieners van het amendement waarin een 50/50-verhouding wordt voorgesteld
als het gaat om het aantal ABW'ers en het aantal burgers met een laag inkomen,
gaan een forse stap verder. Het aandeel laag inkomen in de verdeling van bijstandsgelden
wordt fors uitgebreid, terwijl de regering een dergelijke verhouding voor
de verdeling van de bijzondere bijstand niet aanvaardbaar achtte, gelet op
de grote aansluitverschillen tussen het ijkpunt en een verdeling voor 100%
via de maatstaf laag inkomen. Hoe liggen die aansluitverschillen, zo vraag
ik de bewindslieden, wanneer wordt gekozen voor een percentage van 50 voor
laag inkomen? Wordt met dit wijzigingsvoorstel overigens niet vooruitgelopen
op de verbetering van de vormgeving van de totale financiering van de totale
Algemene bijstandswet?Als het gaat om de verdeelmaatstaven inzake de fysieke structuur is, wat
betreft de kosten voor wegen, sprake van een evenwichtige verdeelsystematiek.
Maar ook hier bevestigt de uitzondering de regel. De gemeente Haarlemmermeer,
reeds veel genoemd, heeft een wel heel opvallende combinatie van factoren
die juist op dit punt een nogal afwijkende kostenstructuur laat zien. Dat
hoeft op zichzelf nog niet te betekenen dat voor deze gemeente op dit punt
een afzonderlijke regeling moet worden getroffen. Wel zou ik de bewindslieden
de vraag willen voorleggen of zij kans zien ter zake een parallel te trekken
met de 50%-kostenregeling voor gemeenten die vanwege de slechte bodemgesteldheid
de aanleg van rioleringen niet volledig kunnen bekostigen uit de rioolrechten.
Ook in de gemeente Haarlemmermeer is immers sprake van meerkosten voor wegen
die verband houden met de bodemgesteldheid en kunnen oplopen tot het dubbele
van de kosten die andere gemeenten daarvoor gemiddeld kwijt zijn. Ik kan mij
voorstellen dat, zodra de gegevens over de bodemgesteldheid voor alle gemeenten
in Nederland bekend zijn, gezocht wordt naar een manier om de kosten van slechte
bodem niet alleen bij riolering te betrekken maar ook bij wegen.Een ander onderwerp dat in het wetsvoorstel de aandacht trekt, is het
niet opnemen van de Molukse bevolkingsgroep in de maatstaf minderheden. Het
ontbreken van actuele en objectief vastgestelde informatie is daarvan de oorzaak.
Dat is bijzonder jammer omdat de Molukse bevolkingsgroep zich met name concentreert
in een aantal specifieke gemeenten die terecht inspanningen
leveren om ook deze bevolkingsgroep te voorzien van culturele voorzieningen.
Is aan te geven om welke bedragen het hierbij gaat? Zo nee, dan sluit ik mij
graag aan bij het voorstel van mevrouw Noorman voor een nader onderzoek op
dit punt. De regering heeft heel krachtig het mes gezet in de financiële
regelingen die bedoeld zijn voor het uitkeren van vergoedingen aan gemeenten
die betrokken zijn bij een gemeentelijke herindeling. De maatvoering is dan
ook enigszins uit beeld verdwenen. Met een herindeling, zo stelt de regering
terecht, wordt een proces in gang gezet dat op termijn voor de nieuw gevormde
gemeente structurele baten kan opleveren. Er zijn echter voldoende aanwijzingen
dat die structurele baten vaak lang uitblijven. Een adequate financiële
faciliteit is dan ook zeker geen overbodige luxe. Daar waar die faciliteit
verantwoord kan worden versoberd, moet dat niet worden nagelaten, maar het
moet nog wel boter bij de vis blijven. Ik kan dan in beginsel ook wel instemmen
met het schrappen van de verfijning herindeling, echter op voorwaarde dat
de gewenningsbijdrage zodanig wordt bijgesteld dat òf de drempel wordt
aangepast òf de periode van de gewenningsbijdrage wordt verlengd. Ook
een combinatie van beide is goed denkbaar.Ik zou de bewindslieden willen vragen of zij bereid zijn de bedoelde faciliteit
te verruimen en welke de consequenties zijn van de verschillende alternatieven
die daarbij een rol kunnen spelen. Een van die alternatieven is een amendement
van alweer de vier grootste fracties, met een overgangstermijn van vijf jaar
en een jaarlijkse compensatie van de uitkering met 120%.Er zijn enkele gemeenten in Nederland waarvoor de herverdeling van het
Gemeentefonds een hard gelag is, omdat zij op dit moment de artikel-12-status
hebben en worden geconfronteerd met een soms aanzienlijke korting op hun algemene
uitkering. Nu is het niet zo dat ik een premie op slecht financieel beleid
van gemeenten wil zetten. Ik stel de uitkeringen die voor deze artikel-12-gemeenten
zijn vastgesteld, als zodanig dan ook niet ter discussie. Wel stelt het tegelijkertijd
opvangen van verplichtingen voortvloeiend uit de artikel-12-status en de gevolgen
van een geringere algemene uitkering deze gemeenten voor problemen, die ertoe
leiden dat zij langer dan aanvaardbaar is onder het artikel-12-regime zullen
vallen. Daarmee wordt het dan een vestzak-broekzak-verhaal, omdat zowel de
bijdrage conform artikel 12, in het wetsvoorstel artikel 11, als een langere
overgangstermijn voor het verwerken van de korting van de algemene uitkering
gevolgen heeft voor het Gemeentefonds. Kan daarom voor die gemeenten in de
invoeringswet niet worden bepaald dat zij, in afwijking van de thans voorgestelde
termijn, één of twee jaar langer de tijd krijgen om de vermindering
van hun algemene uitkering op te vangen? Kan daarmee ook niet beter worden
voldaan aan de eis dat gemeenten zo snel als maar enigszins mogelijk is hun
artikel-12-status weer kwijtraken? Gelet op het geringe aantal gemeenten dat
op een dergelijke regeling beroep zou kunnen doen, heeft dat nagenoeg geen
effect voor het tempo waarin voordeelgemeenten het niveau van de verhoogde
algemene uitkering kunnen ontvangen. Ook heeft deze regeling geen structureel
karakter, omdat het om een vast aantal artikel-12-gemeenten gaat die vanaf
1997 een vermindering van hun algemene uitkering moeten opvangen. Na de verlengde
overgangstermijn behoren zij weer zelfstandig hun financiële boontjes
te kunnen doppen.Ik wil nog kort ingaan op de duur van het overgangsregime, dat in artikel
2 van de invoeringswet wordt voorgesteld. Uit de uitgangspunten van het nieuwe
verdeelstelsel vloeit voort dat gemeenten een algemene uitkering ontvangen
die past bij hun kostenstructuur en mogelijkheden tot het verwerven van eigen
inkomsten. Dat neemt niet weg dat gemeenten die een fors verminderde algemene
uitkering ontvangen, een krachttoer moeten leveren om hun financiële
huishouding gezond te houden. Gemeenten moet daarvoor dan ook een redelijke
termijn worden gegund. Een termijn van drie jaar vind ik te kort en het amendement
dat beoogt die termijn te verlengen tot het jaar 2000, kan dan ook op mijn
steun rekenen. Of dit ook voor de aanpassing van de drempel van 30% naar 25%
geldt, is afhankelijk van de financiële effecten van deze verruiming.De regering ziet een nieuwe regeling van de financiële verhouding
in nauwe relatie met andere onderdelen van haar beleid, zoals het grote-stedenbeleid
en de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie. Die samenhang lijkt mij
logisch. Maar betekent dit niet dat de nieuwe regeling van de financiële
verhouding politiek gezien een beetje in de lucht komt te hangen als de bestuurlijke
organisatie er anders uit komt te zien dan de regering zich had voorgesteld?Ten slotte mag het duidelijk zijn dat de fracties van GPV en RPF beide
wetsvoorstellen op hoofdlijnen steunen. Vandaag zal ook blijken of er aan
de kant van de regering bereidheid bestaat enkele scherpe kantjes weg te werken.
Indien dat het geval is, meen ik dat met beide wetsvoorstellen een goede basis
is gelegd voor de financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten. Gelet
op de aard van de materie en de ontwikkelingen rond het Gemeentefonds, zal
de verdeelsystematiek ook in de toekomst de aandacht vragen. De fracties van
GPV en RPF hebben er vertrouwen in dat een tijdig en nauwkeurig onderhoud
van het verdeelstelsel door een goede monitoring van het verdeelsysteem en
nader onderzoek ter verbetering van de systematiek en het reguliere overleg
tussen regering en Kamer kan worden gerealiseerd.De heerVan der Vlies(SGP)Mijnheer de voorzitter! De SGP-fractie is het eens met de regering dat
er reden bestaat voor herziening van de Financiële-verhoudingswet, die
dateert uit 1984. Wij kunnen op hoofdlijnen ook instemmen met de doelstellingen
van de herziening wat betreft de sterkere nadruk op sociale-structuurkenmerken
en een zekere verschuiving van rand naar stad. Bij de uitwerking van een en
ander hebben wij echter nog wel forse vraagtekens. Bovendien is mijn fractie
het niet zonder meer eens met het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit.
Verbetering van de positie van de grote steden is heel hard nodig –
inderdaad – maar dat kan toch niet zonder meer of niet altijd ten koste
gaan van andere gemeenten, die ook zo hun noden kennen? Dat is in feite nogal
eens het geval.Wij bespreken eigenlijk een verdelingsvraagstuk en hoe je dat nu doet –
respectievelijk bijstelt – er zijn altijd positieve en negatieve effecten.
Dat zij erkend. Helemaal rond, zoals je het idealiter wilt,
loopt het nu een keer zelden of nooit. Het gaat dan ook om een rechtvaardig
en billijk evenwicht.Voorzitter! De nieuwe Financiële-verhoudingswet is eigenlijk niet
meer dan een raamwet, waarvan de concrete uitwerking wordt vervat in een algemene
maatregel van bestuur. Nu kunnen wij ons best voorstellen dat de bewindslieden
belang hebben bij een flexibel instrument om tijdig tegemoet te kunnen komen
aan zich wijzigende omstandigheden. Die flexibiliteit zit echter voor een
belangrijk deel al in de mogelijkheid voor de bewindslieden om de bedragen
per eenheid die behoren bij de verdeelmaatstaven, vast te stellen. Bovendien
pretendeert het nieuwe stelsel "dynamisch" te zijn en daardoor minder gevoelig
voor veranderingen. Wij vonden het argument dat het niet wenselijk is de verdeelmaatstaven
zelf in de wet op te nemen, dan ook niet overtuigend. Gelukkig is de regering
inmiddels zelf teruggekomen van deze opvatting en zijn bij nota van wijziging
de verdeelmaatstaven alsnog opgenomen in artikel 8. Wij zijn daar uiteraard
zeer content mee. Dat geldt zeker ook voor het feit dat de OZB-percentages
nu ook in de wet worden genoemd (nu nog: 90% woningen en 80% niet-woningen).
Op de hoogte van deze percentages ga ik straks nog in.Het positieve van artikel 8, eerste en tweede lid, lijkt echter weer voor
een deel teniet te worden gedaan – dat zou althans kunnen – door
het derde lid, dat bepaalt dat bij algemene maatregel van bestuur wordt bepaald
welke maatstaven worden gehanteerd en – nu komt het – hoe. De
noodzaak van deze toevoeging zien wij niet echt in.Het lijkt ons geen bezwaar als de verdeelmaatstaven duidelijk in de wet
zelf worden geregeld. Indien er belangrijke veranderingen zijn die consequenties
kunnen hebben voor het verdeelstelsel, zoals de decentralisatie van de onderwijshuisvesting
en de ontwikkelingen in de bijstand, dan zullen dergelijke veranderingen in
het algemeen ook bij wet geschieden. Een gelijktijdige aanpassing van de Financiële-verhoudingswet
hoeft dan op zich toch geen extra probleem of vertraging te betekenen?Voorzitter! Voorheen was de voeding van het Gemeentefonds gekoppeld aan
de inkomsten van het Rijk uit de rijksbelastingen. Deze werkwijze heeft echter
al geruime tijd haar betekenis verloren. Artikel 4 van de nu nog vigerende
wet uit 1984 had dus eigenlijk al veel eerder moeten zijn aangepast. Sinds
het begrotingsjaar 1995 vindt de bepaling van de omvang van de uitgaven van
het Gemeentefonds plaats op basis van een nieuwe normeringsmethodiek. Deze
methodiek is het resultaat van een discussie die in het kader van de bestuursakkoorden
1990-1994 tussen Rijk en VNG en, voor wat betreft het Provinciefonds, het
IPO is gevoerd. In de memorie van toelichting wordt dit benoemd met het begrip
"gelijke ontwikkeling". De groei van het fonds wordt gekoppeld aan de rijksuitgaven.
Wel wordt op de rijksuitgaven een toets toegepast, omdat niet alle rijksuitgaven
relevant zijn voor de ontwikkeling van de gemeentelijke uitgaven. Het uiteindelijke
resultaat is onderwerp van overleg tussen kabinet, VNG en IPO, en uiteindelijk
bepaalt de wetgever jaarlijks afzonderlijk bij begrotingswet de definitieve
omvang van het fonds. Dat lijkt een goede procedure.Dit alles is voor de regering reden om de normering van de omvang van
het fonds, de koppeling aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven, niet in
de nieuwe Financiële-verhoudingswet neer te leggen. De afspraken hebben
immers vooral een bestuurlijk karakter. De fractie van de SGP vindt het echter
best belangrijk dat de normering van de omvang van het fonds ook in de wet
zelf wordt neergelegd nu daarover blijkbaar grote consensus bestaat. Wij zoeken
immers naar heldere en zo volledig mogelijke wetten? Dit lijkt een uiterst
essentieel onderdeel. De begrotingswetgever stelt inderdaad elk jaar bij begrotingswet
de omvang als zodanig vast, maar juist in de FVW als organieke wet lijkt ons
een bepaling ter zake passend. Ik heb dan ook een amendement van deze strekking
ingediend. Daarbij is zo nauwgezet mogelijk aangesloten bij de afspraken die
ik zojuist memoreerde. Het betreft het amendement op stuk nr. 11. Ik stel
dat amendement graag in deze Kamer ter discussie. Ik heb het maar alleen ondertekend.
Het is naar mijn mening een goed en duidelijk amendement. Het zal geen moeite
kosten om daarvoor hier een meerderheid te verwerven.Voorzitter! De OZB is een heet hangijzer in de hele discussie over de
herverdeling van het Gemeentefonds. Het voor 100% verevenen van de OZB-capaciteit
zou naar het oordeel van de fractie van de SGP geen recht doen aan de eigen
beleidsruimte van de gemeenten. Of de nu voorgestelde verhouding dat wel doet,
namelijk 90% voor woningen en 80% voor niet-woningen, is nog maar de vraag.
In elk geval moet voorkomen worden dat de nieuwe verdeling negatieve prikkels
tot gevolg zou hebben.Voordat ik op de problematiek van de percentages inga, eerst nog een opmerking
over de belastingdruk. De fractie van de SGP vraagt zich af of het bij het
verdeelstelsel betrekken van de OZB-capaciteit uiteindelijk niet zal leiden
tot stijging van de totale belastingdruk. Voordeelgemeenten zullen immers
hun tarieven niet zó ver neerwaarts bijstellen als op basis van de
herverdeling mogelijk zou zijn. Anderzijds zullen nadeelgemeenten hun tarieven
wel moeten verhogen, al zullen ook zij dit niet, in elk geval niet op korte
termijn, maximaliseren. Het ministerie heeft daarnaar ook onderzoek laten
verrichten, begrijp ik uit de nota naar aanleiding van het verslag. De conclusie
lijkt toch gerechtvaardigd dat er uiteindelijk een stijging van de totale
belastingdruk zal ontstaan? En dat daar tegenover misschien meer voorzieningen
kunnen komen te staan, is weliswaar niet zonder belang, maar de burger kijkt
vooral wat hij moet betalen, wat het hem allemaal kost.Wij vinden het een goede ontwikkeling dat de eigen inkomsten van de gemeenten
een groter deel van de totale inkomsten gaan vormen; een ontwikkeling die
de laatste jaren duidelijk is waar te nemen. Wij vragen ons echter af welke
consequenties dit heeft voor het inkomensbeleid als geheel. Op rijksniveau
worden immers de koopkrachteffecten van het beleid nauwlettend in de gaten
gehouden en tot in tienden van procenten uitgerekend. De gemeentelijke belastingen
kunnen echter koopkrachteffecten hebben, die volgens sommigen kunnen oplopen
tot 5%. Het is toch wat merkwaardig dat de regering dit risico zomaar op de
koop toeneemt en bij de gemeenten laat liggen, terwijl tegelijkertijd wordt
gemillimeterd met koopkrachteffecten op rijks niveau? De fractie
van de SGP vindt dat de regering hierover nog wel een beschouwing schuldig
is.Voorzitter! Een ander punt betreft de regionale waardeverschillen. Door
de wijze waarop de OZB-capaciteit in het verdeelstelsel wordt betrokken, kunnen
per gemeente grote verschillen in belastingdruk optreden, zonder dat daarvoor
objectieve rechtvaardigingsgronden zijn. Dit hangt met name samen met de regionale
waardeverschillen. Een gelijk tarief – doelstelling van het wetsvoorstel
bij een gelijk voorzieningenniveau – heeft daardoor juist ongelijke
lastendruk tot gevolg. De regering stelt terecht dat het probleem niet zit
in de tarieven, maar in de heffingsgrondslag van de OZB. Het probleem als
zodanig blijft echter bestaan.De Initiatiefgroep protest herverdeling Gemeentefonds heeft gepleit voor
het alternatief om het aantal woonruimten in plaats van de waarde tot uitgangspunt
te nemen. De regering noemt argumenten om daarvoor niet te kiezen. Ik heb
wel begrip voor die argumenten, met name vanwege het feit dat waardeverschillen
zich ook heel sterk kunnen voordoen binnen één gemeente. Maar
wat in het kader van de waarde nog wel een probleem blijft, is het effect
van een boveninflatoire stijging van de waarde van het OZ-bestand. Als het
rekentarief – ƒ 9,38 – gelijk blijft, dan stijgen de lasten
voor de burgers onbedoeld. Immers, de waarde van hun OZ stijgt meer dan de
inflatie. Dat zou een reden kunnen zijn voor de minister om het rekentarief
in zo'n geval neerwaarts bij te stellen. Voor alle duidelijkheid, onze opmerking
hierover in het verslag is blijkbaar niet helemaal goed begrepen. Het gaat
mij hier niet om het verschil tussen goedkope en dure gemeenten. Boveninflatoire
waardestijging kan zich immers in beide categorieën voordoen. Ik verneem
hierop graag een reactie van de regering.Vanaf het begin is onderkend dat in de onderbouwing van het wetsvoorstel
een aantal beperkingen zit op het punt van de ijking van de uitgaven. Dat
heeft vooral negatieve consequenties voor gemeenten met veel industrie. Daardoor
betekent het voorstel ook een negatieve prikkel voor het vestigingsbeleid
en de werkgelegenheid, omdat wel de inkomsten uit de OZB van die industrie
worden meegerekend bij het bepalen van de inkomstencapaciteit. Terecht wordt
breed onderkend dat dit een onaanvaardbare consequentie zou zijn. Gemeenten
met veel en/of zware industrie hebben immers aantoonbare excessieve kosten,
met name in de sfeer van wegen, milieu en rampenbestrijding. Deze kosten zijn
van een zodanige omvang dat zij niet buiten de ijking zouden moeten blijven.Inmiddels heeft de Raad voor de gemeentefinanciën een advies ter
zake geformuleerd. Ik doel op het rapport "Wegen, water en bodem" van 20 februari
jl. Op basis daarvan heeft de regering het percentage aangepast waarmee de
waarde van de OZB van niet-woningen wordt betrokken bij de verdeling. De regering
stelt dit nu op 80%. Dat is in elk geval een verbetering ten opzichte van
de eerst voorgestelde 100% en daarna 90%. Het is echter de vraag of dit genoeg
is.Om dit te beoordelen, zouden wij kunnen kijken naar de effecten voor de
vijf gemeenten met veel industrie die daar zelf onderzoek naar hebben laten
verrichten. Dat zijn Terneuzen, Velsen, Zoeterwoude, Geleen en Born. Dan blijkt
de keuze 90/80 – 90% voor de woningen en 80% voor de niet-woningen –
als effect te hebben dat toch nog maar zo'n 30% van hun relevante excessieve
kosten wordt gecompenseerd. Bij een keuze voor een 90/70-verhouding loopt
de compensatie op tot zo'n 44% en bij een keuze voor 90/60 tot zo'n 57%.Voorzitter! De SGP-fractie heeft sterk de neiging om, gelet op deze uitkomsten,
te pleiten voor een verdere verlaging van de percentages waarmee de OZB-capaciteit
voor woningen en niet-woningen bij de verdeling wordt betrokken. Ik verneem
graag de reactie van de regering op deze stelling. Uit mijn woorden kan worden
afgeleid dat wij de amendementen steunen die tot een verzachting voor die
industriegemeenten leiden.Uit de zojuist genoemde cijfers blijkt dat gemeenten met erg veel industrie
nooit helemaal gecompenseerd worden voor hun daarmee samenhangende extra kosten.
Dat is een beperkt aantal gemeenten. Een extra mogelijkheid is altijd nog
de door deze gemeenten zelf aangedragen oplossing, namelijk het hanteren van
een waardegrens voor niet-woningen van bijvoorbeeld 250 mln. De waarde boven
die grens zou dan niet bij de bepaling van de OZB-inkomstencapaciteit betrokken
moeten worden. Wij nodigen de regering uit deze extra correctie toch nog eens
te overwegen, anders blijft er sprake van een onredelijk gebrek aan compensatie.
Dat treft de gemeenten die het aangaat extra gevoelig, omdat het in het algemeen
gemeenten zijn die ook niet of nauwelijks delen in allerlei extra specifieke
uitkeringen ter zake van centrumproblematieken en dergelijke.Voorzitter! Ik kom toe aan de monumentengemeenten. Monumenten, jonge monumenten
en historische kernen vormen, voor zover ik het kan overzien, voor bepaalde
monumentengemeenten een bepaalde problematiek, zeker als je kijkt naar de
uitkomsten voor die gemeenten. Daarom wacht ik de beantwoording van de bewindslieden
af op de vragen die door de collega's zijn gesteld, voordat ik een eindoordeel
zal vellen. Het amendement van mevrouw Van der Hoeven speelt daarbij zeker
een rol.Voorzitter! Ik noemde zojuist al de negatieve effecten op de werkgelegenheid
als gevolg van het meewegen van de OZB-waarde van niet-woningen. Dergelijke
negatieve prikkels zijn in de sociale sfeer mogelijk op het punt van het terugdringen
van het aantal uitkeringsgerechtigden. Het staat buiten kijf dat hiervoor
juist positieve prikkels dienen te worden gecreëerd. Ik neem aan dat
de staatssecretarissen zullen ingaan op het pleidooi van mevrouw Noorman-den
Uyl. Zij heeft het "uitgekristalliseerd" in een amendement, waar de SGP-fractie
niet onsympathiek tegenover staat. Maar in dit stadium van de discussie kunnen
wij ons nog laten overtuigen door krachtige argumenten van de zijde van de
regering om dat niet te doen, want ook in dat amendement ligt een keuze. Het
hangt er maar van af waaraan je gewicht toekent. Het gestelde ten aanzien
van de problematiek die in de motie aan de orde is, spreekt ons wel aan. Dat
heb ik tot uitdrukking willen brengen.Voorzitter! De SGP-fractie heeft nog steeds moeite met het hanteren van
het vaste percentage van 5,3 voor de overige eigen middelen, aangeduid met
OEM. In de praktijk blijkt de feitelijke OEM-capaciteit per gemeente immers
fors te verschillen. Dit is naar ons gevoel toch een inbreuk op de reële-kostenoriëntatie.
 De regering bestrijdt dit in de nota naar aanleiding van het
verslag, maar in elk geval is het effect toch dat een gemeente met een geringer
percentage OEM daardoor een nadeel oploopt, terwijl dat geringere percentage
kan worden veroorzaakt door omstandigheden die zij zelf niet kan beïnvloeden.Een duidelijk voorbeeld dat in dit verband al eerder is genoemd, is dat
van Apeldoorn. Deze gemeente voert een pleidooi om nader onderzoek te doen
naar de ijking van de inkomstencapaciteit uit OEM en daarbij in het bijzonder
naar de relatie tussen bepaalde fysieke structuurkenmerken en de capaciteit
om inkomsten uit nutsbedrijven te verwerven. Ik verneem hierover graag een
concrete reactie van de regering. Vele anderen in deze zaal doen dat ook.Voorzitter! Een aangelegen punt voor de SGP-fractie is ook de verfijningsmaatstaf
voor gemeentelijke herindelingen. Wij hebben ons in een eerdere fase reeds
kritisch uitgelaten over het voornemen om de onderdelen wachtgelden en huisvesting
af te schaffen. De regering stelt nu een sobere gewenningsbijdrage voor. De
SGP-fractie is in elk geval voorstander van een verruiming daarvan, zodat
de huidige verfijning zoveel mogelijk wordt benaderd. Dat betekent dat wij
voor verlenging zijn van de periode van de bijdrage – in het wetsvoorstel
staat: drie jaar – en voor verhoging van het gewicht. Wat dat laatste
betreft noemt het wetsvoorstel: 1 gulden. Op dit punt is inmiddels een amendement
ingediend.Uiteraard stemmen wij in met het nemen van de overgangsmaatregel, die
de huidige verfijningssystematiek nog van toepassing verklaart op reeds in
gang gezette herindelingen. De ontwerp-herindelingsregeling dient dan uiterlijk
1 januari 1996 door provinciale staten te zijn vastgesteld. Dat is een duidelijke
regeling. Maar ten aanzien van toch ten minste één situatie
is het de vraag of de toepassing redelijk is.StaatssecretarisVan de VondervoortDe ontwerp-herindelingsregeling hoeft niet voor 1 januari 1996 door de
provinciale staten te zijn vastgesteld, maar voor die datum aan de staten
te zijn aangeboden. Die wijziging is naar aanleiding van een aantal problemen
aangebracht. Ik zeg dit om te voorkomen dat u uw redenering op een verkeerd
feit baseert.De heerVan der Vlies(SGP)Het is mogelijk dat er een onzorgvuldigheid in mijn tekst en dus in mijn
beschouwing is geslopen. Ik laat mij op dit punt graag corrigeren. Ik weet
niet of nu mijn gehele vraagstelling op dit punt komt te vervallen. Ik wilde
een vraag stellen in verband met die ene situatie. Er zou een probleem ontstaan,
namelijk bij de herindeling van Boekel en Vierlingsbeek. Deze herindelingen
zijn immers het gevolg van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
voor noordoost-Brabant van september 1993. Wij ondersteunen het pleidooi van
de provincie Noord-Brabant om de overgangsregeling ook in dit geval toe te
passen. Hierover ging mijn opmerking van zoëven. Het is echter zeer wel
mogelijk dat ik in dezen niet voldoende zorgvuldigheid heb betracht. Met het
oog op de herindeling van Boekel en Vierlingsbeek krijg ik echter nog graag
een concrete toezegging als dat nodig is.Voorzitter! Wij hebben in het verslag aandacht gevraagd voor de consequenties
van de voorgenomen overheveling van de middelen voor maatschappelijke opvang
en ambulante verslavingszorg naar het Gemeentefonds. Die overgang vindt plaats
na een overgangsperiode van vier jaar. Zie bladzijde 67 van de nota naar aanleiding
van het verslag. Op dit moment worden deze middelen toegedeeld aan een beperkt
aantal centrumgemeenten. Overheveling naar het Gemeentefonds betekent dus
het risico van versnippering, terwijl de betreffende problematiek, althans
wat de opvang- en begeleidingscapaciteit betreft, is geconcentreerd in de
betreffende centrumgemeenten. Het is de vraag of in de overgangsperiode van
vier jaar de ontwikkelingen op dit beleidsterrein zo ver zijn dat de algemene
verdeling via het Gemeentefonds adequaat kan worden opgevangen. Hoe stelt
de regering zich dat eigenlijk voor? De SGP-fractie zou graag zien dat daarover
duidelijke afspraken werden gemaakt, en wel in die zin dat de overheveling
niet doorgaat als de Kamer geen duidelijke garanties heeft dat het geld terechtkomt
bij de gemeenten die daadwerkelijk met de problematiek te maken hebben. Dat
is eigenlijk de grondhouding geweest in het debat over die gelden bij de tijdelijke
financieringsregeling en bij de beoogde overheveling naar het Gemeentefonds.
De discussie heeft ertoe geleid dat de tijdelijke regeling nog enige tijd
werd gecontinueerd, maar wel op enig moment zou expireren. Later kwam het
traject van sociale vernieuwing. Is de regering bereid dat toe te zeggen,
mede in het licht van datgene wat hierover in het recent gevoerde drugsdebat
is besproken? Er is toen mede namens mij een motie ingediend (24 077,
nr. 20).MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)"Mede namens mij"? Ik herinner mij een opmerking die de heer Schutte zojuist
heeft gemaakt. Moet het voortaan in dit huis regel zijn dat iedereen die een
motie of amendement indient, dat alleen doet?De heerVan der Vlies(SGP)In de tweede termijn van dat boeiende debat is door de heer De Graaf van
de D66-fractie een motie ingediend over deze materie. Die motie is medeondertekend
door de heer Van de Camp, door mij en door nog iemand.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)In dit huis is er de regel dat moties pas in tweede termijn worden ingediend,
dus dat is niet zo ingewikkeld. Betekent dit dat de heer Van der Vlies nooit
een motie of amendement medeondertekent voorafgaand aan een debat?De heerVan der Vlies(SGP)Wij hadden het over een motie en de heer Schutte had het over amendementen.
Overigens probeer ik hier politiek te bedrijven vanuit mijn beginselen en
daarbij te streven naar het best haalbare.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dat is honorabel, maar ik proef dat u de opmerking van de heer Schutte
in dezen niet geheel volgt.De heerVan der Vlies(SGP)Nou, wacht even, ik heb altijd diep respect voor mijn collega Schutte,
om allerlei redenen. Ik was vanmorgen ook lichtelijk verbaasd toen ik hier
de amendementen op mijn bureau vond, ondertekend door vier fracties. In de
wandelgangen heb ik mij afgevraagd of wij daar dan nog tot elf
uur vanavond over zouden moeten doen.De voorzitter:Ik denk dat de standpunten helder zijn. De heer Van der Vlies kan zijn
betoog vervolgen.De heerVan der Vlies(SGP)Het heeft mij echt niet gebeten.Voorzitter! Ik maak een enkele slotopmerking. De SGP-fractie blijft moeite
houden met een overgangstraject van slechts drie jaar. Op zichzelf begrijpen
wij het belang van zo spoedig mogelijk herstel van structurele scheefheden,
maar daar staat het belang van een redelijke gewenningstermijn voor de nadeelgemeenten
tegenover. Gelet op het grote aantal en de soms extreem hoge percentages vinden
wij dit belang doorslaggevend. Bovendien zijn er nog allerlei andere herverdelingsoperaties,
waardoor de effecten kunnen cumuleren. Ik noem als voorbeeld de decentralisatie
huisvesting onderwijs. De regering wil niet verder gaan dan een algemene hardheidsclausule,
maar welke mogelijkheden biedt dit om daadwerkelijk tegemoet te komen aan
de vele grote knelpunten? Ik denk met name aan groeigemeenten als Almere,
Vleuten/De Meern en Houten en wijs ook op de Vinex-problematiek. Wat allerlei
nadeelgemeenten overigens betreft zijn enkele posities geschetst en sluit
ik mij bij de vraagstelling aan. Het amendement van mevrouw Van der Hoeven
op stuk nr. 13 bij de invoeringswet vind ik een relevante optie.Voorzitter! Ik maak een "artikelsgewijze" opmerking over artikel 12 van
de Financiële-verhoudingswet. Het gaat om een zeer bekend begrip in bestuurlijk
Nederland. Ik kan mij voorstellen dat velen die het wetsvoorstel voor het
eerst bekeken, niet eerst naar artikel 1 hebben gezocht, maar naar artikel
12. Artikel 12 blijkt artikel 11 geworden te zijn. Het gaat er natuurlijk
niet om waar wat in de wet staat, het gaat erom wat er staat, waar dan ook.
Ik erken dat het een relatieve zaak is, maar toch. De SGP-fractie meent dat
het verstandig is om, als het even kan, het begrip "artikel 12" te handhaven.
De gemeentebesturen, de wetenschap, de uitgevers van boeken, handleidingen
en noem maar op zullen dat op logistieke gronden ongetwijfeld toejuichen.
Bij de overgang van de Financiële-verhoudingswet 1960 naar de Financiële-verhoudingswet
1984 is artikel 12 ook bewust gehandhaafd. Wij herinneren ons dat natuurlijk
nog allemaal goed in onze fracties.De heerHoekema(D66)Heeft de heer Van der Vlies louter historische redenen om dit pleidooi
te houden of vindt hij het getal 12 ook mooier dan het getal 11?De heerVan der Vlies(SGP)Ik begrijp best wat u bedoelt. Wij kunnen daar ook een hele tijd over
redeneren. Beide getallen liggen nogal wat af van het getal 7; daar zou je
helemaal geweldige beschouwingen over kunnen houden. Laten wij elkaar goed
begrijpen: ik heb hier logistieke redenen voor. Er zijn nogal wat handleidingen,
wetenschappelijke boeken enzovoort die dan ineens niet meer kloppen op dat
punt. Dat is gewoon onhandig. In 1984 heeft dit ertoe geleid dat men het zo
heeft gehouden. In mijn amendement heb ik een heel heldere constructie aangevoerd
die alleen maar redactioneel is. Ik denk dat dit een handige oplossing kan
bieden.StaatssecretarisVan de VondervoortDat zeggen wij meteen toe.De voorzitter:Het enige probleem is dat u een amendement niet kunt overnemen tijdens
een wetgevingsoverleg. Uw standpunt is nu echter wel bekend.De heerVan der Vlies(SGP)Ik dank de staatssecretaris uiteraard hartelijk voor deze toezegging.Voorzitter! Mijn voorlaatste opmerking zou zijn dat ik mij in feitelijke
zin ook wil aansluiten bij de vragen naar de precisering en de hantering van
de maatstaf minderheden.Mijn conclusie is de volgende. Alles overwegende, kan de SGP-fractie enerzijds
wel instemmen met de hoofdlijnen van het nieuwe verdeelstelsel, maar ziet
zij anderzijds nog een groot aantal haken en ogen aan het wetsvoorstel zitten.
Voor een definitief oordeel wachten wij dan ook graag eerst het antwoord van
de regering af op de verschillende knelpunten en misschien ook wel de onderscheiden
amendementen. Onze grondhouding is uiteindelijk niet negatief.De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! Onze partij – de SP, niet te verwarren met
de SGP – is voor eerlijk delen van de rijkdom die wij gezamenlijk bij
elkaar werken. Wat dat betreft hebben wij echter nog een hoop werk te verzetten,
want de verschillen worden door het paarse beleid alleen maar groter. Als
het om de gelden van het Gemeentefonds gaat, is de SP dus ook voor eerlijk
delen. Tegen het doel van het kabinet, namelijk van rijk naar arm en van de
rand naar de stad, hebben wij op zichzelf niets. De herziening van het Gemeentefonds
is een verbetering van de bestaande situatie waarin er te grote verschillen
zijn tussen de gemeenten voor wat betreft hun financiële mogelijkheden.
Het blijft echter slechts een verbetering van een verdeling van een kunstmatige
armoede. Jarenlang is er bezuinigd op de gemeenten, direct of door decentralisatie.
Zij kregen meer taken, maar niet het daarbij behorende geld. Men kent dit
wel. En dit leidt indirect weer tot onder andere stijging van de gemeentelijke
lasten voor de inwoners. Grote verschillen per gemeente veroorzaken verschillen
in lokale lasten en daarmee vergroting van de koopkrachtverschillen. Ofte
wel: het gevolg is oneerlijk delen.Een deel van de toenemende armoede in ons land is daarmee verklaard. Juist
de mensen uit de lagere-inkomensgroepen worden het meest getroffen, omdat
gemeentelijke lasten inkomensonafhankelijk zijn en bij stijging dus juist
de mensen met lagere inkomens per definitie het meest gedupeerd worden. In
de periode tussen 1990 en 1995 zijn de gemeentelijke lasten gemiddeld met
65% gestegen. Dat is niet niks. Dat betekent dat het percentage in diverse
gemeenten dus veel hoger is. Het bedrieglijke van een gemiddelde is namelijk
dat er altijd, in dit geval, gemeenten veel hoger zitten. Als het over de
voortdurende stijging van de gemeentelijke lasten gaat, constateer ik een
ernstige vorm van schizofrenie. Landelijk klagen de fracties hier in de Kamer
steen en been over de stijgingen. Dat is terecht, maar hypocriet, want het
is het gevolg van eigen beleid. En lokaal verschuilen de fracties zich achter
"Den Haag" en klagen de bestuurders en vertegenwoordigers van diezelfde partijen
steen en been over de landelijke bezuinigingen. Dat is ook terecht, maar zeker
ook hypocriet, want ze hebben toch te maken met hun eigen partijgenoten,
in de meerderheid der gevallen. U begrijpt, daar hebben wij geen last van.
Wij spreken met één mond, waar dan ook in Nederland.De gemeenten moeten meer armslag krijgen door een substantiële verhoging
van het Gemeentefonds; ofte wel het substantieel ongedaan maken van een aantal
in voorgaande jaren ingevoerde bezuinigingen. Verder moeten gemeentelijke
lasten wat ons betreft aan een maximum worden gebonden. Verruiming van de
lokale belastingmogelijkheden heeft bij dit kabinet geen prioriteit meer,
zo hebben wij gelezen. "Geen prioriteit" suggereert echter dat het in principe
wel wenselijk is. Is dat juist? Het moge duidelijk zijn dat het voor de SP
zeer onwenselijk is.Gemeentelijke lasten die het gevolg zijn van landelijk opgelegde verplichtingen,
bijvoorbeeld de verplicht gescheiden inzameling van huishoudelijk afval, moeten
wat ons betreft uit de algemene kas van het Rijk betaald worden via het Gemeentefonds
en niet uit inkomensonafhankelijke gemeentelijke lasten. Dat is eerlijker
en veroorzaakt minder tweedeling in de samenleving. Landelijk beleid moet
dus betaald worden uit landelijke inkomensgebonden belasting, zoals vermogensbelasting
en vennootschapsbelasting. Wij hebben daarover bij de behandeling van de begroting
van Binnenlandse Zaken van verleden jaar overigens een motie ingediend. Die
is niet aangenomen. Ik heb van de staatssecretaris van Financiën toen
wel begrepen – ons gesprek vond overigens niet plaats via microfoons –
dat hij daar veel in zag, omdat het inderdaad tot zeer rare en onredelijke
tariefstijgingen zou leiden en dat hij daarmee bezig was. Mijn vraag, nu wel
voor de microfoon, is hoever hij daarmee staat. Met name dat soort landelijke
maatregelen die aan de gemeenten worden opgelegd, is namelijk een van de voornaamste
oorzaken van de stijging van de gemeentelijke lasten, die juist de lagere
inkomens zo dupeert.De heerHoekema(D66)Gaat de heer Poppe nog aangeven welke dekking hij wil gebruiken voor de
verhoging van het Gemeentefonds en met welke middelen het Gemeentefonds verhoogd
zou moeten worden?De heerPoppe(SP)Dat heb ik eigenlijk al gezegd. Dat moet, met name als het gaat om zaken
die het gevolg zijn van het landelijk beleid en door de gemeenten moeten worden
uitgevoerd, naar onze mening uit de algemene middelen komen. Die worden gevormd
door de inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en vermogensbelasting.
Als die onvoldoende zijn, zouden die omhoog moeten. Dat betekent dan dat degenen
met hogere inkomens een betere bijdrage leveren aan de problemen in de samenleving.
Dat lijkt mij een heel redelijke en eerlijke zaak.Voorzitter! Verder wil ik opmerken dat de VNG wat dit betreft wel eens
harder zou mogen optreden voor de belangen van de gemeenten, maar de VNG is
een wat te slaafse club. Met de nieuwe voorzitter zal het, gezien zijn slaafse
optreden in de Eerste Kamer, vrees ik niet veel beter worden.Het kabinet verwacht dat de herverdeling de huidige grote verschillen
in belastingdruk tussen gemeenten zal terugdringen. In zekere mate kan dit
het geval zijn, maar gemiddeld zal de belastingdruk flink blijven stijgen.
Veel zogenaamde nadeelgemeenten zullen het gat dichten door het verhogen van
de belastingen. En veel zogenaamde voordeelgemeenten – dat zijn de gemeenten
die altijd voordeel gehad hebben en dus altijd al beter betaald zijn –
gaan de belasting echt niet verlagen; heel misschien wel wat minder verhogen.De nadeelgemeenten hebben het al jaren heel moeilijk. Wat zij erbij krijgen,
zullen zij hard nodig hebben om de gaten die de afgelopen jaren gevallen zijn,
te dichten, bijvoorbeeld in de straten.Dat bleek ook uit navraag bij een aantal voordeelgemeenten, gedaan door
Binnenlands Bestuur. Daaruit bleek dat door het vooruitzicht op meer armslag
bij deze gemeenten het prestigevirus onmiddellijk de kop opsteekt: nieuwe
stadsharten, cultuurtempels, sportpaleizen en dergelijke. Wat de echte effecten
zijn van de herverdeling van het Gemeentefonds weten wij niet. Al zijn er
onderzoeken gedaan, het gaat om voornemens en meerjarenramingen. Als het moment
daar is, kan de werkelijkheid anders uitpakken, zoals zo vaak met ramingen
gebeurt. Er zijn geen aanwijzingen dat de herziening van het Gemeentefonds
leidt tot beteugeling van de voortdurende stijging van de gemeentelijke lasten
voor haar inwoners. Daarvoor zijn andere maatregelen nodig, bijvoorbeeld meer
armslag voor gemeenten en meer inkomsten om het landelijke beleid dat hun
opgelegd wordt – overigens vaak terecht als het om milieuzaken gaat –
te kunnen uitvoeren. Hoe staat het met de toegezegde inventarisatie?Mijnheer de voorzitter! De SP-fractie staat achter de hoofdlijnen van
de nieuwe verdelingssystematiek, maar kritisch. Dat had u al begrepen. De
OZB-maatstaf levert de meeste discussie op. Dat hebben wij vandaag weer gemerkt.
Op zichzelf is, alles overziend, de keuze van het kabinet voor 90% voor verevening
van woningen en 80% voor bedrijven "redelijk". Deze verevening heeft trouwens
een positief bijeffect. De afgelopen jaren zijn de nodige villaparken verrezen
en gepland op soms schaarse stukken grond in menige gemeente. Dat was meestal
aan de mooie kant van de gemeente. Niet zelden was de achtergrond hiervoor
het aantrekken van meer draagkrachtigen naar de gemeente. Gemeenten beconcurreren
elkaar zelfs in het aantrekken van de hogere inkomens, dat wil zeggen van
de rijken. Dat leverde leuke OZB-bedragen op. Sociale woningbouw delft dan
ook niet zelden het onderspit bij de bestemming van grond. Ik hoop dat de
woningbouwbehoefte nu meer invloed krijgt op de beslissingen van de gemeente
als gevolg van deze verdeling.Hertaxaties hebben naast effect via huurwaardeforfait ook effect op de
OZB-rekening van de gemeente, zoals de heer Remkes terecht constateerde. Het
is inderdaad maar zeer de vraag of de gemeente dit voordeel terugsluist naar
de burgers door de tarieven te verlagen. Sterker nog: er zijn al voorbeelden
dat dit zeker niet wordt gedaan. Er is nog iets anders aan de hand waar ik
de heer Remkes niet over heb gehoord. Ook al doen zich verschuivingen voor
van de lastendruk, het blijkt dat de waardeveranderingen nogal verschillen.
Dat geldt vooral voor huurwoningen en goedkopere koopwoningen. De stijging
kan zelfs oplopen tot 100%. Zelfs met een tariefdaling kan dat
voor de individuele huurders of voor eigenaar-bewoners met een modaal inkomen
behoorlijke klappen veroorzaken, ook al zijn er partijen die via het huurwaardeforfait
terug willen sluizen. Willen zij dit effect op de koopkracht van minder draagkrachtigen
juist voor die groep ook compenseren? Naar mijn mening moet dat gebeuren,
als je consequent bent. Daarom moet er een onderzoek gedaan worden naar de
wijze waarop de lastenverschuiving precies plaatsvindt.Mijnheer de voorzitter! Over andere vraagtekens die ik bij een aantal
punten wilde plaatsen, zijn al de nodige vragen gesteld. Ik zal ze daarom
niet herhalen. De antwoorden wacht ik af. Dat geldt ook voor vragen over de
overgangsperiode. Toch wil ik daarover nog iets zeggen. In de overgangsperiode
stuit je op een dilemma. Aan de ene kant wil je de gemeenten die erop vooruitgaan
zo snel mogelijk meer armslag geven, want zij komen immers al jarenlang te
kort, maar aan de andere kant wil je de nadeelgemeenten die soms behoorlijke
klappen krijgen de tijd geven om zich aan te passen. Toch is de oorzaak het
principe van het verdelen van de armoede. De gemeenten moeten allemaal uit
hetzelfde karige ruifje blijven eten. Wat de een meer krijgt, krijgt de ander
minder. Zo is het; het is niet, zoals mevrouw Noorman heeft gezegd, het verzachten
van pijn en van vreugde. Nee, voordeelgemeenten houden iets langer hun voordeel
en nadeelgemeenten houden iets langer hun nadeel. Dat is toch iets anders
dan het verzachten van pijn en van vreugde. Zo is de situatie: de een wordt
armer en de ander minder arm. Om het effect te voorkomen dat de ene gemeente
armer wordt en de andere minder arm, moet het Gemeentefonds substantieel vergroot
worden of moeten de kortingen van de afgelopen jaren worden weggenomen.Los daarvan vind ik niet dat de gemeenten die volgens de nieuwe systematiek
recht op meer geld krijgen, daar langer op moeten wachten omdat de gemeenten
die moeten inleveren dat niet ineens zouden kunnen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Het is leuk om te roepen dat het Gemeentefonds meer geld moet krijgen,
maar hoe moet dat betaald worden? Door een belastingverhoging?De heerPoppe(SP)Ik zal een voorbeeld geven. In de vorige regeringsperiode is de vennootschapsbelasting
verlaagd. Wij hebben het effect berekend: een inkomstenderving voor de Staat
van 4 mld. Als je steeds een tekort wilt hebben, moet je vooral dat blijven
doen. Op dit moment zien wij aan de winst na het betalen van belastingen dat
de ondernemingen beter boeren dan ooit. Ik nam zojuist deel aan een discussie
op de radio over het maatschappelijke karakter van ondernemers, en het is
niet onredelijk als die enorme opbrengsten verder worden afgeroomd ten dienste
van het algemeen nut. Daar zouden zij niet veel bezwaar tegen moeten hebben,
maar wat willen zij nu liever doen? Zij willen het geld dat zij over hebben,
liever zelf investeren in maatschappelijk nuttige dingen. Dat kunnen zij dan
vervolgens aftrekken van de belasting. Zij hoeven dus minder te betalen, maar
krijgen wel meer invloed in de samenleving. Dat moet niet gebeuren, want dan
gaan wij terug naar de feodaliteit en naar een politiek en democratisch volstrekt
oncontroleerbare invloed van de ondernemers over het algemeen-maatschappelijk
gebeuren in de samenleving. Ik noem invloed op het onderwijs, de criminaliteitsbestrijding,
de thuiszorg en allerlei andere zaken in de samenleving. De discussie die
ik zojuist heb gevoerd, kwam erop neer dat bedrijven moeten innoveren en ook
in dat soort maatschappelijke dingen moeten investeren. Dat betekent dat je,
als je een oude moeder hebt die verzorgd moet worden, verplicht bent om bij
een bepaald bedrijf je inkopen te doen, omdat dat bedrijf toevallig in de
thuiszorg investeert. Als je dat niet doet, wordt je moeder niet meer verzorgd.
Dat soort verbindingen doen je haren te berge rijzen. Het is heel eng, maar
die discussie vond echt plaats. Bedrijven zijn echt bezig om zich op die manier
maatschappelijk te gaan presenteren.De voorzitter:Is het denkbaar dat u naar uw tekst terugkeert?De heerPoppe(SP)Dit was een onderdeel van mijn tekst. Althans: het hoort erbij. Het was
naar aanleiding van een vraag van de heer Hoekema.De voorzitter:Ik vraag u om uw tekst zo in te richten dat wij over drie of vier minuten
kunnen schorsen. Dan bestaat de kans dat de bewindslieden ons nog voor de
avondpauze volledig beantwoorden, zodat de tweede termijn kan starten na de
avondpauze. Als wij nu ver uitlopen, vrees ik dat er op dat punt problemen
komen. Als u daar clement in wilt zijn, zou ik dat zeer op prijs stellen.De heerPoppe(SP)Die drie minuten heb ik niet eens meer nodig.De voorzitter:Perfect.De heerPoppe(SP)Het was een uitgebreid antwoord, want ik dacht: dat kan wel, want ik heb
die minuten nog, zoals blijkt.Als vaststaat dat gemeenten niet kunnen rondkomen, is het niet verantwoord
om hen nog langer te laten aanmodderen. Als nu is vastgesteld dat er nadeelgemeenten
zijn, moet dat nadeel op zo kort mogelijke termijn worden opgeheven en moet
dat niet ten dienste van de voordeelgemeenten langer in stand blijven. De
voordeelgemeenten moeten gelijk per 1 januari 1997 hun voordeel krijgen en
de nadeelgemeenten moeten dan een overgangsregeling krijgen. Dit zou inhouden
dat het Gemeentefonds gedurende de overgangsperiode vergroot zou moeten worden
met de bedragen die de nadeelgemeenten in de afbouwperiode extra krijgen ten
opzichte van waar zij op basis van de nieuwe regeling recht op hebben. Een
andere optie is dat voor deze overgangsperiode tijdelijk een apart fonds wordt
ingesteld.Tot slot: er zitten redelijke elementen in het voorstel, maar het ademt
de SP te veel de sfeer van eerlijk verdelen van de armoede.De voorzitter:Ik verwacht dat de bewindslieden ongeveer twee uur nodig zullen hebben
om ons te beantwoorden, zodat wij na de avondpauze de rest kunnen afwerken.De vergadering wordt van 16.42 uur tot 17.15 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisVan de VondervoortMijnheer de voorzitter! Het is heel bijzonder dat wij vandaag een wetsvoorstel
bespreken dat zo ingrijpend is en waarvan de Kamer zo unaniem meent dat het
terecht wordt ingediend. De Kamer zegt unaniem dat ze de richting van de veranderingen
die erin worden voorgesteld, steunt. Ik denk dat het iets te maken heeft met
de wijze waarop wij hebben geprobeerd te opereren bij de voorbereiding van
zo'n ingrijpende verandering. In de afgelopen jaren hebben wij gewerkt, uitgaande
van analyses over knelpunten in de financiële verhoudingen, op basis
van onderzoek, opvattingen en doelstellingen en alles wat nodig is om een
wetsvoorstel te maken, en uiteindelijk zijn wij erin geslaagd zo ver te komen
dat het voorstel er nu ligt. In dit verband past volgens mij een bijzonder
woord van waardering voor de wijze waarop de Kamer en de regering in dit proces
met elkaar hebben kunnen communiceren. De Kamer heeft namelijk buitengewoon
constructief gereageerd op voorstellen van de regering. Persoonlijk heb ik
daarom met buitengewoon veel genoegen aan dit wetsvoorstel gewerkt.Het wetsvoorstel is gebaseerd op een voorstel waarin er ten principale
van uitgegaan wordt dat wij gemeenten in een gelijkwaardige financiële
uitgangssituatie moeten brengen. De feilen van de Financiële-verhoudingswet
1984 maken zichtbaar dat dat op dit moment onvoldoende het geval is. Wij gaan
er in wezen van uit dat wij als rijksoverheid er de verantwoordelijkheid voor
hebben om gemeenten in de gelegenheid te stellen op een gelijkwaardige wijze
hun eigen verantwoordelijkheid te nemen ten opzichte van de burgers voor wie
ze verantwoordelijk zijn op grond van hun positie. Ik geloof dat het goed
is om dat nog eens te benadrukken, omdat wij in feite bezig zijn de positie
van het lokale bestuur te versterken en het in een uitgangssituatie te brengen
die over het algemeen als "gelijkwaardig" kan worden betiteld als het gaat
om de financiële mogelijkheden en onmogelijkheden.Het huidige wetsvoorstel is gebaseerd op twee uitgangspunten. Op de eerste
plaats moet de verdeling van het geld over de gemeenten aansluiten bij kosten
die de gemeenten ook werkelijk maken. Op de tweede plaats moet er rekening
worden gehouden met de mogelijkheden van gemeenten om een deel van die kosten
gewoon te betalen uit inkomsten die ze zelf kunnen verwerven; maar dan moet
het vermogen om inkomsten te verwerven ook wel gelijkwaardig zijn. Daarmee
is in dit wetsvoorstel rekening gehouden. Die twee hoofdlijnen zijn in de
Kamer eigenlijk niet omstreden, als ik het debat in de eerste termijn goed
heb geïnterpreteerd. De discussie gaat op dit moment eigenlijk vooral
over de vraag op welke onderdeel wij net een beetje meer of minder accent
willen leggen op het gewicht van het een of het ander. In een dergelijk debat
kan naar mijn mening uiteindelijk overeenstemming tussen de regering en de
Kamer worden bereikt.Ik benadruk nog eens dat het wetsvoorstel een generiek karakter heeft.
Wij hebben nadrukkelijk geprobeerd om een globaal stelsel te maken, waarin
bij de verdeling van het geld gemiddeld voor de gemeenten in voldoende mate
aansluiting wordt gevonden bij kosten die gemeenten maken en anderzijds op
een redelijke manier rekening wordt gehouden met hun vermogen om inkomsten
te verwerven. Als je kiest voor een globaal, generiek stelsel is het natuurlijk
altijd mogelijk dat er ergens een individuele gemeente is die qua kosten afwijkt
van het gemiddelde waarin het stelsel voorziet. Wanneer zich een dergelijke
situatie voordoet, is die niet in het stelsel op te lossen. Wij moeten er
ons goed van bewust zijn dat wij een individueel gemeentelijk probleem in
dit stelsel niet kunnen oplossen. Dat is de reden waarom een artikel 11 –
straks wordt dat artikel 12 omdat ik de heer Van der Vlies tegemoet wil komen –
is opgenomen. Er kan altijd sprake zijn van een situatie waarin een individuele
gemeente zodanig afwijkt van het gemiddelde, dat de optelsom van afwijkingen
uiteindelijk een te negatief beeld voor die gemeente te zien geeft. In een
globaal stelsel moeten wij accepteren dat er verschillen zijn tussen gemeenten.
Dat betekent dat je iets laat gebeuren als je aan één knop zit.
Het gaat om de optelsom van knoppen in dit stelsel. Alleen die optelsom zorgt
ervoor dat sprake is van een evenwichtige verdeling over alle gemeenten. Wanneer
je te diep op een specifiek onderwerp ingaat kom je in de problemen, omdat
het altijd effecten heeft die niet zijn betoogd vanwege de relatie met andere
onderdelen. Ik wil dit benadrukken, omdat ik in de afgelopen periode heb gemerkt
dat vele pogingen werden gedaan om de specifieke problemen te generaliseren,
terwijl dat in sommige gevallen absoluut niet aan de orde was. Dat laat onverlet
dat in het debat elementen aan de orde zijn geweest waarvan je je terecht
kunt afvragen of ze voor de lange termijn houdbaar zijn. Hebben wij kosten
waarvan wij een vaag vermoeden hebben dat ze onvoldoende in het stelsel zijn
verwerkt? Vanaf het begin van de discussie over dit wetsvoorstel heb ik gezegd
dat als gemeenten mij aannemelijk maken dat in dit stelsel ten onrechte geen
rekening is gehouden met kosten die samenhangen met taken en structuurkenmerken,
ik bereid ben dat alsnog in het stelsel te verwerken. Dat blijft ook zo als
het wetsvoorstel is aangenomen. Het onderhoud is juist bedoeld om ontwikkelingen
in kosten van gemeenten mee te kunnen maken. Als uit monitoring blijkt dat
er aanleiding is over te gaan tot verandering van maatstaven, dan moet dat
tot de mogelijkheden behoren. Dat is van belang voor het op de langere termijn
kunnen gebruiken van het onderhavige stelsel. Als je niet bereid bent mee
te bewegen met ontwikkelingen, zal dit stelsel over een tijd net zo inflexibel
zijn als het huidige. Dan ga je voorbij aan het doel dat je beoogt te realiseren.Ik wil enkele opmerkingen maken over de vraag hoe hiermee in de toekomst
moet worden omgegaan. Verschillende leden hebben gevraagd om een aantal specifieke
onderdelen nader te bezien. Het gaat over Zuid-Limburg, groeikernen, artikel-12-gemeenten,
enz. Er is een rij van dat type onderwerpen aan de orde geweest, waarbij de
vraag rijst of de kosten die daarbij misschien aan de orde zijn, voldoende
in het systeem zijn verwerkt. Zal nader onderzoek tot andere conclusies leiden?
Ik ben bereid al die suggesties mee te nemen in een voorstel dat nader zal
worden gedaan over de wijze waarop wij het onderhoud en de monitoring vorm
zullen geven. Dat ontslaat mij op dit moment van de verplichting
om op al die onderdelen precies in te gaan. Ik zeg toe dat mee te nemen in
het onderzoek en een plan van aanpak voor de monitoring aan de Kamer voor
te leggen, zodat zij de gelegenheid heeft om daarop te reageren.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Kan de staatssecretaris aangeven, wanneer het plan van aanpak aan de Kamer
kan worden voorgelegd? Een plan van aanpak is iets anders dan monitoring.StaatssecretarisVan de VondervoortHet plan van aanpak handelt over de wijze waarop wij de monitoring en
het onderhoud zullen inrichten. Overigens is al een aantal onderzoeken gaande.
Het moet mogelijk zijn de Kamer dat plan van aanpak rond de zomer voor te
leggen.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Is rond de zomer voor het zomerreces of erna?StaatssecretarisVan de VondervoortIk zeg het bewust zo, omdat ik niet helemaal durf te garanderen dat het
voor de zomer lukt. Ik begrijp dat u dat op prijs zou stellen. Ik zal mij
daarvoor inspannen.De heerHoekema(D66)Ik heb niet zozeer een vraag over de termijn voor de aanpak van het plan
van onderhoud, maar over de aard van dat plan. Zegt de staatssecretaris nu,
dat zij de door de Kamer aangereikte specifieke knelpunten gaat toetsen op
mogelijkheden om de kostenverdeelmaatstaven nog wat verder te verfijnen, in
het algemeen of binnen het systeem? Of zegt zij, dat wellicht ook door de
regering geopteerd zou kunnen worden voor sui-generis-oplossingen voor de
gemeenten die zulke merkwaardige uitkomsten te zien geven, dat het systeem
met welke veranderingen dan ook voor hen geen soelaas biedt?StaatssecretarisVan de VondervoortIk vind dat het echt in strijd met de uitgangspunten van het wetsvoorstel
is om specifieke knelpunten op een specifieke manier in het wetsvoorstel te
regelen. Het gaat dus altijd om een systeem waarin je probeert om kenmerken
van kosten in beeld te krijgen, te definiëren en in het stelsel te verwerken
als daar aanleiding toe is. Je kunt dus nooit volledig regelen dat elke gemeente
wordt bediend in een generiek stelsel.De heerHoekema(D66)Stel nu dat je bijvoorbeeld bij Hilversum of bij Geldermalsen met zijn
366 kilometer wegen iets vindt dat zo specifiek is voor hetzij Hilversum hetzij
Geldermalsen, dat de introductie van zo'n kostenverdeelmaatstaf of de verfijning
van een bestaande dan weer tot rare uitkomsten zou leiden. Dan gooi je als
het ware het kind met het badwater weg. Zou het dan niet beter zijn een sui-generis-oplossing
voor mogelijk te blijven houden?StaatssecretarisVan de VondervoortDe sui-generis-oplossing die wij hebben, is artikel 12, om het zo maar
even te zeggen. Ik ben niet voornemens om meer sui-generis-oplossingen in
dit stelsel te verwerken. Eén lijkt mij ruimschoots voldoende. Voor
het overige moet het stelsel zo goed mogelijk globaal kunnen functioneren.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Maar stel dat er geen sui-generis-oplossing mogelijk is en dat de Kamer
toch uitspreekt dat voor een bepaald apart geval een oplossing gezocht moet
worden. Dat kunt u dan wel meenemen in het plan van aanpak rond de monitoring.
Dat hoeft niet te betekenen dat er een sui-generis-oplossing gevonden wordt.
Er kan ook een individuele oplossing gevonden worden.StaatssecretarisVan de VondervoortIk denk dat een individuele oplossing gevonden moet kunnen worden in de
artikel-12-constructie aan het eind van de dag. Of er is sprake van omstandigheden
waarin je het redelijk acht om dat type kenmerk in je verdeelstelsel te verwerken.
Dan raakt het meer gemeenten dan de gemeenten die aanleiding waren om zo'n
onderwerp in de monitoring bij de kop te pakken. Het is vervolgens van toepassing
op alle gemeenten die met dat type kenmerk te maken hebben.De heerPoppe(SP)Het is alleszins voorspelbaar dat voor gemeenten die er zo nog niet uitkomen,
geen oplossingen mogelijk zijn zonder meer geld in het Gemeentefonds, als
je wilt voorkomen dat zij terugvallen in artikel-12-situaties. Als uit de
monitoring duidelijk blijkt dat het noodzakelijk is om aanvullend met geld
te komen om specifieke problemen op te lossen, waar haalt de staatssecretaris
dan in dit kabinet het geld vandaan?StaatssecretarisVan de VondervoortEen specifiek probleem is niet via de vergoeding uit het Gemeentefonds
op te lossen, behoudens artikel 12. Ik ben dus ook helemaal niet voornemens
om geld te organiseren om een specifiek lokaal probleem op te lossen. Gemeenten
worden geacht hun eigen geld voor hun eigen specifieke lokale problemen te
organiseren. Daartoe worden zij in voldoende mate in staat gesteld bij het
in werking treden van de wet.De voorzitter:Ik denk, mijnheer Poppe, dat uw vraag beantwoord is.De heerPoppe(SP)Ik kom er in tweede termijn op terug.StaatssecretarisVan de VondervoortDe heer Poppe heeft behoefte aan een ander antwoord, maar dat kan ik hem
niet geven.Er is brede steun in de Kamer voor verandering van de wet die regelt op
welke wijze gemeenten van een algemene uitkering worden voorzien en voor de
richting van het stelsel. Het is van belang om vast te stellen dat de wet
het geld voor gemeenten, dat niet via specifieke uitkeringen voor specifieke
taken wordt toebedeeld, regelt. Ik zeg dit met nadruk, omdat ik merk dat het
in een aantal discussies aan de orde is. Het speelt bijvoorbeeld als gevraagd
wordt naar de relatie tussen de Financiële-verhoudingswet en het grote-stedenbeleid.
Het speelt in de situatie waarin gevraagd wordt naar de relatie tussen Vinex,
de groeigemeenten en de algemene uitkering. Als wij kijken wat op die terreinen
op dit moment aan de orde is, is er reden, gezien een aantal specifieke problemen
en kenmerken van grote steden of van groeigemeenten, om te voorzien in specifieke
regelingen die gericht op dat type problemen worden ingezet. Voor zover dat
gebeurt, is die kostenfactor niet verwerkt en verrekend in de systematiek
van het Gemeentefonds. Dat moeten wij goed voor ogen houden. Een simpele ineenvoeging
van maatrege len in het kader van het grote-stedenbeleid of groeigemeenten
met een Gemeentefonds is daarom voor een deel ook ongewenst. Voor een deel
is dat niet mogelijk, omdat het Gemeentefonds niet heel specifiek en heel
gericht toedeelt, maar globaal toedeelt op kosten die in beginsel voor alle
gemeenten in meerdere of mindere mate aan de orde zijn. Dat is relevant in
de wijze waarop daar in het vervolg mee wordt omgegaan.De heer Schutte vroeg hoe het zat met het oordeel van de regering over
al die amendementen, waar inmiddels vier fracties hun handtekening onder hebben
gezet. Laat ik dit vooropstellen: in de wijze waarop de regering heeft gereageerd
op het verslag van de Kamer, is duidelijk geworden dat bij de regering de
bereidheid bestaat om tegemoet te komen aan een aantal wensen en opvattingen
die in de Kamer leven. Op de punten van OZB, overgangsmaatregelen, differentiatie
van woningen/niet-woningen en gemeentelijke herindelingen staat ook in de
nota naar aanleiding van het verslag, dat wij de bereidheid hebben om met
de Kamer over het precieze onsje meer of minder te spreken. Daar is door de
Kamer een en ander over gezegd. Het werd door één van de leden
het resultaat van de politieke markt genoemd. Dat is natuurlijk voor de regering
ook een gegeven. Laat daarover geen misverstand bestaan. In de wijze waarop
door de regering en de Kamer over dit onderwerp is gediscussieerd, zijn alle
argumenten die publiek bediscussieerd behoren te worden, ook publiek in het
debat aan de orde geweest en nog steeds aan de orde bij de bespreking van
het wetsvoorstel. Dat lijkt mij een wijze van werken die volstrekt te accepteren
is en die ook inzichtelijk maakt dat er sprake is van een medewetgever en
niet van iemand die een ander iets zou kunnen of willen opleggen in dezen.Ik wil nog een enkel woord wijden aan de wijze waarop het vermogen van
gemeenten om inkomsten te verwerven in het systeem is verwerkt. Collega Vermeend
zal straks wat uitgebreider op OZB, WOZ, tariefdifferentiatie en alles wat
daarmee samenhangt, ingaan. Ik wil een enkele opmerking daarover maken. Wij
hebben geprobeerd om aan te geven op welke wijze wij rekening zouden kunnen
houden met de mogelijkheden van gemeenten om eigen inkomsten te verwerven.
Als het gaat om de overige eigen inkomsten, is er inderdaad sprake van een
intellectueel dilemma, zoals de heer Hoekema zei. Wij hebben echter gekozen
voor een praktische oplossing, want intellectueel laat het zich niet oplossen.
Wij hebben geprobeerd om er op die manier mee om te gaan, omdat je daar op
een andere wijze nauwelijks uitkomt. Het komt erop neer dat wij geen rekening
gehouden hebben met het vermogen van gemeenten om op verschillende wijzen
aan de overige eigen inkomsten iets te doen. Dat betekent ook dat het percentage
dat daarvoor gekozen is, beperkt is gehouden en voor iedereen aanvaardbaar
zou moeten kunnen zijn. In verband met de onroerende-zaakbelasting is veel
gediscussieerd, zowel in het verslag als vandaag, over de vraag of het 90/80
zou moeten zijn of dat 80/70 ook zou mogen, wat de effecten daarvan zijn en
of je nog iets kunt doen aan regionale verschillen. Zo zijn vele vragen aan
de orde geweest.De vraag die de regering heeft te beantwoorden, is of het voor de regering
aanvaardbaar is om binnen de marges die door de Kamer worden gevraagd, dit
te accepteren. Ik geloof dat dit het geval is. Regionale waardeverschillen,
om maar een voorbeeld te noemen, zijn voor een deel natuurlijk ook een uitdrukking
van het vermogen van mensen in een regio om die waarde wel of niet te kunnen
betalen. Dat zegt ook iets in zijn totaliteit over de situatie in zo'n regio.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Graag zou ik de staatssecretaris nog iets vragen over de overige
eigen middelen; ik heb begrepen dat zij dit onderwerp al afgerond heeft. Is
het zo dat zij toezegt dit punt in het kader van de monitoring en het plan
van aanpak en de onderwerpen die daarin meegenomen worden, ook nog mee te
nemen om te kijken op welke manier zij ons inzicht verschaft in de capaciteit
van gemeenten en de verschillen daarbinnen?StaatssecretarisVan de VondervoortJa, zeker.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Daar komen we dus nog op terug.StaatssecretarisVan de VondervoortWij nemen het mee in de monitoring. Wij hebben op dit moment echter geen
betere mogelijkheid dan dat wat wij hebben neergelegd in het wetsvoorstel.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Als de staatssecretaris van plan is het element "overige eigen
middelen" nog nader te onderzoeken, is de staatssecretaris dan ook van plan
verder in te gaan op die vijftien elementen die gezamenlijk moeten leiden
tot overige eigen middelen? Ik heb hier een verhaal van de Raad voor de gemeentefinanciën,
dat ons naar aanleiding van de voorlichtingsbijeenkomst van de Kamer is toegestuurd.
Het gaat om een overzicht van welke elementen daar inzitten.Ik heb zelf ook erg mijn best gedaan om van overige eigen middelen iets
moois te maken, maar mijn intellectuele capaciteit schiet hierbij te kort.
Ik ben toen uitgegaan van een aanname. Immers, voor de gemeente is het maken
van een beeld van wat overige eigen middelen zijn, zo vrij. De gemeente kan
op tal van die vijftien à twintig elementen besluiten of zij het daarop
boekt of niet; daar komt het op neer. In mijn beleving is er op grond daarvan
nooit een getrouw beeld te geven dat vergelijkbaar is. Dat is ook de reden
waarom ik, nadat ik bij de schriftelijke ronde daar wel over begonnen ben,
nu heb gedacht: volgens mij zijn, als je het weglaat – ook dat is voor
mij uitgerekend – de verschillen marginaal en getuigt het niet van wijsheid
om hier te veel in te investeren, zolang er geen beter alternatief is dan
dit systeem.StaatssecretarisVan de VondervoortKijk, wij zijn ook niet verder gekomen dan u en u bent niet verder gekomen
dan wij, en op een gegeven moment besluiten wij dan om het daar maar even
bij te laten. Dat neemt niet weg dat het, als je desondanks toch vrij breed
in de Kamer ziet dat er vragen zijn over zo'n onderwerp, wat mij betreft acceptabel
is om zo'n onderwerp in de monitoring mee te nemen en een aantal elementen
die door anderen worden aangedragen, nog maar eens te bezien. Ik heb daar
niet zulke geweldige hoge verwachtingen van. Dat zeg ik er nadrukkelijk bij.
Ik heb van andere onderdelen eerder de verwachting dat het iets zou kunnen
 opleveren dan van dit. Dat zeg ik met zoveel woorden. Maar ik
denk dat het verstandig is om rekening te houden met de wens die een aantal
uwer hebben uitgesproken, omdat het op zichzelf past in het systeem van monitoring
om dit soort elementen mee te nemen.De heerHoekema(D66)Ik heb een korte vraag die u met ja zou kunnen beantwoorden: het gaat
om de structuurkenmerken van een gemeente in relatie met de diverse eigen
middelen?StaatssecretarisVan de VondervoortJa.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Heel concreet: het probleem van Apeldoorn wordt meegenomen?StaatssecretarisVan de VondervoortApeldoorn is onder andere een van de gemeenten die aanleiding zijn om
dit probleem nog eens te bekijken. Ik zeg het heel bewust zo, want wij nemen
niet een "probleem Apeldoorn" mee.Voorzitter! Er is door vele woordvoerders het een en ander gezegd over
de structuur van de wet. Ik ben blij met de wijze waarop van de kant van de
Kamer een aantal suggesties zijn aangereikt om te kijken of we tot een iets
ander evenwicht van rechtszekerheid en stabiliteit in de wet als zodanig en
tot flexibiliteit in de uitvoering van de wet kunnen komen, waarbij wij erin
geslaagd zijn een systeem, een stelsel te vinden dat kennelijk uiteindelijk,
zoals nu blijkt uit deze eerste ronde in dit debat, voor de Kamer een voldoende
genoegdoening is, als het gaat om het realiseren van dat evenwicht. Ik geloof
ook al met al, aan het eind, dat de wet erdoor verbeterd is door het te doen
zoals nu is voorgesteld.Hoe gaan wij straks om met invoeging van een aantal andere geldstromen?
Ik wijs op het debat over de onderwijshuisvesting dat onlangs is gevoerd.
Zoals afgesproken is dat bij nota van wijziging hier neergelegd. De bedoeling
is om u per situatie in de gelegenheid te stellen, te kunnen beoordelen wat
er gebeurt. Soms zal er inderdaad sprake moeten zijn van wetgeving, soms zal
volstaan kunnen worden met een andere vorm.Voorzitter! Mevrouw Noorman zei dat zij de tabel van het Fonds sociale
vernieuwing als indicatief beschouwde. Zo moet die ook gelezen worden. Wij
hebben u met de op dit moment beschikbare gegevens een beeld willen geven
van wat er mogelijk nog aankomt en wat u daarvan kunt verwachten. Ik realiseer
mij heel goed dat over een aantal onderwerpen het gesprek met uw Kamer nog
niet is afgerond. Pas daarna kunnen wij de definitieve effecten voor de gemeenten
vaststellen.Er is nadrukkelijk gevraagd om de overgangsmaatregel in het kader van
de invoeringswet te verlengen. Het kabinet heeft een aantal keren aangegeven
dat het een vrij compacte, vlotte invoering van de wet wil realiseren. De
Kamer heeft gevraagd om in plaats van vier stappen van 7,5% met een iets geringer
afkoopbedrag, te komen tot vijf stappen van 5% en een iets hoger afkoopbedrag.
Er is een daartoe strekkend amendement ingediend. Het is dat het maandag is,
mijnheer de voorzitter, anders zouden wij bereid zijn te stellen dat wij het
amendement overnemen. Dat heeft iets met de organisatie alhier te maken. Wij
zijn in ieder geval bereid te accepteren dat die overgangsregeling enigszins
wordt aangepast. Wat ons betreft moet dit wel binnen het fonds worden opgevangen.
Dat betekent dus dat dit uiteindelijk wordt verwerkt in de stappen van de
verevening en niet exogeen wordt gefinancierd.Een aantal vragen en opmerkingen had specifiek met maatstaven te maken.
Ik heb reeds gezegd dat ik bereid ben op bepaalde onderdelen nader onderzoek
te verrichten. Misschien is het echter goed als ik op een enkel onderdeel
een misverstand weghaal. Mevrouw Van der Hoeven stelt dat de kosten van wegen
eigenlijk nog steeds buiten de verdeelmaatstaven vallen. Dat is een misverstand.
Er is weliswaar geen verdeelmaatstaf wegen, maar de kosten van wegen zitten
wel degelijk in het verdeelstelsel. Het heeft iets te maken met de wijze waarop
dat ruimtelijke cluster uiteindelijk is gedefinieerd. Dat sluit in hoge mate
aan bij de wijze waarop dat in de Financiële-verhoudingswet 1984 is gedaan.
Ook vrij recent nader onderzoek wijst uit dat daarmee in voldoende mate rekening
gehouden wordt met de kosten van wegen. Dat laat even onverlet de Haarlemmermeer-achtige
puntjes. Die zitten in die andere toezegging.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! In het rapport "Wegen, water, bodem" van de Raad voor de gemeentefinanciën,
dat 29 februari 1996 is verschenen en waaraan de staatssecretaris refereert,
is met betrekking tot wegen en bodem wel aangegeven dat er aanleiding is om
nader onderzoek te doen. Er waren echter nog problemen om tot een goede oplossing
te komen. Dat gold zeker ook voor de maatstaf bodemgesteldheid, maar daarvoor
zag men wel mogelijkheden. Daarin zat het advies om alles in het werk te stellen
om spoedig de ontbrekende gegevens over de holocene afzettingen dikker dan
5 meter te verkrijgen. Nu wil ik niet al te ingewikkeld doen, maar ik zou
het toch plezierig vinden als de staatssecretaris niet volstaat met te zeggen
dat het al onderzocht is en dat het lastig is. Er zitten namelijk ook aanbevelingen
in die wel kunnen.StaatssecretarisVan de VondervoortIk heb net in een tussenzin al de algemene toezegging gedaan dat wij dat
zullen meenemen. Ik wees toen op Haarlemmermeer, omdat het een illustratie
is van één van die elementen uit dat RGF-advies. Ik heb gezegd
dat wij dat zullen meenemen. Er is een onderzoek van de RGD geweest naar de
bodemgesteldheid en er komt nog een vervolgonderzoek. Wij willen er eerst
voor zorgen dat wij de gegevens op een rijtje krijgen, want wij beschikken
nu nog niet eens over de gegevens die nodig zijn om dit goed genoeg in te
richten. Daarna krijgen wij dan nog het technische probleem van de inrichting
van de maatstaf en het ijkpunt. Wij willen dus eerst voldoende gegevens verwerven
via dat RGD-onderzoek. De resultaten daarvan komen zo spoedig mogelijk terug
in de volgende aanpassingen van het stelsel.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dat bodemonderzoek vind ik prima, vooral als dan ook het probleem van
de heuvels en de rioleringen wordt meegenomen. Dan is dat probleem ook meteen
ingekaderd. Dat laat echter onverlet dat het element wegen misschien op een
gegeven moment nadrukkelijker een rol moet krijgen in het verdeelstelsel
dan nu. De staatssecretaris kan wel zeggen dat het in de sector groen is meegenomen,
maar het levert niet alleen voor de Haarlemmermeer, maar ook voor Geldermalsen
en een aantal andere gemeenten problemen op. Daar kan zij niet omheen.StaatssecretarisVan de VondervoortVoorzitter! Hoe bereik ik nu dat niet bij iedere vraag opnieuw over dat
onderwerp wordt geïnterrumpeerd? Ik heb immers al een algemene toezegging
gedaan dat alle suggesties om te monitoren worden meegenomen.De voorzitter:Ik denk dat u dat nu bereikt hebt.StaatssecretarisVan de VondervoortDan kom ik toe aan de kwestie bijzondere bijstand en laag inkomen. Bij
het onderwerp laag inkomen is een aantal technische elementen en een aantal
keuze-elementen in de verdeling aan de orde geweest. Ik ga eerst in op de
technische elementen. Een onderdeel daarvan vormen de bewoners van bijzondere
woongebouwen. Er is gevraagd of het niet prematuur is om die nu al uit de
maatstaven te halen. Laat er geen misverstand over bestaan: zij zitten er
op dit moment in. Wij halen ze er ook nog niet uit. Wij zeggen alleen dat
in de komende tijd zou kunnen blijken dat het om redenen van de kosten gewenst
is om ze eruit te halen.Dat laat de erkenning onverlet dat bewoners van bijzondere woongebouwen
op grond van de huidige wet- en regelgeving voor een deel wel degelijk een
kostenfactor voor gemeenten kunnen zijn, bijvoorbeeld omdat ze onder een aantal
restricties gebruik zouden maken van de bijzondere bijstand. De vraag of wij
uiteindelijk ertoe moeten besluiten om de bewoners van bijzondere woongebouwen
eruit te halen, hangt af van het gegeven of dat uit een oogpunt van kosten
redelijk is.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Op pagina 43 van de nota naar aanleiding van het verslag staat
dat de regering de leeftijdsgrens laat vervallen, zodat ook personen boven
de 65 jaar worden meegenomen. Bewoners van bijzondere woongebouwen blijven
buiten de definitie, omdat er doorgaans geen directe afspiegeling van een
zwakke sociale structuur is, aldus de nota. Dat levert verwarring op en daar
heeft mevrouw Van der Hoeven ook al over gesproken. In de nota staat dat deze
bewoners buiten de definitie blijven, maar de staatssecretaris zegt dat ze
erin zitten. Wat wordt het nu eigenlijk?StaatssecretarisVan de VondervoortDoor de wijze waarop het lage inkomen op dit moment wordt geregistreerd,
maken zij deel uit van de registratie. Zij tellen dus in het verdeelmechanisme.
De vraag of zij erin blijven of eruit gaan, wordt op een ander moment beoordeeld
en is afhankelijk van de wijze waarop zij, op grond van nader onderzoek, als
kostenpost aan de orde zijn. Dat hangt onder andere samen met de AWBZ-financiering.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dan moet ik toch concluderen dat op pagina 43 van de nota naar aanleiding
van het verslag een onjuistheid staat. Daardoor ben ik op het verkeerde been
gezet. Als dat niet was gebeurd, was ik hierover niet begonnen.StaatssecretarisVan de VondervoortWat ik nu zeg is in ieder geval juist. Misschien spoort dat niet helemaal
met de tekst van het verslag, maar dan moet u dus wat ik hier zeg als juist
beschouwen.Voorzitter! Vervolgens wil ik iets zeggen over de registratie van de gegevens
over lage inkomens. Wij werken op dit moment met gegevens van 1989 en in de
beleving van velen zijn die gedateerd. Dat is door mevrouw Noorman, door mevrouw
Van der Hoeven en door de heer Hoekema aan de orde gesteld: eigenlijk werken
wij met gegevens die niet actueel genoeg zijn. Ik ben dat met hen eens en
ik vind ook dat wij met het CBS tot afspraken moeten komen. Wij moeten ook
op dit onderdeel met recentere gegevens kunnen werken. Wij zullen proberen
hierover met het CBS afspraken te maken en dat doen in de lijn van de wensen
van de Kamer. Over het resultaat van dat overleg zullen wij de leden informeren.Gaan wij bij de verdeling van de gelden voor de bijzondere bijstand uit
van de verhouding 50/50 of van andere verhoudingen en, zo ja, waarom zouden
wij dat doen? Tot nu toe is steeds geprobeerd bij het vinden van een maatstaf
of een verdelingsmechanisme zo goed mogelijk aansluiting te vinden bij de
gemaakte kosten. Ten aanzien van de bijzondere bijstand is dan iets ingewikkelds
aan de orde. Er is namelijk onlangs sprake geweest van een verruiming van
de mogelijkheden voor anderen om gebruik te maken van deze voorzieningen.
In de praktijk blijkt dat bij de gemeenten langzamerhand een beweging ontstaat
die tot gevolg heeft dat veel meer mensen die niet bijstandsgerechtigd zijn,
bijvoorbeeld 65-plussers, gebruik gaan maken van die bijzondere bijstand.
Het is dan een beetje de vraag: probeer je met een maatstaf zo goed mogelijk
aansluiting te vinden bij de huidige kosten of zeg je wat je in redelijkheid
als gewenst beschouwt als het gaat om de inzet van de bijzondere bijstand,
bijvoorbeeld met het oog op de wijze waarop de gemeenten armoedebeleid kunnen
voeren? Dat is relevant.Op dit moment hebben we onvoldoende gegevens om te kunnen zeggen welk
percentage het precies zou moeten zijn. Wat wel helder is en wat bij het armoededebat
ook nadrukkelijk is gebleken, is dat zich een verschuiving voordoet in de
richting van mensen die niet bijstandsgerechtigd zijn, maar die met het oog
op het inkomen of vanwege sociale redenen toch een beroep op de bijzondere
bijstand zouden moeten kunnen doen. Dit gegeven kan uiteindelijk bij de groep
van gebruikers een verschuiving teweegbrengen ten opzichte van de huidige
situatie. Tegen die achtergrond heb ik geen bezwaar tegen het ingediende amendement.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik ben blij met de uitspraak van de staatssecretaris, maar
ik wil wel een correctie op haar woorden aanbrengen. De bijzondere bijstand
is altijd al voor iedere Nederlander die de noodzakelijke kosten niet uit
eigen inkomen kon betalen, toegankelijk geweest. Ook werd de bijzondere bijstand
altijd al voor een aanzienlijk deel benut door 65-plussers. Dat was zeker
het geval toen de vervoerskostenvoorziening nog via de bijzondere bijstand
werd gefinancierd. Met de komst van de WVG verviel deze mogelijkheid.Daarnaast wijs ik nog op het volgende. Volgens het kabinet zijn er in
Nederland 850.000 mensen met een laag inkomen. Daarvan zitten er 480.000
in de bijstand. Daarnaast zijn er 200.000 mensen met alleen AOW of alleen
WAO of een heel lage WW-uitkering. Al die mensen doen in bepaalde omstandigheden
beroep op de bijzondere bijstand. Ik wil erop wijzen dat dit niet een recent
verschijnsel is. Niettemin ben ik blij met het feit dat de staatssecretaris
het eens kan zijn met de ideeën van de Partij van de Arbeid.StaatssecretarisVan de VondervoortU hebt gelijk. De wet heeft deze ruimere mogelijkheid altijd geboden.
Echter, de wijze waarop die bij de gemeenten uitvoering kreeg, verschilde
per gemeente nogal. Ook was er verschil in de wijze waarop ouderen van deze
voorziening gebruik hebben gemaakt. Dat neemt niet weg dat er argumenten zijn
om een verhouding van 50/50 aan te houden.Voorzitter! De heer Remkes heeft aangegeven dat hij het een goed signaal
vindt dat bij de bijstand de percentages 90 en 10 gelden. Op die manier wordt
iets van de eigen verantwoordelijkheid van de gemeenten ten aanzien van het
realiseren van de uitstroom uit de bijstand zichtbaar gemaakt. Wat mij betreft
is de discussie over de wijze waarop wij dat op langere termijn, ook in het
licht van een aantal wijzigingen in de bijstandswet, moeten gaan doen, daarmee
nog niet beëindigd. Een werkgroep is bezig met een analyse van de huidige
stand van zaken en de toekomstige ontwikkelingen. Op termijn zou dat tot een
aantal aanpassingen kunnen leiden. Wij hebben geprobeerd nu al iets van die
eigen verantwoordelijkheid van gemeenten in het stelsel zichtbaar te maken.Ik heb er behoefte aan om een aantal opmerkingen vooraf te maken over
het onderdeel van de minderheden. Het is mij opgevallen dat er onrust is ontstaan
over de wijze waarop met de maatstaf minderheden is omgegaan. Rijksbeleid
met betrekking tot minderheden verandert niet met deze nieuwe Financiële-verhoudingswet.
Als er sprake is van veranderingen in rijksbeleid, dan is dat een inhoudelijk
debat dat op een andere plaats wordt gevoerd. Het enige wat de Financiële-verhoudingswet
regelt, is dat gemeenten, als zij kosten moeten maken voor minderheden, deze
in redelijkheid in het verdelingsmechanisme verwerkt zien. Er is dus absoluut
geen sprake van een wijziging van het minderhedenbeleid. Er is geen sprake
van een wijziging van doelgroepen. Er is uitsluitend sprake van een technische
maatregel om de gelden die ten behoeve van minderheden aan de gemeenten moeten
worden gegeven, voor zover ze niet via specifieke uitkeringen worden verstrekt,
te verdelen over de gemeenten die daarvoor in aanmerking komen.Het aandeel van het geld uit het Gemeentefonds dat op titel van minderheden
wordt verdeeld, is verveelvoudigd ten opzichte van de situatie in de Financiële-verhoudingswet
1984. Dat is gebeurd omdat wij in de analyse van de kosten nadrukkelijk hebben
vastgesteld dat gemeenten veel meer kosten maken ten behoeve van minderheden
dan wij op grond van de oude regels in de verdeling veronderstelden.Het feit dat wij een bepaald verdeelmechanisme hebben, is voor een gemeente
geen enkel alibi om bepaalde groepen wel of niet van middelen te voorzien.
Het is en blijft een gemeentelijke afweging om te bepalen welke minderheidsgroepen
zij wel of niet wil subsidiëren en welke minderheidsgroepen zij een plaats
wil geven in het lokale beleid. Op grond van het feit dat bijvoorbeeld Molukkers
niet in de definitie zijn opgenomen, kan een gemeente niet zeggen dat zij
er geen geld voor krijgt. Een gemeente krijgt geld voor alle minderheden.
Als een gemeente het gewenst vindt om beleid ten behoeve van Molukkers te
voeren, dan wordt zij geacht dat uit het Gemeentefonds te kunnen betalen.
Ik zeg dat met veel nadruk. Gemeenten kunnen aan het systeem van het fonds
geen enkel argument ontlenen om een groep niet te hoeven bedienen.Hoe gaan wij met de definitie om? Wij hebben daar op dezelfde manier mee
geworsteld als de Kamer, zoals uit het verslag is gebleken. Wij hebben een
aantal registratieproblemen en een aantal technische problemen. Alles afwegend
zijn wij tot de conclusie gekomen dat wij, mede gelet op het feit dat een
aanzienlijk groter bedrag dan tot nu toe op deze titel wordt verdeeld, alle
gemeenten die serieuze aantallen minderheden binnen hun grens hebben, op een
goede manier moeten bedienen. Alle gemeenten die Molukkers binnen hun grenzen
hebben, op één na, gaan er in deze termen op vooruit. Ook met
het oog daarop is er geen enkele reden om daar anders op te reageren. Ik zeg
dit met nadruk, omdat ik het erg belangrijk vind uit een oogpunt van zuiverheid
van overwegingen die op het gemeentelijk niveau aan de orde zijn. Een gemeente
kan uiteraard besluiten om iets te doen of te laten, maar heeft de volle verantwoordelijkheid
voor haar eigen afweging.Vervolgens is de vraag aan de orde hoe wij hier verder mee omgaan. Het
is nadrukkelijk onze bedoeling om, wanneer vluchtelingen goed kunnen worden
geteld in het GBA-systeem, dit per 1 januari 1997 in te voeren. Een harde
garantie kan ik op dit moment niet geven, omdat wij de cijfers niet hebben.
Het is evenwel nadrukkelijk onze bedoeling. Het is zelfs mogelijk om, wanneer
wij kunnen verwachten dat de cijfers snel beschikbaar zijn, de maatstaf alvast
in de verdeling op te nemen, zodat die ten minste in de afrekening kan worden
verwerkt. Als je dat maar goed genoeg in de junicirculaire aankondigt, dan
worden gemeenten daarna op geen enkele manier ten onrechte behandeld door
het gebruik ervan. Wij zijn er dus op uit om die maatstaf per 1 januari 1997
ingang te doen vinden.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik vind dat zeer geruststellend klinken. Ik begrijp uit de woorden van
de staatssecretaris dat het desnoods met terugwerkende kracht naar 1 januari
volgend jaar gaat. Ik interpreteer de opmerking van de staatssecretaris dan
ook zo dat het er gewoon per 1 januari komt. Het kan er vlak voor of er vlak
na komen, maar de ingangsdatum blijft 1 januari 1997.StaatssecretarisVan de VondervoortGezien de op dit moment beschikbare kennis van zaken, gaan wij er in ieder
geval van uit dat het mogelijk is om in de financiën voor 1997 rekening
te houden met deze maatstaf, hetzij vooraf, hetzij achteraf.Vervolgens is bijvoorbeeld aan de orde de vraag of voormalig Joegoslaven
als vluchteling tellen. Niet alle Joegoslaven tellen als vluchteling; er zijn
namelijk ook mensen uit die landen, die hier al eerder naartoe zijn gekomen.
Zij worden dus niet geteld. De mensen die recent vanuit het
voormalige Joegoslavië als vluchteling hier naartoe zijn gekomen, tellen
echter wel mee voor de verdeling. Dat is dan ook een factor waar rekening
mee gehouden wordt. Ik denk overigens dat het goed is dat wij de Kamer informeren
op het moment dat wij er inzicht in hebben hoe de maatstaf er precies gaat
uitzien. Dan weet de Kamer ook wat er aan de orde is.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik ben wat specifieker geweest over de maatstaf vluchtelingen
en wil daar nog graag de mening van de staatssecretaris over horen. Het gaat
dan om vluchtelingen met een A-status, vluchtelingen met een VTV-status humanitair –
dat is met name voor de groep Joegoslaven en in het kader van de gezinshereniging
relevant – en de aflopende groep asielzoekers. Ik hoor hier toch graag
een iets specifiekere reactie op.StaatssecretarisVan de VondervoortZoals het er nu naar uitziet, zullen de cijfers voor de VTV'ers en de
asielzoekers, voor zover zij meer dan een jaar in Nederland verblijven, beschikbaar
zijn. Wat mij betreft betekent dit dat die VTV'ers en asielzoekers in de maatstaf
worden opgenomen. Over de A-status ben ik op dit moment even onzeker. Ik zal
er evenwel voor zorgen dat de Kamer hierover geïnformeerd wordt. Het
is in ieder geval nadrukkelijk de bedoeling om vluchtelingen, voor zover en
voor zolang zij een kostenfactor voor gemeenten zijn, in de definitie te betrekken.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Bent u klaar met het thema Molukkers?StaatssecretarisVan de VondervoortJa.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dan wil ik daar nu nog graag een opmerking over maken. U zei dat de gemeenten
die grote concentraties Molukkers binnen hun grenzen hebben, er op één
na niet op achteruitgaan. Dat is volgens mij niet helemaal correct. Die groep
is aanzienlijk veel groter. Ik heb in eerste termijn overigens gevraagd om
een nader onderzoek naar de vraag of het feit dat er in een gemeente sprake
is van een concentratie Molukkers, ertoe leidt dat die gemeente extra kosten
heeft. De vraag blijft dus staan of u bereid bent om nader onderzoek daarnaar
te doen.StaatssecretarisVan de VondervoortVoorzitter! Het is niet gelukt. Het antwoord hierop zat namelijk in die
algemene toezegging.De voorzitter:Wij hadden inderdaad de afspraak gemaakt dat daarmee alles gecoverd zou
zijn. Om mevrouw Noorman nu een antwoord te geven: de staatssecretaris zegt
dus ja.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voor de goede orde zou ik het dan prettig vinden dat de staatssecretaris
dit even kort zegt, wanneer zij aan een nieuw onderwerp begint. Dan blijven
wij ook beter zitten.StaatssecretarisVan de VondervoortIk zal na dit debat een overzichtje maken van alle onderdelen die in die
monitoring aan de orde zullen komen. Dan heeft u dat overzicht op het moment
dat u moet stemmen en dan weet u precies of u tevreden bent gesteld.Voorzitter! Er zijn een aantal vragen gesteld over industriegemeenten.
In het algemeen geldt dat het de bedoeling is om rekening te houden met kosten
en met inkomsten en niet eenzijdig alleen met één kant. Wij
hebben tot nu toe echter niets beters kunnen vinden dan wat wij hebben. Ook
hiervoor geldt dat het wordt meegenomen in het onderzoek.Mevrouw Van der Hoeven heeft gevraagd wat er in het overleg met Limburg
aan de orde is geweest. In dat overleg is aan de orde geweest wat hier ook
allemaal aan de orde is geweest. Ik heb daar meerdere keren gezegd dat, als
zij werkelijk aannemelijk kunnen maken dat er typen kosten en kenmerken zijn
die reden geven om naar het verdeelstelsel te kijken, ik daartoe bereid ben.
In de loop van de besprekingen werd duidelijk dat het ook daar geweldig ingewikkeld
is om uiteindelijk tot voorstellen te komen die ook hout snijden voor het
totaal van de verdeling.De heerHoekema(D66)Ik aarzel even omdat de staatssecretaris nu een soort afvalbak openzet
en daar alles voor het onderzoek instopt. Met betrekking tot Zuid-Limburg
hebben toch een aantal handreikingen plaatsgevonden. Ik herinner mij de riolering
door heuvelland en slechte bodem, het klantenpotentieel regionaal en de omgevingsadressendichtheid.
Dat zijn allemaal zaken die te maken hebben met de specifieke constellatie
daar. Ik begrijp heel goed dat de staatssecretaris geen kant en klaar voorstel
kan doen om die tekorten te remediëren in het systeem, maar het gaat
mij wat te ver als zij zegt: ze hebben eigenlijk niets kunnen bieden. Het
lijkt net of zij sceptisch is over de mogelijkheden om aan dat gebied in het
kader van het beroemde onderzoek nog wat te doen. Dat zou ik jammer vinden.StaatssecretarisVan de VondervoortAl die suggesties zijn in het overleg met Limburg bekeken. Dat heeft tot
nu toe niet opgeleverd dat wij in redelijkheid iets kunnen veranderen aan
maatstaven. Dat neemt niet weg dat die elementen wel gebruikt zullen worden
in dat nader onderzoek om te kijken of daar alsnog iets mee te doen is. Het
gaat niet om de vraag of ik wel of niet genegen zou zijn om Limburg te helpen,
want als er kosten zijn moeten ze geholpen worden. Als die kosten er echter
niet blijken te zijn, kunnen wij ze ook niet helpen. Zo eenvoudig is het wat
mij betreft. Ik sta daar in die zin dus neutraal tegenover. Het uitgangspunt
is dat alle gemeenten in een financieel gelijkwaardige uitgangssituatie moeten
komen. Alle elementen die meebepalen hoe je die gelijkwaardigheid bereikt,
zijn dan ook relevant.De heerRemkes(VVD)Op het moment dat de staatssecretaris zegt dat men zelf ook niet met werkbare
suggesties is gekomen, is dat wat mij betreft het omdraaien van de verantwoordelijkheid.
De verantwoordelijkheid ligt primair bij de bewindslieden om, gelet op de
signalen die er zijn en op de signalen die vanuit deze Kamer komen, in de
toekomst te zoeken naar een oplossing. Verder hebben wij kunnen constateren
dat er kennelijk bestuurlijke gesprekken gaande zijn. Wat zijn de afspraken
die in die gesprekken gemaakt zijn?StaatssecretarisVan de VondervoortEr is wat mij betreft absoluut geen sprake van dat de verantwoordelijkheid
bij Limburg zou liggen in plaats van bij het kabinet. Integendeel! Maar als
Limburg signaleert dat er zaken zijn waarvan zij het gevoel hebben dat ze
voor hun situatie relevant zijn, terwijl ze niet in het systeem zitten, lijkt
het mij voor de hand liggen dat wij vragen of wij van hun kennis op dat terrein
gebruik mogen maken en of wij kunnen zien wat zij aan materiaal hebben verzameld.
Ik constateer in die discussie, in dat overleg dat wij niet zover zijn gekomen
dat daaruit materiaal naar voren is gekomen dat op dit moment iets oplost.
Verder moet er alleen maar een oplossing voor Limburg komen als blijkt dat
ze ten onrechte kosten niet verwerkt hebben in het systeem. Als uit alle onderzoeken
aan het eind blijkt dat er geen sprake is van kostenverschillen die gehonoreerd
zouden moeten worden, wordt Limburg dus niet anders bediend dan nu voorzien
is. Ik wil dat even nadrukkelijk stellen. Dat is het hele beginsel van gelijke
behandeling in dit wetsvoorstel. Ik heb daarbij op dit moment geen verwachting
of veronderstelling dat wij tot een ander oordeel kunnen komen dan wij tot
nu toe hebben kunnen geven, omdat wij niet beschikken over gegevens die een
ander oordeel mogelijk maken. Er is overigens ook afgesproken dat wij verder
onderzoek blijven doen en dat wij daarover blijven communiceren met de betrokkenen.De heerRemkes(VVD)En in die afspraak heeft men berust?StaatssecretarisVan de VondervoortMoet ik oordelen over de vraag of zij daarin berusten? Gaat u daar eens
op bezoek!Ik wil nog enkele opmerkingen maken over artikel 12. Er zijn inderdaad
enkele artikel-12-gemeenten die in de verdeling van de Financiële-verhoudingswet
erop achteruitgaan. Het spreekt vanzelf dat wij die gemeenten netjes behandelen.
Maar netjes behandelen betekent wel dat zij ten opzichte van de andere gemeenten
volgens de regels behandeld zullen worden. Ik wil dat nadrukkelijk stellen.Als de algemene uitkering en de steun volgens artikel 12 als het ware
communicerende vaten zijn, betekent dit automatisch dat op het moment dat
zou worden besloten de achteruitgang in de Financiële-verhoudingswet
niet te realiseren, verwacht mag worden dat de steun conform artikel 12 verlaagd
wordt. Immers, die zaken staan met elkaar in verhouding. Ik dacht ook dat
het de bedoeling was van artikel 12 om die zaken met elkaar in verhouding
te laten staan. Ik ben dan ook voornemens daarmee op die manier rekening te
houden.Het zou ten opzichte van artikel-12-gemeenten die voordeel ontvangen ook
niet reëel zijn als artikel-12-gemeenten die nadeel ontvangen ineens
via de artikel-12-steun of via een specifieke maatregel beter worden bediend
dan andere artikel-12-gemeenten. Er zijn immers een aantal redenen waarom
die herverdeling loopt zoals zij loopt. Er zijn ook een aantal redenen die
specifiek in verschillende omstandigheden tot afspraken over die artikel-12-steun
leiden.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Een aantal van de artikel-12-gemeenten is nadeelgemeente.
Over die groep spreken wij. Op het moment dat je stelt, zoals in het amendement
wordt voorgesteld, deze drie – voor twee gemeenten is immers een oplossing
gevonden – uit te zonderen van het nadeeltraject en dat te compenseren,
dan laat dat onverlet dat je natuurlijk toch nog een artikel-12-gemeente kunt
zijn. Dat hangt af van de structureel verstorende factoren. Mij gaat het erom
dat er nu drie gemeenten zijn die dubbel nadeel hebben. Dat nadeel wil ik
op de een of andere manier gecompenseerd hebben via het amendement.StaatssecretarisVan de VondervoortDat is echt een onjuiste veronderstelling. Er is geen sprake van dubbel
nadeel. Er is wel sprake van een communicerend vat. Dus als er op het ene
terrein iets gebeurt, heeft dat invloed op het andere terrein. De beleidslijn
bij artikel 12 verandert niet in deze nieuwe Financiële-verhoudingswet.
De wijze waarop daarnaar gekeken wordt, blijft grosso modo dezelfde. Er moeten
enkele technische aanpassingen komen in verband met de techniek van de wet.
Deze zullen in een circulaire worden bekend gemaakt. Het beleid met betrekking
tot artikel 12 wijzigt niet fundamenteel.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Daarom gaat het mij niet. Ik wil dat gemeenten in een gelijke uitgangspositie
terechtkomen. De staatssecretaris wil dat ook. Ik heb het gevoel – en
dat blijkt ook uit de cijfers – dat deze drie gemeenten niet in een
gelijke uitgangspositie komen te zitten ten opzichte van de rest. Die ongelijkheid
wil ik opheffen. Dat laat onverlet dat als in de loop van het volgend jaar
blijkt dat er toch nog een artikel-12-aanvrage gedaan moet worden, deze wellicht
nog gehonoreerd moet worden ook. Dat staat er los van. Mij gaat het erom dat
deze gemeenten gedurende de overgangsperiode in een gelijke uitgangspositie
komen.StaatssecretarisVan de VondervoortEr is een gelijke uitgangspositie. Voor alle gemeenten geldt dat zij op
dezelfde wijze beoordeeld worden bij de criteria voor de verdeling van de
algemene uitkering en dat zij op dezelfde manier beoordeeld worden voor de
wijze waarop die steun conform artikel 12 plaatsvindt. Voor een gemeente die
nadeel ondervindt, zou dit kunnen betekenen dat de artikel-12-steun groter
is dan wanneer zij geen nadeel zouden ondervinden. Dat spreekt vanzelf. Die
relatie is er uiteindelijk in de wijze waarop de toekenning van de artikel-12-status
tot stand komt.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik ben blij met die erkenning van de staatssecretaris, maar ik handhaaf
toch mijn amendement.De heerHoekema(D66)Het is helder dat er geen dubbel nadeel is en ook geen generaal pardon
of een algemene compensatie voor de artikel-12-gemeenten. Ik begrijp de toezegging
van de staatssecretaris om de problematiek van de artikel-12-gemeenten in
het kader van artikel 12 te bezien. Haar opmerking dat datgene wat die gemeenten
in het kader van het onderzoek eventueel aan vermindering van het nadeel zullen
krijgen, er automatisch weer wordt afgehaald bij de artikel-12-status, gaat
mij echter een beetje te ver. Het zou toch best kunnen dat Hilversum of Geldermalsen
zodanig specifieke problemen en kenmerken heeft dat je daar – uiteraard
in het kader van artikel 12 – een oplossing voor verzint?StaatssecretarisVan de Vonder voortHet gaat niet automatisch. Het vraagt een beoordeling of dat hetzelfde
bedrag of een ander bedrag moet zijn. Het kan immers zijn dat het feit dat
er verder nadeel ontstaat, betekent dat je iets anders doet met artikel 12
dan je zonder dat nadeel had voorzien. Het gaat dus niet automatisch.De heerHoekema(D66)U hebt gezegd dat datgene wat straks eventueel wordt gecompenseerd, weer
wordt weggehaald uit de artikel-12-steun. Dat moet toch maatwerk zijn? Het
moet toch per gemeente worden getoetst in hoeverre die compensatie weer wordt
meegenomen bij de beschouwing van artikel 12?StaatssecretarisVan de VondervoortHet is maatwerk en het wordt per gemeente getoetst, maar dat laat onverlet
dat de algemene uitkering en de beoordeling over de bijdrage in het kader
van artikel 12 communicerende vaten zijn.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dan kom ik toch weer met de nota naar aanleiding van het verslag, waar
ik een opmerking over heb gemaakt. Daar staat wel degelijk dat, als een artikel-12-gemeente
in de plus komt, het meerdere in eerste instantie in mindering wordt gebracht
op de omvang van de aanvullende steun. Dat staat er letterlijk. Ik heb de
volgende vraag gesteld: stel dat een gemeente, bijvoorbeeld Gouda, meer geld
krijgt vanwege de sociale structuur, maar dat zij de artikel-12-status had
op grond van de slappe bodem – dat is veen; daar moet je iedere vier
jaar een nieuwe weg op leggen en dat blijft zo tot sintjuttemis – dan
is dat automatisme toch niet helemaal correct? Moet dan niet ten principale
worden bezien of die extra middelen, bijvoorbeeld op grond van sociale structuur,
ertoe leiden dat er, vanwege die slappe bodem, toch nog recht zou moeten zijn
op extra artikel-12-steun, hoewel het ogenschijnlijk misschien op nul eindigt?StaatssecretarisVan de VondervoortDat wordt beoordeeld. Net zo goed als het volledige bedrag niet automatisch
wordt verrekend als een gemeente erop vooruitgaat op grond van sociale structuur,
is het echter niet automatisch zo dat het bedrag volledig in stand wordt gehouden.
Als de tekst uit het verslag misverstand heeft opgeroepen, moet u het even
doen met wat ik hier nu zeg.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Maar...De voorzitter:Dit antwoord geeft de staatssecretaris u voortdurend. Laten wij het daar
dus maar op houden.StaatssecretarisVan de VondervoortEnkele woordvoerders hebben vragen gesteld over de gemeente Den Haag.
Wij hebben met de gemeente Den Haag een aantal afspraken gemaakt en wij hebben
binnenkort ook overleg met de gemeente Den Haag. Dat overleg heeft onder andere
betrekking op de vraag of er naast de artikel-12-steun nog andere elementen
zijn die nadere afspraken of nader onderzoek rechtvaardigen. Net zoals bij
de discussie over Hilversum in het kader van de jonge monumenten, proberen
wij namelijk natuurlijk na te gaan of er kenmerken zijn die inderdaad een
onbedoelde belasting voor gemeenten kunnen vormen en die in beginsel als structuurkenmerk
voor alle gemeenten herkenbaar zijn. Die discussie speelt ook bij Den Haag.Er is gevraagd of er een verbod is op het verlagen van tarieven. Op grond
van de huidige voorschriften mag de gemeente haar tarieven niet zonder toestemming
verlagen. Misschien is het goed dat ik in dit verband ook verwijs naar het
antwoord op de vraag over Hilversum. De daarbij gekozen redenering zou met
zich kunnen brengen dat de vrijheid van een gemeente om de tarieven te verlagen
als zij boven die norm liggen, toch in het geding zou kunnen zijn. Dat is
voor mij een onderwerp van nadere afweging, waar ik in eigen huis nadrukkelijk
naar zal kijken.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Wat bedoelt de staatssecretaris daarmee? In welke richting wil zij denken?StaatssecretarisVan de VondervoortIk heb de indruk dat u het antwoord op de vragen over Hilversum nog niet
heeft gezien. Het is er wel. De redenering die daarin is gekozen, is de volgende.
Ik heb geen tekst bij de hand, maar ik weet het uit mijn hoofd. De redenering
die daarin is gevolgd, is dat de gemeente materieel in staat moet zijn om
het door haarzelf te bekostigen bedrag te bekostigen zonder dat ze feitelijk,
materieel, de plicht heeft om boven die 600-norm te komen. Is dat duidelijk?
Dit laat de vraag onverlet over welke bedragen wij het hebben. Als die redenering
wordt gekozen voor beantwoording van de vraag hoe moet worden omgegaan met
verhoging van tarieven, dan moet men zich afvragen wat de consistentie van
beleid voor gevolgen heeft op het moment dat het over verlaging van tarieven
zou gaan. Dat is wat ik bedoel.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Vat ik het antwoord van de staatssecretaris juist samen, door te stellen
dat Den Haag zonder meer toestemming krijgt om de tariefverlaging door te
voeren, mits de gemeente boven de toelatingsgrens blijft die voor artikel-12-gemeenten
geldt?StaatssecretarisVan de VondervoortDat gaat iets te snel. Het gaat niet zozeer om toestemming krijgen tot
een bepaald bedrag te verlagen. Als wij vaststellen dat een gemeente in staat
is tot zover te betalen, dan is het nog steeds aan de gemeente om te bepalen
of ze dat in termen van bezuiniging of door eigen inkomsten doet. Het zou
naar mijn stellige oordeel buitengewoon verstandig zijn als Den Haag, vanwege
zijn financiële positie, niet een geweldige klap ineens in de tarieven
maakt, want dan trekken zij het daar niet.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Dat ben ik met de staatssecretaris eens, want dan zou het
kind met het badwater worden weggegooid. Dat is dan aan Den Haag, maar de
mogelijkheid is er. Begrijp ik goed dat het probleem van overdekking in Hilversum
nu ook is opgelost?StaatssecretarisVan de VondervoortNee, want uiteindelijk gaat de discussie over de vraag of de 4,2 mln.
een bedrag is dat zonder overdekking gerealiseerd zou kunnen worden. En in
het schriftelijke antwoord staat dat ik het oordeel daarover nog moet vormen,
want wij hebben nog geen besluit over het rapport genomen.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Mag ik concluderen dat de staatsse cretaris bereid
is om de problemen nog eens even op een rijtje te zetten, waarbij de problematiek
Hilversum ook meegenomen zou kunnen worden? In de komende paar maanden zouden
wij dan de discussie wat specifieker met elkaar kunnen voeren. Op basis van
een dergelijke notitie zou in een algemeen overleg wat doorgepraat kunnen
worden over een en ander.StaatssecretarisVan de VondervoortAan de orde zijn de beleidsregels voor artikel 12, en wijzigingen daarin
bespreek ik met u. Voor zover het gaat om de feitelijke beslissingen over
de artikel-12-steun, is het aan de fondsbeheerders om te beslissen.De heerRemkes(VVD)Dat is mij vanzelfsprekend bekend, maar de problematiek rond Hilversum
en die rond Den Haag vragen om nadere discussie. Mijn vraag aan u is of u
bereid bent om op basis van een nadere voorzet de vaste commissie in de gelegenheid
te stellen die discussie met u te voeren.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Ik ondersteun dat verzoek.StaatssecretarisVan de VondervoortIk heb er geen enkel bezwaar tegen om over beleidsregels die van toepassing
zijn, met u te overleggen. Dat spreekt vanzelf.De heerRemkes(VVD)Er komt dus een notitie.StaatssecretarisVan de VondervoortJa.De heerRemkes(VVD)En daar gaan wij met elkaar over praten, punt.StaatssecretarisVan de VondervoortDat lijkt mij duidelijk. Maar die notitie gaat over beleid.De heerHoekema(D66)Voorzitter! Ik steun het voorstel. Ik heb nog een vraag aan de staatssecretaris.
Waar wil zij aan gaan sleutelen als zij spreekt over grotere vrijheid voor
artikel-12-gemeenten? Den Haag heeft nu een grotere opbrengst gerealiseerd
via de WOZ. Er is een norm die voorschrijft wat de gemeente Den Haag als artikel-12-gemeente
in spe moet incasseren aan OZB en andere eigen inkomsten. Men kan nog wat
zakken ten opzichte van die norm. Daardoor zouden de OZB-tarieven in Den Haag
kunnen worden verlaagd. Wil de staatssecretaris nu de norm nog wat verlagen
of wat is anders de implicatie van haar opmerking over Den Haag?StaatssecretarisVan de VondervoortNee, ik wil helemaal geen normen verlagen. Ik heb alleen geprobeerd om
aan de hand van een schriftelijke vraag duidelijkheid te geven over de interpretatie
van de regels die in het algemeen overleg aan de orde zijn geweest. De vraag
had betrekking op een specifieke situatie waar het ging om de ruimte om verplichtend
op te leggen dat tarieven zouden worden verhoogd. Mede in het licht van de
discussie over Den Haag, leg ik de vraag voor, als je daar die consequentie
trekt, wat de consistentie van beleid voor gevolgen heeft als het gaat om
de vraag hoe moet worden omgegaan met de verplichting om toestemming te krijgen
of de vrijheid om te beslissen in het geval van tarieven die nu al hoger zijn.
Dat is aan de orde.De voorzitter:De Kamer heeft behoefte aan een nader overleg. De staatssecretaris heeft
daarover een notitie toegezegd. Op dit moment is dit punt afgehandeld.StaatssecretarisVan de VondervoortVoorzitter! Ik meen dat het verstandig is een discussie over het herindelingsbeleid
thans hier achterwege te laten. Van belang is de vraag hoe om te gaan met
de gewenningsbijdrage gemeentelijke herindeling, waarover door mevrouw Van
der Hoeven een breed gesteund amendement is ingediend. Ik erken dat fusie
van gemeenten startkosten tot gevolg heeft. Afhankelijk van de omstandigheden
en de complexiteit kunnen die per situatie verschillen. Gemeenten moeten ook
wachtgelden betalen, maar het gaat mij wat ver alle wachtgelden als kosten
te definiëren. Wachtgelden zijn ook opbrengsten, want je betaalt het
nu betaalde loon in een verlaagde wachtgeldsituatie uit. De vraag is wanneer
de gemeente in staat is om de effectuering van die ontslagen zo ver te krijgen
dat zij het geld ook voor andere doeleinden kan inzetten. Moet hiermee rekening
worden gehouden in de gewenningsbijdrage? Ik heb er een voorkeur voor om deze
situatie zo sober mogelijk te laten. Toch heb ik het gevoel dat het amendement
niet zo ver afraakt van het voorgestelde beginsel dat ik mij daartegen zou
moeten verzetten. Ik ben bereid om dat amendement over te nemen.Onder anderen door de heer Remkes is gezegd dat het bij Brabant over ongeveer
70 mln. gaat. Ik wijs er ter voorkoming van misverstand op dat het wetsvoorstel
inzake herindeling Noord-Brabant onder de huidige regeling valt. Wij hebben
een doorrekening gemaakt: het toepassen van de onderhavige regels op Brabant.
Nogmaals, Brabant valt onder de oude regeling. Dat geldt niet voor Boekel,
Veghel, Uden en Vierlingsbeek. Ze vallen onder de nieuwe regeling, want ze
voldoen niet aan de eisen die in de eerdere maatregelen zijn gesteld.De heerVan der Vlies(SGP)Dat verbaast mij enigszins in die zin dat die twee gemeenten in die situatie
terecht zijn gekomen naar aanleiding van de parlementaire behandeling van
het desbetreffende herindelingsplan. Thans worden de voorbereidingen gepleegd.
De wortel van het probleem zit in een plan, waarover hier een besluit is genomen.
Is het niet billijk om voor die twee gemeenten een uitzondering te maken?StaatssecretarisVan de VondervoortIk ben van oordeel dat dit niet het geval is, hoezeer ik de heer Van der
Vlies begrijp die dit sneu vindt. Deze herindelingen zijn uiteindelijk het
gevolg van moties die hier zijn aangenomen. Aan die gemeenten werd gevraagd
zich in een proces te begeven dat tot herindeling leidt. Vanuit de Kamer hoor
ik nu: gewoon soepel zijn. Ik kan op dit moment absoluut niet overzien wat
de precedentwerking is van een toezegging aan twee gemeenten die de Kamer
aan het hart gaan. Ik vind het heel vervelend als ik dat niet kan overzien.
Ik wil graag even nagaan wat de consequenties van een eventuele toezegging
op dat punt zouden zijn, want dat heb ik niet paraat. Je moet altijd weten
wat je doet. Ik weet niet wat ik doe als ik het nu toezeg. Daar heb ik last
van.De vier grote gemeenten; ik kan er op dit moment geen zinnig woord over
zeggen wanneer verandering van het vaste bedrag aan de orde is. Voorlopig
lijkt dat vaste bedrag redelijk voor de betrokken gemeente. Ik
kan niet overzien op welk moment er eventueel iets anders aan de orde zou
zijn. Als dat zo is, komen wij dat samen tegen.De Raad voor het openbaar bestuur en de Raad voor de financiële verhoudingen
zijn mijn laatste onderwerp. Op het gevaar af dat wij hier een discussie over
het adviesstelsel gaan voeren in plaats van een discussie over de wetsvoorstellen,
maak ik toch een paar opmerkingen. De opsomming van taken is limitatief, conform
de wetsvoorstellen die betrekking hebben op de herziening van het adviesstelsel.
De expertise blijft in grote mate in stand, al was het alleen al doordat door
de wijze waarop met dit soort onderwerpen wordt omgegaan, allerlei betrokkenen
gewoon bij de uitvoering betrokken blijven.De onafhankelijkheid is gewaarborgd. Overigens wordt de Raad voor de financiële
verhoudingen geen BiZa-raad in exclusieve zin. Nadrukkelijk is met Financiën
en Binnenlandse Zaken overleg gepleegd over de vraag op welke wijze wij ervoor
kunnen zorgen dat een aantal specifieke elementen die wij uit de Raad voor
de gemeentefinanciën willen bewaren in de nieuwe structuur vorm krijgen.
Wat ons betreft is die onafhankelijkheid op dezelfde wijze gegarandeerd als
bij alle andere raden. Daar is ook heel vaak gekozen voor secretariaatsfuncties
binnen de organisatie van een departement, omdat dit het meest praktisch is.
Dat is niet hetzelfde als een verantwoordelijkheid van het departement voor
de advisering.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)In eerste termijn heb ik geprobeerd duidelijk te maken dat het hier niet
om zo maar een secretariaatsfunctie gaat. Het gaat om een onderzoeksfunctie,
die een zekere onafhankelijkheid behoort te hebben van de onderzoeksfunctie
binnen het departement. Daarom was ik wat ongelukkig met dat ene zinnetje
dat de ambtelijke ondersteuning van het ministerie zou komen. Uit een eerder
stadium had ik begrepen dat er een samenhang zou zijn met ambtelijke ondersteuning
van de Raad voor het openbaar bestuur, die buitenshuis een plek zou hebben.
Dat lijkt mij in dit geval een betere oplossing.StaatssecretarisVan de VondervoortDe onafhankelijkheid is gegarandeerd. Dat staat even los van de vraag
waar mensen op de loonlijst staan en gehuisvest zijn. De onafhankelijkheid
wordt in voldoende mate gegarandeerd, op grond van de wet waarbij de raad
wordt ingesteld. Dat is voor mij relevant. Vanzelfsprekend betreft dat ook
de ontwikkelingsfunctie.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dat ben ik gewoon niet met de staatssecretaris eens. Als een en dezelfde
ambtenaar enerzijds de minister adviseert en anderzijds...StaatssecretarisVan de VondervoortDat is niet aan de orde!MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)...een onafhankelijke adviesfunctie moet vervullen, krijg je een dubbele
situatie. Op welke wijze denkt de minister de onafhankelijkheid van de ambtelijke
ondersteuning te waarborgen? Dat kan dan wel in de wet staan, maar daarmee
overtuigt u mij niet.StaatssecretarisVan de VondervoortVoor zover er al sprake is van mensen op de loonlijst van het departement
van Financiën of dat van Binnenlandse Zaken is er in ieder geval een
zodanige functiescheiding, dat die onafhankelijkheid niet in het geding kan
zijn.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik nodig de staatssecretaris uit, hier bij de behandeling van de voorstellen
nader in te gaan op de wijze waarop de Raad voor de financiële verhoudingen
vorm zal krijgen. Wij zijn het eens over de onafhankelijkheid. Dat vind ik
winst. De wijze waarop die gestalte moet krijgen vraagt toch nog enige discussie
op een ander moment.StaatssecretarisVan de VondervoortDat lijkt mij de juiste gelegenheid om over de nadere detaillering te
spreken. Dat geldt ook voor aantallen leden en alles wat daarbij aan de orde
is. Overigens is het wel zo dat VNG en IPO niet voordragen, conform die andere
wetgeving, maar in de praktijk is het natuurlijk de bedoeling om de goede
communicatie die er op dit moment over al dit soort onderwerpen is met VNG
en IPO, te handhaven.De verfijningen omvangrijke opgave woningbouw en wijziging gemeentelijke
indelingen zijn afdoende geregeld. De gemeentelijke herindeling is in de nieuwe
regeling uitgewerkt. De verfijning woningbouwopgave blijft voor bestaande
gemeente bestaan. Als het gaat om het doorlopen van nu bestaande overgangsmaatregelen
in de nieuwe regeling, is gegarandeerd dat dit op een behoorlijke financiële
manier in de nieuwe systematiek wordt afgewikkeld. Dus voor de gemeenten die
het betreft wordt gewoon het bedrag in de nieuwe systematiek verwerkt.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Daar zit eigenlijk een beetje het probleem. Het is wel ergens uit de tekst
te halen, maar het is niet uit de cijfers te halen. Dat was ook de reden dat
ik ernaar vroeg. Ik zou het op prijs stellen als dit op de een of andere manier
ook financieel zichtbaar wordt gemaakt in de vorm van een nota van wijziging
of hoe dan ook.StaatssecretarisVan de VondervoortDaar moet ik even naar kijken. Het is in elk geval zo dat de financiële
afwikkeling wordt voorzien in de wijze waarop de gemeenten die het betreft
hun geld krijgen. Om die garantie gaat het u.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Prima. Als u dat nog zichtbaar maakt, zijn wij van dit probleem af.StaatssecretarisVermeendMijnheer de voorzitter! Ik begin bij het amendement op stuk nr. 15 van
de leden Remkes, Van der Hoeven, Noorman-den Uyl en Hoekema om de 90/80-formule
van het kabinet te vervangen door de 80/70-formule. In de nota naar aanleiding
van het verslag zijn wij uitvoerig ingegaan op ons voorstel. Wij hebben ook
aangegeven dat wij uiteindelijk beargumenteerd zijn gekomen tot de 90/80-formule.
Daarbij hebben een aantal uitgangspunten een rol gespeeld. Ik zal ze niet
allemaal uitvoerig weergeven. Ze zijn bekend. De kostenoriëntatie heeft
een rol gespeeld, evenals de inkomensverevening. Bovendien is ook gekeken
naar de mogelijkheid om een bijdrage te leveren aan de structuurversterking.
Door mijn collega is de ontwikkeling van industrieterreinen al aan de orde
gesteld. Nu is door de heer Schutte de vraag gesteld of het kabinet niet pal moet
blijven staan voor de 90/80-formule. Hij heeft daarbij twee opmerkingen gemaakt.
Het kabinet zou het kunnen doen; dat is dan aan de ene kant moed en inzet
en aan de andere kant ook realiteitszin. Hij heeft twee kanten van de medaille
belicht. Welnu, moed hebben wij altijd. Dat is niet zo'n probleem. Je kunt
je echter ook afvragen of het past in de structuur van het wetsvoorstel. Kan
het kabinet, gehoord de argumentatie, ook met die 80/70-formule uiteindelijk
leven, gezien ook de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de 90/80-formule?Op dat punt hebben de indieners twee opmerkingen gemaakt, die ik even
naar voren wil halen. De heer Remkes heeft gezegd dat het uiteindelijk gaat
om een bestuurlijke politieke keuze. De heer Hoekema heeft het nog treffender
weergegeven. Hij zei dat het uiteindelijk gaat om het gelijk van de politieke
markt. Ik zou het anders willen formuleren. Natuurlijk gaat het om een uiteindelijke
bestuurlijke politieke keuze, maar dan gaat het er wel om of deze bewindslieden
daarmee kunnen leven. Gezien de argumentatie die wij zelf hebben gegeven in
het wetsvoorstel en gezien de uiteindelijke discussie die is gevoerd in deze
Kamer, zouden wij, als wij dat op dit moment zouden kunnen overnemen, de 80/70-formule
willen overnemen. Maar dit ook in het licht van de eigen argumentatie, zeg
ik nog eens in de richting van de heer Schutte.Voorzitter! Ik kom bij het punt dat door alle sprekers aan de orde is
gesteld, te weten het gemeentelijke belastinggebied en de gemeentelijke-lastenontwikkeling.
Ik heb al aangegeven dat het kabinet niet voornemens is om het gemeentelijke
belastinggebied uit te breiden. Dat is heel uitdrukkelijk aangegeven in de
stukken van de schriftelijke voorbereiding. Ik herhaal dit, omdat het hier
aan de orde is gesteld, ook door de heer Remkes die geen "poll tax"-toestanden
wilde. Nu, het kabinet is er niet op uit. Wij hebben al aangegeven dat wij
niet het voornemen hebben om dat gebied uit te breiden.Dan kom ik bij de lastenontwikkeling. Alle leden hebben daar aandacht
voor gevraagd, de een meer indringend dan de ander, maar van alle kanten is
gevraagd op dat punt het standpunt van het kabinet weer te geven. Mevrouw
Van der Hoeven heeft de volgende vraag gesteld: is het niet zo dat er als
gevolg van de toepassing van de OZB-maatstaf een stijging zal optreden van
de lasten? De heer Remkes heeft wat dit betreft verwezen naar het onderzoek
van Sterks, van de rijksuniversiteit Groningen, en hij heeft daar een kanttekening
bij geplaatst. De uitkomst van het onderzoek van Sterks laat zien dat lastenverzwaringen
en lastenverlichtingen elkaar redelijk in evenwicht houden. Maar ik vind dat
de heer Remkes terecht heeft opgemerkt dat het hier gaat om ramingen, om verwachtingen,
en dat het uiteindelijk gaat om ex post, zoals hij terecht opmerkte. Hoewel
het beeld op dit punt, zoals het nu naar voren komt – het geldt ook
voor de verantwoordelijkheid van de gemeenten te dien aanzien – laat
zien dat er sprake is van een redelijk evenwicht, kan het natuurlijk niet
uitgesloten worden dat er lastenverzwaringen zullen optreden. Dit is ook logisch,
als je kijkt naar de problematiek waar het hier om gaat.In dit verband heeft mevrouw Noorman gewezen op het in de stukken genoemde
percentage van 0,1. Zij heeft gezegd dat dit natuurlijk sterk kan verschillen
binnen een gemeente en dat het bovendien ook nog eens kan verschillen, als
het gaat om de huishoudtypes. Haar waarneming is terecht. Die 0,1% betreft
een gemiddeld macro-effect. Het kan natuurlijk zijn dat er binnen een gemeente
en ook binnen de verschillende huishoudtypes een verschil optreedt. Zij heeft
ook verwezen naar de uitkomsten van het onderzoek van de FNV, waaruit blijkt
dat er verschillen kunnen optreden van wel f 1600.Er zijn diverse andere onderzoeken in de afgelopen maanden gepubliceerd,
en eigenlijk was de vraag van mevrouw Noorman en ook van anderen: is het niet
mogelijk een sneller en ook een beter inzicht te krijgen in die ontwikkeling?
Meer algemeen werd kamerbreed de vraag naar voren gebracht: is het niet mogelijk
om dat beter te monitoren vanuit het kabinet en daarbij niet afhankelijk te
zijn van onderzoeken van bijvoorbeeld Consumentenbond, FNV, enz.? Ik deel
die opvatting; ik vind het een uitstekende suggestie om juist veel sneller
op dat punt inzicht te verkrijgen en ook een beter inzicht. Waarom? Omdat
de gemeentelijke-lastenontwikkeling ook een rol speelt in het beleid van het
kabinet inzake een evenwichtige inkomensontwikkeling. Wij komen elkaar allemaal
weer tegen bij de Miljoenennota en dan praten we over het koopkrachtbeeld
en over koopkrachtontwikkelingen. Al aangegeven is door de verschillende leden
dat de lastenontwikkeling op lokaal niveau een belangrijke rol kan spelen
als het gaat om uiteindelijke koopkrachteffecten.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Ik vind die toezeggingen van de staatssecretaris prima. Dat
komt in ieder geval tegemoet aan datgene wat ik naar voren heb gebracht, maar
ook aan datgene wat de collega's naar voren hebben gebracht. Maar nu komt
de volgende vraag: straks hebben wij dat inzicht, en dan?StaatssecretarisVermeendDaar kom ik direct op, want dat is natuurlijk de hamvraag en het aardige
is, dat dit een probleem is. Ik heb goed geluisterd naar de verschillende
leden en ik had u, mevrouw Van der Hoeven, nu willen aanhalen. U was degene
die nadrukkelijk vroeg om een ruime beleidsvrijheid van de gemeenten. Die
ruime beleidsvrijheid van de gemeenten brengt natuurlijk een bepaalde verantwoordelijkheid
mee voor de gemeenten zelf. Uit alles blijkt dat men daarmee op een buitengewoon
verantwoordelijke wijze omgaat. Dat neemt niet weg dat er natuurlijk grote
verschillen kunnen ontstaan, zoals mevrouw Noorman aangeeft. Als wij vanuit
het rijksbeleid op een bepaald moment corrigerend zouden willen optreden,
vraagt dat natuurlijk wel om instrumenten. De afgelopen jaren – toen
ik nog aan de andere kant stond – hebben wij vaak kamerbreed aangedrongen
op decentralisatie en op verruiming van de gemeentelijke vrijheid, juist om
de verantwoordelijkheid dicht bij de burger te brengen. Ik kan dat betoog
nog horen en daarom houd ik het nu weer. Dat neemt echter niet weg dat wij
binnenkort tegemoetkomen aan de toezegging die wij hebben gedaan bij de behandeling
van de begroting van Binnenlandse Zaken en de ontwikkeling van de lokale lasten
in beeld zullen brengen. In dat kader stel ik mij voor met u nader van gedachten te wisselen over eventuele maatregelen, als die noodzakelijk
mochten zijn. Zover ben ik echter nog niet.Ik heb reeds per interruptie aangegeven dat een belangrijk deel van de
lokale lasten opgeroepen wordt door rijksbeleid. Ik reageerde op een opmerking
van de heer Remkes en zei dat mijn beleid wellicht genuanceerder was dan werd
weergegeven. Bijvoorbeeld de milieulasten en de rioleringslasten zijn uitvloeisels
van rijksbeleid die zich vertalen in lokale lasten. Dat moeten wij ons wel
realiseren. Dergelijke noties zullen ook voortkomen in de nota die wij thans
voorbereiden.Dit is tegelijkertijd een antwoord op de vraag van de heer Poppe. Die
memoreerde dat ik hier toen met hem stond. Ik heb niet alleen tegen hem gezegd,
maar ook in het openbaar, dat wij zullen komen met een nota over de lastenontwikkelingen.
Daarbij kan een aantal modaliteiten de revue passeren. Dat maakt het ook gemakkelijker
om een aantal hier gemaakte opmerkingen over koopkrachtontwikkelingen nader
met elkaar te bespreken.De heerPoppe(SP)Ik heb in mijn eerste termijn gezegd dat er een aanmerkelijke lastenverschuiving
plaatsvindt. Ik heb twee voorbeelden en één vraag.Als gevolg van de marktgerichte hertaxatie vindt er in Utrecht voor woningen
een waardestijging van 64% plaats en voor bedrijven slechts 6%. Dat levert
een meeropbrengst op van 27 mln. Terugsluizen via een gewone tariefverlaging
van 35% zal leiden tot een lastenverschuiving van 10,9 mln. van bedrijven
naar woningen.Het tweede voorbeeld betreft Maastricht. De waardestijging sociale huurwoningen
bedraagt 65%. Bij koopwoningen tot f 100.000 bedraagt de waardestijging 79%,
bij bedrijven 43%. Als daar een ongeclausuleerde tariefverlaging zou plaatsvinden,
betekent dit voor de particuliere woning een belastingverlaging van 4,6%,
voor bedrijfspanden 1,3%, maar huurwoningen gaan 10% omhoog. Hoe denkt de
staatssecretaris te komen met maatregelen om de meeropbrengsten terug te sluizen
en wel zodanig dat de ongewenste verschuiving naar de huurwoningen niet plaatsvindt?StaatssecretarisVermeendWij moeten de zaken niet door elkaar halen. Ik heb de cijfers voor mij
liggen.Op bladzijde 31 van de voorjaarsnota van de gemeente Utrecht wordt de
suggestie gedaan te kijken naar de mogelijkheid van introductie van tariefdifferentiatie.
Er wordt in deze boeiende nota ook terecht verwezen naar een initiatief dat
al is genomen in het kader van de zogenaamde ambtelijke werkgroep van het
ministerie van Binnenlandse Zaken, het ministerie van Financiën en de
VNG. Daarbij wordt gekeken naar de mogelijkheden, de voor- en nadelen van
tariefdifferentiatie. Een van de mogelijke "oplossingen" voor deze problematiek
is dat de gemeenten de mogelijkheid van tariefdifferentiatie wordt geboden.
Ik zal dit punt nog bespreken, omdat het kamerbreed aan de orde is gesteld.
De heer Remkes, mevrouw Noorman en mevrouw Oedayraj Singh Varma hebben er
in hun betoog naar verwezen. Dit is een van de mogelijkheden om een ongewenste
lastenverschuiving te mitigeren, te beperken of, zo men wil, af te zwakken.De heerPoppe(SP)Voorzitter! Daar kan de staatssecretaris niet mee weg komen! Het hangt
dan af van gemeentelijk beleid. Bovendien zou het anders gebruikt kunnen worden,
namelijk om de tarieven voor bedrijfsterreinen sterk te verlagen om op die
manier meer bedrijven aan te trekken. En dan hoesten de huurders dat nog op.
Mijn vraag is: welke maatregelen gaat de staatssecretaris nemen om deze, toch
ook voor de staatssecretaris ongewenste lastenverschuiving naar de lagere
inkomens tegen te gaan?StaatssecretarisVermeendVoorzitter! In reactie op vragen van mevrouw Van der Hoeven heb ik al
aangegeven dat er sprake is van een zekere gemeentelijke beleidsvrijheid op
dat punt. Als men instrumenten wil, moeten die in het rijksbeleid worden opgenomen.
Dan moeten maatregelen worden geïntroduceerd, bijvoorbeeld in de Gemeentewet.
Daarbij moeten maatregelen dwingend worden opgelegd. Zover ben ik nog niet.
Er is een verantwoordelijkheid, ook van het gemeentebestuur. Ik neem aan dat
die verantwoordelijkheid op dit punt wordt genomen. In de eerder genoemde
nota van de gemeente Utrecht staat: op dit moment hebben wij die mogelijkheid
niet. Men vraagt als het ware om de mogelijkheid van tariefdifferentiatie,
juist om die problematiek op te lossen.De heerPoppe(SP)Ik heb het over de gevolgen van rijksbeleid. Dìt zijn de gevolgen
van dìt rijksbeleid. Wij vinden dat het Rijk daarom ook verantwoordelijkheid
moet nemen om deze ongewenste situatie te blokkeren.De voorzitter:Mijnheer Poppe, uw standpunt is volstrekt bekend. Ik denk dat de staatssecretaris
daar op dit moment niet verder op moet ingaan. Hij heeft de tariefdifferentiatie
aangegeven als een mogelijkheid. Het overige is natuurlijk onderdeel van het
debat. De staatssecretaris heeft de nota al herhaaldelijk toegezegd en gememoreerd.Voor een interruptie is het woord nu aan de heer Hoekema.De heerPoppe(SP)Dat vind ik niet terecht, voorzitter.De voorzitter:De heer Hoekema heeft het woord, mijnheer Poppe. Ik heb u zojuist verteld
hoe ik erover denk.De heerHoekema(D66)Voorzitter! Ik heb nog een vraag over het voorafgaande, over de VNG, aan
de staatssecretaris. Hij heeft een aantal keren gezegd dat hij zich genuanceerd
heeft uitgedrukt. Maar heeft hij de VNG gezegd dat de tarieven "te sterk"
gestegen. Dat bevat een normatief element. Met andere woorden, wees hij de
beschuldigende vinger in de richting van de gemeenten? Of heeft hij geconstateerd
dat door een aantal oorzaken die voor een deel bij het Rijk liggen, de gemeentelijke
tarieven "sterk" zijn gestegen? Heeft de staatssecretaris gezegd: "te sterk"
of "sterk"?StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Ik weet niet of ik "te sterk" of "sterk" heb geroepen. Ik
heb wel gezegd dat de tarieven aanzienlijk zijn gestegen. Dat is natuurlijk
zo.De heerHoekema(D66)Het maakt natuurlijk wel verschil of u met de beschuldigende vinger wijst
of alleen een constatering doet.StaatssecretarisVermeendHet gaat niet om een beschuldigende vinger. Het gaat om een genuanceerd
betoog waarin ik heb aangegeven dat een deel van de lastenontwikkeling op
gemeentelijk niveau wordt veroorzaakt door rijksbeleid. Wij kunnen er bij
de behandeling van de nota inzake de lastenontwikkeling over van gedachten
wisselen of het "te sterk" of "aanzienlijk" is.Voorzitter! Ik kom te spreken over de eventuele meeropbrengsten, een punt
dat door de leden Remkes, Noorman en Van der Hoeven aan de orde is gesteld.
Luisterend naar de betogen kreeg ik de indruk dat wij meevallers zouden hebben.
Echter, wij hebben de Kamer recent ingelicht over een forse belastingtegenvaller.
Dat zal de verschillende fracties bekend zijn. Het is hier aan de orde gesteld.
Die tegenvaller zat met name in de inkomstenbelasting. Toen ik het betoog
over meevallers of meeropbrengsten hoorde, moest ik daaraan denken. Ik zeg
er uitdrukkelijk bij dat ik mee kan voelen met degenen die op dit punt een
betoog hebben gehouden, maar ook dat het volgende onderscheid in aanmerking
moet worden genomen.De heer Remkes heeft verwezen naar de discussie die ik met de heer Kamp
heb gehad alsmede naar de motie-Kamp. Terecht merkte hij op dat wat de 110
mln. betreft, de gedachtenwisseling met de financiële woordvoerders in
aanmerking moet worden genomen. Bij die 110 mln. gaat het uitsluitend om het
belastingdeel. Mevrouw Noorman zei dat eventuele meeropbrengsten of meevallers
in verband met de WOZ aan de orde moeten komen bij de behandeling van het
belastingplan voor 1997. Dat is juist. Zij zei ook dat als er ten opzichte
van de oorspronkelijke raming meeropbrengsten zouden zijn, die voor een belangrijk
deel betrekking zullen hebben op 1998. Ook dat is juist. De belastingaangiften
voor 1997 worden bijvoorbeeld gedaan in de periode januari-april. Zoals mevrouw
Noorman terecht zei, zullen dan de kaseffecten voor een belangrijk deel betrekking
hebben op 1998.In antwoord op vragen van de CDA-fractie heb ik erop gewezen dat sinds
de totstandkoming van de fraudenota van het vorige kabinet, de belastingdienst
sterker is gaan controleren of op de aangiften de waarde van het eigen huis
juist is weergegeven. Hierbij gaat het om de waarde-ontwikkeling van het economisch
verkeer. Een deel van de waarde-ontwikkeling zou op grond van het beleid al
verdisconteerd moeten zijn in de belastingopbrengst.Gelet op de vragen die gesteld zijn en de ontwikkelingen in verband met
de WOZ alsmede met het oog op de forse waardestijging die zich heeft voorgedaan,
zal ik in de loop van dit jaar, in het najaar, over meer gegevens beschikken.
Vooruitlopend daarop heb ik nu al de belastingdienst de opdracht gegeven om
na te gaan hoe groot de verschillen zijn tussen de waarde-ontwikkeling en
de waarden die met de belastingaangiften worden opgegeven. Op die manier kan
ik een beter beeld krijgen van eventuele meeropbrengsten. Met name tegen de
regeringsfracties zeg ik dat het voor de hand ligt dat hierover besloten wordt
met inachtneming van de aangegeven grenzen en gemaakte afspraken in het regeerakkoord
ten aanzien van het budgettaire kader en de aanwending ervan. Ik hoef hier
niet uit het regeerakkoord te citeren. Iedereen weet dat ik nu doel op het
financieringstekort, de staatsschuld en lastenverlichting. Ik stel mij voor
om, wanneer de bedoelde gegevens bekend zijn, in het licht van deze termen
hierover overleg te plegen. Waarschijnlijk zal dat al kunnen bij de behandeling
van het belastingplan voor 1997.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Er zijn twee verschillende dingen aan de hand en het lijkt mij goed die
los van elkaar te zien. In de eerste plaats denk ik aan het te laag opgeven
van de economische waarde van een huis. Op basis daarvan zou het huurwaardeforfait
bepaald moeten worden. Ik heb alle vertrouwen in de belastingdienst als het
om dit soort dingen gaat. Die dienst controleert op grond van de belastingaangifte
bijna de besteding van elk dubbeltje. Ik kan mij dan ook absoluut niet voorstellen
dat men daar jarenlang getolereerd zou hebben dat een te lage waarde werd
opgegeven. Dit is een apart punt. Dan het tweede punt en dat heeft te maken
met de gevolgen van de herwaardering op grond van de WOZ en de daardoor te
verwachten meeropbrengst in het kader van het huurwaardeforfait. Daarover
ging mijn opmerking. Ik vind dat de gelden van die meeropbrengst terug moeten
naar degenen die ze opgebracht hebben. Dat kun je maar op één
manier doen, namelijk door ervoor te zorgen dat op het juiste moment de aanpassing
van de tarieven geregeld is. Dat was ook mijn verzoek. Als u dat dit najaar
wilt regelen, heb ik daar geen moeite mee, want dan geldt het vanaf 1 januari
1997. Wij worden niet alleen voor 1998 met deze problemen geconfronteerd.
Op dit moment is in een aantal steden de herwaardering al afgerond. De berekening
van het bedrag van het huurwaardeforfait zal daarop gebaseerd zijn. Het is
goed om dat vóór 1 januari 1997 af te handelen.StaatssecretarisVermeendIk heb gezegd: vooral in 1998. Het jaar 1997 heb ik niet uitgesloten.De heerRemkes(VVD)Met de procedure die de staatssecretaris voorstelt, heb ik geen probleem.
Mij gaat het echter om iets anders, iets wat uitvoerig aan de orde is geweest
bij de behandeling van de WOZ. Er is een motie ingediend, waarover geen misverstand
bestond. De WOZ is nooit bedoeld om extra inkomsten te genereren. Welnu, als
een aantal effecten toch tot dat resultaat leidt, moet de staatssecretaris
de intentie uitspreken dat hij wil terugkeren naar de oorspronkelijke bedoeling.StaatssecretarisVermeendIk heb die intentie ook schriftelijk geuit in reactie op vragen van de
CDA-fractie. In het antwoord staat uitdrukkelijk dat het niet de bedoeling
was om meeropbrengsten te genereren.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Het gaat erom dat die intentie wat concreter verwoord wordt. Wij moeten
precies weten waar wij aan toe zijn.StaatssecretarisVermeendIk begrijp uw behoefte om nu concreet van mij te horen om welk bedrag
het gaat en hoe ik het zal doen, maar ik heb aangegeven dat het belastingplan
1997 het juiste moment is om daarover te spreken. Ik heb dan meer inzicht
in de eventuele meeropbrengsten en kan dat vervolgens inpassen in het totale
budgettaire kader.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik heb het gevoel dat een aantal dingen wat door elkaar heen lopen. Ik
wil drie elementen noemen die naast elkaar moeten worden gezet. Op grond van de werking van de WOZ hebben wij te maken met een hogere
waarde van het onroerend goed, waar de gemeente direct mee te maken heeft
bij het bepalen van de hoogte van de gemeentelijke tarieven. De heer Remkes
heeft in eerste termijn aangegeven dat het autonome bewegingen zijn op grond
waarvan niet mag worden besloten tot verhoging van lokale tarieven. Daar bestaat
een ander instrument voor, namelijk het gemeentelijk beleidsvoornemen. Met
die benadering van de heer Remkes ben ik het eens.Daarnaast heeft de werking van de WOZ consequenties voor de hoogte van
het huurwaardeforfait. Het blijkt dat het huurwaardeforfait jarenlang stelselmatig
door vele burgers op wat voor gronden dan ook te laag is opgegeven. Volgens
de WOZ wordt de waarde die door de gemeente wordt vastgesteld, bepalend voor
de hoogte van het huurwaardeforfait.Je kunt dan twee benaderingen kiezen. In eerste termijn heb ik dat al
aangegeven. Je kunt zeggen: dit is een autonome, onbedoelde meeropbrengst
voor de belastingdienst, die terug moet naar de burger. Je kunt ook zeggen:
de burger heeft moedwillig jarenlang de belastingdienst een te lage economische
waarde opgegeven om zo een voordeel te behalen. Het staat met koeieletters
op de aangifte. Ik had deze discussie willen bewaren tot de begrotingsbehandeling.De voorzitter:Een uitstekend idee!MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)De conclusie die in de nota naar aanleiding van het verslag stond, namelijk
dat er geen meeropbrengst zou zijn en dat zij, als zij er wel zou zijn, zou
worden weggeschreven tegen het financieringstekort, ging mij te ver.StaatssecretarisVermeendIk begrijp dat mevrouw Noorman het wel eens is met het betoog dat ik hier
gehouden heb.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ja.StaatssecretarisVermeendU verwees naar bladzijde 28 van stuk nr. 7.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ja.De heerVan der Vlies(SGP)Voorzitter! Wij kunnen er lang omheen draaien, maar als er straks meeropbrengsten
zijn...StaatssecretarisVermeendJa, als...De heerVan der Vlies(SGP)Wij mogen u toch vragen naar uw politieke intentie. Als er straks meeropbrengsten
zijn, gaat u dan de tarieven aanpassen of niet? Dat is de hamvraag.StaatssecretarisVermeendDat zult u, conform het regeerakkoord, zien in het belastingplan 1997.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Ik wil in de richting van mevrouw Noorman toch nog even de
volgende opmerking maken. Het is mij namelijk iets te snel om te stellen dat
veel burgers de afgelopen jaren veel te lage waarden voor hun huizen hebben
opgegeven in het kader van het huurwaardeforfait. Wat gebeurde er? Die burgers
baseerden hun opgaven vaak op de raming die relevant was in het kader van
de OZB; daar werd naar gekeken. Op zichzelf is dat voor een burger ook een
heel logische gedachtengang; die weet namelijk niet dat de overheid daar verschillende
waardebegrippen bij hanteert.De voorzitter:Ik denk dat u er buitengewoon goed in geslaagd bent om uw opvattingen
in dezen onder woorden te brengen. Ik meen evenwel dat dit debat er verder
niet mee gediend wordt door dit onderdeel verder uit te diepen. Ik wil het
woord dan ook weer aan de staatssecretaris geven om zijn betoog af te ronden.De heerRemkes(VVD)Ik kom er in mijn eigen tweede termijn nog op terug.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Wij komen er allemaal op terug bij het belastingplan 1997.De voorzitter:Misschien kunt u uw betoog afronden. Dan kunnen wij bepalen hoe laat wij
verder gaan.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Verschillende leden hebben gevraagd naar een verlenging van
het overgangstraject. Mijn collega heeft al kenbaar gemaakt dat wij het voorstel
ter zake graag zouden overnemen. Ik ga daar nu niet verder op in. Mevrouw
Van der Hoeven heeft echter een opmerking gemaakt over het benodigde afkoopbedrag
van circa 82 mln. Zij heeft in feite voorgesteld om de 350 mln. nacalculatie
daarbij te betrekken. Vervolgens heeft zij een rekensom gemaakt. In de kabinetsvariant
is 82 mln. met die afkoop gemoeid, zoals mevrouw Van der Hoeven al naar voren
bracht. Hoe je het echter ook wendt of keert – ik zal het kort houden,
want er behoeft niet veel techniek bij te komen – feitelijk vraagt zij
om een eenmalig bedrag buiten het fonds. Het is echter de vraag hoe dit gefinancierd
moet worden.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Dat is te financieren uit de onderschrijding.StaatssecretarisVermeendIk ben blij dat het hoge woord eruit is. Als u dit uit de onderschrijding
wilt financieren, wilt u eigenlijk het financieringstekort ophogen. Ik zou
daar graag met uw financieel woordvoerder over van gedachten wisselen. Dat
kan toch niet het beleid van het CDA zijn!MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Wij hebben te maken met een onderschrijding.StaatssecretarisVermeendJa, dat is allemaal keurig ingeboekt.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Daardoor moet er geld uit het Gemeentefonds gehaald worden. Dat klopt;
daar neem ik ook geen woord van terug. Vervolgens hebben wij te maken met
een herprioritering van die gelden. Daar ga je iets mee doen. Mijn verzoek
was om in het kader van die herprioritering ook dit punt mee te nemen. Als
u iets voor die aanvullende financiering voelt – dat is gewoon vraag
één; de dekking is vraag twee – bent u misschien ook bereid
om mee te kijken naar een andere dekkingsmogelijkheid. U vindt mijn dekkingsmogelijkheid
namelijk niet goed, omdat u daar in uw eigen prioritering al een andere invulling
aan hebt gegeven.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Die 350 mln. is gewoon verwerkt in de budgettaire kaders.
Dat is bekend. Dat betekent dat je, hoe je het ook wendt of keert, het bedrag elders moet dekken – daar kan mevrouw Van der Hoeven
een voorstel voor indienen – of dat je het financieringstekort daarmee
belast, zoals mevrouw Van der Hoeven nu voorstelt. En daar is het kabinet
geen voorstander van. Dat lijkt mij helder.De heerPoppe(SP)Er is vastgesteld dat een flink aantal gemeenten te weinig hebben. Dat
zijn de voordeelgemeenten; die moeten meer hebben.StaatssecretarisVermeendDat zijn de nadeelgemeenten.De heerPoppe(SP)Dat worden de voordeelgemeenten; nu hebben zij een nadeel. Andersom geldt
dit ook. Het gaat dus om de gemeenten die te kort komen en een aanvulling
moeten krijgen op hun uitkering uit het Gemeentefonds. Dat is nu vastgesteld.
Volgens de plannen duurt de overgangssituatie vier jaar; in sommige voorstellen
duurt die zelfs vijf jaar. Dat betekent dus dat, ondanks het feit dat wij
weten dat die gemeenten te krap in het jasje zitten, waardoor de lasten voor
de bevolking onnodig hoog opgevoerd moeten worden om als gemeente overeind
te kunnen blijven, de staatssecretaris dat vier of vijf jaar door laat gaan.
Als dit kabinet spreekt van een lastenverlichting, moet die toch daar terechtkomen
waar die het meest effectief is? Ik denk nu juist dat als die voor een deel
richting de gemeente gaat voor een apart fonds voor de overgangsperiode, dat
een heel goede doelgerichte lastenverlichting zal zijn. Het kan toch niet
zijn dat de staatssecretaris die gemeenten nog vier of vijf jaar door laat
modderen?StaatssecretarisVermeendIk begrijp het betoog wel en wat dat betreft is de heer Poppe consistent.
Ik heb echter al gezegd dat hier sprake is van een budgettair-neutrale operatie.
Er komt dus niet elders nog eens geld bij. Dat heb ik zojuist aangegeven in
antwoord op vragen van mevrouw Van der Hoeven. Duidelijker kan ik niet zijn.De heerPoppe(SP)Dus u zegt gewoon: wij laten ze maar doormodderen...De voorzitter:De staatssecretaris heeft uw vraag beantwoord. De staatssecretaris heeft
nu het woord.StaatssecretarisVermeendIk zou mijzelf kunnen herhalen, maar dat heeft weinig zin.Voorzitter! Mevrouw Van der Hoeven en de heer Remkes hebben een vraag
gesteld over het oude en het nieuwe overgangsrecht. Ik verwijs hiervoor naar
de derde nota van wijziging, waarin wij een oplossing hebben gecreëerd
voor het wegvallen van dit bedrag en voor de jaren 1997-1999 is een aanvullende
suppletieregeling getroffen.Mevrouw Noorman heeft gevraagd of het kabinet bereid is de resultaten
van het onderzoek van de Waarderingskamer naar de kwaliteit van de wetsfictiegemeenten
bij het onderzoek te betrekken. Dat zal ik doen. Mocht uit het onderzoek van
de Waarderingskamer blijken dat er wetsfictiegemeenten zijn die wij aanmerkelijk
hebben ondergewaardeerd, dan zal het kabinet dat bij de verdeling van het
Gemeentefonds in 1997 regelen.Er is een amendement ingediend door de heer Van der Vlies en de heer Hoekema
heeft daar een vraag over gesteld. Dat amendement gaat over de voeding van
het Gemeentefonds en de wettelijke vastlegging daarvan. De heer Van der Vlies
heeft in zijn betoog heel helder weergegeven wat de achtergrond was van de
normeringsmethodiek die het kabinet heeft toegepast. Als richtsnoer voor het
fonds geldt de koppeling aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven, waarbij
een aantal aspecten wordt geschoond. Men kent de systematiek. De uitkomst
van die systematiek wordt vervolgens onderworpen aan een bestuurlijke toets.
Daarover voeren wij overleg met de VNG. Nu is het voorstel om dat wettelijk
vast te leggen. Wij zijn daar geen voorstander van, omdat feitelijk gesproken
wij uitvoerig in een eerder verband over die systematiek met de Kamer van
gedachten hebben gewisseld. Wij waren het erover eens dat de bestuurlijke
oplossing die wij toen hadden gekozen, een goede was, omdat er een zekere
flexibiliteit in zat. Tegelijkertijd werd aangegeven, ook in het debat met
de Kamer, dat deze zaak ieder jaar uitvoerig aan de orde kan worden gesteld
bij de behandeling van de begroting. Ik zie niet in wat de vastlegging die
de heer Van der Vlies beoogt, toevoegt aan de positie van de Kamer ten opzichte
van de huidige situatie. De huidige situatie heeft het voordeel dat de Kamer
zelf hierover van gedachten wisselt met de regering. Tegelijkertijd is er
voldoende flexibiliteit om bij te sturen. Ik vind het een nadeel om datgene
wat u voorstelt, in de wet vast te leggen.De heerVan der Vlies(SGP)Binnen en buiten de Kamer is er consensus met de gesprekspartners over
de voeding van het fonds. Dat is prima en die consensus moet blijven. Omdat
er zo'n stevige consensus is, is het nuttig om die in de wet vast te leggen
als oriëntatie van twee zaken: schoning van rijksuitgaven en overleg.
De staatssecretaris vraagt mij wat dat toevoegt, maar ik vraag hem wat er
eigenlijk op tegen is. Precies datgene wat de staatssecretaris bedoelt –
flexibiliteit en dergelijke – staat er immers allemaal in.StaatssecretarisVermeendIn feite wilt u een bestuurlijk aspect genormeerd vastleggen in de wet,
terwijl ik, ook in een eerdere gedachtenwisseling, heb aangegeven dat wij
juist door het akkoord over de techniek en de bestuurlijke afstemming een
soort flexibiliteit hebben gecreëerd. Vervolgens wordt de zaak bij de
begroting vastgesteld. In de toelichting op uw amendement noemt u de punten
a en b, maar daarmee legt u in feite heel gedetailleerd iets vast. Bestuurlijk
haal je natuurlijk een stuk flexibiliteit weg als je dit heel specifiek wettelijk
vastlegt en als je andere elementen, die ook aan de orde kunnen komen, veronachtzaamt.
U zou als tegenwerping – ik wil u op dat punt best helpen – kunnen
wijzen op de term "in ieder geval". U haalt er echter twee specifieke elementen
uit om in de wet te worden vastgelegd, terwijl bij bestuur en bestuurlijke
afspraken natuurlijk veel ruimere kwesties in het geding zijn dan de in de
wet genoemde kwesties. Ik heb dus bezwaar tegen het feit dat u de gemaakte
afspraken en de met z'n allen gecreëerde bestuurlijke flexibiliteit in
feite wilt inperken. Dat is mijn conclusie over dit amendement en ik ben daar
geen voorstander van.De heerVan der Vlies(SGP)Dat is het punt. Tot nu toe ben ik het volstrekt met de staatssecretaris
eens en ik ervaar het zelf niet zo als zou ik daar inbreuk op doen. De teksten
in het amendement en in de toelichting zijn ontleend aan de bestaande overeenstemming op hoofdpunten. Het gaat erom of je in de wet de herkomst
van de voeding van het fonds al dan niet wilt verklaren. Nu staat er dat de
voeding van het fonds elk jaar wordt vastgesteld, terwijl de procedure ergens
anders vastligt. Leg die dan in de wet vast.StaatssecretarisVermeendWij moeten ons realiseren dat de resultaten van de afspraken – dus
de voeding van het fonds – worden vastgelegd in de begrotingswet. Dat
gebeurt gewoon: zij worden in de begrotingswet vastgelegd. Misschien zit daar
het misverstand. U bent daar zelf bij.De heerVan der Vlies(SGP)Nee, daar zit geen misverstand. Ik doe al jaren mee aan het vastleggen
van de begrotingswet. Dat weet u en daar kan dus geen misverstand over bestaan.
Het gaat erom dat er consensus is over de manier waarop het X-bedrag tot stand
komt dat in de begrotingswet, verondersteld dat er niet meer op geamendeerd
wordt, wordt vastgelegd. Er is consensus over de wijze waarop dat gebeurt.
Daar zitten elementen in die het, naar mijn bescheiden wijze van zien, waard
zijn om vast te worden gelegd in een heldere en transparante wet, die bevoegdheden
en verantwoordelijkheden vastlegt. Ik doel ook op het verkeer met andere betrokkenen
bij de totstandkoming van de voeding van het fonds.StaatssecretarisVermeendDe punten a en b in de toelichting op uw amendement zijn in feite verdisconteerd
in de begrotingswet. Dat moeten wij ons wel realiseren. Die punten komen tot
uiting in de begrotingswet die wij hier behandelen.De voorzitter:U blijft op dit ogenblik een verschil van appreciatie houden. Misschien
kunnen wij hier in tweede termijn verder mee door gaan.De heerVan der Vlies(SGP)Ik zal er in tweede termijn op terugkomen. Voor punt a geldt de opmerking
van de staatssecretaris wel, maar voor punt b niet.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Mevrouw Van der Hoeven heeft een vraag gesteld over het rekentarief,
met name in de toekomst. Zij vroeg zich af of dat, zo nodig, als er aanleiding
toe zou zijn, opnieuw zou kunnen worden bezien. Daar kan ik een vrij kort
antwoord op geven: dat maakt onderdeel uit van de algemene monitoring. Het
antwoord is dus ja.Er is een heel technische vraag gesteld over de tuinderscomplexen en het
onderscheid dat wordt gemaakt tussen de vollegrondsteelt en de substraat-
c.q. kassenteelt. Het is een buitengewoon ingewikkeld probleem, maar ook daar
kan ik vrij snel op reageren. De vollegrondsteelt valt onder de wettelijke
vrijstelling. Voor zover tuindersbedrijven geen gebruik maken van de vollegrondsteelt,
kunnen gemeenten een eigen beleid voeren voor vrijstelling van de OZB.De vergadering wordt van 19.23 uur tot 21.00 uur geschorst.De voorzitter:Ik maak de leden van de Kamer en van het kabinet erop attent dat ik deze
vergadering om uiterlijk 23.00 uur succesvol zou willen afsluiten. Ik heb
in eerste termijn zeer ruimhartig allerlei beschouwingen en toelichtingen
toegelaten onder het mom van interrupties. Ik heb dat bewust gedaan, opdat
de standpunten over en weer helder tot uiting konden komen. Dat is ook redelijk
gelukt. Het lijkt mij dat de tweede termijn kort en bondig kan worden afgewerkt.
Ik zal alleen maar interrupties in vragende zin toestaan die een standpunt
nader verhelderd willen hebben.Tweede termijn van de zijde van de commissieMevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik dank beide bewindspersonen hartelijk voor de uitvoerige
beantwoording van de vragen die ik heb gesteld en opmerkingen die ik heb gemaakt.
Ik zal het aantal onderwerpen waarover ik nog wil spreken beperken. Ten slotte
zal ik twee moties indienen.Tijdens het debat kwam aan de orde de vraag of bewoners van woongebouwen
al dan niet tot de groep met een laag inkomen gerekend kunnen worden. Ik heb
uit de beantwoording begrepen dat op dit moment deze groep wel onder de definitie
van laag inkomen valt. Ze blijft dat totdat de staatssecretaris met een ander
voorstel komt. Voor de goede orde wil ik dit vastgelegd hebben. Ik zie haar
nu knikken.Ter zake van de minderheden kunnen wij een traject tegemoetzien. De staatssecretaris
heeft een toezegging gedaan ter zake van de vluchtelingen, brede samenstelling,
VTV, humanitaire hulp, A-status en het aflopend traject van de asielzoekers.
Dat is prima. Wij hebben gekozen voor de smalle definitie, maar er komt iets
bij. Er is één groep waarvan ik niet zeker ben of ze onder de
definitie valt en dat betreft de Kaapverdianen. Nu de staatssecretaris zo
ruimhartig allerlei onderzoeken heeft toegezegd, zou ik haar willen vragen
extra aandacht te besteden aan de problematiek van die groep.Wat de artikel-12-gemeenten betreft, weet ik dat collega's hierop in tweede
termijn uitvoerig zullen ingaan. Ik sluit mij daarbij op voorhand aan. Ik
wacht met belangstelling de notitie over Den Haag en Hilversum af. Op een
nader moment zullen wij daarover verder spreken.Voorzitter! Ik wil de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken complimenteren
met de wijze waarop zij zeer uitdrukkelijk heeft gesteld dat het feit, dat
de rijksoverheid in het verdeelmodel maatstaven gebruikt voor de gemeenten,
nooit een argument kan zijn om al dan niet geld uit te geven aan groepen mensen,
doelen of instellingen als dit uit gemeentelijke beleidsoverwegingen noodzakelijk
is. Het zo scherp maken van dat onderscheid vind ik van belang. Ik onderschrijf
dat zonder meer.Ik wil nog een ander aspect van de rol van de gemeenten aan de orde stellen.
De gemeenten krijgen met deze nieuwe Financiële-verhoudingswet een nieuw
stukje extra verantwoordelijkheid als het gaat om het vaststellen van de tarieven
en de lasten voor de burgers en de kwaliteit van maatschappelijke en culturele
voorzieningen voor die burgers. Gemeenten zullen daarin zeer zorgvuldig een
eigen weg moeten kiezen. Hoeveel lasten leggen ze de burgers op? Wordt er
bezuinigd? Mijn fractie heeft vertrouwen in die verantwoordelijkheid van de
gemeenten. Ik heb gemerkt dat de grotere verantwoordelijkheid voor gemeenten
leidt tot het opleven van de lokale politieke discussie en tot kritisch volgen
van de gemeente. Ik heb nog nooit de uitvoering van een wet
zo snel zien veranderen als die van de Wet voorzieningen gehandicapten. Op
lokaal niveau was die uitvoering binnen negen maanden na de inwerkingtreding
van de wet aanzienlijk aangepast, onder heel kritische begeleiding door burgers,
politieke partijen, vakbonden en belangengroeperingen. De gemeenten lieten
zien dat zij heel snel en slagvaardig kunnen reageren bij belangrijke politieke
zaken die op lokaal niveau de mensen raken. Ik heb daar wel vertrouwen in.Ik richt mij tot staatssecretaris Vermeend. Ik hecht er aan dat de ontwikkeling
van gemeentelijke belastingen en tarieven kritisch wordt gevolgd. Ik vind
dat van uitermate groot belang. Tegelijkertijd zal de Partij van de Arbeid
niet als eerste klaar staan om centrale richtlijnen uit te vaardigen om gemeenten
binnen bepaalde bandbreedten verantwoordelijkheden op te leggen. Wij volgen
ze wel heel kritisch. Dat moet ook, zeker nu de verantwoordelijkheden zo breed
getrokken zijn. Het is ook daarom dat ik een motie indien, die luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat ingevolge de invoering van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
er sprake kan zijn van een tariefwijziging van gemeentelijke lasten voor burgers
en bedrijven;overwegende, dat deze wijziging van invloed kan zijn op de koopkracht
van burgers in de te onderscheiden inkomensniveaus;overwegende, dat deze wijziging ook van invloed kan zijn op de niet-woningen;van mening, dat de effecten van de invoering van de nieuwe Financiële-verhoudingswet
op de tariefontwikkeling zichtbaar moeten zijn;van mening, dat de effecten op de koopkracht mede in vergelijking tussen
gemeenten zichtbaar moeten zijn;verzoekt de regering een monitor te ontwikkelen die gedurende de invoeringsperiode
van de wet registreert en zichtbaar maakt wat de ontwikkeling van de gemeentelijke
tarieven en belastingen is op de koopkracht van burgers in de te onderscheiden
inkomensniveaus en huishoudens, en op de tarieven van niet-woningen, waaronder
bedrijven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Noorman-den Uyl, Van der Hoeven,
Remkes, Hoekema, Schutte, Oedayraj Singh Varma en Van der Vlies.Zij krijgt nr. 14 (24552, 24553).MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! In het begin van het debat, toen de heer Schutte het woord
nam, zette hij zich wat af tegen het feit dat de vier grote partijen in dit
huis met elkaar contact hadden gehad en ontdekten dat zij over een aantal
onderwerpen, in casu vier amendementen, gelijkelijk dachten. Hij vond eigenlijk
dat zo'n amendement maar door één kamerlid mocht worden ingediend.
Tijdens het debat moet blijken dat de andere drie het ook een goed idee vinden,
zo heb ik begrepen. Toen hij het zei, kreeg ik een beetje de indruk dat hij
het gevoel had dat de oppositie geen kans had gekregen en dat gelijk een beetje
ongelijk was. Ik wil hem iets voorhouden.De verdelende rechtvaardigheid heeft hierbij toch wel een aparte kleur
gekregen. Die is misschien het beste weer te geven met het verhaal van de
man die er prat op ging alles met zijn vrouw te delen. Als hij een zakje snoepjes
had, kreeg hij de snoepjes en zij het zakje. Deze tekst kan de heer Schutte
heel bekend voorkomen. Op 27 september 1983, ter gelegenheid van de behandeling
van de Financiële-verhoudingswet 1984, was hij de woordvoerder van zijn
partij. Ik heb de notulen er nog eens op nageslagen. Ik dacht: kom, ik houd
het hem nu eens voor.In eerste termijn heb ik gezegd dat ik overwoog, de Kamer een oordeel
te vragen over de mogelijkheid van tariefdifferentiatie binnen de OZB, op
lokaal niveau. Wij kennen een tariefdifferentiatie, namelijk tussen eigenaren
en huurders. In dit geval gaat het wat mij betreft over een tariefdifferentiatie
tussen woningen en bedrijven, woningen en niet-woningen. Aanleiding voor die
overweging is het feit dat er sprake is van grote verschillen in waardestijging
tussen beide groepen. Dat zijn twee elementen die ertoe zouden kunnen leiden
om het een heel goed idee te vinden. Om het niet te lang te maken, wil ik
graag een motie van deze strekking indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat er sprake is van grote verschillen in de waardestijging
van woningen en niet-woningen;overwegende, dat flexibilisering bijdraagt aan de verbetering van het
lokaal belastinginstrumentarium;van mening, dat tariefdifferentiatie, mits binnen een voorgeschreven bandbreedte
toegepast, een zinvolle bijdrage levert aan gemeentelijke beleidsruimte;van mening, dat het uit hoofde van een gemeentelijk werkgelegenheidsbeleid
wenselijk kan zijn om te beschikken over het instrument van tariefdifferentiatie
tussen woningen en niet-woningen in de OZB;verzoekt de regering voorstellen te doen de Gemeentewet zodanig te wijzigen
dat de gemeente bij de heffing van OZB verschillende tarieven mag hanteren
voor woningen en niet-woningen, waarbij het tarief van de ene categorie nooit
hoger mag zijn dan 120% van het tarief van de andere categorie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Noorman-den Uyl, Remkes, Hoekema,
Schutte, Oedayraj Singh Varma en Van der Vlies.Zij krijgt nr. 15 (24552, 24553).De heerPoppe(SP)Het is mij niet helemaal duidelijk wat mevrouw Noorman met deze motie
voor heeft. Dit kan ook betekenen, waar zij sprak over het belang van de werkgelegenheid...De voorzitter:Ik heb gezegd dat in tweede termijn alleen maar korte vragen
gesteld konden worden.De heerPoppe(SP)De vraag heb ik nog niet gesteld.De voorzitter:U bent met een toelichting bezig. De vraag wordt zo beantwoord.De heerPoppe(SP)Ik ben bezig met een toelichting op een korte vraag.De voorzitter:De toelichting kan dus niet, de vraag kan wel.De heerPoppe(SP)"In het belang van de werkgelegenheid" kan dus ook betekenen...De voorzitter:Uw vraag graag.De heerPoppe(SP)Dit is de vraag. Laat het mij nu even rustig uitleggen. Zo vaak sta ik
hier vandaag ook weer niet. De vraag is of mevrouw Noorman met deze motie
bedoelt te zeggen dat, als bedrijven minder gaan betalen en de gemeente dezelfde
inkomsten wil hebben, het op de woningen gaat drukken.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ja, er zijn twee dingen mogelijk. Het ene is dat bedrijven minder OZB
betalen en dat voor woningen meer wordt betaald, omdat het om een gemeente
gaat met veel werkloosheid, waar het gemeentebestuur het belangrijk vindt
dat een beleid wordt gevoerd waardoor de vestiging van bedrijven in die gemeente
aantrekkelijk wordt. Het andere is dat de gemeente precies andersom besluit,
constateert dat er behoorlijk wat bedrijven zijn die een grote belasting leggen
op de gemeenschap en dat het redelijk is, ook vanwege het verschil in waardestijging,
dat de bedrijven een slagje meer betalen en de burgers een slagje minder.
Als deze motie tot uitvoering komt, is het aan het gemeentebestuur om daarover
een beslissing te nemen. Ik acht dat bestuur daar heel goed en op een verantwoorde
wijze toe in staat.De heerPoppe(SP)Ja, vooral wat betreft een douceurtje voor de ondernemers.Ik heb nog de daarop volgende vraag. In eerste termijn heeft u zich sterk
gemaakt om te voorkomen dat er sprake is van een lastenverzwaring. Ik denk
dat dit teruggesluisd moet worden. Komt daar ook een motie voor?MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik weet niet op welke lastenverzwaring u duidt. Als het gaat om het feit
dat er in Nederland grote groepen burgers zijn die jarenlang te weinig OZB
betaald hebben, terwijl de burgers in de centrumgemeenten jarenlang te veel
betaald hebben – je kunt het verschil goed zien tussen Wassenaar en
Den Haag – heb ik er geen enkele behoefte aan om daar een wijziging
in aan te brengen met externe financiering.De heerPoppe(SP)Dat bedoel ik dus ook niet.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Als het gaat om de effecten van de werking van de WOZ op het huurwaardeforfait
in de inkomstenbelasting, kunt u nu een heel verhaal van mij verwachten. Dus
ik zou zeggen: wacht u even.De heerPoppe(SP)Het gaat om de lastenverzwaring voor de goedkopere koopwoningen en de
huurwoningen. Daar vindt de verzwaring plaats. Daar waar mevrouw Noorman het
over heeft, vindt de verzwaring niet plaats.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Als u even wacht, zullen wij het daarover hebben.Het laatste punt dat ik aan de orde wil stellen, is de discussie die in
de eerste termijn wat halverwege werd afgebroken. Ik heb er behoefte aan om,
zowel in de richting van de bewindspersonen, als in de richting van mijn collega's,
nog een keer heel duidelijk te maken hoe ik aankijk tegen de uitwerking van
de Wet waardering onroerende zaken op de OZB-tarieven op lokaal niveau en
op de meerinkomsten bij de inkomstenbelasting vanwege de verhoging van het
huurwaardeforfait, en hoe in mijn ogen daarmee omgegaan zou moeten worden.Op lokaal niveau zou – ik wil daar geen misverstand over laten bestaan –
op het moment dat de gemeente te maken heeft met een autonome groei van de
waarde van onroerend goed, op grond van marktwerking, de eventuele OZB-meeropbrengst
in wezen verrekend dienen te worden met het tarief. Ik vind dat autonome waardestijging
op lokaal niveau niet moet leiden tot gemeentelijke meerinkomsten. Het kan
heel goed zijn dat de gemeente het op grond van beleidsmatige overwegingen
van belang vindt meer inkomsten te verwerven uit de OZB-opbrengst. Dat is
een goede zaak, maar dat vraagt om separate besluitvorming. Ik denk dat ik
mij kan aansluiten bij de wijze waarop in de eerste termijn de heer Remkes
en anderen in dit huis daarover gesproken hebben. Ik denk dat daar geen misverstand
over bestaat.Een andere situatie ontstaat, als het gaat om de meeropbrengst binnen
de inkomstenbelasting, doordat bewoners-eigenaren de werkelijke economische
waarde van hun woning opgeven voor de inkomstenbelasting. Op grond van de
werking van de WOZ zijn bewoners-eigenaren van eigen huizen verplicht om per
1 januari 1997 de werkelijke waarde, zoals die conform de WOZ is vastgesteld,
op te geven. Daarvoor geldt dat dit de door de gemeente vastgestelde OZB-waarde
is. Alle gemeenten in Nederland zijn op dit moment bezig die waarde opnieuw
vast te stellen. Dat heeft geleid – wij hebben dit kunnen zien in de
laatste uitdraai die wij hebben gekregen over de maand maart – tot zeer
aanzienlijke meeropbrengsten in veel gemeenten. Het heeft ook tot grote herverdelingsverschillen
in het kader van de Financiële-verhoudingswet geleid. Ik heb in mijn
eerste termijn de bedragen genoemd.Nu doet de vraag zich voor of die meeropbrengst een meeropbrengst is die
"onbedoeld toevallig" ontstond en daardoor als een neutraal gegeven moet worden
gezien en teruggesluisd zou moeten worden in de vorm van het opnieuw vaststellen
van de hoogte van het huurwaardeforfait – dit is wat ik mevrouw Van
der Hoeven heb horen zeggen – of dat er iets meer en iets anders aan
de hand is. Dat laatste hoort u mij zeggen.Wat is er namelijk aan de hand? Een aantal jaren hebben burgers aan de
belasting een te geringe waarde van hun woning opgegeven. Veel burgers voelden
zich daar niet zo erg op aangesproken, want dat was toch diezelfde waarde
die ze op de rekening van de gemeente onder ogen kregen, toen het om de OZB
ging. Maar tegelijkertijd was het wel degelijk de bedoeling dat de werkelijke
economische waarde werd vastgesteld. Veel mensen moesten die
ook opgeven op het moment dat zij een nieuw huis kochten en de gegevens van
de hypotheek ook bij de belastinginspecteur op het bordje kwamen. Zo kon het
dat per straat de economische waarde van huizen verschilde en zo kon het dat
tussen gemeenten de economische waarde verschilde, want het maakte nogal wat
uit of in de ene gemeente de waardering in 1991 of 1992 had plaatsgevonden
en in een andere gemeente in 1994 of 1995. Het regende de afgelopen twee jaar
dan ook bezwaarschriften bij tal van gemeenten.Er zit dus een aspect in dit hele traject, dat ertoe leidt dat je kunt
zeggen: een deel van die meeropbrengst is niet een onbedoelde meevaller die
je eigenlijk weer terug zou moeten sluizen; een deel van die meeropbrengst
heeft wel degelijk te maken met het feit dat bewoners-eigenaren van eigen
woningen een te lage waarde aan de belasting opgaven. Ik zet dit in mijn beleving
van hoe je hiermee moet omgaan, af tegen het feit dat huurders jaarlijks een
huurstijging van 6% à 6,5% betalen. Wij hebben immers gezegd dat de
economische marktwaarde van de huurwoning bepalend is voor de hoogte van de
huur. Wij hebben te maken met twee trajecten: aan de ene kant de eigenaar-bewoners
die eigenlijk te lage belasting op dat onderdeel betaalden en aan de andere
kant de huurders die wij aan de marktprijs houden. Ik vind het niet meer dan
redelijk, eerlijk en billijk dat wij, wanneer wij spreken over de zeer aanzienlijke
extra inkomsten, dat geld gedeeltelijk besteden aan misschien de aanpassing
van de huurwaarde èn aan een lastenverlichting. Ik denk daarbij primair
aan de huurders.Ik wil daaraan nog iets toevoegen. Een aantal onderzoeken heeft aangegeven
dat de overheid méér geld betaalt aan eigenaren – via
belastingbeschikking – dan aan huurders. Ik wil er nog iets aan toevoegen.
In die overweging vind ik het redelijk dat, nu er een meeropbrengst ontstaat
vanwege het berekenen van de werkelijke waarde, er iets gedaan wordt aan dat
verschil. Ik spreek niet uit hoeveel. Ik zeg ook niets over de vorm. Dat hoort
straks bij de begrotingsbehandeling aan de orde te komen. Ik vind echter wel
dat het punt helder moet zijn.Ik wil er nog één ding bij zeggen. Mevrouw Van der Hoeven
heeft in eerste termijn duidelijk gezegd dat zij dacht aan de motie-Kamp.
Overigens was die motie van vóór het regeerakkoord. In het regeerakkoord
zijn toch wat andere afspraken gemaakt over besteding van middelen.Stel dat wij het huurwaardeforfait zouden willen verlagen en zo de meeropbrengst
terugsluizen naar eigenaren, hoe doen wij dat dan? De mensen in Bloemendaal,
bij wijze van spreken, betalen al een paar jaar die heel hoge waarde. De mensen
in Den Haag misschien ook, maar de mensen in Wassenaar bijvoorbeeld niet.
Krijgen de mensen in Bloemendaal dan wel een lager huurwaardeforfait en de
mensen in Wassenaar niet? Of in Den Haag wel en in Rotterdam niet, of in Utrecht
niet, of in welke plaats dan ook?Er is sinds een paar jaar in een groot aantal gemeenten sprake van een
reële waarde. Die reële waarde is soms per stad, per wijk of per
woning verschillend. De ogenschijnlijke eerlijkheid van het teruggeven is
helemaal niet realiseerbaar.De heerHoekema(D66)Los van de techniek van het terugsluizen, zou ik mevrouw Noorman de principiële
vraag willen stellen, of zij uitsluit dat een deel van de bestemming kan worden
gevonden in een reductie van het financieringstekort, conform het regeerakkoord.
Ik heb haar daarover niet horen spreken, maar misschien vergis ik mij.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Wij hebben in het regeerakkoord een aantal doelen afgesproken als er sprake
is van meeropbrengst of meevallers. Daarbij zijn er twee die een hele hoge
prioriteit hebben. Het ene is het financieringstekort en het andere is de
lastenverlichting en mijn hart ligt bij de lastenverlichting. Hoe kan het
ook anders!De heerHoekema(D66)Uw verstand ook?MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Jazeker!De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Aan de geschiedenis moet recht gedaan worden. Het kan zijn
dat ik mij vergis, maar mevrouw Noorman zei zojuist dat de motie-Kamp was
van vóór het regeerakkoord.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Juli 1994.De heerRemkes(VVD)Volgens mij van oktober 1994.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Ik heb de motie altijd op mijn nachtkastje liggen. Zij is
van 30 juni 1994, vóór het regeerakkoord en dat is buitengewoon
relevant.De heerPoppe(SP)De suggestie van mevrouw Noorman om de extra opbrengst aan te wenden voor
een lastenverlichting voor de huurders, spreekt mij aan. Dat zult u begrijpen.
Zij moet daarvoor dan wel een concreet voorstel doen en dat heb ik nog niet
gehoord. Als het ongeclausuleerd gebeurt, schieten de huurders er niets mee
op, dan schieten zij er nog steeds behoorlijk bij in. Hoe denkt mevrouw Noorman
dat de regering dat zou moeten doen?MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik heb de discussie hier aangeslingerd, omdat ik het nu het goede moment
vond. Ik heb echter in eerste termijn gezegd dat de invulling daarvan bij
de begrotingsbehandeling behoort plaats te vinden. Dat heeft een aantal redenen.
Een van de redenen is dat wij nog steeds niet precies weten over welk bedrag
wij spreken. Ik weet echter wel – dat heeft de staatssecretaris aangegeven –
dat hierover na de zomer meer bekend is. Dat is een heel goede reden om pas
op dat moment naar de precieze invulling te kijken. Maar ik herhaal wat ik
heb gezegd: ik praat dan over lastenverlichting, over huurders en ook over
eigenaren. Wij moeten komen tot een soort balans daarin. Ik heb nog wel iets
meer informatie nodig. Maar ik heb begrepen dat wij die ook krijgen.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Mijnheer de voorzitter! Laat ik beginnen met de bewindslieden te danken
voor de antwoorden die zij hebben gegeven. Ik dank de bewindslieden zowel
voor de wijze waarop zij hebben geantwoord als voor de inhoud van die antwoorden.
De beantwoording heeft in ieder geval een aantal moties overbodig gemaakt.
Ik houd er nog slechts enkele over!Ik vind het prima dat er voor 1 juli duidelijkheid komt over de aanpak
 van de monitoring. Daarbij hoop ik dat de periode van vier jaar,
zoals nu voorgesteld voor het aanpassen van de wet, wordt ingekort. Anders
zijn wij over drie jaar nog bezig met de onderzoeken en met het aanpassen
van de maatstaven. En dat was niet de bedoeling. Ik vraag tevens of spoed
wordt met betracht met de toegezegde onderzoeken. Inderdaad, de Financiële-verhoudingswet
is een globaal systeem. Dit betekent dat zoveel mogelijk moet worden gewerkt
met maatstaven die algemeen geldend zijn. Dat klopt. Maar omdat de specifieke
uitkeringen nagenoeg zijn teruggedrongen, zouden alle specifieke problemen
alleen nog maar via artikel 12 opgelost kunnen worden. Ik kan mij voorstellen
dat het anders kan. Soms heb je te maken met een groepje gemeenten waarvoor
een andere oplossing moet worden gevonden, een oplossing die meer komt in
de richting van de oude verfijningen dan in de richting van een nieuwe maatstaf
die voor iedereen geldt. Mijn vraag is of die mogelijkheid in de toekomst
wordt bewaard.Voorzitter! Er zijn vanmiddag heel veel specifieke problemen over tafel
gekomen. Het is goed dat wij de oorzaken daarvan opsporen. Die oorzaken zouden
in een aantal gevallen kunnen leiden tot een aanpassing van de maatstaf of
tot een nieuwe maatstaf. Ik zie overigens het overzicht van de onderzoeken
graag tegemoet. Ik neem aan dat de overige eigen middelen, de wegen, het ijkpunt
van de OZB-maatstaf etcetera daarin naar voren komen. Daarover zal ik dan
ook niets meer zeggen. Ik heb ook goed begrepen dat de bewoners van de bijzondere
woongebouwen meegerekend blijven binnen de maatstaf laag inkomen. Dus dat
probleem is ook van tafel.Er zijn twee aandachtspunten die ik wel in de vorm van een motie wil voorleggen.
Het eerste aandachtspunt betreft de positie van de jonge monumenten. Wij hebben
daarover gesproken met elkaar, maar toch heb ik er behoefte aan om op dit
punt de Kamer een uitspraak voor te leggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat zogenaamde jonge monumenten deel uitmaken van ons cultuurgoed
en tot extra kosten kunnen leiden;voorts overwegende, dat jonge monumenten niet in de verdeelmaatstaven
zijn opgenomen;overwegende, dat er onvoldoende inzicht bestaat in de kosten van jonge
monumenten;verzoekt de regering nader onderzoek te doen naar de kosten van jonge
monumenten, te bezien of deze kosten in het maatstavenmodel zijn op te nemen
dan wel via een andere weg gedekt kunnen worden en de Kamer hierover te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Hoeven, Hoekema, Noorman-den
Uyl, Remkes, Oedayraj Singh Varma, Van der Vlies en Schutte.Zij krijgt nr. 16 (24552, 24553).MevrouwVan der Hoeven(CDA)Waarom hebben wij deze motie ingediend, voorzitter? Wij wilden ook een
richting aan het onderzoek geven. Het is mij bekend dat toegezegd is dat er
jonge monumenten onderzocht zouden worden. Het gaat om de richting waarin
volgens ons de onderzoeken moeten plaatsvinden. Wij hebben een soortgelijke
afweging gemaakt ten aanzien van de volgende motie. Deze motie heeft betrekking
op de positie van Zuid-Limburg en luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat ten aanzien van Zuid-Limburg en de oostelijke en de westelijke
mijnstreek onvoldoende inzicht is in de oorzaak van de nadelen als gevolg
van de nieuwe Financiële-verhoudingswet;overwegende, dat Maastricht, Heerlen en Kerkrade naast een centrumfunctie
ten aanzien van zorg tevens een centrumfunctie in het verschaffen van werkgelegenheid
hebben;verzoekt de regering onderzoek te doen naar de oorzaken van de nadelige
gevolgen voor de uitkering uit het Gemeentefonds voor Zuid-Limburg en de oostelijke
en de westelijke mijnstreek en de Kamer hierover te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Hoeven, Noorman-den Uyl,
Remkes, Hoekema, Oedayraj Singh Varma, Van der Vlies en Schutte.Zij krijgt nr. 17 (24552, 24553).MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Deze motie heeft natuurlijk rechtstreeks gevolgen voor het
verdeelmodel per 1 januari. Mijn additioneel verzoek is dan ook, dit onderzoek
zodanig te doen plaatsvinden, dat wij voor 1 januari daarvan de uitslag hebben,
zodat het betrokken kan worden bij het systeem per 1 januari.Voorzitter! Zorgwekkende punten blijven de lasten van burgers en die van
bedrijven. Die blijven aandacht vragen, ook na vandaag. Hierover zijn een
paar moties ingediend en een ervan hebben wij ondersteund. Wij wachten af
wat de regering daarmee doet, maar wij wachten vooral af wat uit het onderzoek
ter zake komt. Ik denk in dit verband aan de positie van de industriegemeenten,
de Haarlemmermeer en de economische ontwikkelingsmogelijkheden als onderdelen
van de centrumfunctie.Voorzitter! Ik kom te spreken over de tariefdifferentiatie. Ik wil hierover
opnieuw iets zeggen en wel in het kader van de gemeentelijke-lastenontwikkeling
en de nota die de staatssecretaris ons op dit punt heeft toegezegd. De motie
die er nu ligt, geeft een zeer gedetailleerde richting aan. Het zou weleens
kunnen zijn dat er andere mogelijkheden zijn en dat die later in de nota naar
voren komen. Dat is de reden waarom ik nu een beetje voorzichtig ben geweest
met het ondertekenen van de motie op dit punt. Dat neemt niet weg, dat wij
het onderzoek naar tariefdifferentiatie en naar de verschillende mogelijkheden
graag afwachten.Voorzitter! Ik kom nog even terug op de woorden van de heer Schutte. Bij
oppositie voeren maak je altijd een afweging. Het gaat er hier om dat we of
verbeteringen aanbrengen in een wetsvoorstel of ons daar volledig
mee oneens verklaren en het tot de bodem afkraken. Dat laatste is nu niet
het geval. Dat heeft u wel gemerkt aan mijn inbreng. Dat verbeteringen aanbrengen
probeer je dan te doen op je eigen manier. Op een aantal punten doe je dat
met een poging een meerderheid voor een wijziging te krijgen. Soms vind je
die, maar soms ook niet. Dat betekent dan, dat je op die punten wel moet wijzen,
maar dat je dat doet in de wetenschap dat je ook na het debat niet de meerderheid
bereid vindt om een wijziging te steunen. Nu heb ik daar twee voorbeelden
van. Ik heb ook twee amendementen ingediend. Die betreffen zowel de artikel-12-nadeelgemeenten
als de historische kernen. De amendementen zal ik handhaven. Deze handelwijze
hoort er nu eenmaal bij. Het is echter een goede zaak dat wij uiteindelijk
hier, dus in alle openbaarheid, met elkaar van gedachten wisselen en tot besluitvorming
komen. Dat moeten wij ook blijven doen. Ik vind dat een goede zaak.Voorzitter! Een uitspraak waarvoor ik niet de meerderheid achter mij krijg
betreft de financiering van de afkoopsom van het restnadeel. Toch zal ik op
dit punt een motie indienen. Waarom dien ik die motie toch in? Op een gegeven
moment moet je aangeven waar je staat en wat je wilt. Zojuist stond mevrouw
Noorman hier en zei: in het regeerakkoord wordt gesproken over financieringstekort
en over lastenverlichting en mijn hart ligt bij de lastenverlichting. Het
punt dat ik nu naar voren breng, betreft echter ook de lastenverlichting.
Dat is de reden waarom ik toch deze motie indien. Misschien zullen de leden
zich nog bedenken en een andere stem uitbrengen dan zij zich nu voornemen.
De motie luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de negatieve herverdeeleffecten voor een aantal gemeenten
niet opgelost zijn binnen de overbruggingsperiode;overwegende, dat bij de invoering van de Financiële-verhoudingswet
1960 en de Financiële-verhoudingswet 1984 de overgangskosten voor een
deel exogeen zijn gefinancierd;verzoekt de regering de na afloop van de overgangsperiode resterende nadelen
via een eenmalige afkoopsom te verevenen en de mogelijkheden te onderzoeken
om hiervoor middelen aan het Gemeentefonds toe te voegen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:De motie is ingediend door de leden Van der Hoeven, Oedayraj Singh Varma
en Van der Vlies. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (24552, 24553).MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! U merkt dat ik mijn motie een beetje voorzichtiger heb geformuleerd
dan ik in eerste instantie in het debat heb gedaan, maar in het debat heb
ik ook aangegeven waar volgens mij de mogelijkheden lagen om deze motie te
dekken. Anderen zagen die dekking niet. Toen dacht ik: het zal misschien niet
gek zijn als ik een motie formuleer waarbij een opdracht wordt gegeven. Daarom
heb ik de motie op deze wijze geformuleerd.Ik kom op de artikel-12-nadeelgemeenten. Wij houden vast aan ons amendement,
want de theorie van de communicerende vaten gaat slechts ten dele op. Ik vind
het van belang dat op termijn zekerheid wordt geboden, zeker als het gaat
om de startpositie na de overgangstermijn. Ik handhaaf het amendement.Wij krijgen een beleidsmatige notitie over de positie van Den Haag en
Hilversum. Ik hoor graag wanneer wij haar kunnen verwachten. De antwoorden
op onze vragen over Hilversum laten enige ruimte. Bij de bespreking van de
notitie zullen wij erop terugkomen. Op dit moment is een toevoeging overbodig.Wij willen die Raad voor de financiële verhoudingen. Dat de raad
onafhankelijk is, moet blijken uit de samenstelling, onderbrenging en de wijze
waarop het secretariaat geregeld is. Ik neem aan dat wij hierover nog zullen
worden geïnformeerd. Mochten deze elementen onvoldoende geregeld worden,
dan komen wij erop terug.Ik kom op het huurwaardeforfait. Ik heb naar mevrouw Noorman geluisterd
en ben het niet met haar eens. De belastingdienst heeft jarenlang de taxatie
van de gemeenten gehanteerd als de juiste waarde. Een vergelijking met de
huren gaat op een aantal punten mank. Eigenaren moeten onderhoud plegen en
lopen risico. Dat neemt niet weg dat ik oog heb voor het probleem van de lastenverzwaring
voor de huurders tengevolge van de herwaardering, maar dat vind ik een ander
punt, dat wij niet in het kader van het huurwaardeforfait moeten oplossen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Een van de manieren waarop de belastingdienst de economische waarde bepaalt,
is de beschouwing van de koop- of verkoopprijs, die bekend zijn. De dienst
gebruikt de OZB niet of nauwelijks. Het is een handreiking die degene die
aangifte doet zelf hanteert. De hoogte van het huurwaardeforfait is gebaseerd
op het feit dat eigenaren ook zelf woonlasten hebben. Er is geen enkele relatie
met wat een gemiddelde huurder aan maandelijkse lasten betaalt. Mevrouw Van
der Hoeven zou nog eens naar haar argumentatie moeten kijken.MevrouwVan der Hoeven(CDA)De belastingdienst heeft de ingediende gegevens, die niet altijd waren
gebaseerd op de verkoopprijs, maar ook op de getaxeerde waarde in het kader
van de OZB, jarenlang als juist gehanteerd. Het is dan moeilijk om te zeggen
dat het aan de indiener ligt dat de waarde zo laag was. Mevrouw Noorman schept
een verkeerde sfeer met haar woorden. Het zal best wel eens een keertje zijn
voorgekomen, maar de gecreëerde sfeer is niet juist. Het gaat hier over
de meeropbrengst van het huurwaardeforfait tengevolge van de herwaardering
in het kader van de WOZ. Die meeropbrengst moet conform de motie-Kamp worden
teruggesluisd naar de huiseigenaren. Ik heb de tekst van de motie er nog eens
bijgehaald. De regering wordt verzocht "de extra opbrengsten te betrekken
bij de nog te voeren discussie over de verdere verlaging van het huurwaardeforfait
per 1 januari 1995". Dat is tot op dit moment nog niet gebeurd. Het gaat dan
ook over huiseigenaren met een huis van pakweg f 100.000.StaatssecretarisVermeendIk heb de motie hier voor mij liggen. Zij is ingediend op
30 juni 1994. In de motie gaat het om de 110 mln. aan inkomstenbelasting en
vermogensbelasting en om de mogelijke extra premie-opbrengst van 26 mln. De
regering wordt inderdaad verzocht "de extra opbrengsten te betrekken bij de
nog te voeren discussie over de verdere verlaging van het huurwaardeforfait
per 1 januari 1995". Vervolgens is met het nieuwe kabinet gediscussieerd.
In dat debat heb ik uitgelegd dat de motie achterhaald was door het regeerakkoord.
De Kamer, ook de VVD-fractie, heeft zich daarbij neergelegd.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Wij hebben nu te maken met een herwaardering in het kader van de WOZ,
waarmee de huiseigenaren worden geconfronteerd. Wij hebben nog altijd een
enorme meeropbrengst tengevolge van de hertaxatie van de WOZ. Het probleem
is dus niet opgelost. Het gaat niet alleen om de netto meeropbrengst van 129
mln. – dat staat in de motie – maar ook om al die andere bedragen.
En die lopen ver in de miljoenen. Dan praten wij dus over heel andere bedragen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! De motie zegt niet dat het hele bedrag erbij betrokken moet
worden, maar dat dit gegeven erbij betrokken moet worden. Het is dus helemaal
niet een opdracht van de Kamer om het hele bedrag zomaar te verrekenen. Ik
kan dat daar echt niet uit afleiden. Ik vind dan ook dat mevrouw Van der Hoeven
daarmee een wat vertekend beeld schetst. Ik zou het verder plezierig vinden
als mevrouw Van der Hoeven ook een beschouwing wil wijden aan mijn inzet in
dit debat. Wij praten over zeer aanzienlijke bedragen. Ik heb gezegd dat ik
mij dit in zekere mate kan voorstellen, maar niet voor het gehele bedrag.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Het is heel simpel: ik ben dat niet met u eens. Bij de bespreking van
het belastingplan 1997 moeten wij dit debat echt gaan voeren en beschouwingen
gaan wijden aan de punten die u hebt benoemd. Dat debat moeten wij nu niet
voeren. Wat ik nu wel wil doen, is aangeven in welke richting het debat volgens
mij gevoerd moet worden. Dat is dan ook de reden waarom ik de Kamer een motie
wil voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de lasten voor huiseigenaren, via het huurwaardeforfait,
als gevolg van waardestijging van woningen op basis van de WOZ aanzienlijk
zullen stijgen;overwegende, dat deze lastenverzwaring onbedoeld is en derhalve niet wenselijk
wordt geacht;verzoekt de regering spoedig de hoogte van het huurwaardeforfait te herzien,
zodat de lastenverzwaring als gevolg van de WOZ ongedaan wordt gemaakt en
een aanpassing van de tarieven per 1 januari 1997 kan plaatsvinden om genoemde
extra inkomsten te neutraliseren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Hoeven, Remkes, Van der
Vlies, Oedayraj Singh Varma, Schutte en Poppe.Zij krijgt nr. 19 (24552, 24553).De heerRemkes(VVD)Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de beide bewindslieden hartelijk voor
hun uitvoerige beantwoording. Verder spreek ik mijn dank uit voor hun tegemoetkomende
houding ten opzichte van de Kamer. Dat geldt specifiek voor de zekere lenigheid
en soepelheid waarmee de beide staatssecretaris op de amendementen van de
zijde van de Kamer inzake de OZB-verevening, de overgangstermijn en de bijzondere
bijstand hebben gereageerd. Wat de overgangstermijn betreft, voeg ik daar
nog het volgende aan toe, mede ter ondersteuning van de beantwoording. Ik
doel dan op de externe financiering. Op dit punt ben ik het zeer expliciet
oneens met collega Van der Hoeven. Ik vind haar benadering, eerlijk gezegd,
te gemakkelijk. De bron die nu is aangewezen, is volgens mij ook ondeugdelijk.
Ik zou tot een minder hard oordeel komen, als dit een incident was bij de
fractie van het CDA. Dan zou ik ook bereid zijn om daar nog eens welwillend
naar te kijken. Ik ben het in de afgelopen tijd echter te vaak in debatten
tegengekomen dat de onderuitputting genoemd werd als dekkingsmiddel. Naar
mijn opvatting verhoudt dit zich niet met de pleidooien vanuit dezelfde fractie –
daar zijn wij het dan weer van harte met elkaar over eens – om die in
de eerste plaats ten goede te laten komen aan reductie van het financieringstekort.
Ik beoordeel dat wat fracties hier zeggen, ook op de onderlinge consistentie.
Dat betekent dat ik in dit opzicht niet tot een positief oordeel kan komen
en dat wij de desbetreffende motie van het CDA ook niet zullen steunen.Ik maak nog een paar opmerkingen over de reactie van de heer Schutte op
de ondertekening van de amendementen door die vier fracties. Het gaat volgens
mij om twee dingen. In de eerste plaats is het de vraag of hier in de Kamer
een volledige wisseling van gedachten en argumenten kan plaatsvinden, ook
al zijn fracties het in het voortraject met elkaar eens geworden over een
bepaalde lijn. Naar mijn opvatting is er helemaal niets dat die uitwisseling
van argumenten op dit ogenblik in de weg staat. De staatssecretaris heeft
daar zelf ook een bijdrage aan geleverd. Ik vind ook dat fracties duidelijk
moeten maken waar ze zelf staan en waar ze uiteindelijk via een compromis
terecht zijn gekomen en dat ze dat moeten motiveren. In dat opzicht is er
volgens mij niets mis met dat proces. Ik noem – ik sluit mij wat dat
betreft aan bij mevrouw Van der Hoeven – nog een specifiek argument
waar het fracties in dit proces ook om te doen is en te doen moet zijn, namelijk
dat men zoveel mogelijk wil realiseren van de eigen boodschap. Daar is helemaal
niets tegen en dat kan uitstekend passen in een pleidooi voor dualistische
verhoudingen tussen Kamer en kabinet. Als er helemaal niets duidelijk is,
kan het zo zijn dat alle amendementen vanuit de Kamer verworpen worden en
dat de Kamer helemaal niets bereikt. Ik denk dan ook dat die gedragslijn wat
minder verwerpelijk is dan de heer Schutte in zijn eerste termijn naar voren
heeft gebracht.De dank in de richting van de bewindslieden geldt ook voor de toezegging
inzake de monitoring. Er zullen de komende tijd nog een aantal aspecten bestudeerd
moeten worden. Dat is wel duidelijk. Waar het mij nu in tweede
termijn om gaat, is om in de richting van het kabinet nog eens in tweeërlei
opzicht een signaal te geven. In de eerste plaats zijn het geen technische
wensen die van de zijde van de Kamer zijn ingebracht, maar zijn het duidelijk
een aantal politiek inhoudelijke wensen. Wij gaan er eerlijk gezegd ook van
uit dat de bewindslieden dat bij de uitwerking en bij de studie ook terdege
in hun achterhoofd houden. In de tweede plaats wil ik aandringen op spoed.
Het mag niet op de lange baan worden geschoven. De gemeenten waar het om gaat,
hebben recht op duidelijkheid. Die dank en dat aandringen op spoed heeft wat
mij betreft ook betrekking op de notitie die er moet komen over Den Haag en
Hilversum. Ik wil een van de aspecten mede namens de collega's Noorman-den
Uyl, Hoekema en Van der Hoeven omzetten in een motie, die luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat sommige gemeenten c.q. groepen van gemeenten als gevolg
van de Financiële-verhoudingswet 1997 (FVW 1997) een aanzienlijk lagere
uitkering uit het Gemeentefonds zullen ontvangen;voorts overwegende, dat ook in de toekomst in het kader van zogenaamd
"periodiek onderhoud" bijstellingen in de uitkeringen uit het Gemeentefonds
mogelijk zijn;verzoekt de regering in dat verband op korte termijn specifieke aandacht
te schenken aan de financiële gevolgen van de FVW 1997 voor de gemeente
Haarlemmermeer en voor een groep van kleinere gemeenten die bedrijfsonroerend
goed op hun grondgebied hebben met een relatief hoge economische waarde;verzoekt de regering tevens na te gaan in hoeverre de economische ontwikkelingsmogelijkheden
als onderdeel van de centrumfunctie van gemeenten beter in de verdeelsystematiek
van het Gemeentefonds tot uitdrukking gebracht kunnen worden;en daarover aan de Kamer te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Remkes, Noorman-den Uyl, Hoekema
en Van der Hoeven. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (24552, 24553).De heerRemkes(VVD)Mijnheer de voorzitter! Waar ik met name de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken zeer van harte in zou willen ondersteunen, is het punt dat zij in haar
eerste termijn uitdrukkelijk heeft gewezen op de eigen verantwoordelijkheid
van gemeenten inzake het voeren van een minderhedenbeleid en het gegeven dat
het niet aangaat dat gemeenten zich in de toekomst kunnen verschuilen achter
definities die in deze wet zijn vastgelegd. Daar ben ik het zeer van harte
mee eens.Ik wil nog een opmerking maken over de gemeentelijke herindeling. Ik begrijp
dat de staatssecretaris zegt dat wij de deur niet op een geweldige manier
open moeten zetten. Naar het mij voorkomt, toegespitst op beide voorbeelden
die zijn genoemd, moeten wij ruimhartig zijn. Daar is een verklaring voor.
Deze Kamer en ook het kabinet dragen in dat proces een zekere verantwoordelijkheid.
Daarom is er alle aanleiding om daar nog eens goed naar te kijken.Voorzitter! In het voortraject van dit debat heeft ook de VVD-fractie
zeer zorgvuldig gezocht naar mogelijkheden om het probleem van de OEM op te
lossen. Wij zijn simpelweg in technisch opzicht niet tot een betere oplossing
gekomen dan het kabinet. Dat plaatst je dan voor een dilemma en je hebt het
gevoel van "hier sta ik, ik kan niet anders". Het is allemaal niet fraai,
maar ik kan geen beter alternatief verzinnen. Ik kan mij voorstellen dat het
kabinet bij de voorbereiding van het wetsvoorstel voor exact hetzelfde dilemma
stond.Ik zal beschouwingen over het nieuwe adviesstelsel op dit ogenblik terzijde
laten. Ik kom daar bij de behandeling van het wetsvoorstel zelf op terug.Met betrekking tot de lastenontwikkeling ontstond er een interruptiedebatje
waarbij de vraag aan de orde was of de staatssecretaris tijdens het studiecongres
de termen "aanzienlijk" of "te sterk" had gebruikt. Beide termen geven een
duidelijk signaal. Wat mij betreft had de staatssecretaris de term "te sterk"
mogen bezigen. Ik vind dat er van de zijde van het kabinet in dat opzicht
duidelijke signalen mogen worden gegeven. Ik ben het tegen die achtergrond
ook zeer eens met de gedachte van monitoring. Mevrouw Noorman heeft zojuist
een motie van die strekking ingediend. Natuurlijk is er wat dat betreft sprake
van een dilemma. Enerzijds moeten gemeenten beleidsvrijheid hebben en moet
de gemeentelijke autonomie versterkt worden – op zichzelf ben ik daar
voorstander van – en anderzijds heeft het Rijk de verantwoordelijkheid
voor de lastenontwikkeling in dit land. Dat wringt in sommige opzichten en
dat merk je ook in de dagelijkse politieke praktijk. Wij allen worden zeer
regelmatig op dat laatste aspect aangesproken en dan kun je niet altijd volstaan
met te verwijzen naar de gemeente X of je eigen gemeenteraadsfractie in gemeente
Y. Dat betekent dat wij vinden dat er wel degelijk ook een verantwoordelijkheid
ligt voor het kabinet om de vinger in dat opzicht flink aan de pols te houden.
Dat leidt er weer toe dat wij ook bij deze gelegenheid een duidelijk signaal
willen geven als het gaat om de extra opbrengsten van gemeenten in het kader
van de WOZ. Daarom heb ik wederom mede namens de collega's Noorman, Hoekema
en Van der Hoeven het genoegen om de volgende motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de gemeentelijke lasten de laatste jaren zeer aanzienlijk
zijn gestegen;voorts overwegende, dat de Wet waardering onroerende zaken – WOZ –
niet de bedoeling heeft een toename van de gemeentelijke inkomsten uit de
onroerende-zaakbelasting te bewerkstelligen;van mening, dat hertaxaties in het kader van de WOZ in het algemeen op
zich niet tot hogere gemeentelijke OZB-inkomsten zouden moeten
leiden;nodigt de regering uit deze opvattingen aan de gemeentebesturen te laten
weten en daarover zo nodig in overleg te treden met de VNG,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Remkes, Noorman-den Uyl, Hoekema
en Van der Hoeven. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (24552, 24553).De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! De heer Remkes heeft in eerste termijn duidelijk
gesteld dat de extra opbrengsten volledig teruggesluisd moeten worden. Dat
heeft hij ook voor een NOS-camera buiten de zaal gezegd. De extra inkomsten
zijn niet het gevolg van het autonome beleid van de gemeenten, maar van de
wetgeving, de WOZ. Dan geeft het naar mijn mening geen pas om nu de problematiek
van de extra lasten en de lastenverschuiving door de gemeenten op te laten
lossen. Het is namelijk wetgeving van de overheid. Hoe sterk maakt de heer
Remkes zich nu voor het volledig terugsluizen, waar hij in eerste termijn
voorstander van was? Denkt hij bij dat volledig terugsluizen ook nog eens
aan de lastenverschuiving van de duurdere woningen en bedrijven naar de goedkope
koop- en huurwoningen?De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Soms kun je te vroeg schieten. De heer Poppe moet even onderscheiden
waar ik het over heb. Het is hem misschien ontgaan, maar er is sprake van
een paar effecten als gevolg van de WOZ. Een van de effecten voltrekt zich
op gemeentelijk niveau. Daar spreek ik nu over. Daar spreek ik dus ook de
gemeentebesturen op aan en daar gaat deze motie over. Ik spreek daar de gemeentebesturen
op aan, omdat die politiek-bestuurlijke afweging op dat niveau plaatsvindt.
Tegen de achtergrond van wat ik zojuist heb gezegd, vind ik dat het kabinet
daar een zekere verantwoordelijkheid in heeft. Die verantwoordelijkheid is
nog aangescherpt, doordat ook de staatssecretaris heeft gezegd dat lastenstijging
als gevolg van de herverdeling in sommige gemeenten op zich niet kan worden
uitgesloten. Er zijn tweeërlei instrumenten. Er zou een signaal kunnen
worden opgenomen in de junicirculaire, maar ik zou mij ook kunnen voorstellen
dat het kabinet in gesprek treedt met de VNG en probeert om een soort principe-afspraak
te maken – ik weet immers best dat het niet voor alle gemeenten kan
gelden – over de tariefdifferentiatie en over dit onderwerp, die met
elkaar samenhangen. Mevrouw Noorman heeft voldoende toegelicht dat dit fenomeen
een heel belangrijke reden is om tot tariefdifferentiatie te komen.De voorzitter:Het woord is aan de heer Poppe, voor een korte vraag.De heerPoppe(SP)Ik heb het niet over tariefdifferentiatie, maar over de gevolgen van de
hertaxaties en de daaruit voortvloeiende extra opbrengsten voor de gemeenten,
bijvoorbeeld 27 mln. voor Utrecht. De cijfers zijn vastgesteld door de staatssecretaris
en het is duidelijk dat het met name gaat om huurwoningen en de goedkope koopsector
rond de f 100.000. U hebt gezegd dat die lastenverzwaring niet mag, nooit
de bedoeling is geweest en volledig teruggesluisd moet worden. Daar hoor ik
u ineens niet meer over.De heerRemkes(VVD)Ik dien toch een motie in over dat onderwerp?De heerPoppe(SP)Dat is nou juist het punt. U schuift het nu door naar de gemeenten en
de VNG, maar het is het gevolg van het rijksbeleid. Ik vraag dus wat u, als
coalitiepartner, gaat doen aan het door u aangegeven volledige terugsluizen,
waar iedereen nu hoopvol naar uitkijkt.De voorzitter:De vraag is duidelijk.De heerRemkes(VVD)De interventie is voor mij eigenlijk onduidelijk. Als de heer Poppe beoogt
te zeggen dat het Rijk dat bedrag maar even op tafel moet leggen en dat gemeenten
hun extra inkomsten wel in de richting van de burgers zouden moeten terugsluizen,
ben ik het daar gewoon niet mee eens. Dat is een politiek gebaar waar nauwelijks
zinnig over te praten is. Wat ik wil, heb ik zojuist aangegeven: als de gemeente
Utrecht, de gemeente Groningen of de gemeente Leeuwarden als gevolg van de
hertaxatie bijvoorbeeld 10 mln. extra inkomsten heeft, moet die 10 mln. via
tariefverlaging naar de burger wordt teruggesluisd, zodat de WOZ en de hertaxatie
voor de gemeenten budgettair neutraal is. Dat is de strekking van de motie.De heerPoppe(SP)Dat is nog geen antwoord op mijn vraag.De voorzitter:Mijnheer Poppe, moet u eens luisteren. U hebt een paar keer een vraag
gesteld. Die vraag is goed beluisterd en er is een antwoord op gegeven. Het
veld waar de heer Remkes op opereert, moet voor u duidelijk zijn.De heerPoppe(SP)Dat is mij volstrekt duidelijk.De voorzitter:Dan zie ik niet in waarom wij op dit moment op dit punt echt een debat
met elkaar gaan voeren. Wij zitten in de tweede termijn. Het enige wat kan,
is een korte vraag.De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter, ik spreek even direct tot u. Ik hoor hier kamerleden
een vrij langdurige opvatting geven, zonder zelfs maar een vraag te stellen,
terwijl ik niet eens aan mijn vraag kan toekomen.De voorzitter:In de tweede termijn is afgesproken...De heerPoppe(SP)Ik verzoek u vriendelijk om een beetje consistent te zijn in het voorzitterschap.De voorzitter:In de tweede termijn verzoek u vriendelijk om nu één korte
vraag te stellen.De heerPoppe(SP)Mijn vraag was: als er teruggesluisd wordt, in dit geval door de gemeenten –
ik vind dat de rijksoverheid het moet doet, maar goed –...De voorzitter:Is dat een korte vraag?De heerPoppe(SP)Mijn vraag komt echt, mijnheer de voorzitter.De voorzitter:Maar het duurt gigantisch lang.De heerPoppe(SP)...bedoelt u dan dat er wordt teruggesluisd naar ieder individu of zegt
u ongeclausuleerd dat dat betekent dat met name de tarieven
voor huurwoningen, bijvoorbeeld in Maastricht, met 10% zullen stijgen en dat
in Utrecht een verschuiving van 10,9 mln. plaatsvindt van de bedrijven naar
de woningen? Dat betekent dat er wel degelijk een lastenverzwaring overblijft,
juist voor de groepen met de lagere inkomens. Wat wilt u nu eigenlijk met
uw dappere verhaal in eerste termijn?De voorzitter:Ik denk dat u nu duidelijk geformuleerd hebt wat u wilde weten.De heerRemkes(VVD)Omdat ook ik mijn geheel eigen opvattingen heb over het beslag dat de
heer Poppe op de interruptietijd legt, krijgt hij van mij geen antwoord meer.De heerPoppe(SP)Dat vind ik wel erg grof.De heerRemkes(VVD)Dat gevoel bekruipt mij, luisterend naar u, ook wel eens.Voorzitter! Ik kom toe aan de andere dimensie van de WOZ, namelijk de
stijging van rijksinkomsten. Ik wijs er evenals in eerste termijn op dat de
WOZ nooit tot bedoeling heeft gehad om extra rijksinkomsten te genereren,
en de staatssecretaris heeft dat in feite bevestigd. Het was een technische
operatie en de opbrengsten als gevolg daarvan zouden niet hoeven te stijgen.
Ik begrijp natuurlijk best dat deze zaak nu niet kan worden uitgediscussieerd,
want de omvang is nog niet bekend. Het hoort uitgediscussieerd te worden bij
de behandeling van het belastingplan. Maar het is nu al wel duidelijk dat
de stelling die tot dusver betrokken werd, namelijk dat de extra belastinginkomsten
beperkt blijven tot 110 mln., een stelling uit het verleden is, die voor de
toekomst geen echt hoge actualiteitswaarde heeft. Ook mevrouw Noorman ging
er in haar bijdrage immers van uit dat de opbrengsten aanzienlijk zouden stijgen.Voorzitter! Tegen de redenering van mevrouw Noorman heb ik twee bezwaren.
In de eerste plaats hebben individuele belastingbetalers, toen er nog verschillende
waarderingsgrondslagen bestonden, gewoon gekeken naar waar zij in het kader
van het huurwaardeforfait mee geconfronteerd werden en waarmee zij geconfronteerd
werden als grondslag voor de onroerende-zaakbelasting. Dat is vanuit burgers
bezien natuurlijk ook een logisch en redelijk verwachtingspatroon, want zij
denken dat de overheid daar redelijk eenduidige maatstaven voor hanteert.Daarnaast hadden ook gemeenten natuurlijk altijd al de wettelijke plicht
om de werkelijke waarde in het economische verkeer als basis te hanteren.
De belastingbetaler mocht daar dus ook van uitgaan. Bovendien ga ik ervan
uit dat de inspecties altijd hun werk redelijk gedaan hebben.De voorzitter:Mijnheer Remkes, ik heb een rood lampje voor u laten branden met de bedoeling
u vriendelijk aan te sporen om af te ronden. Nu is eerst het woord aan mevrouw
Noorman.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)De heer Remkes zegt dat de gemeenten altijd wettelijk verplicht waren
de economische huurwaarde te hanteren voor de werking van de WOZ. Is het de
heer Remkes bekend dat gedurende een aantal jaren dat niet het geval was en
dat de oorspronkelijk gehanteerde waarde dus lang niet altijd de marktwaarde
was?De heerRemkes(VVD)Ja, dat weet ik wel; ik heb het in eerste termijn al gezegd. Maar u kunt
toch niet van burgers verwachten dat zij het weten? De burger wordt geacht
de wet te kennen, net zo goed als gemeentebesturen worden geacht de wet te
kennen, en de wet hield in dat gemeenten moesten waarderen naar de economische
waarde. En dat is in een aantal gevallen niet gebeurd. Dat is precies de reden
waarom ik tegen u zeg dat ik het te boud vind om de zwartepiet bij de burgers
te leggen, zoals u doet.Er komt nog een tweede overweging bij. Indertijd is er bij de vaststelling
van het huurwaardeforfait natuurlijk een politieke afweging gemaakt tussen
opbrengsten en de lastendruk die ze op woningbezitters tot gevolg hebben.
Waar het om gaat, nu wij deze nieuwe informatie hebben, is dat de oude basis
van die afweging is komen te vervallen en dat het kabinet en de Kamer met
de nieuwe cijfers in de hand die afweging opnieuw moeten maken. In dat verband
komt de VVD-fractie tot de conclusie dat de extra inkomsten in beginsel gewoon
naar de belastingbetalers moeten worden teruggesluisd via verlaging van het
huurwaardeforfait.Ik heb mevrouw Noorman overigens in dat opzicht een belangrijke opening
horen bieden. En, ach, ik ben niet de eerste om vanaf de katheder al dingen
weg te geven, maar ik zal er niet echt wakker van liggen als het kabinet uiteindelijk
als compromis voorstelt dat 90% van de extra inkomsten moet worden teruggesluisd
naar de belastingbetalers.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik neem op dit moment met een halve hand genoegen, als ik straks bij de
behandeling van de begroting maar de hele krijg.StaatssecretarisVermeendZo ken ik de heer Remkes weer. Ik neem aan, dat het kabinet de motie van
mevrouw Van der Hoeven, die hij medeondertekend heeft, mede mag uitleggen
in het licht van het gesloten regeerakkoord.De heerRemkes(VVD)De geschiedenis stond mij even niet helemaal helder op het netvlies. De
staatssecretaris heeft gelijk. Deze Kamer is dezelfde Kamer als de Kamer die
toen de motie-Kamp aannam. Men mag van deze Kamer een redelijke consistentie
verwachten.StaatssecretarisVermeendEr is één verschil: op dat moment zat dit kabinet er nog
niet. In de periode na de motie-Kamp is er druk onderhandeld over een regeerakkoord
met budgettaire kaders. Dat is het grote verschil.De heerRemkes(VVD)Ik heb zoëven een gebaar gemaakt. Ik zal een andere poging doen.
Als wij op dit moment van het kabinet de toezegging krijgen dat de extra inkomsten
bovenop die 110 mln. gewoon onverkort – dus voor de volle 100% –
worden teruggesluisd, dan ben ik bereid dat te zijner tijd in de fractie van
de VVD te verdedigen. Mevrouw Noorman heeft dan ook nog voor een deel haar
zin.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Ik heb de motie ingediend en de heer Remkes heeft die medeondertekend.
Als de Kamer deze motie aanneemt, dan gaan de indieners er in ieder geval van uit dat het kabinet deze motie uitvoert naar de geest en
de letter.StaatssecretarisVermeendIk heb ook geluisterd naar de uitleg die de heer Remkes eraan gaf.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Maar de staatssecretaris heeft ook geluisterd naar de andere opmerking
van de heer Remkes. Als de toezegging wordt gedaan dat het volledig teruggesluisd
wordt via de tariefverlaging, dan kan de motie ingetrokken worden. De staatssecretaris
doet dat niet. Wij houden die motie vast.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Ik maak nog een opmerking over het amendement van collega
Van der Vlies. Het was een mooie mogelijkheid om artikel 12 gewoon artikel
12 te laten. Mij lijkt dat het financiële kader bij aanneming van het
amendement te zeer wordt vastgelegd. Er zijn uitstekende afspraken tussen
het kabinet en de VNG. Daar hoeft niet doorheen gelopen te worden. Als er
straks een nieuw kabinet zit, dan zullen er ongetwijfeld weer nieuwe voortreffelijke
afspraken worden gemaakt. Misschien heeft de VNG of het kabinet dan betere
ideeën. Voor de realisatie van die betere ideeën moeten de spelers
van dan vooral niet gehinderd worden door wetteksten van nu.De heerVan der Vlies(SGP)De eerste zin van het betoog van de heer Remkes was wat verwarrend. Ik
heb twee amendementen ingediend. Artikel 11 kan weer gewoon artikel 12 worden.Is het een nieuwe lijn in het bestuurlijk denken dat als er een uitkristallisatie
en een procedure rondom de totstandkoming van een normstelling zijn, die voortaan
uit de wet wordt gehouden ter wille van de flexibiliteit?De heerRemkes(VVD)Nee. De heer Van der Vlies weet dat in het verleden bestuursakkoorden
werden gesloten tussen het kabinet en de VNG. Daarin werden steeds voor vier
jaar de spelregels vastgelegd. Dat is nu ook het geval, naar volle tevredenheid
van de VNG. Tegen het einde van deze kabinetsperiode zullen de thans geldende
spelregels wederzijds geëvalueerd worden, zodat met het materiaal van
dan nieuwe spelregels geformuleerd kunnen worden. Zo is het in het verleden
altijd gebeurd. Mij lijkt er alles voor te zeggen om dat ook in de toekomst
zo te houden.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Mij wordt nu iets onduidelijk. Mevrouw Van der Hoeven heeft een motie
ingediend om de meeropbrengst van de werking van de WOZ geheel terug te sluizen
via een verlaging van het huurwaardeforfait. De heer Remkes heeft de motie
medeondertekend. Hij vindt die beweging een goede, maar laat ruimte om de
meeropbrengst gedeeltelijk op een andere manier, bijvoorbeeld via lastenverlaging
voor de huurders, te besteden. Dat spreekt mij heel erg aan.De heerRemkes(VVD)Dat is een misverstand. Het gaat mij natuurlijk om verlaging van het huurwaardeforfait.
Een misverstand moeten wij natuurlijk niet laten bestaan. Dàt is de
inzet van de fractie van de VVD.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Gaat het u om het hele bedrag?De heerRemkes(VVD)Ik heb zojuist de marges aangegeven.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Het gaat mij erom of u de motie van mevrouw Van der Hoeven, met haar uitleg,
onverkort steunt of dat u nog ruimte laat waarin u het acceptabel vindt dat
het kabinet een beweging maakt die een slag anders is.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Volgens mij vraagt mevrouw Noorman nu naar de bekende weg.
De motie heeft de hartelijke steun van de fractie van de VVD, want anders
had ik mijn handtekening er niet onder gezet. Ik ga er ook van uit dat de
motie zal worden aangenomen. Vervolgens is het, in het geschetste kader, aan
het kabinet om eens te bekijken hoe daar uitvoering aan gegeven kan worden.
Ik heb geprobeerd duidelijk te maken, dat wij ervan uitgaan dat de kern van
de motie door het kabinet zal worden uitgevoerd. Men zal mij echter niet horen
als het kabinet te zijner tijd met de mededeling komt dat het dat voor 90%
heeft gedaan of nog volledig boven het bedrag van 110 mln.Ik dacht dat de bedoeling van de fractie van de VVD glashelder was.De voorzitter:Ik sta nu geen interrupties hierover meer toe.Ik wil de overige sprekers niet beïnvloeden in hun vrijheid om hun
mening te uiten, maar ik wijs erop dat de vergadering om 23.00 uur wordt gesloten.
Dat betekent dat, als wij er niet in slagen het beraad met het kabinet in
tweede termijn af te ronden, er een schorsing volgt en wij het debat morgen
of op een ander door de Kamer vast te stellen moment moeten voortzetten. Ik
vraag de leden zich uitermate terughoudend op te stellen. Anders ben ik bang
dat, tot veler teleurstelling, het debat op een ander moment moet worden voortgezet.De heerHoekema(D66)Voorzitter! Ik word dus niet meer geïnterrumpeerd. Ik dank de bewindslieden,
ook voor de flexibiliteit die zij aan de dag hebben gelegd wat betreft de
amendementen die in eerste termijn, bijna kamerbreed, zijn toegelicht.Tegen de heer Schutte merk ik op, dat de verschillende fracties vanuit
een verschillend vertrekpunt aan dit debat zijn begonnen, zoals ik het in
eerste termijn uitdrukte vanuit het gelijk van de politieke markt. Dat heeft
een aantal compromissen opgeleverd waarin kennelijk zowel het kabinet als
die fracties zich kunnen vinden. Op zichzelf is dat een honorabele onderneming.Er zijn nog een aantal losse einden in het debat. Ik noem in de eerste
plaats de monitoringstudie, het onderzoek dat door de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken is toegezegd. Ik zei al bij interruptie dat ik de indruk
had, dat het een groot zwart gat werd waarin heel veel zaken die in eerste
termijn door de Kamer zijn genoemd verdwenen, zonder dat heel duidelijk is
welke oplossing wordt gezocht voor de kwesties die in het zwarte gat verdwijnen.
Ik heb een paar zaken gemist in het antwoord van de staatssecretaris, waarvoor
ik expliciet nog aandacht vraag, namelijk de mogelijke kostenverdeelmaatstaf
natuur en landschap en de grote tekorten van grondbedrijven zoals dat van
Zaanstad bij het bepalen van de juistheid van de overige eigen middelen, de
OEM-maatstaf.Het is wenselijk en noodzakelijk dat de Kamer op een aantal punten van
zorg voor de knelpuntengemeenten een uitspraak doet. Ik leg de volgende uitspraak
voor. De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat ook een aantal zogenaamde artikel-12-gemeenten als gevolg
van de Financiële-verhoudingswet 1997 een (aanzienlijk) lagere uitkering
uit het Gemeentefonds zullen ontvangen;voorts overwegende, dat bijstellingen in het kader van het zogenaamde
"periodiek onderhoud" van het systeem mogelijk blijven;verzoekt de regering de (financiële) gevolgen van de Financiële-verhoudingswet
1997 op de vijf betrokken artikel-12-gemeenten (Hilversum c.s.) nader te onderzoeken
en daarover aan de Tweede Kamer te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Hoekema, Noorman-den Uyl en Remkes.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 22 (24552, 24553).De heerHoekema(D66)Voorzitter! Ik hoop en ik neem aan dat de staatssecretaris bij het algemene
onderzoek naar de positie van artikel-12-gemeenten haar uiterste best zal
doen om die complicaties op te lossen. In eerste termijn kreeg ik een beetje
de indruk dat zij bereid was met de ene hand iets te geven, om dan automatisch
zonder individuele toetsing met de andere hand weer het gegevene terug te
nemen via de artikel-12-regeling. Het blijft naar mijn oordeel toch allemaal
maatwerk.Wat artikel 12 betreft is het een goede zaak dat een notitie wordt uitgebracht
over de positie van Den Haag en Hilversum. Ik denk dat het nuttig is dat de
Kamer daarover zal debatteren. Wat de situatie in Den Haag betreft heb ik
toch goed begrepen dat het mogelijk moet zijn voor de Haagse gemeenteraad,
zich houdend aan de regels die ervoor staan, om over te gaan tot een tariefverlaging
van de onroerende-zaakbelasting, als men maar de normen bewaakt die staan
voor de totale opbrengst van de onroerende-zaakbelasting en de andere heffingen
in de gemeente? Als ik dat niet goed heb begrepen, krijg ik daarop graag een
reactie van de regering.Wat de WOZ betreft lijkt het mij vrij simpel. Er zijn extra inkomsten
te verwachten voor de gemeenten. Die moeten worden teruggesluisd naar de burgers,
naar de inwoners van die gemeente. Wat dat betreft sluit ik mij aan bij de
opvattingen van een aantal collega's. Er kunnen in een enkel geval beleidsmatig
uitzonderingen worden gemaakt op die regel, maar het beginsel lijkt mij dat
waardestijging onbedoeld is en terug moet vloeien naar de inwoners van de
gemeente.Het ligt wat anders en misschien ook wat gecompliceerder bij de opbrengsten
van de WOZ in de belasting, via de verhoging van het huurwaardeforfait door
de hertaxatie. De motie-Kamp is aangenomen in juni 1994 en besproken in een
overleg op 28 november 1994 over de WOZ. Daartussen zat het regeerakkoord,
dat een strak financieel kader stelt voor onder andere dit soort meevallers.
Ik kan mij voorstellen dat het kabinet op korte termijn, binnen enige maanden,
inzicht geeft in de exacte meeropbrengst en ons dan vervolgens een voorstel
voorlegt voor de besteding van de meeropbrengst. Daarbij kan ik mij voorstellen
dat er een aantal aanwendingsmogelijkheden bestaan, zoals voor huiseigenaren,
huurders en dus voor lastenverlichting, maar ook voor het financieringstekort.
Ik heb geen behoefte om op die zaak nu vooruit te lopen. Ik geef de regering
daarvoor de flexibiliteit. Ik heb geconstateerd dat ook de heer Remkes als
het ware al enig gas terugneemt bij de door hem ondertekende motie van collega
Van der Hoeven. Hij sprak nu over 10%, maar ik heb de indruk dat dit gaandeweg
ook wel meer zou kunnen worden.De heerRemkes(VVD)Ik zit af en toe in onderhandelingssituaties met de heer Hoekema.De voorzitter:Het is wel aardig dat u dit allemaal vertelt, maar misschien kunt u uw
vraag formuleren.De heerRemkes(VVD)Ja, maar dat kan het debat wat meer luister geven. Ik hoop niet dat de
heer Hoekema op grond van gedragingen mijnerzijds in dat soort verbanden deze
conclusie trekt. Ik zou hem dat trouwens ook niet willen aanraden.De heerHoekema(D66)Dank u wel voor deze vriendelijke waarschuwing, collega Remkes. Ik keek
even naar uw vriendelijke gezicht bij de aankondiging van die 10% gas terugnemen
bij deze motie, maar wij zullen kijken wat ervan komt.De moties op de stukken nrs. 14, 15, 16 en 17 zullen door ons worden ondersteund.
Dat geldt niet voor de moties op de stukken nrs. 18 en 19. Het zou goed zijn
als de regering voor de zomer nog komt – maar wij zijn bereid om nog
naar de tijd te kijken – met de monitoring en het onderzoek naar de
diverse knelpunten. Het lijkt mij belangrijker dat daar een goed verhaal uitkomt
dan dat het precies op een bepaalde datum beschikbaar is. Ik wil de regering
wel uitdrukkelijk oproepen – ik denk ook een beetje aan de wisseling
van argumenten rond Zuid-Limburg, rond Hilversum en rond de Haarlemmermeer –
om toch creatief te zoeken en in te haken op suggesties die vanuit die gemeenten
zijn gedaan over mogelijkheden om via een bijstelling van de kostenverdeelmaatstaven
tot een verfijning van die instrumenten te komen, om ook die gemeenten en
die regio's te helpen. Ik denk dat de Kamer een aantal politiek markante opdrachten
op dat punt heeft neergelegd, opdrachten richting gemeenten en richting regio's
om te zoeken naar handreikingen, maar ook opdrachten richting kabinet om daarop
in te spelen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Voorzitter! Ik wil kort nog een paar puntjes op de i zetten.Ik bedank de bewindslieden voor de beantwoording; deze was zeer voortvarend
en er is veel toegezegd. Maar juist omdat het zo voortvarend is, wil ik nog
een paar puntjes op de i zetten, met name wat betreft de toezeggingen rond
monitoring, plan van aanpak en onderzoek. Daar is veel toegezegd. Wij krijgen
het plan van aanpak vóór 1 juli, zo heb ik begrepen. Ik heb
daar een vraag over: hoe kunnen wij er nog invloed op hebben? Als wij dit
plan van aanpak krijgen, kunnen wij er dan nog correcties op aanbrengen en
kunnen wij het nog uitgebreid bespreken?Wat de positie van de minderheden betreft, merk ik het volgende op. Mevrouw Noorman-den Uyl is daar uitgebreid op ingegaan. Het punt van
de Molukkers wil ik toch nog onder de aandacht brengen. De staatssecretaris
heeft gezegd dat de gemeenten zich niet moeten verschuilen achter de definitie
van deze wet. Daar ben ik het helemaal mee eens. Maar ik wil op een gevaar
wijzen, met name waar het betreft de concentratiegemeenten waar veel Molukkers
wonen, zoals Assen, Capelle, Moordrecht, Bovensmilde, Vaassen en zelfs de
gemeente Amsterdam. Ik vind dat deze gemeenten deze wet absoluut niet als
excuus moeten gebruiken en dus niet mogen zeggen: geen geld, geen voorzieningen.
Ik hoop dat de staatssecretaris dit probleem via de monitoring of het onderzoek
dat gedaan zal worden, kan oplossen.De problemen van Zuid-Limburg zijn hier ook uitgebreid aan de orde geweest.
Wij hebben een motie van mevrouw Van der Hoeven medeondertekend. Het blijft
onze aandacht hebben en ik hoop dat de staatssecretaris dit via een plan van
aanpak oplost.Ten slotte Hilversum. Wij hebben gezegd en de staatssecretaris heeft het
ook gezegd: uitgangspunt moet blijven dat de gemeenten in gelijke positie
gebracht moeten worden. Als de staatssecretaris dit zo zegt, denk ik dat de
verstoringen die er nu in zitten, wat betreft de situatie van Hilversum, eruit
moeten. Dat zijn de jonge monumenten, de riolen, de natuurgebieden en de overdekking.
Ik weet niet of ik het goed begrepen heb, maar heeft de staatssecretaris ten
aanzien van die overdekking gezegd dat de gemeente Hilversum dit zelf zou
moeten oplossen door extra te bezuinigen? Ik denk dat, als de staatssecretaris
dit zo gezegd heeft of als ik dit zo goed begrepen heb, ik het daar niet mee
eens ben. Ik denk dat het in dit verband belangrijk is om de nu door mevrouw
Van der Hoeven ingediende motie te steunen omdat de situatie van Hilversum
geen uitstel meer kan hebben. Daarna kunnen wij de toegezegde notitie over
Hilversum en Den Haag bespreken en de problemen die er dan nog liggen, verder
uitwerken.De heerVan der Vlies(SGP)Mijnheer de voorzitter! Graag wil ik de bewindslieden danken voor hun
beantwoording. Het is essentieel in het debat geweest dat zij hebben toegezegd
nog rond het zomerreces met een plan van aanpak te komen inzake bepaalde casusposities
van overigens allerlei soort. Dat heeft dit debat natuurlijk vereenvoudigd
en het is een werkbare route. Het kan voor enkelen die dit debat nauwlettend
hebben gevolgd, voor dit moment een teleurstelling opleveren, in de trant
van: ik zou graag met duidelijkheid naar huis zijn gegaan. Maar je kunt ook
redeneren: liever geen duidelijkheid nu dan een negatieve zekerheid mee naar
huis. Wie weet, als het op de agenda blijft, wat er allemaal nog voor moois
tot stand kan komen. Dan gaat het om Apeldoorn, Geldermalsen, Hilversum, Ouderkerk,
Den Haag en Haarlemmermeer, maar ik pretendeer niet hiermee een limitatieve
opsomming te hebben gegeven.Voorzitter! Ik zal mij richten op wat mij nu nog van belang lijkt. Allereerst
wil ik de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken dankzeggen voor haar positieve
bejegening van mijn amendement op stuk nr. 12, dat beoogt de gemeenten die
tot nu toe vallen onder artikel 12, ook inderdaad onder artikel 12 van deze
wet te houden. Een pendant is het amendement op stuk nr. 18, betreffende de
invoeringswet; dat zou dan ook navenant moeten worden meegenomen. Dank daarvoor.Mij richtend tot de staatssecretaris van Financiën, de heer Vermeend,
kom ik bij het amendement op stuk nr. 11. Laten wij niet voorgeven of blijven
veronderstellen dat wij een verschil van mening hebben over de aanpak die
via een vier jaar durend overleg met het veld, respectievelijk via overleg
vorig jaar met de Kamer, tot stand is gekomen. Die is ook in een formule gezet.
Het gaat nu om de vraag, of het nuttig is die formule in de wet op te nemen
of niet. Mijn redenering is de volgende: ik zeg het nog een keer in steekwoorden.
Artikel 4 zegt iets over de voeding, namelijk dat bij wet jaarlijks bepaald
zal worden, wat die voeding is. Mijn vraag is dan: wie bepaalt dat en naar
aanleiding van wat? Naar aanleiding van wat is er dus normering, rijksuitgavenpatronen,
opschonen van elementen in rijksuitgavenpatronen die geen relevante vergelijking
hebben op bestuurlijk gemeentelijk niveau en toetsing in het overleg met betrokkenen?
Met wie doe je dat nu? Dat is duidelijk, met VNG en IPO.De staatssecretaris wil flexibiliteit. Als wij hetgeen wij nu onder woorden
brengen, vastleggen in de wet, is het verstarrend. Ik verdenk deze staatssecretaris
op dìt dossier niet van veranderzucht. Maar hij wil kennelijk zijn
handen vrijhouden en dat kan verdacht overkomen. Wat is er nu tegen om iets
waarover wij zekerheid hebben en waarover eenstemmigheid bestaat in de wet
vast te leggen, zoals dat in andere wetten ook gebeurd? Ik vermag dat niet
in te zien. Is het een nutshell, is het een bagatel, is het niets wat je in
de wet vastlegt? Nee, het gaat warempel over de voeding van het fonds, over
wie dat doet en naar aanleiding van wat. Naarmate de staatssecretaris zich
daartegen feller verzet, wekt het méér bestuurlijke argwaan.
Zo werkt dat, niet alleen hier maar ook in allerlei andere wetten. Juist de
laatste tijd is er via het sluiten van convenanten en dergelijke op dat terrein
nogal wat gebeurd. Dat verliep niet altijd vlekkeloos. Dan wordt er gekeken
naar formalisering van hetgeen waarover men het wel eens is. Dan is iedereen
rechtszeker over zijn positie in dit samenspel.De heerHoekema(D66)Als er nu over twee jaar een nieuw regeerakkoord tot stand komt, waarbij –
wie weet – de SGP betrokken zou zijn, en er wordt een nieuwe bestuursafspraak
gemaakt met de VNG, dan moet je eerst de wet wijzigen om die bestuursafspraak
uitgevoerd te krijgen. Dan beroof je je als kabinet maar ook als medewetgever
toch van flexibiliteit? Ik begrijp niet waarom u dat per se in de wet wilt
vastleggen, mijnheer Van der Vlies.De heerVan der Vlies(SGP)Het is niet alleen een omgangscode van het kabinet met geledingen in het
veld, het gaat ook om een normering van rijksuitgaven, enzovoorts. Goed, ik
heb nog een keer geprobeerd mijn bedoelingen helder uiteen te zetten. Ik heb
in het veld in ieder geval het idee opgedaan, dat men het daar blijkbaar wel
als nuttig beoordeelt. Ik zeg niet in den brede, die pretentie heb ik niet.Voorzitter! Kennelijk had de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,
populair gezegd, een duwtje nodig – ik bedoel dat natuurlijk in alle
correctheid – met betrekking tot Boekel en Vierlingsbeek. Dat wil ik
haar graag geven. Zij had angst voor precedentwerking. Ik heb
daar best begrip voor. Vandaar dat zij even zou kunnen letten op een onderdeel
van het dictum van de motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat reeds in gang gezette gemeentelijke herindelingen nog
zullen vallen onder de huidige verfijningssystematiek;overwegende, dat door een precies aangegeven grens helderheid bestaat
welke gevallen dit betreft;constaterende, dat de herindelingen van de gemeenten Boekel en Vierlingsbeek
rechtstreeks voortvloeien uit de parlementaire behandeling van het herindelingsplan
Noord-Brabant Noordoost in september 1993;verzoekt de regering het op gronden van redelijkheid daarheen te leiden
dat in dit bijzondere geval, waaraan geen precedentwerking te ontlenen valt,
nog de huidige verfijningssystematiek wordt toegepast,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Vlies, Remkes, Oedayraj
Singh Varma, Van der Hoeven, Hoekema, Schutte en Noorman-den Uyl.Zij krijgt nr. 23 (24552, 24553).De heerVan der Vlies(SGP)Voorzitter! Ik heb geen reactie beluisterd op mijn inbreng in eerste termijn
ter zake van de opvang- en verslavingszorggelden. Daar is een ontwikkeling
gaande. Dat kunt u niet ontkennen. Ik verwijs naar het recente drugsdebat.
De Kamer heeft daarover een heldere uitspraak gedaan, die moet verdisconteerd
worden. Verder heb ik moties betreffende de tariefdifferentiatie e.a. medeondertekend.
Bepaalde amendementen zijn overgenomen, andere amendementen zullen de eindstreep
halen. Ik zal nu niet meer inhoudelijk op die amendementen ingaan. Ik hoop
dat uit de ondertekening van de moties en amendementen duidelijk is geworden
hoe de positie van de SGP-fractie in dit debat is.De heerSchutte(GPV)Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor de beantwoording,
die ik helaas door overmacht niet persoonlijk heb kunnen aanhoren maar waarvan
de inhoud mij wel geworden is.Ik heb begrepen dat enkele concrete knelpunten in ieder geval niet van
de agenda zijn afgevoerd. Die zullen de komende tijd nog expliciet de aandacht
krijgen. Dat is een winstpunt van dit debat. De staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken heeft gereageerd op mijn opmerkingen over wat wel en wat niet in de
wet moet worden opgenomen. Zij heeft gezegd dat datgene wat nu in de wet staat
voldoende is, waar het gaat om de juridische vormgeving. Wij hebben daarover
van gedachten gewisseld. Ik begrijp dat hier een grens ligt die de staatssecretaris
voor haar rekening wil nemen. Laten wij daarom onze zegeningen op dit punt
tellen. Er is een duidelijke verbetering aangebracht. Over de algemene vraag
"hoever ga je" kunnen wij nog eens nader spreken.Dan kom ik bij het voorstel om de overgangsregeling al dan niet binnen
de middelen van het Gemeentefonds te bekostigen. Ik ben het met het regeringsstandpunt
eens. Ik denk dat er geen doorslaggevende argumenten zijn om hiervan af te
wijken, zeker als daarbij geen dekking kan worden aangegeven die verder gaat
dan "onderuitputting" en "ten laste van de staatsschuld". Dat zou ik tot het
uiterste willen beperken.Tot slot wil ik nog een korte reactie geven op de vriendelijke woorden
die door de woordvoerders van de vier grootste fracties zijn uitgesproken,
dit in aansluiting op datgene wat de regering heeft gezegd, over mijn hartekreet
in mijn bijdrage in eerste termijn. Het waren stuk voor stuk vriendelijke
reacties. Daarom zal ik zelf ook vriendelijk blijven. Ik was bijzonder geraakt
door het citaat uit 1983 van mevrouw Noorman, zoals men zal begrijpen. De
vorige behandeling van de wet staat mij nog levendig voor de geest. Ik wil
nog aangeven dat het mij erom ging dat het voor het goed functioneren van
de Kamer essentieel is dat inhoudelijke discussies hier plaatsvinden en dus
ook verifieerbaar zijn voor een ieder. Natuurlijk kan worden gezegd: er kan
nog iets van de discussie worden getraceerd. Ik denk dat het in dit geval
ook goed is gegaan. Ook degenen die ondertekend hebben, hebben hun argumenten
op tafel gelegd en aangegeven in hoeverre er sprake is van een compromis en
in hoeverre daar geen sprake van is. Zo moet het ook. Wij hebben in het verleden
ook andere ervaringen opgedaan. Daardoor geïnspireerd, heb ik het signaal
gegeven. Mijn verzoek in de richting van de collega's is om op dit punt zoveel
mogelijk terughoudendheid te betrachten. Natuurlijk zijn er geen vaste regels
voor, natuurlijk kan het formeel allemaal. Maar het gaat erom dat er maximale
waarborgen worden gecreëerd, waardoor de inhoudelijke discussie hier
kan plaatsvinden. Daaraan kan iedereen meedoen. Bovendien lijken de zaken
dan niet vastgepind te zijn voordat het inhoudelijke debat plaatsvindt. Dat
was de achtergrond van mijn opmerking. Ik hoop dat wij elkaar daaraan niet
al te vaak hoeven te herinneren.De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! Ik kijk reikhalzend uit naar de notitie over de
gemeentelijke lasten en de discussie daarover. Of wij echt tot oplossingen
komen, daar ben ik niet echt gerust op. De financiële krapte van de gemeenten
is namelijk een belangrijke veroorzaker van de lokale tariefstijgingen. Maar
er lijkt geen politieke wil hier iets aan te doen. Wij praten daarom nu over
de herverdeling van de armoede. Ik heb dan ook de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat er jarenlang bezuinigd is op de gemeenten, direct via
het Gemeentefonds en indirect via decentralisatiekortingen;van mening, dat de financiële armslag van vele gemeenten hierdoor
te krap is;verzoekt de regering gelijktijdig met de invoering van de herverdeling
van het Gemeentefonds, dit fonds met 500 mln. te verhogen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24 (24552, 24553).De heerPoppe(SP)En dit bedrag, mijnheer de voorzitter, is niets vergeleken bij wat de
gemeenten hebben moeten inleveren en daarom is het verzoek mijns inziens alleszins
redelijk voor iemand die de zaak serieus wil nemen.Als gemeenten meer financiële armslag krijgen, moeten naar mijn mening
maxima voor de gemeentelijke lasten aangegeven worden. Na jarenlange stijgingen
mag wat de SP betreft weleens een grens getrokken worden en daarom dien ik
de volgende motie in. AL>De Kamer,gehoord beraadslaging,constaterende, dat de gemeentelijke lasten de afgelopen jaren fors zijn
gestegen;van mening, dat door de herverdeling van het Gemeentefonds deze stijging
niet of niet voldoende beteugeld zal worden;van mening, dat ongecontroleerde stijgingen onwenselijke effecten hebben
op de koopkrachtontwikkeling van met name minder draagkrachtigen;verzoekt de regering bij de aankomende notitie over de gemeentelijke lasten
tevens aan te geven hoe maxima gesteld kunnen worden aan de gemeentelijke
lasten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 25 (24552, 24553).De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! Ik dacht dat wij vandaag een debat hadden over
de herverdeling van het Gemeentefonds, maar een groot deel van de discussie
ging over de effecten van de hertaxatie in het kader van de WOZ. Dit is een
vreemd moment voor de discussie hierover, maar blijkbaar moest er gescoord
worden. Er is wel heel goedkoop gescoord. Er worden in deze zaal heel wat
keutels ingetrokken en vandaag is dat wederom het geval. In het NOS-journaal
zegt de heer Remkes, dat de extra OZB-inkomsten door de hertaxaties volledig
teruggesluisd moeten worden naar de burgers. Wat is de concretisering van
de dappere taal van de heer Remkes? Een slappe motie met een verzoek aan de
regering om de gemeenten dit te laten weten en om in overleg te treden met
het VNG.Bovendien, mijnheer de voorzitter, al zouden de gemeenten de opbrengsten
gelijk houden door de tarieven te verlagen, dan nog zijn bepaalde groepen
de dupe. Dat komt door de enorme verschillen in de hertaxatie. Er zijn dan
lastenverschuivingen.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! De heer Poppe heeft zojuist een motie ingediend en in die
motie wordt gevraagd om een studie. Misschien kan de heer Poppe mij aangeven
hoe hij denkt te regelen, dat in de gemeente X de tarieven aangepast worden.De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! De motie waar de heer Remkes over spreekt, ligt
nog voor me. Die moet ik nog indienen. De heer Remkes is dus wat voorbarig.De heerRemkes(VVD)U heeft toch net iets voorgelezen.De heerPoppe(SP)Ik heb twee moties voorgelezen, maar de motie waar u op doelt, ligt nog
voor mij.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! Ik neem aan dat als de heer Poppe een motie heeft, hij ook
serieus van plan is die in te dienen en niet om die op het katheder te laten
liggen.De heerPoppe(SP)U moet gewoon even wachten.De voorzitter:Mijnheer Remkes, ik begrijp dat de heer Poppe niet in staat is om uw vraag
te beantwoorden. Hij moet eerst de motie nog voorlezen. Het lijkt mij een
goede zaak dat hij dat eerst doet en dat u daarna daarover een vraag stelt.De heerRemkes(VVD)Voorzitter! De heer Poppe heeft zojuist een tekst voorgelezen en over
die tekst heb ik een vraag.De voorzitter:Desalniettemin verzoek ik de heer Poppe zijn betoog voort te zetten en
zijn volgende motie nog voor te lezen.De heerPoppe(SP)Voorzitter! Ook al zouden de gemeenten de opbrengsten gelijk houden door
de tarieven te verlagen, dan nog zijn bepaalde groepen de dupe, met name vanwege
de lastenverschuiving van de duurdere koopwoningen en de bedrijven naar de
huurwoningen en de goedkopere koopwoningen. Daar zijn de waarden extreem gestegen.Toen ik de heer Remkes vroeg hoe hij in dat licht zijn dappere uitspraak
waar wilde maken, gaf hij niet thuis. Dat is pas mooi weer spelen voor de
bühne! Dat doet hij ook voor de camera, maar niet hier. Mijnheer de voorzitter!
Een kat in het nauw maakt rare sprongen, en de heer Remkes in het nauw geeft
gewoon geen antwoord meer en druipt met de staart tussen de benen af.Omdat ik wel echt iets wil doen aan het ontstane onrecht door de WOZ,
dien ik de volgende motie in. Mijnheer Remkes, let op, daar komt zij.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat als gevolg van de waardestijging van onroerende zaken
op basis van de WOZ een lastenverschuiving plaatsvindt van bedrijven naar
woningen, en wel met name naar huurwoningen en de goedkopere koopwoningen;van mening, dat deze lastenverschuiving onbedoeld en ongewenst is;verzoekt de regering een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheden
om deze onbedoelde lastenverschuiving te repareren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Poppe, Van der Hoeven
en Oedayraj Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 26 (24552, 24553).De heerPoppe(SP)Mijnheer de voorzitter! Als de fracties die vandaag geroepen hebben dat
de lastenverzwaring veroorzaakt door de WOZ teruggesluisd moet worden, het
echt menen en enige ruggegraat hebben, mijnheer Remkes, dan kunnen zij niet
anders dan deze motie steunen.Tweede termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisVan de VondervoortVoorzitter! Ook om wille van de tijd zal ik proberen om zo kort mogelijk
te antwoorden. Niet omdat ik over sommige onderwerpen het debat niet meer
zou willen aangaan, maar omdat ik hoop dat vandaag de beraadslagingen kunnen
worden afgerond.Ik ben blij dat datgene wat ik in mijn eerste termijn heb gezegd over
de wijze waarop dient te worden omgegaan met de interpretatie van de maatstaf
"minderheden" in relatie tot de gemeentelijke beleidsvrijheid, op deze manier
door de Kamer is opgevat. Zelf vind ik het een buitengewoon relevant punt.
De Financiële-verhoudingswet regelt niet de bestedingen van de gemeenten,
maar geeft de gemeenten financiële armslag om hun afwegingen te maken.
Het punt is dus zowel ten principale relevant, als inhoudelijk vanuit het
minderhedenbeleid. Ik ben blij dat de Kamer er op haar manier op heeft gereageerd.
Ik hoop dat hierover na dit debat bij geen enkele gemeente nog misverstanden
rijzen.Ik ben bereid opnieuw naar de Kaapverdianen te kijken. Op dit moment kan
ik geen concreet antwoord geven op de vragen, maar ik neem het punt mee.Zowel mevrouw Noorman, als de heer Remkes en mevrouw Van der Hoeven verwijzen
naar een notitie Den Haag/Hilversum. Er komt echter geen notitie Den Haag/Hilversum.
Er komt een notitie over beleidsaspecten die aan de hand van de voorbeelden
Hilversum en Den Haag zijn gesignaleerd in de interpretatie van de toepassing
van de artikel-12-voorschriften. Het is gewoon de bedoeling om de beslissingen
over de artikel-12-steun voor Den Haag en Hilversum te nemen zoals dat is
geregeld, namelijk door de fondsbeheerders, nadat alle informatie en adviezen
bij ons zijn binnengekomen.Dat laat onverlet dat ik uiteraard bereid ben om hierover van gedachten
te wisselen. Ook voor de latere interpretatie en beoordeling van de circulaires
die op grond van deze wet gemaakt moeten worden, kan dat relevant zijn. Daarover
hoeft wat mij betreft geen misverstand te bestaan. Ik wil slechts aangeven
wat wel en niet verwacht kan worden.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Wij gaan dus praten over een beleidsnotitie inzake artikel 12. Daarbij
worden Den Haag en Hilversum als casus opgevoerd. Dat betekent dat wij dus
ook over Den Haag en Hilversum kunnen spreken. Als wij het niet eens zijn
met de beslissingen die inzake deze steden worden genomen, kan de Kamer dat
dus kenbaar maken. Dan komt het opnieuw aan de orde.StaatssecretarisVan de VondervoortIn de beantwoording van de vragen over Hilversum heb ik nadrukkelijk aangegeven
wat de bedoeling is bij het gevolg geven aan datgene wat de Kamer beoogde
met het november-debat. In die beantwoording heb ik de correcte interpretatie
gegeven. Ik denk dat het goed is om dat nog even te memoreren:In overeenstemming met de bedoelingen van het overleg van 5 september
moet dan worden beoordeeld of de 5,2 mln. op de begroting van Hilversum gerealiseerd
kan worden zonder dat materieel een verplichting ontstaat om de OZB tot boven
de f 600 per woonruimte te verhogen.Dat was de bedoeling van het overleg en laat onverlet de eigen vrijheid
van de betrokken gemeenten om in het totaal van het bedrag waarin zij worden
aangeslagen te bepalen of zij een deel daarvan uit tarieven, dan wel uit bezuinigingen
of overige eigen inkomsten halen. Dat is wat hier aan de orde is. Ik heb in
eerste termijn aangegeven dat, als je de consequentie van die interpretatie
en redenering op de tarieven van Den Haag legt, dit weleens zou kunnen betekenen
dat ook daar een aanpassing van de toepassing van de regels aan de orde moet
komen. Ik heb gezegd dat ik bereid ben om aan de hand van een notitie over
dat soort aspecten van gedachten te wisselen met de Kamer.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Op dit moment hebben wij nog niet de beschikking over het antwoord dat
u aan Hilversum gestuurd hebt. Als die antwoorden ons aanleiding geven om
daarop terug te komen, dan zullen wij dat ook doen. En dat is dan mogelijk
bij de bespreking van de desbetreffende notitie, mits die op korte termijn
komt.StaatssecretarisVan de VondervoortHet antwoord is naar de Kamer gezonden. Ik begrijp dat het vanwege het
weekend niet mogelijk is geweest om daar kennis van te nemen. U hebt het echter
wel in formele zin ontvangen. Het is althans van mijn bureau af. Een aantal
uwer hebben het inmiddels ook uit hun bakjes gevist.De voorzitter:Ik vind dat verder niet zo relevant. Het is duidelijk wat de vraag is;
het is ook duidelijk wat...StaatssecretarisVan de VondervoortDat doet er ook niet toe. Wat duidelijk is, is dat daarin is neergelegd
wat naar mijn oordeel de interpretatie moet zijn van de wijze waarop daarmee
wordt omgegaan. Vervolgens is aan de orde dat de fondsbeheerders beslissen
over de toekenning, uiteraard met inachtneming van deze interpretatie. Dat
spreekt vanzelf. Als er op grond van de notitie aanleiding is om verder van
gedachten te wisselen over een aantal beleidsaspecten, dan staan wij daar
uiteraard voor open.Ik kom op de vraag van mevrouw Van der Hoeven over het voorstel inzake
de aanpak van de monitoring. Ik heb gezegd dat ik mij zal inspannen om dat
voor het zomerreces te realiseren, maar ik weet niet of dat lukt. Het is niet
mijn bedoeling om elementen die deel uitmaken van de monitoring, aan het eind
van een periode van vier jaar in de maatstaven of de aanpassingen die daaruit
volgen, te verwerken. Het is de bedoeling om dat gefaseerd te doen op het
moment dat onderdelen van zo'n onderzoek gereed zijn. Het is overigens heel
veel gevraagd om te verwachten dat bij de invoering op 1 januari 1997 nog
veel verwerkt kan worden. Nader onderzoek doen betekent dat wij op het spoor
moeten zien te komen van gegevens die relevant zijn, en dat wij vervol gens nog moeten bekijken of wij in staat zijn om die op een goede
manier om te zetten in ijkpunten en maatstaven.MevrouwVan der Hoeven(CDA)Voorzitter! Ik heb dit ook alleen maar gevraagd ten aanzien van Zuid-Limburg.StaatssecretarisVan de VondervoortJa, maar ook dan geldt dat ik u die garantie niet kan geven. Dat heeft
niet te maken met het feit dat ik het onderwerp niet serieus neem of niet
bereid ben om daarnaar te kijken. Dat is namelijk absoluut wel het geval.
Het is ook niet voor niets dat wij de afgelopen periode, zowel ambtelijk als
bestuurlijk, behoorlijk geïnvesteerd hebben om in beeld te krijgen of
daar iets aan de hand zou kunnen zijn wat ten onrechte niet is meegenomen.
Wat mij betreft bestaat er dus geen enkele weerzin om daar uitvoering aan
te geven. Het is puur gebaseerd op de technische en capaciteitsproblematiek
waar wij mee van doen hebben, gezien alle dingen die de komende periode nog
moeten gebeuren.Op zichzelf is het zo – ik zeg dit aan mevrouw Van der Hoeven –
dat het aantal specifieke uitkeringen de afgelopen jaren nadrukkelijk is teruggedrongen.
Er is echter nog steeds een aantal zeer omvangrijke specifieke uitkeringen
waarvan de doorwerking naar de gemeenten natuurlijk relevant is. Ik behoef
maar op de bijstandswet, de stadsvernieuwing en de Vinex te wijzen om duidelijk
te maken dat het echt nog steeds ergens over gaat.De heer Remkes heeft nog eens geprobeerd duidelijk te maken dat al die
wensen met betrekking tot het onderhoud en de monitoring geen technische wensen
maar politiek-inhoudelijke wensen zijn. Dat was mij niet ontgaan. Ik geloof
ook niet dat je een wet als deze zonder politiek-inhoudelijke noties kunt
bespreken of beoordelen. Wat mij betreft bestaat daarover dus geen enkel misverstand.Wat betreft de overige eigen middelen heb ik in eerste termijn al aangegeven
dat er op dit moment geen betere oplossing is dan dat wat wij in het wetsvoorstel
hebben aangereikt. Ik heb aangegeven daar nog naar te willen kijken, zonder
daar op dit moment hoge verwachtingen van te hebben.De heer Hoekema heeft nog eens nadrukkelijk gevraagd of in de monitoring,
wat hij een beetje als een zwart gat betitelde, ook de elementen die betrekking
hebben op kosten van natuur en landschap, worden betrokken. Dat is het geval.
Verder vroeg hij of daarin ook de positie van grondbedrijven wordt betrokken.
Dat gebeurt voor zover die een relatie heeft met de beoordeling van het onderdeel
overige eigen middelen, niet voor zover het een specifieke situatie betreft.Mevrouw Oedayraj Singh Varma heeft gevraagd of er sprake kan zijn van
invloed van de Kamer op het plan van aanpak. Het is nadrukkelijk mijn bedoeling
om het plan van aanpak aan de Kamer aan te bieden. Als zij daarin aanleiding
ziet om daarover van gedachten te wisselen, omdat er onderdelen zijn die zij
zou willen toevoegen of bij nader inzien net even een slagje anders zou willen,
sta ik open voor een gesprek daarover. Uiteindelijk is het ons gezamenlijk
belang om aan het eind het gevoel over te houden dat wij dat toch allemaal
redelijk netjes doen, conform de bedoelingen zoals die vandaag aan de orde
zijn.Ik ben mij er zeer van bewust dat het nadrukkelijk de bedoeling is van
zowel het kabinet als de Kamer om als het gaat om opvang- en verslavingszorggelden,
te zorgen dat er niet een situatie ontstaat waarin gemeenten materieel aan
het collecteren moeten om überhaupt in staat te zijn voorzieningen in
stand te houden. Dat is ook een complicatie, ik zeg dat in alle openheid,
bij de invoeging van het Fonds sociale vernieuwing in het Gemeentefonds, omdat
het Gemeentefonds niet specifiek genoeg op centrumgemeenten toedeelt. Bovendien
zijn de voorzieningen niet eens volledig over centrumgemeenten verspreid.
Wij zijn ons er zeer van bewust dat wij dat probleem moeten oplossen met de
intentie om te zorgen dat er macro niet een situatie ontstaat dat als gevolg
van een wijziging van de financiering het voorzieningenniveau verdwijnt of
onbedoeld wordt verlaagd. Dat laat onverlet dat er nog wel eens een verschuiving
aan de orde kan zijn, bijvoorbeeld op plekken waar op dit moment witte vlekken
zijn of wat dies meer zij, maar dat is een inhoudelijke discussie die de Kamer
onder andere met collega Terpstra heeft gevoerd.Ik ben blij dat de heer Schutte uiteindelijk bereid is de juridische vormgeving
van de wet, zoals die hier ligt, ook voor zijn rekening te nemen. Ik heb in
ieder geval geprobeerd om tegemoet te komen aan een combinatie van rechtszekerheid,
duidelijkheid in de wet zelf en flexibiliteit.Ten slotte wil ik een enkele opmerking maken over een aantal amendementen
en moties. Ik denk dat het goed is om onder verwijzing naar de argumentatie
in eerste termijn, vast te stellen dat het kabinet, als het gaat om de amendementen
inzake OZB 80/70, bijzondere bijstand 50/50, overgangsregeling vijf maal 5%
plus afkoop binnen het fonds, gemeentelijke herindeling, verruiming van de
regeling en de omzetting van artikel 11 in artikel 12, zowel in de wet als
in de invoeringswet, daar welwillend op heeft gereageerd en bereid is om die
over te nemen. Hoe wij dat technisch afwikkelen zien wij nog wel.Ik meen dat het niet nodig is om alle moties uitvoerig te bespreken. Ik
wil onder verwijzing naar de argumentatie die op bijna alle onderwerpen in
eerste termijn uitgebreid aan de orde is geweest, een aantal moties van commentaar
voorzien. De motie over jonge monumenten op stuk nr. 16 wordt door het kabinet
positief beoordeeld. Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 17 die gaat
over Zuid-Limburg.De motie op stuk nr. 18 gaat over de overgangskosten buiten het Gemeentefonds.
Die motie ontraden wij.In de motie op stuk nr. 20 wordt gevraagd de economische ontwikkelingsmogelijkheden
als onderdeel van de centrumfunctie in het onderzoek te betrekken. Daar wordt
positief op gereageerd. Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 22, voor
zover zij betrekking heeft op de maatstaven van de wet, maar dat is ook de
bedoeling. Zo heb ik haar althans gelezen. Als dat zo is, zijn wij daar positief
over.Dan heb ik nog een opmerking over de motie over Boekel en Vierlingsbeek.
Het is voor mij inderdaad relevant dat er geen precedentwerking kan ontstaan
die je niet beoogt. Dat geldt sowieso – dat is ook voor mij altijd een
relevante regel als het gaat om de toepassing van artikel 12 – als het
gaat om gelijke behandeling. Dat betekent dat je gelijk behandelt
onder gelijke omstandigheden. Ik begrijp uit deze motie dat de Kamer niet
beoogt om een ruimere regeling tot stand te brengen voor andere herindelingen
die op dit moment in voorbereiding zijn, maar dat het expliciet de bedoeling
is van deze motie om het zo te regelen dat voor de gemeenten die betrokken
zijn bij de herindeling Boekel/Vierlingsbeek wordt bepaald dat zij niet vallen
onder de straks vast te leggen nieuwe overgangsregeling, maar onder de thans
vigerende oude overgangsregeling. Daarbij geldt nadrukkelijk het argument
dat deze gemeenten op grond van een uitspraak van de Kamer geacht worden her
in te delen. Als dat zo is, ben ik bereid op de een of andere manier zorg
te dragen voor de technische verwerking van dat uitgangspunt.StaatssecretarisVermeendVoorzitter! Ik zal niet opnieuw ingaan op de lastenontwikkeling. Ik constateer
dat er een motie ingediend is door de heer Remkes, mevrouw Noorman-den Uyl,
de heer Hoekema en mevrouw Van der Hoeven over de lastenontwikkeling. De heer
Remkes heeft opgemerkt dat ik tijdens het belastingcongres had mogen stellen
dat die lastenontwikkeling te sterk was. Ik heb al in het interruptiedebatje
aangegeven dat ik op basis van aantekeningen heb gesproken en dat ik niet
weet hoe ik mij heb uitgedrukt. Ik heb mij ongetwijfeld wel in sterke bewoordingen
uitgedrukt.De heerHoekema(D66)Te sterke.StaatssecretarisVermeendVolgens u in te sterke bewoordingen. Dat is best mogelijk. Ik heb al aangegeven
dat het niet in algemene zin een beschuldiging is van de gemeenten, omdat
feitelijk gesproken een belangrijk deel van de lastenontwikkeling voortvloeit
uit rijksbeleid, waarvan akte.Voorzitter! Dan kom ik bij het punt dat de heer Van der Vlies mij voorhield.
Hij zei dat het argwaan wekt als ik zo fel reageer. Nu heb ik de indruk dat
ik nooit fel reageer, alleen als het gaat over moties op het punt van de lastenontwikkeling
en van uitvoering van het regeerakkoord misschien. Maar op het punt waarop
de heer Van der Vlies doelde, heb ik geen felheid ten toon gespreid. Ik heb
aangegeven – en ik word daarin gesteund door de heren Remkes en Hoekema
die heel uitdrukkelijk aangeven tegen welke problemen je op kunt lopen als
je het amendement overneemt – dat ik de voorkeur geef aan het voorstel
van het kabinet en dat ik geen behoefte heb aan dit amendement. Voorzichtiger
kan ik mij niet uitdrukken, denk ik.Ik heb op een aantal moties lopende het debat al gereageerd. Ik neem aan
dat mijn standpunt over deze moties duidelijk is.De voorzitter:Alvorens de beraadslagingen te sluiten, wil ik twee formele opmerkingen
maken. Het kabinet heeft verschillende mogelijkheden om invulling te geven
aan zijn bereidheid om een aantal amendementen over te nemen. Ik laat het
graag aan het kabinet over of het kiest voor een nota van wijziging dan wel
voor het bewandelen van een andere weg. Het voornemen is in ieder geval om
op 21 mei a.s. over de amendementen te stemmen. Het zou heel mooi zijn als
dat, in de tijd gezien, kan worden gecombineerd.Dan het tweede formele punt, het al of niet gesplitst stemmen. Of er eerst
kan worden gestemd over de amendementen en enkele dagen later over het wetsvoorstel
als geheel, hangt af van de vraag of bij de stemming over de amendementen
iets wordt aangenomen waardoor technische aanpassingen noodzakelijk zijn.
Ik denk dat het verstandig is dat dat op dat moment door de kamervoorzitter
wordt bepaald.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Wat verzet zich ertegen om morgen over de amendementen te stemmen en volgende
week over het restant?De voorzitter:Gelet op de gebruikelijke gang van zaken ligt het voor de hand –
en ik heb begrepen dat dat in de voorbereiding ook zo is gepland – dat
de stemming op 21 mei zal plaatsvinden.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Hebben mijn collega's er bezwaar tegen om dat morgen te doen?De voorzitter:Uw suggestie wordt meegegeven aan de kamervoorzitter. Hij deelt vervolgens
de zaken in en toetst dat op de formele mogelijkheden, maar in de planning
was de stemming voorzien voor 21 mei.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voor de goede orde: ik stel voor om morgen alleen over de amendementen
te stemmen en om over het restant volgende week dinsdag te stemmen. Dan is
er voorzien in de door u gezochte tijd.De voorzitter:U bedoelt dus dat ook de moties in de tweede ronde in stemming worden
gebracht.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)In de tweede ronde, ja.De voorzitter:Ik denk dat dat een heel werkbare suggestie is.Ik dank de aanwezige leden van het kabinet voor de heldere en uitstekende
beantwoording. Daarmee dank ik ook de medewerkers die daar de bouwstenen voor
hebben aangedragen. Ik dank de collega's voor de wijze waarop zij zich aan
het hier en daar enigszins strenge tijdschema hebben gehouden.Sluiting 23.00 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Van Erp (VVD), V.A.M. van der Burg (CDA), Te Veldhuis (VVD), Van
der Heijden (CDA), De Cloe (PvdA), voorzitter, Janmaat (CD), Van den Berg
(SGP), Scheltema-de Nie (D66), ondervoorzitter, Apostolou (PvdA), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Remkes (VVD), Gabor (CDA),
Koekkoek (CDA), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Hoekema (D66), Essers (VVD), Dittrich (D66), Dijksman (PvdA), De Graaf (D66),
Cornielje (VVD), Rouvoet (RPF) en Rehwinkel (PvdA). Plv. leden: Korthals (VVD), Dankers (CDA), Van Hoof (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Liemburg (PvdA), Poppe (SP), Schutte (GPV), Jeekel (D66), Van Heemst
(PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Verhagen (CDA), Van der Stoel
(VVD), Mateman (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Van Wingerden (AOV), Rabbae (GroenLinks),
Van Boxtel (D66), H.G.J. Kamp (VVD), Assen (CDA), M.M. van der Burg (PvdA),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Leerkes (Unie 55+) en Van Oven (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24552-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl