Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2004; Lijst van vragen en antwoorden over de brief van 23 januari 2004 inzake het ontwerp HOOP 2004 (kamerstuk 29410, nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29410, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-03-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29410 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam12345678910111213141516171819202122232425262728293031VlaanderenIerlandNoorwegenDuitslandOostenrijkFinlandZwitserland en Portugal323334Overzicht 1 Overzicht 235363738394041424344Het Bologna proces is een intergouvernementeel proces
waarbij een groot aantal landen met elkaar afspraken maakt – en nog
gaat maken – ter bevordering van de transparantie en vergelijkbaarheid
van het Europese hoger onderwijs. Tijdens de Ministersconferentie in Berlijn
(september 2003) zijn afspraken gemaakt waarbij het streven is die voor de
volgende Ministersconferentie in 2005 te Bergen te verwezenlijken. Zo zal
ik in dit kader het gebruik en verstrekking van het diplomasupplement verder
promoten, en de wettelijke belemmeringen die het ontwikkelen van joint degrees
in de weg staan zullen worden weggenomen (Communiqué Berlijn, september
2003).454647484950515253545556575859606162636465666768697071727374757677787980
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29410Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 410Hoger Onderwijs en Onderzoek Plannr. 2LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 18 maart 2004De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, een
aantal vragen ter beantwoording voorgelegd over de brief van 23 januari
2004 inzake het ontwerp Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2004 (Kamerstuk
29 410, nr. 1). De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij
brief van 17 maart 2004. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,CornieljeDe adjunct-griffier van de commissie,Boeve1Welke onderdelen van het voorliggende ontwerp van het
Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2004 (HOOP 2004) zijn uitwerkingen van Europese
afspraken?Het HOOP is onderdeel van een bredere kennisstrategie van het kabinet,
gericht op het realiseren van de afspraak gemaakt bij de bijzondere Europese
Raad in Lissabon (2000) om de Europese Unie binnen tien jaar te ontwikkelen
tot «de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld
die in staat is tot meer duurzame economische groei en betere banen en een
hechtere sociale samenhang.» Onderdelen van het HOOP betreffen daarenboven
een uitwerking van specifieke Europese afspraken. Het betreft hier ondermeer
de afspraken over het streven de uitstroom van Bèta- en techniek en
de deelname aan Leven Lang Leren te vergroten. Ook de verdere uitbouw van
de BA-MA structuur past in het kader van Europese afspraken. Het wegnemen
van belemmeringen die het ontwikkelen van joint degrees in de weg staan is
tevens uitwerking van een Europese afspraak (Communiqué Berlijn, september
2003).2Wat is de status van de ambitie, zoals beschreven in
HOOP 2004, nu zowel de bekostiging als het bekostigingssysteem buiten beschouwing
worden gelaten?Er is niet gekozen voor een al te directe koppeling van prestatie-indicatoren
aan bekostiging. Ervaringen in andere sectoren laten zien dat dit veelal niet
tot de gewenste effecten leidt. De ambities in het HOOP zijn onderwerp van
een bestuurlijke dialoog, waarbij instellingen expliciet worden uitgenodigd
om aan te geven hoe zij vanuit hun eigen profiel bij kunnen dragen aan landelijke
beleidsdoelen.3Welke delen van het HOOP 2004 komen te vervallen als
de kosten tegenvallen?De ambities van het HOOP 2004 worden gerealiseerd op basis van de rijksbijdrage
en de additionele middelen die zijn opgenomen in de tabel op pagina 63. Laatstgenoemde
middelen zijn vastgesteld in het kader van de rijksbegroting.4Welke overwegingen rechtvaardigen het streven naar
een rendementsverhoging ten opzichte van het bewerkstelligen van enige andere
verbetering van de kwaliteit van het onderwijs?Mijn constatering is dat het rendement van ons hoger onderwijs meer problematisch
is dan de basiskwaliteit. De basiskwaliteit is over het algemeen goed, ook
naar internationale maatstaven, en we hebben een kwaliteitszorgsysteem, dat
die kwaliteit kan waarborgen. Het rendement daarentegen daalt, ondanks beleidsinspanningen
in de jaren 90 om dit te verhogen (bijvoorbeeld Kwaliteit en Studeerbaarheid),
en is in internationaal opzicht middelmatig. Ik vind daarom dat rendementsverhoging
de komende jaren onze bijzondere aandacht verdient en wil daarover afspraken
maken met de hogescholen en universiteiten.5Waarom ontbreekt in het HOOP 2004 een erkenning voor
de waarde van het betrekken van studenten bij hun onderwijs? In het HOOP 2004 wordt het belang van het betrekken van studenten bij
hun onderwijs volledig erkend. Deze erkenning komt o.a. tot uitdrukking in
het streven naar grotere vraaggerichtheid van onderwijs. Hier wordt ondermeer
invulling aan gegeven door keuzevrijheid en flexibiliteit als belangrijke
uitgangspunten voor studiefinanciering en bekostiging te nemen. Belemmeringen
in wet- en regelgeving die onderwijsaanbieders en studenten ervaren bij het
ontwikkelen van individuele leertrajecten worden weggenomen. Verder zal bij
het vormgeven van een nieuwe wet voor het hoger onderwijs als uitgangspunt
gelden dat de positie van de student goed is geregeld. Het gaat hierbij o.a.
om de informatievoorziening aan studenten, transparantie in klachten- en geschillenprocedures,
de positie van de opleidingscommissie en de rol van de studenten bij het verbeteren
van de interne kwaliteit.6Wat is uw reactie op de aanbeveling van de voorzitter
van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten dat de Raad
voor Maatschappelijke Ontwikkeling een pre-advies zou moeten schrijven over
de aard van het gewenste bekostigingssysteem voor studeren met een handicap?Bij de herziening van het bekostigingsmodel worden de diverse van belangzijnde
aspecten betrokken. Als een van de uitgangspunten geldt: «faciliterend
voor flexibel studiegedrag». Mijns inziens wordt in die zin op een adequate
wijze aandacht besteed aan het aspect studeren met een handicap. Overigens
staat het de Raad vrij om op eigen initiatief een advies uit te brengen.7Wat is uw reactie op de kwalificatie «schijnbeleid»
die de Landelijk Studenten Vakbond (LSVb) geeft aan de «oplossingen»
voor complexe problemen die u via prestatieafspraken denkt te verwezenlijken?Er is geen sprake van «schijnbeleid» maar van zoeken naar
de meest effectieve aanpak. In het HOOP, in het bijzonder in hoofdstuk 4 «een
heldere rol voor de overheid», licht ik toe waarom ik streef naar prestatieafspraken
met de universiteiten en hogescholen en waarom ik denk dat afspraken voor
bepaalde doelstellingen het beste instrument zijn. Achterliggende doelstelling
is om de werelden van de politiek en die van de praktijk dichter bij elkaar
te brengen. In veel gevallen is het de meest effectieve aanpak om gezamenlijk
ambities te formuleren en de instellingen te vragen vanuit hun eigen profiel
bij te dragen aan die ambities. Dat betekent niet dat afspraken voor alle
ambities de beste vorm zijn. Naast prestatieafspraken met instellingen wordt
ook een transparante informatievoorziening (benchmark) ontwikkeld. Zoals elders
uit het HOOP blijkt, ga ik mijn eigen verantwoordelijkheden niet uit de weg.
Ik verwijs b.v. naar mijn voornemens m.b.t. de bekostiging en de wetgeving.8Wat is de aard van de prestatieafspraken die worden
gemaakt over afgestudeerden in bèta- en techniekstudies?Doel is om te beginnen het aantal gediplomeerden in 2007 met 15% te verhogen.
Het tweede doel is het aantal gediplomeerden in 2010 met 15% te verhogen.
De laatste doelstelling is één van de EU-benchmarks die in 2003
zijn overeengekomen.Deze landelijke ambities zullen in de overleggen met de instellingen worden
ingebracht. De instellingen kunnen dan aangeven wat vanuit hun specifieke
profiel en context de bijdrage aan de landelijke ambities zal zijn. De prestaties
van de instellingen zullen dan worden gebenchmarked. In latere
jaren zal het overleg dan meer het karakter krijgen van een verantwoordingsgesprek.
Het platform bèta/techniek zal de specifieke vernieuwingsprojecten
van de instellingen toetsen aan de landelijke doelstelling en de doelen die
de instellingen daarop aansluitend hebben geformuleerd. Zo wordt zowel op
instellings- als projectenniveau aan de landelijke doelstelling getoetst.9Kunt u een voorbeeld geven van een prestatieafspraak?Een goed voorbeeld van de beoogde prestatieafspraken zijn afspraken m.b.t.
het vergroten van het aantal afgestudeerden in bèta en techniek. Volgens
de in het HOOP aangegeven planning zullen afspraken op dit terrein in 2004,
als eerste pilot, aan de orde komen.10Wat staat centraal in het HOOP 2004: de kenniseconomie,
waarin het draait om het bedrijfsleven, of de kennissamenleving? Waar blijkt
dat uit?Ik zie de kenniseconomie als belangrijk onderdeel van de kennissamenleving.
Centraal in het HOOP 2004 staan de toenemende complexiteit van onze samenleving
en de transitie naar een kennissamenleving. Die heeft verschillende aspecten,
waaronder een economisch. Het is van groot belang te onderkennen dat het hoger
onderwijs een factor van betekenis is voor de Nederlandse economie. Dit geldt
des te meer nu economische groeiverwachtingen achterblijven bij andere EU-landen
en de VS. Het economische aspect van de kennissamenleving en de rol daarin
van het hoger onderwijs krijgt dus veel aandacht in dit HOOP.11Kunt u een volledig overzicht geven van de terreinen
waarop de nationale overheid haar sturingsvermogen verliest op het gebied
van het hoger onderwijs ten gunste van Europa?In het huidige EU-verdrag valt de inrichting van de onderwijsstelsels
binnen de soevereiniteit van de lidstaten. Dat wil niet zeggen dat de Europese
regelgeving geen invloed heeft. In EU-verband worden op terreinen als het
sociale beleid en de interne markt harmoniserende afspraken gemaakt die het
onderwijs ook raken. Goed voorbeeld hiervan is het feit dat van EU-studenten
recht hebben op Nederlandse studiefinanciering als zij gezinslid zijn van
een migrerend (ex-) werknemer of zelfstandige, dan wel zelf die status hebben.Daarnaast bestaat binnen Europa in het kader van het EU-verdrag (mededingings-
en staatssteunregime) al langer vrij verkeer van commerciële onderwijsdiensten.Verder is er een aantal terreinen waarop de nationale overheid niet zozeer
haar sturingsvermogen verliest, alswel dat het Europese beleid steeds meer
invloed krijgt.Een eerste terrein zijn «benchmarks». Europa ziet onderwijs
als hét instrument om zowel direct als indirect om de ambities voor
een kenniseconomie (de Lissabon-ambities) te bereiken. De EU hanteert daartoe
een open coördinatiemethode. Er worden onderwijsrichtpunten vastgesteld
en de Commissie benchmarkt de EU-landen om enerzijds een «peer pressure»
te creëren en anderzijds nuttige informatie over best practices te geven
waarvan landen wederzijds kunnen leren. Voor het hoger onderwijs gaat het
met name om de afspraak te streven naar het verhogen van het aantal bèta-
en techniek- afgestudeerden met 15% in 2010.Een ander terrein is de onderwijsstructuur. In de Bologna verklaring uit
1999 geven 29 (inmiddels uitgebreid tot 33) Europese landen aan te streven
naar een vergelijkbare hoger onderwijsstructuur gebaseerd op een
onderwijssysteem met twee cycli (zoals een bachelor-mastersysteem), met als
belangrijke doelstellingen de internationale mobiliteit van studenten te faciliteren
en de internationale competitiviteit van het Europese hoger onderwijssysteem
te versterken. In het kader van het Bologna-proces zien we dat meer vormovereenkomsten
tussen systemen worden nagestreefd om zo beter als Europa met de rest van
de wereld te kunnen concurreren. Een ontwikkeling die daarin past is het aanbieden
van gezamenlijke opleidingen met een EU-label in het kader van het zogenaamde
Erasmus Mundus programma, een nieuw EU-onderwijsprogramma dat dit jaar start.
De meeste landen die de Bologna verklaring hebben ondertekend blijken bereid
het eigen hoger onderwijs aan te passen: 80% van de Bologna-landen heeft reeds
twee cycli ingevoerd, de overige 20% bereiden wetswijziging voor. Ook wordt
binnen Europa gewerkt aan afstemming in verband met accreditatie.12Kunt u een volledig overzicht geven van de terreinen
waarop de nationale overheid in het hoger onderwijs haar sturingsvermogen
verliest ten gunste van coördinatiemechanismen en netwerken?Er is niet zozeer sprake van dat de overheid haar sturingsvermogen verliest
ten opzichte van coördinatiemechanismen en netwerken. Bedoeld wordt dat
de overheid maar een beperkt sturingsvermogen wil bezitten en dat er een groter
beroep wordt gedaan op het zelfsturend vermogen van instellingen als universiteiten
en hogescholen, zoals bijvoorbeeld tot uiting komt in de sectorplannen.13Wat zijn «nieuwe vormen van collectieve ervaring»
in het licht van het HOOP 2004?Collectieve ervaringen zijn een algemeen maatschappelijk fenomeen; voorbeelden
zijn de stille tochten bij zinloos geweld, via internet georganiseerde flitsacties.
Het gaat om nieuwe vormen van groepsidentificatie, gekenmerkt door snelheid,
korte looptijd, en een grote mediaandacht. Het is een relevante maatschappelijke
ontwikkeling in de omgeving van het hoger onderwijs; het is de andere kant
van de individualiseringstrend. Individualisering legt meer accent op keuzes
maken, meer verschillen, meer prikkels, een grotere eigen verantwoordelijkheid.
Dit werkt door in een toenemende behoefte aan meer variëteit en een grotere
vraaggerichtheid van het onderwijs.14Waaruit blijkt dat in het hoger onderwijs een cultuur
bestaat van «polderen en risicomijden»?Dat blijkt uit de constatering dat het hoger onderwijs voor veel studenten
weinig uitdagend is en dat nog te weinig sprake is van een cultuur waarin
het voor onze kenniseconomie noodzakelijke toptalent in onderwijs en onderzoek
wordt gekoesterd. Het kabinet vindt dat profileren, ondernemen en netwerken
belangrijk zijn. Instellingen voor hoger onderwijs zullen meer keuzes moeten
maken.15Waarom wilt u de studiekeuze door middel van financiële
prikkels beïnvloeden?Volgens enquêtes van SEO/SCO1 zou een
financiële prikkel effectief kunnen zijn bij de beïnvloeding van
de keuze voor een exacte studie. Andere onderzoekers komen echter tot ander
conclusies. Meer zekerheid kan worden verkregen door een aantal
beleidsexperimenten. Deze worden gestart voor een beperkt aantal opleidingen
bèta- en techniek en andere relevante opleidingen in sectoren met tekorten
op de arbeidsmarkt, waaraan een gering aantal studenten deelneemt. In «Ruim
baan voor talent» zijn deze experimenten aangekondigd onder de naam«collegegeld
min». Hieruit kunnen conclusies worden getrokken over de vraag of het
de moeite waard is financiële prikkels nader te onderzoeken. Het is uitdrukkelijk
de bedoeling om financiële prikkels niet geïsoleerd toe te passen,
maar deze te combineren met activiteiten gericht op het meer studeerbaar en
aantrekkelijk maken van de opleiding.16Zijn de mogelijkheden van een bindend studieadvies,
na bijvoorbeeld het eerste jaar, afdoende onderzocht?Er is geen landelijk onderzoek naar de mogelijkheden van het bindend studieadvies
gedaan. Uit berichtgeving van en bilaterale contacten met instellingen ontstaat
het beeld dat instellingen goed gebruik maken van het bindend studieadvies
(al waren universiteiten na de invoering van het bindend studieadvies in de
WHW aanvankelijk aarzelend, mogelijk uit vrees voor beroepszaken door studenten).17Aan welke private partijen denkt u bij de stelling
dat private partijen een grotere verantwoordelijkheid moeten nemen?Ik denk dan aan werkgevers en studerenden.18Kan worden toegelicht waarom u van mening bent dat
uitgaven aan onderwijs en onderzoek tot economische groei leiden? Waar en
hoe keert deze aanname terug in het kabinetsbeleid?In het HOOP wordt verwezen naar verscheidende publicaties waarin een positief
verband tussen onderwijs en economische groei aan de orde komt. Een hoog opgeleide
beroepsbevolking vormt immers de basis voor innovatie, een hogere arbeidsproductiviteit
en daarmee een goede internationale concurrentiepositie van Nederland. Kortom,
onderwijs en kennis vormen de basis voor de economische kracht van Nederland,
zoals ook in het regeerakkoord is gesteld. Dit komt ook tot uiting in het
kabinetsbeleid, waarin ondanks de beperkte publieke middelen toch extra middelen
zijn uitgetrokken voor kennis.19Ziet u hoger onderwijs als een maatschappelijke of
als een economische sector?Onderwijs is van groot maatschappelijk belang. Tegelijkertijd is onderwijs
ook een sector binnen de Nederlandse economie.20Wat zijn de gemiddelde ontvangsten per student die
universiteiten en HBO-instellingen tijdens Paars II, Balkenende I en Balkenende
II krijgen of kregen? Is er sprake van een trendbreuk?De gemiddelde overheidsuitgaven per studenten voor HBO en WO in de periode
1998 – 2008 zijn als volgt (in duizenden euro's op prijspeil begroting
2003; naast de collegegelden per student van circa 1,2):  HBOWO 19985,54,7 19995,34,5  20005,15,0  20015,35,0 20025,55,1  20035,35,0  20045,24,8 20055,24,8  20065,24,7  20075,14,7 20085,14,6 De gegevens voor het WO zijn in de periode 1998 – 2002 gebaseerd
op de publicatie Kerncijfers 1998 – 2002 en voor de periode 2003 e.v.
op de OCW-begroting 2004. De daar gepresenteerde bedragen zijn alle op het
prijspeil begroting 2003 gebracht.De verlaging van de ontvangsten per student in de periode 2002-2004 is
voor een substantieel deel toe te schrijven aan de doorwerking van besluiten
van de kabinetten Paars I en II. De verlaging van de rijksbijdrage WO in de
periode 2001 – 2004 voor de post Stelselwijziging HO, die oploopt tot € 90,8
mln in 2004, stamt bijvoorbeeld nog uit Paars I. Ook de bezuinigingen van
Paars II dragen tot en met 2004 bij aan de verlaging van de ontvangsten per
student.De gemiddelde ontvangsten per kabinetsperiode geven dan ook geen goed
beeld van de intensiveringen in het hoger onderwijs van de kabinetten Balkenende
I en II. Deze enveloppemiddelen lopen op tot € 151,5 mln in 2007.Er is in die zin sprake van een trendbreuk dat na 2004, wanneer de besluiten
van Paars I en Paars II zijn uitgewerkt, de daling van de ontvangsten per
student minder sterk is dan in de periode 2002 -2004. Zonder de enveloppemiddelen
van Balkenende I en II zou deze daling veel sterker zijn geweest.De cijfers, die in dit antwoord worden gebruikt, zijn op dezelfde wijze
berekend als die op de pagina's 93 en 94 van het HOOP 2004. De overheidsuitgaven
per student voor het hbo zijn gebaseerd op het totale budget voor bekostigde
hogescholen, inclusief specifiek budget zoals lectoren en zorgmasters, gedeeld
door het aantal studenten. De overheidsuitgaven per student voor het wo zijn
gebaseerd op het totale budget voor bekostigde universiteiten (exclusief de
levensbeschouwelijke instellingen, de IO-instellingen en de Open Universiteit),
inclusief specifiek budget toegerekend aan universiteiten. Budgetten voor
onderzoek en academische ziekenhuizen worden daarbij niet meegerekend.21Kan een vergelijking van studierendement worden gemaakt
tussen landen waarbij studies met selectie aan de poort wordt gehanteerd en
landen waarbij geen selectie wordt gehanteerd?De gevraagde vergelijking kan worden gemaakt door de gemiddelde rendementen
van de ho-opleidingen op het niveau ISCED 5A uit «Education at a glance
2003» (tabel A2.2) te vergelijken met de beschrijvingen van het onderwijssysteem
in de verschillende landen uit «Key data on education in Europe 2002».Dit levert een divers beeld op:Van de landen met een gemiddeld rendement dat boven het gemiddelde van
de onderzochte landen (70%) ligt, hebben de meeste toegangsselectie tot het
ho (Verenigd Koninkrijk met 83%; Spanje met 77%; Ierland met 85% en Finland
met 75%). Eén land met een gemiddeld rendement dat boven het gemiddelde van
de onderzochte landen ligt, heeft geen toegangsselectie tot het ho (IJsland
met 73%).Landen zonder uitgebreide toegangsselectie hebben vaak een rendement dat
iets beneden het landengemiddelde ligt of daaraan gelijk is (België-Vlaanderen
met 60%; Denemarken met 69%; Duitsland met 70%; Nederland met 69%).Er zijn twee landen met uitgebreide toegangsselectie en een rendement
dat beneden het landengemiddelde ligt (Italië met 42% en Zweden met 48%).22Wat is de reden dat de aanwas van jonge onderzoekers
internationaal gezien achterblijft? Wat zijn de belemmeringen? Is er verschil
tussen alfa-, bèta- en gammawetenschappers in dit verband?De aanwas van jonge onderzoekers blijft met name achter in de gebieden
bèta en techniek. Negen EU-landen hebben meer promovendi in deze gebieden
dan Nederland. Ook zien we over de gehele linie een gestage terugloop in het
rendement van promoties.Het begrip «jonge onderzoekers» wordt in het HOOP gebruikt
in de betekenis van «promovendi». Het aantal promoties per 100 000
inwoners per jaar ligt in Nederland ongeveer op hetzelfde niveau als in Denemarken,
Noorwegen en de VS (ca 15 promoties per 100 000 inwoners per jaar). Dit
getal is belangrijk hoger dan in België, Portugal en Italië, maar
belangrijk lager dan in Frankrijk en Duitsland. Deze verschillen hebben te
maken met het belang dat in de verschillende landen wordt gehecht aan de formele
status van het gepromoveerd zijn, en met de zwaarte van het promotietraject.
Vanuit de Nederlandse universiteiten wordt er ook op gewezen, dat aan Duitse
en Franse proefschriften lagere eisen worden gesteld dan aan Nederlandse;
de promotieduur is daar aanzienlijk korter.Het aantal promoties ontwikkelt zich in Nederland in alle wetenschapsgebieden
ongeveer gelijk: van 1992 tot 1997 een lichte stijging, daarna een lichte
daling. Internationaal gezien is het aantal bèta- en technische afgestudeerden
in Nederland laag (18%, tegen 28% gemiddeld in de EU en 26% gemiddeld in de
OECD). Deze achterstand is in de afgelopen 10 jaar niet noemenswaard veranderd.Binnenkort wordt een onderzoek gestart naar succes- en faalfactoren bij
promotieonderzoek. Dit is afgesproken met het Landelijk Assistenten in Opleiding
Overleg (LAIO) en de VSNU. Daarbij zal ook aan de orde komen of er verschil
is tussen alfa-, bèta- en gammawetenschappen.23Kunt u nadere informatie geven over rendementscijfers?
Hoe wordt dit rendement gemeten? Wat zijn uw plannen en doelstellingen inzake
de stimulering van jonge onderzoekers?Met betrekking tot het promotierendement kan worden aangeven dat vanaf
de start van het aio-stelsel in 1986 van de promovendi die toen aan hun proefschrift
begonnen, in 2001 82% daarvan daadwerkelijk is gepromoveerd. Het rendement
voor die groep promovendi is 82%, terwijl bijv. voor promovendi die aan hun
proefschrift begonnen zijn in 1997, in 2001 25% is gepromoveerd, 6% het promotieonderzoek
heeft gestaakt en 69% nog bezig is aan het proefschrift. Rendementen m.b.t.
de promotieduur geven aan dat van de gepromoveerden vanaf 1986 57% zijn
of haar proefschrift heeft afgerond in minder dan 5 jaar, 26% heeft 5 tot
6 jaar over het proefschrift gedaan, 10 % tussen de 6 en 7 jaar en 7 % meer
dan 7 jaar.Met betrekking tot mijn plannen en doelstellingen inzake stimulering van
jonge onderzoekers, verwijs ik kortheidshalve naar par.1.2 van het Actieplan
HOOP (pag. 42). 24Blijft alle aanwas van jonge onderzoekers achter of
doet dit probleem zich alleen voor in bepaalde gebieden? Wat is de oorzaak
van het tekort aan jonge onderzoekers? Verschilt dit per sector?Zie antwoord vraag 22.25Hoe verhoudt het aantal vrouwen zich (relatief en absoluut)
ten opzichte van het aantal mannen bij de aanwas van jonge onderzoekers? Verschilt
dit per sector (alfa, bèta gamma)? Indien er significante verschillen
zijn, wat is hiervan de oorzaak? Indien er significante verschillen zijn,
ziet u in deze verschillen een aanleiding tot nieuw beleid?De instroom van vrouwelijke promovendi (zowel aio's als oio's) is tussen
1987 en 2001 gestegen van 343 tot 716, met andere woorden een verdubbeling.
De instroom van mannelijke promovendi is tussen 1987 en 2001 gestegen van
927 tot 1 036, wat een stijging van 12 procent betekent. Door dit verschil
in groei is het aandeel vrouwen gestegen van 27 procent in 1987 tot 41 procent
in 2001. Er zijn verschillen per gebied. Lager dan het gemiddelde scoren de
gebieden natuur (32 procent), techniek (20 procent) en economie (28 procent).
De oorzaken hiervoor moeten worden gezocht in het gehele voortraject, vanaf
het basisonderwijs. En vragen dus een integrale benadering waarin de gehele
onderwijskolom betrokken is. Nieuw beleid hiervoor is geformuleerd in het
Deltaplan bèta/techniek dat recent is uitgebracht.26Wat is de reden dat Nederland in verhouding percentueel
laag scoort met betrekking tot het opleidingsniveau van de beroepsbevolking?
Zijn de diverse onderwijsvormen kwalitatief gezien vergelijkbaar? Welke positie
neemt Nederland internationaal gezien in?Het opleidingsniveau van de bevolking wordt bepaald door de onderwijsprestaties
in een land over de afgelopen 60 jaar. De achterblijvende deelname van vrouwen
in het verleden in Nederland is een gedeeltelijke verklaring. Overigens is
die achterstand bij de huidige ínstroom in het hoger onderwijs al omgeslagen
in een voorsprong, zoals in veel landen. Ander gedeelte van de verklaring
is erin gelegen dat in Nederland nauwelijks hoger onderwijs van het korte
type (ISCED 5B) (1 à 2 jarig beroepsgericht hoger onderwijs) kent.
Het MBO In Nederland is namelijk ingedeeld als «Upper secondary education
(long)». Aangezien het onderwijsniveau van de jongste groep (25–34
jr) zich rond het OECD gemiddelde bevindt zal Nederland waarschijnlijk mee
omhoog stijgen met het gemiddelde stijgende onderwijsniveau van de OECD landen.De OECD verzamelt zo goed mogelijk internationaal vergelijkbare cijfers
over onderwijs en onderwijsniveau van de bevolkingen. Maar vergelijking van
onderwijssystemen is een lastig probleem. Of de systemen kwalitatief allemaal
vergelijkbaar zijn is een onbeantwoorde vraag, maar betere informatie is niet
beschikbaar. Overigens komt Nederland goed naar voren uit internationaal vergelijkend
onderzoek naar prestaties op taal, wiskunde en natuurwetenschappelijke vakken
onder 15/16-jarigen (Pisa-document, Cito-groep 2001).De rangorde is sterk afhankelijk van de indicator die gemeten wordt. Als
bijvoorbeeld de landen worden geordend volgens het percentage van de volwassen
bevolking (25–64 jr) dat middelbare school niet heeft afgemaakt (below
upper secondary education) staat Nederland op de 18e plaats samen met bijvoorbeeld
Frankrijk, Engeland, Australië en Belgie met rond de 40%,
ver achter USA en Zwitserland (12%), ver vóór op Mexico en Portugal
(80%). Als daarentegen geordend wordt op percentage dat hoger onderwijs van
het volledige type (ISCED 5A) heeft genoten dan staat Nederland (7e plaats)
in een kopgroep met Japan, Canada, Australië en IJsland net achter USA
en Noorwegen. Maar wanneer meerdere indicatoren bekeken worden, ontstaat de
indruk dat Nederland zich in de middenmoot bevindt.27Hoe blijft onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek
gewaarborgd als universiteiten meer met bedrijven moeten gaan samenwerken?
Is het denkbaar dat een convenant wordt afgesloten in dit verband?De problematiek met betrekking tot de onafhankelijkheid van wetenschappelijk
onderzoek is recent onderwerp geweest van vragen van de Tweede Kamerleden
Kant en Vergeer. Dit mede naar aanleiding van een TV uitzending op 7 januari
2004, waar ook sprake was van druk van uit het bedrijfsleven op onderzoekers.
In mijn antwoord op deze vragen heb ik aangekondigd de KNAW te vragen om deze
problematiek nader te bestuderen en na te gaan wat er nodig is om de onafhankelijkheid
van wetenschappelijk onderzoek te waarborgen. Daarbij zal ook worden ingegaan
op de vraag over de zin van het afsluiten van convenanten of het opstellen
van een gedragscode, zoals onlangs bepleit door prof. Van der Heijden (rector
van de Universiteit van Amsterdam).28Welke knelpunten doen zich voor in de naamgeving- en
titulatuurdiscussie? Hoe gaat u die knelpunten aanpakken?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de brief die ik parallel
met deze beantwoording aan de Tweede Kamer heb gezonden. Deze brief is een
reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(bij brief van 18 februari 2004) om een brief waarin wordt ingegaan op
de titulatuur binnen het hbo en de problemen met de titulatuur in relatie
tot deelname aan het internationale hoger onderwijsverkeer. In mijn brief
ga ik tevens in op voor- en nadelen van deze opties.29Is er een vermindering te zien van interesse van buitenlandse
studenten voor een Nederlandse HBO-bacheloropleiding of masteropleiding als
gevolg van de huidige wetgeving over titulatuur?Het aantal buitenlandse studenten in 2003 in het hbo is nog niet helemaal
bekend. Het is daardoor moeilijk om een uitspraak te doen over een eventuele
vermindering van de interesse van buitenlandse studenten voor het Nederlandse
hbo na de invoering van de bachelor-masterstructuur in 2002. Wel zijn er voorlopige
cijfers over 2003 van het Nuffic over de aantallen studenten in het hbo uit
China, Indonesië, Taiwan en Zuid-Afrika bij instellingen die deelnemen
aan het beurzenprogramma DELTA. Het aantal studenten uit genoemde landen is
toegenomen van 1087 in 2000/2001, 1695 in 2001/2002, 2567 in 2002/2003 tot
3342 in 2003/2004. Uit de cijfers van Nuffic blijkt derhalve geen vermindering
van de belangstelling voor het hbo (bachelor en master) na de invoering van
de bachelor-masterstructuur in 2002. Het gaat hier voor alle duidelijkheid
om aantallen ingeschreven studenten en niet alleen om studenten, die instromen.30Hoe groot acht u de kans dat op korte termijn Europese
afspraken gemaakt zullen worden over de titulatuur en naamgeving van instellingen. Aan welke termijn denkt u?Zie mijn antwoord op vraag 28.31Kunt u een actueel overzicht geven van de situatie
betreffende de titulatuur in alle EU-landen.Er bestaat geen gezaghebbend actueel overzicht van de situatie betreffende
de titulatuur in alle landen van de Europese Unie. Het laatste overzicht van
de naamgeving van graden in Europa is te vinden in een bijlage bij het rapport
«Trends in Learning Structures in Higher Education» van augustus
1999, gemaakt ter voorbereiding van de bijeenkomst in Bologna. Dit overzicht
maakt deel uit van de stukken over de wetgeving ter invoering van de bachelor-masterstructuur
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 024, nr. 30). Sindsdien
zijn de meeste landen bezig met de invoering van de bachelor-masterstructuur.
In de Nota naar aanleiding van het verslag bij de aanpassingswet invoering
bachelor-masterstructuur (Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 925,
nr. 10) heb ik een beschrijving gegeven van de situatie in West-Europese landen
met een binair systeem met twee cycli. Hieronder heb ik deze informatie nogmaals
weergegeven, met een actualisatie voor Duitsland en Zwitserland. VlaanderenIn Vlaanderen zijn per decreet (2003) de graden Bachelor en Master ingevoerd.
Aan de Bacheloren Mastergraden wordt het gebied waarin men afstudeert toegevoegd.
In het decreet is bepaald dat de Vlaamse regering een lijst vaststelt van
bachelor- en masteropleidingen in het academisch onderwijs waaraan de specificatie
«of Arts» dan wel «of Science» mag worden toegevoegd.IerlandIerland kent al van oudsher een bachelor-masterstructuur. De graden zijn
niet formeel in wetgeving vastgelegd. De universiteiten bepalen zelf de namen
van de graden. Voor andere hoger onderwijsinstellingen bepaalt de «Higher
Education And Training Awards Council» de namen van de graden, op voorstel
van de instellingen zelf.NoorwegenNoorwegen heeft in 2002 Bachelor- en Mastergraden ingevoerd, niet bij
wet, maar bij lagere regelgeving (koninklijk besluit). In de regeling staan
per instelling de graden genoemd, die recht geven op de gelijkluidende titel.DuitslandIn Duitsland zijn in de wet (1998) Bachelor- en Mastergraden geïntroduceerd.
Daarbij is geen onderscheid gemaakt tussen beroepsgerichte en wetenschappelijke
graden. In 1999 heeft de Kultusministerkonfernz (de gezamenlijke Ministers
van Onderwijs en Wetenschappen van de verschillende Länder) een onderscheid
gemaakt tussen theoriegerichte studierichtingen en meer toepassingsgerichte
studierichtingen. De theoriegerichte studierichtingen leiden tot Bachelor
of Science en Master of Science. De strikt toepassingsgerichte studierichtingen
leiden tot Bachelor of Master met het gebied toegevoegd. Beide typen studierichtingen
kunnen zowel aan een universiteit als aan een Fachhochschule voorkomen. In
de praktijk blijkt een groot aantal (geaccrediteerde) opleidingen aan de Fachhochschulen
«of Arts» dan wel «of Science» aan de graden toe te
voegen. Inmiddels heeft de Kultusministerkonferenz (KMK) na een lange discussie
met de Hochschul-rektorenkonferenz (de Duitse rectorenconferentie) besloten
(besluit van juni 2003) niet meer een onderscheid in naamgeving te maken naar
profiel (toepassingsgericht of theoriegericht) van de opleiding maar naar discipline. Het gaat om de
volgende namen van graden: Bachelor-/Master of Arts (voor de geesteswetenschappen),
Bachelor-/Master of Science (voor de exacte wetenschappen), Bachelor-/Master
of Engineering en Bachelor-/Master of Laws.Actualisatie: de toevoegingen zijn inmiddels uitgewerkt
en vastgelegd in een besluit van de KMK van 10 oktober 2003. In dit besluit
staat tevens dat in de masteropleiding een onderscheid moet worden gemaakt
naar een meer toepassingsgericht en een meer onderzoeksgericht profiel. De
Akkreditierungsrat stelt criteria voor deze profielen vast en verifieert het
profiel. Het profiel wordt vermeld in het diplomasupplement.OostenrijkIn Oostenrijk gaat het om graden in de nationale taal: Bakkalaureus, Magister
of Diplom-Ingenieur. Aan de graden wordt het gebied toegevoegd. Voor de universiteit
zijn deze toevoegingen in de wet van 2002 (Universitätsgesetz 2002) vastgelegd.
Voor de Fachhochschule is in 2002 in de wet (Fachhochschul-Studiengesetz)
bepaald dat deze toevoegingen door de Fachhochschulrat worden vastgesteld
(goed te keuren door de Bundesminister) en dat aan graden van een Fachhochschule
«FH» toegevoegd wordt. Dit was ook al zo voor de graden Magister
en Diplom. Daarnaast is in de Universitätsgesetz bepaald dat universiteiten
ook postinitiële programma's (Universitätslehrgänge) kunnen
aanbieden waarvoor Mastergraden mogen worden verleend die internationaal gebruikelijk
zijn voor vergelijkbare programma's.FinlandIn Finland zijn de namen van de graden in het Fins niet in de wet maar
in lagere regelgeving vastgelegd. Voor de universiteit gaat het om de graden
Kandidaatti en Maisteri. In de praktijk gebruiken instellingen Engelse vertalingen.
Universiteiten verlenen in de regel Bachelor- en Mastergraden met de specificatie
«of Arts» dan wel «of Science» aan. De Ammattikorkeakroulu
(«hogescholen») verlenen de Bachelorgraad met daaraan toegevoegd
het gebied.Zwitserland en PortugalIn Zwitserland en Portugal zijn nog geen beslissingen genomen. Zwitserland
richt zich op internationaal herkenbare aanduidingen, in lagere regelgeving
vast te leggen. Portugal richt zich op graden in de nationale taal (Licenciado
en Mestre) vast te leggen in de wet.Actualisatie: in Zwitserland heeft de CRUS (Conférence
des Recteurs des Universités Suisses) een regeling uitgevaardigd (12 september
2003) voor de benaming van de universitaire graden, waarbij wordt onderscheiden
BLaw/MLaw, MMed (Master of Medicine), BA/MA, BSc/MSc en BEng/MEng.Bron: materiaal bijeenkomst JQI van september 2002, diverse wet- en regelgeving,
landenrapporten ten behoeve van de Ministersbijeenkomst Berlijn (www.Bolognaberlin2003.de)32Naar wiens oordeel is er in Nederland behoefte aan
een «Nederlandse Harvard»? Waarom moet Nederland zich op dit punt
spiegelen aan de Verenigde Staten?Naar het oordeel van het kabinet is er behoefte aan een «Nederlandse
Harvard». Uiteraard is de context van Harvard University een andere
dan die van een Nederlandse universiteit. Universiteiten als Harvard kunnen ons echter wel inspireren als het gaat om de vraag hoe je excellentie
in het onderwijs bevordert, wat de effecten zijn van selectie en hogere collegegelden
op kwaliteit, hoe je als universiteit werk kunt maken van deelname van ondervertegenwoordigde
groepen. Ik denk dat het noodzakelijk is dat Nederland zich op dit punt aan
de VS spiegelt. We hebben immers de ambitie om tot de top van kenniseconomieën
in Europa te behoren.33Hoe voorkomt u dat collegegelddifferentiatie de toegankelijkheid
in gevaar brengt?Collegegelddifferentiatie, zo leren ons ervaringen in het buitenland,
brengt de toegankelijkheid niet in gevaar, indien daartoe waarborgen adequaat
vorm worden gegeven. Ervaringen in Australië leren dat die waarborgen
bijvoorbeeld vorm zouden kunnen krijgen door middel van goede leenfaciliteiten
voor de student, inkomensafhankelijke terugbetaling daarvan en beurzen voor
minder draagkrachtige studenten.34Bij welke specifieke opleidingen en bij welke instellingen
voor hoger onderwijs zijn de rendementsproblemen het grootste? Wat is daar
de oorzaak van?In overzicht 1 is vermeld bij welke opleidingen in het wo het rendement
na 8 jaar lager is dan 60% en welke instelling van wo daarin het laagste rendement
vertoont. Unieke opleidingen zijn weggelaten omdat die niet vergelijkbaar
zijn. Voor het hbo worden geen rendementscijfers per opleiding berekend, vanwege
de vele wisselingen en fusies in de afgelopen jaren. Wel zijn per onderwijsonderdeel
gegevens beschikbaar, die in overzicht 2 worden opgesomd. Ook hier worden
die hbo-instellingen genoemd, die onder het landelijk gemiddelde scoren. De
cijfers gelden voor het afstudeerrendement van het cohort 1997.De oorzaak van rendementsproblemen bij het ho is niet eenduidig aan te
geven. Veelal spelen inrichting en aard van de opleiding, alsmede individuele
omstandigheden van de student een rol. Ook kan het maken van een verkeerde
studiekeuze door de student tot uitval leiden.Overzicht 1 OpleidingLandelijk
gem. rendement in % na 8 jaar van de cohorten 1991/92 en 1993/94Laagst scorende instellingInstellings-rendement in %Wijsbegeerte20UU6Kunstmatige intelligentie23VU19Muziekwetenschap31UvA12 Arabische-Nieuwperzische en Turkse talen33LEI26 Spaanse taal- en letterkunde33UU27 Italiaanse taal- en letterkunde34UU26Semitische talen en culturen39RUG25 Godgeleerdheid40VU12Theater- film- en televisiewetenschap40UvA35Kunstgeschiedenis en archeologie41UvA30 Medische biologie43UvA37 Scandinavische talen en letterkunde43UvA23 Slavische talen en letterkunde43LEI42 Culturele antropologie & sociologie der niet westerse samenleving44UvA36Wiskunde44UvA22 Franse taal- en letterkunde45LEI39Geschiedenis45VU34 Informatica45UvA37Sterrenkunde45UvA35 Duitse taal- en letterkunde46KUN43 Technische informatica46TUD39 Werktuigbouwkunde46TUD45Elektrotechniek48UT45Politicologie48UvA45 Fiscaal-juridische opleiding49UM43 Technische wiskunde49TUE41Econometrie51UvA18 Bouwkunde52TUD51Engelse taal- en letterkunde52VU40 Griekse en Latijnse taal en cultuur52UvA38Sociologie52EUR37 Nederlandse taal- en letterkunde53UvA44 Economie54EUR48Natuurkunde54UvA43 Technische natuurkunde54TUD52 Bestuurskunde55EUR47Psychologie55UvA46 Nederlands recht56UvA44 Technische bedrijfskunde58TUE55Overzicht 2Afstudeerrendement cohort 1997.Hoger Agrarisch Onderwijs:  55,7% landelijk gemiddeld  Hogeschool INHOLLAND47,2% Van Hall Instituut49,3% Hogeschool Larenstein50,6%   Hoger Economisch Onderwijs:49,9% landelijk gemiddeld  Hogeschool van Utrecht40,7% HES Amsterdam41,4% Hogeschool Rotterdam43,8% Chr. Hogeschool Windesheim44,6%Hogeschool INHOLLAND44,7% Haagse Hogeschool46,0%Hanzehogeschool Groningen47,6%   Hoger Gezondheidszorg Onderwijs: 63,3% landelijk
gemiddeld Hogeschool Leiden52,0% Haagse Hogeschool53,9% Hogeschool van Utrecht56,0% Chr. Hogeschool Windesheim57,6%Hogeschool Rotterdam60,3% Saxion Hogescholen60,9%  Hoger Pedagogisch Onderwijs: 54,6% landelijk gemiddeld Hogeschool INHOLLAND34,3% Hogeschool van Amsterdam39,5% Hogeschool Helicon42,0% Hogeschool van Utrecht46,6% Saxion Hogescholen48,0% Hogeschool Rotterdam50,1% Noordelijke HS Leeuwarden54,0% Hoger sociaal-agogisch onderwijs: 54,9 % landelijk
gemiddeld Hogeschool van Utrecht46,6% Hogeschool Leiden48,8%Saxion Hogescholen49,7% Chr. Hogeschool Nederland50,8% Haagse Hogeschool52,2% Hogeschool De Horst53,1% Hogeschool INHOLLAND53,5% HS van Arnhem en Nijmegen54,7%35Kan de passage worden toegelicht waarin staat dat het
hoger onderwijs moet worden ingericht op het «leren van medestudenten
die qua aanleg en niveau niet veel afwijken van henzelf» (bijlage bij
Kamerstuk 29 410, p. 28)? Moet deze passage zo worden opgevat dat
studenten met vergelijkbare IQ's bij elkaar moeten worden gezet?De betreffende passage verwijst naar een opmerking van het Centraal Plan
Bureau, nl. dat de empirie erop lijkt te wijzen dat studenten vooral leren
van medestudenten die qua aanleg en niveau niet veel afwijken van henzelf.
Dit komt het leerproces van de student ten goede. De passage kan worden opgevat
als een argument voor selectie van studenten, niet als een pleidooi voor het
bij elkaar zetten van studenten met vergelijkbare IQ's.36Welke toekomst staat u voor ogen inzake de medezeggenschap
van studenten in het hoger onderwijs?In 1997 heeft de wetgever met de MUB gekozen voor vormen van medezeggenschap
die ook elders in samenleving gebruikelijk zijn, te weten medezeggenschap
en ondernemingsraden in plaats van medebestuur. Dit uitgangspunt blijft onverkort
gehandhaafd en met inachtneming daarvan is dit jaar een evaluatietraject van
de MUB opgestart. Doel van de evaluatie is te bezien of de universitaire bestuursorganisatie
zich ontwikkelt overeenkomstig de beoogde doelstellingen en of binnen de huidige
opzet mogelijke verdere verbeterpunten kunnen worden geïdentificeerd
en gerealiseerd. Bij de medezeggenschap gaat het daarbij vooral om verbeteringen
in de openheid van bestuur, de scholing en ondersteuning van leden van medezeggenschapsraden
en de positie van opleidingscommissies. De universiteiten hebben op dit gebied
inmiddels diverse bestuurlijke acties ondernomen en hebben daarover eind 2003
gerapporteerd. Deze acties zullen mede in de evaluatie worden betrokken. Op
korte termijn zal een begeleidingscommissie worden geïnstalleerd. Ik
zal de commissie vragen nog dit jaar een evaluatierapport uit te brengen.
Deze evaluatie zalook worden betrokken bij het totstandkoming van een nieuwe
wet voor het hoger onderwijs.37Welke beleidsmaatregelen in het HOOP 2004 zijn daadwerkelijk
nieuw en welke zijn bestaand beleid?In het HOOP 2004 wordt een visie neergezet. Het beleid moet gericht zijn
op het realiseren van die visie. Het gaat er niet om beleid op beleid te stapelen.
De visie in het HOOP kan deels worden gerealiseerd door bestaand beleid voort
te zetten. Op andere punten is het nodig nieuw beleid te formuleren. Voorbeelden
zijn de voorstellen voor een nieuwe wet op voor het hoger onderwijs, experimenten
rondom selectie en collegegelddifferentiatie, de herziening van de bekostiging
en de studiefinanciering en de invoering van prestatieafspraken. 38Verwacht u geen problemen als gevolg van de demografische
ontwikkeling («vergrijzing») van het personeel aan de onderwijs-
en onderzoeksinstellingen? Is het maken van beleid hieromtrent noodzakelijk?Uit onderzoek (o.m. het rapport van Vucht Tijssen, aangeboden bij brief
aan de TK van 14juni 2000, kenmerk OWB/FB/2000/23950) blijkt dat op termijn
sprake is van grote uitstroom van wetenschappers met name in de functies van
universitair docent, universitair hoofddocent en hoogleraar.Om mogelijke problemen als gevolg van dreigende personeelstekorten door
vergrijzing tegen te gaan is beleid nodig. In de eerste plaats zijn universiteiten
en onderzoekinstellingen zelf verantwoordelijk voor een toekomstgericht personeelsbeleid.
Door de centrale overheid zijn middelen en instrumenten ingezet om het beleid
van de instellingen te ondersteunen. De vernieuwingsimpuls, het aspasiaprogramma
en de «van Rijn-middelen» zijn voorbeelden hiervan. In het kader
van het HOOP zullen met de VSNU afspraken worden gemaakt over het versterken
van het HRM-beleid van de instellingen om aldus meer ruimte te bieden aan
jong talent, vrouwen en etnische minderheden. Meer dan in het hbo wordt de
vergrijzing in het wo deels gecompenseerd door de instroom van jonge mensen.
Kortheidshalve verwijs ik naar Bijlage 1, actieplan HOOP, par. 1.2 en naar
het Wetenschapsbudget 2004, par. 2.1.39Wat houden «centres of excellence» op het
gebied van onderwijs concreet in?In de context van het HOOP wordt gedoeld op een zwaartepunt van onderwijs
(en onderzoek) die de beste buitenlandse studenten aantrekken. Echter wat
in internationaal verband concreet een «centre of excellence»
is, moet worden besproken. Om die reden is in het HOOP aangekondigd dat zal
worden bekeken in hoeverre een vorm van internationale vergelijking van de
kwaliteit van het onderwijs haalbaar is.40Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat u
meent te kunnen volstaan met investeringen in het imago van het onderwijs
(«beeldmerk Nederland») teneinde Nederland tot de top te laten
behoren? Was het Nederlandse onderwijs altijd al in alle opzichten voortreffelijk
en mankeerde het alleen aan het imago?Het is niet zo, dat ik meen te kunnen volstaan met investeringen in het
imago van het onderwijs teneinde Nederland tot de top te laten behoren. Eveneens
noodzakelijk is het bevorderen van participatie en rendement en een adequate
financiering van het hoger onderwijs. Ook wil ik meer gebruik te maken van
selectie en collegegelddifferentiatie als instrumenten om topkwaliteit in
ons hoger onderwijs en de internationale profilering daarvan te bevorderen.
Het «beeldmerk Nederland» is geen fata morgana; een aantal van
de sterke punten die in het beeldmerk moeten worden neergezet is al aanwezig
(vooroplopen in de bachelor-masterstructuur, veel Engelstalige opleidingen,
etc.)maar behoeft betere internationale marketing.41Waarom moet de overheid het aantal opleidingen stimuleren
voor groepen buitenlandse studenten?De overheid stimuleert deelname van buitenlandse studenten om een aantal
redenen. Zo kan het onderwijs door de deelname van studenten uit andere landen
aan kwaliteit winnen en leren studenten omgaan en studeren met
andere culturen. Buitenlandse studenten zijn terug in hun eigen land ambassadeurs
van Nederland Kennisland, waardoor de Nederlandse positie in de wereld versterkt.
Het aantrekken van buitenlandse studenten stimuleert daarnaast de internationale
competitiviteit van het hoger onderwijssysteem. Daarnaast kan de aanwezigheid
van specifiek talentvolle buitenlandse studenten een bijdrage leveren aan
het oplossen van tekorten in sectoren die van belang zijn voor kenniseconomie.Het is echter niet de bedoeling deelname van buitenlandse studenten onbeperkt
te stimuleren. Het werven van buitenlandse studenten moet aansluiten bij bovengenoemde
overwegingen. Daarnaast is het van belang het werven van buitenlandse studenten
past bij het strategische profiel van de instelling en in samenhang daarmee
de internationale samenwerkingsverbanden van de instelling.42Welk beleid ontwikkelt u teneinde de internationalisering
niet eenzijdig te richten op het binnenhalen van buitenlandse studenten, maar
ook meer Nederlandse studenten in staat te stellen om (delen van) hun studie
in het buitenland te voltooien?Het is van groot belang dat ook meer Nederlands studenten in staat worden
gesteld om (delen van) hun studie in het buitenland te voltooien. In de huidige
situatie bestaan mogelijkheden voor Nederlandse studenten om (delen van) hun
opleiding in het buitenland te volgen. Belangrijke programma's zijn het Europese
Onderwijsprogramma Socrates/Erasmus, en nationaal het Fulbright- en Talentenprogramma.
Verder wil ik in dit verband nog wijzen op mijn initiatieven voor het meenemen
van de studiefinanciering, wat ik tijdens het NL Voorzitterschap ook prominent
op de agenda wil zetten. Zie verder vraag 47.43Aan wat voor consequenties denkt u als het gaat om
bekostiging van studenten die niet afkomstig zijn uit de Europese Unie?Uitgangspunt voor een nieuwe benadering is dat het verwerven van extra
bekostiging van overheidswege niet de enige prikkel mag zijn voor het aantrekken
van buitenlandse studenten. Er zal een meer selectief beleid gevoerd gaan
worden gericht op onder meer het werven van studenten die een meerwaarde hebben
voor de kwaliteit van het onderwijs, de internationale positie van Nederland
Kennisland en de behoeften van de Nederlandse kenniseconomie.44Wat is het tijdpad dat u voor ogen heeft om het Bologna-proces
op tijd af te ronden? Wat is de verantwoordelijkheidsverdeling hierbij?Het Bologna proces is een intergouvernementeel proces
waarbij een groot aantal landen met elkaar afspraken maakt – en nog
gaat maken – ter bevordering van de transparantie en vergelijkbaarheid
van het Europese hoger onderwijs. Tijdens de Ministersconferentie in Berlijn
(september 2003) zijn afspraken gemaakt waarbij het streven is die voor de
volgende Ministersconferentie in 2005 te Bergen te verwezenlijken. Zo zal
ik in dit kader het gebruik en verstrekking van het diplomasupplement verder
promoten, en de wettelijke belemmeringen die het ontwikkelen van joint degrees
in de weg staan zullen worden weggenomen (Communiqué Berlijn, september
2003).45Wat is het tijdspad om de Lissabon-ambities te realiseren?
Wie is waarvoor verantwoordelijk? Het HOOP is onderdeel van een bredere kennisstrategie van het kabinet,
gericht op het realiseren van de afspraak gemaakt bij de bijzondere Europese
Raad in Lissabon (2000) om de Europese Unie binnen tien jaar te ontwikkelen
tot «de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld
die in staat is tot meer duurzame economische groei en betere banen en een
hechtere sociale samenhang.Binnen dit proces is de overheid verantwoordelijk voor de belangrijke
rol die (hoger) onderwijs als kennisverspreider en generator speelt. Hiervoor
worden in het HOOP ook de nodige acties aangedragen ter versterking van de
(internationale) positionering van het hoger onderwijs.46Is de Europese afstemming in het kader van bachelor-masterstructuur
een onderwerp waar Nederland aandacht voor zal vragen tijdens het Nederlandse
voorzitterschap?De Europese hoger onderwijs afstemming vindt met name plaats door middel
van het intergouvernementele Bologna proces. Binnen dit proces is de verdere
afstemming een voortdurend aanwezig aandachtspunt, waar alle landen hun aandacht
op hebben gevestigd. Binnen deze afstemming zal ik zelf tijdens het Voorzitterschap
specifiek aandacht vragen voor mobiliteit door middel van de conferentie «Designing
policies for mobile students» in oktober 2004. Daarnaast zal ik aandacht
vragen voor het invoeren van een Europese typologie naar analogie van de Carnegie
Classification in de VS die het mogelijk zou maken onderwijsinstellingen binnen
Europa nader te typeren.47Wat is de inzet van de Nederlandse regering tijdens
het Nederlandse voorzitterschap als het gaat om realisatie van het meenemen
van studiefinanciering naar het buitenland? Wanneer kan een Nederlandse student
daadwerkelijk de studiefinanciering meenemen?Algemeen wordt erkend dat studentenmobiliteit van groot belang is. Een
belangrijke voorwaarde voor het bevorderen van mobiliteit is het financieel
ondersteunen van studenten door de studiefinanciering meeneembaar te maken.
Paradoxaal echter, houden de ontwikkelingen binnen de Europese Unie dit voornemen
tegen. Als gevolg van uitspraken van het Europees Hof van Justitie en een
steeds verdergaande invulling van het begrip «Europees burgerschap»
kan een toenemend aantal EU-onderdanen aanspraak maken op de Nederlandse voorzieningen
voor studiefinanciering. Ook andere landen krijgen steeds meer te maken met
het beroep van EU-studenten op hun studiefinancierings- en/of sociale zekerheidsstelsels.
Dit leidt tot dubbele aanspraken en grote financiële risico's. Het bieden
van voorzieningen aan studenten overstijgt daarom in toenemende mate de landsgrenzen
en blijkt steeds moeilijker beheersbaar.Nederland zal de problematiek rondom meeneembare studiefinanciering agenderen
tijdens het Nederland voorzitterschap van de Europese Unie. Er is een conferentie
gepland rondom het thema mobiliteit (10–12 oktober in Noordwijk).
Dat is de eerste keer dat de problematiek van de meeneembare studiefinanciering
geagendeerd wordt op Europees niveau. Het streven is er op gericht om te komen
tot de instelling van een Europese «taskforce» die de knelpunten
op het gebied van studiefinancieringsstelsels analyseert en oplossingsrichtingen
uitwerkt. Totdat er oplossingen gevonden worden voor de hierboven geschetste
problematiek zal de Nederlandse studiefinanciering niet verder meeneembaar
worden gemaakt. 48Aan welke criteria zal getoetst worden bij het bieden
van de mogelijkheid om hoger collegegeld te vragen aan opleidingen die een
aantoonbare meerwaarde hebben?De mogelijkheid om een hoger collegegeld te vragen zal eerst worden uitgeprobeerd
in experimenten. De experimenten zullen worden gestart bij instellingen die
daarvoor de beste voorstellen indienen. Eén van de criteria voor beoordeling
van de voorstellen betreft de evidente meerwaarde van de opleiding. Aannemelijk
moet zijn dat het opleidingstraject dat subject is van het experiment een
evidente meerwaarde heeft. Dat betekent dat het opleidingstraject duidelijk
iets extra's biedt ten opzichte van reguliere opleidingstrajecten en zich
op kwaliteit onderscheidt. Te honoreren voorstellen voor experimenten moeten
een argumentatie bevatten ten aanzien van hoogwaardige kwaliteit. Deze argumentatie
kan de volgende elementen bevatten:• Uitstekende studiebegeleiding• Internationale oriëntatie• Verbinding met zwaartepunten in onderzoek• Aanbod van speciale topcursussen• Kwaliteit van docentenReferenties/waardering van het afnemend veld.49Waaruit bestaat de kwaliteit van basisopleidingen?
Wat mogen studenten voor hun collegegeld verwachten? Wat garandeert en controleert
de overheid als minimumvereiste?Studenten mogen voor het (wettelijk vastgestelde) collegegeld minimaal
een opleiding verwachten met een voldoende kwaliteitsniveau. De overheid is
eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de opleidingen. Daartoe is een
kwaliteitszorgsysteem ingericht met een visitatie -en accreditatiestelsel.
De visitatiecommissie en de NVAO beoordelen verschillende aspecten van de
opleiding op kwaliteit. Als een opleiding volgens de NVAO niet van voldoende
kwaliteit is, wordt deze niet meer door de overheid bekostigd. Op die manier
wordt gegarandeerd dat de opleidingen die door de overheid worden bekostigd
voldoende kwaliteit hebben.50Hoe dragen toelatingsbeleid en collegegelddifferentiatie
bij aan zowel maximale participatie als een hoger rendement?Niet alle studenten, die zich aan de poort van het hoger onderwijs melden,
beschikken over een wettelijk vereiste vooropleiding. Dat wil niet per definitie
zeggen, dat zij niet geschikt zijn om een opleiding in het hoger onderwijs
met succes af te ronden. Dankzij werkervaring of cursussen kan er in bepaalde
gevallen toch sprake zijn van een niveau van kennis en vaardigheden, dat overeen
komt met het niveau van een wettelijke vooropleiding. Dit moet blijken uit
een toelatingsonderzoek/assessment dat de instelling de student afneemt. Op
deze manier kan toelatingsbeleid er dus toe bijdragen dat meer studenten in
het hoger onderwijs kunnen participeren. Ook collegegelddifferentiatie in
de zin van collegegeldverlaging kan hier een rol spelen. In samenhang met
vernieuwing van het onderwijsaanbod kan verlaging of compensatie van collegegeld
een prikkel zijn om studenten te motiveren aan bepaalde opleidingen in sectoren
waar tekorten op de arbeidsmarkt zijn en die nu nog kampen met lage studentenaantallen,
deel te nemen.Wat betreft een hoger rendement merk ik het volgende op. Een belangrijke
oorzaak voor uitval van studenten is het gevoel van studenten voor een
studie gekozen te hebben, die toch niet goed blijkt te passen bij hun aanleg
en interesse, waardoor zij niet gemotiveerd zijn de voor de studie noodzakelijke
inspanningen te leveren. In deze gevallen blijkt zelfselectie van studenten
dus niet voldoende te hebben gewerkt. Selectie door de opleiding kan ertoe
bijdragen dat de student zich eerder dan nu het geval is bewust wordt van
de vraag welke opleiding bij hem past, eerder naar een dergelijke opleiding
wordt verwezen en zich eerder zal inspannen een plek te verwerven bij de opleiding
van voorkeur. Naarmate een student beter gemotiveerd is voor de opleiding
en een opleiding doet die goed bij hem past, zal het rendement van die opleiding
hoger zijn. Een vergelijkbaar effect kan ook worden bereikt met hogere collegegelden;
naarmate een student meer moet betalen voor een bepaalde opleiding zal hij
van tevoren beter nadenken over de vraag of die opleiding wel bij echt bij
hem past.51Wat is het verschil tussen de verhoging of verlaging
van eigen bijdragen? Bieden zij grosso modo hetzelfde inzicht?Doel van de experimenten met verlaging van collegegelden is zicht te krijgen
op de vraag of met een dergelijke prikkel meer studenten instromen in een
beperkt aantal opleidingen in sectoren waar tekorten op de arbeidsmarkt zijn
en waaraan een gering aantal studenten deelneemt. Doel van de experimenten
met verhoging van collegegelden is om zicht te krijgen op de vraag of de instelling
daarmee de kwaliteit van de opleiding kan verhogen.52Welke andere nuttige bronnen van informatie over studies
en studiekeuze zijn er, naast die afkomstig zijn van Choice?Zelfselectie door studenten is naast selectie door instellingen van groot
belang. Goede informatie over studies en studiekeuze is hierbij onontbeerlijk.
Een niet limitatief overzicht van nuttige bronnen van informatie over studies
en studiekeuze naast de Keuzegids van Choice is, naar medium geordend, met
enkele voorbeelden:• Papieren bronnen: (specials van) kranten en weekbladen (Trouw,
NRC, Volkskrant, Elsevier), specifieke magazines (TKMST, Beroepenkrant) gidsen
en folders (o.a. van onderwijsinstellingen) en meer formele brochures zoals
de zgn. Inschrijfwijzer;• Digitale bronnen: speciale websites voor de studiekeuze (Qompas.nl
en schoolweb.nl, Beroepenkrant.nl, Sum.nl, Scholieren.tv), websites van de
onderwijsinstellingen en brancheorganisaties en meer algemene websites over
onderwijs zoals inspectie, nvao en kennisnet.nl, en cd-rom's.• Persoonlijke bronnen: docenten, studiekeuze-adviseurs en schooldecanen,
netwerk van relaties (familie, vrienden), contact met medewerkers en studenten
van de onderwijsinstellingen, op bijvoorbeeld beurzen (Studiebeurs, Masterbeurs
en de regionale beurzen: Studie en beroep in) en de zgn. open dagen van de
onderwijsinstellingen.53Kan het derde instrument «nieuwe selectievormen»
worden toegelicht?Met experimenten met nieuwe selectievormen wordt het volgende bedoeld.
Om te beginnen worden experimenten gestart met opleidingen, waarbij geselecteerd
wordt voor de bachelor- of masteropleiding. Voorbeelden zijn honours programs
in de bachelor- en masteropleiding en selectieve brede bacheloropleidingen,
zoals het University College. Daarnaast zullen experimenten worden gestart,
die zijn gericht op het ontwikkelen en uitproberen van toelatingstesten
en op de toepassing van assessments. Doel van deze experimenten is zicht te
krijgen op mogelijkheden voor een meer flexibele toelating tot het hoger onderwijs
en voor het realiseren van «de juiste student op de juiste plaats».
Nieuwe studenten in het hoger onderwijs kunnen gevarieerde achtergrondkenmerken
hebben. Dit is met name het geval in het hbo. De grootste groep is afkomstig
vanuit vwo, havo of mbo. Daarnaast is er een substantieel aantal studenten
dat eerst werkervaring heeft opgedaan en in een later stadium besluit het
diploma in het hoger onderwijs te halen. Voor deze experimenten geldt, dat
er aansluiting is bij een bestaande praktijk; hogescholen en universiteiten
zijn al jaren bezig met toelatingsonderzoeken en assessments van studenten.
In die zin is er dus strikte genomen geen sprake van «nieuwe»
selectievormen. Mede met ondersteuning van het project Flexibilisering van
de HBO-raad hebben hogescholen de laatste jaren al veel werk verzet om de
aansluiting voor studenten tussen vooropleiding en/of werkervaring en de hbo-opleiding
zo goed mogelijk te laten verlopen. Ook bij universiteiten is inmiddels veel
ervaring opgedaan met toelatingsonderzoeken. Desalniettemin is de toepassing
van testen en assessments nu nog divers en de kwaliteit daarvan moeilijk bepaalbaar.
Ook zijn assessments niet zelden kostenintensief.54Hoe wordt de gereserveerde 17,5 miljoen voor de doorstroming
van MBO naar HBO ingezet?Over de inzet van dit bedrag zijn nog geen beslissingen genomen. Er vindt
eerst overleg plaats met de HBO-raad en BVE-raad alvorens tot een keuze te
komen.55Welk beleid wordt er nagestreefd voor studenten met
een handicap? Welke consequenties heeft de Wet Gelijke Behandeling op grond
van handicap of chronische ziekte (Kamerstukdossier 28 169) op het lange
termijn onderwijsbeleid? Indien er geen consequenties worden verbonden, waarom
niet?Het beleid is erop gericht het hoger onderwijs toegankelijk te laten zijn
voor iedereen die voldoet aan de wettelijke vooropleidingseisen, dus ook studenten
met een handicap. De wet Gelijke behandeling op grond van handicap of chronische
ziekte verbiedt hogescholen en universiteiten bij toelating tot en afsluiting
van een opleiding te discrimineren. De wet verplicht de instellingen tevens,
binnen het kader van hun mogelijkheden, doeltreffende aanpassingen voor gehandicapte
studenten te verrichten. De wet versterkt daarmee de rechtspositie van student
met een handicap bij het verkrijgen van passende voorzieningen.Daarnaast is bij de OCW-begrotingsbehandeling per amendement 3 miljoen
euro beschikbaar gesteld voor het vergroten van de toegankelijkheid van het
hoger onderwijs voor studenten met een handicap. In overleg met «Handicap
en Studie» en instellingen zal hier invulling aan worden gegeven. Hierbij
wordt ingezet op de deskundigheidsbevordering van decanen en studieadviseurs,
het ontwikkelen van tools voor het begeleiden van gehandicapte studenten,
het inbedden van voorzieningen in de opleidingscyclus,een informatie campagne
voor studenten en projecten op instellingsniveau.56Waarom ontbreekt zowel een visie als een structureel
beleid inzake het thema studeren met een handicap?Ik ben van mening dat het tot de kerntaken van hogescholen en universiteiten
behoort om de diverse groepen studenten onderwijs op maat aan te bieden. De
onderwijsinstellingen beschikken in het kader van hun instellingsbeleid over
de mogelijkheid om daaraan op basis van de lumpsum financiering een eigen
invulling aan te geven. Het beleid t.a.v. studenten met een handicap focust
zich op voorlichting aan studenten en instellingen over de voorzieningen die
voor deze doelgroep ter beschikking staan. Dit omdat uit het Verwey-Jonker
onderzoek bleek dat gehandicapte studenten de beschikbare voorzieningen doeltreffend
achtten, maar overigens slecht bekendheid waren met het voorzieningenaanbod.
Ik heb daarop de middelen voor de voorlichtingstaak van het expertisecentrum
Handicap&Studie aanzienlijk uitgebreid. En dit jaar worden extra middelen
ingezet voor de deskundigheidsbevordering van studiebegeleiders aan hogescholen
en universiteiten inzake de opvang van studenten met een handicap.57Hoe staat u tegenover een in te stellen task force
«onderwijs en handicap» die ingrediënten zou aandragen voor
structureel beleid?OCW levert een nadrukkelijke bijdrage aan het in 2003 vastgestelde interdepartementale
Actieplan «Gelijke behandeling in de praktijk». In het kader van
dat plan is besloten een maatschappelijke Task-force in te stellen met een
aanjaag- en bewustmakingsfunctie naar alle geledingen van de samenleving.
Ik reken het tot de taak van deze Task-force om ook op onderwijsgebied al
het nodige in het werk te stellen om de positie van gehandicapten en chronisch
zieken te verbeteren.58Hoe wilt u omgaan met de extra kosten die studenten
met een handicap meebrengen voor de instellingen? Op welke wijze worden instellingen
gecompenseerd voor het ingaan van de Wet Gelijke Behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte per 1 december 2003?Ik heb vooralsnog geen signalen van instellingen ontvangen dat er in problematische
zin sprake is van extra kosten vanwege studenten met een handicap. Uitgangspunt
is dat instellingen op basis van de hen ter beschikking staande lumpsum de
eventuele extra kosten dienen te dragen die diversiteit van studenten met
zich meebrengt; dat geldt ook voor studenten met een handicap. De Wet Gelijke
Behandeling op grond van handicap of chronische ziekte versterkt de rechtspositie
van studenten met een handicap.59Heeft u kennisgenomen van het onderzoek van Cap Gemini
Ernst & Young, waar ook naar wordt verwezen in de memorie van toelichting
van de Wet Gelijke Behandeling (Kamerstuk 28 169, nr. 3) op grond van
handicap of chronische ziekte en waar wordt ingeschat dat de kosten van het
opleiden van studenten met een handicap kunnen oplopen tot het dubbele van
een student zonder handicap, waarbij de eventuele aanpassingen aan gebouwen
niet eens zijn inbegrepen? In hoeverre acht u het in dit licht geloofwaardig
dat onderwijsinstellingen doeltreffende aanpassingen voor studenten met een
handicap bekostigen vanuit de lumpsumfinanciering?Ik ben bekend met het in 2001 verrichte onderzoek.Het onderzoek berekent dat de kosten voor een gehandicapte student ongeveer
het dubbele bedragen van de kosten voor een »gewone» student.
Tot nu toe heeft, zoals de uitkomsten van het Verwey-Jonker onderzoek en het
recente SEO/SCO-Kohnstamm onderzoek blijkt, de lumpsum financiering
instellingen er niet van weerhouden om studenten uit de doelgroep gehandicapten
als student in te schrijven.60Hoe verklaart u dat volgens HOOP 2004 niet minder dan
13% van alle studenten aan het hoger onderwijs een handicap heeft, terwijl
uit onderzoek verricht door de Stichting voor Economisch Onderzoek en het
SCO Kohnstam Instituut in opdracht van het Ministerie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap blijkt dat 4,5% van alle studenten een handicap heeft waar men
hinder van ondervindt?In het HOOP 2004 wordt gerefereerd aan de uitkomst van het Verwey-Jonker
onderzoek uit 2001. In dat onderzoek werd een andere (brede) definitie van
studenten met een handicap gehanteerd dan in het recente SEO/SCO-Kohnstamm
onderzoek.61Wat is uw reactie op de aanbevelingen die het expertisecentrum
handicap + studie heeft gedaan in het door haar geschreven positionpaper,
getiteld «Omgaan met verschillen»?Ik vind dat die voorstellen te weinig uitgaan van beleid dat in wet- en
regelgeving voorwaarden schept om de volledige diversiteit van studenten passend
onderwijs aan te bieden. De onderwijsinstellingen hebben als taak de zeer
diverse deelnemers aan het hoger onderwijs studentgericht onderwijs aan te
bieden. En de Instellingen moeten de ruimte krijgen om in maatwerk te voorzien.
Generieke maatregelen zoals een verhoging van de lumpsum per bekostigde student
met 15 % schieten in dat opzicht aan hun doel voorbij.Incidentele stimuleringssubsidies kunnen een positief effect sorteren
op de positie van studenten met een handicap. Ik wijs in dit verband op de
extra investering dit jaar in de deskundigheidsbevordering van studieadviseurs
betreffende de opvang van studenten met een handicap. De realisatie van activiteiten
na uitvoering van het Handicap&Studie-project «Werken aan gelijke
kansen» in 2007 zal, na evaluatie van de lopende activiteiten, opnieuw
worden bezien.62Hoe wilt u waarborgen dat het project van het expertisecentrum
handicap + studie, ondanks het eenmalige budget voor studieadviseurs, een
lange termijneffect voor verbetering van de begeleiding van studenten met
een handicap zal opleveren?In de opzet van het projectvoorstel zijn waarborgen ingebouwd die ervoor
zorg dragen dat de directe effecten met een beperkte inzet handhaafbaar zijn
en dat de resultaten op langere termijn een structureel effect sorteren. Handicap&Studie
doet daartoe onder meer voorstellen voor: deskundigheidsbevordering door middel
van in-company-training, het ontwikkelen van «tools» ter begeleiding
van gehandicapte studenten en het uitvoeren van projecten op instellingsniveau.63Hoe wordt voorkomen dat via start-ups die met publieke
middelen worden bekostigd, het bedrijfsleven ervan wordt weerhouden te investeren
in Research and Development (R&D) terwijl juist wordt beoogd de private
R&D te verhogen?De wijze waarop start-ups worden gefinancierd is beschreven in het Actieprogramma
Technopartner, dat door de Staatssecretaris van Economische Zaken en de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op 17 januari jl. met
de Tweede Kamer is behandeld. Er is in die notitie aangegeven, dat de inzet
van publieke middelen bedoeld is, om de benutting van door universiteiten
ontwikkelde kennis te vergroten. Dit leidt dus juist tot meer high-tech bedrijvigheid
en daardoor op den duur tot hogere private investeringen in R&D, met name
na de startperiode.64Waarom is het vanuit het oogpunt van de kennissamenleving
wenselijk dat studenten met een HBO-bachelor een bekostigde wetenschappelijke
masteropleiding kunnen volgen? Wordt de HBO-bachelor niet meer als eindniveau
gezien?Nagenoeg alle hbo-bachelor bieden een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt
en zijn dus in principe geschikt als eindniveau. In een aantal gevallen is
er uit oogpunt van macro-doelmatigheid en een specifieke behoefte voor de
kenniseconomie ook in het hbo sprake van een bekostigde master of voortgezette
opleiding. Het kan evenwel zowel voor de studerende als voor de beroepsuitoefening
wenselijk zijn om na de hbo-bachelor tot meer wetenschappelijke verdieping
op het betreffende vakgebied te komen.65Hoeveel studenten volgen een tweede studie?Gelijktijdige tweede studie: In het wo waren op 1 oktober 2003 12 484
studenten gelijktijdig voor twee opleidingen ingeschreven, 752 studenten waren
gelijktijdig ingeschreven voor drie opleidingen en 35 studenten voor drie
of meer opleidingen. In het hbo waren 2 873 studenten gelijktijdig ingeschreven
voor twee studies, 35 studenten waren gelijktijdig ingeschreven voor drie
of meer studies. Er waren 2 231 studenten gelijktijdig ingeschreven voor
een hbo -en een wo-opleiding.Opeenvolgende tweede studie: Naast studenten die gelijktijdig voor meerdere
opleidingen staan ingeschreven zijn er studenten die nadat zij een opleiding
hebben afgerond zich inschrijven voor een tweede opleiding. Ten aanzien van
deze groep studenten zijn geen volledige gegevens bekend. Reden hiervoor is
dat er geen registratie is van inschrijvingen en behaalde diploma's voor 1988.
Volgens een ruwe schatting betreft het in het WO een paar duizend studenten
en in het HBO twee tot drie maal zoveel.66Wanneer kan de Kamer het wetsvoorstel inzake het nieuwe
bekostigingsmodel tegemoet zien?Het streven is om een geïntegreerd bekostigingsmodel voor het hbo
en wo per 2006 in werking te laten treden. Op dit moment wordt, op basis van
de uitgangspunten die in het HOOP 2004 zijn geformuleerd, verkend in hoeverre
gerichtheid op de vraag van studenten en het afnemend veld in het bekostigingsmodel
vorm kan krijgen. Met behulp van deze verkenning zal een definitieve keuze
worden gemaakt voor de inrichting van het nieuwe model. Het bekostigingsmodel
zal worden beoordeeld op administratieve lasten voor instellingen en haalbaarheid
van de uitvoering. Het moment waarop de Tweede Kamer het ontwerp van het nieuwe
Bekostigingsbesluit WHW vervolgens krijgt voorgelegd is mede afhankelijk van
deze uitvoerings- en handhaafbaarheidstoetsen die daaraan voorafgaan.67Welke visie op de rol van de overheid ligt aan het
actieplan ten grondslag? De overheid heeft allereerst een stelselverantwoordelijkheid. Het gaat
hierbij om de toegankelijkheid, kwaliteit, doelmatigheid van het hoger onderwijs
en de rechtmatigheid van de besteding van middelen. Daarnaast ligt de rol
van de overheid vooral in het helder formuleren van landelijke ambities, het
creëren van de juiste randvoorwaarden waaronder instellingen hun werk
kunnen doen en het goed positioneren van de studenten als vragers van onderwijs
door o.a. het meer vraaggericht maken van het overheidsinstrumentarium (bv.
bekostiging, studiefinanciering) en transparante studiekeuze-informatie (bv.
de Keuzegids Hoger Onderwijs en de benchmark, waarin prestaties van instellingen
worden vergeleken).68Hoe hangen de voorstellen rond macrodoelmatigheid,
bekostiging van de instellingen en studiefinanciering samen?Bekostiging van instellingen vanwege het verzorgen van hoger onderwijs
en studiefinanciering voor studenten om dit hoger onderwijs te kunnen volgen
zijn beide instrumenten om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te
kunnen borgen. De voorstellen rond macro-doelmatigheid hebben in die zin een
relatie met bekostiging en studiefinanciering dat de macro-doelmatigheidstoets
van toepassing is bij de registratie van opleidingen van bekostigde instellingen
in het CROHO. Bekostigde instellingen worden alleen bekostigd voor studenten
die een opleiding volgen die staat geregistreerd in het CROHO. Daarnaast ontvangen
studenten alleen studiefinanciering voor opleidingen die geregistreerd staan
in het CROHO. Voor de registratie in het CROHO van opleidingen aangeboden
door aangewezen instellingen is de macro-doelmatigheidstoets niet van toepassing.
Studenten kunnen voor deze opleidingen echter wel aanspraak maken op studiefinanciering.In het HOOP 2004 zijn uitgangspunten geformuleerd die van toepassing zijn
voor bekostiging en studiefinanciering. In de uitwerking is het van belang
inhoudelijk recht te doen aan de achtergrond en specifieke doelen van de bekostiging
en de studiefinanciering. Een nieuwe bekostigings-systematiek voor het hoger
onderwijs en een nieuw stelsel van studiefinanciering dienen elkaar te versterken
en te ondersteunen.69Waar stuurt de overheid van bovenaf het hoger onderwijs
en waarin wordt ruimte gegeven?De overheid is sturend waar het gaat om het uiteindelijk (immers, wel
na uitvoerig overleg met het veld en andere belanghebbenden) vaststellen van
de landelijke ambities. Instellingen krijgen maximaal ruimte waar het gaat
om het ontwikkelen van hun eigen profiel en het vorm geven van onderwijs en
onderzoek70Welke aanvullende visie op studiefinanciering blijkt
uit het HOOP 2004, anders dan het flexibiliseren van de lening?Zie antwoord vraag 71.71Voldoet u hiermee aan het verzoek van de Kamer om uitgangspunten
voor het systeem van studiefinanciering in het HOOP 2004 vast te leggen?Dit is wel mijn bedoeling. Dit oordeel is echter niet aan mij. 72Wat zijn de criteria voor het beoordelen van de macrodoelmatigheid
in de toekomst en waarom is in het HOOP 2004 voor een bureaucratische en procedurele
aanpak gekozen?De criteria voor de beoordeling van de macrodoelmatigheid in de toekomst
staan nog niet vast. De huidige beleidsregel doelmatigheid hoger onderwijs,
gericht op uitbreidingen van het aanbod, is vastgesteld voor twee collegejaren
(tot 1 september 2005). Het ligt in de rede om vast te houden aan het
huidige uitgangspunt, dat er slechts beperkt aanleiding is uitbreidingen van
het onderwijs te realiseren. In beginsel kunnen alleen uitbreidingen die van
cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de Nederlandse kennissamenleving
doorgang vinden.73Waaraan zal een expertgroep macrodoelmatigheid gaan
toetsen?De criteria voor het beoordelen van de macro-doelmatigheid in de toekomst
zijn nog niet bepaald. Thans zijn voor de korte termijn de criteria geformuleerd
voor de beoordeling van nieuwe opleidingen. De concrete criteria bij de boordeling
van macro-doelmatigheid zullen ook een sector-specifiek karakter kennen. In
een aantal gevallen kan het zinvol zijn dat een expertgroep per domein een
advies uitbrengt.Zie ook antwoord 72.74Wanneer zal het Centraal Register Opleidingen Hoger
Onderwijs (CROHO) worden herzien?Zodra de inventarisatie van de huidige belemmeringen van de CROHO-registratie
gereed is zal ik voorstellen formuleren voor een gewijzigde indeling van het
CROHO.75Waarom is er gedurende één jaar geld
beschikbaar voor «studieadvies voor mensen met een handicap» en
is er gedurende twee jaar geld beschikbaar voor het toelatingsbeleid en studeerbaarheid
van het hoger onderwijs?Tijdens de Tweede Kamer-behandeling van de begroting 2004 van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is een amendement aangenomen (Kamerstuk
29 200 VIII, nr. 20) waarmee een deel van de middelen hoger onderwijs
bestemd voor «experimenten en speerpunten» werden ingezet voor
het vergroten van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor studenten
met een handicap of chronische ziekte. De begroting is overeenkomstig het
amendement aangepast. Het amendement had, omdat het hier ging om de begroting
voor 2004, uiteraard alleen betrekking op het jaar 2004. Voor de jaren 2005
en 2006 zijn de middelen voor toelatingsbeleid en studeerbaarheid gehandhaafd.76Op wat voor termijn denkt u de aangroei van jong HBO-personeel
te vergroten?De verantwoordelijkheid voor het te ontwikkelen en te voeren personeelsbeleid
ligt primair bij de hogescholen zelf. In tegenstelling tot het wetenschappelijk
onderwijs, waarin ook sprake is van vergrijzing, wordt de toekomstige uitstroom
van oudere docenten uit het HBO nauwelijks gecompenseerd door jongere leeftijdsgroepen
binnen de hogescholen. De HBO-Raad verwacht dat als gevolg van
de vergrijzingproblematiek in de sectoren techniek, gezondheidszorg en hoger
pedagogisch onderwijs in de jaren 2003–2006 ruim 5 000 nieuwe docenten
moeten worden aangetrokken.De hogescholen zullen forse inspanningen moet plegen om hun personeelsbestand
kwantitatief en kwalitatief op peil te houden. Een moeilijkheid daarbij is
dat hogescholen m.b.t. de vervangingsvraag van docenten moeten werven op concurrerende
deelmarkten van de arbeidsmarkt. Evenals voor de universiteiten, zijn ook
voor de hbo-instellingen door de overheid middelen (van Rijn gelden) beschikbaar
gesteld om (toekomstige) knelpunten op het gebied van arbeidsmarkt op te lossen.
In de rijksbegroting 2002 (hoofdstuk VIII, Onderwijs,Cultuur en Wetenschappen)
is voor arbeidsmarktknelpunten in het hbo structureel € 25,7miljoen
per jaar beschikbaar.77Gaat u minimumquota stellen aan het aantal studenten
van een instelling dat aan uitwisselingsprogramma's deelneemt?Nee, dit ben ik niet van plan. Instellingen moeten hier hun eigen keuze
en afweging maken. Bovendien zal dit ook per opleiding verschillen. Wel kan
ik mij voorstellen dat dergelijke streefwaarden deel gaan uitmaken van de
prestatieafspraken die ik met de instellingen ga sluiten.78Wat is uw verklaring voor het feit dat niet-westerse
allochtonen een hoger rendement dan westerse allochtonen hebben na vijf jaar
studie?Hier is geen specifiek onderzoek naar gedaan.79Wat is uw oordeel over de ontwikkeling van de ratio
student/staf? Wat onderneemt u op dit gebied?Instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor het aantal docenten dat zij
aanstellen. Randvoorwaarde is dat de kwaliteit van het onderwijs gehandhaafd
blijft. De NVAO toets of dit laatste het geval is. Het valt overigens te verwachten
dat naarmate E-learning meer ingevoerd raakt in het hoger onderwijs dit invloed
heeft op de student staff-ratio. Dit hoeft niet te betekenen dat de kwaliteit
van het onderwijs verslechtert.80Hoe rijmt u het feit dat de toestroom van het HBO naar
het WO nu al bijna maximaal is, met de gestage groei van het aantal HBO-studenten
in relatie tot het stabiliserende aantal WO-studenten op een veel lager niveau?Er is geen sprake van dat de toestroom naar het WO vanuit het HBO maximaal
is. In het HOOP staat alleen dat de instroom vanuit het VWO (naar het WO)
vrijwel niet meer verder omhoog kan. De instroom vanuit het HBO naar het WO
kan nog wel stijgen zeker in het licht van het stijgende aantal HBO-ers.XNoot1Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), Voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Van Bommel (SP), Vendrik
(GL), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob (CU), Vergeer (SP),
Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA),
Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam, MFA
(PvdA), Ondervoorzitter, Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF),
Van Dam (PvdA), Visser (VVD) en Azough (GL).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), Vacature (algemeen), Tonkens (GL),
Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD), Van
der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA), Atsma
(CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman (PvdA), De
Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA), De Grave (VVD) en
Halsema (GL).XNoot1SEO/SCO: Kiezen voor bèta/techniek, Thema 3, 2003. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29410-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl