Nota 'De kenniseconomie in zicht'; Verslag van een gesprek van 2 december 2003, over het Innovatieplatform
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27406, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

15-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

27406 nr. 6

12-01-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding door de minister-presidentVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27406Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 406Nota «De kenniseconomie in zicht»nr. 6VERSLAG VAN EEN GESPREKVastgesteld 12 januari 2004De vaste commissie voor Economische Zaken1,
de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap2 en de themacommissie Technologiebeleid3
hebben op 2 december 2003 een gesprek gevoerd met minister-president
Balkenende, minister van Algemene Zaken, minister Brinkhorst van Economische
Zaken en minister Van der Hoeven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over
het Innovatieplatform (27 406, nr. 4).Van dit gesprek brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Inleiding door de minister-presidentDe minister-president wijst op de ambitie
van het kabinet om vooruit te komen op het vlak van innovatie, nu Nederland
de afgelopen jaren vooral bij concurrentiekracht en vernieuwend vermogen steken
heeft laten vallen. De kwaliteit van het onderzoek in Nederland is hoog, maar
het schort nog aan het verspreiden van kennis en het gebruiken van die kennis
door bedrijven bij het vervaardigen en op de markt brengen van producten.
Bovendien moet het innovatieklimaat worden verbeterd. Niet alleen voor jonge
starters is het vaak lastig om van start te gaan, mede door een vrij hoge
administratieve lastendruk, maar ook gevestigde ondernemers die innovatief
willen gaan werken, lopen op tegen allerlei belemmeringen.Doelstelling voor het eind van de kabinetsperiode is, dat Nederland op
het vlak van innovatie beter gaat presteren. Over de invulling van die doelstelling
zal in februari a.s. nader worden gesproken. Daarnaast is op de kennismakingsbijeenkomst
van het platform, begin september, afgesproken om ook doelstellingen op korte
termijn te formuleren. Zo wordt nu gewerkt aan het wegnemen van
belemmeringen voor kenniswerkers uit andere landen, brengt een werkgroep onder
leiding van de heer Leijnse de problemen bij het beroepsonderwijs in kaart
en wordt gekeken naar de organisatie en de financiering van kennis.Het Innovatieplatform vergadert niet alleen in Den Haag, maar trekt ook
het land in teneinde de interactie met bedrijven en kennisinstellingen te
versterken, de lijnen kort te houden en een impuls te geven aan hetgeen elders
in het land al gebeurt. Zo heeft de tweede vergadering plaatsgevonden in een
laboratorium van Shell en wordt gekeken naar de mogelijkheden van samenwerking
met de innovatieraad die inmiddels in Brabant is opgericht. Het platform zal
doelgericht en praktisch werken, streven naar het snel realiseren van de doelstellingen
op de korte termijn en in algemene zin investeren in het bevorderen van het
innovatief vermogen van de Nederlandse economie. Op een later moment, zo is
de bedoeling, zal gekeken worden naar een mogelijke verbreding van de thema's,
maar voorlopig ligt het accent op het economische thema.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Hessels (CDA) steunt van harte de
nadruk die in het kabinetsbeleid is gelegd op innovatie. Het is verheugend
dat het Innovatieplatform inmiddels voortvarend van start is gegaan. Hij heeft
daar hoge verwachtingen van, mede omdat de minister-president zelf leiding
aan dit platform geeft. Het spreekt hem aan dat het platform de interactie
met bedrijven en kennisinstellingen wil versterken en daartoe ook het land
intrekt. Wel lijkt het hem nodig om nader te bezien hoe de discussie over
innovatie binnen de Kamer het beste gestructureerd kan worden, nu dit onderwerp
bij tal van ministeries een belangrijke rol speelt.Uit het veld komen wisselende geluiden over de samenstelling van het Innovatieplatform.
Welke keuzes zijn bij de samenstelling van het platform gemaakt en wordt bezien
of die samenstelling alsnog gewijzigd zou moeten worden?Er blijkt al een werkplan voor het platform te zijn, maar de Kamer draagt
daar geen kennis van. Hij vraagt dan ook om dit werkplan aan de Kamer te zenden.
Wordt er ook gaandeweg de uitvoering met de Kamer over gesproken?Hij vraagt welke omschrijving het platform wil geven aan het begrip «innovatie».
Zelf vindt hij dat die omschrijving breed dient te zijn en dus niet alleen
technologische innovatie moet bestrijken, maar ook innovatie in de dienstverlening
en innovatie in de sfeer van voorwaarden: bedrijfsvestiging, bereikbaarheid,
mobiliteit e.d.Hij vraagt vervolgens waarom het extra innovatiebudget van 185 mln al
is verdeeld door het Innovatieplatform, nog voordat het de eerste visie op
de innovatieve toekomst van Nederland heeft gepresenteerd. Is er de komende
jaren nu nog geld beschikbaar voor echt innovatieve ideeën? Bovendien
wordt een groot deel van het budget verdeeld via de reguliere kanalen bij
de ministeries van OCW en EZ en juist die kanalen, zo wordt gesteld, werken
vaak nogal bureaucratisch en werken ook in het algemeen met grote bedragen.Dat laatste vormt een praktisch knelpunt, want iemand die een paar duizend
euro nodig heeft, kan daar vrij gemakkelijk aankomen via het «FFF-traject»
(family, friends and fools), terwijl iemand die enkele miljoenen euro's nodig
heeft, een beroep kan doen op allerlei subsidieregelingen. Weliswaar geeft
dat de nodige bureaucratische rompslomp, maar bij meerdere miljoenen euro's
is het toch lonend om gebruik te maken van die regelingen. Iemand die een
paar ton nodig heeft, valt tussen wal en schip: in het FFF-traject geeft niemand
thuis en het subsidietraject is niet de moeite waard, gezien de administratieve
kosten. Daarbij gaat het bovendien vooral om het MKB, juist de sector die
in belangrijke mate de motor van de economie en de innovatie is. In dat verband wijst de heer Hessels erop dat niet alleen universiteiten
en grote instituten innovatie van de bedrijfsstructuur in Nederland aanzwengelen
en bevorderen, maar dat ook in het vmbo en het mbo het nodige wordt gedaan
aan bevordering van innovatie. Hoe worden die onderwijssectoren in dit geheel
betrokken?Tenslotte heeft hij klachten gehoord over de bereikbaarheid van het Innovatieplatform.
Mensen die zich in verbinding stellen met het ministerie van Algemene Zaken,
worden doorverwezen naar Nederland Kennisland omdat de secretaris van het
platform daar kantoor houdt, maar die instantie is niet toegerust voor het
verwerken van de vele honderden telefoontjes, brieven en e-mails. Hij dringt
erop aan dat de secretaris wordt voorzien van een adequate ondersteuning.De minister-president meldt alvast het telefoonnummer:
070–3921539.De heer Douma (PvdA) vindt het zeer positief
dat de minister-president zich door het voorzitterschap van het Innovatieplatform
mede verantwoordelijk maakt van de belangrijke doelstelling om van Nederland
een sterke kenniseconomie te maken. Hij neemt overigens aan dat de taak van
het platform breder is dan alleen het bevorderen van innovatie, en daarmee
ook meer aansluit bij de Lissabon-doelstellingen.Het voorzitterschap van de minister-president vindt hij te meer positief
omdat hij de indruk heeft dat het nog wel eens schort aan de samenwerking
tussen de ministeries van OCW en EZ. Zo lukt het niet om met gezamenlijke
nota's over innovatiebeleid en de kenniseconomie te komen, en is het extra
bedrag voor innovatie simpelweg over de ministeries verdeeld zonder dat er
een strategie voor de besteding van dit bedrag was uitgezet. Wat was het advies
van het Innovatieplatform over deze verdeling en wat hebben de bewindslieden
vervolgens met dit advies gedaan?Met alle respect voor de wetenschappelijke kwaliteiten van de leden van
het platform moet hij wel zeggen, dat het platform niet bepaald de aanstormende
Bill Gates-en van Nederland verenigt. Het vertegenwoordigende gehalte van
het platform is immers hoog. Wat is nu in formele zin de status van dit platform?
Gaat het alleen om een klankbord voor de bewindslieden en komen zij via de
gebruikelijke weg met voorstellen bij de Kamer? Proberen de bewindslieden
ook afspraken in het platform te maken met de vertegenwoordigers van grote
ondernemingen, universiteiten en kennisinstellingen in het platform? Dit is
van belang nu het in Nederland niet zo slecht gesteld is met het onderzoek
en het knelpunt vooral ligt in de doorontwikkeling van dit onderzoek en het
op de markt brengen van concrete producten. In hoeverre willen met name de
zeven grote ondernemingen die in het platform vertegenwoordigd zijn, zich
committeren aan het op een hoger peil brengen van de kenniseconomie in Nederland?Tot nu toe heeft hij nog geen duidelijke voorstellen gezien om ervoor
te zorgen dat het beschikbare publieke geld meer privaat geld voor research
and development genereert. Verder kan hij in het recente najaarsakkoord met
de sociale partners niets terugvinden over de urgentie van verbetering van
de kenniseconomie. Had daar in de besprekingen met de sociale partners niet
meer aandacht aan gegeven moeten worden?Mevrouw Lambrechts (D66) heeft begrepen dat
in het veld de vraag wordt gesteld, wat het Innovatieplatform eigenlijk concreet
doet. Dit geeft aan dat er behoefte is aan meer communicatie over dit onderwerp,
een behoefte die ook bij haar leeft. Zij dringt erop aan dat hier meer aandacht
aan wordt gegeven, o.a. door middel van de website. Verder leeft het beeld
dat het bij het platform alleen maar gaat om grote bedrijven, universiteiten
en grote kennisinstellingen en dat het dus niets te maken heeft met het vmbo
en het mbo, onderwijssectoren die met grote aantallen uitvallers te maken
hebben. In lijn met de Lissabon-doelstellingen is het de bedoeling om de 2% van
het BNP die nu aan research and development wordt besteed, te verhogen naar
3%. Die verhoging zal vooral vanuit het bedrijfsleven moeten komen. Is er
nu de wil en het commitment bij het bedrijfsleven om daar ook concreet vorm
aan te geven? Had het extra budget van 185 mln of althans een deel daarvan
niet juist ingezet moeten worden om het bedrijfsleven daartoe te motiveren?Inderdaad moet de kennis die bij onderzoek wordt opgedaan, doorstromen
naar het bedrijfsleven, opdat dit die kennis kan benutten. Ook omgekeerd acht
zij het van groot belang dat de kennis die het bedrijfsleven in de praktijk
opdoet, weer terugstroomt naar onderzoeken onderwijsinstellingen.Tenslotte vraagt zij of er inmiddels een regeling is getroffen voor de
leges voor kenniswerkers.De heer Blok (VVD) stelt vast dat het bij
het Innovatieplatform vooral erom gaat te bereiken, dat aan de Lissabon-doelstelling
van 3% van het BNP wordt voldaan. Voor de overheid zelf ligt er op dat punt
nauwelijks een financiële taakstelling, want de overheidsuitgaven aan
R&D in Nederland liggen boven het Europese gemiddelde. Het zal dus vooral
van de kant van het bedrijfsleven moeten komen, maar voor het bedrijfsleven
is het vestigingsklimaat daarbij een uiterst belangrijke factor. De wezenlijke
vraag is dan ook volgens hem, waarom het Nederlandse bedrijfsleven relatief
minder investeert in R&D-activiteiten in Nederland zelf, en waarom grote
bedrijven als DSM en Akzo hun R&D-activiteiten naar andere landen verplaatsen.Hij vraagt of de bewindslieden deze analyse delen en of zij bereid zijn
om een stappenplan op te stellen om het bedrijfsleven te bewegen meer R&D-activiteiten
in Nederland te ondernemen. Van belang is vooral een bereidheid om te zorgen
voor een consistente lijn in het overheidsbeleid, teneinde de kenniseconomie
een kans te geven. Zo heeft de Kamer zich onlangs gekeerd tegen een Europees
patent op genetisch gemodificeerde vindingen, en het gevolg hiervan zal zijn
dat dit onderzoek niet meer in Nederland plaatsvindt omdat er in Nederland
geen patent op verkregen kan worden. Een ander slecht voorbeeld wordt gevormd
door de gang van zaken rond de structuurvennootschap. Anderzijds zijn er ook
goede voorbeelden op dit punt te noemen, zoals het recente standpunt van kabinet
en Kamer dat de Opta ook het aspect innovatie mee zou moeten wegen. Daarnaast
zit bestaande regelgeving nogal eens innovatie in de weg. Zo heeft Dow Chemical
in Terneuzen onlangs laten weten dat het door de Vogelrichtlijn geen R&D-activiteiten
meer kan doen in Zeeland. Bedrijven blijken bij de afweging van de vraag in
welk gebied ze hun activiteiten, waaronder R&D-activiteiten, willen verrichten,
vooral te letten op algemene aspecten zoals het fiscale stelsel, de arbeidswetgeving
en de milieuwetgeving, en nauwelijks op specifieke aspecten zoals het innovatiebeleid.Al met al dringt de heer Blok er dan ook op aan dat wordt gezorgd voor
een consequent handelen van de rijksoverheid en voor een concreet stappenplan
om op 3% van het BNP uit te komen.Mevrouw Gerkens (SP) vraagt of en hoe binnen
het platform aandacht wordt gegeven aan het bevorderen van de instroom in
het technisch onderwijs, o.a. door verbetering van het imago van dit onderwijs.
Aandacht hiervoor is hard nodig, nu veel bedrijven een groot tekort aan technisch
personeel hebben. Wordt ook gekeken naar mogelijkheden van innovatie bij duurzame
ontwikkelingen? Op welke manier wordt binnen het platform gesproken over de
eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven voor R&D-inspanningen? Vervolgens vraagt zij hoe kan worden voorkomen dat het platform vooral
een praatinstelling wordt. Hoe wordt geopereerd om te zorgen dat het platform
snel en effectief werkt?Tenslotte vraagt zij of er al nagedacht wordt over de vraag wanneer het
platform zichzelf dient op te heffen. Het platform heeft immers een aanjaagfunctie
om de 3%-doelstelling te halen en zodra dat is gebeurd, zullen betrokkenen
er zelf voor moeten zorgen dat dit niveau gehandhaafd blijft, zonder te veel
overheidsbemoeienis.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD) wijst
erop dat de grote multinationale ondernemingen 50% van het R&D-budget
in Nederland voor hun rekening nemen en dat inmiddels het risico aanwezig
is dat zij met het oog op het huidige fiscale klimaat in Nederland hun R&D-activiteiten
naar andere landen zullen verplaatsen. In dat geval zou een belangrijk deel
van de innovatiekracht in Nederland verloren gaan, met grote negatieve gevolgen
voor het MKB. Bij het belastingplan is dan ook door haar fractie een motie
ingediend over het zodanig differentiëren van de vennootschapsbelasting,
dat R&D-activiteiten tegen een laag tarief (bijvoorbeeld 15%) worden belast.Gesprekken met ondernemers hebben duidelijk gemaakt dat toegankelijkheid
het sleutelwoord is: toegankelijkheid van subsidieregelingen, met name voor
het MKB, toegankelijkheid van universiteiten en hulp bij de marketing van
ideeën, waarbij de EVD een rol kan spelen.Daarnaast kan gedacht worden aan het zoveel mogelijk naar Nederland halen
van internationale congressen over innovatie. Zij vraagt de minister-president
om zich daar, in navolging van zijn Belgische ambtgenoot, persoonlijk voor
in te zetten en ook op dat soort congressen aanwezig te zijn. Zo kan Nederland
op een goede manier op de kaart worden gezet.Tenslotte lijkt het haar zaak dat het Innovatieplatform in staat is om
keuzes te maken. Het niet maken van keuzes leidt immers tot een middelmatige
economie die de concurrentiedruk niet kan overleven. Dat betekent ook een
samenhangend en helder beleid, bijvoorbeeld voor genetisch gemodificeerde
gewassen en voor octrooien op geneesmiddelen. Voorkomen moet in ieder geval
worden dat tegelijkertijd gas wordt gegeven én wordt geremd.Antwoord van de bewindsliedenDe minister-president zegt tot mevrouw Gerkens
dat is afgesproken om het Innovatieplatform in ieder geval gedurende de lopende
kabinetsperiode te laten bestaan. Tegen het eind van die periode zal worden
bezien of verder gegaan dient te worden met het platform.Het platform heeft twee belangrijke taken, in de eerste plaats het optreden
als katalysator en het geven van impulsen aan het bedrijfsleven en aan kenniscentra.
Dat kan inhouden het doen van een appèl om meer in R&D te investeren,
nu het bedrijfsleven achterblijft bij het Europese gemiddelde en bovendien
de R&D-activiteiten vooral door de grote ondernemingen worden verricht.
Een en ander moet leiden tot een commitment van kenniscentra en bedrijven.
In de tweede plaats speelt het platform een rol jegens het kabinet, door een
sparring partner te zijn als het gaat om het beleid ten aanzien van kennis
en kennistransfer, waarbij een goed vestigingsklimaat en een stimulerende
omgeving van groot belang zijn. De adviezen en suggesties van het platform
zal het kabinet ook meenemen bij het vormgeven van beleid. De Kamer wordt
daarbij betrokken door middel van formele stukken – wetsvoorstellen,
begrotingsstukken en nota's – maar de Kamer is ook vrij om in gesprek
te gaan met het Innovatieplatform zelf, zeker omdat het platform geen formeel
adviesorgaan van het kabinet is.Op dit moment wordt gewerkt aan het opstellen van het werkplan voor 2004
en van een stuk over de doelen op lange termijn. Hij neemt zich voor de Kamer daarover schriftelijk te informeren, nadat het stuk over de
langetermijnstrategie in februari a.s. in het platform is besproken.Hierna introduceert hij de heer Nauta die werkzaam is bij de stichting
Nederland Kennisland en die is gevraagd om als secretaris-lid van het Innovatieplatform
te fungeren, gezien zijn grote betrokkenheid bij innovatie in Nederland en
gezien zijn sprankelende geest. De heer Nauta wordt als secretaris bijgestaan
door twee medewerkers van de ministeries van OCW en EZ.De heer Nauta zegt aanvullend dat inmiddels
zeven medewerkers, afkomstig van de ministeries van OCW, EZ en Financiën,
geleidelijk in het projectbureau stromen. Beheersmatig valt dit bureau onder
het ministerie van Algemene Zaken, maar het zal op een aparte locatie worden
ondergebracht. Het telefoonnummer is al genoemd en er wordt gewerkt aan de
website. De komende tijd zal gericht met mensen in het veld worden gesproken,
om hen te raadplegen over de plannen en hen te informeren over het platform.De minister-president vervolgt met de opmerking
dat er inmiddels nationaal en internationaal zorg leeft over de voortgang
van het proces om de zeer ambitieuze Lissabon-doelstellingen te halen, zeker
nu Europese productiecapaciteit wordt verplaatst naar andere delen van de
wereld. Er zullen dan ook snel slagen moeten worden gemaakt, niet alleen met
de R&D-inspanningen, maar ook met flexibilisering van de arbeidsmarkt
en andere structurele veranderingen. In dat verband zegt hij dat in het recente
najaarsoverleg met de sociale partners niet alleen over de lonen is gesproken,
maar ook over de innovatieve component, mede in aansluiting op eerdere gesprekken
over de uitvoering van de Lissabon-strategie. Bij werkgevers en werknemers
leeft ook het bewustzijn dat een structuurversterking nodig is.Toen de gedachte van een Innovatieplatform opkwam, bleek er van alle kanten
veel belangstelling te zijn om zitting te nemen in dit platform. Er moest
daarom een keuze worden gemaakt en daarbij is bewust afgezien van een evenredige
vertegenwoordiging van allerlei groepen, maar zijn mensen op grond van hun
deskundigheid en op persoonlijke titel benaderd. Daarbij is er overigens wel
op gelet dat er een inbreng zou zijn vanuit verschillende sectoren: grote
ondernemingen (Philips, Shell, ING), maar ook mensen als Jan Kees de Jager
die nu tien jaar een eigen IT-bedrijf heeft, en de heer Jousma die vertrouwd
is met hetgeen het midden- en kleinbedrijf in Nederland nodig heeft. Daarnaast
zijn er uiteraard mensen uit de kenniswereld, zowel de universiteiten als
de sector beroepsonderwijs. Verder maakt de heer Wijffels deel uit van het
platform, iemand die zeer nauw betrokken is bij vraagstukken van duurzame
ontwikkeling. Weliswaar zal nu eerst concurrentiekracht als thema aan bod
komen, maar voor versterking van het groeivermogen is het ook nodig om de
component van duurzaamheid in het oog te houden. Er is dus gekozen voor mensen
die elkaar kunnen aanvullen, die niet alleen kennis van de praktijk hebben,
maar ook in staat zijn om abstract te denken over een verdere toekomst en
dit vervolgens weer te koppelen aan problemen die zich in de dagelijkse praktijk
voordoen, zoals het niet goed lopen van kennistransfer en van vermarkting
van onderzoeks- en ontwikkelingsresultaten.Voor versterking van het innovatief vermogen is niet alleen het verhogen
van de R&D-uitgaven tot 3% nodig, maar ook bijvoorbeeld een mentaliteit
om ondernemend en vernieuwend bezig te zijn en om excellentie na te streven.
Daarnaast is zeker tweerichtingsverkeer bij de overdracht van kennis en ervaring
nodig. Onlangs nog heeft hij bij een bezoek aan een hbo-instelling in Almere
een goed voorbeeld daarvan gezien, waarbij interessante vormen van synergie
mogelijk bleken, vooral met kleinere ondernemingen. Verder speelt uiteraard
het geheel van vestigingsfactoren een belangrijke rol bij het
stimuleren en behouden van R&D-activiteiten in Nederland, waarbij niet
alleen grote, maar ook kleinere ondernemingen van groot belang zijn.Afsluitend van zijn kant wijst de minister-president er tenslotte op dat
het in dit geheel niet alleen om extra geld gaat, maar ook om het wegnemen
van belemmeringen voor innovatief en flexibel ondernemerschap, zoals te hoge
administratieve lasten.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
ziet een verdere uitwerking van de noodzaak van dynamiek en samenwerking als
belangrijkste opgave voor het Innovatieplatform. Daar is de samenstelling
van het platform ook op afgestemd. Gezien die opgave is ervoor gekozen om
zaken niet alleen voor commentaar, maar ook voor advies aan het platform voor
te leggen. Daarmee wordt «polderen» vermeden en wordt ervoor gezorgd
dat op langere termijn de strategische doelen bereikt kunnen worden. Voorwaarde
is daarbij wel de bereidheid om over belangentegenstellingen heen te stappen,
omdat alleen dan synergie en een nieuwe dynamiek worden bereikt en de schaarse
middelen goed worden besteed, in het kader van een samenwerking die van onderaf
tot stand komt tussen onderwijsinstellingen, bedrijven, gemeenten en regio's.Het platform verdeelt zelf geen geld, maar stimuleert dat de vele miljarden
euro's die al worden ingezet, voortaan op een betere manier worden besteed.
In dat verband wijst de bewindsvrouwe erop dat het platform een cruciale rol
heeft gespeeld bij het wegnemen van problemen bij het opstellen van het Wetenschapsbudget
dat onlangs is verschenen. Daarbij ging het om lastige zaken als overheveling
van geld uit de eerste naar de tweede geldstroom van universiteiten, om meer
focus en concentratie in de zin zoals in het Hoofdlijnenakkoord is aangegeven,
en om de merkwaardige paradox dat Nederland in EU-verband wel goed scoort
bij fundamenteel onderzoek, maar niet bij het omzetten van onderzoeksresultaten
in bedrijvigheid. Het overleg in en om het platform heeft geleid tot doorbraken
die ook terug te vinden zijn in het Wetenschapsbudget in de vorm van de smart
mix: een combinatie van beleid en geld waarbij de overheveling van eerste
naar tweede geldstroom wordt gerealiseerd door «oud» en «nieuw»
geld met elkaar te matchen, wordt gekomen tot focus en concentratie –
met behoud van autonomie – om een gemeenschappelijk startersbeleid te
verkrijgen en de genoemde paradox wordt aangepakt door excellente samenwerkingsverbanden
tussen bedrijven en instellingen te belonen.In het Innovatieplatform zullen de komende tijd nog andere zaken aan de
orde komen, zoals het onderwerp octrooien en patenten. Verder vergen een groot
aantal aspecten nog nadere uitwerking. Zo zal er bijvoorbeeld door een werkgroep-Wijffels
gekeken worden naar criteria voor het matchen van gelden voor onderzoek en
wisselwerking, en zal het platform zich gaan buigen over de keuze van thema's
en de wijze van uitvoering. Het platform is ook hard nodig om op de langere
termijn meer dynamiek te brengen in de miljarden euro's die nu al aan onderzoek
wordt besteed.De verdeling van de extra 185 mln heeft wel degelijk plaatsgevonden op
basis van een visie die met steekwoorden te omschrijven is als: focus, dynamiek,
valorisatie en kenniswerkers. Uiteraard zijn er wel kritische opmerkingen
gemaakt en die zijn ook vermeld in de stukken van het Wetenschapsbudget. Aansluitend
wijst de bewindsvrouwe erop dat de STW zeer goed werkt, als een combinatie
van publiek en privaat geld. Dat neemt niet weg dat er een open oog moet zijn
voor verdere mogelijkheden op langere termijn. Daarbij is op zichzelf niets
onbespreekbaar, waarmee zij overigens niet wil zeggen dat per definitie alles
anders zal worden. Verder merkt zij op dat de extra 185 mln alleen nog verdeeld
is in «grote brokken» en dat bij de invulling daarvan het Innovatieplatform
nauw wordt betrokken, samen met de kennisinstellingen en het bedrijfsleven. In antwoord op de vraag naar de betrokkenheid van de onderwijssectoren
herinnert zij aan de samenwerking tussen het beroepsonderwijs en het voortgezet
onderwijs met bedrijven in de regio's. De voorzitter van de hbo-Raad, de heer
Leijnse, neemt binnen het Innovatieplatform dit onderdeel voor zijn rekening.
Verder vindt er ook innovatie binnen het onderwijs plaats, zoals op het punt
van doorstroming van vmbo naar mbo en van mbo naar hbo, wat leidt tot een
betere aansluiting op het midden- en kleinbedrijf. Dit soort innovatieve ontwikkelingen
hoeven niet allemaal uit de 185 mln bekostigd te worden, want hiervoor is
ook geld beschikbaar in de enveloppen van Balkenende-1 en Balkenende-2. Ook
wordt in Zuid-Nederland al door de werkgeversverenigingen bezien, hoe ze een
bijdrage aan het werk van het platform kunnen leveren. Verder wordt door het
platform uiteraard gelet op best practices in andere landen en dan niet alleen
in landen als Singapore en de Verenigde Staten, maar ook in landen als België
en Duitsland. Daarnaast heeft zij nog vrij recent een overeenkomst gesloten
met haar collega's van Noordrijnland-Westfalen en van Vlaanderen om de samenwerking
tussen de universiteiten en de hogescholen beter tot haar recht te laten komen.
Staatssecretaris Nijs vult deze overeenkomst nu samen met de universiteiten
en de instellingen verder in. Hieruit blijkt al dat niet alles via het platform
hoeft te lopen. Het platform jaagt aan en bevordert dynamiek, maar de uitvoering
is in het algemeen een zaak van anderen.De motie van de Kamer over mobiliteitsobstakels is in uitvoering. In een
notitie van een werkgroep onder leiding van de rector magnificus van de Leidse
universiteit zijn deze belemmeringen geïnventariseerd en is een plan
van aanpak geformuleerd, dat neerkomt op stroomlijning, vereenvoudiging en
versnelling van procedures in de zin van één loket, één
document en één procedure. Het kabinetsstandpunt over deze notitie
zal de Kamer eind december bereiken, vergezeld van de nota Kenniswerkers en
het deltaplan Bèta en techniek. Niet alleen binnen het platform, maar
ook elders is men zich zeer bewust van de urgentie van dit deltaplan en het
ontwikkelen van een doorlopende leerlijn, te beginnen in het basisonderwijs.
Voor beïnvloeding van de keus van jonge mensen is wel eerst een voedingsbodem
nodig en dat vraagt een voortdurend beleid, vooral gericht op vrouwen en meisjes.
Dat is dus ook méér dan alleen een actieprogramma.In dit verband onderkent zij het dilemma dat mensen die na hun 30ste alsnog
een technische opleiding willen gaan volgen, dan geen studiefinanciering meer
kunnen krijgen. Hier wordt begin volgend jaar op teruggekomen.Het secretariaat van het Innovatieplatform zorgt ervoor dat de communicatie
in de brede zin van het woord goed gestalte krijgt, dus niet alleen de communicatie
naar de betrokken ministeries en instellingen. Daarnaast vervullen de leden
van het platform een belangrijke rol bij de communicatie naar hun eigen achterban.
In het bijzonder is het de bedoeling om de kennis van de vrouwelijke leden
van het platform te benutten in het kader van het deltaplan Bèta en
techniek.De minister van Economische Zaken beklemtoont
zijnerzijds dat het bij het Innovatieplatform gaat om het bereiken van een
cultuuromslag waarmee de triomf van de middelmatigheid wordt doorbroken. Middelmatigheid
staat immers in de weg aan vernieuwing van de Nederlandse en de Europese samenleving.
Al vanaf 1995 loopt de arbeidsproductiviteit van Europa achter bij die
van de Verenigde Staten en de Lissabon-doelstellingen zijn dan ook geen moment
te vroeg geformuleerd. Daarbij geldt voor Nederland dat het binnen het Europese
verband weer achterblijft, met name bij het omzetten van onderzoeksresultaten
in bedrijvigheid en concrete producten. Gezien de grote urgentie op dit vlak
zijn dan ook de traditionele schotten tussen de ministeries doorbroken en
is een nieuw soort samenwerking tot stand gekomen met universiteiten
en bedrijfsleven.Hij bevestigt dat nog in december een nota over kenniswerkers zal verschijnen.
In het Innovatieplatform is vooral de vraag onder ogen gezien hoe de 25 mln
het beste kan worden ingezet voor zowel de «seed-fase» als de
«pre seed-fase», teneinde jonge ondernemers daadwerkelijk aan
de slag te laten gaan. In het platform is afgesproken dat grote bedrijven
en banken worden betrokken bij de implementatie hiervan, terwijl de overheid
vooral aan zet is bij risicovol onderzoek.Een belangrijk probleem is dat er de afgelopen jaren te weinig nieuwe
bedrijvigheid is gestart in Nederland. Over de periode 2000/2003 lag het investeringsniveau
ongeveer 10% lager dan normaal en is er te lang doorgegaan met investeringen
in ICT. De ICT-ballon is in Nederland dan ook later doorgeprikt dan in andere
landen. Daarnaast is er in Nederland te weinig focus en dus massa in het onderzoek.
Er is de neiging om te denken dat Nederland overal goed in is, maar dit «polderdenken»
zal moeten worden verlaten en er zal geselecteerd moeten worden. Het Innovatieplatform
heeft ook al een aantal keuzes geadviseerd. Verder is er te weinig innovatie
bij het MKB: de afgelopen jaren heeft slechts éénderde deel
van de midden- en kleine bedrijven zich met innovatie beziggehouden. Het valt
dan ook zeer te waarderen dat MKB Nederland in reactie op de Innovatiebrief
zelf met een tienstappenplan is gekomen.In reactie op de nadere vraag waarom in de Innovatiebrief wel de katalyse
als speerpunt is genoemd, terwijl dit punt in het Wetenschapsbudget ontbreekt,
wijst de bewindsman erop dat katalyse al in de sfeer van de toepassing zit.
Daarom is hier geen fundamenteel onderzoek meer nodig.De SER heeft naar aanleiding van de Innovatiebrief aandacht gevraagd voor
innovatie bij de overheid, bijvoorbeeld innovatief aanbesteden. Dit punt is
besproken in het Innovatieplatform en daarbij is de suggestie gedaan om een
werkgroep innovatieve overheid in te stellen.In antwoord op de vraag naar de rol van de grote bedrijven geeft de minister
enige voorbeelden. Zo nemen de heren Kleisterlee en Van der Veer zelf deel
aan het platform. Verder is nu met de heer Kleisterlee afgesproken om het
Philips forum voor techniek en wetenschap in te zetten voor het stimuleren
van private partijen. De bedoeling is om grensoverschrijdend de ICT in de
regio Eindhoven/Leuven/Aken verder te ontwikkelen en daarbij ook de samenwerking
tussen de universiteiten in Eindhoven en Leuven te stimuleren, mede nu Philips
onlangs heeft besloten om nieuw onderzoek vooral in Leuven te laten plaatsvinden.
Binnen het bedrag van 185 mln komt ook een extra bedrag van 50 mln beschikbaar
voor het ontwikkelen van samenwerking op het vlak van onderzoek tussen bedrijven,
universiteiten en technologische topinstituten. Tegelijkertijd worden daarmee
bedrijven geholpen om een precompetitieve ontwikkeling tot stand te brengen.In dit verband is het voor de bewindsman een punt van zorg dat 50% van
de totale R&D-uitgaven in Nederland door slechts zeven grote bedrijven
wordt gedaan. Er wordt dan ook ingezet op stimulering van het MKB, waartoe
meer dan tweederde van de beschikbare bedragen wordt ingezet voor het MKB.Afsluitend herinnert hij aan het kabinetsbesluit van jl. vrijdag om in
het kader van het Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur –
waarbij breed wordt samengewerkt tussen de ministeries van Economische Zaken,
OCW, Verkeer en Waterstaat, VROM en Financiën, met het ministerie van
Economische Zaken in een coördinerende rol – gelden beschikbaar
te stellen voor 33 ICES/KIS-programma's. Deze programma's zijn toegespitst
op vijf thema's: ICT (215 mln voor negen programma's), duurzame systeeminnovaties
(86 mln voor vijf programma's, met een reservering van 70 mln voor drie programma's),
hoogwaardig ruimtegebruik (134 mln voor vijf programma's), microsysteem- en
nanotechnologie (130 mln voor drie programma's) en gezondheids-, voedings-,
gen- en biotechnologische doorbraken (165 mln voor twaalf programma's).
Het Innovatieplatform wordt betrokken bij de precieze vormgeving van een en
ander. Daarnaast is nog afzonderlijk een bedrag beschikbaar gesteld voor het
LOFAR-programma, een buitengewoon innovatief astronomisch project waarin door
Duitsland en Nederland wordt samengewerkt. Ook hieruit blijkt dat het kabinet
inzet op excellentie.Nadere gedachtewisselingDe heer Blok (VVD) heeft nog geen helder antwoord
gekregen op zijn pleidooi voor een consequent handelen van de rijksoverheid
en op zijn vraag om een concreet stappenplan op te stellen om op 3% BNP uit
te komen.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD) heeft
begrepen dat het op dit moment niet goed loopt met overleg tussen bedrijven
en de belastingdienst over rulings, omdat de belastingdienst vooral kijkt
naar de technisch-fiscale kant en veel minder naar de economische wenselijkheid.
Zij dringt erop aan dat hier nader naar gekeken wordt, zeker als het gaat
om bedrijven die van belang zijn voor de kenniseconomie in Nederland.Mevrouw Lambrechts (D66) is door de beantwoording
wel gerustgesteld over de vraag wat het Innovatieplatform precies doet. Zeer
aangesproken is zij over de mededeling over de bedragen die het kabinet steekt
in een aantal onderzoeksprojecten. Zij vraagt om in het komende stappenplan
ook de doelstellingen van alle participanten op te nemen, opdat hun commitment
helder wordt.De heer Van Dam (PvdA) herinnert aan de discussie
bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken voor 2004 over de
vraag hoe omgegaan zou moeten worden met het extra bedrag dat beschikbaar
komt voor innovatie. Ter afronding van die discussie heeft de Kamer de motie-Van
der Laan aangenomen, waarin is uitgesproken dat dit geld zou moeten worden
ingezet in lijn met een nog op te stellen strategie. Hem is niet duidelijk
hoe uitvoering aan die motie is of wordt gegeven, terwijl de minister de motie
toch zag als een ondersteuning van het beleid.De heer Douma (PvdA) wil het belang van technostarters
en innovatieve inspanningen in het MKB niet bagatelliseren, maar om echt mee
te kunnen doen in de globale wereldeconomie heeft Nederland de zeven grote
ondernemingen die 50% van de R&D-uitgaven doen, zeer hard nodig. Hij zal
graag horen hoe het kabinet de komende tijd met deze ondernemingen in gesprek
zal zijn en wat de bijdrage van die ondernemingen, rekening houdend met de
economische realiteit, aan versterking van de Nederlandse kenniseconomie kan
zijn.De heer Hessels (CDA) heeft door dit gesprek
nog meer vertrouwen gekregen in het Innovatieplatform dan hij al had. Hij
zou de rol van dit platform willen samenvatten door een beeldspraak te citeren
van Lester Thurow van het MIT tijdens de innovation lecture begin dit jaar
in de Ridderzaal, namelijk dat Michelangelo nooit zo'n goede kunst zou hebben
gemaakt als er geen paus was geweest die hem enerzijds van geld voorzag, maar
anderzijds ook richting gaf aan de inzet van middelen.De minister-president onderschrijft van harte
de opmerking dat grote ondernemingen hard nodig zijn om mee te kunnen doen
in de internationale economie. Deze ondernemingen spelen daarin een grote
rol op punten als spin-off, benutting van kennis en samenwerking met kleinere
ondernemingen. In reactie op de nadere opmerking van de heer Van Dam wijst hij erop dat
de langetermijndoelen nu nog worden geformuleerd. De Kamer zal daar nader
over worden geïnformeerd.Hij staat aarzelend tegenover het verzoek om een stappenplan. Het is zonder
meer nodig om scherp doelen te formuleren, zeker nu Nederland op een aantal
indicatoren slechter presteert dan andere landen, zoals het aantal onderzoekers,
de R&D-inspanningen en de concurrentiekracht. Er komen echter al jaarlijkse
rapportages in het kader van de Lissabon-strategie en daarnaast zijn er ook
reeds andere concrete doelen gesteld, zoals een vermindering met 25% van de
administratieve lastendruk aan het eind van de huidige kabinetsperiode. Verder
is een belangrijk punt van het Innovatieplatform juist, dat er van onderop
iets groeit en dat dit een impuls geeft om te komen tot meer commitment voor
inspanningen in de sfeer van R&D, ook bij het MKB en in de dienstensector.
Hij zou deze ruimte voor creativiteit in het platform graag willen behouden.
Overigens meent hij dat, nu het platform in ieder geval tot het eind van de
kabinetsperiode zal bestaan, daar ook zelfreflectie bij hoort. Dit element
zal de komende tijd aandacht krijgen.Tenslotte zegt hij tot de heer Blok dat het inderdaad goed is om de regelgeving
waar de kenniseconomie mee te maken heeft, nader onder ogen te zien. Die regelgeving
is op dit moment te complex en bevat te veel ongerijmdheden en datzelfde geldt
voor de Europese regelgeving op dit vlak. Dit geeft een behoorlijke belemmering
voor het stimuleren van een innoverend klimaat in de Nederlandse economie
en de Nederlandse samenleving.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
merkt op dat het Wetenschapsbudget de periode 2004/2008 beslaat. Het is de
bedoeling om in 2006 een midtermreview uit te voeren, waarbij wordt nagegaan
in hoeverre het nodig is om de koers te verleggen of te intensiveren.Ook zij beaamt de opmerking van de heer Blok dat er regels zijn die innovatie
in de praktijk bemoeilijken. Dat blijkt bijvoorbeeld op het vlak van biotechnologie.
Een werkgroep van de ministeries van Economische Zaken, VROM, OCW, LNV, VWS
en Justitie werkt nu aan een model waardoor er in ieder geval één
loket komt voor de benodigde vergunningen. Ook bijvoorbeeld het huidige Europese
steunkader vormt soms een belemmering. Hieruit blijkt al dat in Europees verband
nadere afspraken nodig zijn. Overigens komt ten tijde van het Nederlandse
voorzitterschap de evaluatie van het zesde Kaderprogramma aan de orde en ook
dat is een uiterst wezenlijk punt als het gaat om innovatie.De minister van Economische Zaken stelt zich
voor tijdens het Nederlandse voorzitterschap in de Raad voor de Concurrentiekracht
veel aandacht te geven aan de geïntegreerde strategie, waarbij per sector
de knelpunten in de reële economie worden geanalyseerd. Het Innovatieplatform
ziet hij als een vertaalslag in Nederland van hetgeen in bredere zin Europees
leeft.Hij onderstreept het belang van één loket voor alle benodigde
vergunningen, bijvoorbeeld ten behoeve van migrerende kenniswerkers of de
biotechnologie. Daarmee wordt ook aangegeven dat het de overheid ernst is
met het voornemen om zich op deze terreinen nieuwe inspanningen te getroosten.Hij is verheugd dat diverse Kamerleden nu tot de conclusie zijn gekomen
dat er al méér gebeurt dan zij aanvankelijk dachten. In dat
verband zegt hij nog dat hij vanmiddag van een aantal studenten een ideeëngids
voor de kenniseconomie aangeboden kreeg. Enige jaren geleden was zoiets nog
ondenkbaar geweest, omdat het probleem toen nog niet werd herkend. Hij
hoopt dat vele faculteiten dit soort gidsen gaan uitgeven, want daaruit blijkt
dat er zaken in beweging zijn gezet om de triomf van de middelmatigheid te
doorbreken.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,De GraveDe voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeDe voorzitter van de themacommissie Technologie,GiskesDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,De VethXNoot1Samenstelling: Leden: Crone (PvdA), De Grave (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik
(CDA), ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Blok (VVD), Ten Hoopen (CDA), Slob (ChristenUnie), Van den Brink (LPF), Duyvendak
(GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP),
Varela (LPF), Algra (CDA), Van Fessem (CDA), Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Smeets
(PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Van der Laan (D66), Heemskerk (PvdA),
Van Dam (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Örgü (VVD), De Nerée tot
Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Vos (GroenLinks), Weekers
(VVD), Jan de Vries (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van den Brand
(GroenLinks), Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Lazrak (SP), De Ruiter
(SP), Eerdmans (LPF), De Haan (CDA), Van Dijk (CDA), Hofstra (VVD), Samsom
(PvdA), Van Dijken (PvdA), Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Giskes
(D66), Tjon-A-Ten (PvdA), Waalkens (PvdA) en Szabó (VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek
(PvdA), Cornielje (VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Karimi
(GroenLinks), Van Bommel (SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Blok (VVD),
Balemans (VVD), Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma
(CDA), Jan de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam (PvdA), ondervoorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA) en Visser (VVD).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), Halsema (GroenLinks), Lazrak (SP),
Tonkens (GroenLinks), Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü
(VVD), Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk
(CDA), Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman
(PvdA), Szabó (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA) en
De Grave (VVD).XNoot3Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Giskes (D66), voorzitter, Slob
(ChristenUnie), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Kraneveldt (LPF), Van Dam (PvdA)
en Szabó (VVD).Plv. leden: Van der Laan (D66), Ormel (CDA), Van Velzen (SP) en Samsom
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27406-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl