Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134110
 2008-2009
 
 22 112
 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese Unie
 
 
 
 
 CZ
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 19 augustus 2009
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
(BDO) heeft in haar vergadering van dinsdag 26 mei
2009 gesproken over de Europese mededeling inzake de EU-strategie ter beperking
van het risico op rampen in ontwikkelingslanden (COM(2009)84) en het BNC-fiche van de regering over deze Europese mededeling. Naar
aanleiding daarvan heeft de commissie de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
op 26 mei 2009 een brief met vragen gestuurd.
 De minister heeft op 18 augustus 2009 gereageerd.
 
 De commissie brengt bijgaand schriftelijk verslag uit van het gevoerde
schriftelijk overleg.
 
 De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking,
 Hamilton
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
 Den Haag, 26 mei 2009
 
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
(BDO) heeft in haar vergadering van dinsdag 26 mei gesproken over de
Europese mededeling inzake de EU-strategie ter beperking van het risico op
rampen in ontwikkelingslanden (COM(2009)84) en het BNC-fiche van de regering
over deze Europese mededeling. De commissie verzoekt u antwoord te geven op
de onderstaande vragen.
 
 Waaruit blijkt dat ontwikkelingslanden behoefte hebben aan de geboden
ondersteuning op het gebied van rampenrisicovermindering? Los van nut en noodzaak
komt de Europese Mededeling nogal top-down over. Een duidelijk verzoek vanuit
ontwikkelingslanden zou het onderwerp een stuk relevanter maken. Bestaat zo’n
verzoek? Zo ja, is dat verzoek aan de Europese Commissie gericht? Elders wordt
voorgesteld «steun te bieden aan ontwikkelingssamenwerking om rampenrisicovermindering
een nationale en lokale prioriteit te maken en de institutionele basis hiervoor
te versterken». Sinds wanneer bepaalt de Europese Commissie wat op nationale
en lokale schaal prioriteit moet krijgen in ontwikkelingslanden? Bovendien,
als iets prioriteit krijgt in landen met lage nationale budgetten moet iets
anders afvallen als prioriteit. Heeft de Europese Commissie aangegeven waar
hierbij aan gedacht wordt?
 
 Het begrip «ramp» wordt niet duidelijk gedefinieerd. Het BNC-fiche
doet sterk vermoeden dat het hier slechts om klimaatverandering gaat (terwijl
de Europese Mededeling zelf breder lijkt in te zetten). Klimaatverandering
is een geleidelijk proces, terwijl een ramp altijd samenhangt met een plotselinge
gebeurtenis met catastrofale effecten, zoals een droogte of een overstroming.
Met andere woorden: twee tijdsdimensies lijken hier door elkaar te worden
gehaald. Kan de regering hier enige verheldering bieden?
 
 De 5 prioriteiten voor verdere actie zoals gemeld in het BNC-fiche hebben
allen betrekking op verhoogde paraatheid en niet op het verhogen van responscapaciteit
nadat een ramp zich heeft voltrokken. Is dat werkelijk de bedoeling? Het verlagen
van risico’s op rampen heeft veel meer dimensies dan geschetst in het
BNC fiche. Het gaat hier om hazards waaronder vallen: droogte, overstromingen,
sprinkhanenplagen, aardbevingen, modderstromen, vulkanisme e.d. Voor mensen
die in gevoelige regio’s wonen gelden bepaalde vulnerabilities: honger,
vernietiging van eigendom, gebrek aan drinkwater, ziekte en ontbering, verlies
aan levens e.d. Een goed rampenplan kijkt zowel naar het verminderen van hazards
als van vulnerabilities, die tezamen het risico op een ramp en het effect
van de ramp verlagen. Waarom is een dergelijke benadering niet terug te lezen
in het BNC fiche en de Europese Mededeling? Tenslotte: lijkt het onderwerp
van de Europese Mededeling niet geheel op de weg van de VN te liggen, met
name WFP en UNHCR?
 
 Paragraaf 2 stelt «De voorgestelde strategie bouwt voort op
beleid en activiteiten die reeds door de Commissie en de lidstaten worden
ondernomen..» Paragraaf 3 stelt «De mededeling zal ertoe
bijdragen dat zowel de lidstaten als de Commissie meer aandacht zullen geven...».
Elders staat echter «Ontwikkelingssamenwerking is primair een bevoegdheid
van de lidstaten.» Het BNC fiche spreekt zichzelf tegen op het gebied
van subsidiariteit. Met andere woorden: het wordt nergens duidelijk waarom
de inzet van de Europese Commissie hier noodzakelijk is en meerwaarde biedt
boven inspanningen van lidstaten (en de VN). Kan de regering dit toelichten? 
 
 De Europese Commissie stelt voor «rampenrisicovermindering beter
te integreren in het beleid van de Commissie en de lidstaten en in bestaande
programma’s en projecten». Waaruit blijkt dat de lidstaten hierop
zitten te wachten, en om welke programma’s en projecten gaat het hier?
Hoe denkt de Europese Commissie de beoogde integratie te realiseren en waar
bestaat precies de integratie uit? De Commissie meent dat «meer aandacht
geven aan rampenrisicovermindering in het ontwikkelingsbeleid... naar verwachting
ook op internationale schaal effect en daardoor meerwaarde ten opzicht van
nationaal beleid» zal hebben. Waarop berust deze verwachting, over welk
effect praat men en waarin zit de meerwaarde ten opzichte van nationaal beleid?
 
 De Nederlandse regering zal «binnen het nationale budget voor ontwikkelingssamenwerking
de mogelijkheid bezien voor beleidsintensivering op het gebied van rampenrisicovermindering».
Wat valt er concreet te verwachten? Het Nederlandse beleid is immers reeds
uitvoerig neergelegd in «Een zaak van iedereen» en daar van afgeleide
documenten. En waarom zou Nederland intensiveren wanneer de Commissie dat
ook al doet? Waar zit dan nog de subsidiariteit?
 
 De commissie ziet de antwoorden van de regering met belangstelling tegemoet.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking,
 G. J. de Graaf 
 
 BRIEF AAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATEN-GENERAAL
 Den Haag, 18 augustus 2009
 
 Graag bied ik u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking van 26 mei
2009 met kenmerk 1441425u inzake de EU-strategie ter beperking van het risico
op rampen in ontwikkelingslanden en het BNC fiche terzake. In het antwoord
wordt de volgorde van de vraagstelling aangehouden.
 
 De door de Commissie voorgestelde strategie voor rampenrisicovermindering
(DRR) in ontwikkelingslanden staat niet op zichzelf, maar is gestoeld op het
actiekader van Hyogo dat in 2005 in VN kader door 168 lidstaten overeen werd
gekomen. Binnen het raamwerk van de Internationale Strategie voor Rampenrisicovermindering
van de VN (ISDR/International Strategy for Disaster Reduction) wordt uitvoering
gegeven aan het actiekader van Hyogo.
 
 Ontwikkelingslanden worden onevenredig vaak getroffen door rampen. Juist
de armste groepen, waaronder veel vrouwen en kinderen, zijn veelal het gevoeligst
voor de effecten van rampen, omdat zij vaak woonachtig zijn in rampgevoelige
gebieden, in slechte omstandigheden en gebrekkige toegang hebben tot basisvoorzieningen.
De schade die door rampen wordt veroorzaakt heeft vaak ernstige negatieve
effecten op de sociaaleconomische ontwikkeling en op de mogelijkheden de Millennium
Development Goals te bereiken.
 
 Een aantal ontwikkelingslanden dat kwetsbaar is voor rampen neemt zowel
in de internationale discussie over rampenrisicovermindering als bij de ontwikkeling
van nationaal beleid op dit gebied vaak het voortouw en laat concrete vooruitgang
zien, met name op het gebied van het verminderen van dodelijke slachtoffers
bij rampen. Dit bleek ook tijdens de bijeenkomst in juni jl. van het Global
Platform for Disaster Risk Reduction, waar regeringen, internationale organisaties
en NGO’s de voortgang van de uitvoering van het actiekader van Hyogo
bespraken en waar het vooral ontwikkelingslanden waren die ervoor pleitten
om hoge internationale prioriteit toe te kennen aan DRR. Zoals ook wordt geconcludeerd
in het recente Global Assessment Report van de VN over DRR hebben ontwikkelingslanden echter niet altijd de capaciteit en de
financiële middelen om invulling te geven aan beleid op het gebied van
DRR. De Onder Secretaris Generaal van de VN Holmes concludeerde in zijn slotverklaring tijdens het Global Platform dat er, naast de eigen verantwoordelijkheid
van de landen zelf, ook een belangrijke rol ligt voor de internationale gemeenschap
om de toegang tot middelen, hulp en expertise verder te verbeteren.
 
 De EU strategie voor DRR in ontwikkelingslanden moet derhalve worden gezien
als een bijdrage van Commissie en lidstaten om invulling te geven aan de implementatie
van het actiekader van Hyogo.
 
 De vijf prioriteiten die worden genoemd in de mededeling van de Commissie
zijn volledig geënt op de vijf prioriteiten die zijn uitgewerkt in het
actiekader van Hyogo. Dit zijn internationaal overeengekomen prioriteiten,
de Commissie legt dus geen prioriteiten op aan ontwikkelingslanden. Dat ’DRR
een nationale en lokale prioriteit dient te zijn met een sterke institutionele
uitvoeringsbasis’ is immers opgenomen als eerste prioriteit in het actiekader
van Hyogo. 
 
 De aandacht voor DRR in planning en beleid in ontwikkelingslanden moet
niet zozeer worden gezien als een extra kostenpost, waardoor andere prioriteiten
moeten afvallen, maar meer als een investering. In het Global Assessment report
van de VN wordt beargumenteerd dat investeringen in DRR juist besparingen
opleveren in kosten voor respons en wederopbouw die kunnen worden vermeden.
Op deze manier wordt gehoopt dat voor respons en wederopbouw minder nationaal
budget nodig is en dat derhalve meer aandacht kan worden besteed aan de aanpak
van achterliggende risicofactoren zoals armoede en kwetsbaarheid.
 
 Volgens de definitie van VN-ISDR is een ramp «a serious disruption
of the functioning of a community/society causing widespread human, material,
economic or environmental losses which exceed the ability of the affected
community/society to cope using its own resources». Voor wat betreft
de relatie tussen rampen en klimaatverandering wordt in de mededeling beargumenteerd
dat klimaatverandering een onderliggende risicofactor is voor het ontstaan
van rampen en er naar verwachting toe zal bijdragen dat het aantal en de omvang
van rampen zullen toenemen.
 
 Zoals boven reeds genoemd wordt de discussie over DRR bovenal gevoerd
in VN kader. De coördinerende instelling op het gebied van DRR is de
Internationale Strategie voor Rampenrisicovermindering (ISDR) van de VN. VN-ISDR
speelt een centrale rol bij de internationale coördinatie, pleitbezorging
en informatievoorziening op het gebied van DRR en bewaakt de uitvoering van
het Hyogo actiekader. Zoals is aangegeven in de mededeling verleent de EU «steun
aan ISDR als het coördinerende orgaan voor de tenuitvoerlegging van het
Hyogo-kader». VN-ISDR stemt af met zowel humanitaire VN organisaties,
zoals WFP en UNHCR, als met ontwikkelingsinstellingen, zoals UNDP en de Wereldbank,
alsmede met UNFCCC op klimaatgebied.
 
 De vijf prioriteiten die worden opgesomd in de mededeling beslaan het
volledige spectrum van rampenrisicovermindering en richten zich zowel op aanpak
van achterliggende risicofactoren zoals kwetsbaarheid en armoede (prioriteit
4) als op versterking van de rampenparaatheid voor een effectieve respons
op alle niveaus (prioriteit 5). De mededeling gaat derhalve ook in op de verbetering
van de voorbereiding op rampenrespons, onder meer door bij te dragen aan de
ontwikkeling van noodplannen, de versterking van nationale capaciteit voor
het evalueren van schade en behoeften na een ramp en het opstellen van herstel-
en wederopbouwplannen.
 
 Bevoegdheden en subsidiariteit kunnen als volgt worden toegelicht. Beleid
op het gebied van DRR ligt in de eerste plaats op het terrein van ontwikkelingssamenwerking
en heeft eveneens raakvlakken met humanitaire hulp en klimaatbeleid. Ontwikkelingssamenwerking
en humanitaire hulp zijn gedeelde bevoegdheden tussen de lidstaten en de Europese
Gemeenschap waarbij zowel de lidstaten als de Commissie hulpbeleid voeren.
Op grond van artikel 177 EG-verdrag vormt het ontwikkelingsbeleid van de EU
echter een aanvulling op het beleid van de lidstaten. In het Verdrag van Lissabon
zijn ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp opgenomen als volwaardige
doelstellingen van het extern beleid van de Unie.
 
 Vraag is echter niet alleen of de EG op een bepaald beleidsterrein bevoegd
is tot het nemen van initiatieven, maar ook of voor het desbetreffende beleidsonderwerp
actie op Europees niveau noodzakelijk of gewenst is (subsidiariteit). Deze
vraag kan positief beantwoord worden. Lidstaten en Commissie samen vormen
een substantieel deel van de internationale donorgemeenschap. Doordat lidstaten
en de Commissie in het hulpbeleid meer aandacht zullen geven aan
DRR wordt verwacht dat hiervan een positief effect uitgaat op de financiering
en internationale beleidsvorming op het gebied van DRR. Van een gezamenlijke
opstelling, onder meer via een gemeenschappelijke EU-verklaring die tijdens
het Global Platform werd uitgesproken, gaat meer effect uit dan van individuele
acties van lidstaten.
 
 Wat betreft de integratie van DRR in het hulpbeleid geldt dat lidstaten
zich hieraan hebben gecommitteerd in Raadsconclusies die op 19 mei jl.
in RAZEB werden aangenomen. In de Raadsconclusies
wordt de noodzaak van integratie van DRR in het hulpbeleid en -programma’s
op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp onderschreven.
Dit geldt zowel op strategisch niveau in ’Poverty Reduction Strategies
(PRSP’s) als op sectorniveau in relevante sectoren zoals water en sanitatie,
onderwijs en gezondheid. Ook in VN kader wordt mainstreaming van DRR gezien
als hoge prioriteit, waar volgens het Global Assessment Rapport nog te weinig
vooruitgang is geboekt.
 
 DRR heeft raakvlakken met humanitaire hulp, ontwikkelingssamenwerking
en klimaatbeleid. Vanuit humanitair perspectief besteedt Nederland reeds de
nodige aandacht aan rampenparaatheid op het gebied van capaciteitsopbouw,
bewustmaking en het stimuleren van snelle responsmechanismen. Daarnaast zal
de mogelijkheid worden bekeken bij te dragen aan de twee belangrijkste multilaterale
instrumenten op het gebied van DRR: ISDR van de VN en de «Global Facility»
voor DRR en wederopbouw (GFDRR) van de Wereldbank. ISDR richt zich vooral
op informatievoorziening, coördinatie en pleitbezorging, GFDRR richt
zich op mainstreaming van DRR in beleid en planning in ontwikkelingslanden
en op capaciteitsopbouw en institutionele versterking. Nederland beoogt meer
aandacht te geven aan DRR door mainstreaming van DRR in het eigen OS beleid.
In OS-partnerlanden die kwetsbaar zijn voor natuurrampen zal onder meer aandacht
worden gevraagd voor de integratie van DRR in sectorbeleid en in PRSP’s.
In de beleidsnotitie «Een zaak voor iedereen» is reeds opgenomen
dat Nederland ontwikkelingslanden zal steunen bij het integreren van de risico’s
van klimaatverandering in het eigen beleid en hen zal helpen bij het vergroten
van het aanpassingsvermogen in kwetsbare sectoren als landgebruik, voedselproductie,
water en gezondheid. Op klimaatgebied zal verder worden gekeken in hoeverre
DRR voldoende aandacht krijgt binnen activiteiten gericht op klimaatadaptatie
en zal DRR een plaats moeten krijgen in een nieuw internationaal klimaatverdrag.
 
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
 A. G. Koenders
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Van den Berg (SGP), Van der Linden (CDA), Dupuis (VVD), Rosenthal (VVD),
Ten Hoeve (OSF), De Graaf (VVD), (voorzitter), Vedder-Wubben (CDA), Kox (SP),
Schouw (D66), Van Driel (PvdA), Eigeman (PvdA), Franken (CDA), (1e vice-voorzitter),
Thissen (GL), Van Kappen (VVD), De Boer (CU), K.G. de Vries (PvdA), Willems
(CDA), Haubrich-Gooskens (PvdA), Hillen (CDA), Smaling (SP), (2e vice-voorzitter),
Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Kuiper (CU), Elzinga (SP), Vliegenthart
(SP), Yildirim (Fractie-Yildirim) en Flierman (CDA).
 
 
 Zie dossier E090 051 op www.europapoort.nl
 
 
 Risk and poverty in a changing climate, 2009 Global Assessment Report
on Disaster Risk Reduction, United Nations.
 
 
 Outcome Document Chair’s Summary of the Second Session Global Platform
for Disaster Risk Reduction, draft 19 June v4.
 
 
 EU Council Conclusions on an EU strategy for supporting disaster risk
reduction in developing countries, 19 May 2009, 2943rd External Relations
Council Meeting.