De situatie in het Midden-Oosten; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23432, nr. 299

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

23432 nr. 299

18-05-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23432Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 432De situatie in het Midden-Oostennr. 299VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 18 mei 2009De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 8 april 2009 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken over:– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 3 april 2009 inzake de actuele situatie ten aanzien van Gaza, de
uitkomst van de conferentie over Gaza, de voortgang van het Nederlands-Deens
initiatief inzake het tegengaan van wapensmokkel naar Gaza en de stand van
zaken bij de besprekingen in Cairo (23 432, nr. 288).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Ormel Griffier: Van der Kolk-TimmermansDe voorzitter: De heer Van Dam van de PvdA
voert vandaag mede het woord namens de fractie van GroenLinks.Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. De minister
constateert in zijn brief dat de vooruitzichten voor het vredesproces in het
Midden-Oosten minder zijn dan enige tijd geleden. Het Midden-Oosten is de
afgelopen maanden nogal opgeschud. Er is een nieuwe Israëlische regering
en aan Palestijnse kant zijn wij in afwachting van wat de verzoeningsonderhandelingen
tussen Fatah en Hamas opleveren.In het coalitieakkoord van de nieuwe regering-Netanyahu staat duidelijk
dat Israël zal werken aan een alomvattend arrangement voor vrede en economische
samenwerking in het Midden-Oosten en dat Israël gebonden is aan alle
nationale en internationale overeenkomsten die door eerdere regeringen zijn
getekend. Voor de CDA-fractie gelden deze afspraken waarop Nederland Israël
kan aanspreken en niet zozeer de uitspraken van minister Lieberman dat hij
zich niet gebonden acht aan het Annapolisproces. Deelt de minister de opvatting
dat Israël, net als de Palestijnse Autoriteit, zich moet houden aan alle
internationale afspraken, inclusief het Annapolisproces, evenals aan de gemaakte
afspraken inzake het stoppen van uitbreiding van nederzettingen? Klopt het
dat de minister hierop gaat aandringen bij de nieuwe Israëlische
en Palestijnse regering, zoals hij al in eerdere debatten heeft aangegeven?
Ik krijg daarvan graag nogmaals een bevestiging.De heer Van Bommel (SP): Het punt van de nederzettingen
luistert voor de SP nogal precies. U hebt het over de uitbreiding van nederzettingen.
Bedoelt u dat letterlijk of heeft u het over de illegale outposts?De heer Haverkamp (CDA): Ik bedoel de uitbreidingen
van de nederzettingen. Vooralsnog zien wij een moeizaam traject met een nieuwe
regering in Israël en een traag verloop van de verzoeningsonderhandelingen
tussen Fatah en Hamas die nu zijn opgeschort tot eind april. Hoe ziet de minister
deze vredesonderhandelingen?De situatie in Gaza blijft zorgelijk. De hoeveelheid voedsel die Gaza
bereikt, neemt weliswaar toe, maar is nog onvoldoende. Het is onthutsend dat
de onderlinge politieke strijd leidt tot het onthouden van medische zorg aan
Palestijnse patiënten. De humanitaire hulp moet vooropstaan en moet doorgang
vinden. De voordeur moet open. Zolang de besprekingen over de vrijlating van
de militair Shalit nog gaande zijn, mogen de grenzen niet gesloten blijven.
Wij hebben er alle begrip voor dat dit zeer ernstig is, zeker voor de betrokkene
en zijn familie, maar wij hebben al eerder aangegeven dat 1,5 miljoen mensen
niet gegijzeld mogen worden. Hoe ziet de minister dit? Wil hij bij de Israëlische
regering blijven aandringen op opening van de grenzen voor voedsel en humanitaire
hulp?Het is goed dat ten minste de export van bloemen uit Gaza structureel
is hervat, met name doordat deze minister er telkens achteraan zit. Deze bloemenexport
betekent toch een inkomen voor een grote groep mensen. Hoe staat het met de
export van andere agrarische producten? Ziet de minister daar ook kansen voor?Naast het openen van de voordeur moet de achterdeur gesloten worden. Wapensmokkel
moet worden tegengegaan en er moet een einde komen aan de nog steeds voortdurende
raketbeschietingen. Controle op wapensmokkel is nodig. De EUBAM Rafah-missie
wordt momenteel voor ontplooiing in gereedheid gebracht. Op welke termijn
wordt deze missie werkelijk actief? Ziet de minister ook mogelijkheden voor
waarnemers die zich richten op raketbeschietingen? Er is discussie over de
vraag of er nog steeds geschoten wordt of niet. Het is goed dat het Nederlands-Deens
initiatief nog op tafel ligt. Het is inmiddels ingebed in het in Londen opgestelde
actieplan om de wapensmokkel richting Gaza langs maritieme weg tegen te gaan.
In april/mei komt hier een vervolgoverleg over. Op welke termijn kan dit actieplan
worden uitgevoerd?De heer Voordewind (ChristenUnie): Op 13 maart
was de conferentie in Londen. Is de CDA-fractie voorstander van een eventuele
bijdrage aan een maritieme missie? Ik vraag dat omdat daar expliciet naar
verwezen wordt in het Nederlands-Deense voorstel.De heer Haverkamp (CDA): U weet dat wij in
deze Kamer altijd buitengewoon zorgvuldig omgaan met deelname aan maritieme
missies. De allereerste vraag die de krijgsmacht moet beantwoorden is of wij überhaupt
in staat zijn om nog een schip te leveren. Vanmiddag is er bijvoorbeeld een
hoorzitting over de bestrijding van piraterij voor de kust van Somalië.
Als de regering meldt dat er onder bepaalde voorwaarden een schip aan de missie
kan meedoen, zal de CDA-fractie een afweging maken. Als de regering meent
dat dit verantwoord is, zeg ik niet bij voorbaat nee. Dat is de volgorde der
dingen. Eerst moet de regering zeggen dat het kan en onder welke voorwaarden.De heer Voordewind (ChristenUnie): Het gaat
nu om de politieke stellingname, los van de haalbaarheid. Wij gaan er even
van uit dat er een schip beschikbaar is. Is de CDA-fractie er dan voor dat
dit in de Rode Zee wordt gestationeerd om de wapensmokkel tegen te gaan?De heer Haverkamp (CDA): Het CDA is geen voorstander
van allerlei hypothetische discussies. De eerste verantwoordelijkheid ligt
bij de regering. Zij moet nagaan of Nederland een schip kan leveren. Volgende
week hebben wij een debat met de minister van Defensie over de inzet van andere
schepen. Daar kunt u deze vraag stellen. Wij wachten op een concreet voorstel
in een artikel 100-brief.Op de conferentie Egypte is duidelijk afgesproken dat de bevolking van
Gaza niet het kind van de rekening mag zijn. Het is van belang dat westerse
landen randvoorwaarden bieden voor een duurzaam bestand, Palestijnse verzoening
en opening van de grenzen. Voor de CDA-fractie staat nog steeds als een paal
boven water dat eventuele hulpgelden niet aan Hamas mogen worden verstrekt.
Graag nogmaals een bevestiging daarvan.Het vredesproces in het Midden-Oosten moet in een bredere regionale context
worden geplaatst. Er moet met name bijzondere aandacht zijn voor Syrië
en Iran. Het is positief dat de Arabische Liga het Arabisch vredesinitiatief
heeft herbevestigd. Klopt het dat afgelopen zondag zou in Praag bij de ontmoeting
tussen de VS en de EU het vredesproces in het Midden-Oosten onderwerp van
gesprek is geweest? Zijn daar concrete vervolgstappen afgesproken, onder andere
ten aanzien van de benadering van Syrië en Iran met het oog op hun invloed
op radicale groeperingen? Wat kunnen wij van de VS en de EU verwachten? Welke
stappen gaat de heer Blair zetten?Tijdens het Gymnich-overleg van september vorig jaar is gesproken over
werken aan een betere EU-relatie met Syrië. Daarvoor moet een constructieve
en realistische aanpak worden gevonden. Er zou ook over benchmarks worden
gesproken. Wij zien dat niet meer terug in de brief die aan de orde is. Het
CDA heeft erop gewezen, groot voorstander van die benchmarks te zijn. Aan
de hand daarvan kan Syrië worden beoordeeld, met name wat betreft de
vooruitgang op het gebied van mensenrechten en het intrekken van steun aan
terroristische organisaties. Kan de minister aangeven hoe de afgelopen maanden
invulling is gegeven aan deze discussie over Syrië in EU-verband?De heer Van Dam (PvdA): Het kan aan mij liggen,
maar ik meen dat de internationale gemeenschap nogal is opgeschrikt door de
uitspraak van de heer Lieberman dat de nieuwe regering zich niet gebonden
acht aan Annapolis omdat die akkoorden nog niet door het Israëlische
parlement zijn geratificeerd. Wat vindt het CDA daar eigenlijk van?De heer Haverkamp (CDA): Ik begon mijn inbreng
met de opmerking dat duidelijk in het coalitieakkoord staat dat Israël
aan een alomvattende arrangement voor vrede en economische samenwerking zal
werken en dat Israël zich gebonden acht aan nationale en internationale
overeenkomsten. In de beleving van mijn fractie is een coalitieakkoord steviger
dan uitspraken van individuele ministers, want de regering kan daar als collectief
op aangesproken worden. Het aanspreken van individuele ministers is meer een
taak van het lokale parlement. Uit de discussie in de Israëlische samenleving
blijkt dat niet iedereen even gelukkig is met de uitspraken van de heer Lieberman,
zeker de Arbeiderspartij niet. De Israëlische regering kan aangesproken
worden op wat in het coalitieakkoord staat. Ik heb de minister gevraagd of
hij dat met mijn fractie eens is.De heer Van Dam (PvdA): In een democratische
samenleving kan het voorkomen dat een minister dingen op zijn eigen manier
uitlegt. Het punt is echter dat de opvatting van Lieberman helemaal
niet vreemd afsteekt bij die van Netanyahu. Wat moet er volgens het CDA gebeuren
op het moment dat de opvattingen van Lieberman wel degelijk bepalend blijken
voor het beleid van de Israëlische regering? Wat dan?De heer Haverkamp (CDA): U maakt zelf deel
uit van een coalitie. U weet dat er stevig wordt onderhandeld. Dan komt het
soms voor dat ministers de vrijheid nemen om allerlei uitspraken te doen,
bijvoorbeeld over een gekozen burgemeester. Daar spreek je dan als coalitiefractie
die minister op aan. Dat is de taak van het Israëlische parlement. Het
coalitieakkoord maakt duidelijk dat alle afspraken als een paal boven water
staan. Wij hebben geen enkele indicatie dat de Israëlische regering daarvan
afwijkt. Wij gaan ervan uit dat de teksten die de coalitiepartijen in Israël
zijn overeengekomen het uitgangspunt vormen van de Israëlische regering.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
De nieuwe Israëlische regering zit er nu een week. Officieel zegt zij
gelukkig de goede dingen. Het vredesproces zal moeten worden voortgezet. Er
zal toegewerkt worden naar een vredesakkoord. De gesloten internationale overeenkomsten
worden erkend en de wet zal gehandhaafd worden met betrekking tot de illegale
nederzettingen en illegale Palestijnse huizenbouw. Tegelijkertijd kennen wij
ook de uitspraken van Lieberman dat hij het Annapolisakkoord niet erkent en
de plannen steunt om 3000 nieuwe woning in de nederzetting Ma’aleh Adumin
aan de oostkant van Jeruzalem te bouwen. Ik vraag de minister daarover duidelijkheid
te geven. Wat is zijn inschatting van het officiële standpunt van deze
regering?De nieuwe regering heeft te maken met de erfenis van de vorige. Ik doel
op de nasleep van de Gazaoorlog. Zij wordt geconfronteerd met raketbeschietingen
vanuit Gaza op Israël, die maar doorgaan. Na het eenzijdige bestand zijn
er 220 raketten afgevuurd. In Londen is op de conferentie van 13 maart
gesproken over een juridisch mandaat voor een maritieme missie naar aanleiding
van het Nederlands-Deense voorstel. In het verslag en de onderliggende stukken
hebben wij daarvoor nog geen concrete aanknopingspunten gevonden. Ik weet
alleen dat er een vervolgconferentie komt. Gelukkig gebeurt dit vrij snel,
maar ik lees niets over een concrete inzet voor of bijdrage aan de maritieme
missie. Ik heb begrepen dat ook Israël daar positief tegenoverstaat.
Wat is de inzet van de Nederlandse regering bij de volgende besprekingen als
het gaat om een concrete bijdrage van Nederland aan het tegengaan van de invoer
van wapens uit Iran via de Sinaï richting Gaza? Misschien kan de minister
daar al iets over zeggen, al begrijp ik dat hij uiterst terughoudend moet
zijn in verband met de artikel 100-procedure.Natuurlijk steunt mijn fractie de druk op Israël om de grenzen open
te stellen. Er is al verbetering opgetreden, maar ook mijn fractie bereiken
geluiden dat dit nog steeds niet op het niveau is van voor de Gazaoorlog en
nog steeds niet voldoende om mensen van de benodigde hulpgoederen te voorzien.Komt er een robuuster mandaat voor de EUBAM-missie dan voorheen? Het was
een waarnemersmissie en de vraag is in hoeverre je daarmee de invoer van wapens
kan tegenhouden. De indruk van mijn fractie is dat dit niet kan en dat er
dus een robuuster mandaat nodig is. Tegelijkertijd moet de druk op Israël
opgevoerd worden om de grenzen verder open te stellen, natuurlijk met een
uitzondering voor militaire goederen.Er lijken weinig vooruitzichten te zijn op samenwerking tussen Fatah en
Hamas. De vraag is of er uiteindelijk een regering van nationale eenheid moet
komen nu Hamas nog steeds in staat is om te bewegen en Israël te erkennen.
De vraag is of dit ooit gaat gebeuren, gezien het handvest van Hamas waarin
staat dat hij het joodse volk wil uitroeien (hoofdstuk 22). Moet een regering
wel willen samenwerken met zo’n terroristische organisatie die ook een
racistische organisatie blijkt te zijn?De heer Van Dam (PvdA): Hoe zit het dan met
de samenwerking met een minister die heeft gezegd dat hij graag bussen wil
leveren om Palestijnen in de zee te verdrinken en dat hij graag de kwestie
Gaza had opgelost op de manier waarop de VS de kwestie Japan hebben opgelost
in 1945, dus door er een atoombom op te gooien? Hoe moet je samenwerken met
zo iemand?De heer Voordewind (ChristenUnie): In mijn
inleiding heeft u mij kritische woorden horen zeggen over minister Lieberman.
Ik begrijp dat er bij hem sprake is van voortschrijdend inzicht en dat hij
afstand neemt van eerdere radicale uitspraken. Ik hoop dat de inzet van de
regering-Netanyahu de officiële inzet zal blijven en dat Lieberman vooral
in het gareel gehouden wordt door Netanyahu zelf.De heer Van Dam (PvdA): Als iemand uitspraken
doet over massamoord op Palestijnen, is dat geen belemmering om daar uiteindelijk
mee samen te werken.De heer Voordewind (ChristenUnie): Natuurlijk
wel. Van beide partijen wordt gevraagd om het geweld af te zweren. Dat geldt
natuurlijk ook voor Lieberman. Het is zaak om in de gaten te houden of Lieberman
zich ook aan die afspraken houdt. Vandaar dat ik graag duidelijkheid krijg
van de minister over de vraag in hoeverre de lijn-Netanyahu of de lijn-Lieberman
geldt. Uit de brief van de minister krijg ik de indruk dat wij ervan uit kunnen
gaan dat de lijn-Netanyahu wordt gevolgd.In het verslag van de Gymnich-conferentie lees ik dat de EU nog steeds
de lijn volgt dat een eventuele regering van Palestijnse eenheid moet voldoen
aan de drie voorwaarden van het kwartet. Daar staat bij dat die lijn breed
wordt gedragen. Ik neem aan dat daar een ruime meerderheid voor is.Ik heb waardering voor de inzet van Nederland inzake de houding ten opzichte
van Syrië. Het associatieakkoord mag niet getekend worden totdat er aan
allerlei voorwaarden, met name aan die van de mensenrechten, is voldaan en
totdat er een clausule of bijlage is waarin de opschorting wordt geregeld
indien er sprake is van grove schendingen van de mensenrechten. Steun dus
voor de lijn van de minister. In hoeverre heeft deze lijn brede steun gekregen
binnen de EU? Dat kan ik niet uit het verslag opmaken.In Nederland is een Irancomité opgericht. Onze jongerenorganisatie
is daar actief bij betrokken geweest. Dat heeft een aantal verslagen in de
krant opgeleverd. Collega Boekestijn en ik zijn onlangs bij de Iraanse ambassade
geweest om onze steun te betuigen voor verdere democratisering en voor de
verdediging van de mensenrechten aldaar. De minister heeft bij het Gymnich-overleg
gepleit voor aanscherping van de sancties. Op dat punt is eerder al een motie
aangenomen. Is aanscherping van de sancties binnen de EU een reëel perspectief?
Ik begrijp dat de minister daar niet gemakkelijk een meerderheid voor kan
krijgen. Er is terughoudendheid ten aanzien van de VS in verband met het wachten
op de zogenaamde mantra van change. Ik help iedereen hopen dat die tot resultaat
leidt. Blijft de inzet van de minister in de EU het aanscherpen van de sancties
tegen Iran?De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. U hebt
er al op gewezen dat ik mede namens de fractie van GroenLinks het woord voer.
Ik hoop dat deze fractie het eens is met alles wat ik hier naar voren breng.Drie maanden na het einde van de oorlog in Gaza zitten nog steeds onschuldige
Gazaanse burgers zonder hulp, moeten Israëlische en Gazaanse kinderen
nog steeds vrezen voor raketten of bommen en kijken vredelievende burgers
aan beide kanten van de groene lijn niet met hoop maar met vrees naar hun
nieuwe of nog te vormen regeringen. Drie jaar geleden kozen de
Palestijnen voor radicalisering. Zij hadden het geloof in het corrupte in
ineffectieve Fatah verloren en kozen in meerderheid voor Hamas. Onder druk
van de VS en EU kreeg Hamas de kans niet om zijn democratisch mandaat tot
uitvoer te brengen. Het koos of voelde zich gedwongen, te kiezen voor geweld
in Gaza. Na de afschuwelijke oorlog in Gaza praten Palestijnen nu in elk geval
weer over de vorming van een nieuwe regering. Dat vlot niet erg, maar de hoop
is dat men daarin zal slagen. Hamas zegt hardop, zich niet gebonden te achten
aan eerdere vredesakkoorden omdat die door de PLO zijn gesloten. Dat is geen
nieuw standpunt van Hamas, maar volgens mij moeten er voor Hamas twee dingen
duidelijk zijn. In de eerste plaats zal de nieuwe Palestijnse regering met
gezag moeten kunnen onderhandelen. Die regering moet zich dus ook gebonden
achten aan eerder gesloten akkoorden, anders kan van een constructieve samenwerking
met en dus ook financiering door de EU geen sprake zijn. In de tweede plaats
zal Hamas bereid moeten zijn om de uitkomst van onderhandelingen door de nieuwe
regering te accepteren. Hamas heeft eerder gezegd dat via een referendum aan
de bevolking voor te willen leggen. Dat is uiteindelijk de keus van de nieuwe
Palestijnse regering zolang ook Hamas zich maar achter het eindresultaat schaart.
Volgens mij zou de EU deze twee uitgangspunten aan Hamas moeten overbrengen
en bij voorkeur via direct contact. Na Van Bommel. Peters en ik spraken ook
Griekse, Italiaanse en Britse parlementariërs met Hamas. Eén van
hen was oud-minister Clare Short. Hamas is een sleutelspeler en dat zien steeds
meer Europeanen. Het zijn extremisten, maar wel democratisch gekozen extremisten.De heer Voordewind (ChristenUnie): Is de heer
Van Dam het met mij eens dat je, op het moment dat je kiest voor geweld als
middel om in Gaza aan de macht te komen, daarmee je democratische rechten
verspeelt? De heer Van Dam verwijt mij dat eventueel met Libanon gesproken
zal worden. In zijn ogen zijn dat racisten. Als de heer Van Dam met mij erkent
dat Hamas een racistische organisatie is die het joodse volk wil vernietigen,
vraag ik mij af waarom hij dan wel met Hamas heeft gesproken.De heer Van Dam (PvdA): Ik heb al heel vaak
gezegd dat je met alle partijen in een conflict moet spreken. Als je niet
spreekt met de extremen aan beide zijden, zul je nooit voortgang boeken in
het vredesproces. Wat mij betreft, moet je contact hebben met beide zijden,
zowel met Hamas als met Libanon, omdat beide sleutelspelers zijn in het conflict.
Ik hoop dat de Palestijnen erin zullen slagen om opnieuw een eenheidsregering
te vormen. Zonder eenheid aan Palestijnse kant zal het vredesproces weinig
vorderen.De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb
gevraagd in hoeverre de heer Van Dam nog steeds kan spreken over een democratisch
gekozen Hamas op het moment dat die organisatie met geweld de macht heeft
gegrepen in Gaza.De heer Van Dam (PvdA): U weet ook dat de
lezingen over gebeurtenissen in Gaza zeer uiteenlopen. Er was ook sprake van
bewapening van Fatah-milities. Dat Fatah net zo veel boter op het hoofd heeft,
is kennelijk voor de heer Voordewind nooit een belemmering geweest om te zeggen
dat er met Fatah gesproken moet worden.De heer Boekestijn (VVD): Heeft de heer Van
Dam het gevoel dat zijn bereidheid om met Hamas te praten iets heeft opgeleverd?
Brengt het de eenheid in de Palestijnse gemeenschap dichterbij als wij met
Hamas gaan praten?De heer Van Dam (PvdA): Europa kan een bemiddelende
rol in het gehele conflict spelen, dus zowel in het conflict tussen Israël
en de Palestijnen als dat tussen Palestijnen onderling. Het contact dat er
met leden uit de Kamer is geweest, heeft ertoe bijgedragen dat ook het debat
verder is aangezwengeld. Dat is zeer nuttig. Je kunt geen oplossing bereiken
als de extremen aan beide zijden zich daar niet aan gebonden achten.De heer Boekestijn (VVD): Kan de heer Van
Dam mij dan zeggen op welke momenten in het recente verleden de EU in dit
zeer lastige dossier van doorslaggevende betekenis is geweest?De heer Van Dam (PvdA): Juist veel te weinig,
dat is juist het probleem. De EU zou het wel kunnen, maar heeft het steeds
nagelaten. Ik geloof niet dat mijn partij daarvoor verantwoordelijk was, eerder
de partij van de heer Boekestijn.De afgelopen jaren zijn helaas ook de Israëli’s geradicaliseerd.
Bij de laatste verkiezingen kozen zij in groten getale voor Lieberman; een
man die als minister van Verkeer ooit voorstelde om wel even bussen te regelen
om Palestijnen in zee te kunnen verdrinken; een man die nog maar drie maanden
geleden zei dat Gaza dezelfde behandeling moest ondergaan als Japan in de
zomer van 1945, dus een atoombom erop; een man die Arabieren in Israël
steevast omschrijft als vijfde colonne, als een gevaar voor Israël, en
zegt dat hij hen wil deporteren om Israël zuiver te houden. Dit zijn
gevaarlijke uitspraken. Deze man is nu minister van Buitenlandse Zaken; een
extremist, maar wel een democratisch gekozen extremist. Hij zit in een kabinet
onder leiding van een man die Palestijnen openlijk het recht op een eigen
staat ontzegt, onder leiding van een man die zegt dat over Jeruzalem nooit
een compromis gesloten mag worden, onder leiding van een man die uitbreiding
van de nederzettingen propageert en zegt dat hij de Golan nooit of te nimmer
aan Syrië zal teruggeven. Namens dat kabinet zei Lieberman zich niet
gebonden te achten aan Annapolis. Wie de standpunten van Netanyahu kent, zal
niet verbaasd zijn als ook hij daarachter staat. Namens dat kabinet zei Lieberman
pas aan finale onderhandelingen te willen beginnen als al het Palestijns geweld
is uitgeroeid en dit na 48 voorfasen van de routekaart.De heer Haverkamp (CDA): Het onderscheid tussen
uw en mijn fractie is dat u hebt gezegd dat de heer Lieberman namens het kabinet
heeft gesproken en dat wij er nog steeds van uitgaan dat een coalitieakkoord
een hogere status heeft dan een uitspraak van een individuele minister. Deelt
u die analyse?De heer Van Dam (PvdA): De premier van dit
kabinet is Netanyahu, de man die uit de regering-Sharon stapte omdat Sharon
de Gazastrook verliet. Netanyahu heeft steeds gezegd dat hij voor de uitbreiding
van nederzettingen is, dat hij de Golan niet wil afstaan en dat hij geen eigen
Palestijnse staat wil. Lieberman is een extremist gezien zijn opvatting over
Arabieren, maar Netanyahu gaat verder gelet op zijn opmerkingen over het vredesproces.
Het is de regering-Netanyahu/Lieberman. Dat Barak er als een soort schaamlap
is bijgehaald, verhult de standpunten van de twee eerstgenoemden niet.De heer Haverkamp (CDA): Die kwalificatie
van de minister van Defensie laat ik aan u. Ik vind het wel teleurstellend
dat u zo over iemand praat, maar goed. Mijn vraag was of u het met mij eens
bent dat er een coalitieakkoord is waarin Israël duidelijk de voorgaande
afspraken erkent. Bent u het ook met mij eens dat een coalitieakkoord een
hogere status heeft dan een uitspraak van een individuele minister?De heer Van Dam (PvdA): Een coalitieakkoord
is een akkoord tussen partijen en vervolgens hebben wij te maken met de uitspraken
van een bewindspersoon. Hij spreekt namens een regering. Hij geeft een bepaalde
uitleg aan de afspraken uit het coalitieakkoord. Hij zegt dat Annapolis daar
niet onder valt. Daarmee weten wij waar wij met deze Israëlische regering
aan toe zijn.De voorzitter: Wilt u langzamerhand tot een
afronding komen?De heer Van Dam (PvdA): De minister schrijft
in zijn brief dat de kwartetbeginselen voor alle partijen gelden. Hoe luiden
de kwartetvoorwaarden eigenlijk voor de Israëlische regering? Ik sla
het afzweren van geweld even over. Moeten Netanyahu en Lieberman het recht
op een Palestijnse staat openlijk erkennen? Moeten zij de grenzen van 1967
en Annapolis ook accepteren of gelden voor Israëli’s andere eisen
dan voor Palestijnen? Dat zou niet consequent zijn. De kwartetvoorwaarden
als eis vooraf om diplomatiek contact aan te gaan, zijn onhoudbaar geworden
met deze Israëlische regering. Dan kan er met niemand meer gesproken
worden en dat zou onverstandig zijn.De hoop komt niet van Hamas en al helemaal niet van Netanyahu en Lieberman.
De hoop moet van buiten komen, van de VS en de EU. Als grootste financier
van de Palestijnen en als belangrijkste handelspartner van Israël kan
de EU een centrale rol spelen in het vredesproces. De EU moet met Israël
en de nieuwe Palestijnse regering concrete stappen overeenkomen. Indien het
vredesproces wordt gefrustreerd, dan moet dat consequenties hebben, zoals
ook de Tsjechische minister van buitenlandse zaken – Tsjechië is
de huidige voorzitter van de EU – heeft aangegeven.Het is opmerkelijk dat de minister van mensenrechten in de stad van het
internationaal recht in zijn brief schrijft dat consequenties op voorhand
zijn uitgesloten. De minister bepleit dat mensenrechten universeel zijn en
dat niemand zich daaraan kan onttrekken zonder daarvan de consequenties te
ondervinden. Voor één land in de wereld geldt dat niet: Israël.
Als Israël de humanitair hulp aan Gaza blijft blokkeren, zegt de minister:
geen consequenties. Als Israël nederzettingen blijft uitbreiden, zegt
de minister: geen consequenties. Als Israël Annapolis aan zijn laars
lapt en het vredesproces moedwillig frustreert, zegt de minister: geen consequenties.
Sterker nog, de minister schrijft in zijn brief gewoon door te willen gaan
met het belonen van Israël met de uitbreiding van de relatie tussen de
EU en Israël. Dat lijkt mijn fractie ondenkbaar. Ik kan mij niet voorstellen
dat de minister zijn wereldwijde geloofwaardigheid als verdediger van mensenrechten
en internationaal recht niet meer waarde toekent. Is hij het met mij eens
dat elk land de consequenties moet aanvaarden voor het schenden van het internationaal
recht of van de mensenrechten?Dit brengt mij tot slot terug bij Gaza. Al weken vraag ik om een overzicht
van lopende onderzoeken naar schendingen van internationaal recht tijdens
de Gazaoorlog en om een appreciatie van de minister van de vraag of volgens
hem alles wordt onderzocht wat onderzocht moet worden. Ik zie het ook in deze
brief weer niet terug. Waarom niet? Is de minister bereid om ons nog deze
week dit overzicht toe te sturen?De heer Voordewind (ChristenUnie): Nu doemt
de vergelijking met China op. Daar hebben wij vorig jaar uitgebreid over gesproken.
Als de heer Van Dam zo sterk aandringt op sancties tegen landen die de mensenrechten
schenden, kan hij er zeker van zijn dat de economische betrekkingen met veel
landen waarmee wij een handelsrelatie hebben, gestopt moeten worden. Ik heb
de mensenrechtensituatie in China aan de orde gesteld. Ik heb een klein voorbeeld
gegeven van de wijze waarop wij een signaal hadden kunnen geven, maar daar
was de heer Van Dam toen tegen.De heer Van Dam (PvdA): Ik bekijk welke consequenties
het effectiefst zijn. China geven wij geen handelsvoordelen. Niemand zou accepteren
dat wij China vrijstelling van importheffingen geven. Wij hebben een wapenembargo
tegen China. Er is in de Kamer gediscussieerd over de vraag of dat niet opgeheven
zou moeten worden. Ik heb daarbij gezegd dat daar geen sprake van kan zijn,
zo lang de mensenrechtensituatie in dat land niet verbetert. Wij hebben dus
sancties tegen China. Mijn punt is juist wij geen land mogen uitzonderen.
Wij kunnen niet tegen een land zeggen: het maakt niet uit wat u doet, maar
van sancties kan geen sprake zijn.De heer Van Bommel (SP): De heer Van Dam noemt
vanochtend in Elsevier minister Verhagen een «buitenbeentje».
Dat kan je sneu vinden, maar je kan het ook zien geuzennaam. Hij doet dat
op grond van de veronderstelling dat de minister van Buitenlandse Zaken de
enige is die vindt dat de houding van de Israëlische regering geen consequenties
hoeft te hebben. Ik vraag mij af of dat wel juist is. Is minister Verhagen
echt een buitenbeentje? Is hij echt de enige die vindt dat de houding van
Israël geen consequenties hoeft te hebben?De heer Van Dam (PvdA): Ik heb niet met Elsevier
gesproken, dus ik weet niet waar dit vandaan komt. De Nederlandse regering
loopt het risico een buitenbeentje in de EU te worden. Wij weten dat normaal
gesproken Tsjechië, Duitsland en Nederland de sterkste verdedigers zijn
van Israël. De Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken heeft al aangegeven
dat het Israëlische standpunt, als dit zo blijft, consequenties zal moeten
hebben. Hij zal dit in de komende raad van ministers van Buitenlandse Zaken
aankaarten. Steinmeier heeft al zijn afkeuring uitgesproken over de uitspraken
van Lieberman. Van de drie grote verdedigers van Israël blijven wij alleen
achter, in dit geval minister Verhagen.De heer Van Bommel (SP): Ik baseer mij op
een persbericht van Novum. Wellicht hebt u Novum wel gesproken. Is deze minister
volgens uw fractie nu een buitenbeentje of niet?De heer Van Dam (PvdA): Ik hoop uiteraard
dat de Duitse en de Tsjechische ministers van Buitenlandse Zaken zullen volharden
in hun huidige opstelling. Als zij dat doen, dan dreigt onze minister een
buitenbeentje te worden in Europa. Hij is de enige die nog zegt dat Israël
kan doen en laten wat het wil omdat wij daar geen consequenties aan verbinden.
Ik begrijp wel waarom die ministers van Buitenlandse Zaken een andere opstelling
hebben. Je kunt niet één land ter wereld vrijwaren van consequenties
voor zijn gedrag.De heer Van der Staaij (SGP): De heer Van
Dam voert mede namens de fractie van GroenLinks het woord. Ik weet niet of
hij nu zelf aan het radicaliseren is of dat hij bezig is met de inbreng van
GroenLinks. Waarom een zo extreem onwelwillende benadering van een regering
die nog maar een week in functie is en waarin ook een partij van de arbeid –
zij heet dan wel iets anders – actief is?De heer Van Dam (PvdA): Over de relatie met
de Arbeiderspartij wil ik het een andere keer wel met u hebben. Ik kijk naar
de belangrijkste spelers in het kabinet en die beoordeel ik op hun opstelling
ten aanzien van de Palestijnen en het vredesproces. Dat belooft weinig goeds.
Ik ben begonnen met de meest recente opstelling van Hamas in het vredesproces.
Die belooft ook weinig goeds. In het begin van zijn brief schrijft de minister
zeer eufemistisch dat de vooruitzichten voor het vredesproces minder gunstig
zijn dan enige tijd geleden. Dat is overigens wel een goede constatering van
de minister. Ik ben zeer sceptisch. Zonder druk van buitenaf zal er geen voortgang
worden geboekt in het vredesproces. Druk van buitenaf is nodig.
Er zijn twee belangrijke coalitiepartners waarvan de een overduidelijk anti-Palestijns
is en zich ook zo uitspreekt, en de ander overduidelijk tegen een zelfstandige
Palestijnse staat is en zich ook zo uitspreekt. Met dat soort mensen is het
moeilijk vrede sluiten.De heer Van der Staaij (SGP): Ziet u dan überhaupt
nog wel iets in een dialoog? U bekijkt het Israëlische kabinet zeer negatief.
Met zo’n benadering denk je eerder aan sancties dan dat je nog bereid
bent om na te gaan wat de inzet van het kabinet is. Bij de Israëlische
bevolking leven begrijpelijke zorgen op weg naar een veilige vrede, zoals
ook in de verkiezingsuitslag naar voren kwam.De heer Van Dam (PvdA): Helaas zijn niet wij
aan Europese kant geradicaliseerd, maar de Palestijnen en de Israëli’s.
Dat hebben zij tot uiting gebracht in hun verkiezingsuitslagen. In tegenstelling
tot u ben ik altijd in voor een dialoog. U sluit een van de partijen daarvan
uit. Een dialoog mag niet vrijblijvend zijn. Een dialoog betekent niet dat
je iemand aanspreekt op zijn gedrag en vervolgens zegt dat het verder niet
uitmaakt omdat daar toch geen consequenties aan verbonden worden. Bij een
dialoog worden wederzijds verwachtingen uitgesproken en moeten bepaalde afspraken
worden nagekomen. Daarbij mag je ook zeggen dat je niet op dezelfde voet verder
kan als die partij dat niet doet.De heer Boekestijn (VVD): Ik probeer een analyse
te maken van de opvatting van de GroenLinks/PvdA-fractie, maar dat is toch
een beetje lastig. Ik las op teletekst gisterenavond laat dat u verwacht via
economische sancties een gedragsverandering te kunnen afdwingen. Het wapenembargo
tegen China heeft volgens mij niet geleid tot een significante gedragsverandering.
Waarom is dat bij Israël wel het geval?De heer Van Dam (PvdA): Dat is betrekkelijk
eenvoudig: omdat Israël economisch sterk afhankelijk is van de EU. 40%
van de Israëlische export gaat naar de EU. Wij geven Israël ook
voordelen. Wij stellen een behoorlijk aantal Israëlisch producten vrij
van importheffingen of wij geven daar korting op. In het associatieverdrag
is afgesproken dat wij de associatieraad bijeen kunnen roepen en elkaar daarin
kunnen aanspreken op gemaakte afspraken. Eén van die dingen is natuurlijk
het respecteren van mensenrechten en het internationaal recht. Wij hebben
al een podium om de Israëlische regering daarop aan te spreken. Het uitbreiden
van het associatieverdrag lijkt mij zeker niet aan de orde. De vraag is wel
of wij op dezelfde voet door willen met het huidige associatieverdrag waarin
op allerlei vlakken wordt samenwerkt en waarin een aantal handelsvoordelen
wordt toegekend. Wij kunnen toch niet zeggen dat wij handelsvoordelen blijven
geven, ook al lapt Israël het internationaal recht en de mensenrechten
aan zijn laars? Zo werkt het toch niet?De heer Boekestijn (VVD): U geeft geen antwoord
op mijn vraag. Wij hebben het over een land dat in een zeer benarde positie
verkeert. Het heeft te maken met actoren die het bestaansrecht van dat land
ontkennen. Zo’n land zal niet zo snel door economische sancties zijn
beleid veranderen. U bent erg optimistisch over de werking van die sancties.De heer Van Dam (PvdA): Zal een land dat voor
de export zo afhankelijk is van de EU zich er niets van aantrekken als de
EU zegt niet op dezelfde voet te kunnen samenwerken? Ik neem aan dat de heer
Boekestijn dat zelf ook niet gelooft.De heer Boekestijn (VVD): Ik kan u nog iets
anders vertellen. Ik denk dat een land dat in zo’n benarde positie verkeert,
zijn gedrag niet zal wijzigen, ook niet als Amerika zijn politiek verandert.
Natuurlijk zal het tot grote economische schade leiden, maar
dat betekent niet automatisch ook gedragsverandering. In de geschiedenis hebben
wij daar genoeg voorbeelden van gezien.De voorzitter: U krijgt zo meteen gelegenheid
om uw eigen bijdrage te houden. Het woord is nu aan de heer Pechtold.De heer Pechtold (D66): Voorzitter. De PvdA
heeft gisterenavond een soort schaduw over dit overleg gelegd waar de heer
Van Dam ons nu in mee wil nemen. Uitspraken over een buitenbeentje zijn aardig
binnen de coalitie, maar uiteindelijk wil ik met een bepaald doel uit dit
overleg komen. Eén van de 74 doelstellingen van het kabinet naar aanleiding
van de 100-dagentoer was vrede in het Midden-Oosten. De minister heeft ingezet
op mensenrechten. Hij heeft de afgelopen twee jaar een koers gevaren waar
de fractie van D66 voor een groot deel steun aan kan verlenen. Ik zie nu dat
de PvdA-fractie daar afstand van neemt. Ik neem aan dat de PvdA als coalitiefractie
de genoemde kabinetsdoelstelling overeind wil houden. Ik ben echter heel benieuwd
hoe de motie zal luiden die de heer Van Dam ongetwijfeld zal indienen om het
kabinetsbeleid te prolongeren, dan wel bij te stellen.De heer Van Dam (PvdA): Wij voeren eerst dit
debat en ik hoor graag de reactie van de minister op mijn bijdrage. Ik hoor
echter ook graag dat hij zijn lijn bijstelt. U en ik weten dat dit meestal
geblokkeerd wordt door een deel van de Kamer. Ik hoop dat dit nu niet het
geval is. Ik hoop dat het belang van de geloofwaardigheid van Nederland als
voorvechter van het internationaal recht en de mensenrechten breed door de
Kamer onderschreven wordt. Ik hoop dat de minister zijn lijn zal bijstellen.
Je kunt niet tegen een land zeggen: het maakt niet uit wat u doet, wij zullen
daar nooit of te nimmer consequenties aan verbinden.De heer Pechtold (D66): Nu dringt zich bij
mij de vergelijking op met een andere democratie die overigens dezelfde problemen
kent en dat is de Israëlische. Daar hebben ze ook van dit soort coalities.
De Arbeiderspartij kan de komende jaren niet zeggen dat zij daar geen deel
van uitmaakt. Je steunt de coalitie en je maakt het daarmee een minister die
namens een kabinet spreekt mogelijk om een lijn uit te zetten. U zegt nu,
sancties tegen Israël te overwegen. De fractie van D66 heeft in vorige
AO’s gezegd dat er een soort vertraging nodig is in de relatie tussen
Israël en Europa. Ik heb dat toen zeer zorgvuldig geformuleerd. Het zou
een slecht beeld opleveren om tijdens de Gazaoorlog ineens de economische
banden met Israël aan te halen. Ik was blij dat wij het daar eigenlijk
allemaal over eens waren. Komt er een motie over de door u gewenste sancties?
Steunt u de minister nu wel of niet? Die duidelijkheid mag u best nu al geven
nadat u gisterenavond die schaduw over dit debat heeft gelegd.De heer Van Dam (PvdA): Volgens mij was de
Kamer het er toen over eens dat uitbreiding van de economische relatie tussen
de EU en Israël niet aan de orde kon zijn. Die overeenstemming was overigens
niet Kamerbreed. Uiteindelijk is door de EU en Israël besloten om de
uitbreiding van die relatie te bevriezen. Gelukkig zijn er op dit moment voldoende
krachten in Europa die er niet voor zijn om die besprekingen te hervatten.De heer Pechtold (D66): U heeft het over sancties.
Dan wil ik weten of er een VAO komt. Moet ik met mijn fractie alvast na gaan
denken over een motie waarin wordt uitgesproken dat er economische sancties
komen tegen Israël? Ik weet nog niet of ik een dergelijke motie kan steunen,
maar wie weet. Wie weet, kan mijn fractie met haar beperkte omvang u toch
aan een meerderheid helpen, maar dan moet ik dit denkproces nu wel ingaan.
Daarom krijg ik graag in deze fase van het debat hierover helderheid. Of zijn
de prikkelende opmerkingen over een buitenbeentje en een eventuele motie iets
te voorbarig?De heer Van Dam (PvdA): Volgens mij ben ik
heel helder geweest. Wat mij betreft, moet de inzet van de minister van Buitenlandse
Zaken in het komende overleg zijn dat de EU concrete afspraken maakt met zowel
de nieuwe Israëlische regering als met de nieuwe of aanstaande Palestijnse
regering over voortgang in het vredesproces. Als partijen daar niet aan meewerken,
dan is er sprake van consequenties. Voor de Palestijnen kunnen dit consequenties
voor de samenwerking dan wel de financiering zijn. Voor Israël kan de
consequentie zijn het niet uitbreiden van de associatieovereenkomst dan het
wel buitenwerking stellen van delen van de bestaande associatieovereenkomst.
Je zegt eerst dat je afspraken wilt maken, maar als men die niet nakomt, dan
is er sprake van consequenties.De heer Haverkamp (CDA): Vanochtend stond
er echt in een kop «PvdA pleit voor sancties». Heeft u met het
ANP gesproken of is dit ook de lucht gegrepen? Ik proef nu dat u, evenals
wij, vindt dat wij eerst het overleg in moeten gaan. U geeft deze regering
nu het vertrouwen en daarna zien wij verder. Klopt dat?De heer Van Dam (PvdA): De heer Haverkamp
heeft verdedigd dat Israël het internationaal recht en de mensenrecht
aan zijn laars kan lappen en dat daar nooit enige consequentie aan verbonden
zal worden. Geen sprake van dat ik dat met hem eens ben!De heer Haverkamp (CDA): Dat is nooit een
uitspraak van mijn fractie geweest. Wij hebben samen voor een onderzoek gepleit.
U spreekt mede namens mevrouw Peters. Zij heeft daarover een vraag gesteld
en die is keurig door de regering beantwoord. Ik zal niet vragen wat u van
dat antwoord vindt, want blijkbaar heeft u dat nog niet gelezen. U stelde
deze vraag namelijk opnieuw. In de media stond duidelijk: PvdA pleit voor
sancties. Is dat te voorbarig of houdt u dat overeind?De heer Van Dam (PvdA): Ik weet niet wat de
heer Haverkamp vandaag in zijn oren heeft zitten, maar volgens mij zit er
veel te veel in. Ik heb duidelijk gezegd dat er consequenties aan verbonden
moeten worden als de lijn-Lieberman wordt gevolgd, dus het aan de laars lappen
van het Annapolisproces, het verder gaan met uitbreiden van nederzettingen
en het blijven blokkeren van Gaza. Helderder kan ik niet zijn. Ik heb wel
een wedervraag aan de heer Haverkamp. Als hij zegt dat hij...De voorzitter: Zo gaat dat niet. U hebt ruim
de tijd gehad om te antwoorden.De heer Van Dam (PvdA): Het is mijn reactie
op de vraag van de heer Haverkamp. Hij zegt dat ik ten onrechte heb gezegd
dat hij er geen consequenties aan wil verbinden nu Israël aangeeft het
internationaal recht en de mensenrechten aan zijn laars te lappen. Dan wil
ik nu van de heer Haverkamp weten welke consequenties hij daaraan wil verbinden.De voorzitter: Die vraag kan hij beantwoorden
in zijn tweede termijn.De heer Van Dam (PvdA): Het is nu spannend.
Geeft u nu de heer Haverkamp gelegenheid om te antwoorden, want dat wil hij
vast wel.De voorzitter: Dat zal best, maar ik sta het
niet toe. Het woord is aan de heer Boekestijn.De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Het
is een interessant debat. De bom is gedemonteerd, want de PvdA blijkt het
CDA-standpunt in te nemen.De heer Pechtold (D66): Met GroenLinks!De heer Boekestijn (VVD): Het wordt echt polderen
vandaag of wellicht hebben de media het gedaan, Ik stel vast dat economische
sancties heel iets anders zijn dan het buiten werking stellen van delen van
het associatieverdrag of het niet uitbreiden daarvan.De heer Van Dam (PvdA): De heer Boekestijn
legt mij nu woorden in de mond die nergens op slaan. Ik hoop dat hij dat zelf
weet. Zo niet, dan leg ik hem dat straks graag uit.De heer Boekestijn (VVD): In het woordenboek
staat bij economische sancties toch iets anders dan het wijzigen van bestaande
associatieverdragen of uitbreiding daarvan.De heer Van Dam (PvdA): De heer Boekestijn
daagt mij bewust uit en dan krijgt hij ook een reactie. Het associatieverdrag
biedt Israël allerlei handelsvoordelen. Ik heb het overigens bij me,
dus als de heer Boekestijn het wil lezen, dan kan dat. Dat was ter voorbereiding
op dit debat ook wel handig geweest. Als hij achteraan de rij van sprekers
aansluit, kan hij er wellicht nog iets zinnigs over zeggen. Juist de handelsvoordelen
in het associatieverdrag kun je opschorten. Als hij dat geen sanctie vindt,
moeten wij het een keer over de definitie van sancties hebben.De voorzitter: De heer Boekestijn vervolgt
zijn betoog. Zijn tijd loopt door.De heer Boekestijn (VVD): Ik wil toch nog
even gezegd hebben dat er wel degelijk een verschil is tussen het bevriezen
of uitbreiden van handelsvoordelen of daadwerkelijke sancties. Iedereen die
daar ook maar enig verstand van heeft, weet dat.Ik zal mij beperken tot drie vragen, want er is al veel gepasseerd. Ik
geloof ook niet dat dit debat nog erg spannend zal worden na de interventies
van zojuist. Allereerst de EU Border Assistence Mission. Ik vraag mij af hoe
effectief de bestrijding van de wapensmokkel richting Gaza is. Enerzijds is
er het aanbod om de EUBAM te reactiveren. Anderzijds is er de toenemende wens
om ook de smokkel over zee richting Gaza tegen te gaan. Alles wordt in de
toekomstige tijd uitgedrukt. Van Egyptische zijde wordt kennelijk beweerd
dat de smokkel goeddeels over zee plaatsvindt, maar Egypte wil natuurlijk
niet de indruk wekken dat er sprake is van substantiële wapensmokkel
richting Gaza via Egypte. Hoe effectief zal de EUBAM kunnen zijn? Hoe effectief
was de missie voordat ze werd opgeschort? Hoeveel tunnels zijn er opgespoord
en onklaar gemaakt? Hoeveel bevoegdheden worden toegestaan onder het Gaza
Counter Arms Smuggling Initiative, dat de smokkel over zee moet tegengaan?
Gesproken wordt over eventueel ingrijpen ter bestrijding van wapensmokkel
en over de coördinatie daarvan. Is daar al iets meer over te zeggen?
Zal er effectief kunnen worden opgetreden tegen wapensmokkel richting Gaza
over zee? Zullen schepen worden gevisiteerd? In april/mei is er een vervolgbijeenkomst
over dit initiatief. Wat is de huidige stand van zaken?In de tweede plaats ga ik in op de relatie tussen Hamas en andere mogendheden.
Heeft Saoedi-Arabië inderdaad aangegeven dat de positie van Hamas niet
mag worden versterkt, zie pagina 4 van de brief? Saoedi-Arabië, respectievelijk
personen uit de Saoedische elite hebben nogal wat geïnvesteerd in Gaza.
De fundamentalistische universiteit in Gazastad is tot stand
gekomen dankzij geld uit Saoedi-Arabië. Wordt daar nu afstand van genomen?
Als er al sprake is van een koerswijziging van Saoedi-Arabië, dan zou
die wellicht in verband kunnen worden gebracht met de goede banden die Hamas
geleidelijk aan met Iran heeft opgebouwd, de traditionele aartsrivaal van
Saoedi-Arabië. Zie ook pagina 6 van de brief waar staat dat bepaalde
bemiddelingspogingen van Saoedi-Arabië – de minitop met Syrië,
Egypte en Koeweit – vooral worden ingegeven door de strategische overweging
dat de Arabische eenheid bevorderd moet worden in het licht van de groeiende
Iraanse invloed in de regio. Zeker richting Syrië valt dan nog heel wat
werk te verrichten. Dat land heeft bij uitstek een goede band met Iran.Wat betreft de kwestie Saoedi-Arabië/Iran is het het ene soort fundamentalisme,
het soennitische, tegenover het andere, het sjiitische. Het lijkt vooralsnog
luchtfietserij om te stellen, zoals op pagina 6 van de brief wordt gedaan,
dat eensgezind optreden van de gematigde Arabische landen wenselijk is om
Syrië en Iran ertoe te brengen om hun invloed op radicale en terroristische
groeperingen ten positieve aan te wenden. Is de minister het met mij eens
dat dit een nogal optimistisch zinsnede is?Tot slot een vraag over het speciale tribunaal voor Libanon. Hoe staat
het met de voortgang hiervan? Zijn er al verdachten gearriveerd of is Syrië
al weer zo invloedrijk in Libanon dat het kan voorkomen dat de werkzaamheden
van het tribunaal echt op stoom komen door te verhinderen dat verdachten naar
Leidschendam afreizen?De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
In politiek opzicht valt er op dit moment weinig met zekerheid te zeggen over
het vredesproces in het Midden-Oosten. In het Palestijnse gebied bevindt het
kabinet-Fayyad zich de facto in demissionaire toestand. In Israël is
recent een nieuwe regering aangetreden, waarvan nog niet geheel helder is
welke inzet zij kiest ten aanzien van het vredesproces. In feite is ook de
positiebepaling van de Amerikaanse regering nog niet uitgekristalliseerd.
Het is nu aan de internationale gemeenschap, gesteund door Nederland, om ook
alle spelers in de regio betrokken te houden bij het vredesproces. Ik wil
daar nog aan toevoegen dat het juist ook van belang is voor de verhouding
tussen Israël en de Palestijnse gebieden dat er gewerkt wordt aan het
proces van onderop. Een opgelegde vrede zal niet werken. Met samenwerking,
met begrip voor elkaar en met het verwijderen van allerlei giftige uitspraken
uit Palestijnse schoolboeken moet van onderaf aan een betere onderlinge verhouding
gewerkt worden.Cruciaal voor het tegengaan van nieuwe geweldsuitbarstingen is het blokkeren
van wapensmokkel naar de Gazastrook. Daar wordt veel over gesproken en er
vinden allerlei voorbereidingen plaats. Wat gebeurt er op dit moment aan het
concreet bestrijden van deze smokkel? Na het Israëlische optreden in
Gaza zijn er al weer maanden verstreken. In hoeverre wordt nu de smokkel steviger
aangepakt dan daarvoor? Krijgt dit alle prioriteit en wat is er tot nu toe
bereikt? Hoeveel is er in beslag genomen? Je moet er toch niet aan denken
dat Hamas zich simpelweg weer kan herbewapenen. Dat kan desastreuze gevolgen
hebben. Het is daarom van groot belang dat wapensmokkel wordt voorkomen, over
land, over zee en door de lucht.Ik heb het overigens ook over de wapensmokkel naar Libanon. Het is al
weer wat langer geleden dat wij daarover hebben gesproken. In de brief wordt
daar ook niet op ingegaan. Het is logisch dat er nu veel aandacht wordt getrokken
naar Gaza. Ook dat dient prioriteit te houden. In 2006, tijdens het bloedige
conflict tussen Hezbollah, Libanon en Israël, was iedereen danig geschrokken
van het wapenarsenaal dat Hezbollah bleek te hebben. Grote aantallen behoorlijk
geavanceerde raketten stonden de beweging ter beschikking. De wapensmokkel
vanuit Iran en Syrië was in de periode daarvoor ernstig onderschat. Voorkomen
moet worden dat dit zich weer kan herhalen, waardoor Hezbollah opnieuw een
sterk militair arsenaal kan opbouwen. Deze zaken verdienen wat
ons betreft grote aandacht.Iran is een zeer belangrijke speler met helaas geen gunstige invloed op
het vredesproces in het Midden-Oosten. De Nederlandse regering, zo lees ik
in de brief, verwelkomt de toenadering van Obama richting Iran. Mijn fractie
vraagt zich af of die toenadering Iran niet in de kaart speelt. De Iraanse
reactie was kenmerkend. Er werd om verdere concessies gevraagd. Als de sancties
tegen Iran worden verlicht, wil men wel aan tafel komen zitten. De minister
suggereert dat, wanneer Iran niet positief ingaat op de uitgestoken hand,
nieuwe sancties moeten volgen. Welke duidelijkheid is daar nu over? Wat merkt
Iran daarvan? Zal dit uiteindelijk ook weer in vrijblijvendheid eindigen?
Is er een echte stok achter de deur? Hoe gaat het met de nucleaire activiteiten
in Iran? Is daar al meer zicht op? Recent zien wij berichtgeving over verslechtering
van de mensenrechtensituatie in Iran. De Christenen in Iran krijgen het moeilijker,
zo konden wij onlangs lezen. Wij zijn bezorgd over een wat mildere houding
ten opzichte van Iran die nu naar voren lijkt te komen. Graag een reactie
van de minister hierop.Ik heb begrepen dat Shell betrokken is bij het ontwikkelen en exploiteren
van gas- en olievelden in Iran. De VS zouden dit onder de loep nemen? Klopt
dat? Hoe beoordeelt de minister deze activiteiten? Is er bemoeienis van Nederlandse
overheidsdiensten bij deze activiteiten van Shell? Verdragen de economische
activiteiten zich met de druk die wij willen opbouwen ten aanzien van Iran?Is er nog nieuws te melden over de Durbanconferentie die uit lijkt te
draaien op een antisemitische haatzaaimeeting? De minister heeft al gezegd
dat wij dat niet moeten hebben. Hij probeert zijn invloed aan te wenden om
dat te voorkomen. Is daarbij al voortgang geboekt?De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. In dit
debat speelt de uitspraak van de Israëlische minister van Buitenlandse
Zaken, Lieberman, de ambtsgenoot van onze minister, een centrale rol. Hij
heeft gezegd dat het Annapolisproces niet moet worden gevolgd. Hoe waardeert
de Nederlandse regering deze uitspraak? Ziet minister Verhagen de uitspraak
van minister Lieberman als een uitspraak van de nieuwe Israëlische regering
en neemt hij die uitspraak serieus? Of is dit volgens minister Verhagen niet
het standpunt van de Israëlische regering? Graag hoor ik de opvatting
van Nederland daarover.Zoals in de brief van de regering staat, moet de Israëlische regering
worden gehouden aan de afspraken die in het verleden zijn gemaakt. Dat is
terecht. De regering zegt dat de Europese landen moeten worden opgeroepen
om bij Israël daarop aan te dringen. Welke maatregelen overweegt Nederland
te nemen om dat te bewerkstelligen of om dat af te dwingen? Hoe lang wil Nederland
wachten hier iets aan te doen? Niet alleen de rechts-radicale minister Lieberman
stelt dit nu immers, maar ook de regering van Israël laat bij monde van
president Netanyahu weten dat er een ander beleid voor het vredesproces in
het Midden-Oosten is te verwachten. Dat zien wij met lede ogen aan en dat
belooft weinig goeds, mogelijk zelfs iets rampzaligs voor het Annapolisproces.
Er moeten dus krachtige maatregelen worden genomen om het Annapolisproces
als zodanig te redden.Op het punt van het tegenhouden van het intensiveren van de relatie tussen
de Europese Unie en Israël stelt de brief van de regering mij niet gerust.
Ik citeer: «Het is nu juist nodig de politieke dialoog, waartoe besloten
is door de associatieraad EU-Israël in juni 2008, te intensiveren om
op deze wijze een constructieve rol te spelen als EU in het Midden-Oosten
Vredesproces (MOVP).» Stapt de minister hiermee af van zijn eerdere
standpunt dat intensivering van die relatie nu niet aan de orde kan zijn?
Dat was het standpunt van de regering. De SP heeft haar daarin gesteund. De
regering vindt de SP vaak aan haar zijde, zeker op dit punt. Is
er nu een nieuw regeringsstandpunt? Wij willen dat de minister daarin zelfs
nog een stapje verder gaat. De opschorting van het associatieakkoord dient
wel degelijk tot de mogelijkheden te behoren. Ik vraag de minister expliciet
om dit niet uit te sluiten en om daartoe de associatieraad bijeen te roepen.
Er is immers sprake van schendingen van de afspraak en die dienen te worden
besproken.In het door de nieuwe Israëlische regering geformuleerde beleid mis
ik enkele hoofdzaken. Ik noem er twee. Er wordt geen uitzicht geboden op de
tweestatenoplossing en er wordt slechts gesproken over illegale outposts,
dus niet over uitbreiding van nederzettingen. Ik verwelkom het CDA-standpunt
dat er geen sprake kan zijn van uitbreiding van nederzettingen. Erkent de
Nederlandse regering dat met het Israëlische uitgangspunt uitbreiding
van bestaande nederzettingen mogelijk is en dat daarmee een tweestatenoplossing
per definitie verder verwijderd raakt? Gaat de minister daar in EU-verband
eindelijk een groot punt van maken? Het feit dat de heer Barak zitting heeft
in het kernkabinet is niet per se een geruststellende mededeling. De Israëlische
regering ontzegt Palestijnen het recht op een eigen staat en legt de verantwoordelijkheid
voor een alomvattend arrangement voor vrede en economische samenwerking in
het Midden-Oosten, bij het buitenland. Die verantwoordelijkheid legt zij in
eerste instantie bij Jordanië en Egypte en vervolgens bij het kwartet.
Waar blijft de Europese Unie met haar eigen opvattingen en haar eigen stellingname?
De EU is een zeer belangrijke partner voor Israël en hecht aan het respecteren
van mensenrechten en internationale afspraken. Daarom kan de EU niet zwijgen
en minister Verhagen, die zegt dat mensenrechten het uitgangspunt van het
Nederlandse beleid zijn, evenmin. Graag hoor ik hierop een reactie.Het meest opvallende aan de brief van vrijdag is dat de Israëlische
regering op geen enkele wijze ter verantwoording wordt geroepen. Het Nederlandse
standpunt en het Europese standpunt worden hierin wel meegedeeld, maar de
regering is kennelijk – daarvan getuigt de brief – niet bereid
om verder te gaan. Het is dus wachten op de brokken die de nieuwe Israëlische
regering gaat maken. Dat kan niet de bedoeling zijn.Ik geef enkele voorbeelden. Waarom zou Nederland overwegen de controle
op wapensmokkel uit te voeren als Israël niet eens bereid is om normale
en noodzakelijke goederen toe te laten tot de Gazastrook of om Palestijnse
vissers hun werk te laten doen? Waarom moet Nederland onderaannemer van de
bezettingspolitiek worden? Zolang Nederland die niet problematiseert, is er
geen reden om een slappe houding tegenover met de Israëlische regering
aan de dag te leggen en mee te buigen. Hamas en andere groepen worden terecht
afgehouden van bewapening, waarmee de Israëlische bevolking wordt getroffen.
Het huidige beleid is echter een recept voor radeloosheid en redeloosheid.
Waarom zou Nederland, evenals andere landen, de kosten van de Israëlische
oorlogsschade moeten voldoen, zoals op de donorconferentie is voorgesteld?
Dat is een vergoeding zonder tegenprestatie, met andere woorden: een bonus
op oorlog.Hetzelfde geldt voor de vernietiging van de Palestijnse economie. Israël
staat het afronden van de bloemenoogst nog toe, maar daarna zijn ook deze
boeren tot economische ondergang gedoemd. Wat betekent dat voor de toekomst
van de bloemenkweek in Gaza? Nederlandse belastingbetalers betalen mee aan
die bloemenkweek. Die bloemen worden straks niet geëxporteerd, maar veranderen
in veevoer voor koeien, schapen en geiten. Dat is wel een heel bijzondere
vorm van landbouwsubsidie. Daar kan de Nederlandse regering toch niet mee
instemmen?Waarom neemt de Nederlandse regering zo’n formele houding aan inzake
de aansprakelijkheid van schade aan de bezittingen van door Nederland betaalde
projecten? In de brief verwijst Nederland voor het recht op vergoeding van
schade aan hulpprojecten door Israël naar schending van het oorlogsrecht.
Daar is toch echter sprake van wanneer door Israël schade
is aangericht aan bezittingen die helemaal geen verband houden met agressie
vanuit Gaza, maar die direct raken aan de levensvatbaarheid en economie van
de inwoners van Gaza? Graag hoor ik een reactie op dat punt. De opstelling
van Nederland hierin is buitengewoon formalistisch. Maar dat niet alleen:
het is stuitende, politieke karakterloosheid. Het ontbreekt kennelijk aan
politieke wil om hier iets aan te doen.Datzelfde geldt voor de formele benadering van het wachten op onderzoeken
naar oorlogsmisdaden. In de brief wordt met geen wordt gerept over het rapport
van Richard Falk van de Verenigde Naties van 11 april jongstleden. Ook
hierin staan formaliteiten die nog te verteren zouden zijn als de regering
zich politiek krachtiger en actiever zou opstellen, maar helaas is dat niet
het geval. Wat mogen wij verwachten van de uitvoering van de door de Kamer
aangenomen motie waarin wordt verzocht om onderzoek te verlangen naar de schendingen
van mensenrechten en daar eventueel consequenties aan te verbinden?In het verlengde van het formalisme jegens Israël ligt de aanvoer
van wapens en de doorvoerfunctie hierbij van Europa. Eerst vond de doorvoer
plaats via Schiphol. Sinds het najaar van vorig jaar is die verschoven naar
Luik. Het verandert niets aan de stroom wapens die via de VS en Europa naar
Israël worden vervoerd. Deze situatie is vooral zo wrang omdat hiertegen
niets wordt gedaan. De SP ziet graag dat deze zaken in Europees verband aan
de orde worden gesteld. Er zijn Europese criteria voor wapenexport. Er dienen
ook criteria te komen voor wapendoorvoer. Deelt de Nederlandse regering die
opvatting en is zij bereid die opvatting in te brengen in de discussie over
de intensivering van de relatie met Israël?De heer Pechtold (D66): Voorzitter. De nieuwe
regering in Israël is niet veelbelovend begonnen. Afspraken uit het verleden,
zoals die van Annapolis, werden van tafel geveegd en belangrijke kabinetsleden
moesten zich per direct verantwoorden voor corruptiezaken. Het is goed dat
de Nederlandse regering benadrukt dat Europa vasthoudt aan alle afspraken
en verdragen. Op welke wijze krijgt dit dadelijk echter vorm binnen Europa?
Wat is bijvoorbeeld de laatste stand van zaken van de intensiveringen van
de economische samenwerking? Anderen spraken daar ook al over en de minister
was daar in eerdere instantie erg duidelijk over.Dan kom ik op de Palestijnse politiek. Wat is er tot nu toe uit de besprekingen
tussen Fatah en Hamas gekomen? Waar stuurt Egypte op aan? Geeft de EU aan
Egypte input op dit punt? Derde landen hebben grote bedragen vrijgemaakt voor
Gaza. Dat is mooi, gezien de humanitaire nood. Tegelijkertijd kan het echter
duurzame economische ontwikkeling frustreren. Die ontwikkeling wordt ook in
de weg gezeten door de vergaande beperkingen van Israël bij de grensovergangen.
Door de donorstromen wordt echter de verantwoordelijkheid van Israël
weggenomen om zich meer in te spannen voor de humanitaire situatie. Graag
hoor ik een reactie van de minister op dit dilemma. Hoe wordt hier in Europees
verband mee omgegaan?De regering schrijft in haar brief dat wordt onderzocht of de missie en
het mandaat van de EU bij Rafah (EUBAM Rafah) opnieuw kunnen worden uitgebreid.
Dat lijkt mij een prima idee. Wat is hiervoor het tijdpad? Wat is de inzet
van Nederland bij deze hopelijke versteviging? Het Nederlands-Deense initiatief,
dat nog niet zo oud is, is volgens de regering in een breder kader geplaatst
door het te laten opgaan in een initiatief om wapensmokkel over zee tegen
te gaan. Dat vind ik jammer. Waarom is het plan nu van tafel waar de minister
in januari luid aandacht voor vroeg? Is Nederland teruggefloten? Was er niet
genoeg steun? Wat wordt de bijdrage van Nederland aan zo’n maritiem
initiatief? Hoe zal zich dat bijvoorbeeld verhouden tot onze taken voor de
kust van Somalië?Is er al meer bekend over de uitkomsten van het onderzoek naar de oorlog
in Gaza van de Verenigde Naties onder leiding van Ian Martin?Het is goed dat de regering stevig stelling neemt tegen de sloop van huizen
in Oost-Jeruzalem. Hoe staat de regering echter tegenover het slopen van huizen
van familieleden van terroristen? Israël zet dit middel in omdat er een
waarschuwing van zou uitgaan naar eventuele volgende terroristen, zo hoorde
ik deze week weer op de radio. In de praktijk wordt hierdoor echter behalve
de dader ook de familie gestraft, wat niet past binnen mijn gevoel van internationale
rechtvaardigheid. De hoogste rechter in Israël heeft nu daartoe besloten
bij de terrorist die een jaar geleden zo met een bulldozer tekeerging. Zou
hij ook daartoe besluiten wanneer binnenkort een kolonist doordraait? Zou
men ook een huis van zijn familie slopen? Hoe kijkt Nederland daartegenaan?
Wordt er druk op Israël uitgeoefend om met dit soort praktijken te stoppen?Het Hariri-tribunaal in Den Haag is op 1 maart met zijn werkzaamheden
begonnen. De regering memoreert expliciet aan de afspraak dat personen die
niet worden veroordeeld, door een derde land moeten worden opgevangen. Verwacht
de regering hier soms problemen mee, aangezien zij dat in haar brief schrijft?
Vormt dit tot nu toe een obstakel om verdachten naar Nederland te laten komen?Vorige week is in Nederland een nieuw comité opgericht dat aandacht
vraagt voor de mensenrechtenschendingen in Iran en de ontwikkeling van kernwapens.
Uit de stukken begrijp ik dat de Nederlandse regering zich gelukkig om dezelfde
zaken zorgen maakt. Graag krijg ik vandaag wat meer toelichting op de exacte
strategie voor Iran. De regering heeft het in haar brief over vergaande sancties.
Aan welke vergaande sancties denkt zij als Iran niet aan de IAEI-verplichtingen
en de VN-resoluties tegemoetkomt? Wat is de diplomatieke strategie?De minister gaat deze zomer waarschijnlijk zelf naar het gebied. Het is
mij echter niet duidelijk waarom hij zich ertegen verzet om ook de mensenrechtenambassadeur
te sturen of desnoods zelfs mee te nemen. Het komt toch vaker voor dat meerdere
Nederlandse vertegenwoordigers één missie bevolken? Wat zijn
hiertegen de bezwaren?De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Het probleem
in de Gazastrook en het lijden van de mensen in dat gebied en de mensen in
de aangrenzende regio in Israël, is Hamas, Hamas en nog eens Hamas. Er
bestaat een enorm grote behoefte aan een duurzaam bestand, ook bij onze regering
en de Kamer. Dat duurzame bestand komt er niet zolang Hamas niet is uitgeschakeld.
Men wil zo graag dat er wordt onderhandeld met Hamas. Waarover zou echter
moeten worden onderhandeld? De PVV vindt dat er niet moet worden onderhandeld
over de instandhouding van het internationale «donorinfuus», dat
Hamas in het zadel houdt. Mijn fractie zal daar geen steun meer aan geven.
De PVV heeft in de Kamer van geen enkele partij ook maar enige steun gekregen
voor het idee om de vrijlating van Gilad Shalit te verbinden aan de internationale
steun voor Gaza.De door velen hier zo begeerde tweestatenoplossing zal er niet komen zolang
er een Hamas bestaat. Wij weten allemaal al dat Hamas antizionistisch is en
de vernietiging van de staat Israël nastreeft. Tot op de dag van vandaag
geeft hij daar geen duimbreed op toe. Moeten wij daarover dan met deze organisatie
onderhandelen en haar ertoe bewegen om dat op te geven? Dat gaat niet gebeuren,
want Hamas is niet alleen antizionistisch, maar ook anti-Joods. Hamas is een
racistische organisatie. Als het Westen over iets met Hamas zou moeten praten,
dan is het zijn rabiate Jodenhaat. In de preambule van het handvest van Hamas
wordt gezegd dat zijn doel niet alleen een oorlog tegen Israël of het
zionisme is, maar een oorlog tegen het hele joodse volk. Het joodse volk is
namelijk de vijand van de islam. Dit blijkt niet alleen uit de preambule van
het Hamashandvest, maar ook uit artikel 22 van het handvest, waarin staat
dat de joden verantwoordelijk zijn voor alle misstanden in de wereld. Zij
zouden verantwoordelijk zijn voor de Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog
en de communistische revolutie. De Jodenhaat van de islam vloeit rechtstreeks
voort uit de koran. Dat boek is een handvest van een politieke
ideologie die uit is op wereldoverheersing, en is door een lid van de regering,
namelijk minister Hirsch Ballin, liefkozend aangeduid als een «heilig
boek».Zolang Hamas de Jodenhaat koestert zal hij nooit een tweestatenoplossing
accepteren. Als er dus met Hamas moet worden gesproken, moet het eerst erover
gaan dat hij zijn racisme tegen de Joden moet loslaten. Zolang dat namelijk
niet is gebeurd, zal hij ook over andere doelstellingen nooit een compromis
sluiten.De heer Pechtold (D66): Ik probeer voor mijzelf
altijd helder te krijgen hoe de PVV denkt. Nu komt de heer De Roon weer met
een nieuwe lijn waarbij de koran wordt verbonden aan regeringen en democratieën.
Begrijp ik het goed dat de redenering van de heer De Roon ertoe leidt dat
wij eigenlijk geen zaken kunnen doen met een regering die de islam tolereert
in haar democratie en dat dit verwerpelijk is? Gisteren werd een debat gevoerd
tussen de premier en de heer Wilders, waarin bleek dat de PVV een probleem
had met Turkije. Dat is een seculier land, met het leger achter de hand. Nu
heb ik echter het gevoel dat een en ander steeds verder wordt opgerekt, waardoor
het al een bezwaar is om zaken te doen met een land dat überhaupt de
koran tolereert.De heer De Roon (PVV): Elke democratie die
de politieke islam ruimte geeft op het bestuurlijke en politieke vlak, bevindt
zich op een gevaarlijke weg. Dat is onze vaste overtuiging. Hamas is niet
zomaar een beweging, maar een islamitische beweging, die zijn inspiratie haalt
uit de koran. Daar haalt hij de Jodenhaat uit, die ook letterlijk neerslaat
in de preambule en in het genoemde artikel 22. Daar verbindt hij vervolgens
het antizionisme aan. Je kunt met een pseudo-overheid – want dat is
Hamas eigenlijk – die op die weg is, nooit praten over een tweestatenoplossing,
zolang hij niet de rabiate Jodenhaat heeft laten varen, die uit de koran afkomstig
is en die Hamas in zijn handvest verheft tot een soort grondwet die zijn handelen
bepaalt.De heer Pechtold (D66): Als mijn vraag nu
te ver gaat, dan zult u mij wel afkappen, voorzitter. De vraag is echter belangrijk
voor het denken in dit debat.Mijnheer De Roon, wellicht kunnen mensen wat voelen voor uw extreme standpunten.
Als ik die standpunten echter terugbreng tot de essentie, hoe moeten ze dan
in andere situaties worden verklaard? Neem de politieke islam. U wilt de koran
ook verbieden voor personen ergens in Slotervaart die het boek in hun boekenkast
willen hebben. Daarbij is geen sprake van de politieke islam. Waar ligt precies
de grens voor u? De president van de Indonesische regering is bijvoorbeeld
ook een islamiet. Ik vind het dus belangrijk om te weten waar de grens ligt,
omdat het lawaai dat u zet tegenover Hamas nogal afleidt van uw politiek en
uw doel. Is uw doel namelijk om de islam helemaal uit de wereld te krijgen
of mogen wij de islam alleen niet hebben in de westerse wereld en mogen mensen
dit geloof elders wel aanhangen? Waar ligt de grens? Ik begrijp dat het antwoord
hierop veel tijd in beslag kan nemen, maar ik vind het belangrijk voor dit
debat om dat scherp te krijgen.De voorzitter: Daarom ben ik ook zo mild om
u te laten uitspreken.De heer De Roon (PVV): Ook wij zijn zonder
begrenzingen voorstander van de vrijheid van godsdienst. In die zin hebben
wij niets tegen mensen die in Allah en Mohammed de profeet geloven. De koran
is echter een boek dat aanzet tot geweld en valt dus in wezen onder de strafbepalingen
van ons Wetboek van Strafrecht. Ik heb daarover al eens met minister Hirsch
Ballin gesproken en gezegd dat hij dus eigenlijk zou moeten ingrijpen.
Hij zei dat hij dat niet zou doen, omdat het een «heilig boek»
betreft. Een inhoudelijk argument heb ik van hem niet gehoord.De heer Van Bommel (SP): De PVV heeft eerder
bij motie expliciet gepleit voor het collectief straffen van de bevolking
van Gaza zolang de Israëlische soldaat niet wordt vrijgelaten en herhaalt
dat vandaag. Collectief straffen kan echter alleen wanneer Europa of Nederland
de Conventie van Genève opzegt. Die conventie maakt collectief straffen
onmogelijk; die verbiedt dat. Vindt de PVV dat wij de conventie van Genève
moeten opzeggen? Dat is immers het instrument dat daarvoor nodig is.De heer De Roon (PVV): Ik geloof niet dat
het verstandig is om een racistisch bewind of een terroristische organisatie
in het zadel te houden door steun te verlenen langs welke route dan ook. Niemand
zou het tijdens de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld in zijn hoofd hebben gehaald
om te pleiten voor steun aan het nazibewind. Het is dus onverstandig om dat
nu bij de Gazastrook wel te doen. Het Hamasbewind moet weg. De bevolking van
Gaza moet daar zelf voor zorgen. De enige andere oplossing is de oplossing
die bij nazi-Duitsland is betracht, namelijk ingrijpen van buitenaf. Dat ligt
niet op onze weg. Het is dus veel beter om het beleid vooralsnog zo in te
richten dat wij het Hamasbewind geen enkele steun meer geven. Alle zogenaamde
humanitaire hulp wordt namelijk toch door die organisatie afgeroomd. Daardoor
houden wij Hamas langer in het zadel dan wenselijk is. De bevolking moet tegen
Hamas in opstand komen en hem uit de macht ontzetten, net zoals de bevolking
hem destijds aan de macht heeft geholpen.De heer Van Bommel (SP): Ook al zou de PVV
aan de macht zijn en dat willen uitvoeren, dan nog zou dat niet mogelijk zijn
omdat dan wordt gehandeld in strijd met de Conventie van Genève. U
weigert te antwoorden op mijn vraag of de PVV vindt dat de Conventie van Genève
daarvoor moet worden opgezegd door Nederland. Geeft u eens expliciet antwoord
op die vraag, want dat is de enige internationaalrechtelijke consequentie
van uw betoog. Daarnaast kunnen wij vaststellen dat de PVV in feite pleit
voor genocide op de bevolking van Gaza, aangezien zij afhankelijk is van de
internationale gemeenschap, bijvoorbeeld van het wereldvoedselprogramma van
de VN voor de directe voeding. Zonder die hulp sterft de bevolking van Gaza.
Dat is kennelijk het pleidooi dat de PVV hier kennelijk wenst te houden: genocide.De heer De Roon (PVV): Dat is volledige onzin.
Ik zeg alleen dat er geen Nederlands belastinggeld meer naar toe moet gaan.
De bevolking van Gaza heeft genoeg vrienden elders. In de Arabische wereld
is meer dan genoeg geld. Als een Arabisch land hen gaat helpen, dan kunnen
wij dat verder niet verhinderen. Daar heb ik trouwens ook geen behoefte aan.
Ik vind echter dat Nederland daar niet meer aan moet meewerken totdat dit
bewind weg is.Voorzitter. Zolang Hamas de Jodenhaat koestert, zal hij nooit een tweestatenoplossing
accepteren. Als er met Hamas moet worden gesproken, moet het er eerst over
gaan dat zij dat racisme moet laten varen. Ik wens de partijen in het Midden-Oosten
die nog steeds willen praten over een tweestatenoplossing ten westen van de
Jordaan, alle succes, maar de PVV gelooft daar niet meer in.Antwoord van de ministerMinister Verhagen: Voorzitter. Hoewel ik een
hekel heb aan het cliché «de kansen lagen voor het grijpen»,
moet wel worden gezegd dat dit in 2007 en 2008 inderdaad het geval was. Deze
kansen lijken nu te verdwijnen, want de vooruitzichten voor het welslagen
van het vredesproces leken destijds aanmerkelijk rooskleuriger.
De omvang van de nieuwe Israëlische regering lijkt omgekeerd evenredig
aan haar bereidheid om nieuwe stappen te zetten op weg naar vrede. Premier
Netanyahu en minister Lieberman van Buitenlandse Zaken lijken de grens te
trekken bij de routekaart voor de vrede, nemen afstand van het Annapolisproces
en trekken zelfs de tweestatenoplossing in twijfel. Dat is op zichzelf al
reden voor commentaar en voor internationale betrokkenheid.Om het allemaal nog erger te maken is ook de zo gewenste Palestijnse eenheidsregering
nog steeds geen werkelijkheid geworden. Als wij werkelijk een tweestatenoplossing
willen en geen driestatenoplossing, dan zijn stappen op weg naar een Palestijnse
eenheidsregering noodzakelijk. De onderhandelingen in Caïro op initiatief
van Egypte zijn vastgelopen. Daarbij is er geen vooruitzicht op resultaten.
Dat levert een paradoxale situatie op: de Palestijnen zijn sterker verdeeld
dan ooit en de nieuwe Israëlische regering lijkt geen enkele haast te
willen maken. Wij dreigen dus in tijdnood te komen. 2009 is in principe een
cruciaal jaar om te komen tot een tweestatenoplossing en het welslagen van
het vredesproces.De betrokken partijen houden dus de boot af, terwijl wij, de internationale
gemeenschap, vooruitgang willen boeken. Hierdoor moeten de Verenigde Staten
en de Europese Unie samen met andere goedwillende externe krachten meer dan
ooit het voortouw nemen. Daarom moeten wij druk op de partijen uitoefenen
om hen tot actie aan te sporen en om hen ervan te overtuigen dat wij deze
kans, die wij in principe hebben, niet voorbij moeten laten gaan. Ik zal het
nog duidelijker stellen: niet alleen de routekaart, maar ook het Annapolisproces,
het Arabisch vredesinitiatief en de drie voorwaarden van het kwartet vormen
het hart van het Midden-Oosten Vredesproces. Op deze vier hoekstenen moeten
wij bouwen. De Israëli’s en de Palestijnen moeten hierbij met ons
samenwerken «of zij willen of niet», zo zou ik haast zeggen.Dat betekent dat er geen nieuwe nederzettingen mogen komen. Daar ben ik
heel helder in. De heer Voordewind vroeg hoe de Nederlandse regering het nederzettingenbeleid
van de Israëlische regering inschat. Ook over nederzettingen spreekt
de routekaart duidelijke taal. Premier Netanyahu en minister Lieberman willen
zich binden aan de routekaart. Daar zullen wij hen aan houden. Premier Netanyahu
voert op dit moment een brede policy review uit. Dat doet iedere Israëlische
regering. Hij zou daarbij ook goed nota moeten nemen van de opstelling van
de Verenigde Staten en de Europese Unie. Ze plaatsen de routekaart en het
Annapolisproces duidelijk op de voorgrond. Over de vraag hoe dat Israëlische
proces gaat uitkristalliseren, kunnen wij nu enkel speculeren. Wel is premier
Netanyahu een pragmaticus, zo is ook in het verleden gebleken. Hij bepaalt
zijn opstelling wel degelijk op basis van de feiten.De grensovergangen van Gaza moeten open zijn, zowel voor in- als uitvoer.
De heer Haverkamp vroeg op dat punt hoe het zit met de export van andere agrarische
producten uit Gaza. Nederland dringt aan op de opening van de grenzen voor
al het economisch verkeer. Nederland en de internationale gemeenschap hebben
dat ook gezamenlijk kenbaar gemaakt in Sharm el-Sheikh. In onze bilaterale
contacten brengen wij dat op. Uiteraard hoopt Nederland dat na de bloemen
ook andere agrarische producten Gaza uit kunnen komen, zoals tomaten, cherrytomaten,
aardbeien en andere tuinbouwproducten die in Gaza kunnen worden verbouwd dankzij
de Nederlandse bijdrage van Ontwikkelingssamenwerking. Er worden overigens
weinig agrarische producten voor de export geproduceerd. Er wordt veel voor
de eigen bevolking geproduceerd. De bloementeelt is echt op de export gericht.Nederland is er dus als enige in geslaagd om de grenzen open te krijgen.
Wij kunnen dan wel allemaal «boe en bah» roepen over het Nederlandse
beleid, maar juist door het Nederlandse beleid, namelijk door mijn interventies
die gericht waren tot de Israëlische minister van Defensie en de voormalige minister van Buitenlandse Zaken, is die export nu mogelijk.
Daardoor kan de hele productie tot het einde van het seizoen worden geëxporteerd
en kunnen duizenden mensen een inkomen verwerven. Dat betekent ook een wezenlijke
vooruitgang in de overeenkomst van 2005 op het gebied van verkeer en toegang.
Door die overeenkomst wordt het interne verkeer en de toegang tot de Westbank
mogelijk. Wij moeten in de discussie vermijden met twee maten te meten. Daarom
wil ik het volgende onderstrepen. Door die overeenkomst komt er ook een doeltreffende
controle op de wapensmokkel via de grenzen van Gaza en komt er een einde aan
alle raketaanvallen. Wij hebben aan den lijve kunnen ondervinden wat die zogenaamde
kleine raketjes inhouden, waar altijd wat laatdunkend over wordt gesproken.De heer Haverkamp vroeg of wij waarnemers gaan sturen voor de aanvallen
van Hamas op Israëlische steden. De toegang tot die steden is vrij open.
Ik ben zelf in Sderot geweest, waar ik heb gezien hoeveel raketten er worden
afgevuurd en wat de consequenties daarvan zijn. Iedere journalist kan daarbij
zijn. Er zijn geen waarnemers nodig om te kunnen constateren dat Hamas sinds
het zogenaamde bestand 220 raketten heeft afgevuurd en blijft afvuren, zoals
de heer Voordewind zei. De Israel Defense Forces (IDF), journalisten en burgers
in Israël tellen. Burgers in Israël ervaren ieder dag weer de bedreiging
van deze raketaanvallen.De beginselen van het kwartet moeten ook worden herbevestigd. Op dat punt
mogen noch wij, noch de partijen in het conflict zelf water bij de wijn doen.
Onze gezamenlijke boodschap aan de partijen moet glashelder zijn: voor extremisten
is geen plaats aan de onderhandelingstafel, maar de stemmen van de rede en
de gematigdheid horen het voor het zeggen te hebben. Een terroristische organisatie
als Hamas zet zich dus zelf buitenspel zolang hij zijn eigen toezeggingen
niet gestand doet en zolang hij de toezeggingen niet gestand doet die de afgevaardigden
van zijn eigen land, met president Abbas voorop, uit vrije wil hebben gedaan.
Hamas moet dus het gebruik van geweld om zijn doelen te bereiken, afzweren
en het bestaansrecht van Israël erkennen.Wij zullen de nieuwe Israëlische regering uiteraard beoordelen op
haar daden. Het is positief dat premier Natanyahu bij zijn ambtsaanvaarding
in de Knesset heeft verklaard vrede met de Palestijnen te willen nastreven
en onderhandelingen te zullen voeren om een overeenkomst over een finale status
te bereiken. Ik heb kennisgenomen van de uitspraken van mijn nieuwe ambtsgenoot,
Lieberman, in Israël. Ik ben daar absoluut niet blij mee. Dat heb ik
ook eerder publiekelijk kenbaar gemaakt via de radio. Hierop zal ik de Israëlische
regering blijven aanspreken in mijn contacten met haar. Ik zal duidelijk maken
dat wij alle partijen houden aan dat rijtje van de routekaart, het Annapolisproces,
het Arabisch vredesinitiatief en de kwartetbeginselen. In mijn eerste contacten
met minister Lieberman zal het Annapolisproces aan de orde komen. Vorig jaar
was ik wel optimistisch en heb ik gezegd dat er een opening was en dat de
kansen voor het grijpen lagen, omdat er een duidelijke wil was om te komen
tot een tweestatenoplossing en omdat er voor het eerst van beide kanten erkenning
was van het leed dat de ander was aangedaan. Dat is de eerste stap naar duurzame
vrede.De vertegenwoordigers van de SP, GroenLinks en de Partij van de Arbeid
vroegen of er geen sancties moeten worden ingesteld dan wel of wij daarmee
moeten dreigen, nu minister Lieberman deze uitspraken heeft gedaan. Wij hebben
een vriendschappelijke verhouding met Israël. In een vriendschappelijke
verhouding kun je het gewoon zeggen als je het niet eens bent met het beleid
van de ander. Daar heb je geen sanctiedreiging voor nodig. Ik hoef zo’n
dreiging niet te uiten om aan mijn collega Lieberman duidelijk te maken wat
ik ervan vind. Ik heb het dreigen met sancties niet nodig om kenbaar te maken
dat wij van mening zijn dat juist moet worden voortgebouwd op het vredesproces
van Annapolis. Dreigen met sancties doe je als je erop vertrouwt
dat je daarmee ongewenst gedrag kunt ombuigen naar gewenst gedrag. Mijn inschatting
is dat dit met Israël absoluut niet zo werkt – integendeel –
dat het contraproductief is. Israël wantrouwt veel andere landen omdat
het de ervaring heeft vanuit de regio en de internationale gemeenschap alleen
maar kritiek en geen steun te krijgen. Daarvan getuigen de stemmingen over
tientallen ongenuanceerde en onevenwichtige resoluties in het hele VN-systeem.
Israël heeft daardoor geleerd om alleen maar te vertrouwen op zichzelf
en op echte trouwe partners, zoals de Verenigde Staten. Van dreigen met sancties
door de Europese Unie zullen de meeste Israeli’s zeggen: zo kennen wij
de Europese Unie weer, namelijk als vrienden van de Palestijnen en critici
van Israël. Dreigen met sancties zal Israëls isolement alleen maar
versterken, zal Israël niet flexibeler of toegeeflijker maken en zal
leiden tot een verdere radicalisering in Israël. Daar ben ik heilig van
overtuigd.De heer Van Dam citeert allerlei uitspraken die minister Lieberman in
het verleden heeft gedaan. Overigens stelt de heer Van Dam zich soepeler op
tegenover Hamasleden die zich in het verleden niet alleen op een bepaalde
manier hebben uitgelaten, maar ook nog iedere dag raketten afvuren. Maar goed,
laat ik dat maar voor lief nemen. Het is echter evident dat veel politici
hardere standpunten innemen voordat zij regeringsverantwoordelijkheid dragen.
Als zij die wel dragen, moeten zij die standpunten nuanceren, aangezien de
werkelijkheid aanmerkelijk minder simpel is. Zij moeten immers rekening houden
met anderen, zeker in coalitieregeringen. Wij moeten de heren Netanyahu en
Lieberman dan ook de kans geven. Destijds had men immers ook geen vertrouwen
in de heren Sharon en Olmert en mevrouw Livni. Van hen werd altijd al bij
voorbaat gezegd dat zij nooit stappen zouden zetten. Zij zijn echter zeer
nadrukkelijk tijdens hun regeringsperiode tot de conclusie gekomen dat er
geen andere levensvatbare oplossing was dan de tweestatenoplossing. Dus wij
moeten de heren Netanyahu en Lieberman de tijd geven. Daarbij moeten wij absoluut
met hen praten en onze opvattingen aan hen duidelijk maken. Dat is echter
wat anders dan dreigen met sancties. Ik vel dus niet al bij voorbaat het oordeel
dat zij hoe dan ook fout zijn en dat er niet met hen valt te praten.Na zijn aantreden heeft premier Netanyahu gezegd: «My Government
will act vis-à-vis the Palestinian Authority to achieve peace on three
parallel tracks: economic, security and political.» En verder zegt hij: «We
will conduct ongoing peace negotiations with the Palestinian Authority, with
the aim of reaching a final status arrangement.» Met andere woorden:
de Israëlische premier zegt dat hij via onderhandelingen streeft naar
een tweestatenoplossing, op al die terreinen. Daar kan men wel weer geen vertrouwen
in hebben, maar ik vertrouw dat wel. Misschien is dat een verschil van opvatting
tussen de Nederlandse regering en sommige leden van het parlement. Als wij
de routekaart, het Annapolisproces, het Arabisch vredesinitiatief, alsook
de kwartetbeginselen – ik onderstreep dat laatste– nu niet hanteren
in onze benadering en dus terreur en geweld afwijzen als legitieme middelen
in een politieke strijd, dan bestraffen wij niet alleen de Israëlische
regering en verspelen wij niet alleen de kans om te komen tot een werkelijke
oplossing, maar dan spelen wij ook Hamas in de kaart ten nadele van de Palestijnse
Autoriteit. Zowel Fatah als president Abbas dringt zeer nadrukkelijk zelf
aan op het handhaven van de kwartetbeginselen. Zij vragen zich immers zelf
af wat de regering tot nu toe heeft gedaan als het afzweren van geweld of
het erkennen van het bestaansrecht van Israël er niet meer toe doet.
Wat hebben zij dan nog te bieden ten opzichte van Hamas? Dan speel je Hamas
dus in de kaart. Niet voor niets hebben de vertegenwoordigers van de Palestijnse
Autoriteit, die wordt voorgezeten door president Abbas van Fatah, bij de laatste
onderhandelingen in Caïro heel nadrukkelijk hierop aangedrongen.Sommigen hebben het over «gelijke monniken, gelijke kappen»,
maar er zijn geen «gelijke monniken», omdat president
Netanyahu en zijn regering terreur en geweld afwijzen en Hamas niet. Beide
partijen zijn dus niet gelijk. Er wordt in wezen gevraagd om wel te praten
met Hamas en sancties opleggen aan de Israëlische regering. Daarmee worden
op de betrokken partijen verschillende kappen gezet, terwijl ze al geen gelijke
monniken zijn. Wij vragen van alle partijen hetzelfde, namelijk het onderschrijven
van het Annapolisproces, het kwartetbeginsel, de routekaart en het Arabisch
vredesinitiatief. Door te dreigen met sancties en minder voorwaarden te stellen
aan Hamas, werken wij radicalisering van Israël in de hand en trekken
wij het kleed onder president Abbas vandaan. De enige die dan lachend aan
de zijlijn staat, is Hamas. Die organisatie zit aan tafel zonder dat zij de
internationaal aanvaarde beginselen hoeft te onderschrijven, zonder dat zij
hoeft op te houden met het uitvoeren van raketaanvallen. President Abbas houdt
vast aan de kwartetbeginselen. Dat geldt ook voor de nieuwe regering van de
Verenigde Staten, over wier aantreden allen zo verheugd waren, vooral vanwege
oplossingen voor Iran, Syrië en het Midden-Oosten. Ik bevind mij dus
niet in slecht gezelschap.De heer Van Dam (PvdA): Ik kom terug op de
sancties. De positie van de regering in de brief is niet dat zij nu niet wil
dreigen met sancties, maar de minister schrijft dat hij nooit wil dreigen
met sancties, zelfs niet vanwege het nederzettingenbeleid bijvoorbeeld. Dat
is in strijd met het internationaal recht. Daar zijn wij het allemaal over
eens. Waarom sluit de minister de mogelijkheid van sancties en dus concrete
consequenties uit als hij zegt dat beide partijen mee moeten werken aan het
vredesproces, of ze willen of niet? De vraag is namelijk: als ze niet willen,
wat dan?Minister Verhagen: Ik heb daar wel een antwoord
op gegeven. Ten eerste heb ik al gezegd wat het dreigen met of het invoeren
van sancties op dit moment zou betekenen voor de Palestijnse Autoriteit en
voor de ontwikkelingen in Israël. De heer Van Dam heeft blijkbaar al
besloten dat de Israëlische regering fout is en dat daar niet mee valt
te praten. Wij moeten zowel premier Netanyahu als de minister van Buitenlandse
Zaken, Lieberman, de kans geven. Daarbij moeten wij uiteraard duidelijk maken
wat wij ervan vinden. Dat is echter iets anders dan dreigen met sancties.De heer Van Dam (PvdA): Daarom draaide ik
de vraag om. Ik zei niet dat minister Verhagen in zijn brief schrijft dat
hij niet wil dreigen met sancties. Hij sluit ze uit. Laat ik het dan als volgt
vragen. Zegt de minister dat hij nooit en te nimmer zal dreigen met sancties,
ongeacht wat beide partijen doen in het vredesproces, ook al schenden ze het
internationaal recht?Minister Verhagen: Daar hebben wij al eens
discussies over gevoerd. De heer Van Dam heeft altijd de neiging om sancties
als een doel te zien. Mijn doel is een bijdrage leveren aan het realiseren
van vrede in het Midden-Oosten en aan de totstandkoming van een tweestatenoplossing.
Mijn doel is niet sancties opleggen. Ik verschil dus met hem van mening over
het middel dat je moet inzetten. Het zij zo.De heer Van Dam (PvdA): Aangezien ik maar
twee keer mag interrumperen, wil ik dat er een echt antwoord wordt gegeven.Niemand heeft tot doel om sancties op te leggen. Ik hoop dat zoiets bij
geen enkel land ter wereld nodig is, maar soms is het nodig als je het internationaal
recht wilt handhaven. Sluit de minister dus te allen tijde sancties tegen
Israël of de Palestijnse Autoriteit uit als ze het internationaal recht
niet naleven, dan wel als ze het vredesproces aan hun laars lappen? Dat staat
nu namelijk in de brief.Minister Verhagen: Nogmaals: sancties zijn
geen doel, maar kunnen hooguit een middel zijn. Voor het bereiken van een
tweestatenoplossing en vrede in het Midden-Oosten, is het niet nuttig om op
dit moment over sancties te praten. Dat is dus wel een antwoord. Ik begrijp
dat de heer Van Dam het daar niet mee eens is. Dat is echter iets anders dan
dat ik geen antwoord zou hebben gegeven.De heer De Roon (PVV): De minister zegt dat
Hamas de gewelddadigheden tegen Israël moet afzweren om een aanvaardbare
gesprekspartner te worden. Ik onderschrijf dat verlangen, maar naar mijn idee
wordt de inspiratie voor het gewelddadig optreden van Hamas tegen Israël
gevonden in zijn filosofie van Jodenhaat die is neergeslagen in zijn handvest.
Denkt de minister nu echt dat Hamas ooit ertoe is te bewegen om de gewelddadige
instelling tegen Israël en het zionisme op te geven, zolang de Jodenhaat
nog zijn basisfilosofie is? Moet de Jodenhaat niet eerst uit zijn handvest
worden verwijderd voordat Hamas een aanvaardbare gesprekspartner in vredesonderhandelingen
kan worden?Minister Verhagen: Misschien heb ik een positief
mensbeeld omdat ik katholiek ben, zo zeg ik onder meer tegen de heer Van Dam,
want hij had dat niet in de gaten.De voorzitter: U bedoelt «rooms-katholiek».Minister Verhagen: Ja, rooms-katholiek. U
corrigeert mij terecht, voorzitter.Ook de heer Arafat is op een gegeven moment van Saulus Paulus geworden,
in die zin dat hij het geweld afzwoer en op basis van onderhandelingen wilde
komen tot de realisatie van een levensvatbare Palestijnse staat. Wij willen
vermijden dat er een driestatenoplossing komt of dat er nog steeds geweld
in het Midden-Oosten plaatsvindt, ondanks dat er een Palestijnse staat komt,
omdat Hamas blijft doorgaan met raketaanvallen. Daarom ben ik bereid –
om die reden steunen wij overigens ook het Egyptische initiatief – om
een verschil te maken tussen Hamas als organisatie, die een terroristische
organisatie is zolang zij geweld niet afzweert, en een Palestijnse regering
die op basis van onderhandelingen wil komen tot een tweestatenoplossing, ook
als daarin leden zitten met een Hamasachtergrond als ik maar zaken kan doen
met die regering op basis van dezelfde vier beginselen die ik net heb genoemd.
Dat is het verschil. Ik scheer bevolkingen niet over één kam,
zoals de heer De Roon doet. Ik scheer niet iedereen die een bepaald geloof
heeft, over één kam. Ik heb kritiek op mensen die terreur bedrijven
en die een ander alleen maar willen vernietigen. Ik zeg echter niet bij voorbaat
dat iedere Palestijn of iedere islamiet dat voorstaat, zoals de heer De Roon
doet. Dit soort generalisaties werp ik verre van mij. Die leveren namelijk
geen bijdrage aan de oplossing van het conflict, maar die verzieken het.De heer De Roon (PVV): De minister spreidt
nu echt een falsificatie ten toon van de standpunten van de PVV. Wij hebben
immers nooit gezegd dat individuele personen zo slecht zijn als de minister
ons toedicht. De minister zegt bezwaren te hebben tegen personen die uit zijn
op de vernietiging van andere bevolkingsgroepen. Op dat punt hebben hij en
ik een gemeenschappelijke grond. Dat brengt mij opnieuw bij het handvest van
Hamas, waar de Jodenhaat zo blatant in staat, waar zij nooit een duimbreed
afstand van heeft genomen en dat Hamas inspireert tot dat gewelddadig optreden.
Dat is het grote verschil tussen Hamas enerzijds en de heer Arafat en zijn
beweging anderzijds. De voorzitter: U bent bezig met een interruptie,
niet met uw tweede termijn. Ik verzoek u dus om uw tweede interruptie nu met één
zin af te maken.De heer De Roon (PVV): Daardoor heeft de heer
Arafat compromissen kunnen en willen sluiten. Ziet de minister dat dit ook
mogelijk is bij Hamas?Minister Verhagen: Ik ben blij met de heer
De Roons nuancering van zijn eigen opvatting in eerste termijn. Ik kan mij
meer in deze redenering vinden dan in de bewoordingen die hij eerder koos.
Mijn antwoord is: ja, ik zie het wel. Ik vind het verwerpelijk om te blijven
streven naar de vernietiging van de staat Israël. Ik ben het met de heer
De Roon eens dat dit absoluut niet acceptabel is. Hij moet echter niet vergeten
dat ook de heer Arafat en de PLO in eerdere instanties streefden naar de vernietiging
van de staat Israël. Pas op basis van onder meer de onderhandelingen
in het kader van de Oslo-akkoorden, heeft de PLO de vernietiging afgezworen.
Ook in dit geval bestaan er dus wel degelijk mogelijkheden om via vreedzame
onderhandelingen te komen tot een tweestatenoplossing. Het moet echter ook
duidelijk worden voor degenen die dat spoor willen bewandelen, dat die weg
meer loont dan de weg van geweld. Overigens geven wij daarom ook zo veel ondersteuning
aan de Palestijnse Autoriteit en president Abbas. Als er meer resultaten komen,
als er een levensvatbare Palestijnse staat komt en als er economische ontwikkeling
mogelijk is doordat de vreedzame weg wordt gekozen in plaats van de gewelddadige,
dan zal de bevolking in meerderheid kiezen voor de geweldloze weg. Dat moet
echter wel aantoonbaar lonen. Dat baart mij zorgen en daarom steunen wij op
dit moment die initiatieven.Voorzitter. Meer in het algemeen ben ik van mening dat juist nu nauwe
samenwerking en gelijk optrekken van de Europese Unie met de Verenigde Staten
meer dan ooit noodzakelijk zijn. Ik heb de discussie daarover zelf voortgezet
in bilaterale gesprekken met Secretary of State, mevrouw Clinton, in de marge
van de Afghanistanconferentie en in de gesprekken die wij afgelopen zondag
hebben gevoerd in Praag op de bijeenkomst van de Europese Unie met de Verenigde
Staten. In Praag heb ik benadrukt dat de Europese Unie en de Verenigde Staten
een gemeenschappelijke boodschap moeten uitdragen, namelijk dat er voor extremisten
geen plaats is aan de onderhandelingstafel. Dat geldt dus niet alleen voor
Hamas zolang hij de kwartetvoorwaarden niet aanvaardt, maar ook voor andere
partijen.De heer Voordewind, de heer Pechtold en vele anderen hebben in dit verband
ook gesproken over Iran en Syrië. Iran moet weten dat er zwaardere sancties
dreigen zolang het resoluties van de Veiligheidsraad negeert. Tegelijkertijd
is er ook een positief pakket. Dat wordt nu ook meer onderstreept door de
nieuwe Amerikaanse regering. De vorige regering van de Verenigde Staten tolereerde
het tweesporenbeleid dat wij voorstaan ten aanzien van Iran, min of meer,
terwijl de huidige regering nu datzelfde spoor wil bewandelen. Enerzijds moet
het dus gaan over de dialoog aangaan en een positief pakket aanbieden indien
men samenwerkt met het internationaal atoomagentschap en meewerkt aan het
tegengaan van de verspreiding van kernwapens. Anderzijds moet het gaan over
sancties indien men weigerachtig blijft.De heer Voordewind vroeg hoe het staat met die verdergaande sancties,
waarmee hij ook verwees naar eerder aangenomen moties. Net als andere gelijkgezinde
lidstaten van de Europese Unie zijn wij voorstander van verdergaande sancties.
Daarbij is de timing belangrijk. Dat heeft te maken met het wachten op de
verkiezingen in Iran in juni, en de verdere reactie en de verdere ontwikkeling
van het beleid van de Verenigde Staten. In Praag heeft de Europese Unie in
algemene termen kenbaar gemaakt het eens te zijn met de Verenigde Staten over
het nemen van sancties als er geen positieve reactie op de uitgestoken
hand komt. Ik reken mij echter niet rijk, want dat zal nog heel wat discussie
vergen. Er is vandaag in Londen een drie-plus-drie-overleg, van de Veiligheidsraad
en anderen, over Iran op het niveau van de politieke directeuren. De Verenigde
Staten zijn zeer actief. De Europese drie zijn daar ten volle bij betrokken
en Nederland steunt dat proces. Dat bekijken wij dus.De heer Haverkamp vroeg of er concrete vervolgstappen zijn afgesproken
over Iran en Syrië. De top in Praag was een informele ontmoeting en leende
zich dus niet voor operationeel georiënteerde beslissingen. Concrete
vervolgstappen zijn dan ook niet besproken in Praag. Daar ging het eigenlijk
om het vaststellen van bredere meer strategische kaders, om herbevestiging
van de tweestatenoplossing voor het Midden-Oosten, ofwel Israël en de
Palestijnse gebieden, en om de noodzaak van samenwerking tussen de Europese
Unie en de Verenigde Staten en het gelijk optrekken op dit terrein. De Verenigde
Staten en de Europese lidstaten hebben hun eigen visie op verschillende onderdelen
van het Midden-Oosten Vredesproces uiteengezet. In navolging van de Europese
Unie gaan ook de Verenigde Staten nu na in hoeverre Syrië hierbij kan
worden betrokken. Ik heb altijd gezegd dat het noodzakelijk is om Syrië
erbij te betrekken om een duurzame vrede in het Midden-Oosten te kunnen realiseren,
ook al zijn wij niet blij met bepaalde opvattingen. Syrië moet ophouden
met het afgeven van gemengde signalen en onverkort kiezen voor een constructieve
opstelling in het Midden-Oosten Vredesproces. Dat betekent niet alleen dat
Syrië bereid moet zijn om onderhandelingen te voeren over de teruggave
van de Golanhoogvlakte om daarmee te komen tot een vredesakkoord met Israël,
maar ook dat Syrië moet ophouden met het faciliteren van de bewapening
van Hezbollah en het steunen van Hamas en Hezbollah.De heer Haverkamp vroeg in dit verband naar de stand van zaken bij het
associatieakkoord. Binnen de EU zijn de meningen hierover verdeeld. Dat heeft
niets te maken met «buitenbeentjes», maar met de appreciatie van
de handelingen van Syrië. Het associatieakkoord is verleden jaar geparafeerd
door de Europese Commissie en door Syrië. Op dit moment vindt in werkgroepen
van de EU een technische controle plaats en wordt het document in de officiële
EU-talen vertaald. Dit proces zal waarschijnlijk tot juni duren. Wij zijn
inderdaad in discussie over het juiste moment van ondertekenen. Sommigen willen
dit sneller dan anderen. Nederland is bezorgd over een aantal zaken, waarop
het land ook wordt aangesproken: de mensenrechtensituatie, respect voor mensenrechten
in Syrië, de houding tegenover Libanon en het niet meewerken aan het
Hariri-tribunaal. Wij hebben het ook aangehaald in de discussie binnen de
EU over het juiste moment van ondertekening. Ik vond de benoeming van een
ambassadeur in Libanon door Syrië een positief signaal. Op een aantal
terreinen is sprake van een aantal positieve stapjes, maar ook hier geldt
dat eenduidig voor een constructieve rol moet worden gekozen. In mijn bilaterale
en persoonlijke contacten met de Syrische minister van Buitenlandse Zaken
heb ik dit duidelijk gemaakt. Ik was overigens ook de eerste minister van
Buitenlandse Zaken die überhaupt naar Damascus ging, maar misschien was
ik hierbij ook een «buitenbeentje», mijnheer Van Dam. Nu gaan
meerdere van mijn buitenlandse collega’s naar Syrië. Ik geef aan
Syrië een eenduidige boodschap: ik wil best met jullie praten en ik wil
ook een overeenkomst, omdat jullie noodzakelijk zijn bij het realiseren van
een duurzame oplossing en duurzame vrede in het Midden-Oosten; dit betekent
echter ook dat jullie constructief moeten meewerken en eenduidig voor die
constructieve rol moeten kiezen.Ik onderstreep nogmaals dat wij de spelbedervers niet moeten belonen.
Hamas en Hezbollah zijn er namelijk te vaak in geslaagd om de gemaakte vooruitgang
in het overleg tussen Israël en de Palestijnen te dwarsbomen. Zij bliezen
letterlijk de vooruitgang op. Wij moeten voorkomen dat de partijen erin slagen
om wederom mogelijkheden tot het welslagen van het vredesproces
te dwarsbomen. Tevens moeten wij voorkomen dat deze partijen erin slagen om
de Arabische landen uit elkaar te spelen. Op dit moment spelen de Arabische
landen een zeer constructieve rol om te komen tot een duurzame vrede. Nogmaals,
dit is een cruciaal jaar waarin wij vooruitgang moeten boeken. Dit houdt in
dat Israël en de Palestijnen zich positief moeten opstellen om het vredesproces
te laten slagen. De EU en de VS zullen gezamenlijk de partijen moeten helpen,
omdat dit de enige manier is om nieuw geweld te voorkomen. De opstelling van
de nieuwe Amerikaanse regering biedt daarbij zeer veel mogelijkheden. President
Obama heeft Syrië en Iran openingen geboden en ik hoop dat deze landen
daarop willen voortbouwen.De heer Van der Staaij heeft gevraagd hoe ik de activiteiten van Shell
in Iran beoordeel. Ik stel voorop dat alle Nederlandse bedrijven binnen de
kaders van de bestaande sancties opereren. Op dit moment vinden geen activiteiten
plaats en worden geen activiteiten gesteund die buiten de kaders van de sancties
treden. Uiteraard is onze ambassade niet actief betrokken bij het ondersteunen
van activiteiten van Nederlandse bedrijven. Ondanks dat de sancties van de
VN en de EU niet op de energiesector zijn gericht en ondanks de bijzondere
politieke situatie constateer ik dat Shell zich zeer terughoudend opstelt.
Ik vind dit een verstandige keuze van het bedrijf, al is de wijze van opereren
binnen de sanctiekaders uiteraard zijn eigen verantwoordelijkheid.Een aantal leden heeft gevraagd naar de lopende onderzoeken. De stand
van zaken bij de onderzoeken naar vermeende schendingen van het internationaal
recht, waaronder het humanitair oorlogsrecht, heb ik in zijn algemeenheid
gegeven in de beantwoording van de Kamervragen die door mevrouw Peters en
de heren Van Bommel en Pechtol zijn gesteld op 27 maart jongstleden.
Zij vroegen om deze vragen voorafgaand aan het algemeen overleg te beantwoorden
en ik ben daarop ingegaan.Naar aanleiding van de motie-Van Dam/Haverkamp heeft de Nederlandse delegatie
op 16 januari bij de speciale zitting van de algemene vergadering van
de VN over Gaza klip-en-klaar uitgesproken dat Nederland voorstander is van
het onderzoek waar in de motie om is gevraagd. Diezelfde boodschap is op 21 januari
in een brief van de permanente Nederlandse VN-vertegenwoordiger aan secretaris-generaal
Ban Ki-moon neergelegd, dus onmiddellijk nadat de motie was aangenomen. Vervolgens
heeft de secretaris-generaal een «board of inquiry» ingesteld
onder voorzitterschap van Ian Martin. Ik heb hierover met hem gesproken toen
hij vorige week bij de Afghanistanconferentie aanwezig was. De commissie doet
specifiek onderzoek naar de incidenten in Gaza die tot materiële schade
hebben geleid voor de VN. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar incidenten
waarbij VN-personeel zou zijn verwond of gedood. De bevindingen van deze commissie
zijn nog niet bekend en het is aan Ban Ki-moon om te besluiten op welke wijze
zij deze naar buiten brengt. Ik kan er daarom niet op vooruitlopen.Israël heeft zelf meerdere onderzoeken in uitvoering en uitgevoerd.
Dit betreft in elk geval onderzoeken van Israël zelf naar incidenten
waarbij VN-personeel en -gebouwen zijn getroffen. Dit heeft toenmalig premier
Olmert overigens destijds aan de SGVN toegezegd. Voorts onderzoekt Israël
stelselmatig alle berichten van mogelijke wandaden van Israëlische militairen.
Dit zijn in eerste instantie interne disciplinaire onderzoeken ter voorbereiding
van eventuele militairtuchtrechtelijke zaken. In een concreet geval heeft
dit zelfs al tot maatregelen geleid. Dit betrof een geval waarin een IDF-soldaat
op de benen van een ongewapende Palestijnse vrouw in Gaza zou hebben geschoten.
Dit was duidelijk tegen de orders van de superieuren in, die zeiden dat een
waarschuwingsschot moest worden gelost. Verder hebben de IDF een onderzoek
ingesteld naar de beschuldigingen die door militairen tijdens hun debriefing
op het Rabin Military Preparation Centre zijn gedaan. Hierover hebben de Israëlische
en de Nederlandse media bericht. Op 30 maart hebben de IDF een persverklaring uitgegeven waarin de beschuldigingen ongegrond worden geacht
en waarin wordt gesteld dat deze op geruchten zijn gebaseerd en niet op feiten.
Daarnaast zijn derde partijen actief: de Arabische Liga, internationale organisaties
zoals het Internationale Rode Kruis, Amnesty International en Human Rights
Watch en verder een tal van lokale ngo’s.De focussen van de onderzoeken lopen uiteen. Voor mij staan de uitkomsten
van de VN-onderzoeken en de Israëlische onderzoeken voorop. Ik vind het
van het grootste belang dat alle relevante feiten boven tafel komen. De beste
manier om dat bereiken is wanneer partijen zelf alle medewerking verlenen,
maar ik twijfel aan de bereidheid van Hamas in dezen. Ik heb overigens helemaal
niet gehoord dat Hamas überhaupt iets onderzoekt. Ik vertrouw erop, maar
ik zal de Israëlische regering daarop aanspreken, dat Israël eventuele
schendingen van internationaal humanitair recht en de eigen militaire rechtsorde
voor de rechter brengt en dat de schuldigen worden gestraft. Wij doen dat
immers ook in gevallen waarin wij worden beschuldigd van het maken van burgerslachtoffers.
In het verleden hebben sommigen gezegd dat wij geen burgerslachtoffers maken,
maar helaas vallen eveneens burgerslachtoffers bij acties waarbij Nederlandse
militairen of NAVO-militairen zijn betrokken en helaas worden daarbij ook
rechten geschonden. Ook de VS hebben zelf onderzoek gedaan en schuldigen gestraft
in verband met de misstanden in Abu Ghraib. In principe behoren democratische
rechtsstaten deze onderzoeken zelf te doen en behoren ze de schuldigen te
bestraffen.Er is gevraagd naar de bevindingen van Richard Falk. Hij heeft geconcludeerd
dat de Israëlische operatie als zodanig illegaal is en dat zij als misdrijf
zou zijn te kwalificeren. Deze conclusie had hij beter achterwege kunnen laten;
in de eerste plaats omdat iedere staat in het internationaal recht het recht
heeft om zichzelf te verdedigen en in de tweede plaats omdat juist gedegen
onderzoek naar de gebeurtenissen nodig is. Ik werp iedere conclusie over een
onderzoek voordat het heeft plaatsgevonden verre van mij. Er hoeft immers
geen onderzoek meer te worden gedaan als men al weet dat beschuldigingen terecht
zijn, maar blijkbaar staan voor een aantal personen de uitkomsten van het
onderzoek al op voorhand vast. Het rapport van Falk wordt mijns inziens door
eenzijdigheid gekenmerkt. De schuld wordt volledig bij Israël gelegd,
maar een dergelijke benadering doet geen recht aan de werkelijkheid. Uiteraard
valt er ook iets te zeggen ter verdediging van Falk, want hij heeft geen toegang
tot Israël gekregen om onderzoek te doen. Destijds heb ik mijn teleurstelling
daarover bij de Israëlische ambassadeur kenbaar gemaakt, omdat toegang
tot Israël de rapportage ten goede zou zijn gekomen. Deze ongenuanceerde
uitspraak van Falk was wellicht voorkomen als wel toegang was gegeven, maar
zijn conclusie werp ik dus verre van mij.De heer Van Dam heeft gevraagd wat de stand van zaken is bij een aantal
onderzoeken. De SGVN zal deze maand over de vervolgstappen besluiten in het
kader van de UN Board of Inquiry. De commissie werkt momenteel aan een rapport,
conform het verzoek in de motie-Van Dam/Haverkamp. De commissie-Goldstone
is in opdracht van de Mensenrechtenraad op 3 april benoemd. Het werkplan
van de commissie is nog niet bekend. De commissie-Dugard is aan het werk in
opdracht van de Arabische Liga. Daaraan heeft onder meer emeritus hoogleraar
volkenrecht Paul de Waard deelgenomen. Hij heeft Gaza in februari bezocht.
De rapportagedatum is op dit moment onbekend. Het Internationale Rode Kruis
heeft een vertrouwelijk rapport opgesteld over het gedrag van beide partijen
en dit rapport zal naar verwachting in april of begin mei gereed zijn. Human
Rights Watch heeft een aantal rapporten opgesteld en werkt nog aan een aantal
deelrapporten. Ook zijn Amnesty International en ngo’s bezig. De Israëlische
onderzoeken betreffen het gebruik van fosformunitie, maar deze onderzoeken
zijn nog niet afgerond. Hierbij worden de aanvallen op VN-gebouwen, -konvooien
en -personeel betrokken, zoals door voormalig premier Olmert is toegezegd.
Vele vooronderzoeken en onderzoeken vinden plaats naar vermoedens
van overtredingen van de geweldsinstructie dan wel de vertoning van ongedisciplineerd
gedrag. Dit zijn in eerste instantie interne operationele onderzoeken ter
voorbereiding van de militairtuchtrechtelijke zaken. Separaat vindt nog een
verkennende analyse plaats door de aanklager van het Internationaal Strafhof.
De analyse vindt plaats naar aanleiding van de verklaring van de Palestijnse
Autoriteit dat zij de rechtsmacht van het Hof aanvaardt met betrekking tot
misdrijven die op het grondgebied van Palestina zijn gepleegd sinds 1 juli
2002. Het is daarbij aan het Hof om te oordelen over de vragen of het rechtsmacht
heeft en of een toekomstige zaak eventueel ontvankelijk zou zijn.Er is een aantal vragen gesteld over de intensivering van de betrekkingen
tussen Israël en de EU. De technische bespreking over deze intensivering
is in januari opgeschort in overleg tussen de Europese Commissie en Israël.
Ik beschouw dit als een eigen afweging van de Commissie en Israël waarin
ik niet kon treden. Ik vind het geen verstandige stap om de intensivering
te bevriezen of niet door te voeren, omdat intensivering tot een effectievere
dialoog van de EU met Israël moet leiden. Omdat mede op aandringen van
Nederland een mensenrechtencommissie in deze intensivering wordt betrokken,
zou je met Israël een effectievere dialoog over mensenrechten kunnen
hebben, maar uiteraard ook over het bredere beleid van Israël inzake
het MOVP en het nederzettingenbeleid. Door de betrekkingen niet te intensiveren,
onthoud je jezelf een mogelijkheid om Israël effectief aan te spreken
op zijn gedrag.De heer Van Bommel (SP): De minister geeft
aan dat het proces van de intensivering van de relatie tussen EU en Israël
tijdelijk was stilgelegd op initiatief van Israël.Minister Verhagen: En de Europese Commissie.De heer Van Bommel (SP): En de Europese Commissie.
Aan welke kant is er nu sprake van verandering? Is er een nieuw standpunt
van de Europese Commissie of van Israël? Wat is het moment dat de intensivering
wat u betreft aan de orde zal zijn?Minister Verhagen: Er is nog geen sprake van
verandering en de intensivering kan wat mij betreft ieder moment plaatsvinden.
Als de betrekkingen zijn geïntensiveerd, kunnen wij een effectievere
rol spelen in het MOVP en partijen aanspreken op de elementen die naar onze
gedeelde mening van belang zijn: Annapolis, de routekaart, het Arabisch vredesinitiatief
en de kwartetbeginselen. Ik kan dit in de Kamer zeggen, ik kan dit in mijn
bilaterale contacten zeggen, maar op het moment dat de voorzitter van de EU...De heer Van Bommel (SP): Dit is niet mijn
punt.Minister Verhagen: Ik zeg u dat het ieder
moment kan. Op dit moment is evenwel nog steeds geen sprake van het voortzetten
van de besprekingen over de intensivering. Dat heb ik toch gezegd?De heer Van Bommel (SP): Dat klopt, maar mijn
vraag was: is er nu een gewijzigd standpunt van de Europese Commissie dat
die intensivering nu wel kan plaatshebben?Minister Verhagen: Nee. Ik zeg dat dit wat
mij betreft zou moeten gebeuren, omdat het effectiever is om op een top de
nieuwe premier van Israël daarop aan te spreken dan dat wij dat hier
in een «AO’tje» doen.De voorzitter: Een AO.Minister Verhagen: Pardon, een AO. Ik bedoel
te zeggen: hoe effectief kan je boodschap zijn? Naar mijn mening kan de boodschap
juist effectief zijn door betrokkenen rechtstreeks aan te spreken. Het is
effectiever wanneer je op basis van de geïntensiveerde betrekkingen de
Israëlische regering rechtstreeks aanspreekt. Hierover is nog geen gewijzigd
standpunt van de EU of de Europese Commissie.Voorzitter. De heren Haverkamp, Boekestijn, Voordewind en Van der Staaij
gingen in op een van de essentiële elementen: als je tot een duurzaam
staakt-het-vuren wilt komen, moet de wapensmokkel worden tegengegaan. Daarbij
is gevraagd welke maatregelen worden genomen om de wapensmokkel tegen te gaan.
Met name de EU en de VS stellen zich actief op om aan een duurzaam staakt-het-vuren
bij te dragen. Deze opstelling bestaat onder meer uit het verlenen van technische
bijstand aan Egypte, voornamelijk door de VS en Duitsland, en uit het aanbod
van de EU om de grensbijstandmissie EUBAM Rafah te reactiveren. Daarnaast
heeft een achttal landen, waaronder de VS, het Verenigd Koninkrijk en Nederland,
op 13 maart in Londen het actieplan Gaza Counter Arms Smuggling Initiative
aangenomen. Het Nederlands-Deens initiatief heeft hier uiteindelijk toe geleid.
In dit actieplan is overeengekomen, de wapensmokkel langs maritieme weg richting
Gaza tegen te gaan. De deelnemende landen zullen samenwerken bij het delen
van informatie en inlichtingen, het identificeren van rechtsgrondslagen om
smokkel tegen te gaan, het inventariseren van beschikbare middelen, het coördineren
van diplomatieke en militaire inspanningen en andere handhavingsinspanningen.
Dit alles vindt plaats naar vermogen en binnen de grenzen van het nationaal
en het internationaal recht. Het actieplan houdt niet in dat deelnemende landen
verplicht zijn, personeel of materiaal te leveren, maar het staat de landen
uiteraard wel vrij om dit te doen. Dit geeft met name aan dat er zal worden
samengewerkt bij het delen van relevantie informatie en inlichtingen, het
inventariseren van beschikbare middelen en het coördineren van diplomatieke
en militaire inspanningen. Er wordt als zodanig niet gesproken over de inzet
van Nederlands materieel, al dan niet in de vorm van een fregat. Het blijft
aan Nederland om te bepalen of, wanneer en in welke vorm actief kan worden
bijgedragen aan het tegengaan van maritieme wapensmokkel naar Gaza. Op dit
moment is Nederland niet voornemens om in operationele zin te participeren,
maar wel om, indien gewenst en nodig, technische bijstand te leveren. Wanneer
uitbreiding onzes inziens noodzakelijk is, zullen wij dit natuurlijk overwegen.Tegen de heer Voordewind zeg ik dat in het kader van de piratenbestrijding
op dit moment een Nederlands schip deelneemt aan het NAVO-eskader Standing
NATO Maritime Group 1 voor de kust van Somalië. De heer Voordewind verwees
hiernaar in relatie tot de hoorzitting die de Kamer zal houden. Er is geen
harde informatie op inlichtingengebied die indiceert dat de maritieme component
voor de kust van Gaza nu nodig is, ondanks de Egyptische opvatting dat de
smokkel over zee gaat. Daarom is op dit moment geen Nederlandse inzet in overweging
en heeft de Kamer nog geen kennisgevingsbrief of een artikel 100-brief van
de regering gezien. Wanneer de betrokken landen wel reden zien voor een maritieme
operatie, kan Nederland overwegen om zijn schip terug te trekken uit de Standing
NATO Maritime Group 1, die tijdelijk van aard is, en voor Gaza in te zetten.
Theoretisch gezien behoort dit tot de mogelijkheden, maar dan sturen wij de
Kamer allereerst een kennisgevingsbrief en daarna een artikel 100-brief.De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik begrijp
de lijn van de minister. Ik heb begrepen dat Israël, uiteraard, bij het
overleg in Londen is geweest. Kan de minister de geluiden bevestigen dat Israël
een maritieme ondersteuning van de landen die aan dit overleg hebben deelgenomen
op prijs zou stellen? Dit betreft dan niet zozeer de kust voor Gaza, maar
meer de Indische Oceaan en de Rode Zee.Minister Verhagen: Ik kan daarover geen mededelingen
doen.Voorzitter. De heer Van der Staaij heeft terecht gewezen op de noodzaak,
actiever samen te werken om de smokkel tegen te gaan. Mijn inzet en opvattingen
hieromtrent zijn bekend. Wij zijn bereid om dit actiever op te zetten. De
aanpak van de smokkel is primair een verantwoordelijkheid van Egypte en van
Israël. Ik kan verzekeren dat Israël redelijk effectief optreedt,
want er vindt weinig wapensmokkel plaats bij de door Israël bemande grenzen.
Veelal vindt wapensmokkel echter ook via tunnels plaats. Het is bekend dat
Israël deze tunnels bombardeert en ook bij de reactie heeft gebombardeerd.
Het is onduidelijk of het bombarderen van de tunnels effectief is. Egypte
treedt op en krijgt de nodige assistentie van de VS en Duitsland om effectiever
op te treden. Er zijn echter geen goede gegevens bekend over hoeveelheden
wapens, routes en in beslag genomen zaken. Het is daarom van belang dat de
internationale gemeenschap daarbij concreter en actiever optreedt. Wij hopen
dit door middel van uitwisseling van inlichtingen en gemeenschappelijk diplomatiek
optreden te bewerkstelligen.Ook vanuit Nederland is een functionaris bij EUBAM Rafah betrokken. Wij
hopen dat deze missie weer kan worden gereactiveerd. Daarvoor moet echter
het mandaat behoorlijk worden uitgebreid, opdat wordt voorkomen dat men na
vermoedens van wapensmokkel geen mandaat heeft om daadwerkelijk te controleren
en/of goederen in beslag te nemen. Het is wel evident dat de mogelijkheid
van reactivering van EUBAM Rafah gewoon onzeker blijft zolang de verzoeningsgesprekken
tussen Hamas en Fatah niet zijn voltooid en er geen duurzaam bestand tussen
Israël en Hamas is. De operationele werkzaamheden in het veld van deze
missie zullen opgeschort blijven totdat op deze twee punten meer voortgang
is geboekt. De missie is in personele zin wel uitgebreid, opdat deze zo snel
mogelijk actief kan worden als daartoe de gelegenheid bestaat.Er rest nog een aantal vragen van de heer Boekestijn over het Speciaal
Tribunaal voor Libanon. Het tribunaal heeft nog geen verzoek gedaan tot overdracht
van verdachten. Het tribunaal is namelijk net actief geworden. Wel is het
verzoek uitgegaan om alle onderzoeksdossiers over te dragen, omdat men met
het onderzoek bezig is. Ik ben het eens met de stelling waarin wordt onderstreept
dat het onaanvaardbaar is dat Syrië weigert om eventuele Syrische verdachten
aan het tribunaal uit te leveren. Ik heb Syrië in mijn bilaterale contacten
aangesproken om volledig mee te werken aan de VN-resolutie 1757, die de basis
vormt van het tribunaal. Ook stel ik dit aan de orde in een eventuele discussie
inzake de ondertekening van het associatieakkoord met Syrië.De heer Boekestijn heeft gevraagd naar de positie van Saoedi-Arabië.
Koning Abdullah speelt een rol als bemiddelaar. Hij is in wezen de architect
van het Arabisch vredesinitiatief en speelt daarbij een constructieve rol.
Hij geeft sterke steun aan president Abbas en is inderdaad geen vriend van
Hamas. Dit is een van de elementen waarover ik graag met mijn Saoedi-Arabische
collega spreek tijdens mijn voorziene bezoek aan Saoedi-Arabië. Omdat
Saoedi-Arabië en koning Abdullah een duidelijke stimulans aan het vredesproces
geven, is het een goede zaak om met Saoedi-Arabië gezamenlijk na te gaan
welke initiatieven er verder kunnen worden ontplooid. Voor zover wij weten,
wordt vanuit de officiële kringen in Saoedi-Arabië absoluut geen
financiële ondersteuning aan Hamas gegeven.Nadere gedachtewisselingDe heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik begin
met de beantwoording van een vraag die in eerste termijn aan mij is gesteld.
Wij hebben uitgebreid gediscussieerd over het conflict in Gaza. De heer Van
Dam was destijds in gedachten aanwezig, maar niet fysiek. Daarom heeft hij
waarschijnlijk onze inbreng niet goed tot zich kunnen nemen. Wij hebben heel duidelijk gezegd dat Israël zich op het internationaal recht
mag beroepen om zichzelf te verdedigen, maar dat daarmee ook plichten ontstaan
om zich aan het internationaal recht te houden.Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Hij stelt terecht dat je mensen
niet over een kam mag scheren. Als protestant deed het mij even verdriet dat
hij zei dat katholieken een positief mensbeeld hebben, want protestanten delen
dit met hem. Wij zijn echter ook verantwoordelijk voor ons eigen handelen.
Hetgeen op dit moment tussen de Palestijnse fracties gebeurt, stelt ons wat
dat betreft teleur. Het ligt buiten onze macht, maar het blijft gewoon heel
triest dat zieken niet van het ene naar het andere gebied kunnen.Ik dank de minister voor hetgeen hij heeft gezegd in het kader van het
openen van de grenzen. Alstublieft, kom zo snel mogelijk naar de Kamer als
het voor ons mogelijk is om iets te regelen rondom «voordeur, achterdeur»,
het aanbrengen van mandaat of inzet van Nederlanders. Het is terecht dat wij
gezamenlijk met de VS optrekken en dat wij daarbij de vier hoekstenen als
uitgangspunt nemen.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Ik kan mij voorstellen dat de minister zegt: laten wij afwachten wat de verkiezingen
in Iran in juni opleveren, wat het drie-plus-drie-overleg in Londen oplevert
en wat de bemiddeling van Obama zal kunnen opleveren. De sancties kunnen natuurlijk
geen eeuwigheid boven de markt hangen, omdat zij dan geen effect hebben. Ik
vraag de minister om, op het moment dat de verkiezingen in Iran hebben plaatsgehad,
rond de zomer, een balans op te maken over de vraag in hoeverre Europa de
sancties doorzet. Tenslotte ligt daar een aangenomen motie van de Kamer aan
ten grondslag.Ik ben zeer benieuwd wat de maatregelen tegen wapensmokkel precies zullen
opleveren. Ik vind het fantastisch dat wij informatie gaan uitwisselen. Diplomatieke
inspanningen worden gecoördineerd, maar wij kunnen Israël internationaal
gezien niet helpen, omdat de raketbeschietingen en de wapeninvoer gewoon doorgaan.
Ik denk in dit kader aan de raketaanvallen die gewoon doorgaan; 220 stuks
in een paar maanden tijd. Wij moeten bezien of wij Israël in dit kader
zouden kunnen helpen door een steviger en krachtiger beleid. Ik wacht eventuele
concrete voorstellen van Nederland af in het kader van het Nederlands-Deens
voorstel en een maritieme bijdrage.Met betrekking tot de EUBAM zegt de minister toe dat er een veel robuuster
mandaat zou moeten zijn. Welke ideeën heeft hij daarover? Wij zijn het
er met elkaar over eens dat alleen het tellen van het aanval ingevoerde wapens
tot niets leidt.De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. De minister
heeft stevige taal geuit. Hij heeft gezegd dat de EU het voortouw moet nemen:
partijen moeten meewerken, of zij willen of niet. Ik vind dat de goede houding,
maar deze werkt alleen als je een stok achter de deur hebt. Wat mij betreft
moet in de volgende Razeb worden gesproken over de concrete agenda waarmee
de EU dit voortouw gaat nemen en welke consequenties er worden verbonden als
deze agenda niet wordt nagekomen. Sancties kunnen dus niet worden uitgesloten.
Ook met betrekking tot Iran hebben wij vaak dezelfde discussie over de vragen
of sancties effectief zijn en of deze niet alleen het regime helpen in het
creëren van een vijandbeeld richting het Westen. Toch leggen wij sancties
op, omdat wij vinden dat deze bij het internationaal recht horen. Als je je
niet aan dat recht houdt, dan moet je daarvan de consequenties dragen.Wij doen dit zelf ook in deze Kamer. Over de nederzettingen – ik
help hiermee de heer Haverkamp bij de beantwoording van mijn vraag aan hem–
is Kamerbreed gezegd dat er geen sprake kan zijn van de intensivering van
de relatie tussen de EU en Israël als Israël gewoon doorgaat met
het uitbreiden van nederzettingen. Deze minister, die zegt dat hij steun wil geven aan de intensivering van die relatie, heeft een vrijwel unanieme
Kamermeerderheid tegenover zich. De meerderheid vindt dit geen goed plan,
omdat Israël het uitbreiden van nederzettingen nog steeds niet heeft
beëindigd. Het is natuurlijk ook geen zinnig argument dat je die intensivering
van de relatie nodig hebt om met elkaar in gesprek te raken. De minister kan
immers elk moment zijn ambtsgenoot in Israël bellen en kan ook elk moment
voorstellen om de associatieraad bijeen te roepen en zaken met Israël
te bespreken. Een land verdient geen beloning voor het doorgaan met de uitbreiding
van nederzettingen, waarvan iedereen weet dat deze in strijd is met het internationaal
recht.Ik dank de minister voor de zeer uitgebreide beantwoording van de vragen
over de internationale onderzoeken. Wordt er echter op toegezien dat onderzoeken
niet worden tegengewerkt? De minister noemde het onderzoek van de commissie-Goldstone.
Een eerder onderzoek onder leiding van Desmond Tutu, waartoe ook opdracht
werd gegeven door de Mensenrechtencommissie, werd door Israël tegengewerkt,
omdat men dit niet onafhankelijk vond. Ik neem aan dat met de Zuid-Afrikaanse
rechter Goldstone in elk geval aan deze onafhankelijkheidseis is tegemoetgekomen.
Ik neem ook aan dat erop wordt toegezien dat men ook echt toegang krijgt tot
alle noodzakelijke bronnen en dat het onderzoek dus ook echt kan worden gedaan.Ik heb begrepen dat binnen de AIV wordt gesproken over de mogelijkheid
om de regering en de Kamer advies te geven over de meer algemene internationaalrechtelijke
context van dit conflict. Dit lijkt mij een bijzonder goed idee. De AIV kan
dit op eigen initiatief besluiten, maar leden van de AIV luisteren ongetwijfeld
mee. De Kamer heeft zeker behoefte aan zo’n advies.De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Aan
het einde van het debat bespeur ik bij mijzelf gevoelens van dankbaarheid,
maar ook van wanhoop. Ik heb gevoelens van dankbaarheid, omdat de minister
mijn vragen zeer bevredigend heeft beantwoord en omdat hij het met mijn fractie
eens is dat economische sancties alleen contraproductief zouden werken voor
een land als Israël, dat zich in een benarde positie bevindt. Ik heb
gevoelens van wanhoop, omdat er voor de oppositie niet veel overblijft als
de minister persisteert in het doen van reeksen verstandige uitspraken. Ik
verzoek de minister met enige klem om af en toe ook iets onverstandigs te
zeggen, omdat dit de levendigheid van dit debat ernstig ten goede zou komen!De voorzitter: Zo’n oppositie wens ik
iedere minister toe.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Voor de luisteraars wordt het af en toe enigszins verwarrend om de oppositie
van de coalitie te onderscheiden.Ik dank de minister voor de beantwoording. Op hoofdlijnen steun ik zijn
benadering. Ook steun ik de gezamenlijke betrokkenheid van de EU en de VS
bij nieuwe impulsen voor het vredesproces. Het effectief tegengaan van smokkel
naar Gaza, maar ook naar Libanon, verdient de aandacht. Wij moeten inderdaad
oppassen dat dit punt niet wegzakt in allerlei besprekingen. Wij moeten ervoor
zorgen dat dit punt hoog op de agenda blijft staan en vooral dat er concreet
iets gebeurt. De minister heeft dit overigens ook gezegd. Ik ben het er helemaal
mee eens dat het dreigen met sancties richting Israël niet aan de orde
is. De betrekkingen tussen de EU en Israël moeten juist worden geïntensiveerd.
Sancties zijn wat ons betreft, om een gevleugeld woord te gebruiken, disproportioneel.De islamitische revolutie in Iran heeft helaas een blijvende negatieve
invloed, ook op allerlei organisaties in deze regio. Wij moeten onder ogen
zien dat territoriale concessies door groeperingen zoals Hamas juist gemakkelijk
kunnen worden gezien als aanmoediging om verder te gaan met de
strijd om Israël van de kaart te vegen. Ik vind dit een heel belangrijke
complicatie in dit proces. Het is een stuk eenvoudiger wanneer je met enige
redelijkheid de oplossing kunt vinden in het verdelen van de ruimte, dan wanneer
de radicaalislamitische ideologie er wel degelijk doorheen loopt. Als calvinist
heb ik een mensbeeld dat eerder realistisch dan optimistisch kan worden genoemd.
Bekeringen van Saulus naar Paulus zou ik zeker niet willen uitsluiten, al
is Arafat daarvan niet het sterkste voorbeeld. De realiteit gebiedt evenzeer
om rekening te houden met wolven in schaapskleren, of in AIVD-taal: met façadepolitiek.
Dit staat voor ons op de achtergrond, ook bij het volgen van het vredesproces.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Dit debat
heeft in elk geval politieke duidelijkheid opgeleverd over de positie van
de regering. Ik dank de minister daarvoor. De regering zegt principieel: sancties
passen niet vanwege de constructieve wijze waarop Nederland in de EU wil samenwerken
om het MOVP weer vlot te trekken. Ik ben het hiermee fundamenteel oneens.
Ik vind dat de mogelijkheid om sancties op te leggen – ook het opschorten
van het associatieakkoord is op te vatten als een economische sanctie –
absoluut niet moet worden uitgesloten. Er is sprake van een achteruitgang
in de houding van de Israëlische regering jegens het vredesproces. Dit
kan niet met het intensiveren van de betrekkingen worden beloond, zoals de
Nederlandse regering wil. De Nederlandse regering slaat volkomen de verkeerde
richting in. Ik zal daarom de Kamer in een VAO een voorstel voorleggen om
de mogelijkheid van opschorting van het associatieakkoord niet uit te sluiten.
De regering sluit deze mogelijkheid uit, maar ik wil deze niet uitsluiten.
Voor wat betreft de intensivering van de contacten mogen wij blij zijn dat
Europa een realistischere politieke houding tegenover het conflict heeft dan
de Nederlandse regering. Gelukkig is de Nederlandse minister van Buitenlandse
Zaken nog een buitenbeentje op dit punt. Wij mogen hopen dat hij dit blijft
en dat de Europese Commissie blijft volharden in het standpunt dat er geen
intensivering dient plaats te vinden.Wij kunnen enkel vaststellen dat de Israëlische regering geen afstand
heeft genomen van de uitspraken van de Israëlische minister van Buitenlandse
Zaken. De wijze waarop hij dit standpunt heeft verwoord, moet dus worden opgevat
als het standpunt van de Israëlische regering. Dit houdt in dat er afstand
is genomen van Annapolis en dat is geen goede zaak.Minister Verhagen heeft gezegd dat er geen nieuwe nederzettingen mogen
komen. Ik vat deze uitspraak zo op dat afstand wordt genomen van het beleid
waarin bestaande nederzettingen worden uitgebreid. De Nederlandse regering
heeft daarover in het verleden wel eens iets gezegd en ik vat deze opmerking
op zijnde in lijn daarmee. Er is sprake van een politiek probleem als je vaststelt
dat Israël een achteruitgang kent in het MOVP-beleid, dat Israël
oplossingen minder goed mogelijk maakt en dat Israël niet meewerkt aan
uitvoering van bestaande akkoorden zoals Annapolis. Je kunt dan niet stellen
dat je gaat intensiveren, omdat er mensenrechtenaspecten aan zijn verbonden.
Dank je de koekoek, want de mensenrechten zijn al in het associatieakkoord
opgenomen. Bij het associatieakkoord is de EU partij en Nederland dus ook.
Wij dienen dit akkoord dus na te leven. Artikel 2 gaat over de mensenrechten
en is in die zin niet vrijblijvend. Ik roep de regering op, de gemaakte afspraken
gewoon na te komen. Dat houdt in dat zij niet achterover moet leunen terwijl
zij stelt: wij zouden best kunnen intensiveren. De regering moet juist stappen
naar de andere kant zetten. De regering wil dit echter niet en ik zal daarom
de Kamer nadere voorstellen voorleggen op dat punt.De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Ik wil
het nog even hebben over de bevolking in Gaza, die lijdt onder het Hamasbewind
en die het bewind en de gevolgen daarvan helemaal niet wil. Er is bij hen
sprake van een precaire humanitaire situatie. Je zou in internationaal verband
kunnen zeggen: bied dit deel van de bevolking een uitweg. Minister,
maak u sterk voor de uitweg van het deel van de bevolking dat best wil verhuizen
naar de al bestaande Palestijnse staat, namelijk Jordanië. Het kan voor
die mensen echt een verlossing zijn als de minister zich diplomatiek inzet
voor deze oplossing. Als de minister daar geld voor wil uittrekken, moet hij
dit daarvoor inzetten. De minister zal begrijpen dat ik niet voor deportatie
pleit. Het gaat alleen om degenen die vrijwillig deze stap willen zetten.Minister Verhagen: Voorzitter. Er is gevraagd
wat de initiatieven inzake het tegengaan van wapensmokkel en het uitwisselen
van inlichtingen opleveren. De heer Voordewind heeft gesuggereerd dat er wordt
gesmokkeld, omdat er meer beschietingen plaatsvinden. In Gaza zijn duizenden
raketten. Deels worden ze in elkaar gesleuteld. Zelfs als geen enkele smokkel
zou plaatsvinden, zou daarmee de dreiging van raketaanvallen op delen van
Israël niet worden weggenomen. Ik ben het volledig met hem eens dat wij
daaraan moeten werken en dat wij daarvoor alle initiatieven moeten nemen.
Het feit dat nu raketaanvallen plaatsvinden, houdt echter niet in dat er hoe
dan ook wordt gesmokkeld.De heer Van Dam constateert verheugd dat sancties blijkbaar wel in Iran
werken en dat deze door mij worden gepropageerd. De sancties tegen Iran zijn
allemaal gericht op het voorkomen van het verwerven van rakettechnologieën
en het produceren van kernwapens. De sancties zijn juist ingesteld om te voorkomen
dat men goederen in bezit kan krijgen waarmee een raket- of een kernwapenprogramma
kan worden ontwikkeld, of eventueel verder kan worden ontwikkeld. Deze sancties
zijn niet zozeer op de bestraffing gericht als wel op het voorkomen van het
realiseren van een enorme dreiging, niet alleen voor Israël, maar voor
de gehele regio en de gehele wereld. Iran heeft nooit onder stoelen of banken
gestoken dat het juist dit soort wapens wil hebben om Israël van de kaart
te vegen. Laten wij elkaar niets wijsmaken! In het kader van de sancties bevriezen
wij banktegoeden. Dit betreft banken die juist een rol spelen in het verwerven
van de rakettechnologie. De sancties zijn dus minder gericht op de bestraffing
als wel op het voorkomen van een enorme dreiging. Dit zou de heer Van Dam
moeten aanspreken, omdat hij mij ook altijd steunt op het punt van non-proliferatie
en verdere ontwapening. Hij moet dus niet zeggen dat ik sancties blijkbaar
als instrument zie om goed gedrag te beïnvloeden, want dat ligt toch
enigszins anders.Ik ga in op de opmerking van de heer Van Bommel. Ik sluit niets uit, maar
ik geef aan dat ik tegen sancties ben, omdat ik ze niet effectief vind. Dat
is anders dan dat ze ten principale worden uitgesloten. Ik heb aangegeven
dat het dreigen met of het invoeren van sancties contraproductief werkt op
dit moment.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. In de
brief staat echt iets anders.De voorzitter: Ik sta geen interrupties meer
toe.Minister Verhagen: Ik heb gezegd wat ik heb
gezegd: wij zijn tegenstander vanwege de contraproductiviteit.Voorzitter. De heer Van Dam heeft gevraagd of de AIV advies kan uitbrengen.
Op het partijcongres van de PvdA bleek dat de leden zo goed op de hoogte zijn
van de activiteiten van de AIV, dat zij daarvoor zelfs speciaal een resolutie
hebben aangenomen. Ik ben geroerd door deze betrokkenheid. Het Nederlandse
beleid ten aanzien van het conflict tussen Israël en de Palestijnen is
gebaseerd op het regeerakkoord van 2007, dat in elk geval door de coalitiepartijen
is onderschreven. In het regeerakkoord staat: Nederland blijft voorstander
van een alomvattend akkoord voor het conflict tussen Israël en de Palestijnen;
een dergelijk akkoord kan pas standhouden met veilige en erkende grenzen voor
Israël en een levensvatbare Palestijnse staat; Nederland
zal met partners in de VN en de EU maar ook actief bilateraal een beleid voeren
dat bijdraagt aan de bevordering van vrede en stabiliteit in de gehele regio.
Dit lijkt mij nog steeds een uitstekende basis voor het beleid inzake het
MOVP en op basis hiervan worden de gesprekken met de Kamer gevoerd. Ik constateer
een voortdurende belangstelling van de Kamer op dat punt. Ik zie als zodanig
geen aanleiding voor een algemeen advies van de AIV over het beleid, omdat
het regeerakkoord nog steeds een uitstekende algemene basis is. Het is iets
anders als bij de AIV ideeën zouden leven over deelonderwerpen waarmee
wij allen ons voordeel kunnen doen. Ik ben met de AIV in contact getreden
om te bezien welke mogelijkheden daartoe zijn. Ik ga ervan uit dat bij de
deelonderwerpen nuttige stappen kunnen worden gezet op basis van het initiatief
van de AIV.De heer Van Bommel heeft het punt van de nederzettingen goed samengevat.
Wij zijn tegen uitbreiding van de nederzettingen en voorstander van een moratorium.
Dit staat overigens ook in de routekaart. Ik onderstreep dat de nederzettingen
en de «illegal outposts» onderdeel zijn van het gehele complex
van finale statusonderhandelingen. Er mag geen enkel misverstand over bestaan
dat Nederland, de EU en de VS zullen erop blijven wijzen dat de nederzettingen
met het internationaal recht in strijd zijn. Vanuit de EU zijn hierover verklaringen
uitgegaan. Ik ben er geen voorstander van om dit element eruit te halen in
relatie tot de sancties en in relatie tot de effectiviteit. Wij willen op
een constructieve wijze bijdragen aan een oplossing van het conflict tussen
Israël en de Palestijnen. Daarbij horen ook de veroordelingen van de
zaken waarmee wij het niet eens zijn, maar het opleggen van sancties zal slechts
betekenen dat de EU zich volstrekt diskwalificeert als gesprekspartner van
Israël, waardoor de rol en de invloed van de EU juist worden beperkt.
Ik zeg het nog een keer, omdat het de heer Van Bommel kennelijk niet kan overtuigen:
uit de hervatte bloemenexport uit Gaza blijkt gewoon dat een constructieve
aanpak leidt tot constructieve resultaten. Nederland is als enige donorland
in staat gebleken om de economische OS-activiteiten in Gaza te hervatten.
Dit is een concreet voordeel voor inwoners van Gaza, de 1500 gezinnen die
van deze bloemenexport afhankelijk zijn. De Kamer mag ervan uitgaan dat wij
absoluut in al onze contacten en in verklaringen duidelijk maken dat de voortgaande
bouw van nederzettingen op de Westbank en in Oost-Jeruzalem en de sloop van
de huizen van de Palestijnen aldaar het vertrouwen in het vredesproces ondergraven.
Het uiteindelijke doel, vrede en in veiligheid kunnen leven, wordt hiermee
alleen maar verder weg gebracht. Wij zullen dit duidelijk blijven maken, omdat
juist nu vertrouwenwekkende maatregelen van de zijde van Israël –
dit is er een van – van het grootste belang zijn, als wij nog een kans
willen hebben dat wij in 2009 een tweestatenoplossing kunnen realiseren.De voorzitter: Ik dank de minister, zijn staf
en de belangstellenden.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van der Kolk-TimmermansXNoot1Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming-Bluemink
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie),
Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard
(PvdA), Thieme (PvdD) en Peters (GroenLinks).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer (PvdA),
Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Koşer
Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD)
en Vendrik (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23432-299.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl