Algemene nabestaandenwet; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19951996-24169, nr. 45b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

07-12-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24169 nr. 45b

04-12-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Rechtsgrond en karakter3. Overgangsrecht4. Private verzekerbaarheid; inkomenseffecten5. Ongehuwd samenwonenden/gezamenlijke huishouding6. De ANW en ziektekostenverzekering7. Het inkomensbegrip8. InkomenstoetsDe (half-)wezen uitkering9. Regresrecht10. Internationale aspecten11. Uitvoering en handhaving12. AnticumulatieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24169Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 81 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 169Regeling van een verzekering voor nabestaanden (Algemene nabestaandenwet)nr. 45bVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID1Vastgesteld: 4 december 1995Het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel gaf de commissie aanleiding
tot het maken van de volgende opmerkingen en het stellen van de onderstaande
vragen. 1. InleidingSedert een aantal jaren leeft de gedachte – zo merkten de leden
van de CDA-fractie op – dat de Algemene Weduwen- en Wezenwet,
bedoeld als een verzekering voor weduwen die bij overlijden van hun echtgenoot
tot aan hun 65-jarige leeftijd een uitkering zouden krijgen, aan herijking
toe was op grond van veranderde en veranderende omstandigheden.Dat ging nog meer spelen toen de Centrale Raad van Beroep de uitspraak
deed dat de AWW-uitkering ook moest worden toegekend aan weduwnaren (artikel
26 Bupo-verdrag).Als eerste argument voor noodzakelijke veranderingen speelde evenwel de
toegenomen participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt een belangrijke rol.
In de loop der jaren groeide dientengevolge een situatie van in zekere zin
«overtrokken» solidariteit binnen deze volksverzekering, waardoor
het draagvlak om de hiervoor benodigde premies op te brengen op den duur zou
kunnen gaan ontbreken.Hiernaast was er de noodzaak om – waar mogelijk – te komen
tot bezuinigingen in de collectieve sector.De leden van de CDA-fractie wilden zich opnieuw in hoofdlijnen bij deze
gedachtengang aansluiten om te voorkomen, dat door hun kritische inbreng de
indruk zou kunnen ontstaan dat deze leden zich willen los maken van de lange
voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel.Bij de behandeling van het eerste «gemoderniseerde» wetsvoorstel,
dat recht zou moeten doen aan de hierboven geschetste benadering speelden
echter twee belangrijke kwesties. Enerzijds gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden
inclusief de uitvoerbaarheid terzake en anderzijds de regeling van het overgangsrecht,
die de leden verhinderden met het voorliggende wetsvoorstel in te stemmen.Het is derhalve vanzelfsprekend, dat in deze bijdrage bij deze twee aspecten
meer in het bijzonder wordt stilgestaan om hiernaast aandacht1te geven aan andere, eveneens gewijzigde of nieuwe voorstellen, zo stelden
deze leden.De leden van de PvdA-fractie hadden met gemengde gevoelens
kennis genomen van dit wetsvoorstel.Aan de ene kant deelden zij de mening dat de huidige AWW een wel zeer
verouderde wet is, die zich reeds lang leent voor modernisering en ook enige
mate van afslanking. Een aanpassing van de huidige AWW ligt reeds 8 à
10 jaar wel zeer in de rede.Aan de andere kant hadden zij op enkele belangrijke onderdelen forse bedenkingen
bij het thans voorliggende wetsvoorstel. Hun bedenkingen betroffen vooral
de volgende twee zaken:1. het overgangsrecht, dat voor vele thans rechthebbenden wel zeer krap
bemeten is. Weliswaar wordt voor zeer velen het feitelijk effect ervan aanzienlijk
gemitigeerd dankzij het groot-amendement-Kalsbeek c.s., anderzijds zijn er
categorieën rechthebbenden die dankzij het krappe overgangsrecht fors
in problemen kunnen komen;2. de «sterfhuisconstructie» van de voorgenomen wet voor een
groot deel van de huidige verzekerden. Indien en voorzover een dergelijke
sterfhuisconstructie al te rechtvaardigen valt, vergt een overgangsproces
tussen een overheersend publiekrechtelijk verzekeringsstelsel naar toenemende
private regelingen, een actieve begeleidende en bemiddelende overheidsrol,
die deze leden tot dusver niet of nauwelijks ingevuld zagen.Op deze 2 thema's kwamen zij verderop in dit verslag uitvoeriger terug.
Ook op enkele andere onderdelen zoals de (vormgeving van) de gelijke behandeling
van ongehuwd samenwonenden met gehuwden, de (vormgeving van) de inkomenstoets
en de handhaafbaarheid hadden zij een aantal informatieve, maar ook deels
kritische vragen.De leden van de fractie van D66 hadden zonder vreugde kennis
genomen van het derde voorstel voor een nieuwe nabestaandenwet.Zij waren het met de regering eens dat gewijzigde maatschappelijke omstandigheden
een fundamentele discussie en herziening van een nabestaandenverzekeringssysteem
mogelijk moeten maken. De huidige wet waarbij de overheid via een volksverzekering
zorg moet dragen voor een achterblijvende behoeftige weduwe – want zonder
inkomsten wanneer de echtgenoot overlijdt – is aan het begin van de
21ste eeuw zeker aan herziening toe.Zij meenden echter dat het wetsvoorstel ten onrechte nalaat de inkomensachteruitgang
die in veel gevallen zal optreden afdoende in de overwegingen te betrekken.Men verzekert zich vanuit de gedachte bij een calamiteit op vrijwel hetzelfde
niveau verder te kunnen leven.Het uitgewerkte behoeftecriterium waarbij de inkomenstoets bij nabestaanden
met een deeltijdbaan een aanzienlijke en bij nabestaanden met een WAO-uitkering
een desastreuze inkomensachteruitgang veroorzaakt past naar hun mening niet
in een op deze tijd toegesneden nabestaandenverzekering. Zij zouden bij verdere
specifieke vragen over het inkomensbegrip op deze problematiek terugkomen.
De uitwerking die aan het begrip volksverzekering in deze wet wordt gegeven
plaatst de verzekeringsgedachte op de achtergrond, tast reeds ingegane rechten
van grote groepen verzekerden voor wie de calamiteit heeft plaatsgevonden
aan en dreigt aldus het vertrouwen in de politiek te ondermijnen.De leden van de fractie van D66 voelen zich weliswaar formeel niet gebonden
aan het regeerakkoord, waarin dit voorstel staat ingeboekt voor een bezuiniging
van 800 miljoen in 1998.Zij voelen het als hun plicht voorstellen van dit kabinet positief tegemoet
te treden. Zij verwachten daarom dat de regering begrip heeft voor het feit
dat zij grote problemen zien – gezien de voorgeschiedenis met
wijzigingsvoorstellen in de Eerste Kamer die ook niet van het principe van
eerbiedigende werking uitgingen.Vastgesteld moet worden dat in dit wetsvoorstel in feite slecht volledige
eerbiedigende werking bestaat voor die nabestaanden die over twee jaar 65
jaar zijn. Gezien het feit dat dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer bovendien
een aantal wijzigingen heeft ondergaan, hadden deze leden een groot aantal
vragen dat door de memorie van toelichting en de Nota n.a.v. het verslag niet
meer adequaat beantwoord is.De leden, behorende tot de fractie van GroenLinks deelden mee
grote moeite te hebben met het wetsvoorstel zoals dat door de regering is
ingediend. Dit wetsvoorstel vergroot de tweedeling in de samenleving, werkt
met name zeer nadelig uit voor vrouwen, heeft onduidelijke regeling over het
overgangsrecht en een zeer onrechtvaardige vrijlatingsregeling.Het lid, behorende tot de fractie van het AOV, stelde vast
dat het kabinet de nabestaandenuitkering wil beperken tot diegenen die het
echt nodig hebben. Met deze doelstelling kon dit lid zich wel verenigen, want
tegenover de gemeenschap zou hij niet kunnen verdedigen dat nabestaanden met
een redelijk tot zeer goed inkomen nog eens extra ondersteund moeten worden,
zoals tot nu toe het geval is.Dit lid achtte het teleurstellend te moeten constateren, dat het kabinet
het deelnemen aan arbeid wil stimuleren door aan (toekomstige) werkende nabestaanden
een vrijlating van 50% van het bruto-minimumloon, plus een derde deel van
het inkomen boven deze 50% te gunnen, maar aan de andere kant de niet-werkenden,
die in de onmogelijkheid verkeren arbeid te vinden of te kunnen verrichten,
de bedoelde vrijlating te onthouden. (N.B.: Het inkomen minus de vrijlating
wordt van de nabestaandenuitkering afgetrokken). Dit lid zei het nare gevoel
te hebben dat in dit wetsvoorstel, dat overigens met de beste bedoelingen
is opgesteld, een soort van dwangmiddel wordt gehanteerd om van nabestaanden,
die echt geen werk kunnen vinden of om welke geldige reden dan ook niet kunnen
werken, het onmogelijke te eisen, met als gevolg dat deze mensen tot wanhoop
worden gebracht.Overigens is het niet ondenkbaar dat zich bij de inwerkingtreding van
deze wet schrijnende gevallen zullen aandienen waaraan niemand gedacht heeft.
Het zou naar de mening van dit lid op zijn plaats zijn geweest als in het
overgangsrecht voor dergelijke gevallen een arbitrage-mogelijkheid was opgenomen.Het was dit lid bekend, dat dagelijks bij de afdeling Voorlichting van
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid massa's telefoontjes binnenkomen
van huilende en wanhopige mensen, die het niet meer zien zitten. Dit lid deelde
mee dat de fractie van het AOV daarvoor geen verantwoordelijkheid wenst te
dragen.Het lid van de SP-fractie merkte op met gemengde gevoelens
kennis te hebben genomen van het onderhavige wetsvoorstel. Het betekent opnieuw
een diepe ingreep in ons stelsel van sociale zekerheid.Het lid van de fractie van het GPV, mede namens de fracties
van SGP en RPF sprekend, deelde mee met grote aarzeling
kennis te hebben genomen van het voorliggende wetsvoorstel. Weliswaar zijn
er goede redenen om de huidige AWW aan te passen. En verschillende elementen
in het voorstel zijn positief te beoordelen. Maar er zijn vragen te stellen
bij de manier waarop deze elementen zijn uitgewerkt.Het lid Hendriks merkte op dat zijn fractie veel onrechtvaardigheden
en onduidelijkheden in het voorliggende wetsvoorstel ziet. Hij zei niet anders
te kunnen concluderen dan dat het aanvaarden van het voorliggende wetsvoorstel
veel emotionele en financiële ellende zal veroorzaken; het zullen vooral
de vrouwen zijn die de tol moeten betalen. Dit lid zei zich daarom tegen dit
wetsvoorstel te zullen verklaren. 2. Rechtsgrond en karakterDe leden, behorende tot de fractie van de VVD, die meedeelden
dit wetsvoorstel met kritische belangstelling te hebben ontvangen, merkten
op teleurgesteld te zijn over de aan «de overzijde» gehouden discussie
aangaande het karakter van het wetsvoorstel: verzekering of voorziening. Het
naar het inzicht van de staatssecretaris voor een volksverzekering pleitende
argument van de solidariteit spreekt hen niet erg aan; immers ook in fiscalibus
kan solidariteit worden onderkend (Bijstandswet). Zou de staatssecretaris
nog eens consistent en gecoördineerd willen aangeven waarom het volksverzekeringskarakter
in deze wet overeind blijft, en dit dan tegen de achtergrond van het behoefteprincipe,
de inkomensafhankelijkheid, het overgangsrecht, de aanwending van premiegelden
anders dan voor het financieren van de uitkeringen en het activerend (bemiddelings)beleid?
Zou de staatssecretaris nog eens duidelijk willen uitleggen op grond van welke
argumenten hij van mening is dat het overgangsrecht in de ANW aansluit op
de motie-Van de Zandschulp c.s.?De staatssecretaris heeft tijdens de plenaire behandeling in de Tweede
Kamer gezegd: «Als je echter aanpassingen in een volksverzekering aanbrengt,
die afwijken van de opvattingen die wij in de beginjaren van de volksverzekeringen
daarover hadden, tast dat wat mij betreft (...) niet het karakter van de volksverzekering
aan.» Is over dat afwijken van de oorspronkelijke opvattingen ooit een
rechtsgronddiscussie gevoerd en wat zijn volgens de opvatting van de staatssecretaris
de grenzen die niet mogen worden overschreden wil nog sprake zijn van een
(volks)verzekering? Kan hij het criterium van de verzekeringsgedachte nader
duiden?De staatssecretaris heeft in de Tweede Kamer gezegd dat in het onderhavige
voorstel natuurlijk elementen zitten, die redelijk fundamenteel afwijken van
de situatie zoals die zou zijn ontstaan wanneer het hier om een voorziening
ging. Zou hij deze mededeling nader willen specificeren? Deze leden veronderstelden
dat hij doelde op de vermogenstoets, maar deze is toch niet essentieel voor
een voorziening (verg. IOAW en IOAZ)? In de memorie van antwoord verklaart
de bewindsman het verschil tussen de arbeidsplicht voor bijstandsmoeders (en
-vaders) met kinderen ouder dan vijf jaar en de zorgplicht van nabestaanden
voor kinderen tot 18 jaar uit het verschil tussen voorziening en verzekering.
De leden van de VVD konden op zich billijken dat het voorzieningssysteem strenger
is dan dat van een verzekering. Het argument dat een nabestaande met kinderen
vanaf 18 jaar «geen zorgverplichtingen meer heeft en kan deelnemen aan
de arbeidsmarkt» (memorie van toelichting pag. 11) konden ze minder
goed plaatsen. Heeft een bijstandsmoeder dan niet dezelfde zorgverplichting
als een nabestaande?De leden van de CDA-fractie deelden mee hun beschouwing over
het karakter van de ook nu voorgestelde volksverzekering te zullen eindigen
met een principiële vraag.In de AWW ging en gaat het er om de hiervoor in aanmerking komende weduwen
(later ook weduwnaren) te beschermen tegen een financieel risico van inkomensterugval
dat hen – buiten hun schuld – overkomt. In die zin was en is er
sprake van een inkomensdervingsverzekering, waar het inkomen door overlijden
aanvankelijk geheel wegviel of sterk werd gereduceerd.In de afgelopen jaren kwam het behoeftecriterium in beeld, maar toch altijd
in combinatie met een basisuitkering, waarop de doelgroep te allen tijde
recht heeft. Hiernaast zal er bij een zekere afbouw altijd sprake moeten zijn
van een goed gemotiveerd overgangsrecht. Afgedacht hiervan, kan het echter
nimmer zo worden, dat het merendeel van de doelgroep binnen een volksverzekering
geen uitkering meer zal kunnen ontvangen als gevolg van de wijze van invulling
van het behoeftecriterium. Dan zal er geen sprake meer zijn van een verzekering,
waarvoor toch nog altijd premie wordt betaald. Tegenover de plicht tot premiebetaling
behoort het recht op een (nabestaanden)-uitkering te blijven bestaan.Een volksverzekering kent hierdoor een geheel ander karakter dan een inkomensafhankelijke
voorziening, die uit de algemene middelen wordt bekostigd.De leden van de CDA-fractie vroegen zich – na kennis genomen te
hebben van dit wetsvoorstel en de behandeling tot dusverre – af of het
kabinet dit onderscheid wel voldoende voor ogen heeft met alle gevolgen vandien,
o.m. het zich in de toekomst voldoende mate verzekerd weten van een draagvlak
voor deze zogeheten volksverzekering. Er is immers sprake van een premie-gefinancierde
verzekering, die ook als zodanig – getuige de vele reacties –
door de direct en indirect betrokkenen wordt ervaren.De leden van de CDA-fractie wezen er dan ook op, dat de nieuwe nabestaandenwet
een fundamenteel ander karakter zal krijgen dan de AWW. Een nieuwe wet, die
ten onrechte als een (volks)verzekering wordt aangeduid. Waarom – gelet
ook op de vele eerder gevoerde discussies – niet gekozen voor het handhaven
van de AWW voor bestaande gevallen en de introductie van bijv. een Algemene
Voorzieningen Wet voor nieuwe gevallen? Dan zou het in ieder geval voor de
bestaande gevallen meer in de richting van het voor deze leden altijd nog
aanvaardbare advies van de SER hebben kunnen gaan. Deze leden zouden het bijzonder
op prijs stellen wanneer het kabinet aan deze beschouwing bijzondere aandacht
geeft. Dit is evenzeer van belang nu al over 5 jaren evaluatie van de voorliggende
wetgeving zal plaats vinden.De leden, behorende tot de fractie van de PvdA merkten op,
dat het kabinet als rechtsgrond in de Anw het «behoeftecriterium»
kiest, omdat de huidige AWW-uitkeringspraktijk niet meer in overeenstemming
is met dit principe dat bij een volksverzekering «hoort». Geldt
dit principe voor alle volksverzekeringen?De Raad van State heeft terecht de vraag opgeworpen waarom bij de vaststelling
van het inkomensafhankelijke uitkeringsrecht bepaalde inkomensbestanddelen
wèl en ander niet buiten beschouwing worden gelaten en waarom er überhaupt
een aparte regeling naast de ABW noodzakelijk is. Het kabinet antwoordt hierop
dat de rechtsgrond is gelegen in «de bijzondere verantwoordelijkheid
ten aanzien van nabestaanden die niet in hun onderhoud kunnen voorzien».
Is staande te houden dat nabestaanden met vermogen en particuliere lijfrenten
niet in hun onderhoud kunnen voorzien?De leden van de fractie van de PvdA waren benieuwd naar een nadere exegese
ten aanzien van deze «bijzondere verantwoordelijkheid». In historisch
perspectief konden zij bevroeden wat hiermee wordt bedoeld, in het licht van
de toekomstige ontwikkelingen nauwelijks. Immers, voor bepaalde leeftijdscategorieën
wordt het recht op een nabestaandenuitkering geheel beëindigd: kennelijk
geldt de «bijzondere verantwoordelijkheid» voor hen niet meer.
De met het huwelijk verbonden onderhoudsplicht in combinatie met de oude rolverdeling
m/v kan beschouwd worden als reden voor een «bijzondere verantwoordelijkheid».
Maar door de rechthebbende partners uit te breiden tot samenwonenden komt
deze reden in een vreemd daglicht te staan. De «bijzondere verantwoordelijkheid»
heeft blijkbaar wisselende invullingen en maakt de wetssystematiek
inconsistent.Hoe is bijvoorbeeld het buiten beschouwing laten van vermogen en particulier
nabestaandenpensioen te rijmen met het behoeftecriterium? Waarom is het behoeftecriterium
voor nabestaanden (partners) anders dan dat voor bijvoorbeeld gescheiden partners
die aangewezen raken op de Bijstand? Alleenstaande Bijstandspartners krijgen,
zodra hun jongste kind de leeftijd van 5 jaar heeft bereikt, een sollicitatieplicht.
Op straffe van korting op hun uitkering dienen zij zich in te spannen om te
reïntegreren op de arbeidsmarkt. Voor nabestaande partners is de leeftijdsgrens
van kinderen bij 18 jaar gelegd. En voor hen staat er in feite een premie
op het verlaten van die arbeidsmarkt (zeker als zij over vermogen of een particulier
nabestaandenpensioen beschikken): naarmate hun arbeidsinkomen daalt, stijgt
de nabestaandenuitkering.Dit alles dus op grond van een «bijzondere verantwoordelijkheid»
die selectief geldt voor verschillende groepen en die leidt tot een selectieve
invulling van de rechtsgrond in de Anw: het behoeftecriterium.Naar de mening van het lid van de SP-fractie gaat de regering
er ten onrechte van uit dat mensen geboren na 1949 in staat zijn (geweest)
zelf te zorgen voor een nabestaandenpensioen. De maatschappelijke onrust die
over deze wet is ontstaan is getuige de grote hoeveelheid brieven die werden
ontvangen bijzonder groot.Dat de hier bedoelde bevolkingsgroep in staat is (geweest) zelf voor een
voorziening te zorgen is alleen al daarom te betwijfelen indien gekeken wordt
naar de grote werkloosheid in ons land en naar het grote aantal mensen dat
voor de voorziening in hun bestaan is aangewezen op een uitkering.Het lid Hendriks deelde mee te vrezen dat door het stellen
van een leeftijdsgrens voor degenen die onder de ANW kunnen worden gebracht,
er over enkele tientallen jaren niemand meer voor een ANW-uitkering in aanmerking
zal komen; de groep die nu nog onder deze wet valt zal dan namelijk, gezien
het bereiken van de 65-jarige leeftijd recht krijgen op AOW. Hiermee vervalt
hun ANW-uitkering. Aangezien er dan geen nieuwe ANW-gerechtigden meer zullen
bijkomen kan bij deze uitkering dan ook niet van een echte volksverzekering
worden gesproken en kan hoogstens sprake zijn van een (tijdelijke) «voorziening». 3. OvergangsrechtTer gelegenheid van de openbare behandeling van de Notitie «Overgangsrecht»
heeft de CDA-fractie in het betoog van het lid Rongen duidelijk
aangegeven, dat bij de aantasting van bestaande periodieke inkomensvervangende,
sociale uitkeringsrechten het primaat zou moeten worden gelegd bij het rechtzekerheids-
en vertrouwensbeginsel. In algemene zin dus een keuze voor de eerbiedigende
werking. De gerechtvaardigde verwachtingen van de burgers in de overheid mogen
niet worden beschaamd. In de vele reacties wordt dit argument ook meermalen
aangevoerd. In goed vertrouwen op de overheid, op het feit dat voor een verzekering
premie werd betaald om de ergste pijn van het overlijdensrisico te kunnen
opvangen, zijn ook langlopende verplichtingen aangegaan, is het afsluiten
van aanvullende verzekeringen nagelaten, enz. Dit uitgangspunt is voor de
leden van de CDA-fractie geen alibi om het sociale zekerheidsstelsel van wijzigingen
te vrijwaren, maar een duidelijke stellingname dat bij wijzigingen de bewijslast
aan de kant van het rechtsgelijkheidsbeginsel ligt. Deze leden staan nog steeds –
het zal geen verwondering wekken – op dat standpunt en voelen zich hierbij
gesteund door de betogen van de collega's van andere fracties: met andere
bewoordingen maar niet minder duidelijk. Het bleek helaas noodzakelijk deze
uitgangspunten in een motie vast te leggen. Een met algemene stemmen
aanvaarde motie-Van de Zandschulp, die de aankondiging «over de hoogte
en duur van de uitkeringen» meekreeg. De kern van de boodschap was dat
bij wijziging van sociale verzekeringswetten t.a.v. degenen bij wie het verzekerd
risico is ingetreden eerbiedigende werking terzake van toetredingsvoorwaarden,
hoogte en duur van de uitkeringen uitgangspunt moet zijn en dat afwijkingen
van dit uitgangspunt een verzwaarde motivering vergen. Het is navrant te moeten
constateren dat in de toelichting op de nu voorliggende nieuwe nabestaandenwet
nauwelijks een poging wordt gedaan deze unanieme wens van deze Kamer te honoreren.
Niet alleen in de memorie van toelichting, maar ook in de nota naar aanleiding
van het verslag, hoewel in dit verslag meermalen wordt verwezen naar de motie-Van
de Zandschulp, wordt primair uitgegaan van het rechtsgelijkheidsbeginsel.
Bestaande en nieuwe gerechtigden anders behandelen, terwijl zij overigens
onder dezelfde omstandigheden verkeren, wordt afgewezen. Dit refrein wordt
meermalen in verschillende bewoordingen herhaald. Dit zou alleen kunnen als
daar een objectieve en redelijke rechtvaardiging voor bestaat. Zonder enige
nadere motivering wordt dan geconcludeerd, dat daar in dit geval geen sprake
van is.Op bijvoorbeeld het argument dat de positie van lopende gevallen, bij
wie het verzekerde risico al is ingetreden onder de oude verzekeringsvoorwaarden
toch niet onder alle omstandigheden kunnen worden gelijkgesteld met de positie
van toekomstige gevallen, wordt niet ingegaan. Er is meer sprake van een stellingname
voor het rechtsgelijkheidsbeginsel van een verzwaarde motivering waarom van
de eerbiedigende werking moest worden afgeweken. Is de conclusie gerechtvaardigd,
dat het kabinet willens en wetens de motie naast zich heeft neergelegd en –
koste wat kost – aan het rechtsgelijkheidsbeginsel dan vasthoudt?Wil de behandeling van het voorliggende wetsvoorstel voor de leden van
de CDA-fractie niet tot dezelfde conclusie moeten leiden als bij de eerste
nabestaandenwet dan is de verzwaarde motivering waarom van de eerbiedigende
werking moest worden afgeweken alsnog noodzakelijk. De nieuwe nabestaandenwet
is door de gekozen aanpak bepaald te ver doorgeschoten in het aantasten van
verkregen rechten, ook al zijn door en als gevolg van het amendement-Kalsbeek
c.s. nog enkele verbeteringen aangebracht. De leden van de CDA-fractie wezen
in dit verband op o.m. de volgende feiten:– per 1 januari 1996 zullen geen nieuwe rechten aan nabestaanden
zonder minderjarige kinderen en geboren nà 1 januari 1950 meer worden
toegekend;– de voor de huidige weduwen voorgestelde overgangsregeling schiet
ernstig te kort. Bij een uitgaan van de eerbiedigende werking zou deze forse
inkomensachteruitgang nooit uit de bus zijn gekomen.Zijn wel voorstellen in deze richting uitgewerkt en wat zijn de financiële
effecten daarvan; bijv. afschaffing van nieuwe gevallen op termijn?Hiernaast vinden deze leden het niet aanvaardbaar dat er geen regeling
is voorgesteld m.b.t. al degenen met een verhoogd gezondheidsrisico en ernstig
zieken. Dit naar analogie van de WAO-reparatie. Is dit aspect over het hoofd
gezien? Wordt er intussen gewerkt aan het voorzien in deze leemte?De leden van de PvdA-fractie merkten op dat in de nota n.a.v.
het verslag Tweede Kamer de regering «van mening (is) dat de vorm die
het overgangsrecht in deze wet heeft gekregen, recht doet aan de inhoud van
de motie-van de Zandschulp» (blz. 22).De leden van de PvdA-fractie memoreerden dat genoemde, op 21 februari
1995, met algemene stemmen aanvaarde motie uitspreekt dat bij wijzigingen
van sociale verzekeringswetten eerbiedigende werking uitgangspunt dient te
zijn en dat eventuele afwijkingen van dit uitgangspunt een verzwaarde
motivering van de wetgever vergen.De leden van de PvdA-fractie waren er vooralsnog niet van overtuigd dat
het voorgestelde overgangsrecht in de ANW recht doet aan genoemde motie.De genoemde nota n.a.v. het verslag stelt dat bij het overgangsrecht «gekozen
is voor zowel eerbiedigende werking (bijvoorbeeld voor nabestaanden geboren
na 1944 met kinderen) als uitgestelde werking (de inkomenstoets en de bevriezing)»
(blz. 22). Voor het onderdeel dat eerbiedigende werking behelst «was
het voor de regering doorslaggevend dat AWW-gerechtigden zich niet meer kunnen
verzekeren voor het overlijdensrisico en niet voorbereid zijn op het beëindigen
van de uitkering bijvoorbeeld op het moment dat het kind 18 jaar wordt»
(blz. 22). Het kwam de leden van de PvdA-fractie voor dat terzake van de invoering
van de inkomenstoets (per 1-1-1998) het eerste argument (de onmogelijkheid
van particuliere verzekering) eveneens opgeld doet en het tweede argument
(onvoldoende voorbereiding) althans voor een deel van de huidige AWW-gerechtigden
eveneens geldt. Zij dachten bijv. aan de geheel arbeidsongeschikte weduwe
(met een prognose van langdurigheid of blijvendheid). Zij verzetten op dit
punt een uitgebreide argumentatie van regeringszijde.Verderop op deze bladzijde in dezelfde nota wordt gesteld: «Hoe
de AWW-gerechtigden zich voorbereiden op hun nieuwe inkomenspositie is primair
een individuele verantwoordelijkheid. Men kan meer inkomen verwerven en/of
het uitgavenpatroon aanpassen». De leden van de Eerste Kamer merkten
op dat de eerste mogelijkheid niet voor iedereen openstaat (bijv. de geheel
arbeidsongeschikte weduwe) en dat de tweede mogelijkheid bij het aangegaan
zijn van langlopende financiële verplichtingen stuit op een wel zeer
krap bemeten termijn van uitgestelde werking.De nota n.a.v. het verslag vervolgt met een nieuwe overweging: het voornemen
tot de inkomensafhankelijke regeling is al jaren in discussie en in die zin
is «de inkomenstoets geen nieuw gegeven».Indien en voorzover men van mening is dat aankondiging van voorstellen
tot wetswijziging een belangrijk element zijn bij de vormgeving van overgangsrecht,
dan zou het tijdstip van aankondiging wellicht een relevant onderscheidend
criterium kunnen zijn, bijv. tussen gerechtigden van vóór en
na de aankondiging van een voornemen tot wetswijziging, bijv. in die zin dat
voor de eerste categorie een ruimer overgangsrecht (bijv. eerbiedigende werking)
zou gelden dan voor de tweede categorie (een ruime mate van uitgestelde werking).Het was de leden van de PvdA-fractie opgevallen dat het kabinet de aankondigingen
van voornemens tot een inkomensafhankelijke regeling wel als argument opvoert
voor een (krap bemeten mate van) uitgestelde werking, maar dat het tijdstip
van de eerste aankondiging van voornemens tot wetswijziging) in de vormgeving
van het overgangsrecht geen enkele rol speelt.De adviesaanvragen aan SER/ER dateren uit '87, de ontvangen adviezen uit
'89 en een eerste wetsvoorstel dateert uit 1991. In dit verband wezen de leden
van de PvdA-fractie naar een recente studie van S.C.O.S.Z. «Sociale
zekerheidsrecht en overgangsrecht» (Kluwers 1995). Terzake van het overgangsrecht
bij de ANW concluderen de auteurs dat een differentiatie naar jaar van toekenning
van het AWW-uitkeringsrecht, mede in relatie tot een verschil in gewekte verwachtingen,
zeker op zijn plaats zou zijn geweest. Deze auteurs pleiten voor een differentiatie
in overgangsrecht tussen:– weduwen met een AWW-uitkeringsrecht, daterend uit een periode
dat systeemwijziging nog niet aan de orde was;– weduwnaars/weduwen met een AWW-recht met ingang van een jaar «waarin
het voornemen tot systeemwijziging algemeen bekend was».De leden van de PvdA-fractie wilden zich thans niet uitspreken over deze variant van overgangsrecht. Zij wensten wel graag te vernemen
of een dergelijke variant waarbij het jaar van toekenning een rol speelt bij
de vormgeving van het overgangsrecht door het kabinet in de afwegingen is
betrokken.Indien ja, waarom is een dergelijke variant dan toch door het kabinet
afgewezen?Gezien de motie-Van de Zandschulp en de eerbiedigende werking waaraan,
zoals bekend, de Eerste Kamer grote waarde hecht, zouden de leden van de fractie
van D66 mede gelet op het feit, dat in het regeerakkoord een passage
is opgenomen dat alternatieven bespreekbaar zijn, graag een inzicht willen
hebben in de financiële opbrengsten van de volgende alternatieven.alternatief 1.De AWW wordt per 1 januari 1997 volledig afgeschaft.Alleen bestaande gevallen behouden hun uitkering zonder inkomenstoets.Nabestaandenpensioenregelingen worden geregeld op de markt via eigen en
of werkgever van de partner-opting out.Welk percentage verplichte Anw-premie zou jaarlijks nog geheven moeten
worden om deze uitsterfregeling mogelijk te maken?alternatief 2.De ANW als volkverzekering wordt een overgangsregeling wanneer de partner
overlijdt.Iedere nabestaande krijgt ongeacht eigen inkomen een gewenningsbijdrage
vana. 3 maandenb. 6 maanden.Als bij alternatief 1 blijven de huidige rechten gewaarborgd. In alternatief
2 blijft een solidariteitssysteem bestaan voor een overzichtelijke periode
waarin men de kans krijgt na overlijden van de partner op eigen benen verder
te gaan.Welk percentage verplichte Anw-premie zou jaarlijks nog geheven moeten
worden om deze overgangsregeling mogelijk te maken?Zonder inzicht in de financiële consequenties konden deze leden niet
beoordelen of het feit dat nog veertig jaar twee systemen naast elkaar zouden
bestaan de enige doorslaggevende reden moet zijn om deze mogelijkheid af te
wijzen zoals de regering doet op pag. 21 van de nota n.a.v. het verslag aan
de Tweede Kamer.Het lid van de SP-fractie had grote bezwaren tegen de gevolgen
van deze wet voor de bestaande gevallen.Hij verwees in deze natuurlijk naar de motie-Van de Zandschulp. Bij ingrepen
in de sociale zekerheid moet de grootste voorzichtigheid worden betracht waar
het betreft de terugwerkende kracht. Dit dan gelet op het rechtszekerheidsbeginsel
en het vertrouwensbeginsel. Het door de regering aangevoerde gelijkheidsbeginsel
geldt hier minder nu de bestaande gevallen meestal geen voorziening hebben
kunnen treffen.Het is duidelijk naar de mening van het lid van de SP-fractie dat de bestaande
gevallen door deze wetswijziging het hardst worden getroffen. Hij vroeg de
staatssecretaris om een nadere beschouwing op dit punt.Het lid van de GPV-fractie, sprekende mede namens de fracties
van de SGP en de RPF merkte op, dat de leden van de
Kamer veel brieven hebben gekregen van met name weduwen wier inkomen door
de toekomstige inkomenstoets (soms aanzienlijk) zal teruglopen. Graag vernamen
zij van de staatssecretaris een reactie op het verwijt van deze belanghebbenden
dat hun als rechthebbenden op een uitkering ingevolge een verzekering onrecht
wordt gedaan.Is met name niet begrijpelijk dat een weduwe met wie een pensioen is overeengekomen,
waarbij een AWW-uitkering was ingebouwd, zich onrechtvaardig behandeld voelt?Via de motie-Van de Zandschulp heeft de Eerste Kamer als haar mening uitgesproken
dat bij volksverzekeringen het beginsel van de eerbiedigende werking het uitgangspunt
behoort te zijn bij de vormgeving van het overgangsrecht. Welke argumenten
heeft de staatssecretaris om die eerbiedigende werking verregaand aan te tasten? Het lid Hendriks achtte het ontbreken van een goede en ruime
overgangsregeling onoverkomelijk. Terwijl bij de behandeling van deze wet
in eerste versie in 1993 dit voor deze Kamer reden was om zich tegen het wetsvoorstel
uit te spreken, was toen nog sprake van een overgangstermijn van vier jaar.
Nu is deze periode zelfs nog geslonken tot minder dan twee jaar. Het zou daarom
ons inziens uitermate inconsequent zijn dit feit nu te accepteren. 4. Private verzekerbaarheid; inkomenseffectenDe leden van de CDA-fractie hadden zich verwonderd over het
gemak waarmee toch over de mogelijkheid tot het afsluiten van aanvullende
voorzieningen wordt gesproken.Hoe stelt het kabinet zich dit voor, gelet ook op het zo sterk inkomensafhankelijke
karakter van de nieuwe Anw, waardoor reparatie door middel van collectieve
of individuele aanspraken toch geen eenvoudige zaak zal zijn? Is het kabinet
van mening dat de hiervoor in aanmerking komende groepen hiertoe financieel
in staat zullen zijn? Tenslotte is er de vraag of er ook geen sprake zal zijn
van onverzekerbare risico's.Is overigens met het vervallen van artikel 85 Anw ook het voornemen van
het kabinet om collectieve nabestaandenverzekeringen via de bedrijfstak pensioenfondsen niet meer verplicht te stellen nu definitief van de baan?Een veel voorkomende (wanhoops)uiting van de betrokkenen is voorts: «Waar
vind ik werk op mijn leeftijd en met mijn gebrek aan opleiding en ervaring»?
Niet alleen is de overgangstermijn veel te kort, het is zelfs zeer de vraag
of deze weduwen nog wel enige kans hebben op de huidige arbeidsmarkt. Of is
het de bedoeling hen bij voorrang in aanmerking te laten komen voor de Melkert-banen
e.d.? In dat kader hadden de leden van de CDA-fractie zich erg gestoord aan
opmerkingen van de zijde van het kabinet als «men kan meer inkomen verwerven
of zijn uitgavenpatroon aanpassen» t.o.v. hen, die over het algemeen
een zwaar leven van alleen zorgen voor de kinderen achter zich hebben. Zou
trouwens eens concreet kunnen worden aangegeven waarop bij een overblijvend
inkomen van f 1 200,- nog kan worden bezuinigd? Het kan toch niet
de bedoeling zijn via deze wet nieuwe probleemgroepen te creëren?Het is ook moeilijk te aanvaarden dat inkomen in verband met arbeid, en
met name uit de WAO, geheel wordt gekort. Hoe dacht het kabinet dat een herkeurde,
opnieuw geheel of gedeeltelijk afgekeurde weduwe aan een aanvullende voorziening
zou kunnen komen? De bewijslast is toch aan het kabinet om aan te geven welke
mogelijkheden hier voor betrokkenen dan zijn, of is juist daarom de eerder
geciteerde opmerking geplaatst?Tijdens de mondelinge behandeling is de keuze om inkomsten in verband
met arbeid niet vrij te laten steeds beredeneerd en verdedigd vanuit de relatie
met de arbeidsmarkt.Later wordt, aangesproken op de positie van de WAO-ers, na een interruptie
gesteld dat in dat opzicht het arbeidsmarktelement niet speelt. Dan is weer
het argument dat er geen twee uitkeringen naast elkaar moeten
bestaan. Uit nadere toevoegingen kan worden begrepen, dat dit laatste argument
mede moet worden gezien in het licht van de budgettaire afweging. Kan de staatssecretaris
zich voorstellen dat dit – gelet op de vele schrijnende gevallen –
een volstrekt ontoereikend antwoord is? Kan inzicht worden gegeven in de aantallen
weduwen met tevens een WAO-uitkering en het bedrag dat met reparatie gemoeid
zou zijn?Het wetsontwerp ANW bevat, zo stelden de leden van de PvdA-fractie,
een «sterfhuisconstructie» voor nabestaanden die niet arbeidsongeschikt
zijn en geen minderjarige kinderen onder hun hoede hebben.De ratio van zo'n sterfhuisconstructie ligt in de toegenomen economische
zelfstandigheid en ruimere mogelijkheden tot particuliere verzekering van
het overlijdensrisico, zo hadden de leden van de PvdA-fractie begrepen.* Indien men thans meent dat personen meer op eigen verantwoordelijkheid
aangesproken kunnen worden en het overlijdensrisico thans iha goed particulier
verzekerbasis, dan zou naar de mening van de PvdA-fractie de overheid een
belangrijke begeleidende rol dienen te spelen in het overgangsproces van een
dominante publiekrechtelijke verzekering naar een toenemend regiem van privaatrechtelijke
regelingen.Het afsluiten van private verzekeringen zal immers in die overgang niet
voor iedereen een acceptabel of toegankelijk alternatief opleveren, mede gezien
leeftijd, leeftijdsverschil tussen beide partners en gezondheidstoestand.In die overgangssituatie ligt het voor de hand dat de overheid met particuliere
verzekeraars en pensioenfondsen intensief overlegt over een transitieproces,
daarbij optredende knelpunten en (wederzijds ver(dichtende) afspraken probeert
te maken over de oplossing van zulke knelpunten. In de schriftelijke stukken
hadden zij niets gevonden over een dergelijke beraadslaging en een begeleidende,
eventueel faciliterende, overheidsrol bij de voorgenomen overgang van een
groot deel van de publiekrechtelijke verzekering naar private regelingen.
Heeft een dergelijk overleg plaatsgevonden of zal dit alsnog plaatsvinden,
zo vroegen deze leden. De overheid dient toch een helder kader te scheppen
en randvoorwaarden te creëren waarbinnen de burger de hem/haar toegedichte
grotere eigen verantwoordelijkheid kan waarmaken?** De gekozen mengvorm van nog resterende publiekrechtelijke regeling
en overgang naar private regeling is zodanig dat het voor «contribuabelen»
wel erg moeilijk om eventuele persoonlijke (bij-)verzekeringsbehoeften voor
zich vast te stellen. In de eerste plaats is er al jaren sprake van een wisselend,
eventueel snel wisselend standpunt van de wetgever, die een weinig voorspelbaar
en weinig consistent gedrag vertoont. In de tweede plaats is er sprake van
(deels onvoorzienbare) wisselende fases in de levensloop van de te verzekeren
partner, bijv. of er wel/niet sprake is van minderjarige kinderen (in de ene
variant is er wel sprake van een wettelijk uitkeringsrecht, in de andere variant
niet), (eventueel wisselende) combinaties van zorgarbeid/betaalde arbeid;
is er in de verdere toekomst sprake van inkomen uit arbeid (voor een substantieel
deel vrij te laten) of van inkomen in verband met arbeid (WW, WAO, VUT) van
de achterblijvende partner (geheel te korten op wettelijk nabestaandenpensioen).
Daar komt nog bij dat de markt van particuliere verzekeringen, o.a. door onvergelijkbare
polisaanbiedingen, voor de doorsneeburger weinig transparant is, zonder onafhankelijke
en onpartijdige gids ontstaat er allicht een situatie van onder- of oververzekering,
zo veronderstelden de leden van de PvdA-fractie. Welke taak ziet de overheid
voor zich weggelegd bij het beschikbaar stellen of faciliteren van een onafhankelijk
advies in een wereld die door de meeste burgers vooralsnog als een doolhof
ervaren wordt? De leden van de PvdA-fractie waren zeker niet a priori gekant
tegen een (gedeeltelijke) switch van publiekrechtelijke naar privaatrechtelijke
regelingen. Juist in dat overgangsproces dient naar hun mening
de overheid een zeer actieve bemiddelende en ondersteunende rol te vervullen.
Zij misten tot dusver concrete aanwijzingen voor een dergelijke overheidsrol.In het nader rapport bij het wetsvoorstel wordt aangegeven dat de kosten
van een particuliere verzekering ter dekking van het overlijdensrisico ter
hoogte van een maandelijkse uitkering, gelijk aan de huidige AWW-uitkering,
leidt voor een man van 40 jaar (met een 3 jaar jongere vrouw) tot een maandelijkse
premie van f 127, oplopend tot f 190 per maand op 55-jarige leeftijd!
Kan in deze situaties (man 40, resp. 55) ook een indicatie van de premiehoogte
gegeven worden als zijn vrouw 8 jaar jonger is?De leden van de fractie van de PvdA vroegen waarom alleen het overlijdensrisico
van de man in aanmerking is genomen. Onder de huidige AWW zijn immers beide
partners verzekerd? Om een reële vergelijking met de huidige situatie
te kunnen maken, moeten tegenover de inkomensafhankelijke AWW-premie de kosten
van een wederkerige overlijdensrisicoverzekering staan.Zij vroegen om een vergelijkende berekening van de maandlast uitgedrukt
in percentage van het inkomen voor de huidige dekking conform de AWW en een
overeenkomstige dekking in de particuliere markt. En wel voor de volgende
situatie: man, 40 jaar, inkomen: minimum, modaal, 2 x modaal; vrouw, 37 jaar,
inkomen: geen, 0,5 minimum, minimum, modaal.Zij hadden de indruk dat met name voor de laagste en lagere inkomensgroepen
de premie met vele procenten van hun inkomen zou stijgen ten opzichte van
de huidige AWW-premie, en vroegen zich af of voor deze groepen particulier
verzekeren überhaupt wel mogelijk en/of lonend is.Zij vroegen ook om een oordeel over het denivellerende effect van deze
privatisering de verzekering van het overlijdensrisico. Immers, de premie
van een particuliere verzekering blijft nominaal hetzelfde voor lage en hoge
inkomensgroepen en drukt derhalve voor de eerste zwaarder op het budget dan
voor de laatste.Zijn de premies voor een particulier gesloten partneroverlijdensrisicoverzekering
aftrekbaar voor de belasting? Zo ja, dan profiteren hogere inkomens nog meer.De leden van de fractie van de PvdA vroegen ook of in dit licht de rechtsgelijkheid
op basis van door het kabinet aangevoerde rechtsgrond «behoeftecriterium»
in combinatie met een «bijzondere verantwoordelijkheid» wel voldoende
in de beschouwingen is betrokken. De «bijzondere verantwoordelijkheid»
geldt, zo namen zij aan, voor alle groepen. Bij de aanvang zal een annuïtair
dalende risicoverzekering al snel een kapitaal vertegenwoordigen van ver boven
het bedrag waarboven medische acceptatie niet meer geschiedt op basis van
een gezondheidsverklaring, maar waarvoor een medische keuring is vereist.
Bovendien worden er acceptatie-leeftijdsgrenzen gehanteerd. Indien de facto
bepaalde groepen zich niet kunnen verzekeren in de particuliere markt, worden
zij impliciet verwezen naar de ABW. Dit geldt zeker voor degenen met een verhoogd
sterfterisico respectievelijk degenen niet in het geheel niet meer verzekerbaar
zijn. Acht het kabinet dit in overeenstemming met het principe van «gelijke
behandeling» en de «bijzondere verantwoordelijkheid»?De leden van de fractie van D66 merkten op dat de regering
in de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede Kamer tamelijk luchtig
spreekt over de mogelijkheid zich aanvullend te verzekeren. Voor een maandelijkse
uitkering van fl 22 392 zou een premie/maand verschuldigd zijn van fl
127 bij 41 jaar tot fl 190,- voor een man van 55 jaar. Kan de regering
enig inzicht geven in de berekening van de hoogte van de premie?Bekend is dat velen hebben afgezien van het aanvullend verzekeren omdat
er een verplichte premie AWW bestaat. Volgens gegevens is het voorstel voor
1996 1,7%. Wil de regering het Verbond van Verzekeraars vragen of deze premie
aanzienlijk lager zou worden wanneer meer werkenden zich zouden verzekeren
wanneer de AWW ophoudt te bestaan, volgens het opting out-principe zoals beschreven
in alt 1 en alt 2 a en b.Voor hoeveel werkenden is verzekeren op de markt een illusie omdat de
premie gezien de gezondheidssituatie een veelvoud is van het bovengenoemde
bedrag. Doet zich hier opnieuw een MAAV-situatie voor?Bekend is dat vrouwen gemiddeld langer leven. Welk gevolg heeft dat voor
de premie?Welke invloed denkt de regering dat de noodzaak om het Anw-gat via de
pensioen regeling te dichten zal hebben op het arbeidsvoorwaardenoverleg?Is de berekening van de RCO juist dat al degenen wier partners een inkomen
hadden van minder dan ca fl 80 000,- en die aldus rechten op een nabestaandenpensioen
van minder dan ± fl 22 000 hebben verworven een beroep zullen
moeten doen op de ABW?Hoe groot is deze groep, gesplitst naar vrouwen en mannen en leeftijd,
voor wie dit AnW-gat gaat gelden? Zijn er meer gegevens over deze zgn. witte
vlek, uitgesplitst naar mannen en vrouwen en leeftijd? Hoe groot is van deze
groep met een ANW-gat bezitter van een eigen huis? Hoeveel van de huidige
196 000 AnW-gerechtigden zijn eigenhuis-bezitter?In het wetsvoorstel wordt, zo signaleerden de leden van de fractie van GroenLinks, opgemerkt dat mensen zich kunnen verzekeren tegen inkomensverlies
bij overlijden. Huidige nabestaanden van wie de uitkering volgens de voorstellen
worden verlaagd of ingetrokken kunnen zich niet verzekeren. Ziet de staatssecretaris
dat als een gegevenheid waar geen verandering in aangebracht wordt of worden
er voorstellen ontwikkeld die deze inkomensachteruitgang opvangen?Staat zo'n verzekering tegen inkomensverlies open voor alle toekomstige
gevallen? Een brief van de Vereniging van Bedrijfspensioenen van 7 november
1995, VB/nr. 3861, signaleert een aantal problemen voor degenen, die zich
kunnen verzekeren (mensen met verhoogd gezondheidsrisico, leeftijdsdrempel
e.d.).Welke oplossing ziet de staatssecretaris hiervoor? Het instellen van een
waarborgfonds, waardoor deze groep zich wel kan verzekeren voor een acceptabele
premie zou een oplossing kunnen zijn. Graag een reactie.Een aantal pensioenfondsen hanteren een inbouw/franchisesysteem waarbij
het nabestaandenbedrijfspensioen integraal verbonden is aan de huidige AWW.
Indien door regelgeving een nabestaande geen of verminderd recht op Anw heeft
treedt het paraplu-artikel in werking. Het fictieve inbouwbedrag zal moeten
worden uitbetaald. Zijn de fondsen in staat dit op korte termijn te doen en
hoe ziet de rol van de overheid er hier uit?Deze leden constateerden voorts dat de voorgestelde overgangsregeling
zeer nadelig uitpakt voor grote groepen weduwen. Binnen 2 jaar is voor deze
groep in veel gevallen sprake van een forse inkomensachteruitgang. Hoe denkt
de staatssecretaris hiermee om te gaan?Het huidige Anw-voorstel, dat gebaseerd heet te zijn op het behoeftebeginsel
(i.t.t. het loondervingsprincipe), geeft aan dat beginsel totaal geen invulling,
gezien de grote weglek naar de bijstand. Hoeveel mensen hebben nu een AWW-uitkering
samen met een inkomen in verband met arbeid (WAO, WW, VUT, vervroegd pensioen)?
Hoe is hierbinnen de verhouding man–vrouw?Met name weduwnaars zullen profijt hebben van de inkomensafhankelijke
basisuitkering. Vooral die weduwnaars die een zodanig hoog inkomen uit arbeid
hebben dat zij anders geen ANW-uitkering meer zouden ontvangen. Hoe verhoudt
dit zich tot het behoefte-beginsel, dat toch de grondslag vormt van dit wetsvoorstel?Het lid behorende tot de fractie van het GPV, sprekende mede
namens die van de SGP en RPF, merkte op, dat het begrijpelijk
is dat de overheid een groter beroep wil doen op de eigen verantwoordelijkheid
van mensen waar het gaat om toekomstige risico's. Maar ook hierbij stelde
hij vragen. Zal het voor mensen in veel gevallen niet moeilijk zijn te beoordelen
of verzekering zinvol is? En zullen minder gezonde mensen en ouderen tegen
betaalbare premies een nabestaandenverzekering kunnen afsluiten?Het lid Hendriks merkte op dat een bezwaar van het wetsvoorstel
ligt in de bepaling dat nabestaanden met minderjarige kinderen slechts onder
de ANW vallen zolang deze kinderen nog geen achttien jaar zijn. Dit impliceert
dat, bijvoorbeeld, een vrouw gedurende een lange periode ANW zou kunnen genieten.
Zo gauw echter de kinderen meerderjarig zijn geworden vervalt voor haar deze
uitkering. In vele gevallen zal een vrouw in deze situatie, gezien haar leeftijd,
geen werk meer kunnen vinden. Haar wacht dus de bijstand. 5. Ongehuwd samenwonenden/gezamenlijke huishoudingDe leden van de fractie van de VVD zouden graag een reactie
hebben van de staatssecretaris op de brieven van de SVB van 12 oktober 1995 –
en deze dan tegen de achtergrond van de brieven van de Bank aan de toenmalige
SVr van 26 april 1991 en aan de toenmalige staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid van 18 november 1992. Doet zich nu niet als gevolg van
de gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden met gehuwden dezelfde problematiek
voor? Deze leden zouden ook graag een reactie hebben op de brief van de Vereniging
van Bedrijfspensioenfondsen van 7 november 1995.Kan de staatssecretaris een enigszins reële schatting geven van de
kansen voor wat oudere weduwen op een baan, dit in relatie tot de 1,7 miljard,
die als weglek naar de Bijstandswet is gecalculeerd? De SVB krijgt in het
wetsvoorstel ook een taak inzake bemiddeling. Kan de bank deze aan, mede gezien
de verzwaarde werkzaamheden in het kader van de gelijkstelling? Is al een
budget beschikbaar gesteld voor bemiddeling en zo ja, hoe groot is dit? Zou
de staatssecretaris willen reageren op de suggestie van de F.N.V. (brief 20
november 1995) om een waarborgfonds in te stellen voor hen, die als gevolg
van hun gezondheidsprolemen niet zullen worden toegelaten tot een particuliere
verzekering?De leden, behorende tot de CDA-fractie merkten op, dat één
van de argumenten om niet in te stemmen met de gelijkstelling van ongehuwd
samenwonenden, zoals in de vorige nabestaandenwet omschreven, was, dat door
de gekozen wijze van invulling te veel gevallen een recht op een nabestaandenuitkering
zouden krijgen en de controle op het begrip gezamenlijke huishouding uitermate
moeilijk was (moment-opname). Er waren in ieder geval stringentere normen
nodig. De novelle met een aantal formele criteria voor de samenwoonrelatie
sneuvelde in de Tweede Kamer op de discongruentie tussen het ontstaan van
recht op uitkering en de intrekking daarvan.Het kabinet heeft er nu aanvankelijk voor gekozen de gelijkstelling van
ongehuwd samenwonenden niet in de nieuwe nabestaandenwet op te nemen op grond
van de navolgende argumenten: – het is de eigen verantwoordelijkheid van mensen die ongehuwd samenwonen
om desgewenst een particuliere overlijdensverzekering af te sluiten;– wanneer het voorstel tot zogenaamde zware registratie is aanvaard
en in werking (niet m.i.v. 1996) zullen zij die een zware registratie zijn
aangegaan, ook in deze wet worden gelijkgesteld met gehuwden, zij het niet
met terugwerkende kracht.Al is het eerste argument niet sterk (zou ook gelden voor gehuwden) en
roept het ontbreken van deugdelijke wetgeving ook enige onbevredigende praktijksituaties
op, de leden van de CDA-fractie vonden het tweede argument valide en vonden
het derhalve van wijsheid getuigen de gelijkstelling voorlopig achterwege
te laten.Het kabinet heeft deze stellingname, zowel in de memorie van toelichting
als ook in antwoord op de vele vragen in de nota naar aanleiding van het verslag,
sterk verdedigd. Het is voor de leden van de CDA-fractie dan ook een raadsel
te lezen hoe de staatssecretaris zich tijdens de mondelinge behandeling in
de Tweede Kamer plotsklaps als pleitbezorger van de gelijkstelling opwerpt
(hij is blij dat deze gelijkstelling wordt gerealiseerd) met argumenten die
tegengesteld zijn aan die in de schriftelijke gewisselde stukken. Had een
zich uiteindelijk na een indringende verdediging neerleggen bij de aanvaarding
van dit onderdeel van het ingediende amendement niet meer voor de hand gelegen?Is juist ook de harmonisatie met andere sociale verzekeringswetten niet
moeilijk vanwege het feit dat er uitsluitend sprake is van beoordeling op
één moment, het moment van overlijden, en geldt dit ook niet
voor vergelijking met de Algemene Bijstandswet?Hoe stelt de staatssecretaris zich trouwens de controle op deze bepaling
voor? Is de staatssecretaris niet met de leden van de CDA-fractie van mening,
dat er nu aanzienlijke handhavingsproblemen kunnen ontstaan, waardoor een
rechtmatige uitvoering van de Anw gevaar zal lopen? Wat is overigens het oordeel
van de SVB over de uitvoeringstechnische aspecten van dit amendement? Een
advies, dat intussen wel zal zijn gevraagd en dat de leden van de CDA-fractie
gaarne tegemoet zien. Kortom, waarom niet vastgehouden aan het oorspronkelijke
voorstel, mede gelet op de discussie terzake in de Eerste Kamer?Is het tenslotte metterdaad de bedoeling van de indieners van het amendement
geweest ook in gevallen van kortstondig samenwonen bij overlijden een uitkeringsrecht
toe te kennen?De leden van de PvdA-fractie hadden ambivalente gevoelens bij
de voorgenomen uitbreiding van het wettelijk nabestaandenpensioen naar ongehuwd
samenwonenden via het begrip «gezamenlijke huishouding». Enerzijds
pleiten er argumenten voor een gelijke behandeling van ongehuwd samenwonenden:
harmonisatie met andere sociale zekerheidswetten en een gelijke behandeling
van personen met «huwelijksbeletselen» (homoseksuelen).Aan de andere kant is het criterium «gezamenlijke huishouding»
zeer privacy- en fraudegevoelig.De leden van de PvdA-fractie meenden dat uit het karakter van de nabestaandenverzekering
voortvloeit dat deze beperkt is tot degenen die expliciet wederzijdse zorg
en verantwoordelijkheid aanvaard hebben/huwelijk, samenlevingscontract of
binnenkort «geregistreerd partnerschap».) De leden van de PvdA-fractie
meenden dat er sterke argumenten zijn om in de ANW te kiezen voor een formeel
criterium, anders dan bij het sluitstuk van de sociale zekerheid (ABW met
materieel criterium).De leden van de PvdA-fractie constateerden dat het wetsvoorstel ANW het
begrip «gezamenlijke huishouding» van de ABW overneemt, inclusief
de zgn. evidenties of ficties die een «onweerlegbaar rechtsvermoeden»
opleveren. Eerder dit jaar bij de behandeling van de nABW hadden zij reeds bezwaren geformuleerd tegen de introductie van een «onweerlegbaar
rechtsvermoeden». Hoewel de geformuleerde «evidenties» wellicht
in 99 komma zoveel procent van de gevallen boven elke twijfel verheven zijn,
zijn er toch in de werkelijke wereld in zeer uitzonderlijke gevallen situaties
denkbaar waarin de veronderstelde evidentie eerder schijn dan werkelijkheid
is. Op zichzelf konden de leden van de PvdA-fractie wel instemmen met een
verschuiving van de bewijslast in een aantal situaties ten gunste van het
uitvoeringsorgaan. Zulks zou vorm gegeven kunnen worden via een «weerlegbaar
rechtsvermoeden», zonder dat de uitkeringsaanvrager wordt uitgesloten
van het (fundamentele) recht tot het leveren van tegenbewijs. In de praktijk
zal de uitkomst van toepassing van een «weerlegbaar» en «onweerlegbaar»
rechtsvermoeden vrijwel steeds dezelfde zijn, maar uit rechtstatelijke overwegingen
is er een wereld van verschil.Bij de nABW resteert er, ook bij de introductie van een onweerlegbaar
rechtsvermoeden, nog de «nooduitgang» van het individualiseringsprincipe
(artikel 13 nABW). De ANW mist een dergelijke nooduitgang. De bedenkingen
die de leden van de PvdA-fractie koesterden tegen de introductie van het onweerlegbaar
rechtsvermoeden in de nABW, gelden voor hen daarom a fortiori voor de ANW.
Deze leden hadden voorts de nu voorgestelde ANW-formulering vergeleken met
het recente wetsvoorstel 24 258: Wijziging AOW. In beide volksverzekeringen
wordt bij het begrip «gezamenlijke huishouding» de uitzondering
van de bloedverwant in de tweede graad geschrapt, maar anders dan in de voorgestelde
ANW behelst de voorgestelde AOW-wijziging niet de introductie van een onweerlegbaar
rechtsvermoeden. Enige ratio voor dit principiële verschil in formulering
in beide volksverzekeringen konden deze leden niet bedenken. Het lijkt erop
dat voorgestelde formuleringen soms slechts afhangen van toevallige invallen
van de wetgever.De leden van de PvdA-fractie vroegen het kabinet om een heroverweging
ten principale van het «onweerlegbaar rechtsvermoeden». De leden
van de PvdA-fractie hadden op het eerste gezicht geen verschil ontdekt tussen
de leefvormen-omschrijvingen in de n.ABW en de ANW. Volgens de staatssecretaris
is er wel één verschil, nl. inzake het begrip «duurzaam
gescheiden leven». Citaat: «In de definitie van het amendement
wordt de gehuwde die duurzaam gescheiden leeft van zijn echtgenoot, in principe
aangemerkt als gehuwd. Hij wordt echter aangemerkt als ongehuwd als hij een
gezamenlijke huishouding vormt met een nieuwe partner» (Handelingen
II, 5 oktober 1995, blz. 506). Volgens mw. Kalsbeek is dit de juiste interpretatie
van haar amendement (Handelingen II, 5 oktober 1995, blz. 532).De leden van de PvdA-fractie konden deze interpretatie niet terugvinden
in de hen voorgelegde wettekst. Zij verzochten daarom om een uitvoerige toelichting.
Die vroegen eveneens naar de positie van gehuwden die «duurzaam gescheiden
leven», omdat één van beiden langdurig in een inrichting
of verpleeghuis is opgenomen.De leden van de fractie van D66 wezen op het feit dat de SVB
verwacht dat door het gelijkstellingsartikel «aanzienlijke handhavingsproblemen»
ontstaan (brief 12 oktober).De gelijkstelling die eerst niet in het wetsvoorstel voorkwam is kennelijk
mede door de regering overgenomen omdat naast het verkrijgen van een AnW-recht
van ongehuwd samenwonenden een aanzienlijke opbrengst door korting op uitkeringsrechten
verwacht wordt door het gaan samenwonen van twee nabestaanden.Deze leden vreesden dat de regering zich te gemakkelijk rijk rekent. Juist
ouderen die een eigen huishouding hadden zullen niet zo snel een van de twee
woningen opgeven.Het niet verliezen van het ANW-bedrag is aanlokkelijk en onderverhuur
is gemakkelijk. Valt dit onder het begrip sociale fraude? Hoe moet de SVB dit controleren?Daarnaast signaleerden de leden van de fractie van D66 nog een ander niet
opgelost probleem.Conform artikel 15 heeft geen recht op nabestaandenuitkering degene wiens
echtgenoot is overleden binnen een jaar nadat hij met die echtgenoot is gehuwd.
Conform artikel 3 wordt de ongehuwde die samenwoont gelijkgesteld met een
gehuwde. Moet de SVB bij een claim van een partner van een overleden samenwonende
aantonen dat deze korter dan een jaar samenwoonde teneinde een nabestaandenuitkering
rechtsgeldig te onthouden?Hoe kan men voorkomen dat kort samenwonenden misbruik maken van deze mogelijkheid
nu geen enkele vorm van samenlevingscontract hoeft te worden overgelegd?De leden van de fractie van GroenLinks vroegen welke de exacte
peildatum van samenwonen is. Is die 1-1-1996, 1-4-1996 of 1-1-1998, er van
uitgegaan dat de wet 1-4-1996 in werking zal treden?Het lid van de SP-fractie stelde vast dat het wetsvoorstel
na amendering, nu ook de situatie van samenwonenden met een uitkering regelt.
De eerste vraag die rijst is of bij de beoordeling van zo'n situatie uitsluitend
wordt aangeknoopt bij het begrip gemeenschappelijke huishouding zoals dat
in de nieuwe Algemene Bijstandswet wordt gehanteerd. Verwacht de staatssecretaris
niet dat er discussie zal ontstaan over de vraag of dit daadwerkelijk het
geval is? Zat als twee personen zeggen dat ze alleen maar uit zakelijk financieel
oogpunt onder een dak wonen. Met andere woorden hoe beoordeelt men het verzorgingselement?
Rust de bewijslast hier op de uitkeringsgerechtigde of op de SVB? Graag de
visie van de staatssecretaris op dit punt.Op grond van het overgangsrecht krijgen nu reeds samenwonenden in een
bepaald geval, althans zo begreep het lid van de SP-fractie de wet na amendering
op dit punt, ieder 30% van het relevante minimum. Samen dus 60%. Bestaat in
dat geval aanspraak op een toeslag als beiden geen neveninkomen hebben, of
zijn zij aangewezen op de bijstand? Zo ja, worden zij dan geconfronteerd met
de vermogenstoets?Het lid van de SP-fractie stelde verder vast dat er onduidelijkheid bestaat
over de peildatum bij nu reeds samenwonenden. Wordt er gekeken wie er samenwoont
op het moment van inwerkingtreden van de wet, bijv. 1 januari aanstaande of
wordt er bekeken wie er samenwoont op het moment dat het overgangsrecht gaat
werken, te weten 1 januari 1998?Het lid Hendriks merkte op het noodzakelijk te vinden dat een
nadere uitleg wordt gegeven over het begrip «leefvorm». De aanwezige
ruimte voor onduidelijkheid hierover zal niet alleen grote problemen geven
in de uitvoering van dit wetsvoorstel, maar ongetwijfeld ook uitstraling hebben
naar diverse andere wetten op sociaal gebied. 6. De ANW en ziektekostenverzekeringDe leden van de PvdA-fractie vroegen om een duidelijk antwoord
op de vraag wanneer ANW-gerechtigden wel/niet verplicht verzekerd zullen zijn
voor het ziekenfonds a) in de structurele situatie en b) in de overgangsfase
AWW/ANW.De uitleg hiervan in de Handelingen (Handelingen II, 5 oktober 1995, blz.
516) was hen niet geheel duidelijk. Toen zij de artikelen waarnaar verwezen
wordt in de wettekst zelf wilden opsporen, bleek hen dat allerlei artikelen
«omgenummerd» waren. De leden van de fractie van D66 vroegen hoeveel ANW-gerechtigden
automatisch ziekenfonds-verzekerd zijn. Hoeveel ANW-gerechtigden moeten zich
particulier verzekeren? 7. Het inkomensbegripDe leden van de CDA-fractie merkten op, dat in het advies «Algemene
Nabestaandenwet» van de Sociale Verzekerings Bank uitvoerig is gesproken
over het te hanteren inkomensbegrip in de nieuwe Nabestaandenwet. Aansluiting
zou worden gezocht bij het Inkomensbesluit Toeslagenwet, dat op een niet te
verwaarlozen aantal punten afwijkt van het Inkomensbesluit AOW. De leden van
de CDA-fractie hadden hieruit begrepen, dat het kabinet blijft vasthouden
aan het standpunt dat het recht op uitkering eindigt op de dag na de dag van
overlijden.Hiermede wordt het advies van de SVB niet overgenomen. Hoe verdraagt zich
dat met artikel 16, tweede lid? Betekent de nu gekozen benadering metterdaad
dat in geval van een alleenstaande, die geen aanspraak op een overlijdensuitkering
kan doen gelden, het teveel betaalde zal moeten worden teruggevorderd? Zullen
de kosten voor inning van deze doorgeschoten betalingen niet onevenredig hoog
zijn? Uit de praktijk is bekend, dat de betaling over de maand van overlijden,
zoals tot dusverre gehanteerd, ook gelegenheid geeft de vaste lasten van die
maand te betalen. Zal hiervoor een beroep op de ABW kunnen worden gedaan? 8. InkomenstoetsDe leden van de VVD-fractie waren verheugd over de door de
overzijde aangebrachte verruiming van de vrijstelling van 50 procent plus
eenderde van het meerdere. Zou het niet in lijn met de rechtsgelijkheid zijn
geweest als deze vrijstelling ook had gegolden voor geheel arbeidsongeschikten,
die immers niet kunnen werken? Hoe groot is het «besparingsverlies»
als in het wetsvoorstel eerbiedigende werking zou zijn (worden) geïntroduceerd?De leden van de PvdA-fractie konden op zichzelf de introductie
van een inkomenstoets in de ANW billijken. Deze introductie doet wel afbreuk
aan het karakter van volksverzekering, d.w.z. een verzekering die relevant
is voor alle ingezetenen. In een eerder wetsvoorstel ANW werd de relevantie
voor alle ingezetenen nog in stand gehouden via een «gewenningsuitkering»
voor iedere nabestaande en een inkomensonafhankelijke basisuitkering. Nu in
het huidige wetsvoorstel deze beide algemene, voor ieder relevante, onderdelen
vervallen zijn, drong zich de vraag op waarom het kabinet nog vasthoudt aan
de formulering van een volksverzekering en premiefinanciering.De voorgestelde inkomenstoets differentieert zeer sterk tussen inkomen
uit arbeid en inkomen in verband met arbeid. Zien deze leden het juist als
zij menen dat hier sprake is van een breuk met voorafgaand beleid? Andere
sociale zekerheidswetten (bijv. Toeslagenwet, toeslag AOW, ABW, IOAW en IOAZ)
kennen slechts een lichte differentiatie tussen inkomen uit arbeid en inkomen
in verband met arbeid. In beginsel wordt in die wetten elk inkomen uit of
in verband met arbeid onderworpen aan de inkomenstoets. Slechts vanuit de
overweging dat parttime arbeidsdeelname niet ontmoedigd moet worden werd een
(zeer kleine) vrijlating van inkomen uit arbeid opgenomen als te tolereren
inbreuk op de inkomenstoets. Een grotere vrijlating zou in strijd zijn met
het karakter van genoemde wetten zo werd in het verleden steeds van kabinetszijde
betoogd.In afwijking van dit beleid in het recente verleden kiest de ANW thans voor een veel forsere vrijlating van inkomen uit arbeid via het groot-amendement
Kalsbeek c.s.. Hier valt veel voor te zeggen. Voor zeer velen wordt hiermee
de problematiek van het overgangsrecht aanzienlijk verlicht.Tegelijkertijd dringen zich echter nieuwe vragen op.– In het overgangsrecht worden weduwen met parttime arbeid of een
bescheiden loon grotendeels ontzien. De weduwe met een lang arbeidsverleden
die geheel arbeidsongeschikt is verklaard krijgt per 1-1-1998 echter ten volle
te maken met de inkomenstoets. Voor dit wel zeer forse verschil in behandeling
konden de leden van de PvdA-fractie geen rechtvaardiging bedenken.– Nu de volksverzekering ANW een zeer substantiële vrijlating
uit arbeid kent, kan men de vraag stellen waarom een andere volksverzekering
(AOW) terzake van de partnerinkomenstoets een veel krappere vrijlating uit
arbeid kent.De leden van de PvdA-fractie waren geïnteresseerd in een meer algemene
visie van het kabinet op de problematiek van vrijlating van inkomen uit arbeid
bij sociale zekerheidsuitkeringen. Kan de tekst van (concept?) inkomensbesluit
ANW ook aan de Eerste Kamer ter beschikking gesteld worden?De leden van de fractie van D66 stelden dat bekend mag worden
verondersteld dat D66 voor fraudegevoeligheid vreest en van mening is dat
uitvoeringskosten daardoor hoog zijn. Het was hen een raadsel hoe de regering
kan stellen dat de inkomenstoets voor de meerderheid van de bestaande Anw-gerechtigden
niet tot een lagere uitkering zal leiden.Volgens de groep «weduwen in de kou» is het volgende staatje
van toepassing:thans totaal 196 000 AnW-gerechtigden:60–64 jaar 12 000 m 68 500 vr.55–60 8 000 26 500 6 700 vr. 28% in inkomen achteruit> 10 000 vr. verliezen 100%   50 000 vr. verliezen honderden guldens.Zijn deze cijfers juist? Zo nee, hoe luiden de juiste cijfers?Bij iemand met een WAO-uitkering wiens partner overlijdt wordt de gehele
WAO in de AnW ingebouwd. De motivering daarbij is dat men geen recht heeft
op twee uitkeringen. De leden van de fractie van D66 konden deze gevolgen
vooralsnog niet voor hun rekening nemen.1. Men heeft voor beide volksverzekeringen premie betaald en dus rechten
opgebouwd.2. Arbeidsongeschikten ontberen de mogelijkheid om door werk te vinden
hun inkomensachteruitgang ongedaan te maken.3. Deze leden vrezen dat het wegtoetsen van de WAO-uitkering in strijd
is met het ILO-verdrag nr. 128 waar een proportional reduction wordt toegestaan.
Het verkrijgen van een Anw-uitkering met daarbij het wegvallen van de WAO-uitkering
kan moeilijk een proportional reduction genoemd worden.De inkomenstoets zal, zo vervolgden deze leden, ook vergaande gevolgen
hebben voor degenen met inkomens minder dan fl 80 000 (zie berekening
RCO) en die niet meer in aanmerking komen voor een ANW-uitkering. Deze nabestaanden
zullen een beroep moeten doen op de ABW.In hoeverre zal het inverdieneffect op de AnW teniet worden gedaan door
een beroep op de ABW?Kan berekend worden hoeveel personen met recht op een Anw en hoeveel personen
< 45 jaar een beroep op de ABW zullen moeten doen? Hoe groot
wordt het weglekeffect naar de ABW becijferd nu de inkomensgrens van 50 naar
45 is gegaan? Bestaat voor Anw-gerechtigden > 45 jaar een sollicitatieplicht?Verwacht de regering niet dat het inverdieneffect veel lager wordt indien
Anw-gerechtigden in plaats van meer uren te gaan werken hun officiële
baan eraan geven en in het grijze circuit zullen gaan werken? Zijn dan niet
een nog groter negatief effect en dus geen bezuinigingen op Anw, en bovendien
minder inkomsten IB te verwachten?Komen AnW-gerechtigden > 45 jaar in aanmerking voor bijzondere bijstand?Is indien men een beroep doet op bijzondere bijstand een vermogenstoets
met name op eigen huis altijd verplicht?Krijgt arbeidsvoorziening de opdracht nabestaanden – mannen en vrouwen –
bijzondere begeleiding naar de arbeidsmarkt te leveren. Zo nee, waarom niet?Behoort scholing indien een aanvullende ABW-uitkering noodzakelijk blijkt
voor deze doelgroep tot de mogelijkheden?De leden van de fractie van GroenLinks merkten op, dat voor
nabestaanden met een inkomen in verband met arbeid (WAO, WW, VUT, vervroegd
pensioen) geen vrijlating van inkomen geldt. Er bestaat wel een vrijlatingsgrens
bij loon uit arbeid. De hoogte van deze inkomens in verband met arbeid worden
mede bepaald door de hoogte van het laatst verdiende loon.Is hier niet sprake van grote rechtsongelijkheid tussen personen met een
inkomen uit arbeid en personen met een inkomen in verband met arbeid? Is loon
in verband met arbeid niet hetzelfde als loon uit arbeid?Hoe verhoudt deze regeling zich met het rechtsbeginsel van gewekte verwachtingen
en dat van de rechtszekerheid van bestaande gevallen?Het lid van de SP-fractie stelde vast dat door het amendement-Kalsbeek
c.s. er voor wat betreft de inkomenstoets een aanmerkelijke verbetering is
aangebracht in het wetsontwerp. Desalniettemin pakt die toets in vele gevallen
hard uit. De gezamenlijke werkgeversorganisaties wezen onlangs de leden van
deze Kamer op de door de Tweede Kamer onvoldoende gewogen inkomenseffecten.Het lid van de SP-fractie zei graag een nauwkeurig commentaar van de staatssecretaris
op dit schrijven van de werkgevers te zullen vernemen. In de tweede plaats stelde het lid van de SP-fractie grote vraagtekens
bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen inkomsten uit arbeid en inkomsten
in verband met arbeid.Met name uit de vele brieven blijkt dat nogal wat weduwen naast hun weduwen-rente
een uitkering op grond van de AAW/WAO hebben. Deze zal geheel gekort gaan
worden, met als gevolg dat voor deze groep er een desastreuze inkomensachteruitgang
optreedt.Zou de staatssecretaris dit onderscheid nog eens nader kunnen motiveren?Het lid van de fractie van het GPV merkte op, dat het wellicht
verdedigbaar is toekomstige uitkeringen meer op behoefte af te stemmen. Maar
daarbij had hij wel twee vragen. Wordt door de invoering van een inkomenstoets
het verzekeringskarakter van de ANW niet aangetast? En waarom wordt inkomen
uit arbeid niet en inkomen in verband met arbeid wel geheel in mindering gebracht
op de nabestaandenuitkering? Het lid Hendriks deelde mee zich te storen aan de te beperkte
bijverdiensteregeling. De maximale mogelijkheden voor bijverdiensten zijn
gesteld op 50% van het minimumloon. Dit achtte hij uiterst karig, vooral voor
weduwen met oudere kinderen. Naar zijn oordeel zou deze grens op 70% moeten
worden gesteld. De (half-)wezen uitkeringIn het amendement met betrekking tot de halfwezen blijkt het begrip nabestaande
anders gedefinieerd te zijn dan voor de nabestaanden-uitkering. Zorgvuldige
bestudering bracht de leden van de CDA-fractie tot de vraag of
het juist is dat een aantal nabestaanden met een kind hierdoor een uitkering
zal kunnen krijgen van slechts 70% (zonder halfwezen-uitkering). Hierdoor
komen deze nabestaanden terecht op een uitkering onder het bestaansminimum.
Is dit de bedoeling geweest? Op welke wijze kan hiervoor een oplossing worden
gevonden? Welk bedrag zal hiermee gemoeid zijn?De leden van de CDA-fractie stelden het op prijs te vernemen of het waar
is dat niet alle denkbare gevolgen van de aanvaarde amendementen in de andere
artikelen zijn verwerkt, zoals bijv. in artikel 3, waarvoor de gelijkstelling
van ongehuwd samenwonenden niet geldt, terwijl er wel sprake kan zijn van
een alimentatievoorziening.In artikel 2 staat het bruto-netto traject beschreven voor de volle ANW-uitkering.
De leden van de CDA-fractie hadden gezocht naar de beschrijving van het bruto-netto
traject voor het halfwezen-pensioen en het inkomensafhankelijke deel van de
overgangsregeling.Met betrekking tot artikel 4, eerste lid, stelden zij de vraag of onder
een aangehuwd kind ook een ingebracht kind in een samenwoonrelatie moet worden
verstaan. Had deze wijziging niet moeten worden aangebracht? De leden van
de CDA-fractie zeiden er van uit te gaan dat artikel 16 niet zonder wijziging
van de tekst op ongehuwd samenwonenden van toepassing kan zijn. Kan naast
deze voorbeelden worden aangegeven welke artikelen nog meer niet overeenkomen
met de bedoelingen van de amendementen?De leden van de D66-fractie merkten op, dat het wetsvoorstel
een inkomensonafhankelijke wezenuitkering kent van 20% van het minimumloon,
een bedrag van ± fl 450,- bedoeld als bijdrage in de kosten voor kinderopvang.Is dit bedrag vrij van LB en premie of wordt het in de (veelal) 1e schijf
belast? 9. RegresrechtIn hoofdstuk 4 van de ANW wordt het regresrecht geïntroduceerd, zo
merkten de leden van de PvdA-fractie op. Het algemene uitgangspunt
van het regresrecht is dat dit alleen kan worden uitgeoefend bij schadeverzekeringen.
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat het verzekeringskarakter van
deze wet duidelijk is: «er wordt premie betaald en er wordt een duidelijk
omschreven risico, inkomensverlies ten gevolge van overlijden, verzekerd».Hoewel deze leden het op zich met de introductie van het regresrecht voor
de SVB eens zijn, leek hun de aangehaalde argumentatie niet geheel juist.
De ANW heeft meer het karakter van een voorziening gekregen dan een verzekeringsvorm.
Immers, de rechtsgrond is niet het verband tussen verzekering, plicht tot
premiebetaling en uitkering, maar een behoeftencriterium. Een fors aantal
premiebetalers kan immers in het geheel geen recht op een uitkering doen gelden.
Voor de meeste anderen is hun aanspraak gerelateerd aan hun inkomen uit of
in verband met arbeid. Bemoeilijkt de differentiatie van aanspraken
in de ANW de voorziene collectivering van het regres niet?Ook was deze leden de positie van de nabestaande respectievelijk die van
de SVB niet duidelijk. Kan de SVB een verhaalsprocedure aanspannen jegens
degene die schadeplichtig is, ook indien de nabestaande van verzekerde geen
vordering wenst in te stellen? Kan, indien de nabestaande geen medewerking
verleent aan een verhaalsprocedure naar burgerlijk recht, de SVB de uitbetaling
van de uitkering op basis van de ANW geheel of gedeeltelijk staken? Zo ja,
op grond van welk wetsartikel?De leden van de PvdA-fractie constateerden verder dat de invoering van
het regresrecht vèrgaande gevolgen kon hebben op andere terreinen.
Is het zo dat als gevolg hiervan het voorgenomen beleid t.a.v. de slachtofferschade
in het kader van de verkeersaansprakelijkheid wijziging ondergaat?Leidt invoering van het regresrecht in de volksverzekeringen naast een
stijging van de premies WA-verzekering motorrijtuigen (met hoeveel) ook tot
het opleggen van een verplichting voor een inzittendenverzekering?De leden van de fractie van de VVD vroegen of de staatssecretaris
al mededeling kan doen over de uitkomsten van het overleg tussen verzekeraars,
bedrijfsverenigingen en SVB over verrekening van de regreskosten. 10. Internationale aspectenDe leden van de PvdA-fractie merkten op dat tijdens de behandeling
in de Tweede Kamer het kabinet gesteld heeft dat het wetsvoorstel voldoet
aan de in deel X van de herziene Europese Code gestelde verplichtingen. Deze
leden vroegen of de keuze van het kabinet voor de rechtsgrond «behoeftecriterium»
strookt met de tekst van artikel 64 lid 1 van de herziene Code, die overigens
nagenoeg identiek is aan artikel 21 lid 1 ILO-verdrag nr. 128. Zij dachten
dat deze teksten ondubbelzinnig verwezen naar een inkomensdervingscriterium.
Zij hadden kennis genomen van de gedachtenwisseling met de Tweede Kamer terzake,
maar zouden een nadere uitleg desalniettemin op prijs stellen. De leden van de D66-fractie wezen erop, dat uit een persbericht
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 9 november blijkt
dat het gemiddeld bruto uurloon van vrouwen ouder dan 23 jaar 74% bedraagt
van dat van mannen in dezelfde leeftijdscategorie. Bij hetzelfde werk verdienen
vrouwen gemiddeld 9% minder.Gezien deze gegevens is het voor een statistisch groter aantal vrouwelijke
nabestaanden aantoonbaar moeilijker dan voor mannelijke nabestaanden door
arbeid de inkomensachteruitgang door verlies van het ANW-bedrag, te compenseren.Nu de wet niet van een inkomensdervingsregeling uitgaat loopt de regering
het risico dat deze Anw in strijd is met het BUPO-verdrag. Er is sprake van
indirecte discriminatie gezien het verschil in de mogelijkheden om het inkomen
op peil te houden cq de inkomensachteruitgang door het verkrijgen van werk
te compenseren.De leden vreesden voorts dat de nieuwe wet in strijd is met artikel 21
lid 3 van het ILO-verdrag nr. 28, waar uitdrukkelijk wordt verboden onderscheid
naar leeftijd te maken wanneer de widow is invalid. Het wegtoetsen van de
WAO-uitkering in verband met de ANW lijkt hiermee in strijd. De leden van de fractie van GroenLinks merkten op, dat Nederland
nog steeds niet de herziene Europese Code ondertekend heeft, hetgeen inhoudt
dat indien door regelgeving conform Anw er geen recht, of verminderd recht,
op Anw is, er in geval van een overlijden door een beroepsziekte of een bedrijfsongeval
er altijd een recht op een nabestaandenuitkering is krachtens het Arbeidsverdrag
121 en de Code Protocol deel VI.Voor de toekomstige gerechtigden wordt dat een extra zware belasting om
recht te verkrijgen. Bepaald de SVB dan het recht? En wie zoekt dat voor de
reeds gerechtigden uit die door Anw regeling een verminderd of helemaal geen
Anw recht zullen hebben? Te denken valt aan nabestaanden van taxichauffeurs,
politiemensen, piloten, zeevarenden etc. 11. Uitvoering en handhavingDe leden van de VVD-fractie merkten op dat hun ter ore was
gekomen dat in een uit augustus 1994 daterende brochure van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid wordt gesproken over de AWW waar een ieder recht op heeft.
Is er nog sprake van rechtszekerheid of van een betrouwbare overheid als dit
pensioen nu voor velen ontoegankelijk wordt gemaakt? Het ministerie wist toch
van een nieuwe Anw en was het niet zorgvuldiger geweest om hierop reeds te
attenderen?De leden van de fractie van de VVD zouden nog willen weten of, wanneer
het wetsvoorstel voor 31 december – de peildatum voor de belastingaangifte –
in het Staatsblad staat, een beroep kan worden gedaan op de hogere fiscale
vrijstelling voor koopsompolissen in geval van een onvoldoende pensioenvoorziening.Met de invoering van de inkomensafhankelijkheid – zo merkt de SVB
in zijn advies terecht op – aanvaardt de wetgever dat de nieuwe Nabestaandenwet
aanmerkelijk fraudegevoeliger zal worden dan de AWW. De leden van de CDA-fractie vonden dat er duidelijk sprake is van een verhoging van
het handhavingsrisico en zijn dan ook van mening, dat de werkgever de uitvoeringsorganisatie
zoveel als mogelijk is tegemoet moet komen om aan gerechtvaardigde wensen
terzake van de uitvoering te voldoen. Is het kabinet ervan overtuigd dit in
voldoende mate te hebben gedaan?Tenslotte zagen de leden van de CDA-fractie gaarne een overzicht van de
financiële effecten van de nieuwe Nabestaandenwet na verwerking van het
amendement-Kalsbeek c.s. tegemoet.De leden, behorende tot de fractie van de PvdA wezen er op,
dat de SVB bij brief van 12 oktober 1995 heeft laten weten, dat de gelijkstellingsbepaling
een rechtmatige uitvoering van de ANW bemoeilijkt. Men voorziet «aanzienlijke
handhavingsproblematiek». Dit verschilt niet van de situatie in 1992,
toen het voorstel voor de vorige ANW in de Eerste Kamer aan de orde was. Betoogd
is toen dat de enig aanvaardbare en uitvoerbare wijze van gelijkstelling tussen
gehuwden en ongehuwden – zo al gewenst – er een zou moeten zijn
op basis van formele in plaats van materiële criteria.Bij de behandeling van het toenmalige wetsvoorstel ANW werd van regeringszijde
meermalen verwezen naar de voortgang van de werkzaamheden van de commissie
Kortmann, waardoor formele kaders (registratie) onder handbereik zouden komen.
Hoe is, drie jaar later, de stand van zaken? Kan een inzicht worden gegeven in de mate waarin de handhavingsproblematiek
(zowel toetsing samenwonen als inkomenstoets) leidt tot hogere uitvoeringskosten?Bestaat er inmiddels inzicht in de uitvoeringspraktijk in het kader van
de ABW ten aanzien van de bewijslast terzake van samenwonen? Hoeveel gevallen
zijn door de GSD-en aangepakt en in hoeveel gevallen heeft dit geleid tot
afgeronde bewijsvoering? Bestaat er inzicht in de uitvoeringskosten van dit
aspect van de ABW?Nabestaanden met een blijvend uitkeringsrecht, die tijdelijk een zodanig
hoog inkomen hebben dat hun ANW-recht niet tot uitkering komt kunnen, indien
hun inkomen weer daalt, een hernieuwde aanspraak op de uitkering doen. Ho
wordt dit vastgesteld? Welke gedragslijn wordt gevolgd bij zelfstandigen met
sterk wisselende inkomsten? Is hun inkomen de zuivere winst uit onderneming?
Is inkomen uit kamerhuur «inkomen», ook als het onder de fiscale
grens valt? Is het jaar van toekenning van de uitkering hetzelfde als het
jaar van uitkering? Met andere woorden wordt vooraf of achteraf bepaald of
iemand zijn/haar recht effectueert?Samenwonen doet het recht op uitkering definitief verloren gaan. Geldt
dat ook voor de periode waarin men samenwoont, maar het recht niet tot uitbetaling
komt? Of is de samenwoon-toets pas aan de orde als men de uitkering claimt?
Kan men (tijdelijk) afzien van betaling van een ANW-uitkering en daarna het
recht weer doen herleven?Inkomen uit of in verband met arbeid wordt op de ANW-uitkering gekort.
Eigen pensioen vanwege de (ex-)werkgever telt dus volledig mee. Hoe zit dat
met pensioen dat is opgebouwd als zelfstandige? Hoe met de lijfrenteverzekering?
Hoe met opgebouwde rechten in het kader van de fiscale oudedagsreserve (FOR)?
Hoe met in lijfrente omgezet vermogen bij bedrijfsbeindiging? Alle genoemde
varianten zijn door een zelfstandige (terecht overigens) manipuleerbaar; voor
een werknemer nauwelijks.De leden van de fractie van D66 merkten op dat verontruste
weduwen hun hadden gemeld dat er geruchten bestaan als zou het ABP bij verzelfstandiging
het huidige nabestaandenpensioen niet langer garanderen.Kan de regering deze geruchten bevestigen dan wel ontkennen?Het lid van de GPV-fractie, sprekende mede namens de fracties
van de SGP en de RPF, merkte op, dat de SVB een noodzakelijke
voorbereidingsperiode van de uitvoering van de wet volgens het oorspronkelijke
voorstel voorzag van een half jaar. Welke consequenties hebben de door de
Tweede Kamer aangebrachte wijzigingen (met name de gelijkstelling van gehuwden
met mensen in andere gemeenschappelijke huishoudingen) op het voorbereidingstraject?
De in het wetsvoorstel genoemde criteria voor een gezamenlijke huishouding
hebben bij de behandeling van de betreffende wijziging van de ABW heel wat
discussie losgemaakt in deze Kamer, onder andere over de uitvoerbaarheidsproblemen
door de gemeenten. Kan de staatssecretaris uiteenzetten hoe het voorliggende
wetsvoorstel op dit punt kan worden uitgevoerd?Het wetsvoorstel is door amendementen in de Tweede Kamer aanzienlijk veranderd.
Daardoor zijn eerder geleverde gegevens over kwantitatieve consequenties van
het wetsvoorstel niet meer adequaat.Kan de staatssecretaris inzicht geven in de gevolgen van het wetsvoorstel
zoals dat nu vóór ligt. Welke zijn de financiële consequenties
voor uitkeringen en premies? Hoe groot zullen de gevolgen zijn voor de uitgaven
in het kader van de ABW? Hoe groot zal de kring van de verzekerden zijn? 12. AnticumulatieDe leden van de PvdA-fractie vroegen tenslotte om een reactie
op de volgende casuspositie, ontleend aan een van de vele door hen ontvangen
brieven.Betrokkene, AWW- en WAO-gerechtigd, besloot in het vroege najaar van 1994
te gaan samenwonen met een buitenlandse partner. Zij gaf hiervoor een garantverklaring
voor 5 jaar af, nadat zij eerst bij het ministerie van SoZaWe had geïnformeerd
over de inhoud van het wetsvoorstel ANW (toen nog zonder de gelijke behandeling
van samenwonenden). Zij vreest nu dat haar ANW-recht straks vervalt, haar
netto-inkomen daalt beneden de grens van f 1 800,-, met zeer vergaande
consequenties voor de garantverklaring en het verblijf van de buitenlandse
partner.De leden van de PvdA-fractie constateerden dat de ANW niet – anders
dan AWW – wordt geanticumuleerd met een andere volksverzekering (AAW).
Betekent dit voor de WAO-gerechtigde weduwea. bij het vervallen van het recht op ANW, de AAW zal herleven?b. de herleefde AAW, tezamen met de WAO, valt onder de inkomenstoets (inkomen
in verband met arbeid) van de ANW?Graag ontvingen deze leden hierover een uitvoerige toelichting. De voorzitter van de commissie,HeijmansDe griffier van de commissie,Nieuwenhuizen XNoot11Samenstelling: Van de Zandschulp (PvdA), Heijmans (VVD) (voorzitter),
Gelderblom-Lankhoud (D66), Jaarsma (PvdA), Rongen (CDA), Veling (GPV), Van
den Broek-Laman Trip (VVD), Batenburg (AOV), J. van Leeuwen (CDA), Van den
Berg (SGP), Hendriks, Hofstede (CDA), De Wit (SP), De Haze Winkelman (VVD),
Zwerver (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19951996-24169-45b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl