Lijst van vragen en antwoorden over transparantie rond de eindejaarsmarges, het uitkeren van middelen op de aanvullende post naar de begrotingen en onderuitputting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2018-04-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2017-2018
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 34 775
 IX
 
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IXB) en de begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2018
 
 
 Nr. 23
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 6 april 2018
 
 
 
 De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 24 januari 2018 inzake transparantie rond de eindejaarsmarges, het uitkeren van middelen op de aanvullende post naar de begrotingen en onderuitputting (Kamerstuk 34 775 IX, nr. 15).
 De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 5 april 2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 
 
 
 De voorzitter van de commissie,
 
 Anne
 Mulder
 
 
 
 Adjunct-griffier van de commissie,
 
 Freriks
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 1
 
 Hoe beoordeelt u de huidige werking van het budgetrecht van de Kamer?
 
 
 
 Vraag 2
 
 Bent u bereid het eenvoudiger te maken voor de Kamer om de begroting te amenderen?
 
 
 
 Antwoord op vraag 1 en 2
 
 De Kamers oefenen het budgetrecht uit via het beoordelen en daarna goedkeuren of verwerpen van de rijksbegroting en door de dechargeverlening over het gevoerde financieel beheer aan de hand van de jaarverslagen. De werking van het budgetrecht van de Kamer beoordeel ik als goed. De Comptabiliteitswet 2016 heeft de mogelijkheden voor de Kamer om haar budgetrecht uit te oefenen op de begrotingsgefinancierde uitgaven versterkt. Voorbeelden daarvan zijn de artikelen 2.25 en 2.27. Deze artikelen regelen dat – zolang een begrotingswet of een suppletoire begrotingswet niet is vastgesteld – lopend beleid met terughoudendheid in uitvoering wordt genomen en nieuw beleid niet in uitvoering wordt genomen tenzij uitstel niet in het belang is van het Rijk en de Staten-Generaal daarover geïnformeerd is. Een ander voorbeeld is dat aangenomen meerjarige begrotingsamendementen met een deugdelijke dekking meerjarig verwerkt worden in de begroting.
 
 De Tweede Kamer maakt gebruik van haar budgetrecht door de begroting te amenderen. Uit de cijfers blijkt dat bij de begrotingen 2016, 2017 en 2018 respectievelijk 127, 121 en 57 amendementen zijn ingediend. Een cijfermatige analyse van de amendementen die door Kamer op de ontwerpbegrotingen 2002–2015 zijn ingediend en aangenomen, laat zien dat de Tweede Kamer jaarlijks gemiddeld 0,11% van de totale rijksbegroting verschuift. Het niet juridisch verplichte deel van de kasuitgaven is groter (in de begroting 2015: 2,88%, in de begroting 2016: 2,86%) en daarmee amendeerbaar. In de begrotingen is de afgelopen jaren steeds meer informatie opgenomen over het juridisch verplichte deel van de kasuitgaven waardoor het voor de Kamer eenvoudiger is geworden om te amenderen. Sinds de begroting 2017 is daarnaast na de beleidsagenda een overzicht opgenomen van de geraamde uitgaven die op 1 januari niet juridisch verplicht zijn.
 De Tweede Kamer kan naast het kasbudget ook het verplichtingenbudget amenderen. De ontwerpbegrotingen geven inzicht in het totaal aan verplichtingenbudget per artikel. In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2017 zal ik op uw verzoek het focusonderwerp verplichtingen behandelen. Daarbij komt ook het budgetrecht bij verplichtingen aan bod. Voor de Kamer liggen met name bij verplichtingen mogelijkheden om haar budgetrecht uit te oefenen.
 
 
 Vraag 3
 
 In hoeverre kan de Kamer gebruikmaken van de eindejaarsmarge ter dekking van amendementen op de begroting?
 
 
 
 Vraag 4
 
 In hoeverre kan de Kamer gebruikmaken van onderuitputting ter dekking van amendementen op de begroting?
 
 
 
 Vraag 5
 
 In hoeverre kan de Kamer gebruikmaken van middelen op de aanvullende post ter dekking van amendementen op de begroting?
 
 
 
 Antwoord op vraag 3, 4 en 5
 
 De eindejaarsmarge is bedoeld om ondoelmatige besteding van middelen aan het einde van het jaar te voorkomen. De definitief gehanteerde eindejaarsmarges en inzet hiervan zijn zoals gebruikelijk onderdeel van de voorjaarsbesluitvorming. De Kamer krijgt van het kabinet informatie over deze eindejaarsmarges en de inzet ervan via de eerste suppletoire begrotingswetten.
 
 De onderuitputting komt pas in beeld na de Miljoenennota en de Tweede Kamer wordt hierover bij het eerst volgende begrotingsmoment bij Najaarsnota geïnformeerd. De ruimte om deze middelen dan nog (effectief) in te zetten voor dat jaar zijn zeer beperkt. Eventuele structurele onderuitputting is onderdeel van de reguliere begrotingsvoorbereiding in het voorjaar en kan door de Tweede Kamer geamendeerd worden bij de behandeling van de eerste suppletoire begrotingswetten of ontwerpbegrotingswetten.
 Op de aanvullende post worden middelen die nog concrete uitwerking behoeven gereserveerd. Er kunnen geen verplichtingen worden aangegaan of uitgaven worden gedaan vanuit de aanvullende post. De aanvullende post zelf kent dan ook geen begrotingswetten en is dus niet amendeerbaar. Wanneer de middelen vanaf de aanvullende post worden toegevoegd aan een departementale begroting is het volledige budgetrecht van de kamer van toepassing. De Kamer wordt geïnformeerd over de reserveringen op de aanvullende post Algemeen in budgettaire nota’s (internetbijlagen Verticale Toelichting en Horizontale Toelichting. Zodra deze middelen van de aanvullende post zijn overgeheveld naar een begroting kan de Tweede Kamer deze middelen amenderen via de desbetreffende begrotingswetten.
 
 
 Vraag 6
 
 Welke departementen hebben afwijkende afspraken met betrekking tot de eindejaarsmarges? Waaruit bestaan deze afspraken?
 
 
 
 Antwoord op vraag 6
 
 Zie het antwoord op vraag 28–32.
 
 
 
 Vraag 7
 
 Wat is het percentage (kleiner dan 1%) dat gemiddeld genomen wordt ingeboekt voor de eindejaarsmarge?
 
 
 
 Vraag 8
 
 Hoe is de ontwikkeling geweest van de reële eindejaarsmarge, te weten wat daadwerkelijk aan middelen is toegevoegd en niet wat potentieel aan middelen toegevoegd had kunnen worden, sinds 2012?
 
 
 
 Vraag 10
 
 Hoe is de afgelopen jaren omgegaan met de eindejaarsmarge? Hoe vaak is afgeweken van de maximale eindejaarsmarge? Wat is hierover de regel en wat is de afweging om al bij Najaarsnota budget te gebruiken om de schuld af te bouwen?
 
 
 
 Antwoord op vraag 7, 8 en 10
 
 Tabel 1 laat de uitgekeerde eindejaarsmarges sinds 2012 zien. Deze is in de regel maximaal 1% van het begrotingstotaal. Onder andere de begrotingsfondsen kennen een aparte afspraak waarbij er geen sprake is van een maximale eindejaarsmarge en middelen ongelimiteerd mogen worden toegevoegd aan het volgende jaar. Negatieve eindejaarsmarges worden ook betrokken bij voorjaarsbesluitvorming en dienen te worden gecompenseerd door het vakdepartement.
 
 Eventuele onderuitputting komt pas in beeld na de Miljoenennota en de Kamer wordt hier bij Najaarsnota een eerste keer over geïnformeerd. De ruimte om deze middelen dan nog (effectief) in te zetten voor dat jaar zijn zeer beperkt. Daarom worden deze middelen gebruikt voor het aflossen van de staatsschuld. Structurele onderuitputting wordt betrokken bij voorjaarsbesluitvorming.
 
 Tabel 1. Uitgekeerde middelen («+» is een positief eindejaarsmarge, in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2014
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene Zaken incl. de Koning en Staten-Generaal 
 
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie 
 
 
 
 94
 
 
 75
 
 
 79
 
 
 – 59
 
 
 – 91
 
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 
 
 
 
 21
 
 
 8
 
 
 14
 
 
 4
 
 
 20
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 
 
 
 
 227
 
 
 237
 
 
 – 57
 
 
 326
 
 
 128
 
 
 
 
 
 Financiën 
 
 
 
 40
 
 
 36
 
 
 84
 
 
 73
 
 
 57
 
 
 
 
 
 Defensie 
 
 
 
 121
 
 
 – 31
 
 
 41
 
 
 129
 
 
 166
 
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu (incl. Infrastructuurfonds & Deltafonds) 
 
 
 
 234
 
 
 19
 
 
 12
 
 
 295
 
 
 736
 
 
 
 
 
 Economische Zaken 
 
 
 
 125
 
 
 108
 
 
 216
 
 
 47
 
 
 18
 
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid 
 
 
 
 3
 
 
 17
 
 
 52
 
 
 15
 
 
 43
 
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport 
 
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 39
 
 
 46
 
 
 80
 
 
 
 
 
 Wonen & Rijksdienst 
 
 
 
 –
 
 
 – 86
 
 
 – 231
 
 
 – 102
 
 
 65
 
 
 
 
 
 Gemeente- en provinciefonds 
 
 
 
 30
 
 
 36
 
 
 22
 
 
 41
 
 
 59
 
 
 
 
 
 HGIS1De eindejaarsmarge HGIS mag worden verspreid over 3 jaar
 
 
 
 131
 
 
 168
 
 
 643
 
 
 112
 
 
 325
 
 
 
 
 
 Totaal 
 
 
 
 
 1.069 
 
 
 
 
 629 
 
 
 
 
 917 
 
 
 
 
 927 
 
 
 
 
 1.607 
 
 
 
 
 
 
 Percentage EJM dat is uitgekeerd
 
 
 
 0,9%
 
 
 0,5%
 
 
 0,8%
 
 
 0,8%
 
 
 1,43%
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 9
 
 Wat is de ratio van de eindejaarsmarge van 1% en waarom is deze niet hoger of lager?
 
 
 
 Vraag 13
 
 Is er ondanks de eindejaarsmarge toch nog sprake van een «decemberkoorts» bij de departementen? Worden er jaarlijks in december per departement meer uitgaven verricht dan in de andere maanden?
 
 
 
 Vraag 14
 
 Kan met terugwerkende kracht aangetoond worden dat de uitgaven per departement gelijkmatiger zijn geworden sinds de introductie van de eindejaarsmarge?
 
 
 
 Antwoord op vraag 9, 13 en 14
 
 De eindejaarsmarge is in 1992 geïntroduceerd in de nota «Verder Bouwen aan Beheer» (Kamerstuk 22 300, nr. 1). De maximale eindejaarsmarge bedroeg aanvankelijk 0,25% van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal. Met de brief «Begrotingsproces en -systematiek» van 2 maart 1995 (Kamerstuk 23 900, nr. 21), wordt de maximale eindejaarsmarge verhoogd naar 1,0%, omdat bleek dat het voorzichtige begin van de eindejaarsmarge met 0,25% soms te beperkt was. De omvang van 1% functioneert in de praktijk.
 
 De eindejaarsmarge heeft als doel om te voorkomen dat departementen middelen aan het einde van het jaar mogelijk ondoelmatig besteden om onderuitputting te voorkomen. Pas na de Miljoenennota kan de onderuitputting in beeld worden gebracht. Uiteraard sturen departementen vanaf de Najaarsnota op zo min mogelijk onderuitputting en het ligt in de verwachting dat de eindejaarsmarge een remmend effect hierop heeft. Gelijkmatigere overheidsuitgaven is niet een doel op zich. Hier wordt dan ook niet op gestuurd. Een analyse waarbij gelijkmatiger uitgaven worden gekoppeld aan de eindejaarsmarge is dan ook niet zinvol.
 
 
 Vraag 11
 
 Waarom wordt de eindejaarsmarge pas bij Voorjaarsnota aan de individuele begrotingen toegevoegd?
 
 
 
 Antwoord op vraag 11
 
 Er is geen eerdere mogelijkheid. Bij Financieel Jaarverslag Rijk wordt de hoogte van het feitelijk gebruik van de eindejaarsmarge door departementen in eerste instantie bepaald. Bij het eerstvolgende begrotingsmoment – de Voorjaarsnota en de bijbehorende 1e suppletoire wetten – wordt de eindejaarsmarge aan de departementale begrotingen toegevoegd. De definitieve omvang van de eindejaarsmarge wordt bepaald op basis van Slotwet.
 
 
 
 Vraag 12
 
 Leidt het toevoegen van de eindejaarsmarge bij Voorjaarsnota tot minder efficiënte besteding, doordat de middelen in de eerste maanden niet kunnen worden aangewend?
 
 
 
 Antwoord op vraag 12
 
 Departementen zijn vrij om de uitgekeerde eindejaarsmarge in te zetten voor incidentele uitgaven in het lopende jaar. Vaak wordt de eindejaarsmarge gebruikt om incidentele problematiek of vertraagde uitgaven in het lopende jaar op te lossen. Het toevoegen van de eindejaarsmarge bij Voorjaarsnota leidt dan ook niet tot minder efficiënte besteding van de middelen.
 
 
 
 Vraag 13
 
 Is er ondanks de eindejaarsmarge toch nog sprake van een «decemberkoorts» bij de departementen? Worden er jaarlijks in december per departement meer uitgaven verricht dan in de andere maanden?
 
 
 
 Antwoord op vraag 13
 
 Zie het antwoord op vraag 9.
 
 
 
 Vraag 14
 
 Kan met terugwerkende kracht aangetoond worden dat de uitgaven per departement gelijkmatiger zijn geworden sinds de introductie van de eindejaarsmarge?
 
 
 
 Antwoord op vraag 14
 
 Zie het antwoord op vraag 9.
 
 
 
 Vraag 15
 
 Hoe vaak is er sprake van negatieve eindejaarsmarges?
 
 
 
 Vraag 16
 
 Zijn er bepaalde departementen waar de afgelopen jaren relatief vaak sprake was van een negatieve eindejaarsmarge?
 
 
 
 Vraag 17
 
 Wat zijn de regels die gelden bij negatieve eindejaarsmarges?
 
 
 
 Antwoord op vraag 15, 16 en 17
 
 In de onderstaande tabel vindt u de negatieve eindejaarsmarges sinds 2012 die in het desbetreffende jaar zijn ingeboekt in de deze begrotingen. Andere begrotingen hebben in deze periode geen negatieve eindejaarsmarge gekend.
 
 Negatieve eindejaarsmarges worden betrokken bij voorjaarsbesluitvorming en dienen specifiek door het vakdepartement te worden gecompenseerd.
 
 Tabel 2. Overzicht negatieve eindejaarsmarges
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012 
 
 
 
 
 2013 
 
 
 
 
 2014 
 
 
 
 
 2015 
 
 
 
 
 2016 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoge Colleges van Staat 
 
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 – 1
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie 
 
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 – 59
 
 
 – 91
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 
 
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 – 57
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Defensie 
 
 
 
 –
 
 
 – 31
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Wonen & Rijksdienst 
 
 
 
 –
 
 
 – 86
 
 
 – 231
 
 
 – 102
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 18
 
 Zijn de begrotingsregels rond de eindejaarsmarge in deze kabinetsperiode hetzelfde als die van het vorige kabinet? Zo nee, waaruit bestaan de verschillen?
 
 
 
 Antwoord op vraag 18
 
 De begrotingsregels van dit kabinet welke betrekking hebben op de eindejaarsmarge kennen dezelfde inhoud als de regels van het vorige kabinet en zijn in de Begrotingsregels 2018–2022 aks volgt geformuleerd:
 
 Eindejaarsmarge
 
 
 –
 Voor de bepaling van het gecorrigeerde begrotingstotaal wordt uitgegaan van de brutouitgaven stand Ontwerpbegroting. Voor de begrotingsfondsen geldt deze eindejaarsmarge niet. In overleg met Financiën kan een hogere eindejaarsmarge worden vastgesteld.
 
 
 –
 De hoogte van het feitelijk gebruik door de departementen van de eindejaarsmarge wordt in eerste instantie bepaald bij Voorlopige Rekening. De overgehevelde bedragen worden bij de Voorjaarsnota aan de begrotingen toegevoegd. De definitieve omvang van het feitelijk gebruik wordt bepaald op basis van de Slotwet.
 
 
 –
 Gelijktijdig met het toevoegen bij Voorjaarsnota wordt, onder de veronderstelling dat ook het komende jaar gebruik zal worden gemaakt van de eindejaarsmarge, op een aanvullende post een ramingstechnische veronderstelling opgenomen (de zogenoemde in=uit-taakstelling). De combinatie van de toevoeging aan de begrotingen en de ramingstechnische veronderstelling, bewerkstelligt dat het totale uitgavenbeeld niet wijzigt. Onderuitputting die optreedt na de Voorjaarsnota kan worden aangewend ter realisatie van de taakstelling.
 
 
 
 
 Vraag 19
 
 Kennen decentrale overheden en zelfstandige bestuursorganen ook de systematiek van een eindejaarsmarge van 1%?
 
 
 
 Vraag 26
 
 Wat betekent het wanneer gemeenten of het UWV bijvoorbeeld onderuitputting kennen van door het Rijk overgemaakte middelen? Komen die middelen terug naar het Rijk of blijven die middelen beschikbaar voor decentrale overheden of zbo’s?
 
 
 
 Antwoord op vraag 19 en vraag 26
 
 Decentrale overheden en zelfstandige bestuursorganen kennen in het sturen op hun begroting niet de systematiek van een eindejaarsmarge. Zij hanteren een baten-lasten administratie en geen kas-verplichtingenadministratie.
 
 Wanneer middelen overblijven die vanuit het Rijk zijn toegevoegd aan het Gemeentefonds en het Provinciefonds, blijven die middelen in principe beschikbaar voor decentrale overheden. Een uitzondering hierop zijn de specifieke uitkeringen. Dit betreft geoormerkt geld, waarbij de omvang van het bedrag en het bestedingsdoel vooraf door het Rijk worden bepaald. De middelen moeten aan de desbetreffende (medebewinds)taak worden uitgegeven. Om de betrokken ministeries op de hoogte te stellen van de besteding zijn medeoverheden verplicht daarover aan het Rijk verantwoording afleggen in de Sisa-bijlage (Single Information Single Audit) in de jaarrekening. Middelen die voorlopig toegekend waren maar die niet volledig of niet aan het juiste doel besteed zijn, moeten terugbetaald worden aan het desbetreffende ministerie. Hierop is een klein aantal uitzonderingen gemaakt waar gemeenten de overschotten mogen houden, waaronder de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG = bijstandsuitkeringen) vanuit de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 Zbo’s kunnen middelen meenemen naar het volgende jaar via het eigen vermogen, bijvoorbeeld een egalisatiereserve. De wijze waarop wordt omgegaan met niet bestede middelen hangt af van de afspraken met het departement. Zo hebben verschillende zbo’s afspraken dat niet bestede middelen die zbo’s krijgen om opdrachten uit te voeren terugkomen bij het Rijk.
 
 
 Vraag 20
 
 Hoe vaak wordt bij het gebruik van de eindejaarsmarge het jaar daarop de inuittaakstelling voor hetzelfde bedrag (binnen hetzelfde ministerie) ingeboekt?
 
 
 
 Vraag 21
 
 Hoe vaak komt het voor dat de eindejaarsmarge wordt gedekt door onderuitputting of meevallers van andere departementen?
 
 
 
 Antwoord op vraag 20 en 21
 
 De in=uittaakstelling is de tegenhanger van de eindejaarsmarge. Met de eindejaarsmarge worden middelen toegevoegd aan het volgende jaar, wat leidt tot uitgaven bovenop het afgesproken plafond. De in=uittaakstelling wordt geboekt om te voorkomen dat het plafond door het toevoegen van de eindejaarsmarge wordt overschreden. De in=uittaakstelling fungeert daarmee in beginsel niet als sluitpost, maar volgt uit de eindejaarsmarge.
 
 De in=uittaakstelling is een taakstelling op de aanvullende post en wordt in beginsel ingevuld zodra dat mogelijk is. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt naar de bron; naast de onderuitputting op de departementale begrotingen kunnen dat ook andere meevallers zijn, bijvoorbeeld op generale dossiers en onderschrijdingen onder de plafonds Zorg en Sociale Zekerheid.
 
 
 Vraag 22
 
 Wat is de ontwikkeling van de totale onderuitputting sinds 2012 en de eindejaarsmarge?
 
 
 
 Antwoord op vraag 22
 
 Zie voor de ontwikkeling van de eindejaarsmarge het antwoord op vraag 7 en 8. De onderuitputting kan groter zijn dan de maximale eindejaarsmarge van 1%. In dat geval wordt de maximale eindejaarsmarge uitgekeerd en niet de volledige onderuitputting.
 
 
 
 Tabel 3. Departementale onderuitputting 2012–2016 («-« is onderuitputting, in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Departementen
 
 
 
 
 2012 
 
 
 
 
 2013 
 
 
 
 
 2014 
 
 
 
 
 2015 
 
 
 
 
 2016 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene Zaken incl. de Koning en Staten-Generaal 
 
 
 
 – 13
 
 
 – 14
 
 
 – 12
 
 
 – 3
 
 
 – 8
 
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie 
 
 
 
 – 55
 
 
 – 75
 
 
 – 79
 
 
 59
 
 
 91
 
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 
 
 
 
 80
 
 
 – 19
 
 
 – 15
 
 
 – 4
 
 
 – 20
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 
 
 
 
 – 227
 
 
 – 237
 
 
 57
 
 
 – 326
 
 
 – 128
 
 
 
 
 
 Financiën 
 
 
 
 – 168
 
 
 – 147
 
 
 – 68
 
 
 – 88
 
 
 – 155
 
 
 
 
 
 Defensie 
 
 
 
 – 121
 
 
 31
 
 
 – 41
 
 
 – 129
 
 
 – 166
 
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu (incl. Infrastructuurfonds & Deltafonds) 
 
 
 
 – 172
 
 
 – 32
 
 
 – 12
 
 
 – 300
 
 
 – 738
 
 
 
 
 
 Economische Zaken 
 
 
 
 – 134
 
 
 – 13
 
 
 – 33
 
 
 – 47
 
 
 – 18
 
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid 
 
 
 
 – 29
 
 
 – 68
 
 
 – 94
 
 
 – 52
 
 
 – 72
 
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport 
 
 
 
 – 62
 
 
 – 75
 
 
 – 103
 
 
 – 146
 
 
 – 168
 
 
 
 
 
 Wonen & Rijksdienst 
 
 
 
 –
 
 
 86
 
 
 231
 
 
 102
 
 
 – 62
 
 
 
 
 
 Gemeente- en provinciefonds 
 
 
 
 – 31
 
 
 – 37
 
 
 – 22
 
 
 – 42
 
 
 – 60
 
 
 
 
 
 HGIS 
 
 
 
 – 131
 
 
 – 168
 
 
 – 643
 
 
 – 70
 
 
 – 306
 
 
 
 
 
 Totaal 
 
 
 
 – 1.064
 
 
 – 768
 
 
 – 832
 
 
 – 1.046
 
 
 – 1.809
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 23
 
 Welke structurele meevallers zijn er? Kunt u een overzicht geven van de onderuitputting die zich op dezelfde post op verschillende jaren heeft voorgedaan, per post (in de afgelopen 5 jaren)?
 
 
 
 Vraag 24
 
 Welke patronen kunnen uit het beeld van structurele meevallers worden gedestilleerd en hoe worden deze inzichten gebruikt om realistisch te ramen? Tot welke ramingsbijstellingen heeft dat geleid?
 
 
 
 Antwoord op vraag 23 en 24
 
 De onderuitputting wordt in het Financieel Jaarverslag Rijk inzichtelijk gemaakt per begroting. De posten waarop onderuitputting plaatsvindt worden daarin separaat toegelicht. Op basis van de onderuitputting wordt gekeken of deze onderuitputting structureel is. In de Voorjaarsnota en de begrotingen wordt u hierover geïnformeerd.
 
 Naast de onderuitputting wordt de meest actuele informatie, bijvoorbeeld van uitvoeringsorganisaties, gebruikt om realistisch te ramen. De ramingen worden regelmatig bijgesteld op basis van deze uitvoeringsinformatie. Over deze bijstellingen wordt u in de verschillende nota’s van Financiën en begrotingen geïnformeerd.
 
 
 Vraag 25
 
 Zijn er begrotingen die steevast een grotere onderuitputting en hogere reële eindejaarsmarge kennen dan de 1%-grens van de eindejaarsmarge? Zo ja, welke begrotingen zijn dat?
 
 
 
 Antwoord op vraag 25
 
 Departementen hebben maximaal 1% eindejaarsmarge. Als departementen een grotere onderuitputting hebben dan 1%, dan worden deze middelen afgeroomd voor het generale beeld. Zie het antwoord op vraag 28–32 voor de uitzonderingen op de eindejaarsmarge. In tabel 1 (antwoord op vraag 7) en tabel 3 (antwoord op vraag 22) zijn de onderuitputting en eindejaarsmarge per departement opgenomen.
 
 
 
 Vraag 26
 
 Wat betekent het wanneer gemeenten of het UWV bijvoorbeeld onderuitputting kennen van door het Rijk overgemaakte middelen? Komen die middelen terug naar het Rijk of blijven die middelen beschikbaar voor decentrale overheden of zbo’s?
 
 
 
 Antwoord op vraag 26
 
 Zie het antwoord op vraag 19.
 
 
 
 Vraag 27
 
 Hoeveel is er jaarlijks afgelost aan staatsschuld vanwege onderuitputtingen?
 
 
 
 Antwoord op vraag 27
 
 Een onderuitputting draagt bij aan ruimte onder het uitgavenkader (een onderschrijding). Een onderschrijding van het totale uitgavenkader leidt tot een lagere financieringsbehoefte en een lagere belasting van de overheidsschuld dan vooraf, in dit geval in het regeerakkoord Rutte II, geraamd. In de onderstaande tabel zijn de jaarlijkse gerealiseerde onderschrijdingen van het uitgavenkader uit de periode 2013–2016 weergegeven.
 
 
 Onderschrijding op het uitgavenkader (in miljarden euro; – is onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Onderschrijding 
 
 
 
 – 1,4
 
 
 – 2,6
 
 
 – 0,5
 
 
 – 1,1
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 6
 
 Welke departementen hebben afwijkende afspraken met betrekking tot de eindejaarsmarges? Waaruit bestaan deze afspraken?
 
 
 
 Vraag 28
 
 Wordt er per begroting onderscheid gemaakt tussen investeringsuitgaven en consumptieve uitgaven van die begroting?
 
 
 
 Vraag 29
 
 Wordt in het totaal van de uitgaven van de overheid een onderscheid gemaakt tussen investeringsuitgaven en consumptieve uitgaven?
 
 
 
 Vraag 30
 
 Is er een onderscheid in omvang tussen de eindejaarsmarge van een meer consumptieve begroting en een meer op investeringen gerichte begroting?
 
 
 
 Vraag 31
 
 Bestaan er begrotingen die een grotere potentiële eindejaarsmarge kennen dan andere begrotingen? Zo ja, wat is daarvoor de reden?
 
 
 
 Vraag 32
 
 Waarom worden niet-uitgegeven investeringsuitgaven uit het jaar t niet volledig toegevoegd aan de begroting van het jaar t+1?
 
 
 
 Antwoord op vraag 6, 28, 29, 30, 31 en 32
 
 Alle departementen krijgen maximaal 1% eindejaarsmarge op hun begroting. Als de onderuitputting lager is dan de maximale eindejaarsmarge, dan krijgen ze het bedrag aan onderuitputting als eindejaarsmarge.
 
 Voor een aantal onderdelen op de begroting zijn aparte regels omtrent de maximale eindejaarsmarge. In beginsel kan worden gezegd dat de begrotingsfondsen en het investeringsartikel op de begroting van Defensie een investeringskarakter hebben en de andere begrotingen een consumptief karakter. Vanwege het investeringskarakter van de fondsen (o.a. Gemeentefonds, Provinciefonds, Infrastructuurfonds en Deltafonds) geldt dat deze geen maximale eindejaarsmarge hebben. Hetzelfde geldt voor het investeringsartikel op de begroting van Defensie (Beleidsartikel 6 Investeringen Krijgsmacht). Niet uitgegeven investeringsuitgaven uit het jaar t worden bij deze onderdelen dan ook volledig toegevoegd aan de begroting van het jaar t+1.
 Voor HGIS geldt een maximale eindejaarsmarge van 181,5 mln euro, die over drie jaar uitgekeerd mag worden. Daarnaast gelden er aparte afspraken omtrent enkele dossiers. Het gaat hier bijvoorbeeld om de sectorplannen en de aanschaf van het regeringsvliegtuig. Middelen voor deze dossiers worden bij overschrijding van de maximale eindejaarsmarge meegenomen.
 Voorts zijn er middelen waarvan is afgesproken dat deze van 2017 naar 2018 worden geschoven buiten de reguliere systematiek van de eindejaarsmarge. De middelen voor directe noodhulp en wederopbouw als gevolg van orkaan Irma en liquiditeitssteun Sint Maarten die niet geheel tot besteding zijn gekomen worden doorgeschoven. De middelen voor wederopbouw Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten en de Investeringsagenda Belastingdienst staan op de aanvullende post. De aanvullende post kent geen eindejaarsmarge, waardoor eventueel niet uitgegeven middelen in 2017 via een schuif naar 2018 meegenomen kunnen worden. Over Thermphos is afgesproken dat deze een generale behandeling heeft. Verder zijn er specifieke fondsen op de begroting van BZK en EZK zoals het Revolverend fonds Energiebesparing en het Toekomstfonds waarvan de middelen bij onderuitputting doorgeschoven kunnen worden naar 2018.
 
 
 Vraag 33
 
 Kunt u een overzicht sturen van de huidige stand van zaken van de middelen uit het regeerakkoord die nu nog op de aanvullende post?
 
 
 
 Vraag 34
 
 Kunt u een overzicht geven per post en per Ministerie van de middelen die sinds het regeerakkoord zijn overgeboekt van de aanvullende post naar de verschillende ministeries?
 
 
 
 Antwoord op vraag 33 en 34
 
 Tabel X geeft een totaaloverzicht van de stand van de RA-middelen op de aanvullende post bij Startnota, de aanpassingen a.g.v. Nota’s van Wijzigingen en Incidentele Suppletoire begrotingen en de huidige stand van de RA-middelen op de aanvullende post. Tabel 5 geeft een gedetailleerd overzicht per post van de diverse overhevelingen en kasschuif a.g.v. Nota’s van Wijzigingen en Incidentele Suppletoire begrotingen. De meeste aanpassingen betreffen overhevelingen naar begrotingen. Per overheveling wordt aangegeven naar welk departement de middelen zijn overgeheveld.
 Naast uitkering van middelen zijn er een reeds een aantal kasschuiven gedaan op de aanvullende post. De kasschuiven voor OCW worden beschreven in de vierde nota van wijziging (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 35) en de incidentele suppletoire begroting OCW (inzake werkdruk)(Kamerstuk 34 886, nr. 1) en zijn gedaan om het kasritme van de maatregelen omtrent VVE en werkdruk te optimaliseren. Op de aanvullende post zijn even zo grote kasschuiven in de tegengestelde richting gedaan om het kasritme van de Staat jaarlijks gelijk te houden. Ook bij bereikbaarheid zijn kasschuiven gedaan om het kasritme van de Staat jaarlijks gelijk te houden.
 
 
 
 Tabel 4. Overzicht RA-middelen aanvullende post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in mln.)
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal reserveringen Regeerakkoord
 
 
 
 
 4.203
 
 
 
 
 6.023
 
 
 
 
 6.227
 
 
 
 
 5.806
 
 
 
 
 5.534
 
 
 
 
 
 
 Totaal Nota’s van wijziging
 
 
 
 – 631
 
 
 – 610
 
 
 – 733
 
 
 – 789
 
 
 – 801
 
 
 
 
 
 Totaal incidentele suppletoire begrotingen
 
 
 
 – 433
 
 
 – 334
 
 
 – 327
 
 
 – 279
 
 
 – 279
 
 
 
 
 
 Totaal resterende reserveringen
 
 
 
 
 3.138
 
 
 
 
 5.079
 
 
 
 
 5.167
 
 
 
 
 4.738
 
 
 
 
 4.454
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5. Overzicht aanpassingen RA- middelen aanvullende post (in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wet
 
 
 
 
 Dep.
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openbaar bestuur (RA)
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 350
 
 
 
 
 200
 
 
 
 
 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Veiligheid (RA)
 
 
 
 
 307
 
 
 
 
 372
 
 
 
 
 420
 
 
 
 
 455
 
 
 
 
 454
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B5 Politie
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B6 Digitalisering werkprocessen strafrechtketen
 
 
 – 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 AZ
 
 
 B8 Cybersecurity
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B9 Contraterrorisme
 
 
 – 8
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B13 Terugdringen recidive
 
 
 – 10
 
 
 – 15
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B15 Voorkomen vechtscheidingen
 
 
 – 2
 
 
 – 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B16 Vrijwilligerswerk gedetineerden
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 B17 Regionaal Uitstapprogramma Prostituees
 
 
 – 2
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 JenV
 
 
 L110 Meerjarenprogramma werven en opleiden brandweer-  en politie
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 – 1
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Veiligheid
 
 
 
 
 166
 
 
 
 
 234
 
 
 
 
 280
 
 
 
 
 315
 
 
 
 
 314
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Defensie (RA)
 
 
 
 
 910
 
 
 
 
 1210
 
 
 
 
 1410
 
 
 
 
 1510
 
 
 
 
 1510
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 Def
 
 
 C18 Ondersteuning krijgsmacht
 
 
 – 179
 
 
 – 253
 
 
 – 328
 
 
 – 383
 
 
 – 387
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 Def
 
 
 C20 Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 – 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Defensie
 
 
 
 
 711
 
 
 
 
 937
 
 
 
 
 1.062
 
 
 
 
 1.107
 
 
 
 
 1.103
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bereikbaarheid (RA)
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 
 Kasschuif
 
 
 43
 
 
 – 23
 
 
 – 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Bereikbaarheid
 
 
 
 
 543
 
 
 
 
 977
 
 
 
 
 481
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Milieu (RA)
 
 
 
 
 350
 
 
 
 
 425
 
 
 
 
 716
 
 
 
 
 908
 
 
 
 
 830
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 BZK
 
 
 E23 Envelop klimaat
 
 
 – 95
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 EZK
 
 
 E23 Envelop klimaat
 
 
 – 117
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 IenW
 
 
 E23 Envelop klimaat
 
 
 – 39
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 LNV
 
 
 E23 Envelop klimaat
 
 
 – 45
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 VWS
 
 
 E23 Envelop klimaat
 
 
 – 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Milieu
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 425
 
 
 
 
 716
 
 
 
 
 908
 
 
 
 
 830
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landbouw (RA)
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 160
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs, onderzoek en innovatie (RA)
 
 
 
 
 513 
 
 
 
 
 997 
 
 
 
 
 1.181 
 
 
 
 
 1.282 
 
 
 
 
 1.256 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 
 Kasschuif G32 VVE
 
 
 40
 
 
 – 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 
 Kasschuif G43 Erfgoed en monumenten
 
 
 – 40
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 OCW
 
 
 G32 Voor- en vroegschoolse educatie
 
 
 – 40
 
 
 – 130
 
 
 – 170
 
 
 – 170
 
 
 – 170
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 OCW
 
 
 G40 Cultuur (en historisch democratisch bewustzijn)
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 
 Kasschuif G33 aanpak werkdruk primair onderwijs
 
 
 98
 
 
 82
 
 
 – 68
 
 
 – 112
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 
 Tegengestelde kasschuif
 
 
 – 98
 
 
 – 82
 
 
 68
 
 
 112
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 OCW
 
 
 G33 Aanpak werkdruk primair onderwijs
 
 
 – 98
 
 
 – 237
 
 
 – 237
 
 
 – 237
 
 
 – 237
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Onderwijs, onderzoek en innovatie
 
 
 
 
 365 
 
 
 
 
 620 
 
 
 
 
 764 
 
 
 
 
 865 
 
 
 
 
 839 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zorg (RA)
 
 
 
 
 208 
 
 
 
 
 247 
 
 
 
 
 272 
 
 
 
 
 221 
 
 
 
 
 217 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H61 Waardig ouder worden
 
 
 – 8
 
 
 – 8
 
 
 – 8
 
 
 – 8
 
 
 – 8
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H62 Onafhankelijke cliëntondersteuning
 
 
 – 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H64 Brede aanpak LVB, daklozen en zwerfjongeren
 
 
 – 2
 
 
 – 2
 
 
 – 2
 
 
 – 2
 
 
 – 1
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H65 Belonen van uitkomsten
 
 
 – 10
 
 
 – 15
 
 
 – 15
 
 
 – 12
 
 
 – 9
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H68 Sport
 
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 VWS
 
 
 H69 Q– koorts
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 – 3
 
 
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 VWS
 
 
 H57 Bevorderen digitaal ondersteunende zorg
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 VWS
 
 
 H59 Preventiemaatregelen
 
 
 – 14
 
 
 – 12
 
 
 – 12
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 VWS
 
 
 H61 Waardig ouder worden
 
 
 – 42
 
 
 – 42
 
 
 – 42
 
 
 – 22
 
 
 – 22
 
 
 
 
 
 ISB
 
 
 
 VWS
 
 
 H68 Sport
 
 
 – 12
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Zorg
 
 
 
 
 92 
 
 
 
 
 140 
 
 
 
 
 168 
 
 
 
 
 151 
 
 
 
 
 152 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociale zekerheid (RA)
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 170
 
 
 
 
 296
 
 
 
 
 288
 
 
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 SZW
 
 
 I89 Extra budget voor inspectie SZW
 
 
 – 13
 
 
 – 25
 
 
 – 31
 
 
 – 38
 
 
 – 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Sociale zekerheid
 
 
 
 
 30
 
 
 
 
 145
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdrachten bedrijven (RA)
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Internationale samenwerking (RA)
 
 
 
 
 410
 
 
 
 
 320
 
 
 
 
 230
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 NvW
 
 
 
 BZ
 
 
 K103 Intensivering OS/ODA
 
 
 – 190
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende reservering Internationale samenwerking
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 320
 
 
 
 
 230
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige uitgaven (RA)
 
 
 
 
 307
 
 
 
 
 372
 
 
 
 
 337
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 107
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vraag 35
 
 Wat zijn de gevolgen voor het bbp, de staatsschuld, het handelsoverschot en het EMU-saldo wanneer de zorgkosten uit de Rijksbegroting worden gehaald en in een aparte begroting worden opgenomen.
 
 
 
 Antwoord op vraag 35
 
 Dit heeft geen gevolgen. De aard en omvang van de zorgkosten veranderen niet wanneer deze kosten in een aparte begroting worden opgenomen. Daarom zijn er geen gevolgen voor het bbp, de staatschuld, het handelsoverschot en het EMU-saldo.
 
 
 
 Vraag 36
 
 Wat zijn de verschillen tussen de gebruikte kostenramingen bij het ziekenfonds en later de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en de werkelijke uitgaven?
 
 
 
 Antwoord op vraag 36
 
 De Ziekenfondswet (Zfw) heeft tot en met 2005 bestaan en de AWBZ tot en met 2014. In de afzonderlijke jaarverslagen van VWS is weergegeven wat de verschillen zijn tussen de bij het opstellen van de begroting over dat jaar geraamde uitgaven en de werkelijke uitgaven. Dit gebeurt op dezelfde manier voor de respectievelijke opvolgers, de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz).