Voorjaarsnota 2005; Advies van de Raad van Economisch Adviseurs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30105, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

02-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30105 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSamenvatting:InleidingFiguur 1: Groei reëel bruto binnenlands product,
1995–2005 (percentages op jaarbasis)De oorzaken van recessieOververhittingProcyclische pensioenenFiguur 2: Resultaat pensioenfondsen, 1999–2003Hervormingen slecht getimedProcyclisch begrotingsbeleidDiagnose van de staat van NederlandStabiele arbeidsmarktFiguur 3: Ontwikkeling werkloosheid (als percentage van
de beroepsbevolking)Geringe stijging arbeidsproductiviteitTabel 1: Verschillen in productiviteitsgroei (per gewerkt
uur)a tussen Verenigde Staten en EuropaFiguur 4: Arbeidsproductiviteit (op uurbasis) Nederland
vergeleken met de Verenigde Staten, 1960–2004Geringe investeringen in nieuwe technologieTabel 2: Toerekening groei Verenigde Staten versus Europese
Unie, 1990–2003Institutionele vernieuwing van groot belangBeleidsaanbevelingenDe Raad van Economisch AdviseursReferenties
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30105Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 54 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 105Voorjaarsnota 2005nr. 3ADVIES VAN DE RAAD VAN ECONOMISCH ADVISEURS (REA)31 mei 2005Samenvatting:Analyse: De Voorjaarsnota 2005 geeft aan dat
de financiële boekhouding van het rijk in 2005 op orde wordt gebracht.
De Raad zet echter kanttekeningen bij de veronderstelling dat de groei op
korte termijn weer zal toenemen en dat een einde komt aan de langdurigste
recessie van na de Tweede Wereldoorlog. De overheid heeft namelijk in de vormgeving
van haar beleid twee zaken verwaarloosd: (1) de procyclische effecten die
van structurele hervormingen én het gevoerde begrotingsbeleid uitgaan;
en (2) de institutionele vernieuwing die noodzakelijk is om de Nederlandse
economie te laten bloeien en om de voorwaarden te scheppen waarbinnen ontdekking,
ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologieën plaats kunnen vinden.Advies: De Raad adviseert om het beleid in
de toekomst te herzien op elementen die een procyclische uitwerking op de
economie kunnen hebben. Het overheidsbeleid dient niet een factor te zijn
die de volatiliteit van economische activiteit vergroot doch die deze juist
stabiliseert. Om dit te bereiken wordt voorgesteld om terug te keren naar
een begrotingsbeleid dat zich richt op het structurele financieringstekort
en niet het feitelijke tekort, en om het wegwerken van pensioentekorten langer
in de tijd uit te spreiden. Daarnaast dient het beleid zich te concentreren
op verhoging van de productiviteit, waarbij vooral de institutionele vernieuwing
prioriteit verdient.InleidingIn het begrotingsbeleid van het kabinet staat het op orde brengen van
de financiële boekhouding centraal. In die opzet lijkt het kabinet in
toenemende mate te slagen. Het kabinet geeft zich echter onvoldoende rekenschap
van de gevolgen die het economisch beleid heeft voor de conjunctuur en structuur
van de Nederlandse economie.De Nederlandse economie bevindt zich in de langstdurende recessie sinds
de Tweede Wereldoorlog. De laagconjunctuur houdt nu al 17 kwartalen aan (CPB,
2005, blz. 22). De beruchte recessie van 1982, die de aanleiding vormde tot
het Akkoord van Wassenaar, was weliswaar dieper, maar niet zo langdurig. Terwijl
de Verenigde Staten een groeispurt maken, blijft continentaal
Europa – en Nederland in het bijzonder – steken in marginale groeicijfers
(zie figuur 1). Ondanks deze tegenvallende ontwikkeling, is het kabinet voor
de nabije toekomst optimistisch. In de Voorjaarsnota wordt de verwachting
uitgesproken dat er aan het einde van 2005 «een einde lijkt te komen
aan de laagconjunctuur waar de Nederlandse economie zich de afgelopen jaren
in heeft bevonden.» Uit de Voorjaarsnota wordt echter niet duidelijk
waar dit optimisme op is gebaseerd.1 Het herstel
is de afgelopen jaren al eerder aangekondigd, maar steeds uitgebleven.Figuur 1: Groei reëel bruto binnenlands product,
1995–2005 (percentages op jaarbasis)Bron: OESOWanneer de ontwikkeling van de Nederlandse economie tussen 1995 en 2005
wordt vergeleken met die van de Verenigde Staten en de groep van landen die
behoren tot de Eurozone, dan valt een aantal zaken op. In de eerste plaats
vertoont de ontwikkeling van consumptie, groei en werkgelegenheid in Nederland
tussen 1995 en 2000 grote overeenkomst met die in de Verenigde Staten. Vanaf 2001
houdt die overeenkomst op. In 2001 hebben de Verenigde Staten te maken met
een economische teruggang en komt de groei niet boven de 0,5 procent uit,
maar vanaf 2002 draait de motor van de Amerikaanse economie weer op volle
toeren en worden groeipercentages van 3,5 tot 4 procent per jaar gerealiseerd.
Na 2001 lijkt de ontwikkeling van de Nederlandse economie veel meer op die
in de Eurozone. Waar de ontwikkeling van de Nederlandse economie in de jaren
negentig meer synchroon liep met die van de Amerikaanse, en de langdurige
recessie in Duitsland ongeschonden doorstond, daar deelt ons land nu volop
in de Europese misère. De Amerikaanse economie heeft na de recessie
die volgde op de «internetboom» in 2000 een nieuwe periode van
hoogconjunctuur doorgemaakt, die thans op zijn einde lijkt te lopen. Nederland
heeft deze opgang in Amerika gemist. Deze ontwikkeling roept de vraag op over
wat er met de Nederlandse economie aan de hand is.Dit advies geeft eerst een analyse van de achtergronden van de lange duur
van de recessie in Nederland. Een combinatie van ongunstige internationale
ontwikkelingen (instorting van de aandelenkoersen, hoge olieprijzen e.d.),
institutionele kenmerken van de Nederlandse economie en beleidsfouten heeft
geleid tot de lange duur van de huidige recessie. Vervolgens geeft de Raad
een diagnose van de stand van de Nederlandse economie. De situatie
op arbeidsmarkt is naar omstandigheden redelijk. De achterblijvende productiviteitstijging
is echter reden tot grote zorg. Het advies eindigt met een aantal beleidsaanbevelingen.De oorzaken van recessieOververhittingDe omslag in de conjunctuur tussen 1995–2000 en 2000–2005
is in Nederland opvallend groot geweest. Een eerste verklaring is de duidelijke
oververhitting van de economie in 1999 en 2000. Deze oververhitting is in
2000 verder versterkt door de procyclische belastingverlaging bij de invoering
van «het Belastingstelsel 21e eeuw». Met 3,6 procent was de werkloosheid
in 2000 duidelijk onder de natuurlijke werkloosheidsvoet (dat wil zeggen:
de werkloosheidsgraad waarbij de arbeidsmarkt in langetermijnevenwicht is),
waardoor de inflatie onvermijdelijk is gaan oplopen, met alle navenante gevolgen
voor de concurrentiepositie van Nederland. De daaruit voortvloeiende daling
van de uitvoer bracht de vraag weer in overeenstemming met de beschikbare
productiecapaciteit. Op zichzelf is dit een logische reactie op het verschijnsel
van oververhitting, maar wanneer vlak daarna een internationale recessie uitbreekt,
dan ontstaat als vanzelf een overreactie naar beneden. Dit verklaart waarom
de Nederlandse economie aan het begin van de recessie achterbleef bij de rest
van Europa.De sterke stijging van de aandelenkoersen en de huizenprijzen in de late
jaren negentig heeft deze ontwikkeling versterkt. De vermogenswinst van beleggers
en huizeneigenaren is deels omgezet in extra consumptie. Bovendien leidden
de gestegen aandelenprijzen tot lage pensioenpremies. Daarnaast konden veel
burgers door een (bijna) verdubbeling van de huizenprijzen de overwaarde op
hun huis verzilveren. Beide effecten – de stijging van de aandelenprijzen
én die van de huizenprijzen – hadden een sterke toename van de
consumptieve uitgaven tot gevolg. Ramingen van De Nederlandsche Bank geven
aan dat dit mechanisme voor een jaarlijkse extra groei van één
procent per jaar zorgde. Na 2001 is deze ontwikkeling abrupt gestopt. De beurskoersen
zijn met meer dan vijftig procent gedaald en de huizenprijzen zijn niet verder
gestegen (en in sommige regio's en segmenten van de markt zelfs licht gedaald),
ondanks de bestendig lage rente op korte en lange termijn.Procyclische pensioenenHet negatieve effect van de lagere aandelenkoersen na 2001 is verder aangezwengeld
door een institutionele weeffout. Veel pensioenfondsen zijn door de combinatie
van niet-kostendekkende pensioenpremies in de late jaren negentig en dalende
aandelenkoersen na 2001 in de financiële problemen gekomen. De cijfers
in figuur 2 maken duidelijk hoe groot de klap was voor de pensioenfondsen:
in het jaar 2003 verloren de fondsen € 65 miljard. Dit verlies fungeerde
als een «wake-up call» voor pensioentoezichthouders. Het vigerende
Financieel Toetsingskader (FTK) vereiste dat deze tekorten binnen enkele jaren
werden gecompenseerd door hogere premies of aanpassing van aanspraken. De
pensioenpremies zijn de afgelopen jaren dan ook fors gestegen. De pensioenpremies
voor de werkgevers in de marktsector zijn tussen 2001 en 2003 opgelopen van
gemiddeld 6 procent naar 11 procent van het brutoloon. Deze stijging miste
zijn effect op de economie niet.De methodiek die schuil gaat achter het Financieel Toetsingskader, heeft
een procyclische uitwerking die pensioenfondsen dwingt om zich in feite te
gedragen als excessief voorzichtige spaarders. Een vooruitziende en prudente
spaarder zal niet iedere verandering van inkomen direct vertalen in haar of
zijn spaargedrag. Een conjuncturele daling van het beschikbare inkomen
wordt bijvoorbeeld niet pro rato omgezet in een lagere consumptie. Een deel
van de daling wordt opgevangen met lagere besparingen, die in goede tijden
weer worden gecompenseerd. Op die manier wordt het effect van de conjunctuur
op de consumptie in de tijd uitgesmeerd. Het Financieel Toetsingskader bewerkstelligt
het omgekeerde. In plaats van de negatieve gevolgen van een lager inkomen
in de tijd uit te smeren, dwingt het Financieel Toetsingskader niet alleen
om de daling van het huidige inkomen direct te vertalen in lagere consumptie,
maar ook om alle verwachte toekomstige inkomens te verdisconteren. Dit heeft
een procyclisch in plaats van een anticyclisch effect. Pensioenfondsen zijn
grote marktpartijen – zeker in Nederland – die een significante
invloed kunnen uitoefenen op de conjunctuur structuur van een land. De mogelijke
conjuncturele effecten van pensioenhervormingen en -toezichtregels worden
duidelijk onderschat in het overheidsbeleid.Figuur 2: Resultaat pensioenfondsen, 1999–2003Bron: DNB/PVK, Financiële gegevens pensioenfondsen, www.statistics.dnb.nl.Hervormingen slecht getimedEen additionele bron van cyclische verstoringen betreffen de grote stelselherzieningen
in de zorg, de sociale zekerheid en de pensioenvoorziening die de overheid
heeft ingezet. Al deze hervormingen dienen in te gaan op 1 januari 2006
en leiden onvermijdelijk tot meer onzekerheid voor burgers. Zij reageren op
die onzekerheid met het aanleggen van financiële buffers uit voorzorg.
Deze samenloop van beleidsinitiatieven is weinig gelukkig.Procyclisch begrotingsbeleidDe laatste factor die de Raad wil noemen, is het restrictieve begrotingsbeleid
in 2003 en 2004. Na 2000, toen de economie via belastingverlichting werd gestimuleerd
op het hoogtepunt van de conjunctuur, hebben de bezuinigingen in 2003 en 2004
opnieuw een procyclisch effect gehad, deze keer door de groei van de economie
af te remmen midden in een recessie. Opnieuw lijkt de timing van het begrotingsbeleid
niet gelukkig. Het kabinet heeft aan het begin van de kabinetsperiode duidelijk
de lasten verzwaard en wil aan het einde van haar zittingsperiode de lasten
vervolgens verlagen (onder andere via de onroerendzaakbelasting).
De verleiding om het conjunctuurbeleid te manipuleren voor electorale doeleinden
is zowel begrijpelijk als verwerpelijk.Kortom, eind jaren negentig stapelden de positieve groei-effecten zich
op, terwijl daarna precies het tegenovergestelde is gebeurd ten gevolge van
lastenverzwaringen, bezuinigingen, dalende beurskoersen, stijgende pensioenpremies,
stelselherzieningen en stijgende olieprijzen. Deze combinatie van factoren
heeft geleid tot de langste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog.Diagnose van de staat van NederlandStabiele arbeidsmarktBij alle tegenspoed door de lange duur van de recessie is er één
lichtpunt. De situatie op de Nederlandse arbeidsmarkt is nog altijd veel beter
dan in de meeste andere Europese landen (zie figuur 3). Zelfs na 17 kwartalen
recessie is de werkloosheid in ons land nog steeds één van de
laagste in Europa. De combinatie van beleidsmaatregelen uit de jaren tachtig
en negentig van de vorige eeuw1 heeft geleid tot
een verlaging van de natuurlijke werkloosheidsvoet, zodat zelfs in tijden
van recessie de werkloosheid onder het niveau van zes procent kan blijven.
In de meeste Europese landen ligt de natuurlijke werkloosheidsvoet veel hoger.
Het grote succes van dit beleid wil overigens niet zeggen dat er geen verdere
verbeteringen mogelijk zijn, maar dan niet ten bate van een lagere werkloosheid,
maar vooral ten faveure van een hogere arbeidsproductiviteit.Figuur 3: Ontwikkeling werkloosheid (als percentage van
de beroepsbevolking)Bron: OESODe flexibilisering van de arbeidsmarkt heeft ook een keerzijde: de stand
van de werkloosheid reageert heftiger op de economische conjunctuur. Dit spoort
met de economische theorie, en met de ervaringen in andere landen. Een soepeler
ontslagrecht maakt dat werkgevers in tijden van conjuncturele tegenwind sneller
mensen zullen ontslaan. De wetenschap dat dit mogelijk is, impliceert echter
ook dat zij in tijden van voorspoed sneller mensen zullen aannemen.
Het gevolg is dat het gemiddelde werkloosheidspercentage lager komt te liggen.
Nederland heeft dat ervaren na 1993, toen de arbeidsmarkt zich zeer snel herstelde
van de recessie in 1992–1993.Geringe stijging arbeidsproductiviteitDe grote zwakte van de Nederlandse economie is dus niet de arbeidsmarkt,
maar de geringe arbeidsproductiviteitstijging. In de Voorjaarsnota wordt hieraan
nauwelijks aandacht besteed. Naar de mening van de Raad zijn de veronderstellingen
die gebruikt worden in de Voorjaarsnota te rooskleurig.In historisch perspectief is de productiviteitsontwikkeling in Europa
het afgelopen decennium op een keerpunt gekomen. In 1870 bedroeg de Europese
productiviteit (per gewerkt uur) 71 procent van het Amerikaanse niveau en
in 1950 lag het Europese niveau op 44 procent. Die inhaalslag lijkt halverwege
de jaren negentig te zijn gestagneerd. In 1995 lag de Europese productiviteit
per gewerkt uur dicht in de buurt van de Amerikaanse (94 procent), maar inmiddels
is in 2003 het verschil weer groter geworden (85 procent). De inhaalslag van
Europa en het wegzakken in de jaren negentig laat zich ook duidelijk vertalen
in de groeicijfers voor de productiviteit (zie tabel 1).Tabel 1: Verschillen in productiviteitsgroei (per gewerkt
uur)a tussen Verenigde Staten en Europa Verenigde StatenEuropaVerschil VS-Europa1870–19131.921.550.371913–19502.481.560.921950–19732.774.77– 2.001973–19951.482.25– 0.771995–20032.331.151.18a Productiviteit is hier gedefinieerd als Bruto binnenlands
product (BBP) per uur.Bron: Gordon (2004)Voor de Tweede Wereldoorlog lag de groei in de Verenigde Staten structureel
hoger dan in Europa. Met de wederopbouw begon een sterke Europese inhaalslag.
De jaren negentig vormde voor veel Europese landen een omkeerpunt. Het achterblijven
bij de Amerikaanse productiviteitsspurt is ook duidelijk zichtbaar in de Nederlands
statistieken (zie figuur 4). Nederland is een land dat kan bogen op een relatief
hoog productiviteitsniveau, maar de ontwikkelingsgang komt overeen met de
Europese ontwikkeling. Sinds 1973 ligt het productiviteitsniveau per uur hoger
dan in de Verenigde Staten, maar vanaf 1995 is een duidelijke neerwaartse
trend zichtbaar. Het Nederlandse productiviteitsniveau blijft stabiel, maar
op één of andere manier wordt al jaren niet meer aangehaakt
bij de Amerikaanse productiviteitsgroei. Deze observatie is veelzeggend en
dwingt tot nadenken over wat er achter dit groeiverschil schuil gaat.Een nadeel van de Europese economie vis-à-vis de Amerikaanse is
en blijft het ontbreken van schaalvoordelen. De Europese markt blijft, ondanks
alle integratiepogingen, een gefragmenteerde markt. De detail- en groothandel
in de Verenigde Staten is bijvoorbeeld één van de motoren die
de groei van de laatste jaren heeft bepaald, waarbij nadrukkelijk de schaalvoordelen
van de Amerikaanse markt zijn benut (Gordon, 2004; van Ark, 2005). De detail-
en groothandel is in Europa veel meer gefragmenteerd dan in de Verenigde Staten.
Het ontbreken van schaalvoordelen komt echter ook op een meer fundamentele
wijze terug. De bron van productiviteitsgroei ligt voor een belangrijk deel
verborgen in de publieke en private onderzoekinspanningen. Maar ook op het
terrein van investeringen in onderzoek en ontwikkeling breekt de fragmentatie
Europa op.1 Europese landen verrichten
minder onderzoek dan Japan en de Verenigde Staten, maar het opmerkelijke van
de Europese prestatiecurve is dat deze geringe onderzoeksinspanningen vooral
te maken hebben met de kleinere markten waarmee Europese uitvinders te maken
hebben (Eaton, Gutierrez en Kortum, 1998).Figuur 4: Arbeidsproductiviteit (op uurbasis) Nederland
vergeleken met de Verenigde Staten, 1960–2004Noot: in de figuur wordt de arbeidsproductiviteit per uur in Nederland
gedeeld door de arbeidsproductiviteit in de Verenigde Staten.Bron data: Groningen Growth and Development Centre, www.ggdc.nlDe dynamiek van de Amerikaanse economie kent zijn schaduwkanten die Europese
regeringen en kiezers willen vermijden, getuige de nadruk op het begrip «sociale
cohesie» in tal van Europese beleidsdocumenten. Er vallen echter ook
lessen te trekken uit de Amerikaanse groeigeschiedenis die in dit verband
relevant zijn. De boodschap dat een economie meer gericht moet zijn op nieuwe
technologieën is niet voldoende. Institutionele vernieuwing – het
vermogen om als individu, als onderneming en als overheid ook bewust risico's
te nemen – en economische groei gaan hand in hand. Het Nederlandse beleid
bewijst wellicht lippendienst aan dergelijke inzichten, maar in de praktijk
ziet de Raad niet veel terug van dergelijke beleidsintenties.Geringe investeringen in nieuwe technologieDoor de nadruk op de verhoging van arbeidsparticipatie is het doel uit
het oog verloren om ook productieve werkgelegenheid
te creëren (van Ark, 2003). De samenstelling van de productiestructuur
en de bestemming van investeringen in Europa en Nederland verschillen sterk
van die in de Verenigde Staten De omvang van de sector die de Informatie en
Communicatie Technologie (ICT) voortbrengt is veel groter in de Verenigde
Staten en de toepassing van ICT in vooral de dienstverlening ligt op een structureel
hoger niveau. Dat verschil lijkt allesbepalend. De Amerikaanse investeringen
in ICT liggen al decennia hoger dan in de Europese Unie. Vooral communicatie-
en software-investeringen zijn in de Verenigde Staten twee keer hoger dan
in de Europese Unie. Na jaren van twijfel over de vruchten van ICT-investeringen
blijken dergelijke investeringen toch een bron van structurele groei te zijn,
vooral in de dienstverlening. Waar in de periode 1990–1995 de hogere
groei in Amerika vooral het gevolg was van de grotere arbeidsinzet, is dat
de laatste jaren vooral te danken aan de hogere productiviteitsstijging (zie
de laatste kolom van tabel 2).Tabel 2: Toerekening groei Verenigde Staten versus Europese
Unie, 1990–2003 1990–19951995–2003Verschil tussen 95–03
t.o.v. 90–95 Verenigde Staten   Productie2.43.30.9Uren1.41.40.0 Productie per uur1.01.90.9 Europese Unie   Productie1.52.10.6Uren– 1.00.81.8 Productie per uur2.51.3– 1.2Bron: Gordon (2004)Gezien de relatief hoge opleidingsgraad van de bevolking ligt de toekomst
van de Nederlandse economie naar alle waarschijnlijkheid meer in de creatie
en toepassing van nieuwe technologieën dan in verdere investeringen in
havens, vrachtauto's en spoorwegen. Van tijd tot tijd zal een samenleving
zich moeten heroriënteren. Wellicht dat Nederland op dit punt de lessen
ter harte kan nemen die verborgen zitten in de geschiedenis van de opkomst
en neergang van de Amerikaanse steden Boston en Detroit (Glaeser, 2003). Beide
steden werden rond 1980 getroffen door een golf van deïndustrialisatie,
waardoor de oude werkgelegenheid (auto-industrie voor Detroit, en havens voor
Boston) werd weggevaagd, min of meer analoog aan wat in Amsterdam en Rotterdam
is gebeurd. Boston wist zich te herstellen, door zich te oriënteren op
nieuwe technologieën, terwijl Detroit steeds verder verkommerde. Dit
historische perspectief laat zien dat menselijk kapitaal van grote waarde
is voor een (stedelijke) economie vooral gedurende transities. Kennis en vaardigheden creëren
de flexibiliteit en het vermogen om zich te heroriënteren op een nieuwe
toekomst.Institutionele vernieuwing van groot belangDe stagnatie van de groei kan een weerspiegeling zijn van een aanpassingsproces
dat zich in Europa langzamer aftekent dan in de Verenigde Staten (van Ark,
2005). Ook de Verenigde Staten kenden in de jaren tachtig een terugval in
economische groei. De Amerikaanse economie heeft die stagnatie overwonnen
door onder andere sterk te investeren in technologische vernieuwing. Echter:
een institutionele omgeving die innovatie, bewust overwogen risico's nemen
en aanpassingen afremt, kan fnuikend zijn voor de ontwikkeling van een economie.
Dit is ook één van de hoofdredenen waarom de Raad bepleit om
kritisch naar de overdadige wet- en regelgeving en de makers van die regels
te kijken. Veel nieuwe initiatieven passen niet goed binnen de bestaande regels,
en gevestigde belangen zullen regels gebruiken om nieuwe initiatieven in de
kiem te smoren. Het CPB becijfert dat de vermindering van administratieve
lasten met 25 procent een extra groei op termijn van één à
twee procentpunten impliceert (Tang en Verweij, 2004), hetgeen aangeeft hoe
sterk de last van regels kan zijn. Echter: de administratieve lasten waar
het kabinet zich op concentreert, vormen slechts een deel van het probleem.1 Het drukkende effect van regellast binnen de publieke sector is eveneens van groot belang, aangezien
deze sector een groot deel van de Nederlandse economie beslaat. Productiviteit
in de publieke sector zou daarom op net zo veel aandacht moeten kunnen rekenen
als productiviteit in het bedrijfsleven.BeleidsaanbevelingenDe stand van de rijksbegroting geeft de lezer van de Voorjaarsnota de
indruk dat Nederland weer spoedig betere tijden zal kennen. De overheidsfinanciën
worden redelijk op orde gebracht en dat is een goede ontwikkeling. Het financiële
verslag is echter een momentopname. Onder de oppervlakte van het geschreven
woord in de Voorjaarsnota doemt een minder florissant perspectief op, omdat
de groei van de Nederlandse economie maar niet van de grond wil komen en de
jarenlange divergentie in arbeidsproductiviteit met buitenlandse concurrenten
niet wordt gekeerd. De diagnose van de staat van Nederland leidt volgens de
Raad tot de twee hoofdaanbevelingen:1. Leer van de lessen uit het verleden en voorkom een procyclisch begrotingsbeleid.
De invloed van electorale overwegingen op de timing van het budgettair beleid
moet daarbij worden beperkt. Een terugkeer naar het begrotingsbeleid dat zich
richt op het structurele financieringstekort1
in plaats van het feitelijke tekort, lijkt de meest geschikte route om een
stabiliserende rol van het budgettair beleid in de Nederlandse economie te
borgen. Twee specifieke aanbevelingen voor het nationaal beleid verdienen
specifieke aandacht:• Pensioenregelingen en het bijbehorende Financieel Toetsingskader
moeten worden herbezien op hun conjuncturele implicaties. De consumptietheorie
en de theorie van risicomanagement bieden voldoende handvaten voor een meer
rationele beheersing van de beleggingsrisico's. De inkomensgevolgen van fluctuaties
in de waarde van de beleggingsportefeuille worden dan beter over de tijd gespreid.• Structurele hervormingen met grote en moeilijk voorzienbare inkomensrisico's
voor de burger moeten beter worden ingevoerd, dat wil zeggen: de spreiding
van inkomensgevolgen in de tijd verdient meer aandacht.2. Concentreer de aandacht op stimulering van productiviteit en economische
groei. Daarbij dient te worden beseft dat technologische vernieuwing hand
in hand gaat met institutionele vernieuwing. Voor het overheidsbeleid geldt
dat technologische vooruitgang niet alleen in «harde» technologie
moet worden gezocht, maar vooral in institutionele vernieuwing, bevordering
van onderwijs en onderzoek, en verhoging van de productiviteit binnen de publieke
sector. Er valt veel vooruitgang te boeken met het verlagen van transactiekosten.
In dat licht dient beperking van bureaucratisering en overregulering van het
maatschappelijk leven onverminderd prioriteit te genieten (zie ook het eerste
Raadsadvies: REA, 2005).De Raad van Economisch AdviseursProf.dr. W. H. Buiter (voorzitter)Prof.dr. S. C. W. EijffingerProf.dr. C. G. KoedijkProf.dr. C. N. TeulingsProf.dr. A. van WitteloostuijnSecretaris: dr. H. P. van DalenReferentiesArk, B. van (2003) The productivity problem of the Dutch economy: implications
for economic and social policies and business strategy, Research Memorandum
GD-66, Rijksuniversiteit GroningenArk, B. van (2005) Does the European Union need to revive productivity
growth?, Research Memorandum GD-75, Rijksuniversiteit Groningen.CPB (2005) Centraal Economisch Plan 2005,
SDU Uitgevers, Den Haag.Eaton, J., E. Gutierrez, en S. Kortum (1998) European technology policy, Economic Policy, October 1998, no. 27: 405–438.Glaeser, E. L. (2003) Reinventing Boston: 1640–2003, Harvard Institute
of Economic Research, Discussion Paper, No. 2017, Cambridge MA.Gordon, R. J. (2004) Why was Europe left at the station when America's
productivity locomotive departed?, NBER Working Paper, No. 10 661, Cambridge,
MARaad van Economisch Adviseurs (2005) De wetten en regels die droom en
daad verstoren – Bureaucratisering en overregulering,Handelingen Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, no. 30 123,
no. 2., Den Haag, zie www.tweedekamer.nl.Tang, P. en G. Verweij (2004) Reducing the administrative burden in the
European Union, CPB Memorandum, Den Haag.XNoot1Het CEP 2005 van het CPB bevat een vingerwijzing: «Voor volgend
jaar wordt weer een groeitempo geraamd dat in de buurt ligt van de potentiële
groei, dat wil zeggen de houdbare economische groei gelet op de actuele productiestructuur,
de actuele stand van de technologie en de beschikbare productiefactoren.»
(CPB, 2005, blz. 22).XNoot1Hierbij kan worden gedacht aan het vergroten van het verschil tussen uitkeringen
en lonen, beperking van de uitkeringsduur, striktere uitvoering van de sociale
zekerheid, een zekere flexibilisering van het ontslagrecht, lagere marginale
belastingtarieven, et cetera.XNoot1Het is in dit verband tekenend hoe binnen Europa weerstand bestaat tegen
de Europese dienstenrichtlijn, de permanente ophef over nationale steun aan
zogeheten nationale kampioenen en de patriottistische sentimenten rond dreigende
acquisities en overnemingen door ondernemingen uit andere EU-lidstaten. In
een dergelijke cultuur zullen schaalnadelen permanent zijn en zal de achterstand
op de Verenigde Staten en opkomende economieën onoverbrugbaar blijven.XNoot1Vergelijk het eerste advies van de Raad (REA, 2005).XNoot1Dit is het financieringstekort gecorrigeerd voor de zogenoemde «output
gap», het gat tussen feitelijke en mogelijke groei van het nationaal
inkomen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30105-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl