Wijziging Wet studiefinanciering en WHW i.v.m. invoering prestatiebeurs, vorm toelage en leeftijdsgrens studiefinanc.; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24094, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

05-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24094 nr. 7

24-03-1994

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen 1.1. Inleiding1.2. Keuze voor het diplomamodel1.3. Hoofdlijnen van de prestatiebeurs1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuse1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfase1.3.3. Bijzondere casusposities1.4. Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaar in het hoger onderwijs1.5. Afschaffing overgangsrecht kinderbijslag voor studerenden
van 18 jaar en ouder1.6. Gevolgen voor de bijstand1.7. Fiscale aspecten2. Uitvoering van het wetsvoorstel3. Gevoerd overleg4. Financiële aspecten5. Artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdeel M (artikel 31d)Artikel I, onderdeel P (artikel 39)Artikel XOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24094Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 094Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de Wet op
het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering
van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop aanspraak
op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaatnr. 7VERSLAGVastgesteld 24 maart 1994De vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet,
brengt als volgt verslag uit van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de regering de bijgaande vragen en opmerkingen
afdoende beantwoordt, acht de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid. 1. Algemeen 1.1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van bovenvermeld wetsvoorstel. Zij menen dat ook studenten veel meer dan voorheen
afgerekend moeten worden op behaalde studieresultaten en dat dit wetsvoorstel
uitvoering geeft aan de gedachte dat een snelle en succesvolle afronding van
de studie beloond moet worden. Zij menen daarom dat, mits goede voortgang
geboekt wordt met de «studeerbaarheid», de norm van (eerst 50
procent en dan) 70 procent voor het eerste jaar van de studie in principe
te verdedigen is, mede wanneer in aanmerking genomen wordt dat de propaedeuse
een selectief jaar behoort te zijn. Deze leden maken zich echter ernstig bezorgd
of op korte termijn de studeerbaarheid voldoende kan toenemen om voor hardwerkende
studenten de vastgestelde norm haalbaar te maken. Daarom willen de leden van
de PvdA-fractie dat er een «herkansingsmogelijkheid» voor propaedeuse-studenten
komt in de zin dat als een student niet aan de eerstejaarsnorm voldoet maar
desalniettemin binnen vier jaar afstudeert de lening alsnog gedeeltelijk omgezet
wordt in een gift. Deze wijziging geeft studenten die kampen met «trage»
instellingen of maatschappelijke aanpassingsproblemen toch nog een kans om
later in de studie tentamens in te halen.Omdat de termijn waarover leningen gedeeltelijk omgezet kunnen worden
in giften verkort wordt naar de nominale studieduur, achten de leden van de
PvdA-fractie een daadwerkelijke verbetering van de «studeerbaarheid»
van essentieel belang. Hierbij denken zij onder andere aan modularisering
van het hoger onderwijs, consequenties verbinden aan de beoordeling van docenten
door studenten, invoering van «external examiners»
naast de reeds bestaande visitatiecommissies, en het in het leven roepen van
tussendiploma's. Ten aanzien van de voorgenomen bevordering van de «studeerbaarheid»
achten deze leden het van belang dat terzake een concreet tijdpad wordt overeengekomen.
Zij stellen het dan ook op prijs indien een dergelijk tijdpad zo spoedig mogelijk
wordt gepresenteerd. De leden van de PvdA-fractie wijzen er overigens op een
voorstander te zijn van het zo spoedig mogelijk nemen van maatregelen ter
bevordering van de «studeerbaarheid».De leden van de PvdA-fractie vinden dat het handen en voeten geven aan
permanente educatie, het bevorderen van deeltijdstudie en de internationalisering
van het onderwijs belangrijke uitgangspunten zijn voor een goed stelsel van
studiefinanciering. Zij vragen zich echter af of de voorstellen voor de prestatiebeurs
recht doen aan deze uitgangspunten. Zo vragen deze leden zich bijvoorbeeld
af of het diplomamodel haaks staat op het stimuleren van deeltijdstudie. Zij
vragen daarom of het vanuit dit oogpunt niet gewenst is de studiefinanciering
aan te passen door in de verstrekking van de leningen en aanvullende beurzen
rekening te houden met of men voltijds of deeltijds studeert. In het verlengde
hiervan vragen deze leden of het dan niet mogelijk is tot een strengere invulling
van het prestatie-element in de studiefinanciering te komen die beter is toegespitst
op de student die voltijds of deeltijds studeert.De leden van de CDA-fractie nemen met zeer gemengde gevoelens kennis van
het wetsvoorstel, dat een drietal wijzigingen van de Wet op de studiefinanciering
(WSF) en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW)
beoogt: snelle invoering van de zgn. prestatiebeurs, afschaffing van het overgangsrecht
op kinderbijslag voor studenten van 18 jaar en ouder, die niet voor de WSF
in aanmerking komen, en regeling van de aanspraken op toepassing van de WSF
voor studenten in het hoger onderwijs, die nog geen 18 jaar zijn. Deze leden
kunnen alleen instemmen met het laatst genoemde onderdeel. Wel spreken zij
hun verbazing uit over het feit, dat de regeling van de aanspraken van studenten,
jonger dan 18 jaar nu wel mogelijk blijkt, terwijl de minister zich tot nu
toe daartegen heeft verzet. Is daarmee het opportunistische karakter van het
gehele wetsvoorstel getekend, zo vragen deze leden, die willen benadrukken
dat zij zich – in tegenstelling tot de minister – gebonden weten
aan hun uitspraken bij de behandeling van de meest recente voorstellen tot
wijziging van de WSF. Zij doelen met name op de behandeling van het wetsvoorstel
Student op eigen benen (STOEB) in juni 1994, derhalve na de verkiezingen voor
de Tweede Kamer in 1994.De leden van de CDA-fractie vragen de regering wat de bedoeling en status
is van de brief van 20 februari 1995, gedrukt onder nummer 24 094, nr.
4, die naast de memorie van toelichting is uitgebracht bij het onderhavige
wetsvoorstel. Bood de memorie van toelichting te weinig ruimte om de strekking
van het wetsvoorstel uiteen te zetten? Of vergt het opportunistische en budgettaire
karakter van het wetsvoorstel een apart kader, zo vragen deze leden, die hun
verbazing uitspreken over het feit, dat het kabinet enerzijds een aantal belangrijke
vragen inzake de langere termijn ontwikkeling van de studiefinanciering formuleert,
maar anderzijds fundamentele wijzigingen aanbrengt, die het kader voor discussie
en verandering in forse mate inperken. Daarbij komt nog, dat het kabinet in
dezelfde alinea stelt in het voorjaar van 1996 zijn positie te zullen bepalen,
respectievelijk zal bezien of een nadere positiebepaling nodig is. Onduidelijkheid
en onzekerheid troef, zo menen deze leden, die van oordeel zijn dat de in
de brief genoemde randvoorwaarden behandeling van het onderhavige wetsvoorstel
uitsluiten. Zij vragen de behandeling van het wetsvoorstel op te schorten
tot de discussie over de hoofdlijnen van een (eventueel) nieuw stelsel heeft
plaatsgevonden. De leden van de CDA-fractie verwijzen daarbij tevens naar het uiterst
kritische advies van de Raad van State. Zij delen de opvatting van het hoogste
adviesorgaan van de regering, dat eerst de discussie ten principale over de
toekomst van het stelsel van studiefinanciering moet worden gevoerd alvorens
tot de eventuele invoering van de prestatiebeurs, ook wel het diplomamodel
genoemd, overgegaan kan worden. Afgezien van de nu al kenbaar te maken bezwaren
tegen de prestatiebeurs en het daarbij gehanteerde diplomamodel vinden deze
leden, dat de betrouwbaarheid van de overheid in het geding is, wanneer nog
geen jaar na de behandeling van het wet STOEB wijzigingen van zulk een importantie
en omvang worden voorgesteld. Dat de voorstellen afkomstig zijn van dezelfde
minister in persoon geeft nog meer te denken. Deze leden menen voorts, dat
het kabinet in het nader rapport ten onrechte aan de bezwaren van de Raad
van State voorbijgaat. De keuze van het diplomamodel laat immers geen vrijheid
voor andersoortige wijzigingen over, nog los van de bezwaren tegen de tijdelijke
werking van het diplomamodel. De ernstige budgettaire problemen van het Rijk
zijn klaarblijkelijk het enige argument voor het wetsvoorstel. Deze leden
herinneren de minister aan zijn uitspraken, gedaan bij de behandeling van
het wetsvoorstel Student op eigen benen, dat de grens van de ombuigingen op
de WSF was bereikt. Waarom heeft de minister dat standpunt verlaten?De leden van de CDA-fractie achten zich niet gebonden aan het regeerakkoord,
en dus evenmin aan de aanleiding voor het wetsvoorstel: de ombuigingen op
de WSF van ruim 1.0 mld gulden. Zij willen zich niet onttrekken aan de verantwoordelijkheid
van medewetgever, reden waarom wel een bijdrage wordt geleverd aan het verslag,
in de verwachting dat het kabinet overtuigd raakt van het premature en ondoordachte
karakter van het louter op ombuigingen gericht wetsvoorstel, dat de grondslag
van de WSF fundamenteel wijzigt. Ook wanneer op sommige terreinen van overheidsbeleid
een andere verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en burgers mogelijk
c.q. wenselijk is, dan staat daarmee geenszins vast, dat in de WSF de weegschaal
volledig naar de andere kant – die van de student – zou moeten
doorslaan. Waarom is de gemengde financiering van de wet STOEB niet doorgetrokken?
Een lijn, die op een redelijk draagvlak kon rekenen, de voortgangscontrole
centraal stelde, en de toegankelijkheid niet beperkte. Waarom zijn nu plotseling
profijt en prestatie tot uitgangspunt gemaakt, terwijl de ervaring heeft geleerd,
dat het sociale karakter van de bestaande WSF geleid heeft tot een verbreding
van het hoger onderwijs in de samenleving?De leden van de CDA-fractie stellen vast, dat de aanvullende beurs blijft
gehandhaafd met het oog op de toegankelijkheid van het onderwijs. Kennelijk
kan dit instrument niet gemist worden als compensatiemiddel voor studenten,
afkomstig uit lagere inkomensgroepen. Waar echter ook de aanvullende beurs
pas – en dan nog gedeeltelijk – achteraf wordt verstrekt na afronding
van de studie in vier jaar, klemt de vraag naar de effecten van het vooruitzicht
op grote leningen, zeker wanneer de ouders niet op voorhand kunnen bijdragen
in het levensonderhoud en de studiekosten van studenten. De Landelijke Studenten
Vakbond wijst terecht op het gevaar van een grote schuldklem (zie brief LSVB
d.d. 15 maart 1995 aan de vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen).
Zijn gegevens bekend over de drempels, die door studenten worden ervaren bij
het vooruitzicht op omvangrijke leningen? Kan de minister nader ingaan op
de forse schuldposities, die in het nieuwe stelsel gaan ontstaan? Kan hij
nader ingaan op de becijferingen van de LSVB in het commentaar van 15 maart
1995, waarin de al pittige cijfers van het wetsvoorstel – oplopend tot
circa 35 000 gulden – worden vergeleken met de cijfers na 15 jaar
aflossing? Welke schulden zijn te verwachten voor studenten, die geen aanvullende
beurs krijgen en genoodzaakt zijn – bij voorbeeld door de keuze van
hun studie – nog meer te lenen? De leden van de CDA-fractie pleiten voor een nadrukkelijke samenhang met
de mogelijke herziening van het stelsel van hoger onderwijs en de regeling
van de studeerbaarheid. Tegen die achtergrond vragen zij ook om een tussenrapportage
van de werkgroep van de voorzitters van VSNU, HBO-Raad, LSVB en ISO, die onder
leiding van de minister een onderzoek instellen naar de mogelijkheden om op
korte termijn de studeerbaarheid te vergroten. De veelbeleden toegankelijkheid
van het (hoger) onderwijs en het sociale karakter van de WSF nopen tot de
grootst mogelijke zorgvuldigheid bij elke, laat staan bij een forse herziening
van het stelsel, aldus deze leden, die het kabinet wijzen op het nut en de
noodzaak van een brede deelname aan het tertiair onderwijs, ook in vergelijking
met andere landen. Kunnen vergelijkende cijfers worden verstrekt?De leden van de CDA-fractie stellen vast, dat het wetsvoorstel enkele
andere maatregelen bevat, waarbij evenzeer pittige vraagtekens zijn te plaatsen
als bij het grotere – volgens deze leden te grote – accent op
het lenen. Zij doelen met name op de afschaffing van het extra jaar voor de
toepassing van de WSF. Bij de behandeling destijds van de formule cursusduur
+ 1 jaar (+ 2 jaar leningfaciliteit) was al genoegzaam aangetoond,
dat enige flexibiliteit gerechtvaardigd is. Nu de WSF nieuwe stijl beperkt
wordt tot de nominale cursusduur van (in het algemeen) 4 jaar wordt een nieuwe
drempel opgeworpen voor studenten, die moeilijk op gang komen, een verwijzing
ondergaan dan wel door andere omstandigheden zoals ziekte wat meer tijd nodig
hebben. Is de formule cursusduur + 3 jaar voor de leenfaciliteit overwogen?
Zo neen, waarom niet? Zo ja, is dan rekening gehouden met de nog grotere schuldposities
enerzijds en met de effecten op de gemiddelde studieduur anderzijds? Een andere
belangrijke wijziging betreft de uniformering van de C+1-formule voor alle
cohorten studenten per 1 september 1995. Deze leden zouden minder bedenkingen
hebben tegen die maatregel wanneer het voorstel niet was ingebed in het onderhavige
wetsvoorstel.De leden van de CDA-fractie pleiten al geruime tijd voor veranderingen
in de aanspraken op de WSF, in die zin, dat voor studenten in het voortgezet
onderwijs de WSF wordt afgeschaft en voor studenten in het hoger onderwijs,
jonger dan 18 jaar, aanspraak op studiefinanciering mogelijk wordt. Deze lijn
was al vastgelegd in het regeerakkoord 1989 van CDA en PvdA. De minister heeft
zich echter tot nu toe met hand en tand verzet tegen die lijn. Waarom is een
wijziging nu wel mogelijk, zo vragen deze leden, die een afzonderlijk wetsvoorstel
tot regeling van deze kwestie per 1 september 1995 op prijs stellen.De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
de onderhavige wetswijziging. In het regeerakkoord is vastgelegd om met ingang
van het cursusjaar 1995/1996 voor beginnende studenten een nieuw stelsel van
studiefinanciering te laten ingaan. Kern daarvan vormt de beperking van de
studiefinanciering tot de dan geldende cursusduur van 4 jaar, waarbij de basisbeurs
c.q. de aanvullende beurs in eerste aanleg wordt toegekend als lening, die
na gebleken prestatie wordt omgezet in een beurs, de zogenaamde prestatiebeurs.
In het onderhavige wetsvoorstel worden deze afspraken neergelegd.Met de hoofdlijnen van dit voorstel kunnen de leden van de VVD-fractie
instemmen. Deze leden zijn verheugd dat thans alsnog wordt gekozen voor de
systematiek van de prestatiebeurs. Ten tijde van de behandeling van het wet
STOEB (TK 23 634) toonden deze leden zich een krachtig voorstander van
de prestatiebeurs, als alternatief voor de zogenaamde tempobeurs. De prestatiebeurs
maakte eveneens deel uit van het jongste verkiezingsprogramma van de VVD.
Het feit dat in het wetsvoorstel de systematiek van de prestatiebeurs wordt
overgenomen stelt deze leden tevreden. Wel rijzen ten aanzien van de uitwerking
van de prestatiebeurs, evenals bij andere onderdelen van het wetsvoorstel,
de nodige vragen. Deze leden laten zich daarbij in de eerste plaats leiden
door de wens om te komen tot zoveel mogelijk consistentie en uniformiteit
in de systematiek. In het licht van een stelsel van studiefinanciering dat
sinds 1986 vrijwel permanent aan verandering onderhevig is geweest, is dat
geen gemakkelijke opgave.Mede in het licht van het voorgaande hebben deze leden met de nodige scepsis
kennisgenomen van de passage in de memorie van toelichting, dat de eerste
ondergetekende voornemens is om naast het onderhavige wetsvoorstel meer principieel
met de Kamer van gedachten te wisselen over de toekomst van het stelsel van
studiefinanciering op basis van een notitie van zijn hand. De leden van de
VVD-fractie hechten er sterk aan dat er in deze kabinetsperiode na de doorvoering
van de onderhavige maatregelen rust komt op het front van de studiefinanciering
in het hoger onderwijs. Deze leden hebben begrip voor de klachten van studenten
en instellingen die in het verleden keer op keer geconfronteerd werden met
nieuwe maatregelen in de sfeer van de studiefinanciering die ingegeven waren
vanuit budgettaire motieven. Ook de onderhavige operatie is weer ingrijpend
van aard, niet in de laatste plaats door de hiermee gepaard gaande financiële
taakstelling van 1 miljard gulden. De onder de verantwoordelijkheid van het
vorige kabinet doorgevoerde operatie in het kader van het wet STOEB was eveneens
van majeure aard, zij het dat deze wet de uiteindelijke instemming van de
leden van de VVD-fractie niet kon verkrijgen, èn vanwege de verhoging
van de temponorm naar 50%, èn vanwege de verdere afkalving van de basisbeurs.
Na de doorvoering van de onderhavige maatregelen dient er in de opvatting
van deze leden rust te komen op het front van de studiefinanciering in het
hoger onderwijs. Een discussie over een nieuw stelsel van studiefinanciering
die uit zou monden in verdere aanpassingen van het stelsel in de onderhavige
kabinetsperiode achten deze leden dan ook prematuur en ongewenst. Zij verzoeken
de regering om een nadere uitleg van voornoemde passage, alsmede van de betreffende
passages in de begeleidende brief van 20 februari 1995.Ten aanzien van de onderhavige maatregelen kiest de regering voor een
cohortsgewijze invoering. Vanuit een oogpunt van rechtszekerheid voor de individuele
student schept dit zeker voordelen en leidt dit tot zekerheid en voorspelbaarheid.
Voor degenen die de maatregelen dienen uit te voeren, de instellingen en de
IB-groep, kan deze aanpak echter leiden tot administratieve problemen. Er
ontstaat immers gedurende een reeks van instroomjaren een veelheid aan typen
studenten met eigensoortige rechten op het gebied van de studiefinanciering.
De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering op schematische wijze weer
te geven welke verschillende typen studenten er nu en in de nabije toekomst
op basis van de nu bekend zijnde regelingen en voorstellen zullen zijn. Tevens
verzoeken zij de regering om een verhelderende passage waarin nader wordt
ingegaan op de technische problemen bij de instellingen die mogelijkerwijs
gepaard gaan met de implementatie van de onderhavige voorstellen in combinatie
met de bestaande regelingen. Een en ander klemt temeer, aangezien ten aanzien
van de invoering van de maatregelen geen overeenstemming met de instellingen
is bereikt als gevolg van het afbreken van het formeel overleg met de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Deze leden hechten eraan dat het
invoeringstraject zodanig wordt gekozen, dat technische problemen zoveel mogelijk
worden voorkomen. Zij verwijzen ook naar de opmerkingen van de Raad van State
die in dit verband zijn gemaakt. Kan de regering een en ander garanderen?
En welke is de stand van zaken met betrekking tot de implementatie van de
wet STOEB?Hierna zullen de leden van de VVD-fractie opmerkingen maken bij de afzonderlijke
elementen van het wetsvoorstel. In zijn algemeenheid hechten zij eraan het
volgende op te merken. Het grote financiële belang van de onderhavige
voorstellen is de leden van de VVD-fractie niet onbekend. Zij hebben met de
financiële taakstelling uit het regeerakkoord ingestemd.
In dit verband hebben zij ook begrip voor de urgentie om de voorstellen tot
wet te verheffen. Deze leden zijn echter van mening dat snelheid niet ten
koste mag gaan van zorgvuldigheid. Hiervoor wezen deze leden op de gewenste
consistentie, mede vanuit het verleden, alsmede op de gewenste onderlinge
samenhang en uitvoerbaarheid van de voorstellen. Deze leden zijn daarbij van
mening dat de invulling van de maatregelen, juist gelet op de zware financiële
taakstelling, niet zodanig stringent zou mogen zijn, dat de maatregelen in
hun onderlinge samenhang door studenten en instellingen als een te strak keurslijf
worden ervaren dat hun studie- en onderwijsinspanningen in de weg staat. Ondermeer
doelen deze leden hierbij op de aangekondigde verhoging van de temponorm naar
70% voor de huidige generatie studenten, alsmede de groei naar een 67%-norm
voor toekomstige eerstejaars. Zij komen later op deze punten terug.Tenslotte zijn deze leden benieuwd in hoeverre de mogelijkheid bestaat
dat de budgettaire taakstelling niet gehaald wordt als gevolg van het «succes»
van de maatregelen. In hoeverre is er sprake van «conservatief ramen»,
zoals de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen te kennen gaf tijdens
het begrotingsonderzoek van 3 november 1994? De leden van de VVD-fractie zijn
een groot voorstander van sneller en efficiënter studeren, mits dit niet
ten koste gaat van de kwaliteit van de onderwijsprogrammering en de diploma's.
Op welke wijze heeft de regering deze aspecten bij de ramingen van de financiële
opbrengsten meegenomen?De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel tot invoering van de prestatiebeurs, verkorting van de
studiefinancieringsduur en afschaffing van het overgangsrecht in de AKW. Wel
is het deze leden opgevallen dat het wetsvoorstel de sporen draagt van de
haast waarmee het blijkbaar moest worden opgesteld.De leden van de fractie van D66 ondersteunen de dubbele doelstelling van
dit wetsvoorstel. Ook zij vinden dat de eigen verantwoordelijkheid van studenten
benadrukt moet worden, mede door benadrukking van het leningenkarakter van
een deel van de studiefinanciering. Dit is in feite wat de prestatiebeurs
behelst. Ook zij willen graag gezwind de overheidsfinanciën op orde brengen.
De manier waarop dat in dit wetsvoorstel gebeurt roept echter wel enkele vragen
op.De leden van de fractie van D66 hebben met enige verbazing kennisgenomen
van het feit dat de regering aankondigt op korte termijn reeds meer principieel
over de studiefinanciering na te willen denken. Het is deze leden opgevallen
dat het aantal wijzigingen op de WSF reeds nu moeilijk na te gaan is in verband
met de grote aantallen. Zij zelf signaleren in ieder geval meer dan 20 wetswijzigingen
sinds de WSF werd aangenomen. Mocht de opmerking van de regering betekenen
dat nu een majeure wijziging van het studiefinancieringsstelsel wordt afgekondigd,
terwijl zij voornemens is op niet al te lange termijn opnieuw grote wijzigingen
door te voeren, dan hebben de leden van de D66-fractie daar bestuurlijk geen
goed gevoel bij.Bovendien is het deze leden niet duidelijk of de regering met het onderhavige
wetsvoorstel nu wel of niet wil vooruitlopen op de door haarzelf aangekondigde
discussie over het stelsel van studiefinanciering. De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen zegt immers in zijn brief van 20 februari 1995 (24 094,
nr. 5) dat met dit wetsvoorstel «belangrijke stappen» gezet worden
in de ontwikkeling van het stelsel van studiefinanciering. Indien daarmee
is bedoeld dat het model van de prestatiebeurs (eerst lenen, bij gebleken
prestatie alsnog omzetten in gift) een model is dat ook voor de verdere toekomst
aantrekkelijk is, dan zijn deze leden het daarmee eens. Zij menen evenwel
dat de discussie die de minister in zijn brief van 20 februari aankondigt
ook een open karakter moet dragen en in samenhang met de discussie
over het stelsel van hoger onderwijs gevoerd moet worden.Begrijpen de leden van de fractie van D66 goed dat de regering met de
invoering van een nieuw hoger-onderwijsstelsel ook de studiefinanciering (opnieuw)
fundamenteel wil herzien? Begrijpen deze leden daaruit vervolgens goed dat
daarmee een volgende aanpassing van de WSF per 1998 in ieder geval noodzakelijk
wordt, gezien de doelstelling om op dat tijdstip de herziening van het stelsel
van het hoger onderwijs ingang te doen vinden? Zou dat niet betekenen dat
naast de verschillende groepen studenten die nu in het hoger onderwijs studeren
er dan weer meerdere cohorten met verschillende regels tegelijk studeren,
namelijk zij die nog geen prestatiebeurs hebben maar nog onder de oude regeling
vallen, zij die een prestatiebeurs hebben en zij die vanaf 1998 onder een
eventueel ander stelsel vallen?Dat de huidige wijziging noodzakelijk is om het financieringstekort terug
te dringen is bij de leden van de fractie van D66 bekend en wordt door hen
ook onderschreven. Aangezien echter het centrale element van dit wetsvoorstel
de invoering van de prestatiebeurs is, een in zekere zin optische bezuiniging,
valt op die redenering nog wel wat af te dingen. Zeker wanneer nu al vaststaat
dat over drie à vier jaar weer een ingrijpende wijziging van de studiefinanciering
op stapel staat. Zou het in feite niet meer voor de hand hebben gelegen om
de discussie over het studiefinancieringsstelsel (inclusief de prestatiebeurs)
te koppelen aan de discussie over het stelsel van het hoger onderwijs in het
algemeen?De leden van de D66-fractie hebben daarom, onverlet de afspraken in het
regeerakkoord, nog steeds enige aarzeling over de vraag of het wel verantwoord
is om een optische maatregel in te voeren, waarvan de opbrengst gering is,
die voor veel problemen kan zorgen in de uitvoering en op dat vlak waarschijnlijk
ook tot extra kosten zal leiden, en waarbij nu al vaststaat dat de regering
binnen een aantal jaren al weer met nieuwe wijzigingen zal komen. Het is de
vraag of hier niet teveel bestuurlijke zorgvuldigheid aan optiek wordt prijsgegeven.Bovendien is het de vraag wat de consequenties zijn van een eventuele
vertraging van het wetsvoorstel. De leden van de D66-fractie vinden het optimistisch
om ervan uit te gaan dat per 1-9-1995 dit wetsvoorstel in werking kan treden.
Kan de regering aangeven welke uitvoeringsproblemen optreden wanneer het wetsvoorstel
vertraging oploopt? Zij denken bij voorbeeld aan de voorlichting van studenten.
Deze leden merken daarbij op dat situaties als bij de invoering van de Wet
Studiefinanciering in 1986 dienen te worden vermeden. Deze leden vragen daarom
aan de regering om ondubbelzinnig en overtuigend duidelijk te maken dat invoering
per 1 september 1995 inderdaad verantwoord is. Mocht invoering per 1-9-1995
niet meer mogelijk zijn dan komt, naar de mening van deze leden, als volgende
invoeringsdatum 1-9-1996 pas weer in aanmerking. Mocht het wetsvoorstel niet
per 1-9-1995 ingevoerd kunnen worden, vindt de regering dan niet dat in dat
geval beter gewacht kan worden met invoering tot duidelijkheid bestaat over
de uitkomst van de discussie over de toekomst van de studiefinanciering en
de stelselherziening van het hoger onderwijs? Wat gaat de regering overigens
doen met de taakstelling voor de studiefinanciering indien het wetsvoorstel
niet tijdig in werking kan treden?De leden van de fractie van GroenLinks hebben met toenemende verbazing
kennis genomen van voorliggend wetsvoorstel. Vooral het feit dat in de memorie
van toelichting wordt voorgesteld een meer fundamentele discussie over het
stelsel van studiefinanciering te voeren, nadat voorliggend voorstel is ingevoerd,
heeft hen bevreemd. De vraag om een dergelijke discussie hebben deze leden
al sinds de heroriëntering in 1990 gesteld. Het is te prijzen dat een
dergelijke discussie nu wordt overwogen. De leden van de fractie van GroenLinks
memoreren hierbij hun eigen voorstel uit 1990, dat een zeer werkbaar
stelsel voorstelt. Dat nu nog moet worden gewacht op een notitie, en dat tegelijkertijd
de grootste omwenteling in de geschiedenis van het stelsel, zowel qua systematiek
als qua financiële consequenties, wel kan plaatsvinden, bevreemdt de
hier aan het woord zijnde leden echter ten zeerste. Nu wordt een volledig
omgekeerd stelsel voorgesteld, blijkbaar voor een korte periode, namelijk
totdat de fundamentele discussie is gevoerd en daaruit conclusies zijn getrokken.
Dat kan niet de bedoeling zijn van de regering, aldus de leden van de fractie
van GroenLinks. Waarom niet eerst de discussie over een houdbaar stelsel voeren,
en pas met de uitkomsten daarvan het stelsel wijzigen in een houdbaar en bruikbaar
systeem? Ook de Raad van State stelt dit voor. Waarom is door de regering
toch vastgehouden aan voorliggend wetsvoorstel, ook na de kritiek van de Raad
van State, zo vragen de leden van de fractie van GroenLinks. De ruimte die
het kabinet ziet om de discussie ook na invoering van voorliggend wetsvoorstel
te voeren, zien deze leden niet, zomin als de Raad van State. Voorts betekent
het voeren van de discussie dat op niet al te lange termijn weer een fundamentele
wijziging in het stelsel kan worden voorzien. Is het in dat kader wel verstandig
dit, ook voor de uitvoering ingrijpende, wetsvoorstel te doen passeren?Ook ten aanzien van de inhoud van voorliggend wetsvoorstel hebben de leden
van de fractie van GroenLinks nog vele vragen en opmerkingen. Tijdens het
debat over het wetsvoorstel in verband met de verlenging van technische en
andere studies is al gesproken over de omkering van beurs in lening. De leden
van de fractie van GroenLinks memoreren dit vanwege het feit dat de argumenten
die zij daar gebruikten om dit niet te doen, voor voorliggend wetsvoorstel
in verhevigde mate gelden. Zij vragen de regering dan ook aan te geven welke
andere groepen in de Nederlandse samenleving feitelijk met een negatief inkomen
geconfronteerd worden. Is het principieel aanvaardbaar om voor studenten zes
jaar lang een volledig negatief, want geleend, inkomen in te voeren, met slechts
de kans op een gedeeltelijke omzetting als voldaan is aan de prestatienorm?
Die vraag is voor de leden van de fractie van GroenLinks van fundamenteel
belang voor de beoordeling van het voorliggende wetsvoorstel.De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat wordt voorgesteld
het recht op omzetting in beurs te koppelen aan de nominale studieduur, terwijl
pas over een aantal jaren voelbaar zal worden dat gewerkt wordt aan de studeerbaarheid
van de studieprogramma's. Welk faseverschil ziet de regering hier zelf?De studievoortgangsnorm voor het eerste studiejaar wordt, in afwachting
van de evaluatie, alvast verhoogd, zonder ingangsdatum. Heeft de regering
gegevens waaruit blijkt dat dit kan, nog voordat de evaluatie is uitgevoerd?
Welke zijn die gegevens?Tenslotte vragen de leden van de fractie van GroenLinks hoe de regering
verwacht dat van een versobering van de OV-voorziening een drukkend effect
op uitwonendheid uit zal gaan. Immers, studenten zullen in ieder geval dagelijks
naar hun opleiding moeten reizen. De hier aan het woord zijnde leden verwachten
eerder het omgekeerde effect. Voorts nemen deze leden aan dat de bedragen
die nu door studerenden worden opgebracht voor de reisvoorziening, bij versobering
daarvan terug zullen vloeien naar de studerenden zelf. Om die reden vragen
deze leden zich af of het te besparen bedrag dan ook daadwerkelijk gehaald
zal worden.De leden van de RPF-fractie hebben met weinig enthousiasme kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn van oordeel dat de invoering van
een prestatiebeurs het stelsel van studiefinanciering nodeloos complex maakt.
In het recente verleden zijn in het hoger onderwijs al verschillende veranderingen
doorgevoerd en momenteel worden mogelijke nieuwe wijzigingen in verschillende
verbanden besproken. In 1993 is de tempobeurs ingevoerd, waarbij een bescheiden prestatienorm werd gehanteerd. Intussen wordt die norm komend cursusjaar
verhoogd naar 50%, om naar alle waarschijnlijkheid in 1997/1998 naar 67% opgetrokken
te worden. Verder is de staatssecretaris een reeks van discussiebijeenkomsten
over de herziening van het hoger onderwijs gestart, waarbij de uitkomst nog
open is. Bovendien bespreekt een stuurgroep, bestaande uit de minister en
de voorzitters van VSNU, HBO-Raad, ISO en LSVB, de kwaliteit en de studeerbaarheid
van de onderwijsprogramma's. Temidden van de gerealiseerde en de komende veranderingen
komt de invoering van de prestatiebeurs prematuur over en betekent de invoering
een extra belasting van allen die bij het hoger onderwijs betrokken zijn.
In het bijzonder worden de IB-Groep en de onderwijsinstellingen structureel
extra belast. Zowel tempobeurs als prestatiebeurs hebben gevolgen voor hun
administratie, terwijl de toekomst van het stelsel van studiefinanciering
nog ongewis is. De leden van de RPF-fractie hebben dan ook ernstige twijfels
over de wenselijkheid van een ingrijpende verandering van het stelsel van
studiefinanciering op dit moment. Waarom komt de minister nu met dit voorstel
en wacht hij de komende discussie over het hoger onderwijs niet af? Deze vraag
rijst te meer omdat er over het voorstel om de prestatiebeurs in te voeren
geen overleg met de instellingen heeft plaats gevonden. Voor de invoering
van een ingrijpend voorstel als de prestatiebeurs is het een voorwaarde dat
er voldoende draagvlak bestaat en dat de instellingen zijn geconsulteerd over
de haalbaarheid van het voorstel. Nu is dat onduidelijk. Waarom heeft de minister
hogere prioriteit gegeven aan zijn budgettaire taakstelling dan aan een grondige
voorbereiding van het voorstel en aan het creëren van een draagvlak in
het hoger onderwijs? En wat is er de ratio van om eerst een prestatiebeurs
in te voeren, waarbij hoge eisen aan de student worden gesteld, en om pas
daarna de studeerbaarheid van programma's te onderzoeken? Is het niet logischer
om deze volgorde om te draaien? Deze wijze van voorbereiding en invoering
is voor de leden van de RPF-fractie reden om ernstig te twijfelen aan de wenselijkheid
van de invoering van een prestatiebeurs in deze vorm en op dit moment.Een zwaarwegend bezwaar dat de leden van de RPF-fractie tegen dit voorstel
hebben, behelst de positie van de student. In de eerste plaats betekent deze
maatregel feitelijk dat een student in het meest gunstige geval een beurs
in de vorm van een gift voor vier jaar krijgt. Dat heeft invloed op het verloop
van de studietijd van studenten, in die zin dat een student zich in de toekomst
enkel zal bezig houden met het volgen van zijn studieprogramma. Hoewel dit
billijk klinkt, vraagt de arbeidsmarkt wel om studenten die meer hebben gedaan
dan het volgen van hun programma. Het verrichten van vrijwilligerswerk, bestuursactiviteiten
en het lopen van stages buiten het programma om wordt gewaardeerd en verhoogt
de kansen van de studenten op de arbeidsmarkt. Bovendien dragen bestuursverantwoordelijkheden
en andersoortige activiteiten buiten het programma niet in de laatste plaats
bij aan de vorming van een academische geest van de student. Is de minister
zich bewust van het effect dat de prestatiebeurs zal hebben op het academische
klimaat in het algemeen en op de academische ontwikkeling van de student in
het bijzonder?In de tweede plaats hebben de leden van de RPF-fractie moeite met de rigide
hantering van de norm van de prestatiebeurs. Deze beurs dwingt de student
om hoe dan ook binnen zes jaar af te studeren. Deze leden hebben moeite met
de keuze voor het zogenaamde diplomamodel. Dit model drukt de student in een
strak keurslijf. Met een tweetal casus kan geïllustreerd worden dat de
invoering van de prestatiebeurs studenten inflexibel maakt. Een student, die
na zijn stage in zijn laatste jaar het aanbod krijgt om bij de stage-instelling
te blijven werken, zal niet op dat aanbod in kunnen gaan. Omdat hij binnen
de genoemde termijn een diploma moet hebben, kan hij al gaan werken en zijn
studie op een later tijdstip afronden. Een student die langdurig ziek is,
enige tijd in het buitenland verkeert of bestuurswerk verricht
moet alsnog binnen zes jaar afstuderen. Deze rigiditeit is voor de leden van
de RPF-fractie bezwaarlijk. Zij pleiten voor een soepelere hantering van de
prestatienorm en afstudeertermijn. Zij vragen daarom de minister een dergelijke
versoepeling te overwegen. Bovendien zou na de door de minister voorgestelde
termijn van zes jaar ook op een andere wijze afgerekend kunnen worden. Behalve
het diploma zijn er ook nog andere criteria denkbaar. Een suggestie die deze
leden doen is het hanteren van het criterium van 160 studiepunten (4 jaar
maal 40 studiepunten), behaald in maximaal twee studierichtingen en in een
afgebakende periode. Ook op deze wijze worden van studenten prestaties gevraagd,
terwijl alle studieresultaten meetellen en studenten de vrijheid hebben om
ook later dan na enkele maanden van studie te veranderen. Bovendien kunnen
succesvolle studenten, die nog niet aan alle formele eisen voor een diploma
hebben voldaan, wel al vast gaan werken en later dan binnen de termijn van
zes jaar afstuderen. Hoe beoordeelt de minister deze suggestie? Deelt hij
daarnaast de genoemde bezwaren tegen de rigide hantering van het diplomamodel?De leden van de RPF-fractie vragen zich af of de beoogde invoeringsdatum
van het wetsvoorstel wel haalbaar is. Welke budgettaire gevolgen heeft een
mogelijk uitstel van een jaar?De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het voorstel van wet tot invoering van de prestatiebeurs. Deze leden zijn
bepaald niet overtuigd van de wenselijkheid en de zin van de voorgestelde
wijzigingen met betrekking tot de prestatiebeurs. Zij vinden dat het hoog
tijd is voor meer rust op het terrein van de studiefinanciering. Er zijn de
laatste jaren al heel veel wijzigingen geweest. En per 1 september 1995 moet
dan een prestatiebeurs worden ingevoerd, terwijl er juist een omvattende discussie
over herziening van het hoger-onderwijsstelsel is gestart. De resultaten van
die discussie, die er zeker niet voor 1 september 1995 zullen zijn, hebben
vergaande consequenties voor veel van de elementen waarop de prestatiebeurs
is gebaseerd. Zij noemen in dit verband de studeerbaarheid en kwaliteit, de
toegankelijkheid, de selectie en de differentiatie in cursusduur. Waarom wordt
niet voorlopig het systeem van de tempobeurs cq. studievoortgangsnorm gehandhaafd,
zo nodig met een aantal aanscherpingen? Als meer zicht is op de stelselherziening
kan daar dan een passend studiefinancieringsstelsel bij worden ontworpen,
zo menen deze leden. Dit argument wint naar hun gevoel aan kracht gezien de
al aangekondigde – bredere – discussie over de toekomst van het
SF-stelsel. Deze leden beperken zich in dit verslag overigens tot het nu voorliggende
wetsvoorstel als zodanig. Op de brief van de minister over de toekomst van
het SF-stelsel hopen zij bij de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
nader in te gaan. Deze leden verzetten zich niet tegen een herbezinning op
het SF-stelsel. Maar zij vragen zich sterk af of het dan verstandig is om
nu ook al tot verstrekkende wijzigingen over te gaan in de zin zoals nu voorgesteld,
mede gelet op de discussie over het totale HO-stelsel.De leden van de SGP-fractie wijzen er ook op dat de wijzigingen van de
afgelopen jaren steevast een positie-verslechtering voor de student betekenden.
Bij de meest recente – sterke – verlaging van de basisbeurs is
een belangrijk argument geweest het feit dat studenten de gelegenheid hebben
om zelf meer te verdienen. Maar wordt dat argument niet inhoudsloos gemaakt
door de nu voorgestelde forse aanscherping van de studievoortgangsnormen?Overigens betuigen de leden van de SGP-fractie wel hun instemming met
het schoolsoortafhankelijk maken van de studiefinanciering.De leden van de SGP-fractie gaan in op de voorgestelde duur van de studiefinanciering,
namelijk c + 3 (c – meestal 4 jaar – gemengde SF en 3 jaar
lening). Deze leden zien hier nogal wat nadelen in. Zij verwijzen hiervoor
naar hun opmerkingen over het diplomamodel. Ook willen zij er op wijzen dat
de prestatienorm in feite op 100 procent ligt indien een student binnen zijn
«beurstijd» wil afstuderen, waarvan zij aannemen dat de meeste
zo niet alle studenten daar op aansturen. Deze leden vrezen dat door een zo
korte beurstijd de oriëntatie van de studenten sterk zal worden versmald.
Zij denken daarbij niet alleen aan de oriëntatie op extra vakken binnen
en buiten de eigen faculteit, maar ook aan de oriëntatie op werk (onderzoekswerk,
studentassistentschappen e.d. tijdens de studie) en de oriëntatie op
bestuurswerk in allerlei vormen en andere vormen van maatschappelijke betrokkenheid
met een belangrijk leereffect. De leden van de SGP-fractie zouden dan ook
willen pleiten voor handhaving van het model van c + 1 met gemengde SF, met
daarna nog enkele jaren lening, waarbij zij de duur van de lening van minder
belang vinden dan de duur van de gemengde SF. Zij vernemen graag de reactie
hierop van de regering. Overigens vinden deze leden het merkwaardig dat wordt
gesproken van c + 3 (in het algemeen 4 jaar gemengde financiering en 3 jaar
lening) terwijl de studie binnen zes jaar moet worden afgerond. Kan de minister
dat nader toelichten?De leden van de SGP-fractie zijn het eens met de regering dat tegenover
de prestatienormen voor de studenten, aan de instellingen eisen van kwaliteit
en studeerbaarheid moeten worden gesteld. Als het studieprogramma «studeerbaar»
is en kwaliteit biedt, mogen daar hoge eisen aan de studenten tegenover staan.
Prestatienormen laten zich op zich wel relatief eenvoudig vastleggen in cijfers
en percentages, maar bij de studeerbaarheid en kwaliteit is dat allemaal wat
moeilijker meetbaar. Hoe ziet de minister die meetbaarheid? Er is een werkprogramma
opgesteld en de stuurgroep rondt haar werkzaamheden voor 1 juli af. De leden
van de SGP-fractie vinden dat de resultaten daarvan inzichtelijk moeten zijn
vóór de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel. Vervolgens
zullen trouwens nog vele maatregelen moeten worden geïmplementeerd. Daar
komt nog bij de samenhang met de discussie over de stelselherziening hoger
onderwijs. Intussen moet de prestatienorm gaan gelden vanaf 1 september 1995.
Is dat wel reëel? Deze leden vinden dat de studeerbaarheid en kwaliteit
heel duidelijk moeten zijn gegarandeerd.De leden van de SGP-fractie missen in het wetsvoorstel een duidelijke
relatie met de tweede fase in het voortgezet onderwijs. In het bijzonder indien
wordt besloten tot het invoeren van een tweede uitstroom-moment dient hiermee
ook rekening te worden gehouden in het SF-stelsel. Met name de vaste datum
van 1 februari van de zogenaamde 1 februari-regel is dan niet adequaat. Is
het wel redelijk dat voor studenten die na 1 januari beginnen de prestatienorm
in vergelijking veel hoger ligt? En waarom wordt voor de berekeningen over
het eerste jaar vastgehouden aan studiejaren in plaats van een periode van
12 maanden?De leden van de GPV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen
van dit wetsvoorstel. Zij hebben begrip voor het feit dat budgettaire problemen
aanleiding geven tot maatregelen in de sfeer van de studiefinanciering. Dergelijke
maatregelen moeten echter wel evenwichtig zijn en op een zorgvuldige wijze
worden gemotiveerd. Naar het oordeel van deze leden ontbreekt het daaraan
nog te zeer om hen te overtuigen van de wenselijkheid van de voorstellen.De leden van de GPV-fractie constateren dat er bij de motivering een beroep
wordt gedaan op het regeerakkoord waarin gesproken wordt van een andere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en burgers. Deze leden kunnen zich daarbij wel wat voorstellen,
maar dan zal er bij een herijking van die verantwoordelijkheden toch een redelijk
evenwicht dienen te worden gevonden. De vraag is of dit wetsvoorstel dat evenwicht
in voldoende mate biedt. Natuurlijk kunnen eisen aan studenten worden gesteld
met betrekking tot de te leveren prestatie, maar dan moeten de mogelijkheden
om de gevraagde prestatie te kunnen leveren er wel in voldoende mate zijn.
De leden van de GPV-fractie zijn er niet van overtuigd dat dit ook zo is.
Zij wijzen er in dit verband op dat er op dit moment nog steeds twijfels bestaan
over de studeerbaarheid en de kwaliteit van de programma's in het hoger onderwijs.
Tegen de achtergrond van het feit dat reeds bij de invoering van de twee-fasenstructuur
bij instellingen de verantwoordelijkheid lag studeerbare programma's aan te
bieden op een naar deze leden aannemen, kwalitatief behoorlijk niveau, vinden
zij het bevreemdend dat nu anno 1995 nog steeds over het verbeteren van de
studeerbaarheid en de kwaliteit moet worden gesproken. In hoeverre hebben
de instellingen dan hun verantwoordelijkheid waargemaakt? Kan, als er twijfel
bestaat over de studeerbaarheid, het voorstel om de periode waarvoor een gemengde
toelage kan worden verkregen terug te brengen tot de nominale cursusduur wel
verdedigd worden?Met betrekking tot de verbetering van de studeerbaarheid en de kwaliteit,
zullen, zo wordt gesteld, de komende jaren verdere maatregelen nodig zijn.
De leden van de GPV-fractie nemen aan dat daarbij ook gedoeld wordt op de
stelselherziening. Ligt het niet in de rede nu er kennelijk twijfel bestaat
over de studeerbaarheid van programma's met de beslissing over een eventuele
prestatiebeurs te wachten op de uitkomst van de discussie rond de stelselherziening?
Is het met andere woorden wel reëel om nu reeds te spreken over de verantwoordelijkheid
van studenten met betrekking tot te leveren prestaties, zonder dat op dit
moment duidelijk is of de instellingen hun verantwoordelijkheden wel waarmaken
en zonder dat duidelijk is of zij deze in een nieuw stelsel wel kunnen waarmaken?
Het leveren van een prestatie veronderstelt ook duidelijkheid over dat wat
men in ruil voor het leveren van een dergelijke prestatie mag verwachten.
Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de overheid om die duidelijkheid
te bieden. Wat dat betreft dreigt, zo vinden de leden van de GPV-fractie,
de regering te kort te schieten. Naast het feit dat de regering bij de verantwoordelijkheidstoedeling
waar het de positie van de studenten betreft reeds een voorschot neemt op
de uitkomsten van een discussie die nog gevoerd moet worden, rijst de vraag
of men met de voortdurende wijzigingen binnen het kader van de WSF niet een
situatie van grote onduidelijkheid en onrust schept. De inkt van de STOEB
is nog niet droog of een nieuwe ingrijpende wijziging van de WSF dient alweer
snel te worden doorgevoerd, terwijl nu reeds wordt aangekondigd dat volgend
jaar over nog veel ingrijpender wijzigingen moet worden gediscussieerd. De
leden van de GPV-fractie vragen of het niet veel meer in de rede ligt en ook
niet veel meer recht doet aan een juiste verantwoordelijkheidsverdeling dat
de overheid duidelijkheid verschaft aan studenten en instellingen.In onderhavig wetsvoorstel wordt voorgesteld het overgangsrecht in de
AKW voor 18-plussers te doen vervallen. Wordt met deze maatregel in feite
niet indirect vooruitgelopen op de principiële discussie die volgend
jaar pas over onder meer ook de basisbeurs zal worden gevoerd? De leden van
de GPV-fractie herinneren eraan dat de basisbeurs in de plaats is gekomen
voor de kinderbijslag voor 18-jarigen en ouder. Wat zullen de gevolgen zijn
van onderhavig voorstel voor de discussie van volgend jaar? Hier zal ongetwijfeld
een precedentwerking van uit gaan. Dit klemt voor deze leden te meer omdat
zij nog lang niet zo ver zijn dat zij de basisbeurs ter discussie willen stellen,
zonder daarbij het recht op kinderbijslag te verdisconteren.Van fundamenteel belang voor een rechtvaardige invoering van de prestatiebeurs
is de vraag naar de studeerbaarheid van de programma's. Indien er aantoonbaar
sprake is van gebrek aan studeerbaarheid zullen de instellingen blijkens de
memorie van toelichting de lasten dragen. De leden van de GPV-fractie vragen
of de studeerbaarheid van een opleiding wel altijd objectief valt vast te
stellen. Ook is het nog maar de vraag of de eis van studeerbaarheid
van programma's niet ten koste zal gaan van de kwaliteit. De leden van de
GPV-fractie wijzen er in dit verband op dat universitaire instellingen ertoe
over zouden kunnen gaan geheel klassikaal te werk te gaan, hetgeen ten koste
zou gaan van de academische vorming en het academisch onderzoek. Zij achten
dit gevaar zeker nu ook wordt voorgesteld de gemengde toelage te beperken
tot de nominale cursusduur niet denkbeeldig. Geeft ook deze omstandigheid
eigenlijk niet aan dat de invoering van de prestatiebeurs niet los kan worden
gezien van de stelselherziening? 1.2. Keuze voor het diplomamodelDe leden van de PvdA-fractie erkennen dat het diplomamodel maatschappelijk
herkenbaar en relatief eenvoudig uit te voeren is, maar dat er desalniettemin
een aantal belangrijke bezwaren aan kleven. Het belangrijkste bezwaar voor
de leden van de PvdA-fractie is dat de termijn waarin het diploma behaald
moet worden te kort is. De huidige studiefinanciering bestaat immers uit een
periode van vier jaar beurs en drie jaar lenen. Bovendien merken deze leden
op dat studenten met een te korte termijn in de problemen komen met het afronden
van de scriptie. Een langere termijn komt ook beter tegemoet aan de wensen
van deeltijdstudenten. Op grond van deze drie redenen stellen deze leden voor
dat de termijn waarin het diploma behaald moet worden opgerekt wordt van zes
naar zeven jaar.Een ander belangrijk bezwaar voor leden van de PvdA-fractie is dat het
mogelijk moet zijn de klok stop te zetten voor studenten die hun studie onderbreken
om bijvoorbeeld werkervaring op te doen, een wereldreis te maken of zorgtaken
te verrichten. Tevens willen de leden van de PvdA-fractie dat LSVB-bestuurders
en vergelijkbare bestuurders die steun krijgen van het auditorenfonds een
extra jaar krijgen om hun diploma te behalen. Inspraak van studenten levert
immers een essentiële bijdrage aan de kwaliteit van het bestuur van instellingen
van hoger onderwijs. Deze leden menen eveneens dat een goede voorlichting
naar nieuwe generaties studenten essentieel is voor het slagen van de prestatiebeurs.De leden van de CDA-fractie onderschrijven de stelling, dat studiefinanciering
een doeluitkering is om studenten in de gelegenheid te stellen onder maatschappelijk
aanvaardbare voorwaarden een herkenbare kwalificatie te behalen. Daarmee wil
echter geenszins gezegd zijn, dat dit uitgangspunt een starre, inflexibele
structuur impliceert. Evenmin is daarmee het profijtbeginsel tot leidend principe
gemaakt. Van studenten mag inzet gevraagd worden. Het recht op studie en studiefinanciering
houdt de plicht in tot verantwoord gebruik van de middelen. De beloning is
de behaalde kwalificatie, niet de kwijtschelding van leningen. Waarom kiest
de regering voor een scherpe tweedeling tussen beloning en straf, waar sprake
is van een veel genuanceerder beeld in de studentenpopulatie?De leden van de CDA-fractie zijn ook van oordeel, dat de regering ten
onrechte stelt, dat het 5e jaar zoals dat in de huidige WSF is verankerd uitsluitend
een overblijfsel zou zijn van een tweetal tijdsduren: de cursusduur en de
studieduur. Het wetenschappelijk onderwijs is altijd gekarakteriseerd geweest
door een zekere marge. Achtereenvolgende kabinetten hebben zulks steeds erkend.
Ook de mogelijkheid of noodzaak van een selectieve en verwijzende propaedeuse
alsmede de tussentijdse doorstroming van HBO naar WO en van WO naar HBO impliceren
enige ruimte voor aanspraken op studiefinanciering. De formule cursusduur
+ 1 jaar (+ 2 jaar leningfaciliteit) is destijds genoegzaam onderbouwd. Het
verwijt, dat door de huidige formule instellingen en studenten te weinig aandacht
schenken aan respectievelijk studeerbaarheid en studiegedrag is onbillijk.
Immers, de bekostiging van de instellingen speelt een grotere rol voor
de instellingen dan de WSF. En de studenten hebben in de afgelopen jaren leren
leven met de leen-formule en met de noodzaak om bij te verdienen. Daarnaast
wijzen deze leden op het toenemend belang en succes van de pas onder het vorige
kabinet relatief laat ingevoerde voortgangscontrole.De leden van de CDA-fractie verbazen zich over het gemak waarmee de overigens
destijds ook door minister Ritzen verdedigde voortgangscontrole nu wordt vervangen
door een eindtoets. Het zogenaamde diplomamodel lijkt echter ingegeven door
de wens om meer nadruk op het lenen te leggen. Het afzien van voortgangscontrole
impliceert immers, dat het uitblijven van tussentijdse toetsing op de koop
wordt toegenomen. Wordt niet aan de eis van vier jaar voldaan, dan valt de
overheid zich geen buil, vooropgesteld, dat de student met studieschulden
wel in staat is zijn schulden af te betalen. De effectiviteit van het hoger
onderwijs is echter meer gediend met de intrinsieke kwaliteit en studeerbaarheid
van de programma's dan met een instrument, dat in de werking de toegang belemmert
en nieuwe onrechtvaardigheden schept. Deze leden achten de verwijzing naar
het overleg tussen overheid, VSNU, HBO-Raad en LSVB over het werkprogramma
kwaliteit en studeerbaarheid niet aan de orde. De studentenorganisaties werken
om andere, meer respectabele redenen mee aan dat programma. In de memorie
van toelichting wordt in paragraaf 3 over het gevoerd overleg trouwens erkend,
dat met de studenten geen overeenstemming is bereikt. Wil de minister overigens
de Kamer nader informeren over de stand van zaken nu het formele overleg met
ISO en LSVB wel is hervat?De leden van de CDA-fractie zien in de koppeling, die het kabinet in de
overigens te betwisten keuze voor een diploma-model legt een extra argument
om de behandeling van het wetsvoorstel op te schorten. Naast de ook door de
Raad van State genoemde argumenten inzake de principiële discussie over
de hoofdlijnen van een nieuwe stelsel en het vermijden van te snelle wijzigingen
is ook de afloop van het debat over de structuur van het hoger onderwijs en
over de studeerbaarheid van de programma's van invloed op de keuze tussen
voortgangscontrole en eindtoets. Blijkens de memorie van toelichting rondt
de stuurgroep studeerbaarheid haar werkzaamheden voor 1 juli 1995 af. De leden
van de CDA-fractie achten – los van andere bezwaren tegen het wetsvoorstel –
een regeringsstandpunt over de studeerbaarheid nodig wil behandeling van het
wetsvoorstel mogelijk zijn.De leden van de CDA-fractie achten de onverhoedse keuze voor het diplomamodel
niet in overeenstemming met de strekking van het wetsvoorstel, waarin destijds
de voortgangscontrole werd geregeld. Ook is een spanning zichtbaar met het
wetsvoorstel Student op eigen benen, dat door dezelfde minister is ingediend
en verdedigd. De motivering doet geforceerd aan, waar de toetsing nu pas aan
het einde van de studie plaats vindt. Inhoudelijke invloed op het onderwijsleerproces
was immers niet het oogmerk van de eerdere wetsvoorstellen, wel de prikkels
om tot een regelmatige studievoortgang te komen dan wel de tijdige omschakeling
naar een meer geschikte studie. Ook de herkenbaarheid van het diploma als
zodanig wordt er aan de haren bijgesleept. De kwaliteit van de opleiding en
het diploma zijn bepalend, niet de structuur van de WSF. Trouwens, studeren
zonder het oogmerk een diploma te behalen is soms ook van waarde, aldus deze
leden, die met de LSVB menen dat de invoering van een diplomamodel een omslag
in het stelsel van de WSF inhoudt. De ruimte voor discussie over een nieuw
stelsel wordt, anders dan de minister met verwijzing naar de uitvoering door
de IB-Groep beweert, aangetast.De leden van de VVD-fractie stellen vast dat in het onderhavige wetsvoorstel
wordt gekozen voor het diplomamodel. De keuze voor het diplomamodel betekent een overgang van een jaarlijkse
toets op grond van een aantal behaalde studiepunten, de zogenaamde tempobeurssystematiek,
naar een eindtoets. In dit verband wordt de systematiek van de voorwaardelijk
toegekende beurs ingeruild voor een voorwaardelijk toegekende lening. Criterium
wordt of een studerende tijdig zijn of haar diploma heeft behaald. Zo ja,
dan wordt de voorwaardelijk toegekende lening alsnog gedeeltelijk omgezet
in een gift.De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in een model waarbij het
jaarlijkse puntensysteem wordt ingeruild voor een eindtoets. Ten tijde van
de behandeling van de STOEB-maatregelen hebben deze leden gepleit voor een
vermindering van de administratieve rompslomp die met het puntensysteem gepaard
gaat. Tevens pleitten deze leden voor een model waarbij voor studenten de
flexibiliteit wordt vergroot en de instellingen meer vrijheid hebben het onderwijsprogramma
op eigen wijze vorm te geven. Studeren is immers inherent aan zelfverantwoordelijkheid
en het is nu eenmaal een gegeven dat menig student in de ene periode beter
presteert dan in de andere.Het diplomamodel bergt een dilemma in zich. Enerzijds wordt alleen het
behalen van een diploma beloond, anderzijds wordt de studieschuld onevenredig
hoog bij het (net) niet behalen van het diploma. Door het invoeren van een
uitlooptijd wat betreft de diplomatoets, kan het laatste aspect worden verzacht.
De in het wetsvoorstel gekozen uitlooptijd van 2 jaar lijkt niet onredelijk,
en verschaft de student een goede mogelijkheid studievertraging op te lopen
c.q. nevenactiviteiten te verrichten zonder dat de sanctie direct na afloop
van de formele cursusduur maximaal is. De regering geeft tevens aan dat het
diplomamodel een administratieve ontlasting van de instellingen betekent ten
opzichte van een jaarlijkse voortgangscontrole. De leden van de VVD-fractie
hebben hiervoor op zich begrip.Voorts willen de leden van de VVD-fractie weten hoe fraude door middel
van het kopiëren of namaken van diploma's of het antedateren van de afstudeerdatum
kan worden voorkomen.In de notitie Invoering Prestatiebeurs HO van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen is een vijftal varianten voor de prestatiebeurs tegen
het licht gehouden. Deze notitie is de Kamer op 20 oktober 1994 toegezonden.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt onvoldoende duidelijk waarom is afgezien
van de keuze voor een van de andere vier modellen, met name die modellen die
eveneens een eindtoets kennen, zoals het in bedoelde notitie beschreven relatiefmodel.
Het voordeel van het relatiefmodel is, dat een student daadwerkelijk wordt
afgerekend op de behaalde studieprestaties. Het voordeel boven het diplomamodel
is evident: ook iemand die niet tijdig een diploma behaalt maar wel een belangrijke
studie-inspanning heeft verricht kan in aanmerking komen voor omzetting van
de lening in een gift. Een studerende die nadien binnen niet al te lange tijd
zijn of haar diploma behaalt, wordt vervolgens niet opgezadeld met een torenhoge
schuld. De inzet van het diplomamodel is immers alles of niets, oftewel: iemand
die na X jaar geen diploma heeft behaalt dient het gehele geleende bedrag
terug te betalen. Het tijdstip van het behalen van een diploma is dus onverbiddelijk.
Gaarne ontvangen de leden van de VVD-fractie alsnog een uitgebreide vergelijking
met voor- en nadelen van de diverse prestatiebeursmodellen en een uitgebreidere
argumentatie die heeft geleid tot de keuze van het diplomamodel.De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat met het voornemen om een
werkprogramma «Kwaliteit en Studeerbaarheid» tot stand te brengen
er daadwerkelijk een kwaliteitsinspanning zal worden geleverd wat betreft
de onderwijsprogrammering. Tegelijk moet geconstateerd worden dat de implementatie
hiervan niet volledig parallel loopt aan de invoering van de prestatiebeurs.
Acht de regering deze discrepantie bezwaarlijk? Gezien de beperking van de periode van de studiefinanciering tot de nominale
studieduur is het belang van de afstudeerfondsen toegenomen. Wanneer komt
er een uniforme regelgeving voor deze fondsen en welke zullen de criteria
voor een uitkering uit deze fondsen worden, zo willen de leden van de VVD-fractie
weten.Op zich vinden de leden van de D66-fractie het diplomamodel alleszins
aanvaardbaar. Als voordelen zien zij vooral de vrijheid van de student zijn
eigen studietijd in te delen en het stimuleren van resultaatgericht studeren.
Ook het beperken van de verblijfsduur in het hoger onderwijs zien deze leden
als een goede ontwikkeling, die zowel financieel als kwalitatief positief
kan uitwerken. Daarbij willen zij benadrukken dat daarbij de studeerbaarheid
van de programma's wel een «conditio sine qua non is» voor het
verkorten van die verblijfsduur. Voor deze leden bestaat er dan ook een nauwe
band tussen het verhogen van de te behalen norm voor de prestatiebeurs in
het eerste jaar en deze studeerbaarheid. Ook het verhogen van de norm voor
zittende studenten zou gepaard moeten gaan met een onmiddelijke verbetering
in de studeerbaarheid, en dus met voldoende resultaten (niet louter intenties)
van het werk van de stuurgroep studeerbaarheid.Wil de regering aangeven hoe het met de voortgang van deze werkzaamheden
staat? Wordt er door alle deelnemers in de stuurgroep ten volle en met overtuiging
meegewerkt aan de gestelde doelen? Hoe denkt de regering dat reeds per 1 september
1995 daadwerkelijk een begin kan worden gemaakt met verbetering van de studeerbaarheid?
Aangezien de instellingen in eerste instantie verantwoordelijk zijn voor de
studeerbaarheid vragen de leden van de fractie van D66 dan ook dat de regering
deze instellingen aan hun verantwoordelijkheid zal houden. Zij hopen dat indien
deze instellingen niet meewerken niet de studenten via de hogere studienorm
met de financiële consequenties geconfronteerd worden, terwijl de instellingen
aan een sanctie ontsnappen.De leden van de D66-fractie hebben waardering voor het feit dat de regering
voor het administratief eenvoudigste model heeft gekozen. Zij zien hierin
een uitdrukking van de zorg die blijkbaar toch bestaat over de uitvoering
van de Wet op de Studiefinanciering. Het lijkt deze leden dat voor elke wijziging
in de studiefinanciering extra kosten gemaakt zullen moeten worden, al was
het maar in het begin. Ook kunnen zij zich voorstellen dat door de invoering
van de prestatiebeurs voor het innen van schulden meer mensen aangetrokken
zullen moeten worden. Zijn met betrekking tot deze eventuele extra uitgaven,
dan wel uitgavenverschuivingen, cijfers beschikbaar?De leden van de D66-fractie zien met betrekking tot het afstudeerfonds
het volgende probleem: indien iemand een beroep kan doen op het afstudeerfonds
blijft de termijn van 6 jaar van het diplomamodel gelden, zodat hij wel met
een grote schuld geconfronteerd wordt. Het extra geld van het afstudeerfonds
lijkt dan minder te helpen dan wel bedoeld is. Is het in dit verband wellicht
mogelijk om voor mensen die een beroep kunnen doen op een afstudeerfonds de
termijn van 6 jaar ook te verlengen? Graag zien deze leden aanpassingen op
dit punt.De leden van de SGP-fractie zijn bepaald geen tegenstanders van forse
prestatienormen, maar de keuze voor een diplomamodel heeft volgens deze leden
een aantal belangrijke consequenties die bepaald geen aanbevelingen zijn.
Zij vragen de reactie van de minister op de volgende stellingen:– het diplomamodel leidt tot een zeer sterke verhoging van de studievoortgangsnorm;– het diplomamodel schept grote risico's van hoge schulden;– het diplomamodel verhoogt de rentelasten voor de studenten;– het diplomamodel kan de toegankelijkheid aantasten; – het diplomamodel leidt tot een grote gerichtheid op het diploma
als zodanig met kwantitatief denkende cq. calculerende studenten die punten
sprokkelen. Extra vakken, ook buiten de eigen faculteit, zal men niet of nauwelijks
aan toekomen;– het diplomamodel leidt tot risicomijdend gedrag. Zware studies
zullen minder snel worden gekozen;– het diplomamodel maakt de keus om tussentijds de studie te stoppen
tot een voor de student bijzonder onaantrekkelijke optie. Dit is in allerlei
opzichten nadelig, omdat het het kost wat kost doorgaan – zonder reëel
perspectief – aanmoedigt, hetgeen voor student en instelling en voor
wie dan ook nadelig is en zeer is af te raden;– het diplomamodel zal de stress en onzekerheid van studenten vergroten.
Deze leden vragen of bij de evaluatie van de studievoortgangs- respectievelijk
prestatienorm ook het beroep op studentenpsychologen wordt betrokken.De leden van de SGP-fractie pleiten dan ook voor het vaststellen van een
norm per studiejaar, met mogelijkheden van compensatie over de jaren heen.
Die norm mag dan, onder de voorwaarde van studeerbaarheid en kwaliteit, best
hoog zijn. Zij vernemen graag de reactie hierop van de regering. Tevens vragen
zij de visie van de regering op het zogenaamde relatieve model, waarbij de
omzetting van de lening in een gift wordt gerelateerd aan de studievoortgang
tijdens de nominale inschrijvingsduur.De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarom de studieduur van zes
jaar doortelt, als een student zijn studie en ook zijn studiefinanciering
onderbreekt, bijvoorbeeld door ziekte of om werkervaring op te doen. Het lijkt
deze leden reëel om het tellen van de studieduur dan ook te onderbreken.Zij wijzen in dit verband ook op het wetsvoorstel tot afschaffing van
de verblijfsduurbeperking. Daarin wordt de inschrijvingsduur afgeschaft en
een ruime regeling voorgesteld m.b.t. het tussentijds kunnen onderbreken van
de studie. Het onderhavige wetsvoorstel rekent echter nog steeds met een beperkte
inschrijvingsduur en straft elke tussentijdse onderbreking af. Deze leden
achten een duidelijke keuze nodig. Zij vernemen graag de reactie hierop van
de minister.De leden van de GPV-fractie constateren dat in de memorie van toelichting
wordt opgemerkt dat de waardering voor het volgen van hoger onderwijs ook
zonder diplomagerichtheid tot uitdrukking blijft komen. Zij vragen opheldering
over deze opmerking. Welke waardering heeft de regering voor dergelijke vormen
van studeren? Hoe verhoudt dit zich bijvoorbeeld tot het streven van de overheid
om op een lager onderwijsniveau in ieder geval een startkwalificatie te behalen?
Waaraan wordt een prestatie afgemeten als deze uiteindelijk niet in een diploma
uitmondt?In de memorie wordt opgemerkt dat in plaats van het diploma-model ook
alternatieve modellen zijn overwogen. Om welke modellen ging het daarbij? 1.3. Hoofdlijnen van de prestatiebeursDe leden van de CDA-fractie stellen vast dat de woorden prestatiebeurs
en prestatielening door elkaar worden gebruikt. Is dat een teken aan de wand
of een vergissing, zo vragen deze leden, die uit de toelichting opmaken dat
de volledige basisbeurs en de eventuele aanvullende beurs de vorm van die
voorwaardelijke rentedragende lening krijgen. Tegenover de volledige omzetting
in een beurs bij het behalen van het diploma binnen de eerste 48 SF-maanden
bij een 4-jarige cursusduur staat een gedeelde schuld inclusief rente, wanneer
het einddiploma niet binnen 6 jaar is gehaald. Daarbuiten of bij het niet
halen van het diploma resteert de volledige schuld. Deze leden vragen of en
hoe rekening gehouden wordt met tussentijdse verwijzing naar
een andere studie, met tijdelijk uitschrijven en met overmacht als gevolg
van ziekte.De leden van de CDA-fractie constateren dat blijkens de memorie van toelichting
de instellingen geacht worden de lasten te dragen voor de studenten, die de
dupe worden van onvoldoende studeerbare programma's. Op welke wijze kan dat
blijken, zo vragen deze leden, die tevens nader geïnformeerd zouden willen
worden over de financiële ruimte voor deze voorziening bij de instellingen.
Ook wijzen zij op de ruimte die nodig is voor de participatie van studenten
in de bestuurlijke infrastructuur van de instellingen.De leden van de CDA-fractie zijn ook verrast door de invoering van de
norm van 70% voor de studievoortgangscontrole voor zittende studenten, voor
wie door de cohortgewijze invoering van de prestatiebeurs de huidige WSF blijft
gelden. Zij herinneren de minister aan zijn aanvankelijke voorstellen, inhoudende
een aanzienlijk lagere norm van 10% voor de propaedeutische fase in verband
met gewenning en verwijzing, en de norm van 25% voor de overige jaren. De
Kamer heeft destijds aangedrongen op een verhoging van de norm, niet naar
100 of 70%, wel naar 50%. Deze leden hebben weliswaar begrip voor de redenering
dat alle studenten onder vergelijkbare condities zouden moeten kunnen studeren.
De fout zit echter in de plotselinge overgang naar het diplomamodel, niet
in de opzet van de door de Kamer aanvaarde voortgangscontrole.De leden van de CDA-fractie gaan gelet op hun fundamentele bezwaren tegen
de grondslag van de prestatiebeurs niet dieper in op de detaillering van de
regeling tijdens de propaedeuse en tijdens de hoofdfase, en evenmin op het
mogelijk ontwijkend gedrag via een vergroting van de stroom van studenten
via ondoelmatige leerwegen zoals HAVO/VWO-MBO-HBO. Wel vragen deze leden om
een nadere uiteenzetting over de beperkende maatregelen voor het geval het
gebruik van ondoelmatige leerwegen zou toenemen.De leden van de VVD-fractie stellen vast dat het diplomamodel in de systematiek
van het wetsvoorstel een eindtoets na 6 jaar kent. Wanneer na 6 jaar blijkt
dat het diploma niet behaald is, wordt de studerende definitief geconfronteerd
met een lening over de voorgaande studiejaren (exclusief de propedeuse). De
limiet van 6 jaar is in dit opzicht onverbiddelijk; ook de studerende die
tussentijds is uitgevallen als gevolg van ziekte, een stage of andere bijzondere
omstandigheden, kan na die 6 jaar niet op clementie rekenen. In de opvatting
van de leden van de VVD-fractie zijn er redenen om dit regime enigszins te
matigen. Zij stellen voor om studerenden 1 jaar de mogelijkheid te bieden
hun studie te onderbreken en aldus uit het stelsel van studiefinanciering
te stappen. Zij stellen voor de klok van de prestatiebeurs gedurende dat jaar
stil te zetten, zodat iemand na genoemd jaar weer in het systeem kan stappen
zonder 1 jaar in het kader van de prestatiebeurssystematiek te verliezen.
Een en ander sluit ook beter aan bij de ruimhartige systematiek inzake tussentijdse
uitschrijving en terugbetaling van collegegeld waarvoor is gekozen in het
wetsvoorstel Aanpassing collegegeldbepalingen en afschaffing verblijfsduurbeperkingen
(TK 24 025). Is de regering bereid deze suggestie over te nemen?De prestatiebeurssystematiek gaat feitelijk uit van een studievoortgangsnorm
van omstreeks 70%. Nu de algemene maatregel van bestuur voor het sparen van
studiepunten vorm krijgt, aldus de memorie van toelichting, is het ook redelijk
de norm van 70% voor zittende studerenden te stellen. De regering is voornemens
de 50%-norm voor zittende studerenden met ingang van het studiejaar 1997/1998
aldus te verhogen. Tegelijkertijd wordt aangekondigd dat deze verhoging van
de temponorm eerst in werking zal treden na de reeds aangekondigde evaluatie
van de temponorm. Wanneer kan de Kamer deze evaluatie tegemoet zien? De verhoging
van de temponorm zal blijkens artikel III geschieden op een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip. De leden van de VVD-fractie zijn geen
voorstander van een dergelijke verhoging van de huidige temponorm, een en
ander in het verlengde van hun eerdere afwijzing van de verhoging van de temponorm
naar 50% in het kader van het wetsvoorstel STOEB. Het maakt immers materieel
nogal wat verschil uit voor een studerende of hij/zij krachtens de prestatiebeurssystematiek
te maken krijgt met een eindnorm van 70%, of een jaarlijkse studievoortgangsnorm.
Deze laatste is uit haar eigen aard immers veel minder flexibel. Vanuit de
door de regering voorgestane cohortenbenadering – geen wijzigingen van
voorwaarden van studiefinanciering tijdens de rit – is deze verhoging
ook niet consistent te achten. Tenslotte achten deze leden het, mede gelet
op de door de Kamer te behandelen evaluatie, niet juist dat de regering eigenhandig
bij koninklijk besluit kan overgaan tot verhoging van de temponorm. De leden
van de VVD-fractie ontvangen gaarne de reactie van de regering in deze. Zij
verzoeken de regering daarbij tevens in te gaan op de stand van zaken met
betrekking tot de voorgenomen algemene maatregel van bestuur inzake het sparen
van studiepunten in de tempobeurssystematiek.De leden van de fractie van D66 stellen vast dat in het hoger onderwijs
met de prestatiebeurs twee verschillende termijnen gaan gelden. Voor de prestatiebeurs
geldt dat men in de cursusduur plus twee jaar een diploma moet halen. Voor
wat betreft de financiering kan men echter gedurende de cursusduur plus drie
jaar achtereenvolgens een prestatielening en een lening krijgen. Waarom heeft
de regering er niet voor gekozen om de diplomanorm op c+3 te leggen? Deze
leden geven overigens aan in beginsel te kunnen instemmen met de norm van
c+2, mits een aantal verbeteringen (stopzetten van de klok, studenten met
een beroep op het afstudeerfonds, besturende studenten, zieke of arbeidsongeschikte
studenten, overstappers) alsnog goed geregeld wordt. Met genoegen stellen deze leden vast dat indien studenten die kunnen aantonen
dat de studeerbaarheid van hun opleiding gebrekkig is de instellingen de kosten
van die gebrekkigheid dragen. Zij vragen in hoeverre tot nu toe van deze regeling
gebruik is gemaakt. Zou de regering daaromtrent enige informatie kunnen verstrekken?
Bovendien vragen zij of een gebrek aan studeerbaarheid in deze zin betrekking
heeft op de cursusduur of op de duur waarbinnen in het diplomamodel een diploma
gehaald moet worden. De leden van de D66-fractie lijkt het dat daarbij de
cursusduur gehanteerd moet worden. Graag horen zij de mening van de regering
op dit punt.De leden van de fractie van D66 stellen vast dat met het verhogen van
de norm voor huidige studenten toch weer afbreuk gedaan wordt aan de cohortbenadering,
die het kabinet gezien haar brief van 20 februari toch ook onderschrijft.
Zij vinden op zich een norm van 70% uiteindelijk aanvaardbaar, mits vuurvast
gekoppeld aan voldoende studeerbaarheid. Zij vragen zich af of de regering
over ramingen beschikt van het aantal studenten dat niet aan de norm zal kunnen
voldoen. Zij zouden graag een overzicht van deze ramingen ontvangen, waarin
aangegeven wordt hoeveel studenten nu niet aan de norm kunnen voldoen en hoeveel
studenten in de toekomst naar verwachting niet aan de hogere norm zullen kunnen
voldoen.Ten aanzien van het voorstel te komen tot een recht op omzetting van vier
jaar, uitgaande van het behalen van het diploma na zes jaar, vragen de leden
van de fractie van GroenLinks waarom het tijdelijk staken van de studie, en
dus ook het staken van het recht op studiefinanciering, niet ook het doortellen
van de tijd opschort. Dit onderdeel van het voorstel heeft de hier aan het
woord zijnde leden zeer bevreemd. Immers, op het moment dat iemand geen gebruik
maakt van de regeling wordt toch ook niet op overheidskosten
gestudeerd en kan toch het recht op omzetting niet te gelde worden gemaakt?
Kan de regering dit nader onderbouwen?Ook waar het gaat om een omzetting voor ten hoogste vier jaar, hebben
de leden van de fractie van GroenLinks grote vraagtekens. Zelfs al is een
studieprogramma gemiddeld genomen perfect studeerbaar, dan kan er natuurlijk
altijd iets misgaan. Dat wordt in feite ook erkend doordat ervan wordt uitgegaan
dat iemand maximaal zes jaar doet over het behalen van het diploma. Waarom
dan niet ook de omzetting laten plaatsvinden voor de hele periode die iemand
heeft gestudeerd, zo vragen de hier aan het woord zijnde leden. Zij memoreren
daarbij ook de inschrijfduur van zes jaar, waarin feitelijk ook erkend wordt
dat er soms ongewenste maar onvermijdelijke vertraging optreedt. Het feit
dat ook nu al het recht op gemengde financiering niet voor zes jaar geldt
is daarbij in de ogen van deze leden niet voldoende argumentatie, zeker niet
voor het verder beperken van dat recht.Kan nader worden ingegaan op de voor- en nadelen van andere overwogen
systemen voor de prestatiebeurs, vragen de leden van de fractie van GroenLinks.De prestatienorm is in feite geen 67 of 70 maar 100 procent, zo stellen
de leden van de SGP-fractie. Immers, de SF-periode duurt wel zes jaar, maar
de periode met een beursdeel slechts (in het algemeen) vier jaar. Om te voorkomen
dat hij een of meer jaren volledig moet lenen, zal een student binnen de cursusduur
moeten blijven. De prestatienorm is dan dus 100 procent. Dat geldt in feite
ook voor de propedeuse. De percentages die de minister hanteert geven volgens
deze leden dan ook een vertekend beeld. In de rekenwijze van de minister is
de prestatienorm eenvoudig te verlagen door de leenperiode te verlengen. En
als de leenjaren worden afgeschaft, ligt de norm daadwerkelijk op 100 procent.De leden van de SGP-fractie gaan vervolgens in op de vraag in hoeverre
verhoging van de tempo- of prestatienorm nu al in de rede ligt. Op dit moment
geldt een norm van 25 procent. Deze is intussen verhoogd tot 50 procent, welke
norm voor drie jaar is vastgelegd in de wet, maar die door allerlei hindernissen
niet eerder dan 1 september 1995 in zou kunnen gaan. Het onderhavige wetsvoorstel
moet echter ook al per 1 september 1995 ingaan. Dat betekent dus dat de norm
al na twee jaar rechtstreeks wordt verhoogd van 25 procent naar de nieuwe
veel hogere prestatienorm. Geven de resultaten, voorzover die al inzichtelijk
zijn, aanleiding tot voldoende vertrouwen in zo'n snelle en ingrijpende operatie?
Zijn op dit moment de studentenadministraties en de IB-groep al wel in staat
om de normen toe te passen?Met betrekking tot de vormgeving van de prestatiebeurs vragen de leden
van de GPV-fractie of met de norm voor studievoortgang van 70% in het eerste
jaar wel voldoende rekening wordt gehouden met de oriënterende, selecterende
en verwijzende functie van de propedeuse.Bedenkingen hebben deze leden tegen de vaste teller van zes jaar voor
het te behalen einddiploma. Welke rechtvaardiging bestaat er voor een dergelijk
regide regime in geval van studenten die langdurig ziek zijn of een zware
bestuursfunctie bekleden in een studentenvereniging?De leden van de GPV-fractie constateren dat in het kader van de studievoortgang
de norm voor zittende studerenden op 70% zal worden gesteld, zo maken zij
althans uit de memorie van toelichting op. Zij vragen of de redelijkheid niet
gebiedt, zeker als nog eens bedacht wordt dat studeerbaarheid en kwaliteit
kennelijk te wensen overlaten, in dat geval ook het sparen van punten mogelijk
te maken waardoor men gebrekkige voortgang in een eerder jaar kan compenseren.De leden van de GPV-fractie constateren vervolgens dat de invoering van
de prestatiebeurs tot onbedoelde effecten aanleiding kan geven. Gesteld wordt
dat niet ondenkbaar is dat de invoering tot ontwijkend gedrag
zal leiden via een vergroting van de stroom van studerenden HAVO/VWO-MBO-HBO.
Gesteld wordt dat indien deze ondoelmatige leerweg inderdaad sterk toeneemt
beperkende maatregelen aan de Staten-Generaal zullen worden voorgelegd. De
leden van de GPV-fractie vragen aan welke maatregelen dan worden gedacht.
Meer in het algemeen vragen zij of deze problematiek wel stuurbaar is. Wordt
ook nu weer niet te beperkt gedacht? Verdient het niet veel meer de voorkeur
om, anders dan door telkens weer een toevlucht te nemen tot allerlei noodgrepen,
een visie te ontwikkelen op een studiefinancieringsstelsel dat ook bij handhaving
van het principe hoger onderwijs voor velen ongewijzigd kan blijven functioneren? 1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuseTen aanzien van eerstejaars wordt in het voorstel voor een afzonderlijke
prestatiebeurssystematiek gekozen. Op zich kunnen de leden van de VVD-fractie
deze keuze billijken. Het eerste jaar heeft immers zowel een oriënterende
als een verwijzende en selecterende functie. Een afzonderlijke toets voor
het eerste jaar ligt dan ook in de rede. Deze leden zetten echter vraagtekens
bij de uitwerking. In feite wordt een systematiek voorgesteld die vrijwel
naadloos aansluit bij de tempobeurs. Alleen de volgorde voorwaardelijke gift –
lening is, conform de prestatiebeurssystematiek, omgedraaid en luidt: voorwaardelijke
lening – gift. De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen dat,
gelet op de gehanteerde diplomasystematiek voor ouderejaars, ook in het eerste
jaar voor een soort «diplomamodel» wordt gekozen, waarbij het
propedeutisch examen dient als eindtoets. Dat is toch het meest voor de hand
liggend, niet alleen wat betreft eenheid qua systematiek, maar ook uit een
oogpunt van eenvoud en beperking aan administratieve lasten? De regering voert
hiertegen een aantal bezwaren aan. De leden van de VVD-fractie verzoeken de
regering deze bezwaren nader te onderbouwen aan de hand van de praktijk waarop
door hbo- en wo-instellingen wordt omgegaan met het propedeutisch examen.
In hoeverre maken instellingen hiervan geen gebruik?De regering stelt voor om de prestatienorm voor eerstejaars die in 1995/1996
hun studie aanvangen te leggen op een niveau van 50%, ofwel 21 studiepunten.
De regering stelt voor deze norm met ingang van het studiejaar te verhogen
tot 70%, ofwel 28 punten, met het oog op een meer gelijkmatige verdeling van
de prestatienorm over de gehele periode. De leden van de VVD-fractie brachten
reeds eerder bezwaren naar voren tegen een verhoging van de jaarlijkse temponorm
naar respectievelijk 50% en 70%. Voornoemde bezwaren gelden ook het onderhavige
voorstel. Daarenboven vragen deze leden zich af hoe dit voornemen van de regering
zich verhoudt met het eerder in de memorie van toelichting ingenomen standpunt
om een matigend regiem voor het eerste jaar hoger onderwijs voor de studiefinanciering
toe te passen, gelet op de speciale functie van het eerst jaar. Voorts wijzen
deze leden er nogmaals op dat bij de behandeling van de STOEB-voorstellen
gesproken is over een evaluatie van de 50%-temponorm. In de nota naar aanleiding
van het verslag bij de behandeling van de STOEB-maatregelen heeft de regering
gesteld dat in het voorjaar van 1995 een eerste rapportage over het functioneren
van de wettelijke regeling voor studievoortgangscontrole in het hoger onderwijs
tegemoet kan worden gezien. Daarnaast stelt de regering dat een meer uitgebreide
evaluatie mogelijk is nadat deze regeling een tweetal jaren heeft gefunctioneerd.
Voorts stelt de regering nog dat het aan het volgende (– dus huidige –)
kabinet zal zijn om te besluiten «wat te doen met de evaluatie»,
welk kabinet zich daarbij ongetwijfeld zal baseren op de gedane bevindingen.
Wanneer, zo vragen de leden van de VVD-fractie, kan de Kamer de eerste evaluatie
van de 50%-temponorm tegemoet zien? Het is de leden van de VVD-fractie niet geheel duidelijk of studerenden
die in de loop van het eerste jaar, bijvoorbeeld op 1 maart, omzwaaien, hun
behaalde studiepunten kunnen meenemen naar een andere studie.De leden van de fractie van D66 vragen waarom de norm voor de propedeuse
nu nog laag gehouden wordt, maar per 1997 toch naar boven wordt bijgesteld.
Denkt de regering dat in drie jaar de studeerbaarheid zoveel beter zal zijn
geworden? Is de regering ook bereid de verhoging van de norm niet door te
laten gaan wanneer de studeerbaarheid niet voldoende is toegenomen of de instellingen
niet voldoende meewerken aan het studeerbaar maken van hun opleidingen? Waarom
is de verhoging van de norm voor de propedeuse over drie jaar voorzien en
de verhoging van de norm voor doctoraalstudenten reeds nu gepland?Voorts vragen deze leden of ook voor studenten die na 31 januari met hun
eerste jaar in het WO beginnen per 1997/1998 de norm wordt verhoogd.Voor wat betreft de 1-februariregel is het de leden van de fractie van
D66 opgevallen dat weliswaar de prestatielening omgezet wordt in een beurs,
maar dat de termijn van 6 jaar niet aangepast wordt. Zij begrijpen dat, ook
indien de student die over wil stappen vanaf 1 februari zijn studiefinanciering
stopzet, de termijn van 6 jaar om het doctoraal te halen blijft gelden. Deze
leden vragen of het wel redelijk is om de termijn van 6 jaar zo strikt te
hanteren. Zou het niet beter zijn de termijn van 6 jaar te koppelen aan de
periode waarover studiefinanciering, in de vorm van een lening, dan wel een
prestatielening is genoten? Dat zou betekenen dat een overstapper dan ook
langer over zijn doctoraal zou mogen doen.Bovendien vragen de leden van de D66-fractie zich af of de termijn van
1 februari praktisch wel altijd mogelijk is. Bij universiteiten met een trimestersysteem
of semestersysteem kan het immers gebeuren dat er tentamens zijn waarvan de
uitslagen pas na 1 februari beschikbaar zijn. Dat zou beteken dat een eerstejaarsstudent
een afweging moet maken of hij met een studie door zal gaan zonder zijn eerste
tentamens af te kunnen wachten. Kan de minister aangeven of deze situatie
nu bestaat en zo ja, hoe daarmee dan moet worden omgegaan in het licht van
de voorgestelde regeling?Ten aanzien van de invoering van de prestatiebeurs vragen de leden van
de fractie van GroenLinks of het absurde effect dat de overheid blij moet
zijn met studenten die «het niet halen», met voorliggend voorstel
niet wordt versterkt. Immers, als iemand om wat voor reden dan ook zijn studie
niet binnen de gestelde termijn afrond, zal dat voor de overheid tot gevolg
hebben dat de lening niet in beurs wordt omgezet, en dat de uitgaven in dat
kader niet meetellen voor het financieringstekort. Kan de regering op deze
redenering reageren? En in hoeverre wordt dit effect via de draagkrachtmeting
in een verhoging van de rente i.v.m. een toename van dubieuze debiteuren bij
alle ex-studerenden gelegd? De Raad van State vroeg hier ook al naar, maar
het antwoord van de regering bevredigde de leden van de fractie van GroenLinks
niet. Daarin wordt geen rekening gehouden met het feit dat het in voorliggend
voorstel niet meer gaat om een of meer jaren niet voldoen aan de studievoortgangsnorm,
maar om een periode van 4 jaar waarin niet voldoende prestatie is geleverd.
Het gaat dan in principe altijd om het maximumbedrag van vier jaar «basisbeurs»,
eventueel vermeerderd met opgenomen aanvullende financiering. De regering
stelt in haar antwoord aan de Raad van State dat niet noodzakelijk wordt geacht
het debiteurenrisico verdergaand te compenseren in de rente. Maar wat, zo
vragen de leden van de fractie van GroenLinks, als in de toekomst het risico
wel groter blijkt te zijn. Zal dan niet alsnog een verhoging van de rente
worden voorgesteld? De te verwachten opbrengst wordt dan immers niet gehaald? De leden van de RPF-fractie zijn van mening dat de norm van 70% voor de
propaedeuse te hoog is. Ondanks de «ontsnappingsmogelijkheid»
van voor 1 februari, verliest de propedeuse het karakter van een verwijzend
en selecterend jaar. Zou de minister deze norm in heroverweging willen nemen?De leden van de SGP-fractie gaan afzonderlijk in op de prestatienorm voor
het eerste jaar. Deze wordt voorlopig gesteld op 50 procent, maar wordt al
vanaf 1997/98 verhoogd tot 67 procent. Deze leden achten een zo hoge norm
niet in overeenstemming met de functie van de propaedeuse. Er worden veel
pleidooien gevoerd voor selectie «in de hal», dus een propaedeuse
met een duidelijke selecterende functie. Deze leden gaan er van uit dat de
regering deze functie ook van groot belang acht. Maar daar past toch geen
prestatienorm bij van 50 procent, laat staan van 67 procent? 1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfaseHet voorliggende wetsvoorstel heeft geen consequenties voor de studiefinanciering
voor studerenden in het middelbaar beroepsonderwijs. Voor hen blijft de studiefinanciering
leeftijdafhankelijk. Als gevolg hiervan doet zich de omstandigheid voor dat
er enerzijds een opleidinggebonden stelsel van studiefinanciering in het hoger
onderwijs is en anderzijds een leeftijdgebonden stelsel in het middelbaar
beroepsonder-wijs. Vanuit een oogpunt van eenheid en consistentie is dat niet
wenselijk te achten. Temeer daar mbo-ers kunnen doorstromen naar het hbo en
hbo-ers een stapje terug kunnen doen naar het mbo, waardoor zij langer recht
kunnen doen gelden op de studiefinanciering. De leden van de VVD-fractie verzoeken
de regering om een meer principiële beschouwing terzake van de studiefinanciering
voor mbo-ers. Overweegt de regering om voor mbo-ers eveneens een opleidinggebonden
stelsel van studiefinanciering te introduceren, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Het voordeel hiervan zou kunnen zijn dat een oneigenlijk gebruik
van de route mbo-hbo en omgekeerd worden afgesloten. Is de regering van mening
dat ook in de toekomst studiefinanciering voor zowel beroepskwalificerend
als hoger onderwijs gegarandeerd moet blijven?Nauw verbonden met het probleem van de overstappers in het eerste jaar
is het probleem dat de leden van de D66-fractie signaleren voor studenten
die hun studiefinanciering tijdelijk willen stopzetten om op eigen kosten
door te studeren, dan wel om tijdelijk te stoppen met studeren.De termijn van 6 jaar die in het onderliggende wetsvoorstel is vastgelegd
kent geen genade: ook wanneer men zich een jaar uitschrijft om bij voorbeeld
in het buitenland te gaan studeren met een beurs van een andere instantie
dan de IB-Groep of om in een bestuur zitting te nemen, blijft de 6-jaarstermijn
vanaf de eerste maand studiefinanciering gelden.Onder het voorgestelde regime is bij voorbeeld een student die ruim voor
zijn afstuderen een baan vindt en zijn studie naast deze baan wil afmaken
verplicht toch binnen 6 jaar af te studeren, ook al zet hij zijn studiefinanciering
stop. Dit vinden de leden van de D66-fractie een ongewenst resultaat. Deze
leden menen dat de termijn van 6 jaar slechts moet lopen wanneer men studiefinanciering
geniet. Zou de regering in kunnen gaan op de consequenties van een eventuele
aanpassing die de termijn van 6 jaar koppelt aan de periode waarover studiefinanciering
is genoten?Voorts constateren de leden van de fractie van D66 dat wanneer men geen
studiefinanciering geniet men het hoge collegegeld moet betalen op grond van
wetsvoorstel 24 025 (zie art. 7.43). De merkwaardige consequentie
van deze maatregel is dat men, zou men in het geheel geen studiefinanciering
willen genieten en op eigen kosten willen studeren, gestraft wordt met een
hoger collegegeld.Deze leden begrijpen dat men zich ook voor de studiefinanciering in kan
schrijven en het ontvangen geld opzij kan zetten. Ook kan men geld verdienen
zodat men niets meer van de IB-groep ontvangt. Zij realiseren zich echter
dat het voorgestelde systeem een sterke stimulans is om juist niet op zoek
te gaan naar alternatieven voor de studiefinanciering en achten dat geen positief
resultaat.Zij vragen zich af waarom de regering op deze manier een verblijfsduurbeperking
in het hoger onderwijs brengt en waarom niet op een eenvoudiger manier. Bovendien
vragen deze leden of de regering met dit beleid ook beoogt dat iemand die
geen gebruik wil maken van de studiefinanciering gestraft wordt met een hoog
collegegeld? Vindt de regering het niet omslachtig om op deze manier ook studenten
die hun studie anders willen financieren te verplichten studiefinanciering
aan te vragen?Welke gevolgen en problemen ziet de regering wanneer de hoogte van het
collegegeld niet meer aan het genieten van studiefinanciering gekoppeld wordt
en het bovendien voor studenten mogelijk wordt hun studiefinanciering stop
te zetten, zonder dat de 6 jaarstermijn doorloopt?De leden van de D66-fractie begrijpen uit de memorie van toelichting dat
studenten die een postdoctorale opleiding gaan volgen waarvoor studiefinanciering
wordt verstrekt middels een bezwaarschrift moeten voorkomen dat hun prestatielening
bij hun doctoraalexamen al wordt omgezet. Betekent dit dat bij voorbeeld alle
studenten medicijnen die co-schappen lopen een bezwaarschrift zullen moeten
indienen? Is het niet eenvoudiger voor dergelijke postdoctorale opleidingen
aan te nemen dat de prestatielening niet hoeft te worden omgezet tot de postdoctorale
opleiding is afgerond? Immers, er staat vast voor welke postdoctorale opleidingen
studiefinanciering genoten kan worden. Bovendien bespaart dit de IB-Groep
een groot aantal bezwaarschriften. Ook voorkomt het dat problemen ontstaan
doordat studenten vergeten tegen de omzetting bezwaar te maken. 1.3.3. Bijzondere casuspositiesDe zesjaarstermijn waarbinnen het afsluitend examen met goed gevolg afgerond
dient te zijn, is een harde termijn. Omzwaaien beïnvloedt deze termijn
uitsluitend indien het naar een «17a-derde-lid-studie» is, dus
naar een studie van meer dan 168 studiepunten, aldus de memorie van toelichting.
Betekent een en ander ook dat studenten die binnen die termijn van 6 jaar
besluiten een andere studie te kiezen op geen enkele manier compensatie voor
reeds behaalde studiepunten in een andere studie kunnen ontvangen, zo vragen
de leden van de VVD-fractie. Indien een neveneffect hiervan is dat getalenteerde
studenten besluiten af te zien van een tweede studie, zouden de leden van
de VVD-fractie dit betreuren. Is het niet rechtvaardiger aan de hand van de
nieuwe studie te toetsen of een studerende binnen de oorspronkelijke 6 jaar
afstudeert? Dit zal vooral spelen binnen dezelfde studieclusters, waarbij
een student besluit een andere richting te gaan volgen.De leden van de CDA-fractie waarderen het feit, dat de regering studenten
met een handicap of functiestoornis wil ontzien. De betreffende passages in
de memorie van toelichting doen verwachten, dat ernstige onbillijkheden voorkomen
kunnen en zullen worden. Wel merken deze leden hierbij op, dat de noodzaak
van deze bijzondere regelingen het minder sociale karakter van de algemene
regeling onderstreept.De voorgestelde verlengingsmogelijkheid van de eisen van de prestatiebeurs
voor gehandicapten heeft de instemming van de leden van de VVD-fractie.
Daar komt bij dat de terugbetalingsregeling ook nog eens naar draagkracht
uitwerkt. Welke instantie bepaalt uiteindelijk of er sprake is van een handicap
als bedoeld? Betekent een en ander dat gedeeltelijk arbeidsongeschikten uitsluitend
onder deze gehandicaptenregeling kunnen vallen?Ten aanzien van de arbeidsongeschikte student stellen de leden van de
fractie van D66 vast dat wanneer de student minder dan 80% arbeidsongeschikt
wordt hij bij het niet halen van een diploma een zware schuld zal hebben.
Zij vragen zich af of het niet zo kan zijn dat ook iemand die minder dan 80%
arbeidsongeschikt is daardoor verhinderd kan zijn om zijn diploma binnen de
gestelde tijd te halen. Ook wanneer de termijn van 6 jaar verlengd wordt.
De keuringspraktijken in de WAO/AAW boezemt deze leden op dit punt geen vertrouwen
in.Zij vinden het onrechtvaardig dat studenten die minder dan 80% arbeidsongeschikt
zijn, maar door hun arbeidsongeschiktheid toch hun studie niet kunnen afmaken
opgescheept worden met een hoge studieschuld. Zij vragen de regering dan ook
om een aanpassing op dit punt.De leden van de SGP-fractie gaan in op het probleem dat in een opleiding
bepaalde vooropleidingseisen worden gesteld waaraan bijna geen enkele student
voldoet, zodat eerst deze deficiënties moeten worden weggewerkt. Zij
doelen daarbij op de studie theologie. Het gaat hierbij om de vakken latijn
en grieks, waarvoor maar liefst een jaar nodig is. Deze leden vragen of de
minister met hen eens is dat hier sprake is van een bijzondere situatie, waarop
de normale oplossingen voor deficiënties niet toepasbaar zijn. Weigeren
van de inschrijving van studenten zonder latijn en grieks lijkt deze leden
niet reëel, alleen al gezien de positie van deze vakken binnen het vwo.
Het aanwenden van afstudeerfondsen is ook niet uitvoerbaar en voor de zogenaamde
aangewezen universiteiten niet eens mogelijk, zo menen deze leden. Zij vragen
of de minister bereid is om voor deze bijzondere situatie van een opleiding
die toch al zeer zwaar is en lang duurt een passende oplossing te zoeken.
Zij wijzen daarbij ook nog op het rapport van de Commissie voor de Toekomst
van de Geesteswetenschappen (Men weegt kaneel bij 't lood). 1.4. Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaar in het hoger onderwijsHet wetsvoorstel bevat een onderdeel – de regeling van studiefinanciering
voor studenten in het hoger onderwijs, die jonger zijn dan 18 jaar –
waartegen de leden van de CDA-fractie geen bezwaar hebben. Al geruime tijd
pleiten zij immers voor deze wetswijziging, in samenhang met het niet meer
van toepassing zijn van de WSF voor 18-plussers, die nog voortgezet onderwijs
volgen. Voor die laatste categorie is een afzonderlijk wetsvoorstel voorzien.
Waarom is niet gekozen voor een ongedeeld wetsvoorstel, waarbij beide onderdelen
in samenhang kunnen worden geregeld, zo vragen deze leden, die ook om andere
redenen een afzonderlijke behandeling zouden waarderen.De leden van de CDA-fractie zijn ingenomen met de toekenning van studiefinanciering
aan studenten in het hoger onderwijs, die jonger zijn dan 18 jaar. Al in het
regeerakkoord 1989 van CDA en PvdA was een dergelijke wijziging voorzien.
Naast het nu door de minister erkende argument en de ongelijke positie ten
opzichte van 18-jarige studenten en 18-plussers alsmede de relatie tot de
OV-jaarkaart wordt de invoering van de prestatiebeurs ten tonele gevoerd.
Deze leden nemen afstand van dat argument vanwege hun bezwaren tegen de prestatiebeurs
als zodanig. Ook zonder de invoering daarvan is wijziging van het betreffende
onderdeel van de WSF gerechtvaardigd. De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het
voorstel om de leeftijdsgrens van 18 jaar tussen de WSF en de AKW te vervangen
door een opleidingsgrens. Dit betekent dat studerenden jonger dan 18 jaar
die een studie in het hoger onderwijs aanvangen thans recht krijgen op studiefinanciering.
De leden van de VVD-fractie hebben in het verleden verschillende malen gewezen
op het ongewenste effect dat uitsluiting van studiefinanciering op deze groep
had.Daar tegenover staat dat voor de categorie studerenden van 18 jaar en
ouder die voortgezet onderwijs (exclusief middelbaar beroepsonderwijs) volgen,
een nieuwe regeling zal worden opgesteld buiten de WSF en de AKW om en zonder
eigen reisvoorziening. Met de invoering van de maatregelen met betrekking
tot de prestatiebeurs zal naar verwachting voor deze groep studerenden het
recht op studiefinanciering vervallen. Wanneer kan de Kamer de wettelijke
regeling voor late VO-ers tegemoet zien? Welke is de geplande datum van invoering?
Is er een overgangsregeling indien de eerder genoemde wettelijke voorziening
niet tijdig is ingevoerd, zo vragen de leden van de VVD-fractie.Met veel genoegen constateren de leden van de fractie van D66 dat in dit
wetsvoorstel eindelijk het recht op studiefinanciering voor studerenden van
16 en 17 jaar in het hoger onderwijs is gerealiseerd. Zij hadden daar in het
verleden steeds op aangedrongen.Gespannen zien de leden van de D66-fractie de regeling voor studenten
van boven de 18 jaar in het voortgezet onderwijs tegemoet. Zij gaan ervan
uit dat deze regeling tijdig genoeg wordt ingediend om in ieder geval tegelijk
met dit wetsvoorstel in werking te treden en ook uiterlijk voor de plenaire
behandeling van het onderhavige voorstel. Deze leden maken zich zorgen over
de gevolgen van de afschaffing van studiefinanciering voor deze groep. Zij
hopen dan ook dat deze groep mensen niet binnen een termijn van 6 maanden
met een te forse inkomensachteruitgang zullen worden geconfronteerd.Op bladzijde 9 van de memorie van toelichting wordt gesteld dat «deze
maatregel niet moet worden gezien als een eerste stap op weg naar een schoolsoortafhankelijk
AKW-stelsel». Wat is het dan wel, zo vragen de leden van de fractie
van GroenLinks. 1.5. Afschaffing overgangsrecht kinderbijslag voor studerenden
van 18 jaar en ouderDe leden van de PvdA-fractie betreuren de negatieve gevolgen voor de voorgestelde
wijzigingen in de WSF en het afschaffen van het overgangsrecht AKW voor in
het buitenland studerenden. Het is waar dat het leeuwendeel van deze studenten
de bijkomende kosten van tijdelijke studie in het buitenland financiert met
communautaire programma's en dat een aantal van deze studenten een beroep
kan doen op een aantal regelingen met naburige landen. Deze leden vragen nadere
informatie over het aantal studerenden aan instellingen buiten Europa (zowel
tijdelijk als volledig) en (volledig) studerenden in andere landen in Europa
dan de naburige landen die niet een beroep kunnen doen op deze regelingen.
Hoe is het met de groep achtienjarigen gesteld die graag een jaar naar het
buitenland wil ter voorbereiding op een studie? De «high school»
wordt immers ook in Nederland als een erkende opleiding gezien. Deze leden
stellen vast dat genoemde negatieve gevolgen slecht uitpakken voor de doelstelling
van internationalisering van het onderwijs en vragen zich af wat de regering
voor deze categorie studenten kan doen. Hierbij maken zij zich met name zorgen
over diegenen die zich momenteel reeds ingeschreven hebben voor studie in
het buitenland in de verwachting een beroep te kunnen doen op de kinderbijslag
maar nu wellicht niet meer voldoende tijd hebben om zich voor
een alternatieve studie in Nederland in te schrijven.De leden van de PvdA-fractie vragen zich bovendien af, indien de kinderbijslag
voor achtienjarigen en ouder vervalt en de WSF voor de categorie scholieren
van 18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs vervalt, of dan de TS-regeling
«jonger dan 18 jaar» daadwerkelijk uitgebreid wordt voor deze
scholieren, alsmede voor studenten van 18 jaar en ouder die studeren via het
particulier onderwijs en studenten die in het buitenland studeren in het kader
van een uitwisselings-programma en die nu nog recht hebben op een keer c.q.
twee keer kinderbijslag. Het wettelijk regelen en uitbreiden van deze regeling
is immers gepland voor 1996. Deze leden maken zich bezorgd om een grote achteruitgang
voor degenen die uitwonend zijn en een aanvullende beurs hebben. Zij vragen
daarom een cijfermatige analyse van het aantal scholieren dat door deze maatregel
getroffen is en wijzen op het belang van een goede regeling voor de verzekering
van studiekosten voor deze groep.De leden van de CDA-fractie hebben ernstige bezwaren tegen het voorstel
om het overgangsrecht in de AKW voor 18-plussers te laten vervallen. Dat overgangsrecht
is destijds voor een relatief lange periode – feitelijk gekoppeld aan
de eindleeftijd van 27 jaar, dus tot 2013 – in de WSF vastgelegd, niet
alleen vanwege de komaf van de voor de WSF in 1986 beschikbaar gestelde middelen
maar ook om de studenten, die niet voor de toepassing van de WSF in aanmerking
konden komen via de overdracht van kinderbijslaggelden door de ouders in de
gelegenheid te stellen in het buitenland dan wel aan niet erkende onderwijsinstellingen
te studeren. Uit de toelichting blijkt dat ook in dit geval het budgettaire
motief een doorslaggevende rol speelt. Immers: het voortbestaan van twee regelingen
naast elkaar was tot nu toe geen motief voor afschaffing. Zij vragen de regering
het voorstel in heroverweging te nemen. Ook vragen zij de regering in te gaan
op de kritiek van het CNV. Verder wijzen deze leden op desbetreffende kameruitspraken
over het respecteren van de internationale verdragen, ook waar het de ILO
betreft. Zij vragen ook op dit punt om nadere informatie.De leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat de nu aangedragen argumenten,
waartoe deze leden niet een willekeurige afspraak in het regeerakkoord rekenen,
haaks staan op de destijdse argumenten voor het overgangsrecht. Het recht
op vrije keuze van onderwijs, de bewezen kwaliteit van een zeer groot deel
van de z.g. niet-erkende instellingen en het belang van studies in het buitenland,
met name ook in de grensstreek: het zijn evenzovele argumenten, die onverminderd
van kracht zijn. Opvallend is ook, dat de duur van de betreffende opleidingen
nu wordt genoemd, waar het kabinet zelf streeft naar een verlaging van de
gemiddelde duur van de opleidingen. Deze leden menen tegen die achtergrond
dat het budgettaire motief ten onrechte doorslaggevend is.De leden van de CDA-fractie delen de kritiek van de Raad van State op
dit onderdeel van het wetsvoorstel. Weliswaar is van terugwerkende kracht
geen sprake. Maar de bij de behandeling van de WSF overeengekomen overgangsregeling
had niet voor niets een langdurige werking. Deze leden zijn niet overtuigd
door het nader rapport van het kabinet. Daarnaast wijzen zij op het grote
risico van een nieuwe tweedeling die gaat ontstaan wanneer een aantal niet
door de overheid bekostigde opleidingen niet meer toegankelijk is voor kinderen
uit gezinnen met lage inkomens. Of het nu kappersvakscholen zijn, administratieve
opleidingen of de vorming van vliegeniers, steeds geldt dat de toegankelijkheid
gewaarborgd moet zijn. Hetzelfde geldt voor opleidingen in het buitenland
en voor de uitwisselingsprogrammas met buitenlandse instellingen. Deze leden
vragen het kabinet dit onderdeel van het wetsvoorstel in heroverweging te
nemen. Ingevolge het regeerakkoord zal het overgangsrecht kinderbijslag voor
studerenden van 18 jaar en ouder worden afgeschaft. Het onderhavige wetsvoorstel
bevat een uitwerking van deze afspraak. De leden van de VVD-fractie achten
twee aspecten hierbij van bijzonder belang. Enerzijds mag hierdoor de keuzevrijheid
van onderwijs niet in het geding komen. In dit verband dient goed te worden
gekeken naar eventuele alternatieve voorzieningen. Anderzijds dient het overgangsrecht
op een goede wijze geregeld te zijn, waarbij bestaande gevallen c.q. gemaakte
afspraken op basis van gerechtvaardigde verwachtingen ontzien moeten worden.De Raad van State wijst in zijn advies op een aantal mogelijke ongewenste
onderwijskundige effecten van de afschaffing van de kinderbijslag voor studerenden
van 18 jaar en ouder. In tegenstelling tot de categorie werkloze schoolverlaters
en huishoudkinderen van 18 jaar en ouder ontvangt deze categorie geen voorziening
in het kader van de bijstand. De ongewenste effecten betreffen in de eerste
plaats een mogelijke verschuiving van een groot aantal studenten naar zogenaamd
met studiefinanciering gefaciliteerd onderwijs, hetgeen financieel ongunstiger
kan uitpakken dan de huidige regeling. Kan de regering inzicht verschaffen
in de eventuele financiële gevolgen? En is de regering van mening dat
hierdoor de vrijheid van ouders en kinderen die onderwijssoort te kiezen die
hun het meest geëigend toelijkt – waaronder het particulier onderwijs –
niet in het geding komt? Deze keuzevrijheid is overigens op basis van internationale
verdragen gegarandeerd. Hoe groot acht de regering de slagingskans van een
eventueel beroep van een betrokken burger op de Europese Conventie van de
Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en
Politieke Rechten?In de tweede plaats kan een dergelijke verschuiving zijn weerslag hebben
op het onderwijsaanbod en leiden tot een structurele verschraling daarvan.
Acht de regering een dergelijke verschraling van het onderwijsaanbod aanvaardbaar?In de derde plaats benadrukt de regering het belang van internationale
stages en opleidingen enerzijds, terwijl anderzijds met het voorliggende voorstel
elk initiatief daartoe financieel wordt afgestraft. Om deze redenen verdient
het voorliggende voorstel in de ogen van de leden van de VVD-fractie nadere
overweging. Daarbij dienen in de opvatting van deze leden serieuze alternatieven
te worden betrokken, hetzij in de sfeer van de buitengewone lastenaftrek,
hetzij in de sfeer van de tegemoetkoming studiekosten. Zij verzoeken de regering
een overzicht te verschaffen van de inkomenseffecten voor ouders die geheel
of gedeeltelijk blijven voorzien in de kosten van levensonderhoud van hun
studerende kind bij 1, 2 en 3 kinderen in relatie tot de buitengewone lastenaftrek.
Is de regering bereid om bij afschaffing van de kinderbijslag voor deze groep
studerenden de fiscale tegemoetkoming te verruimen? Welke eventuele mogelijkheden
ziet de regering in de sfeer van de regeling Tegemoetkoming Studiekosten,
waarbij een ruimhartige inkomensgrens zou worden gehanteerd? Is de regering
bereid aansluiting te zoeken bij de aangekondigde regeling voor late VO-ers?
Kan hierbij tevens worden ingegaan op mogelijke budgettaire consequenties?
Is de regering tenslotte bereid een ruimhartige bijverdienregeling toe te
staan voor studerenden die op geen enkele wijze in aanmerking komen voor een
tegemoetkoming in de studiekosten?De leden van de VVD-fractie hebben met voldoening kennisgenomen van het
feit dat de regering naar aanleiding van het commentaar van de Raad van State
een overgangstermijn heeft opgenomen voor studerenden aan niet bekostigde,
niet erkende of niet aangewezen instellingen in Nederland of in het buitenland,
indien zij op 1 januari 1995 reeds een opleiding hadden aangevangen. Inmiddels
heeft deze leden een stroom van brieven bereikt van ouders van kinderen die
zich nu reeds hebben aangemeld bij een instelling buiten de Europese Unie
en daartoe reeds verplichtingen zijn aangegaan. Deze ouders waren in de veronderstelling dat voor hen de bestaande regeling zou blijven gelden. Daarbij komt
dat aanmelding bij de betreffende instellingen ruim van te voren plaats dient
te vinden en de betreffende ouders ook overigens reeds voorbereidingen hebben
getroffen voor een verblijf in het buitenland van hun kind. Indien de AKW
18+ voor deze ouders zou komen te vervallen zijn zij zwaar gedupeerd; èn
vanwege reeds aangegane (financiële) verplichtingen, èn vanwege
het onvoorziene gemis aan inkomsten ingevolge de AKW in samenhang met de hoge
verblijfskosten in het buitenland. De leden van de VVD-fractie achten dit
ongerijmd. Is de regering bereid om ook voor deze categorie ouders, waarvan
de kinderen het komende studiejaar naar het buitenland zullen gaan om te studeren,
een overgangsregeling te treffen?Geamuseerd hebben de leden van de fractie van D66 vastgesteld dat de afschaffing
van het overgangsrecht in de AKW aanleiding heeft gegeven tot het instellen
van overgangsrecht. De figuur van overgangsrecht op overgangsrecht zijn deze
leden nog niet eerder tegengekomen.Ten aanzien van studerenden van 18–25 die geen recht hebben op WSF,
maar op AKW is het deze leden opgevallen dat de regering aan het verzoek van
de Raad van State tot het geven van een overzicht van de gevolgen van de afschaffing
van de AKW 18+ voor de instellingen met studenten die van de AKW afhankelijk
zijn geen gehoor heeft gegeven. Waarom niet?De leden van de fractie van D66 zien graag alsnog een dergelijk overzicht
gepresenteerd.De leden van de D66-fractie zijn blij dat overgangsrecht wordt gecreëerd
voor studenten die reeds in het eerste kwartaal van 1995 kinderbijslag ontvangen.
Deze leden menen echter dat studenten die reeds studeren, maar pas in het
tweede kwartaal AKW gaan ontvangen, bij voorbeeld omdat zij vergeten zijn
op tijd AKW aan te vragen wel bijzonder zwaar getroffen worden. Niemand kon
immers verwachten dat de AKW ook voor hen afgeschaft zou worden. Deze studenten
zijn dus in de verwachting dat zij AKW zouden krijgen aan een opleiding begonnen.
Het gaat de leden van de D66-fractie te ver deze mensen nu plotseling te beroven
van hun inkomsten. Ook diegenen die zich hadden voorgenomen in het tweede
kwartaal te beginnen met een studie met AKW worden wel zeer rauwelijks met
deze maatregelen overvallen. Bovendien kan nauwelijks verwacht worden dat
diegenen die zich vast voorgenomen hebben zeer binnenkort te beginnen met
een studie met AKW opeens gaan overstappen op een studie die wel recht geeft
op WSF.Dit geldt met name voor mensen die plannen in het buitenland te gaan studeren.
Een dergelijk verblijf in het buitenland moet men immers ruim van te voren
plannen. Graag vragen deze leden de regering dan ook om een ruimere overgangsregeling.
Daarbij moet meer rekening gehouden worden met de planning en de verwachtingen
van studenten, die met AKW wilden gaan studeren of aan een (internationale)
uitwisseling wilden meedoen. Wellicht dat het overgangsrecht moet gelden voor
alle studenten die al studeren, dan wel zich tot en met 1 september voor een
studie met AKW inschrijven. Wat zouden de budgettaire consequenties van een
dergelijke verruiming zijn?De leden van de D66-fractie vragen ook of de regering bereid is met een
ruimer erkenningsbeleid in het kader van de WSF te compenseren, dat zij met
het afschaffen van de AKW zoveel mogelijkheden om in het buitenland te gaan
studeren wegneemt.Ten aanzien van het terugbrengen van de AKW van twee of drievoudig naar
enkelvoudig, zoals bij nota van wijziging gebeurd is, geldt hetzelfde. Te
dien aanzien had de memorie van toelichting overigens flink duidelijker kunnen
zijn. Voor de leden van de D66-fractie komt het als een verrassing dat ook
diegenen die onder de overgangsregeling vallen hun AKW tot de enkelvoudige
AKW teruggebracht zien. Zij vinden dat de regering studenten
die zijn gaan studeren in de verwachting dat zij recht zouden hebben op twee
of drievoudige AKW wel zeer onverhoeds met een forse inkomensachteruitgang
confronteert.Voor wat betreft de huishoudkinderen vragen de leden van de D66-fractie
zich af wat de huishoudkinderen van 16 of 17 aan inkomen rest wanneer het
overgangsrecht wordt afgeschaft. In dat verband rijst de knellende vraag wat
er gebeurt met huishoudkinderen in het buitenland. Een beroep op de ABW hebben
deze kinderen immers niet, omdat de ABW alleen voor het Nederlandse grondgebied
geldt. Ook de Raad van State heeft dit overigens al opgemerkt in zijn advies.
Welke voorziening rest deze buitenlandse huishoudkinderen? Is de regering
met deze leden van mening dat voor deze groep zonder dat zij daarmee rekening
had kunnen houden en op korte termijn een grote inkomensachteruitgang wordt
veroorzaakt? Acht de regering niet toch overgangsrecht op zijn plaats ook
voor deze groep?De leden van de D66-fractie menen dat het overgangsrecht voor het afschaffen
van het overgangsrecht in de AKW ruimer moet worden toegepast. Vooral ook
gezien de grote inkomensachteruitgang die het voorstel kan hebben voor mensen
die studerende kinderen hebben met AKW. Zij zouden de regering dan ook willen
vragen alternatieven voor te stellen om, indien deze verruiming budgettaire
consequenties heeft, toch de taakstelling te halen.Bovendien vragen deze leden van de regering dat voordat over dit wetsvoorstel
beslist moet worden duidelijkheid bestaat over de mogelijkheden die de fiscale
lastenaftrek mensen die door de afschaffing van het overgangsrecht getroffen
worden biedt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering nog eens helder
uiteen te zetten welke maatregelen op het gebied van de AKW precies in voorliggend
wetsvoorstel worden voorgesteld en, voorzover relevant, uit welke eerdere
maatregelen deze voortvloeien. Wat wordt nu precies voor wie afgeschaft? De
leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om in te gaan op de
kritiek uit het veld dat het met de voorgestelde maatregelen financiëel
moeilijker wordt om een jaar via een uitwisselingsprogramma naar het buitenland
te gaan, en dat via de hier voorliggende maatregelen voor allochtone jongeren
problematisch kan worden na een periode in het land van herkomst terug te
keren in Nederland in verband met nieuwe wetgeving ten aanzien van het verkrijgen
van verblijfsvergunningen. In hoeverre hebben de voorgestelde maatregelen
inderdaad die (wellicht onbedoelde) effecten?De leden van de RPF-fractie informeren hoe onder het regime van de nieuwe
wet de financiële positie zal zijn van (ouders van) studerenden die niet
in aanmerking komen voor studiefinanciering. Betekent de keuze voor een studie
aan een niet-bekostigde, niet-erkende of niet-aangewezen onderwijsinstellingen
dat zij de gehele opleiding moeten bekostigen inclusief het levensonderhoud?
Als dat het geval is, hebben deze leden grote moeite met dit onderdeel van
het wetsvoorstel. Zij vragen zich in dit kader af of de argumenten op grond
waarvan destijds het overgangsrecht is gecreëerd nu niet meer van toepassing
zijn.De leden van de SGP-fractie stellen enkele vragen n.a.v. de afschaffing
van de overgangsregeling van de AKW. Betekent de wijziging een verbetering
van de financiële positie voor een deel van de 270 jongeren van categorie
c? Verder vragen deze leden of er de garantie is dat in een gezin waarin een
van beide echtgenoten kostwinner is en de andere echtgenoot invalide of anderszins
zorgbehoeftig, waarbij een dochter van 20 jaar de huishouding verzorgt en
volledig door haar ouders wordt onderhouden, die dochter niet zal worden gedwongen
de arbeidsmarkt op te gaan. Bedenkingen hebben de leden van de GPV-fractie tegen het afschaffen van
het overgangsrecht kinderbijslag voor studerenden van 18 jaar en ouder. In
de eerste plaats vragen zij op grond waarvan deze wijziging in dit wetsvoorstel
is opgenomen. Moet de oorzaak vooral gezocht worden in mogelijk ontwijkend
gedrag van studenten? Indien dit zo is dan kunnen deze leden zich voorstellen
dat de regering een regeling wil treffen om dit tegen te gaan. Het mag echter
niet zo zijn dat dit koste gaat van degenen die voor het volgen van een opleiding
van de kinderbijslag afhankelijk zijn. De leden van de GPV-fractie vragen
daarom of de bewindslieden een aparte voorziening willen treffen voor deze
categorie studenten.De leden van de GPV-fractie constateren dat binnen het kader van de huidige
voorstellen op aandrang van de Raad van State weliswaar een overgangregeling
getroffen is, maar deze regeling dekt niet alle negatieve gevolgen voor de
thans zittende studenten af, omdat slechts recht op een enkelvoudige kinderbijslag
blijft bestaan in plaats van het twee- en drievoudige recht. De leden van
de GPV-fractie vinden dit onaanvaardbaar gezien de verwachtingen die zijn
gewekt.Ook vragen deze leden naar de gevolgen van deze maatregel voor instellingen
die buiten het bereik van de WSF vallen. Gezien de inkomenseffecten voor ouders
moet het beslist niet onaannemelijk worden geacht dat de toeloop naar deze
instellingen fors zal teruglopen. Zal dit niet leiden tot sluiting van instellingen
en tot ontslag? Hoe valt een en ander overigens te rijmen met het beleid dat
wordt gevoerd in het kader van het wetsvoorstel Educatie en beroepsonderwijs
(WEB) waarin juist voor dergelijke opleidingen meer ruimte wordt geschapen?
Zal de afschaffing er ook niet toe leiden dat meer jongeren zonder startkwalificatie
op de arbeidsmarkt terecht komen? Met betrekking tot de inkomenseffecten bij
de ouders als gevolg van het wegvallen van het overgangsrecht constateren
de leden van de GPV-fractie dat met name de gezinnen met meerdere kinderen
in een achterstandspositie terecht komen. Dat geldt daar waar het gaat om
absolute bedragen bij het wegvallen van de kinderbijslag, maar dat geldt ook
waar het gaat om de compensatie in de sfeer van de buitengewone lastenaftrek.
Bij die aftrek wordt immers rekening gehouden met de individuele inkomenssituatie
en niet met de gezinsdraagkracht. De leden van de GPV-fractie constateren
overigens dat deze aftrek nog nader zal worden bezien door de Staatssecretaris
van Financiën. Zij dringen er bij de bewindslieden op aan om het aspect
van de gezinssamenstelling bij een beoordeling van de buitngewone lastenaftrek
te laten meewegen.De leden van de GPV-fractie pleiten ook voor een overgangsregeling voor
de zogenaamde huishoudkinderen. Terecht merkt de Raad van State op dat de
ouders de gelegenheid dienen te hebben zich op de inkomensverlaging in te
stellen. Het feit dat de huishoudkinderen zich als werkzoekende bij het regionaal
bureau voor de arbeidsvoorziening kunnen laten inschrijven met als gevolg
dat zij een bijstandsuitkering ontvangen, hoeft geen soelaas te bieden. Men
is immers geheel afhankelijk van de medewerking van de gemeenten of men een
ontheffing van de arbeidsplicht zal krijgen, zodat de verzorgingsfunctie kan
worden gecombineerd met een recht op bijstand. 1.6. Gevolgen voor de bijstandDe leden van de CDA-fractie constateren, dat de regering de gevolgen van
het wetsvoorstel voor de bijstandsregeling onderschat, nu de werkloze schoolverlaters
en de huishoudkinderen van 18 jaar en ouder onder het bijstandsregiem gaan
vallen.In de memorie van toelichting wordt erkend, dat met het laten vervallen
van de wachttijd Rww afbreuk wordt gedaan aan het uitgangspunt, dat jongeren
slechts in uitzonderingssituaties een beroep op de bijstand moeten doen. Welke
voordelen zijn verbonden aan de onmiddellijke toegang tot de
bijstand? Zijn gegevens bekend, dat dan inderdaad perspectief gaat ontstaan
op een snelle arbeidsinschakeling, zo vragen deze leden, die daarbij ook verwijzen
naar de wisselende ervaringen, opgedaan met het Jeugdwerkgarantieplan en naar
de verschillen in beleid tussen gemeenten.Welke is de klemmende reden, zo vragen de leden van de VVD-fractie, om
voor werkloze schoolverlaters die onder het nieuwe bijstandsregime vallen
geen wachttijd van 6 maanden te hanteren? 1.7. Fiscale aspectenDe leden van de PvdA-fractie merken op dat zij meer duidelijkheid wensen
over de fiscale aspecten van het voorgestelde stelsel van studiefinanciering.
Tegenover de kwijtschelding staat immers een prestatie en deze leden zijn
daarom nog niet overtuigd dat dit inderdaad niet als fiscaal inkomen beschouwd
moet worden. Zij vragen daarom om een oplossing voor deze problematiek voordat
de prestatiebeurs ingevoerd wordt.De fiscale aspecten van het wetsvoorstel verdienen naar het oordeel van
de leden van de CDA-fractie aandacht, omdat de fiscale gevolgen van de prestatiebeurs
verschillen van de huidige fiscale behandeling van studiebeurzen. Kennelijk
is de Regering nog niet zeker van haar zaak. Immers: de vraag of kwijtschelding
van leningen als fiscaal inkomen moet worden beschouwd wordt niet werkelijk
beantwoord. Enerzijds wordt aangenomen, dat de kwijtschelding belastingrij
is. Anderzijds wordt gesteld, dat waarschijnlijk regelgeving nodig is om duidelijkheid
te scheppen inzake de fiscale studiekostenaftrek. Daarnaast klemt de vraag
naar de fiscale behandeling bij kwijtschelding op termijn als gevolg van het
niet kunnen aflossen van leningen door het ontbreken van werk. Deze leden
vragen de regering om een heldere stellingname.De leden van de VVD-fractie vernemen graag van de regering of de voorwaardelijke
leningen in de prestatiebeurs in fiscale zin kunnen worden opgevoerd als aftrekpost.Wanneer kan de Kamer de voorstellen met betrekking tot de financiële
behandeling van de studiebeurzen tegemoet zien? Dit geldt evenzeer voor de
buitengewone lastenaftrek voor kosten van levensonderhoud na het vervallen
van het overgangsrecht AKW voor 18-plussers. Deze leden achten het gewenst
om bij de plenaire behandeling van deze wetswijziging inzicht te hebben in
de fiscale gevolgen vanwege de onmiskenbare samenhang tussen beide beleidsterreinen. 2. Uitvoering van het wetsvoorstelDe leden van de PvdA-fractie zijn bezorgd over de haalbaarheid van een
doelmatige uitvoering wanneer naast elkaar tempobeurzen en prestatiebeurzen
bestaan en na de recente wet STOEB weer een wijziging van het stelsel van
studiefinanciering plaatsvindt. Zij vragen of het naast elkaar bestaan van
verschillende soorten beurzen uitnodigt tot oneigenlijk gebruik. Zij stellen
het op prijs indien nader kan worden ingegaan op de relatie tussen de invoering
van het diplomamodel met betrekking tot de prestatiebeurs en de uiteindelijke
vormgeving van het nieuwe stelsel van studiefinanciering. Mede met het oog
op de opmerking van de Raad van State dat het gewenst zou zijn te wachten
met tijdelijke veranderingen in het huidige stelsel van studiefinanciering
in verband met de invoering van een nieuw stelsel van studiefinanciering,
zouden de leden van de PvdA-fractie het op prijs stellen als er sprake is
van een «no regret»-beleid. Voorts vragen zij of het tijdstip
van de invoering van deze wijzigingen niet veel te laat is om
de beginnende studenten goed voor te lichten over wat hen te wachten staat.De leden van de CDA-fractie nemen kennis van de opvatting van de minister
dat hij zich over de uitvoerbaarheid van het stelsel van prestatiebeurzen
geen zorgen maakt. Afstemming met de uitvoeringsorganisatie heeft klaarblijkelijk
plaats gevonden. Heeft de IB-Groep te Groningen ook schriftelijk meegedeeld
dat de uitvoering geen beletsel vormt? Kan de Kamer die bevestiging inzien?
Is veilig gesteld dat het beheer van het grote aantal debiteuren probleemloos
kan verlopen? Is invoering per 1 september 1995 mogelijk, ook waar het de
onderwijsinstellingen betreft?De cohortgewijze benadering zal volgens de leden van de fractie van GroenLinks
tot verschillende systemen naast elkaar gaan leiden. Zij vragen de regering
hoe daarmee in de uitvoering rekening gehouden zal worden. Waarom is ervoor
gekozen toch een overgangsmaatregel in te voeren in een cohort dat al studeert?
Daarmee wordt toch immers de cohortgewijze benadering doorbroken?In het wetsvoorstel wordt ervan uitgegaan dat instellingen minder uitvoeringslasten
zullen hebben omdat niet meer jaarlijks de studievoortgang hoeft te worden
doorgegeven naar de IB-Groep. Maar, zo stellen de leden van de fractie van
GroenLinks, die gegevens moeten, voor een adequate begeleiding, wel worden
bijgehouden. Het enige dat verandert is het feit dat de gegevens niet meer
hoeven te worden doorgegeven.Zoals al aangegeven hebben de leden van de RPF-fractie zorg over de administratieve
belasting van de IB-Groep en de onderwijsinstellingen. In de eerste plaats
zijn de problemen bij de administratie van de IB-Groep bekend. Denkt de minister
niet dat het in de lijn der verwachtingen ligt dat met de invoering van de
prestatiebeurs de administratieve problemen bij de IB-Groep toenemen? Hoe
denkt hij deze op te lossen? In de tweede plaats zullen de onderwijsinstellingen
met de ingevoerde tempobeurs en de in te voeren prestatiebeurs extra worden
belast. Dat terwijl de toekomst van het stelsel van studiefinanciering nog
open is en daarmee nog onduidelijk is waar de universiteiten en hogescholen
zich op moeten instellen. Bovendien moeten de instellingen de groei van aanspraken
op de auditorenfondsen verwerken, de geldigheid van die aanspraken controleren
en opdraaien voor de financiële gevolgen van de groei van de aanspraken.
Hoe ziet de minister deze verzwaring in het licht van de wens om de «overhead»
van de universiteiten en hogescholen te doen verminderen? Is de genoemde administratieve
belasting niet strijdig met het beleid dat gericht is op de vermindering van
de «overhead»-kosten?De leden van de GPV-fractie zijn er nog niet van overtuigd dat invoering
van de prestatiebeurs niet zal leiden tot problemen in de sfeer van de uitvoering.
Hoewel zij, indien tot invoering van de prestatiebeurs zal worden overgegaan,
voorstander zijn van een cohortgewijze benadering, vragen zij of het naast
elkaar bestaan van twee systemen, namelijk tempobeurs en prestatiebeurs, op
instellingsniveau geen aanleiding tot uitvoeringsproblemen zal geven. Hebben
de bewindslieden zich voldoende rekenschap gegeven van de administratieve
complicaties die een en ander zal opleveren? Zal de invoeringsdatum van 1
september 1995 überhaupt wel haalbaar zijn? Gesteld wordt, zo constateren
deze leden vervolgens, dat in het diplomamodel de tussentijdse controle op
de studievoortgang geheel bij de instellingen zal worden gelaten. Betekent
dit ook dat deze daar geheel van mogen afzien en zo ja acht de regering dat
wenselijk? 3. Gevoerd overlegDe leden van de CDA-fractie betreuren de inhoud van de wel erg summiere
paragraaf over het met de instellingen en studenten gevoerde, overigens informele
overleg. De achtergrond is kennelijk het uitblijven van overeenstemming. Het
ligt in de rede om de Kamer te informeren over de standpunten van de overlegpartners,
ook wanneer geen overeenstemming is bereikt. De Kamer heeft overigens onlangs
uiterst kritische commentaren ontvangen van de VSNU, en van de LSVB en het
ISO. Deze leden stellen een reactie van de minister op prijs, temeer waar
de argumenten van de instellingen en vooral van LSVB en ISO tegen het wetsvoorstel
hout snijden. De leden van de CDA-fractie wijzen de minister met name op de
uitvoerige en inhoudelijk correcte reactie van het ISO, dat de betekenis en
werking van de WSF in een juist perspectief plaatst. 4. Financiële aspectenDe leden van de PvdA-fractie merken op dat de voorstellen ook tot doel
hebben een budgettaire bijdrage te leveren aan de reductie van het (beleidsrelevante)
financieringstekort. In dat verband vragen zij mede met verwijzing naar het
advies van de Raad van State om een nadere analyse met betrekking tot de haalbaarheid
van de ingeboekte besparingen. In het bijzonder als de studeerbaarheid en
het rendement sterk toenemen dan liggen verdere tegenvallers op de studiefinanciering
voor de hand. Er zullen dan immers meer leningen in giften omgezet moeten
worden. Om het afstraffen van succes in het hoger onderwijs te vermijden,
vragen de leden van de PvdA-fractie de verzekering dat eventuele toekomstige
tegenvallers niet weer afgewenteld worden op studenten. Daarnaast vragen deze
leden een goede inschatting van wat, voor de gekozen vormgeving van de prestatiebeurs
(namelijk het diplomamodel), precies het afschrik-effect is.De leden van de PvdA-fractie stellen een nadere cijfermatige analyse op
prijs van het zgn. «sociale risico» dat zich kan voordoen tijdens
de aflosfase van de studieschuld. In welke mate neemt het risico toe ten opzichte
van de huidige situatie. Deze zelfde vraag stellen deze leden met betrekking
tot het zgn. debiteurenrisico. Zij vragen in welke mate een verlenging van
de aflosfase tot bijvoorbeeld 25 jaar kan bijdragen aan de beperking van het
sociale risico en het debiteurenrisico.De leden van de PvdA-fractie vragen een nadere analyse van de kosten (inclusief
de uitvoeringsproblematiek) en baten van een alternatieve vormgeving van de
studiefinanciering die beter recht doet aan deeltijdstudie en permanente educatie.De leden van de CDA-fractie vragen een nadere onderbouwing van de tabel
op bladzijde 16 van de memorie van toelichting waarin het effect op de relevante
uitgaven is aangegeven. Is op voorhand duidelijk wat de werkelijke effecten
zijn van de invoering van een systematiek die de toegankelijkheid van het
onderwijs als gevolg van de schuldklem zal beperken? Is rekening gehouden
met het risico voor de overheid van de hogere studieschulden en de mogelijk
verminderde terugbetaling, wanneer de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt negatief
uitpakken? In de memorie van toelichting wordt immers aangegeven dat het leenvolume
toeneemt.De leden van de CDA-fractie vragen ook een nadere uiteenzetting over de
ontwikkeling van de structurele effecten van de prestatiebeurs, inclusief
rente-effecten. De in de tabel genoemde bedragen lopen op van 180 miljoen
in 1995 via 550 en 460 miljoen in 1996 en 1997 naar maar liefst 745 en 965
miljoen in 1998 en 1999. Op langere termijn echter wordt een aanzienlijk lagere
opbrengst geraamd namelijk 90 miljoen in het jaar 2005. Kan worden aangegeven
hoe deze reeks tot stand is gekomen? In hoeverre is rekening
gehouden met de omvang van de terugbetalingen voor het geval dat geen kwijtschelding
plaatsvindt? Welke financiële trend is te verwachten wanneer een maximale
kwijtschelding mogelijk is doordat alle studenten binnen zes jaar het einddiploma
behalen? Is overigens in een gevoeligheidsanalyse voorzien?De leden van de CDA-fractie constateren dat in de financiële verantwoording
volume-effecten zijn meegenomen, oplopend tot 135 miljoen in 1999 en 510 miljoen
in 2005, die verband houden met de voorziene maar nog niet gerealiseerde verkorting
van de cursusduur en met gedragseffecten. Is een dergelijke raming reëel
gelet op het feit dat nog niet te overzien valt of en in hoeverre tot een
verlaging van de gemiddelde cursusduur kan en moet worden gekomen?De leden van de CDA-fractie betwijfelen of de prestatiebeurs en de beperking
van de studiefinancieringsduur tot de nominale studieduur geen consequenties
hebben voor de financiële positie van studenten en hun ouders. Weliswaar
wijzigt het maandbedrag waarover zij kunnen beschikken in de vorm van leningen
niet. Maar daar staat tegenover dat een belangrijk deel van de studenten het
leenbedrag zo laag mogelijk zal willen houden, bijvoorbeeld door het verwerven
van bijverdiensten. Daarnaast spelen andere factoren een rol van betekenis:
het thuis- dan wel uitwonen en de mogelijkheden die ouders al dan niet hebben
om bijdragen te leveren. De in de memorie van toelichting gegeven voorbeelden
hebben tegen die achtergrond vooral theoretische waarde.De leden van de CDA-fractie merken nog op dat de afloop van het huidige
contract voor de OV-studentenkaart per 1 november 1998 ook financiële
consequenties heeft, die in de tabel van het effect op relevante uitgaven
weliswaar zijn meegenomen maar feitelijk een afzonderlijke beoordeling vergen.
Deze leden pleiten voor een aparte discussie over de toekomst van de reisvoorziening
in samenhang met de discussie over de toekomst van het stelsel van studiefinanciering.Volgens de voorliggende wetswijziging zullen de VO-studerenden van 18
jaar en ouder hun reisvoorziening verliezen en zullen HO-studenten jonger
dan 18 jaar per 1 oktober recht krijgen op een reisvoorziening. De laatste
groep betreft ongeveer 5 500 studerenden. De leden van de VVD-fractie
zouden willen weten hoe groot de groep VO-studerenden van 18 jaar en ouder
is en wat de gevolgen kunnen zijn voor het OV-jaarkaartcontract tussen het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de vervoersmaatschappijen.
Zijn er schadeclaims te verwachten op grond van de voorgestelde wetswijziging
en zo ja, om welke bedragen gaat het hier?In welke mate is voorzien, mede inachtnemende de verwachte toename van
het leenvolume, dat grotere groepen studerenden dan thans niet in staat zullen
blijken om binnen 15 jaar de geleende bedragen terug te betalen, zo willen
de leden van de VVD-fractie weten. Kan dit gekwantificeerd worden in aantallen
en bedragen?Op welk moment gaat de rentemeter lopen voor studerenden die er niet in
geslaagd zijn in hun propedeuse voldoende studiepunten te halen maar wel hun
studie voortzetten, zo willen de leden van de VVD-fractie weten. Op welk moment
dient terugbetaling van deze rente plaats te vinden indien de studie vóór
1 februari gestaakt is?De leden van de fractie van D66 hebben een aantal vraagtekens bij de financiële
doelmatigheid van het wetsvoorstel.Ten aanzien van de prestatiebeurs valt het deze leden op dat deze feitelijk
een kasschuif is. Zoals de regering zelf ook al opmerkt levert zij op zich
niets op. Wel boekt de regering 90 miljoen structureel in voor een toename
van de rente-opbrengst. De leden van de D66-fractie begrijpen dat deze 90
miljoen een combinatie is van rente-effecten van de prestatiebeurs en van
de verkorting van de studiefinancieringsduur tot de cursusduur.
Kan de regering aangeven welk gedeelte van de 90 miljoen door de prestatiebeurs
en welk gedeelte door de verkorting van de studiefinancieringsduur wordt veroorzaakt?Voorts vragen deze leden of de raming van 90 miljoen niet aan de optimistische
kant is. Het is hen opgevallen dat in reactie op de Raad van State de regering
stelt dat zich geen wijzigingen voordoen in de hoogte van de studieschuld.
In de memorie van toelichting geeft de regering echter wel toe dat er sprake
is van een toename ten opzichte van de post-STOEB situatie. Deze toename wordt
veroorzaakt door de verkorting van de studiefinancieringsduur en de eisen
van de prestatiebeurs. De leden van de D66-fractie menen dat er sprake zal
zijn van een hogere gemiddelde schuld. Ten eerste omdat men over de gehele
studieperiode wordt afgerekend en dus een schuld zal hebben over drie of vier
jaar. Ten tweede zal er vaker sprake zijn van een schuld doordat de norm die
gehaald moet worden om een beurs te krijgen opgetrokken wordt tot 70%. Aangezien
terugbetaald wordt naar draagkracht lijkt het deze leden dat het risico dat
niet de gehele schuld wordt afbetaalt toeneemt. Kan de regering op dit punt
ramingen verschaffen? Zou dit niet betekenen dat de structurele opbrengst
van 90 miljoen die nu is ingeboekt waarschijnlijk niet gehaald wordt?Graag zouden de leden van de D66-fractie een overzicht ontvangen van de
absolute schuldbedragen ten gevolge van STOEB en van de prestatiebeurs voor
mensen die niet aan de eerste jaarsnorm voldoen.Kan, zo vragen de leden van de fractie van GroenLinks, in schema worden
gebracht welke de mogelijke (financiële) situaties kunnen zijn van een
18-jarige onder het huidige regime en onder het regime zoals nu voorgesteld
wordt, voor wat betreft alle voor een 18-jarige wellicht geldende regelingen
(AKW, WSF, RWW, JWG, etc.) en voor zover studerend, in alle mogelijke schoolsoorten
(V(S)O, HO, (K)MBO, leerlingwezen, CBO, etc.)? Kan dit ook gedaan worden voor
een 17-jarige?Kan de passage op bladzijde 18 van de memorie van toelichting, beginnend
met «Tegenover», en eindigend met «Staatssecretaris van
Financiën» nader worden toegelicht?De leden van de RPF-fractie hebben er moeite mee dat in de memorie van
toelichting financiële overwegingen zwaarwegender zijn dan onderwijskundige.
Deelt de regering hun taxatie van de motivering van het wetsvoorstel? De regering
geeft immers aan dat met de invoering van de prestatiebeurs een substantiële
bijdrage wordt geleverd aan de vermindering van de uitgaven voor studiefinanciering.
Deze leden zien liever dat veranderingen in het hoger onderwijs en in het
stelsel van de studiefinanciering van een onderwijsinhoudelijke motivering
worden voorzien. Gaat het er om dat studenten sneller studeren en een diploma
behalen, of is deze maatregel primair bedoeld om de financiële doelstellingen
van het regeerakkoord te halen? Het komt deze leden voor dat het de regering
zou moeten gaan om kwalitatief onderwijs en gekwalificeerde afgestudeerden.
De dominantie van financiële overwegingen plaatst het voorstel echter
in een ander daglicht.De leden van de SGP-fractie hebben hun zorgen over de haalbaarheid van
de financiële taakstelling. Dit hangt immers af van de mate waarin studenten
er in slagen voldoende te presteren? Geven de totnogtoe bekende resultaten
geen aanleiding om de taakstelling neerwaarts bij te stellen. Vervolgens wijzen
deze er op dat de schuldproblematiek van de individuele student en de totale
omvang van de leenschulden sterk zal stijgen. Dit heeft consequenties voor
de aflossing en kwijtschelding. Hoe ziet de regering de gevolgen hiervan voor
de schatkist op de langere termijn? De leden van de SGP-fractie constateren dat het debiteurenrisico wordt
vertaald in een opslag op het rente-percentage over de studieleningen. Daardoor
wordt dit risico afgewenteld op de studenten c.q. afgestudeerden die wel aan
hun aflossingsplicht voldoen. Deze leden achten dit geen juiste systematiek,
waarvan de pijn groter wordt naarmate het debiteurenrisico groter wordt, waarmee
bij invoering van de prestatiebeurs reëel rekening moet worden gehouden. 5. Artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdeel M (artikel 31d)Is bij de redactie van het tweede lid van artikel 31d rekening gehouden
met mogelijke storingen in het administratieve systeem van respectievelijk
de IB-groep en de instellingen? Welke is de overweging om de omzetting van
de lening uiterlijk per 1 januari volgend op het desbetreffende studiejaar
van rechtswege in een beurs te doen plaatsvinden, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Artikel I, onderdeel P (artikel 39)De leden van de D66-fractie vragen waarom is gekozen voor de term «onverschuldigd
terugbetaald». De student die een schuld heeft aan de IB-groep betaalt
immers wel degelijk een bestaande schuld af. Dat die schuld nog niet opeisbaar
is lijkt deze leden niet voldoende voor onverschuldigde betaling.Voorts vragen deze leden zich af of zij goed begrijpen dat wanneer een
student in de aanloopfase een bedrag terugbetaalt, dat bedrag niet meegerekend
wordt bij de berekening van de rente aan het begin van de aflosfase. De student
betaalt dus wanneer hij aan het begin van de aanloopfase geld terugbetaalt
over datzelfde bedrag, dat hij al heeft terugbetaald, wel rente aan de IB-groep?
Mocht dit inderdaad het geval zijn, dan hebben de leden van de D66-fractie
daar grote twijfels over. Artikel XIn het onderhavige artikel is geregeld dat het wetsvoorstel alleen van
toepassing is op studenten die na 1 augustus 1995 voor het eerst studiefinanciering
gaan ontvangen voor het volgen van hoger onderwijs. Een bepaalde groep snelle
studenten, namelijk de 16- en 17-jarigen dreigen hierdoor buiten de boot te
vallen: het overgangsrecht is namelijk beperkt tot diegenen die reeds eerder
studiefinanciering ontvingen in het hoger onderwijs. De groep voltijdstudenten
die in 1994/1995 (of eerder) in het hoger onderwijs studeerde maar vanwege
het feit dat zij toen nog 16 of 17 jaar oud waren geen recht op studiefinanciering
hadden, verliest nu de oude rechten. Ingevolge de memorie van toelichting
betreft het 5 500 studenten. De leden van de VVD-fractie vragen de regering
in hoeverre een en ander correspondeert met het voornemen om per cohort studenten
zeker te stellen dat de studiefinanciering niet negatief gewijzigd zal worden.De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,C. J. M. Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter,
De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp
(CDA), Boers-Wijnberg (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks (HDRK),
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Hirsch Ballin (CDA), Liemburg (PvdA), Stellingwerf
(RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD),
Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA) en Van Vliet (D66).Plv. leden: Schutte (GPV), Dees (VVD), Valk (PvdA), Marijnissen
(SP), Duivesteijn (PvdA), Beinema (CDA), Reitsma (CDA), Lilipaly (PvdA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Sipkes (GroenLinks), Bakker (D66), Van 't
Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Lansink (CDA),
Middel (PvdA), Leerkes (U55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD), Korthals
(VVD), Van Erp (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA) en Verhagen
(CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24094-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl