Eergerelateerd geweld; Brief van de Minister van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133606
 2008-2009
 
 30 388
 Eergerelateerd geweld
 
 
 
 
 Nr. 
 34
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 juli 2009
 1. Inleiding
 Hierbij bied ik u, mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK), de minister voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI), de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) de vijfde voortgangsrapportage van het Programma Eergerelateerd
Geweld aan. Deze rapportage bestrijkt de periode oktober 2008–juni 2009.
Tevens wordt een vooruitblik gegeven naar 2010.
 
 Met deze rapportage voldoe ik aan het verzoek van Uw Kamer om separaat
over het programma eergerelateerd geweld te worden geïnformeerd. Komend
najaar zal ik u wederom informeren over de voortgang, als onderdeel van de
rapportage van het project Veiligheid begint bij Voorkomen. In het voorjaar
van 2010 zult u wederom een uitgebreide rapportage ontvangen. Eind 2010 ontvangt
u een eindrapportage over het programma.
 
 In deze rapportage op hoofdlijnen de stand van zaken met betrekking tot
het programma weergegeven (paragraaf 2). In paragraaf 3 komen de
recent vanuit het programma gepubliceerde onderzoeken naar eergerelateerd
geweld aan de orde en staat beschreven hoe in de komende periode wordt toegewerkt
naar een gedragen basisbeeld van eergerelateerd geweld in Nederland. De voortgang
per thema van het programma («maatschappelijke preventie», «opvang
en bescherming», «strafrechtelijke aanpak» en «bestuur»
staat meer in detail beschreven in paragraaf 4. In paragraaf 5 wordt
ingegaan op enkele toezeggingen die eerder zijn gedaan, onder meer op het
thema huwelijksdwang. Tot slot staat in paragraaf 6 een overzicht van
de bijlagen die bij deze rapportage zijn opgenomen.
 
 Het kabinet hecht aan het principe van gelijkwaardigheid van mannen en
vrouwen en aan de keuzevrijheid en lichamelijke integriteit van individuele burgers. Opvattingen over man-vrouwverhoudingen en familie-eer
mogen nimmer een rechtvaardiging zijn voor het plegen van geweld. Eergerelateerd
geweld is dan ook een vraagstuk dat in de Nederlandse context een stevig antwoord
verdient.
 Met dit uitgangspunt is het kabinet in 2006 het beleidsprogramma Eergerelateerd
Geweld gestart met als hoofddoelstelling het slachtofferschap van eergerelateerd
geweld terug te dringen. Het programma bevat maatregelen op het gebied van
preventie, signalering en interventie, opsporing en vervolging.
 Vanwege het ontbreken van gedegen inzicht in de aard en omvang van eergerelateerd
geweld in Nederland heeft het programma zich vanaf de start gericht op het «werkenderweg»
verwerven van inzicht in de problematiek. Dit gebeurt via een combinatie van
een praktische aanpak en gericht onderzoek. Om te komen tot een aanpak die
aansluit bij de lokale praktijk is bestuurlijke regie op landelijk en lokaal
niveau nodig waarin de samenwerking tussen diensten en organisaties die met
(signalen van) eergerelateerd geweld te maken krijgen centraal staat.
 2. Stand van zaken op hoofdlijnen.
 Mogelijke slachtoffers en daders van eergerelateerd geweld komen vaker
in het vizier bij hulpverleners en instanties. Daartoe wordt vanuit alle regio’s
in Nederland door de politie en andere ketenpartners een beroep op ondersteuning
door het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC) gedaan. De
pilotgemeente Rotterdam heeft in 2008 ruim 50 zaken behandeld die zijn gekwalificeerd
als eergerelateerd geweld. In de twee pilots voor de opvang van minderjarige
slachtoffers van eergerelateerd geweld zijn sinds de start (begin 2007) 125 meisjes
en jonge vrouwen opgevangen.
 Hoewel duiding van het motief eer een complexe aangelegenheid blijft en
de aard van de problematiek lang niet altijd duidelijk is, beschouw ik deze
ontwikkelingen als een teken dat zowel de bewustwording als de aandacht voor
eergerelateerd geweld toeneemt.
 
 De definitie van de Advies- en Onderzoeksbureau Beke, die het kabinet
hanteert als kader voor de aanpak, is goed werkbaar gebleken. Niet alleen
bij de afbakening van het brede veld dat eergerelateerd geweld bestrijkt,
maar ook in het proces waarin Nederland doordrongen is geraakt van het besef
dat eergerelateerd geweld meer omvat dan eermoord. Met dit besef neemt ook
de behoefte toe aan kennis over en training op deze vorm van geweld bij professionals.
Deskundigheidsbevordering is, ook in de komende periode, een speerpunt binnen
het programma.
 Sinds de vorige voortgangsrapportage is het project van het Albeda College
en het ROC van Twente afgerond. Hiermee zijn onder ander een casuïstiekbeschrijving,
een handleiding voor de omgang met eergerelateerde issues en een voorbeeldplan
voor beleidsvorming beschikbaar gekomen voor onderwijsinstellingen en gemeenten
waarmee zij een aanpak van eergerelateerd geweld in de onderwijssector vorm
kunnen geven. Migranten- en vluchtelingenorganisaties werken binnen de eigen
gemeenschappen aan mentaliteits- en gedragsverandering en leveren een bijdrage
aan een betere samenwerking tussen migrantengemeenschappen, gemeenten en instanties
in de lokale context. Het onderwijsprogramma binnen politie, openbaar ministerie
en zittende magistratuur op het gebied van eergerelateerd geweld loopt en
het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld binnen de politie (het
LEC) is geformaliseerd.
 Begin 2010 zullen verschillende instrumenten en methodieken – die
onder meer in de bestuurlijke pilot in Rotterdam zijn ontwikkeld – beschikbaar
komen in een werkboek, dat gemeenten en andere ketenpartners bij de implementatie
van een integrale aanpak van eergerelateerd geweld kan ondersteunen.
 
 Ook in de komende periode zal vanuit het programma een actieve kennis-
en informatie-uitwisseling tussen alle partijen worden bevorderd. Maar nu
de instrumenten en informatie in toenemende mate beschikbaar zijn of binnen
de programmaperiode beschikbaar komen vraagt de implementatie een beweging
vanuit het landelijke programma naar het lokale niveau. Een samenhangende
aanpak van eergerelateerd geweld zal onder regie van de gemeenten vorm moeten
krijgen binnen de bestaande lokale netwerken en (infra)structuren, bijvoorbeeld
op het terrein van huiselijk geweld. Nieuwe infrastructuren acht het kabinet
niet nodig voor een effectieve aanpak. Wel is nodig dat verantwoordelijke
partijen met toereikende kennis en kunde en beleid een aanpak ten uitvoer
kunnen brengen. Daarom moet er in deze fase ruimte zijn voor samenwerking
bij de vormgeving en beproeving van de aanpak van eergerelateerd geweld op
lokaal niveau. Ter ondersteuning hiervan is ook van belang dat er bovenlokaal
aandacht is voor beleidsvorming bij sectoren als de politie en de vrouwenopvang,
waarmee een verdere impuls kan worden gegeven aan de bestendiging van de aanpak.
 
 Om effectieve beleidsmaatregelen te kunnen nemen op zowel landelijk, bovenlokaal
en lokaal niveau is zoveel mogelijk zicht nodig op de aard en omvang van eergerelateerd
geweld. In onderstaande paragraaf ga ik in op de resultaten van recent onderzoek
naar aard en omvang van eergerelateerd geweld.
 3. Inzicht in aard en omvang eergerelateerd geweld
 Goed inzicht in het vóórkomen van eergerelateerd geweld
en de aard daarvan is van belang voor het vormgeven aan een gerichte aanpak,
ook op lokaal niveau. Bij uw Kamer is eerder aangegeven dat via verschillende
wegen meer inzicht zal worden verkregen. Ten eerste gebeurt dit via exploratief
wetenschappelijk onderzoek. Ten tweede vormen partijen die binnen de aanpak
van eergerelateerd geweld een trekkersfunctie vervullen (zoals het LEC en
de regiokorpsen, de vrouwenopvang en pilots voor opvang van mannen en minderjarige
slachtoffers van eergerelateerd geweld en de drie lokale integrale pilots)
een belangrijke bron van informatie. Hoewel registraties en dossiervorming
met name een belangrijke rol vervullen bij het vormgeven van de aanpak, kan
secundair onderzoek bijdragen aan relevant inzicht. Dit ondanks het gegeven
van een onbekend «dark number» van zaken, die niet worden gesignaleerd,
of zaken die juist ten onrechte wél als mogelijk eergerelateerd geweld
worden geclassificeerd.
 Recent gepubliceerde onderzoeken
 Het onderzoek Instroom en vroegherkenning van mogelijke
eerzaken bij de politie, dat is uitgevoerd door het LEC (2008) rechtvaardigt
de gedachte dat een open vizier nodig is ten aanzien van mogelijke risicogroepen
en risicomomenten ten aanzien van eergerelateerd geweld. Van de 422 zaken
van mogelijk eergerelateerd geweld, die het LEC in 2006 heeft behandeld, kende
41% van de zaken betrokkenen van Turks-Nederlandse komaf. Dit is, zoals
het LEC eerder al heeft aangegeven, mede te verklaren op grond van de omvang
van de Turks-Nederlandse gemeenschap. Maar naast zaken met betrokken personen
van Turks- of Marokkaans-Nederlandse afkomst rapporteert het LEC ook over
zaken onder nieuwe groepen (Afghaans 7% en Iraaks 8%). Bovendien
kunnen mogelijke eerkwesties zich afspelen tussen betrokkenen van verschillende
etnische origine. Hierbij ging het in bijna eenderde van dergelijke zaken
om de betrokkenheid van autochtonen. Het tweede onderzoek van
het LEC zal rondom de zomer worden afgerond. In deze tweede deelrapportage
zal worden beschreven hoe de analyse van deze mogelijke eerzaken na binnenkomst
bij de politie verder gestalte heeft gekregen. In het bijzonder wordt daarbij
aandacht besteed aan het gebruik van de checklist en de inzet van externe
deskundigen. Na de zomer zal het laatste deelrapport verschijnen, waarin dieper
wordt ingegaan op kenmerken van de casuïstiek.
 
 Het recente VU-onderzoek Eergerelateerd geweld in Nederland, dat u bij deze rapportage aantreft, onderscheidt op grond van exploratief
onderzoek vier groepen. Een klein aantal respondenten beschouwt eergerelateerd
geweld als een noodzakelijk kwaad. Een tweede en veel grotere groep beschouwt «traditionele»
eer als iets moois wat niet tot geweld mag leiden, maar waarbij eer wel moet
worden aangeleerd. Een derde groep vindt dat het eerbegrip een andere inhoud
moet krijgen. Zij verpersoonlijken eer meer dan de tweede groep, maar blijven
wel binnen bepaalde «eergrenzen». Een vierde groep vindt dat het
oude eerbegrip per definitie tot geweld leidt en neemt hier geheel afstand
van. De onderzoekers constateren dat de regels en patronen rondom eer(beleving)
en eergerelateerd geweld duidelijk gendergebonden zijn: opvattingen rondom
vrouwelijkheid en mannelijkheid spelen een centrale rol in de beleving van
eer.
 Huwelijksdwang kan een indicator zijn voor mogelijk eergerelateerd geweld.
In het rapport Leren van eer op scholen geven de onderzoekers aan dat in veel casuïstiek sprake
was van een heimelijke of niet-geaccepteerde vriend(in). In 15 van de onderzochte
kwesties ging dit gepaard met een risico op uithuwelijking. Signalen, kenmerken
en gedrag waarmee leerlingen mogelijke problemen rond eergerelateerde kwesties
uiten zijn divers en vaak algemeen van aard.
 
 In opdracht van het Programma Eergerelateerd Geweld is – op verzoek
van uw Kamer – een brede verkenning van de aard en aanpak van gedwongen
huwelijken in Nederland verricht. Het rapport «Huwelijksdwang?
Een verbintenis voor het leven» van de Advies- en Onderzoeksgroep
Beke stuur ik bijgaand toe. Uit het onderzoek wordt duidelijk, dat het fenomeen
gedwongen huwelijken voor Nederlandse professionals- zowel op het hulpverlenende
als op het juridische vlak – een nog relatief onbekend terrein is. Dit
komt ondermeer doordat dergelijke huwelijken regelmatig in het buitenland
gesloten worden, maar ook omdat het een complex fenomeen is, dat zich grotendeels
in de privésfeer afspeelt.
 
 In het onderzoek «Internationale verkenning gedwongen
huwelijken» van de Radboud Universiteit Nijmegen wordt belicht
hoe ons omringende landen gedwongen huwelijken trachten tegen te gaan. Ook
dit onderzoek stuur ik als bijlage mee. In de onderzochte landen blijkt de
definitie van huwelijksdwang een centraal probleem en ontbreekt het beleidsmakers
(mede daarom) aan betrouwbare cijfers. In Groot-Brittannië is wel een
instantie, de Forced Marriage Unit, die meldingen van huwelijksdwang bijhoudt,
maar net zoals in Nederland het geval is bij zaken van mogelijk eergerelateerd
geweld die door het Landelijke Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld worden
geregistreerd, is ook hierbij sprake van een dark number.
 Basisbeeld
 Hoewel genoemde onderzoeken waardevolle kwalitatieve inzichten verschaffen,
kent onderzoek vanuit verschillende invalshoeken ook een belangrijke beperking:
informatie is nauwelijks onderling vergelijkbaar waardoor een goed basisbeeld
vooralsnog ontbreekt. Om tot een gedragen basisbeeld van de eerproblematiek
in Nederland te komen, is een nadere analyse van belang van de
casuïstiek die beschikbaar komt bij de diverse ketenpartners, bij de
pilots in de vrouwenopvang en in de pilotgemeenten.
 In 2009 zal, ten behoeve van dit basisbeeld, de managementinformatie uit
de beschikbare bronnen bij politie, vrouwenopvang, Steunpunten huiselijk geweld
en lokale pilots naast elkaar worden gezet (instroom- en uitstroomgegevens).
Daarmee wordt transparant hoe de problematiek bij de verschillende ketenpartners
zichtbaar en aangepakt wordt. Op deze bronnen kan vervolgens in 2009 en in
2010 eenduidig onderzoek van de casuïstiek worden verricht. Door vooraf
de doel- en onderzoeksgroepen, hoofdvragen en deelvragen vast te stellen,
kan waar mogelijk de informatie uit de beschikbare bronnen inhoudelijk met
elkaar vergeleken worden. Dan ontstaat mogelijk een beeld van de aard en ernst
van eergerelateerd geweldzaken onder de diverse migranten- en vluchtelingengroepen,
en van de belangrijkste risicofactoren zijn die kunnen bijdragen aan (escalatie)
van het geweld. Ook kan dit onderzoek naar de casuïstiek de benodigde
beleidsinformatie opleveren over waar de aanpak van eergerelateerd geweld
zich op moet richten en waar bijsturing van de aanpak het meest zinvol kan
zijn. Zo is de verwachting dat met casuïstiek onderzoek ook het inzicht
verbetert in handelingen die mogelijke indicatoren voor eergerelateerd geweld
zijn, zoals het uitoefenen van huwelijksdwang. Ten behoeve van dit onderzoek
wordt, in overleg met het WODC, een onderzoeksgroep geformeerd.
 4. Voortgang per thema
 Thema maatschappelijke preventie
 De inzet van het kabinet op het thema maatschappelijke preventie richt
zich op het verhogen van de weerbaarheid en (zelf)redzaamheid onder potentiële
risicogroepen. Dit gebeurt via het bevorderen van inzet van migrantenorganisaties,
het stimuleren van contact en samenwerking tussen gemeenschapsgroepen en instellingen
die een rol hebben in de aanpak, en het bevorderen van preventie in de gemeentelijke
aanpak.
 Meerjaren Kaderprogramma Minderheden «Aan de goede
kant van de eer»
 Processen die verandering van mentaliteit en emancipatie behelzen moeten
vooral ook vanuit de gemeenschappen zelf worden bevorderd. Daartoe zijn in
het najaar van 2007 afspraken gemaakt met Vluchtelingenorganisaties Nederland
(VON), het Inspraak Orgaan Turken (IOT), de Samenwerkende Turkse Organisaties
Overijssel (STO) en het Samenwerkingsverband van Marokkanen (SMN) over de
vormgeving en uitvoering van een meerjarige preventieaanpak van eergerelateerd
geweld door migrantenorganisaties. Uw Kamer is hierover in het najaar van
2007 geïnformeerd.
 Via het handelingsprotocol, dat de migrantenorganisaties voor de aanpak
hebben opgesteld, worden eigen taken en verantwoordelijkheden onder deelnemende
zelforganisaties helder gemaakt. Hiermee wordt beoogd het concept van probleemeigenaarschap
en de rol die zelforganisaties kunnen vervullen in een samenhangende aanpak,
te versterken. De implementatie van dit protocol bij achterbanorganisaties
is volop gaande. Zo hebben vluchtelingenorganisaties netwerkbijeenkomsten
uitgevoerd en concretiseert VON het protocol in een training voor zelforganisaties.
Voorzitters van alle bij het IOT aangesloten organisaties hebben zich in november
2008 op een ceremoniële bijeenkomst aan dit protocol gecommiteerd. Het
SMN heeft met 15 sleutelfiguren afspraken gemaakt over actieve inzet in de
preventieaanpak en de samenwerking op lokaal niveau. SMN heeft inmiddels 12
trainers beschikbaar voor training en voorlichting.
 De eigen rol en inzet van (lokale) achterbanorganisaties zullen vanaf
het najaar van 2009 en in 2010 verder vorm moeten krijgen ten behoeve van
mentaliteitsverandering en personen die slachtoffer dreigen te worden van
eergerelateerd geweld. De nadruk ligt hierbij bij de uitvoering van het kaderprogramma
op lokaal niveau en in samenwerking met 10 gemeenten.
 De migrantenorganisaties hebben intussen met al deze gemeenten overleg
gevoerd, bij wijze van start van de gezamenlijke inzet om de samenwerking
en samenhang in de lokale aanpak te versterken.
 Met de methodieken en informatie die op dit moment worden ontwikkeld beogen
de migrantenkoepels te voorzien in gerichte werkwijzen voor duurzame inzet
van zelforganisaties gericht op samenwerking met instanties, kennis over instanties
en weerbaarheid. Zo is aandacht voor competentie-ontwikkeling bij sleutelfiguren
en het bevorderen van seksegelijkheid in opvoedpatronen.
 Van belang is dat publieksgroepen op verschillende manieren worden bereikt.
Hiertoe wordt samen met Motivaction een communicatieplan opgesteld, dat kort
na de zomer gereed zal zijn.
 Preventie als onderdeel van de lokale aanpak
 In eerder onderzoek van het COT (2005) is geconstateerd dat sprake is
van een kloof tussen potentiële risicogroepen en instanties. Vanuit het
besef dat dit een effectieve aanpak in de weg kan staan, heeft het kabinet
samenwerking tussen instanties en migrantenorganisaties die een rol vervullen
in de aanpak als één van de doelstellingen benoemd. Contact
en samenwerking tussen migrantengroepen en instanties is onontbeerlijk om
verbindingen tussen de inzet van partijen te leggen, en het bereik en vertrouwen
van risicogroepen in instanties te vergroten.
 Mede daarom is de minister voor Wonen, Wijken en Integratie in overleg
gegaan met vertegenwoordigers van de gemeenten Arnhem, Eindhoven, Deventer,
Enschede, Hengelo, Den Haag en Delft over de realisatie van een lokale preventieaanpak.
Het resultaat hiervan moet zijn dat samenwerking tussen gemeenten, de migrantenkoepels
die het kaderprogramma uitvoeren en lokale zelforganisaties, bijdraagt aan
een lokale aanpak waarin participatie van migrantengroepen, contact en samenwerking
in beleid en uitvoering meer dan nu vaak het geval is deel uitmaakt van een
samenhangende aanpak van eergerelateerd geweld. Hiermee kunnen kanalen worden
geopend waardoor migrantengemeenschappen en instanties elkaar kennen en weten
te vinden.
 In een bestuurlijk overleg op 14 mei jl. hebben vertegenwoordigers
van de gemeenten en de migrantenorganisaties dit gedeelde belang uitgesproken.
Aan de gemeenten en de migrantenkoepels is gevraagd om rond de jaarwisseling
lokale samenwerkingsafspraken te hebben gemaakt en beschreven. Met Rotterdam
en Amsterdam zijn eerder al afspraken gemaakt. Begin 2010 zal een nieuw bestuurlijk
overleg plaatsvinden over de voortgang; dit in het licht van stappen naar
lokale beleidsvorming en borging van de preventie- en samenwerkingsaanpak
op lokaal niveau. Dit proces van verstrerking van beleid en aanpak op lokaal
niveau zal landelijk worden ondersteund, onder meer via stimuleringssubsidie
aan de genoemde gemeenten.
 
 Ten behoeve van de lokale preventieaanpak van eergerelateerd geweld is
ook van belang melding te maken van de de rijksinzet op het bevorderen van
lokale emancipatie-initiatieven. De minister van OCW gaat 18 best practice
projecten die gesteund zijn via de subsidieregeling emancipatieprojecten landelijk
verspreiden. Van deze projecten hebben er vier betrekking op eergerelateerd
geweld en huwelijksdwang. De bovengenoemde 10 gemeenten zijn hiermee bekend,
en kunnen gebruik maken van deze mogelijkheid om de lokale preventieaanpak
van eergerelateerd geweld verder te versterken.
 Onderwijsproject roc’s
 Het project, dat het Albeda College en het ROC van Twente als onderdeel
van het programma hebben uitgevoerd, is eind vorig jaar afgerond. Het project
had als doel werkwijzen te realiseren voor een omgang met eergerelateerde
problematiek door onderwijsinstellingen. Hiermee zijn instrumenten beschikbaar
gekomen, die scholen kunnen gebruiken bij het vormgeven van eigen initiatief
of een aanpak. Op 20 november 2008 ontving Uw Kamer een aanbiedingsbrief
met twee onderzoeken die het inzicht bieden in eerproblematiek en aanpak op
scholen (Kamerstukken II, 2008–2009, 30 388, nr. 32). Conform de
aanbiedingsbrief van 20 november 2008 informeert het kabinet u hieronder
over het vervolg op het scholenproject.
 
 Het kabinet beschouwt veiligheid als een noodzakelijke voorwaarde voor
kwalitatief goed onderwijs. Het ministerie van OCW ondersteunt scholen bij
het vormgeven en uitvoeren van hun veiligheidsbeleid. Scholen zijn zelf primair verantwoordelijk voor de veiligheid in de
school. Daarvoor moeten zij een beroep kunnen doen op anderen zoals leerlingen,
ouders, gemeenten, politie, maatschappelijk werk, jeugdzorg en het rijk. Uit
het Onderwijsverslag en de diverse veiligheidsmonitoren blijkt dat steeds
meer scholen deze samenwerking zoeken. Om ervoor te zorgen dat signalen bij
de juiste instantie terechtkomen en dat de jongeren snel de juiste hulp krijgt
aangeboden, is samenwerking tussen onderwijs, gemeente, zorg- en veiligheidsinstanties
noodzakelijk. Deze samenwerking heeft de afgelopen jaren onder meer in de
vorm van Zorg- en Adviesteams (ZAT’s) handen en voeten gekregen. Het
kabinet heeft zich ten doel gesteld dat er in 2011 voor alle kinderen en jongeren
in het primair, voorgezet en middelbaar beroepsonderwijs goed functionerende
ZAT’s zijn.
 
 In vervolg op het scholenproject geeft het kabinet met onderstaande acties
een verdere stimulans aan betrokkenheid van onderwijsinstellingen bij de preventieaanpak
van eergerelateerd geweld. Ingezet wordt op een brede bekendmaking van bestaande
en bruikbare materialen die zijn opgeleverd binnen het project Eergerelateerd
geweld in en om de school. Met o.a. de handleiding omgaan
met eergerelateerde issues, het portrettenboekje en de handreiking
voor het opstellen van een eigen plan van aanpak, kunnen onderwijsinstellingen
een eigen aanpak vormgeven. De producten uit het scholenproject zijn daartoe
bij een slotcongres, dat in november 2008 is gehouden, verspreid onder deelnemers.
Daarnaast zijn de producten onder de aandacht gebracht via diverse media en
congressen en digitaal beschikbaar via websites zoals die van het ROC van
Twente, het ministerie van Justitie, de MBO Raad, het Nederlands Jeugd Instituut
(NJI), de Federatie Opvang (koepelorganisatie voor o.a. de vrouwenopvang),
het door het ministerie van OCW gesubsidieerde Centrum School en Veiligheid
(CSV) en het intranet van de 25 politieregio’s. Alle roc’s in
Nederland hebben de producten van het scholenproject toegestuurd gekregen.
 
 Koepels en teams die scholen ondersteunen besteden aandacht aan eergerelateerd
geweld. Zo heeft het Platform Veiligheid van de MBO Raad op 16 april
jl. haar jaarlijkse conferentie gehouden. Via workshops zijn de deelnemers
bekend gemaakt met de aanpak van eergerelateerd geweld, en de producten uit
het scholenproject. Kwaliteitsteams Veiligheid (van het NJI) kunnen scholen
desgevraagd adviseren bij het opstellen van veiligheidsbeleid met betrekking
tot eergerelateerd geweld. Een expert op het terrein van eergerelateerd geweld
maakt deel uit van deze Kwaliteitsteams. De komende periode voeren
deze Kwaliteitsteams met 30 roc’s gesprekken over veiligheidskwesties
en het door deze roc’s gevoerde veiligheidsbeleid, waarbij met name
wordt ingegaan op knelpunten en problemen die deze roc’s ondervinden
op dit gebied. Tijdens deze gesprekken kan de problematiek van eergerelateerd
geweld eveneens aan de orde worden gesteld.
 
 Stichting Verdwaalde Gezichten moderniseert op dit moment met steun van
de minister voor WWI haar succesvol gebleken methodiek Zwarte Tulp. Hierbij
is ook voorzien in facilitering van verdere uitvoering van het project op
onderwijsinstellingen. Dit project is ook één van de 18 best
practices die de minister van OCW landelijk wil verspreiden.
 De minister voor WWI is voornemens in het kader van de lokale preventieaanpak
van eergerelateerd geweld met 3 gemeenten aanvullende afspraken te maken over
een lokale onderwijsaanpak als onderdeel van de preventieaanpak van eergerelateerd
geweld. Ook de drie gemeenten die bestuurlijke pilots uitvoeren, betrekken
onderwijsinstellingen bij hun aanpak. Voor de bestuurlijke pilots en de pilot
huwelijksdwang verwijs ik naar elders in deze brief.
 
 Voorgenomen Wet meldcode meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling,
die ook toeziet op melding van eergerelateerde zaken. Samen met de Staatssecretaris
van VWS en de Minister voor Jeugd en Gezin heb ik in de brief van 20 november
2008 aangekondigd voornemens te zijn een Wet
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in te voeren. Eergerelateerd
geweld wordt als geweldsthema hierin expliciet meegenomen. Professionals en
instellingen worden verplicht om over een meldcode te beschikken en beleid
te voeren op het terrein van deskundigheidsbevordering. Op deze manier kunnen
professionals worden ondersteund om mogelijke gevallen van eergerelateerd
geweld sneller te signaleren en te handelen om het geweld te stoppen en de
slachtoffers te beschermen.
 
 Een meldcode wordt ook voor onderwijsinstellingen verplicht. Uitkomsten
van de werkconferentie «Leren signaleren», die de minister van
OCW op 8 oktober 2008 heeft georganiseerd om de deskundigheidsbevordering
van professionals rond diverse geweldsvormen te bevorderen, worden in dit
traject meegenomen. Meer informatie over de meldcode treft u in de voortgangsrapportage «Beschermd
en Weerbaar» van de Staatssecretaris van VWS van 29 mei jl. Verder
wil de minister van OCW naar aanleiding van onderzoek naar de effecten van
seksualisering op jongeren onder meer de respectvolle omgang van meisjes door
jongens verbeteren en gender stereotype opvattingen over het seksuele gedrag
van jongeren tegengaan. Het is mogelijk dat de
in dit onderzoek voorgestelde algemene preventiemaatregelen ook een positief
effect hebben op het voorkomen van eergerelateerd geweld.
 Thema opvang en bescherming
 De voortgangsrapportage «Beschermd en weerbaar» die onlangs
door de staatssecretaris van VWS aan uw Kamer is gestuurd, bevat informatie
over hulp en opvang van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties
waaronder eergerelateerd geweld. Hieronder treft u nadere informatie aan.
 Opvang mannelijke slachtoffers van eergerelateerd geweld
 Op 1 juli 2008 is een pilot gestart voor de opvang van ernstig bedreigde
mannen in elk van de vier grote steden. Er zijn inmiddels 40 opvangplekken
beschikbaar voor mannen die te maken hebben met geweld binnen
afhankelijkheidsrelaties en die tevens ernstig bedreigd worden. De opvangplekken
zijn bijna allemaal bezet.
 Voortgang pilots opvang en hulpverlening minderjarige
meisjes
 De pilots voor de opvang van minderjarige meisjes die slachtoffer zijn
van eergerelateerd geweld lopen nu twee jaar. Door de concentratie van vergelijkbare
slachtoffers wordt er veel ervaring opgedaan met specifieke hulpverlening
aan deze slachtoffers. Sinds de start begin 2007 zijn in de twee pilots 125 meisjes
en jonge vrouwen tussen de 14 en 24 jaar uit alle Nederlandse provincies opgevangen.
Opvallend is, dat ongeveer een kwart van de cliënten 17 jaar was, Via
Bureau’s Jeugdzorg, (vrouwen)opvang/Steunpunten huiselijk geweld en
politie kwamen de meeste cliënten binnen. De cliënten bleken vaak
de Nederlandse nationaliteit te hebben; dit gold voor 70% van de cliënten.
Meisjes met Turks-Nederlandse, Marokkaans-Nederlandse en Iraaks-Nederlandse
komaf vormden de grootste groepen onder de cliënten. In één
van de pilots worden meisjes opgevangen die kinderen hebben of zwanger zijn.
Er is ook regelmatig sprake van een licht verstandelijke handicap (LVG-problematiek).
 Professionalisering vrouwenopvang
 De Federatie Opvang ontwikkelt richtlijnen voor de vrouwenopvang om de
professionals te ondersteunen in de opvang en bescherming van slachtoffers
van eergerelateerd geweld. Het gaat om richtlijnen voor de aanmelding en intake,
de begeleiding, nazorg en samenwerking met ketenpartners. De richtlijnen worden
ontwikkeld door een expertgroep van professionals uit de vrouwenopvang met
wetenschappelijke ondersteuning en begeleid door Movisie. De richtlijnen aanmelding
en intake en begeleiding zijn gereed en getest in vier regionale bijeenkomsten
met medewerkers van de vrouwenopvang. Richtlijnen zijn in deze vorm voor de
vrouwenopvang nieuw. Via een expertmeeting worden de richtlijnen op kwaliteit
getest waarna de richtlijnen op een website worden geplaatst die ook voor
andere beroepsgroepen toegankelijk is. De richtlijnen nazorg en ketenaanpak
zullen dit jaar afgerond worden.
 Informatievoorziening vrouwenopvang
 Het doel van het project informatievoorziening eergerelateerd geweld is
om meer zicht te krijgen in aard en omvang van de problematiek van eergerelateerd
geweld in de vrouwenopvang. Hiervoor is het nodig dat de medewerkers eergerelateerd
geweld kunnen herkennen. In het project informatievoorziening wordt dan ook
nauw opgetrokken met het professionaliseringsproject. Om registratie mogelijk
te maken is met de vrouwenopvang een gegevensset ontwikkeld. Deze gegevensset
is vertaald naar een registratiemodule. Deze registratiemodule is vanaf december
2008 voor de vrouwenopvang beschikbaar gesteld. In regionale bijeenkomsten
is de module gepresenteerd aan de vrouwenopvang. Vooral het leggen van de
verbinding tussen de werkpraktijk waarin EG voorkomt en de management- en
branche-informatie in de werkconferenties zorgt voor een levendige uitwisseling,
wederzijdse kruisbestuiving en motivatie. De planning is dat in het najaar
van 2009 eerste gegevens opgeleverd zullen worden. Het jaar 2009 kan beschouwd
worden als nulverzameling, en vanaf 2010 zullen naar verwachting steeds
vollediger gegevens beschikbaar komen.
 Thema strafrechtelijke aanpak
 Landelijk Expertise Centrum (LEC)
 Het LEC is per 1 november 2008 geformaliseerd. Het takenpakket van
het LEC is breed en richt zich onder meer op de ondersteuning (zowel operationeel
als adviserend) van de politiekorpsen en andere professionals die te maken
hebben met complexe eerkwesties. Daartoe is het LEC 7 dagen per week, 24 uur
per dag bereikbaar. Daarnaast richt het LEC zich op het onderhouden van het
onderwijsprogramma voor de politie, het organiseren van themadagen, het onderhouden
van internationale contacten en het doen van zelfstandig wetenschappelijk
onderzoek.
 De verdere ontwikkeling van het LEC en de uitbouw en het onderhoud van
het (internationale) netwerk richt zich nu al op de jaren na 2010, wanneer
het programma eergerelateerd geweld is afgerond. Het is evident dat het LEC
nog meer dan nu een belangrijke schakel zal vormen tussen de opsporingspraktijk
en de wetenschap en daarmee een belangrijke rol zal houden voor de ontwikkeling
van beleid. De korpsen zullen in eerste aanleg adequaat moeten kunnen reageren
op en interveniëren bij eergerelateerd geweld, maar bij complexe zaken
en/of als een externe deskundige moet worden ingezet, wordt het LEC ingeschakeld.
Op bovengenoemde taakvelden ontplooit het LEC nog andere activiteiten. Dagelijks
ontvangt het LEC aanvragen voor advies en ondersteuning van onder meer regiokorpsen,
Steunpunten Huiselijk Geweld, opvang- en onderwijsinstellingen. Het LEC analyseert
meldingen, doet onderzoek in individuele zaken en ondersteunt desgevraagd
ter plaatse bij de opsporing van (mogelijke) eerzaken. Daarnaast draagt het
LEC kennis over aan professionals, via lesmateriaal, publicaties, etc. Deze
activiteiten hebben een permanent karakter. Ter informatie stuur ik u als
bijlage bij deze voortgangsrapportage het werkplan van het LEC toe.
 Tijdens het algemeen overleg met uw Kamer op 28 oktober 2008 heb
ik u toegezegd in overleg te zullen treden met mijn ambtgenoot van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties om het voortbestaan van het LEC ook na 2010 financieel
te borgen. Het besef is aanwezig, dat ook na 2010 de politieregio’s
blijvend gebruik moeten kunnen maken van de expertise van het LEC. Definitieve
besluitvorming over de structurele financiering van het LEC wordt aangehouden,
omdat wij de ontwikkelingen rond het nieuwe beheerstelsel van de politie moeten
afwachten.
 Politie onderwijs
 Het onderwijsprogramma voor het initieel onderwijs aan de Politieacademie
is thans volledig geïntegreerd. Alle betrokken docenten hebben vorig
jaar een opleiding gehad. Ten behoeve van de contactfunctionarissen is een
uitgebalanceerd cursuspakket rond eergerelateerd geweld ontworpen met daarin
aandacht op het onderhavige terrein voor strafrechtelijke, bestuurlijke, kwalitatieve
en organisatorische onderwerpen evenals technische aspecten rondom het gebruik
van de LEC-methode. De cursus voor in totaal 28 contactfunctionarissen is
in maart van dit jaar van start gegaan. Parallel hieraan is in april een driedaagse
cursus van start gegaan voor in totaal 110 taakaccenthouders. Dit zijn politiefunctionarissen,
die binnen de regio’s in districten dan wel wijkteams als aanspreekpunt
voor collega’s zijn aangewezen.
 Landelijk uitrol politie
 In de meeste regionale korpsen is thans de LEC-ontwikkelde methode in
gebruik en worden dagelijks relevante mutaties met behulp van deze landelijk
gebruikte methode geanalyseerd. Zoals hiervoor
bij het onderdeel onderwijs al aangegeven zijn in de meeste regio’s
ook taakaccenthouders benoemd. Steeds vaker wordt in operationele
en adviserende zin een beroep op het LEC gedaan. Dit laat onverlet dat de
leiding van de politieregio’s zich terdege bewust is van het feit, dat
eind 2010 wanneer het programma zal worden beëindigd de politie tot op
zekere hoogte in staat moet zijn eergerelateerde geweldszaken zelfstandig
te kunnen behandelen.
 Er is vanuit het programma veel aandacht voor het registratieproces binnen
de gehele strafrechtketen. Een dergelijk proces is echter gecompliceerd en
divers. Ik heb uw Kamer daaromtrent al in eerder stadium naar aanleiding van
de motie Van Dijk (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 388,
nr. 17) schriftelijk geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 388, nr. 22). De politiekorpsen registreren hun eigen operationele
activiteiten.
 In opdracht van het programmabureau publiceert het LEC binnenkort een
voorstel voor de wijze waarop binnen de politie het registratieproces de gewenste
vorm kan krijgen en uniformiteit bij de registratie kan worden bevorderd.
Bij het opstellen van het voorstel is al rekening gehouden met de mogelijkheid
voor andere ketenpartners dan de politie om deze registratiemethodiek toe
te passen. Zodra het LEC-rapport over de registratiemethodiek gepubliceerd
wordt, zal ik het breed aan andere ketenpartners beschikbaar stellen.
 Openbaar ministerie
 In november 2008 is een cursus rond eergerelateerd geweld verzorgd voor
het landelijk overleg voor officieren van justitie die huiselijk geweld in
portefeuille hebben. Daarnaast is in december 2008 het thema eergerelateerd
geweld aan de orde gekomen in het landelijk overleg van functionarissen, die
binnen het openbaar ministerie zijn aangewezen als secretaris van de Algemene
Justitiële Beraden, die in elk arrondissement zijn georganiseerd. De
eerste cursusdag voor de zittende en staande magistratuur heeft plaatsgevonden
in mei 2009.
 Tijdens het algemeen overleg met uw Kamer op 28 oktober 2008 heb
ik toegezegd het College van Procureurs-Generaal te vragen naar de voortgang
betreffende de «aanwijzing eergerelateerd geweld». Hierover kan
ik u melden, dat in april jl. een expertmeeting is gehouden waaraan een groot
aantal functionarissen van verschillende disciplines heeft deelgenomen. Op
basis van de uitkomst daarvan wordt thans de aanwijzing verder uitgewerkt.
Rondom de zomer zal het concept voor consultatie worden aangeboden aan alle
partijen die binnen de strafrechtketen direct of indirect bij de beoogde aanwijzing
betrokken zijn. In het najaar 2009 zal de aanwijzing dan definitief worden
vastgesteld.
 Tijdens genoemd overleg heb ik toegezegd het College van Procureurs-Generaal
te vragen om te stimuleren dat in geval van dreiging met geweld van alle beschikbare
mogelijkheden gebruik zal worden gemaakt om (potentiële) daders aan te
pakken. Hierover is met het College afgestemd en afgesproken dat dit aspect
in het kader van de beoogde O.M.-aanwijzing zal worden meegenomen.
 Het College van Procureurs-generaal heeft onderkend en als zodanig vastgelegd
in het jaarplan 2009 dat binnen het openbaar ministerie een bredere voorlichting
over het onderhavige thema gewenst is. Daarom zullen in het najaar 2009 verschillende
voorlichtingsbijeenkomsten in samenwerking met het programmabureau worden
georganiseerd waarbij dan tevens veel aandacht zal worden besteed aan voormelde
aanwijzing en de consequenties daarvan voor de opsporingspraktijk.
 Rechterlijke macht
 Met de Raad voor de Rechtspraak is overleg gaande over een voorlichtingscampagne
binnen de zittende magistratuur. Zo wordt gedacht om over het
thema en het programma daaromheen een dagdeel te organiseren voor het overleg
van voorzitters van de respectieve strafsectoren van de rechtbanken. Verder
zal worden bezien waar de expertise van rechters elders binnen het programma
kan worden ingezet. Ook de ontwikkelde opleidingsmodule van de SSR op dit
terrein zal aandacht krijgen.
 Thema Bestuur
 Implementatie
 In de laatste fase van het programma komt het er op aan, dat in de bestaande
structuren voldoende deskundigheid en vaardigheid met betrekking tot eergerelateerd
geweld wordt geborgd en dat gemeenten de regierol die zij (óók
in de lokale aanpak van eergerelateerd geweld) hebben, gaan oppakken.
 Relevante ketenpartners vinden elkaar op steeds meer plaatsen in Veiligheidshuizen,
Centra voor Jeugd en Gezin en Zorg en Adviesteams rond scholen. Eergerelateerd
geweld vraagt van elk van deze partijen een specifieke aanpak. Die specifieke
aanpak wordt op lokaal niveau (door-)ontwikkeld. Met dat doel blijf ik de «bestuurlijke»
pilots Eergerelateerd Geweld in Rotterdam, Amsterdam en Almelo ondersteunen.
 Uiteraard wordt daarbij de samenhang met lopende trajecten op het terrein
van huiselijk geweld en kindermishandeling niet uit het oog verloren. Voor
de bevordering van deskundigheid en vaardigheden bij professionals in de uitvoering
is het programma aangesloten bij de implementatie van de Verplichte Meldcode
Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Deze Verplichte Meldcode is immers
ook van toepassing op eergerelateerd geweld.
 Voor de implementatie van de aanpak van eergerelateerd geweld op lokaal
niveau is voorts aangehaakt bij het traject «Beschermd en weerbaar».
Dit traject moet leiden tot een toekomstbestendig stelsel dat bescherming
en ondersteuning van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties (waaronder
eergerelateerd geweld) garandeert. Onder meer de beoogde sterke Steunpunten
Huiselijk geweld kunnen een rol spelen in de lokale aanpak van eergerelateerd
geweld. Over beide trajecten heeft de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport uw Kamer onlangs uitgebreid geïnformeerd.
 Bestuurlijke pilots
 Binnen de in 2006 gestarte pilot eergerelateerd geweld in Rotterdam blijft
de aanpak zich doorontwikkelen. Met een functionerende Kerngroep eergerelateerd
geweld en een handreiking voor signaleren en doorverwijzen heeft de gemeente
Rotterdam een aantal belangrijke resultaten neergezet. Inmiddels is duidelijk,
dat het ontwikkelen van een specifieke en uitgebalanceerde lokale aanpak op
eergerelateerd geweld met alle verschillende partijen tijd kost. De ervaringen
en instrumenten uit deze pilot die tot dan toe zijn opgedaan en ontwikkeld,
worden in de loop van 2009 gebundeld in een werkboek, dat ik landelijk beschikbaar
zal stellen. Ketenpartners in anderen gemeenten kunnen daarmee van de methodieken
en instrumenten in dit werkboek profiteren. De pilot in Rotterdam wordt momenteel
uitgebreid met een deelproject op het terrein van huwelijksdwang. Mede om
die reden zal ik deze pilot verlengen tot en met 2010.
 Met de gemeente Amsterdam worden op dit moment nadere afspraken gemaakt
over de verdere invulling van de pilot. Ook de bestuurlijke pilot in Almelo
wordt momenteel vormgegeven. De aanpak in die gemeenten is inmiddels wel van
start gegaan. In Amsterdam heeft de betrokken wethouder eind 2008 een convenant
gesloten met de lokale ketenpartners, en een intentieverklaring
voor samenwerking met een aantal maatschappelijke partijen een migrantenorganisaties.
In het ketenoverleg eergerelateerd geweld Amsterdam (KEGA) wordt de casuïstiek
besproken die bij de verschillende partners binnenkomt, o.a. via het meldpunt
eergerelateerd geweld dat binnen de Blijf Groep/Steunpunten huiselijk geweld
is opgezet. In preventieve sfeer werkt Amsterdam samen met onderwijsinstellingen
en migrantenorganisaties uit. Onder regie van een breed samengestelde stuurgroep
wordt in werkgroepen gewerkt aan deskundigheidsbevordering en een eenduidige
werkwijze binnen lokale instellingen, verbetering van de signalering, indicering
en hulpverlening in de (crisis)opvang en voorlichting aan doelgroepen binnen
het onderwijs en binnen migranten- en vluchtelingengemeenschappen. De gemeente
Almelo overlegt met«preventiegemeenten» Enschede en Hengelo over
samenwerking in een gemeente-overstijgende aanpak van eergerelateerd geweld
in Twente.
 Model voor bestuurlijke regie
 Ervaringen in de bestuurlijke pilots en de landelijke maatregelen –
generiek en specifiek vanuit het programma eergerelateerd geweld – zullen
worden verwerkt in een model voor bestuurlijke regie. Ten behoeve hiervan
zal vooraf een analyse worden uitgevoerd, waarbij zal worden gekeken naar
de uitwerking van maatregelen en beleid ten behoeve van een aanpak op het
lokale niveau, en de kansen en knelpunten die dit oplevert. De modelbeschrijving
voor de bestuurlijke regie in een integrale aanpak van eergerelateerd geweld
zal na afloop van het programma eind 2010 moeten bijdragen aan zelfstandige
beleidsrealisatie van gemeenten ten behoeve van een aanpak van eergerelateerd
geweld.
 5. Overige toezeggingen en moties
 Partnerdoding
 Bij brief van 21 februari 2008 heb ik u het rapport «Partnerdoding door etnische minderheden» van het Willem
Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen toegestuurd. De heer Kamp vroeg
bij het AO van 28 oktober om een toelichting bij de passage (op pag.
9) van het rapport «Partnerdoding door etnische minderheden»,
waar over twee onderzoeken door Van Dijk en anderen wordt gesproken. In 1997
is een onderzoek uitgevoerd naar gevallen van huiselijk geweld onder autochtonen.
Dit bedroeg ruim 40%. Daarna is een onderzoek gedaan naar huiselijk
geweld onder allochtonen en dat bedroeg 24%. De heer Kamp vroeg zich
af hoe uit deze onderzoeken de conclusie getrokken kan worden, dat sprake
is van een oververtegenwoordiging van etnische minderheden onder verdachten
en daders van huiselijk geweld.
 Bij het beantwoorden van deze vraag dient een tweedeling te worden gemaakt.
In de eerste plaats spreken we van een oververtegenwoordiging van etnische
minderheden met betrekking tot dader- en slachtofferschap van partnerdoding. Recente cijfers wijzen uit, dat 45% van diegenen,
die tot partnerdoding overgaan, van een niet-Nederlandse etniciteit zijn (zie
ook: Nieuwbeerta & Leistra, 2007), terwijl het aandeel etnische minderheden
in Nederland 16 tot 19% beslaat. In de tweede plaats is er niet geconcludeerd dat er een oververtegenwoordiging bestaat
van etnische minderheden onder slachtofferschap van huiselijk geweld. Het
onderzoek van Van Dijk en anderen laat juist zien, dat etnische minderheden
minder vaak dan autochtonen rapporteren slachtoffer te zijn van huiselijk
geweld. Deze twee gegevens veroorzaken een discrepantie. Immers: gegeven het
feit dat partnerdoding een extreem type van huiselijk geweld is, zou men verwachten
een soortgelijke oververtegenwoordiging van etnische minderheden aan te treffen
onder slachtoffers van huiselijk geweld. Dit is echter niet het
geval. De reden hiervoor kan gezocht worden in terughoudendheid in het rapporteren
van huiselijk geweld door slachtoffers van etnische minderheden. Deze terughoudendheid
kan toe te schrijven zijn aan verminderde meldingsbereidheid, onder meer vanwege
schaamte en mogelijke onbekendheid met instanties.
 Huwelijksdwang
 In het Algemeen Overleg op 8 maart 2007 heb ik aan uw Kamer toegezegd
de mogelijkheden te onderzoeken om strafrechtelijk of anderszins tegen huwelijksdwang
op te treden. Ook bij het vragenuurtje van 23 september
2008 zijn vragen gesteld met betrekking tot de aanpak van huwelijksdwang en
achterlating. Op de recente onderzoeken naar gedwongen huwelijken ben ik in
paragraaf 2 ingegaan.
 Op basis van de recente onderzoeken naar gedwongen huwelijken heeft in
februari 2009 een schriftelijke en mondelinge consultatie van experts plaatsgevonden.
Uit deze consultatie is naar voren gekomen dat er in de praktijk behoefte
is aan een aantal aanvullende, specifieke maatregelen die zich richten op
huwelijksdwang (en achterlating). Het gaat daarbij niet zozeer om juridische
maatregelen, maar vooral om maatregelen gericht op kennisoverdracht aan professionals,
voorlichting aan potentiële slachtoffers en hulpverlening en bijstand
aan Nederlanders en vreemdelingen die een verblijfsrecht in Nederland hebben
of hebben gehad en die (in verband met gedwongen uithuwelijking) worden achtergelaten
in het buitenland.
 De Mudawwanahwerkgroep heeft in de afgelopen jaren een succesvol project
uitgevoerd met betrekking tot voorlichting en bijstand aan meisjes en vrouwen
die in Marokko worden achtergelaten. Deels is deze problematiek aan huwelijksdwang
gerelateerd. Met subsidie van de staatssecretaris van Justitie en de Minister
voor Wonen, Wijken en Integratie voert de Mudawwanahwerkgroep sinds eind 2008
een project uit, waarbij netwerken en voorlichtingen ten behoeve van Turks-Nederlandse
vrouwen worden uitgevoerd.
 
 Handelingen die betrekking hebben op verloving en huwelijkssluiting spelen
zich veelal af in de privésfeer en daarmee deels ook buiten het gezichtsveld
van de overheid. Daarnaast is bij gearrangeerde huwelijken de factor dwang
moeilijk vast te stellen, en zijn overheden en diensten veelal afhankelijk
van meldingen van betrokkenen. In een recent verschenen onderzoek van de Vrije
Universiteit naar partnerkeuze en huwelijksdwang
komt naar voren dat deze problematiek intussen meer bespreekbaar lijkt te
zijn onder Turkse en Marokkaanse Nederlanders dan een aantal jaren geleden.
Meerdere migrantenorganisaties, zoals het SMN, het IOT en SPIOR hebben in
de afgelopen jaren projecten uitgevoerd om vrije partnerkeuze te bevorderen
en huwelijksdwang bespreekbaar te maken.
 
 Ik ben mij ervan bewust dat de positieve ontwikkeling die gaande lijkt
te zijn binnen deze migrantengemeenschappen, kan leiden tot een toename in
de hulpvraag. Binnen de aanpak van eergerelateerd geweld wordt al veel aandacht
besteed aan mogelijke vroege indicatoren die kunnen bijdragen tot (escalatie
van) geweld en de achtergronden van eergerelateerd geweld. Daarnaast is aandacht
voor slachtoffers en risicogroepen die met ereconflicten en eergerelateerd
geweld in aanraking kunnen komen. Daarmee is binnen het programma eergerelateerd
geweld ook oog voor mogelijke huwelijksdwang als indicator, en ruimte voor
opvang van slachtoffers via onder meer de pilots minderjarigen. Ik zie geen
aanleiding voor het inrichten van een aparte aanpak van huwelijksdwang of
een apart meldpunt voor huwelijksdwang en achterlating, zoals dat door lid
Arib (PvdA) werd voorgesteld tijdens het vragenuur over achtergelaten
vrouwen op 23 september 2008. Het inbedden
van de aanpak van huwelijksdwang en achterlating in de bestaande infrastructuur
voor huiselijk geweld en eergerelateerd geweld verdient de voorkeur.
 
 Op basis van de genoemde onderzoeken en de consultatieronde met betrekking
tot huwelijksdwang, beraad ik mij op dit moment op mogelijke juridische maatregelen
(strafrechtelijk, privaatrechtelijk en/of vreemdelingenrechtelijk). Zeker
wat betreft het privaatrecht blijkt uit het onderzoek dat er mogelijkheden
zijn die ik nader wil verkennen. In de volgende voortgangsrapportage in oktober
2009 – of zoveel eerder als mogelijk – zal ik uw Kamer op dit
punt berichten.
 
 Wel acht ik het van belang dat op korte termijn met enige specifieke maatregelen
het inzicht in de problematiek en de aanpak van huwelijksdwang wordt versterkt.
Daarnaast dienen personen die slachtoffer dreigen te worden van gedwongen
uithuwelijking te weten waar zij zich kunnen melden. Voor de zomer 2009 wordt
daarom, binnen de lopende pilot Eergerelateerd Geweld in Rotterdam de aanpak
van huwelijksdwang expliciet gemaakt. Doel daarvan is om, bij wijze van deelpilot,
binnen de infrastructuur, aanpak en registratie van eergerelateerd geweld
en huiselijk geweld waar nodig specifieke aandacht te geven aan huwelijksdwang.
Zowel binnen de voorlichting aan potentiële slachtoffers als bij de deskundigheidsbevordering
van professionals, de signalering en de interventies worden de thema’s
huwelijksdwang en achterlating expliciet opgenomen. Waar nodig wordt de aanpak
meer toegesneden op huwelijksdwang en achterlating. Binnen die deelpilot wordt
bijvoorbeeld onderzocht of/hoe gewerkt kan worden met een verklaring die een
potentieel slachtoffer voorafgaand aan het vertrek naar het buitenland bij
een (professionele) vertrouwenspersoon in bewaring kan geven en die bij eventuele
achterlating gebruikt kan worden als melding van achterlating wegens huwelijksdwang.
 Voor de zomer 2009 wordt een voorlichtingsactie uitgevoerd rond huwelijksdwang/achterlating,
gericht op jongeren. Potentiële slachtoffers weten op basis van deze
actie wat zij kunnen doen, voordat zij op vakantie gaan en in het geval zij
in het buitenland achtergelaten worden. Professionals in Nederland die werken
met jongeren en medewerkers op de Nederlandse posten in het buitenland worden
over de actie geïnformeerd en weten wat zij kunnen doen.
 Voor de zomer 2009 komt een geactualiseerde en meer uitgebreide IND-folder
beschikbaar over het verblijfsrecht van slachtoffers van diverse vormen van
geweld (waaronder eergerelateerd geweld). Daarin wordt onder meer aandacht
besteed aan de mogelijkheden van terugkeer en herstel van de verblijfspositie
na onvrijwillige achterlating, aan het kunnen verkrijgen van documenten en
aan het kunnen aanvragen van een uitkering krachtens de regeling verstrekkingen
bepaalde categorieën vreemdelingen (RvB). De folder zal worden vertaald
in het Engels, Frans, Turks, Arabisch en Chinees.
 Rond de zomer 2009 wordt de Tweede Kamer, in reactie op de motie Van Toorenburg
inzake integraal beleid huwelijksmigratie (TK, 2008–2009, 31 700
XVIII, nr. 19), geïnformeerd over een grensoverschrijdende aanpak
van huwelijksdwang en achterlating en de rol van de ambassade in het land
van herkomst.
 
 In het vragenuurtje van 23 september 2008 is toegezegd terug te komen
op de rol van de leerplicht bij achterlating en/of gedwongen uithuwelijking.
Als scholen en leerplichtambtenaren achterlating en/of gedwongen uithuwelijking
van minderjarigen signaleren, kan de school deze signalen in het ZAT inbrengen.
De leerplichtambtenaar komt in beeld als er sprake is van een ingeschreven
jongere die niet meer naar school gaat. Als blijkt dat het om achterlating
en/of gedwongen uithuwelijking gaat, kan de leerplichtambtenaar
actie ondernemen door gebruik te maken van het sociale netwerk van hulpverleningspartners.
De Leerplichtwet 1969 biedt echter geen mogelijkheid, om een leerplichtige
in het buitenland terug naar Nederland te laten komen. De Leerplichtwet kan
hoogstens leiden tot strafvervolging van de ouders. Zodra ouders hun kind
uitschrijven uit de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA), vanwege de woonplaats
in het buitenland, is de Leerplichtwet niet meer van toepassing.
 6. Bijlagen
 In de bijlagen bij deze rapportage treft u het planningsdocument aan,
waarin de stand van zaken per maatregel uit het programma staat weergegeven.
Daarnaast ontvangt u ter kennisname de producten die zijn voortgekomen uit
het project «eergerelateerd geweld in en om de school». Tevens
voeg ik de in paragraaf 3 genoemde onderzoeken op het terrein van eergerelateerd
geweld en huwelijksdwang bij, evenals het werkplan van het Landelijk Expertisecentrum
Eergerelateerd Geweld van de politie.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Leren van eer op scholen. Een onderzoek naar vroegsignalen van eergerelateerd
geweld, Advies- en Onderzoeksgroep Beke, 2008.
 
 
 Kamerstukken II, 2007–2008, 30 388, nr. 2.
 
 
 Bij brief d.d. 22 januari 2009 hebben de bewindspersonen van OCW
u geïnformeerd over het veiligheidsbeleid en de voorgenomen maatregelen
(TK 2008–2009, 29 240, nr. 30).
 
 
 Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 28 345, nr. 72.
 
 
 Zie hiervoor de Kamerstukken 2008–2009, 30 420, nr. 135.
 
 
 In deze door het LEC ontwikkelde methode wordt de informatie uit de casuïstiek
gerangschikt aan de hand van een aantal stappen: rode vlaggen, query, checklist
en analyse.
 
 
 Voortgangsrapportage «Beschermd en weerbaar» DMO/SSO-2928522.
 
 
 Zie Handelingen Tweede Kamer, 2006–2007, nr. 46, pag. 2766–2770.
 
 
 Storms, O. en Bartels, E., De keuze van een huwelijkspartner. Een studie
naar partnerkeuze onder groepen Amsterdammers (Amsterdam, 2008).
 
 
 Kamerstukken II, 23 september 2008, 4–202.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.