Justitiële Inrichtingen; Brief staatssecretaris over voortgang uitwerking aanbevelingen van de ISt
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135828
 2009-2010
 
 24 587
 Justitiële Inrichtingen
 
 
 
 
 Nr. 
 365
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 12 oktober 2009
 1. Inleiding
 Bij brief van 19 maart 2009 zond ik uw Kamer het onderzoeksrapport «Werkwijze
commissies van toezicht» van de Inspectie voor de Sanctietoepassing
(ISt) en mijn reactie op dit rapport. Ik heb
toegezegd de Kamer te informeren over de wijze waarop de aanbevelingen van
de ISt zijn opgepakt en welke voortgang is geboekt. Bij dezen doe ik deze
toezegging gestand.
 
 In bovenvermelde brief schreef ik dat ik het als mijn taak zie de voorwaarden
te scheppen voor een professionele en gezaghebbende taakvervulling door de
commissies van toezicht. De aanbevelingen van de ISt waren met name gericht
op het verhelderen en harmoniseren van wet- en regelgeving, een betere communicatie
en voorlichting en een betere facilitering van de commissies van toezicht.
Daarnaast stelde de ISt vast dat commissies van toezicht hun taken graag willen
professionaliseren en verdiepen. Als handreiking voor de commissies bevatte
het rapport van de ISt daarom een groot aantal «good practices»
die de ISt bij haar onderzoek ook had aangetroffen.
 
 Mede naar aanleiding van het ISt-onderzoek hebben leden van verschillende
commissies van toezicht het initiatief genomen een Klankbordgroep op te richten.
Het doel van de Klankbordgroep is het stimuleren van een verdere verdieping
en professionalisering van de commissies van toezicht.
 Alle commissies zijn in het voorjaar van 2009 door de Klankbordgroep benaderd
om hun knelpunten en wensen aan te geven. Deze informatie is gepresenteerd
op een landelijke bijeenkomst van voorzitters van commissies van toezicht
op 4 juni jl. in Amersfoort. Tijdens deze bijeenkomst spraken de voorzitters
hun wil uit om de werkzaamheden van de commissies verder te professionaliseren
en hun bereidheid om daarbij met elkaar samen te werken, kennis te delen en
om meer uniformiteit in de werkzaamheden aan te brengen. Dit laatste uiteraard
met inachtneming van de onafhankelijke positie van de commissies.
De voorzitters onderstreepten verder het belang van een goede ondersteuning
vanuit de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en de secretariaten die
vallen onder de Rechtspraak.
 
 Zoals ik in mijn brief van 19 maart jl. aankondigde is een projectgroep
aan de slag gegaan om de aanbevelingen van de ISt nader uit te werken. Ik
stel het zeer op prijs dat vertegenwoordigers van de Klankbordgroep, de Raad
voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) en de Raad voor de rechtspraak
bereid waren deel te nemen aan de projectgroep. Zij hebben met veel inzet
meegewerkt aan de nadere uitwerking van de aanbevelingen van de ISt.
 
 In het vervolg van deze brief ga ik achtereenvolgens in op het streven
om een «Governance Code» te ontwikkelen voor de commissies van
toezicht, de communicatie met justitiabelen, het verhelderen en harmoniseren
van de wet- en regelgeving en het faciliteren van de werkzaamheden van de
commissies door DJI en de secretariaten.
 2. Governance Code
 In de afgelopen tijd zijn er vanuit de commissies van toezicht, de RSJ,
ISt en DJI ideeën naar voren gebracht om binnen het kader van de wettelijke
taakomschrijving een toetsingskader te ontwikkelen en een interne gedragscode
voor commissies van toezicht. Tezamen kunnen zij worden uitgewerkt tot een
zogenaamde «Governance Code».
 Door het hanteren van een gemeenschappelijk kader zijn de bevindingen
van de commissies van toezicht beter met elkaar te vergelijken, komen knelpunten
eerder naar voren en kunnen omissies in het toezicht worden voorkomen. Voor
de jaarverslagen van de commissies is al een standaard format aanwezig; de
notatie van de beklagonderwerpen zal, in het kader van uniformiteit, nog nader
moeten worden bekeken.
 
 De Klankbordgroep heeft een eerste opzet gemaakt van een praktische omschrijving
van werkwijzen voor de commissietaken «toezicht», «advies»
en «rechtspraak». Deze opzet kan worden aangevuld met toetsingscriteria
die de RSJ ontwikkelt en binnenkort presenteert.
 De Klankbordgroep heeft eveneens het initiatief genomen om een interne
gedragscode te ontwikkelen, waarmee enerzijds de integriteit en anderzijds
de onafhankelijkheid van commissies van toezicht kan worden gewaarborgd. Zowel
het toetsingskader als de gedragscode zullen naar verwachting dit najaar aan
alle commissies van toezicht worden voorgelegd ter beoordeling en ter verdere
ontwikkeling.
 
 Voorop blijft staan dat commissies van toezicht onafhankelijk en onpartijdig
zijn en blijven en dat zij zelfstandig opereren. Op de eerder vermelde bijeenkomst
van 4 juni is vanuit de commissies van toezicht de wens geuit om deze «Governance
Code» zelf te ontwikkelen.
 
 Ik ben zeer verheugd over dit belangrijke initiatief van de Klankbordgroep
en ik ben gaarne bereid ondersteuning te verlenen bij de verdere ontwikkeling
van een «Governance Code».
 3. Communicatie met justitiabelen over beklagrecht
 Justitiabelen dienen beter bekend te zijn met de procesrechten tijdens
de beklagprocedure. Daarom zal DJI in een informatieblad voor justitiabelen
aandacht besteden aan de rol van een commissie van toezicht binnen een inrichting.
De folder bevat met name informatie over het recht op rechtsbijstandverlening,
het recht op een tolk en het recht om de gedingstukken in te zien.
Tevens zal worden toegelicht hoe een klacht kan worden ingediend, waarover
kan worden geklaagd en de rol van de maandcommissaris.
 Ik ben het met de ISt eens dat specifieke aandacht nodig is voor analfabeten
en anderstaligen en zal dit benadrukken bij de inrichtingen. Hierbij wil ik
aansluiten bij de good practices die de ISt in dit kader heeft aangetroffen.
Zo kan de maandcommissaris of een inrichtingswerker een klacht noteren voor
een analfabete justitiabele.
 4. Wet- en regelgeving
 Naar aanleiding van de aanbevelingen van de ISt heb ik onderzocht op welke
wijze de beginselenwettten beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Ik zie
mogelijkheden om de in de verschillende beginselenwetten neergelegde bepalingen
die zien op de afhandeling van klachten, de communicatie tussen de commissies
en de inrichtingen en tussen de maandcommissaris en de inrichtingen te verhelderen
en beter op elkaar af te stemmen. Verder ben ik voornemens om ook voor volwassen
justitiabelen in de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) te regelen dat zij op
eigen initiatief een verzoek om bemiddeling kunnen doen. In de Pbw zal op
mijn voorstel tevens worden geregeld dat een lid van de commissie van toezicht
geen deel heeft aan de behandeling van een beklagzaak, indien hij of zij naar
aanleiding van de beslissing eerder heeft bemiddeld of anderszins bij de kwestie
is betrokken.
 
 Conform de aanbeveling van de ISt heb ik verder bezien in hoeverre het
wenselijk is de term maandcommissaris aan te passen. Ik zie hiertoe geen aanleiding,
omdat deze term zowel bij de commissies van toezicht als binnen de justitiële
inrichtingen is ingeburgerd. Wel zal de term in het hierboven toegelichte
informatieblad voor justitiabelen worden verduidelijkt.
 
 De ISt heeft aanbevolen te concretiseren welke functies niet verenigbaar
zijn met het lidmaatschap van een commissie van toezicht.
 Naast de functies die reeds bij wet zijn uitgesloten, zal ik voorstellen
om ook inspecteurs van de ISt en medewerkers en leden van de RSJ (zoals dit
voor justitiële jeugdinrichtingen reeds het geval is) bij wet uit te
sluiten van het lidmaatschap van een commissie van toezicht. In de toelichting
zal worden aangegeven dat medewerkers van andere inspectiediensten, die uit
hoofde van hun functie justitiële instellingen bezoeken, evenmin in aanmerking
komen voor het lidmaatschap van een commissie van toezicht.
 Er zijn daarnaast specifieke omstandigheden die maken dat een functie
niet verenigbaar is met het lidmaatschap van een commissie of met bepaalde
activiteiten als lid van een specifieke commissie van toezicht. Ik denk daarbij
bijvoorbeeld aan rechters, reclasseringsmedewerkers en advocaten die uit hoofde
van hun functie rechtstreeks met justitiabelen in een justitiële inrichting
van doen hebben. Ik acht het niet nodig, zoals de ISt aanbeveelt, hiervoor
een wettelijke voorziening te treffen. Aangezien het hier telkens gaat om
een juiste inschatting van een concrete situatie, leent dit onderwerp zich
beter voor regeling in een gedragscode. Zoals ik hierboven heb vermeld, heeft
de Klankbordgroep inmiddels het initiatief genomen voor het ontwikkelen van
een dergelijke gedragscode.
 
 De genoemde wetswijzigingen zullen worden meegenomen in een wetsvoorstel
dat voor 2010 is voorzien en waarin verschillende wijzigingen van de penitentiaire
regelgeving, onder meer naar aanleiding van evaluaties, zijn opgenomen.
 5. Ondersteuning van de commissies van toezicht
 Zoals ik schreef in mijn brief van 19 maart jl. is ook de inrichting
gebaat bij een sterke commissie van toezicht. Dat houdt de inrichting scherp
en bevordert een menswaardig detentieklimaat. Ik beschouw het derhalve ook
als mijn taak de werkzaamheden van de commissies van toezicht zo goed mogelijk
te ondersteunen. Dat betekent het stimuleren van een zo goed mogelijke dienstverlening
vanuit de secretariaten, een optimale communicatie vanuit de inrichtingen
met de commissies c.q. de maandcommissaris en het scheppen van een aantal
randvoorwaarden. In het onderstaande licht ik toe op welke wijze ik de ondersteuning
van de commissies van toezicht wil verbeteren.
 5.1 Ondersteuning vanuit de secretariaten
 De ISt heeft aanbevolen te onderzoeken of de financiële middelen
die ter beschikking worden gesteld voor het ondersteunen van de commissies
van toezicht ook daadwerkelijk volledig ten goede komen aan het werk dat de
secretarissen voor de commissies verrichten.
 Deze aanbeveling van de ISt is voor de Rvdr aanleiding de huidige wijze
van financiering en verantwoording te evalueren. De onderwerpen die in deze
evaluatie aan bod komen zijn de taken van de secretariaten, de totstandkoming
van de financiering (met als startpunt de behoefte aan ondersteuning van de
commissies van toezicht en als eindpunt de toekenning van middelen door de
Minister van Justitie) en de verantwoording van de beschikbaar gestelde middelen
door de rechtbanken.
 Het streven is de evaluatie in het voorjaar van 2010 af te ronden zodat
eventuele aanpassingen met ingang van het boekjaar 2011 kunnen worden doorgevoerd.
 5.2 Communicatie vanuit de inrichtingen met de commissies
c.q. de maandcommissaris
 De communicatie met de commissies dient te worden verbeterd. Een aantal
van de onder punt 4 genoemde voorstellen om de wet- en regelgeving aan te
passen hebben nadrukkelijk tot doel de communicatie vanuit de inrichtingen
met de commissies van toezicht c.q. de maandcommissaris te verbeteren.
 Daarnaast heb ik de dienstleiding van DJI verzocht heldere afspraken te
maken met het inrichtingsmanagement over de maatregelen die zij treffen om
een goede en snelle rechtsgang te realiseren (beklag en bemiddeling). De inrichtingsdirecteur
is hiervoor rechtstreeks verantwoordelijk en zal ook op die verantwoordelijkheid
worden aangesproken. Tevens heb ik verzocht binnen de inrichtingen meer aandacht
te besteden aan het jaarverslag van de commissies van toezicht.
 Ten slotte ben ik voornemens ook op landelijk niveau de dialoog met de
commissies van toezicht te versterken. Hiertoe zal ik (een vertegenwoordiging
van) het landelijk (sectoraal) overleg van voorzitters van commissies van
toezicht periodiek uitnodigen voor overleg. Op deze wijze blijf ik op de hoogte
van de recente ontwikkelingen op het gebied van het externe toezicht en kan
tevens de adviesfunctie van de commissies van toezicht een impuls krijgen.
 5.3 Randvoorwaarden professionele taakvervulling commissies
van toezicht
 Zowel DJI als de secretariaten vervullen een aantal randvoorwaardelijke
taken voor de commissies. Hieronder licht ik toe op welke wijze verbeteringen
zullen worden doorgevoerd.
 Landelijk registratiesysteem klachten
 De Rvdr werkt sinds enkele jaren, samen met ICTRO (ICT Rechterlijke Organisatie)
en vertegenwoordigers van de commissies van toezicht van de rechtbanken Rotterdam,
Utrecht en Arnhem aan de ontwikkeling van een landelijk registratiesysteem
voor klachten. Met behulp van het systeem kunnen gegevens van klagers en klachten
op eenvoudige en eenduidige manier worden vastgelegd. De applicatie biedt
daarnaast ondersteuning bij het voeren van de correspondentie en het bijhouden
van de administratie, door het genereren van standaardbrieven en -documenten.
In het project is bewust gekozen voor een beperkte «scope» om
er op deze manier voor te zorgen dat voortgang wordt geboekt. In oktober 2009
start een pilot bij een beperkt aantal rechtbanken. In de maanden na oktober
2009 wordt gestart met de landelijke uitrol van het systeem. Hiervoor is een
implementatiemanager aangesteld.
 Na succesvolle implementatie van het klachtenregistratiesysteem bij de
rechtbanken wordt bezien of het wenselijk en mogelijk is de functionaliteit
van het systeem verder uit te breiden.
 Ondersteuning commissies van toezicht door DJI
 De ondersteuning van de commissies van toezicht door DJI zal worden uitgebreid
dan wel geïntensiveerd. Het gaat onder meer om de volgende taken:
 • Het stimuleren van een actief wervingsbeleid voor nieuwe leden;
 • Het toetsen of een kandidaat-lid geen functie bekleedt die niet
verenigbaar is met het lidmaatschap van een commissie van toezicht en het
uitvoeren van een antecedentenonderzoek. Deze toets zal worden herhaald bij
herbenoeming;
 • Het verzorgen van introductie- en verdiepingscursussen voor (nieuwe)
leden;
 • Het versterken van de rol van het Kenniscentrum voor commissies
van toezicht. Het Kenniscentrum beheert onder meer een site met informatie
over de taken van de commissies van toezicht bij de justitiële inrichtingen
in Nederland.
 Vacatieregeling
 Conform de aanbeveling van de ISt heb ik bezien of de huidige vacatieregeling
aanpassing behoeft.
 De hoogte van de vergoedingen is op zichzelf redelijk, ook naar de mening
van de leden van de Klankbordgroep. Het kan echter voorkomen dat een lid van
de commissie van toezicht uit het oogpunt van efficiency meerdere activiteiten
voor de commissie van toezicht op één dag combineert. In dat
geval is het (dag)tarief dat gedeclareerd kan worden bescheiden. Een oplossing
zou kunnen zijn dat een vergoeding wordt verstrekt per dagdeel (van vier uur)
in plaats van per dag. Nader onderzocht wordt of en in hoeverre het wenselijk
is om de regels in deze zin te wijzigen.
 Ten slotte
 In het bovenstaande heb ik toegelicht hoe ik de positie van de commissies
van toezicht verder wil versterken. Ik ben ervan overtuigd dat de commissies
van toezicht mede hierdoor in staat worden gesteld in de toekomst uit te groeien
tot organisaties die hun belangrijke taken professioneel en met gezag vervullen.
 
 De staatssecretaris van Justitie,
 N. Albayrak
 
 
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587 en 30 161,
nr. 325.