Jaarverslag Nationale ombudsman 1999; Brief bij het jaarverslag van de werkzaamheden van de Nationale ombudsman over 1999
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27050, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

22-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27050 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEVOORWOORDWisseling van de wachtDe cijfers van de Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman en de burgerVoorlichtingsbeleidEen blik vooruitAandachtspuntena. Algemeenb. Afzonderlijke bestuursorganenDEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 19991.1 Inleiding1.2 Veel voorkomende problemen1.2.1 Inleiding1.2.2 De meest voorkomende problemen in 1999a. Voldoende voortvarendheidb. Actieve informatieverstrekkingc. overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftend. belangenafweging/redelijkheid1.3 Interne klachtbehandeling door bestuursorganen1.3.1 Enquête Nationale ombudsman1.3.2 Resultaten enquête hoofdstuk 9 Awb1.3.2.1 Toepasselijkheid hoofdstuk 9 Awb1.3.2.2 Aanpassing feitelijke klachtafhandeling aan hoofdstuk
9 Awb1.3.2.3 Interne klachtenregeling1.3.2.4 De klachtadviesprocedure; Afdeling 9.3 Awb1.3.2.5 Verwijzing naar de Nationale ombudsman als externe
klachtinstantie1.3.2.6 Machtiging1.3.2.7 Registratie en publicatie1.3.3 ConclusieDEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1999 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU2.1 Wetgeving c.a.2.1.1 De Nationale ombudsman in de Grondwet2.1.2 De Wet Nationale ombudsman2.1.2.1 In werking getreden wijziging van de Wet Nationale
ombudsman2.1.2.2 Bij de Staten-Generaal aanhangig wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman2.1.3 Ministeriële besluiten ex artikel 1b, eerste
lid, van de Wet Nationale ombudsman2.1.4 Verdere verbreiding van externe klachtvoorzieningen
bij gemeenten2.1.5 Bescherming van de naam ombudsmanNotitie van Minister PeperCommentaar van de Nationale ombudsman2.1.6 Aan de Nationale ombudsman voor commentaar voorgelegd
voorontwerp van wet2.2 Ambt2.2.1 Wisseling van ambtdragers2.2.2 Herbenoeming zittende substituut-ombudsman2.2.3 Voorbereiding van de benoeming van een nieuwe substituut-ombudsman2.2.4 Bezwaren tegen de wijze waarop de benoeming van
de substituut-ombudsman in de Wet Nationale ombudsman is geregeld2.2.5 Symposium ter gelegenheid van het afscheid van mr.
dr. M. Oosting als Nationale ombudsman2.2.6 Nevenfuncties ambtsdragersNevenfuncties Nationale ombudsman M. OostingNevenfuncties Nationale ombudsman R. FernhoutNevenfuncties substituut-ombudsman2.3 Het Bureau Nationale ombudsman2.3.1 PersoneelFormatieTabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd* Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoekers en ondersteuning* ZiekteverzuimZwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangOpleiding, vorming en loopbaanbegeleidingGeorganiseerd overleg2.3.2 Financiën2.3.3 BedrijfsvoeringOrganisatieveranderingenWerklastHuisvestingInterne communicatieE-mailArchivering3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS3.1 De te behandelen zakenTabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften 3.2 Afgedane zaken3.2.1 Cijfers afgedane zaken3.2.2 Onderzoek uit eigen beweging3.3 Doorlooptijden verzoekschriften3.4 Afgedane zaken per gebied3.5 De conclusie van de Nationale ombudsman3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman3.6.1 Algemeen3.6.2 De beoordeling in de rapporten1. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteria2. het oordeel per beoordelingscriterium3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenTabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* ** 3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zaken3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmana. Interventieb. «Met instemming»c. AanbevelingTabel 7b Het resultaat van de aanbeveling* Legenda tabel 7b3.8 Enkele achtergrondkenmerken van indieners van verzoekschriften 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Soorten effectena. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van een klachtb. tijdens een onderzoek van de Nationale ombudsmanc. na afloop van een onderzoek van de Nationale ombudsman4.2 Actie door de overheid4.2.1 Op het gebied van de politie4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse Zaken4.2.3 Op het gebied van Justitie4.2.4 Op het gebied van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties4.2.5. Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen4.2.6 Op het gebied van Financiën4.2.7 Op het gebied van Defensie4.2.8 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer4.2.9 Op het gebied van Verkeer en Waterstaat4.2.10 Op het gebied van Economische Zaken4.2.11 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid4.2.12 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.4.2.13 Op het gebied van de waterschappen4.2.14 Op het gebied van de provincies4.2.15 Op het gebied van de gemeenten5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING5.1 Staten-Generaal5.2 Bestuursorganen; andere instanties5.3 Voorlichting5.3.1 PublieksvoorlichtingOnderzoeksresultaten kort samengevatUitgangspunten publieksvoorlichting5.3.2 Overige activiteiten5.4 Buitenlandse betrekkingen5.5 Voordrachten; publicatiesVoordrachtenPublicatiesDEEL III BEELD VAN HET IN 1999 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE6.1 Inleiding6.1.1 Algemeen6.1.2 Organisatorische veranderingen met betrekking tot
Afdeling I6.1.3 Nieuwe wettelijke bepalingen, direct van belang
voor de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van de verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheidTabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften 6.3 De toetsing van de verzoekschriften6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidafbakening naar bestuursorgaanBeslissingen van de Nationale ombudsman over zijn bevoegdheid6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging6.3.2.1 Inleiding6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van het algemeen regeringsbeleid (artikel 16, onder a)6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (artikel 16, onder b)6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (artikel
16, onder c)Enkele voorbeelden6.3.2.5 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij rechterlijk
toezicht (artikel 16, onder g)6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman6.3.3.1 Inleiding6.3.3.2 Jaartermijn (artikel 14, onder a)6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)6.3.3.4 Geen of kennelijk onvoldoende belang bij een onderzoek
(artikel 14, onder c)6.3.3.5 Geen gebruik gemaakt van bestuursrechtelijke voorziening
(artikel 14, onder g)6.3.3.6 Kenbaarheidsvereiste (artikel 14, onder h)6.3.3.7 Samenhangende gedragingen in lopende procedures
(artikel 14, onder j en k)6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenTabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied* Gemeenten6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatieTabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE7A POLITIE7A.1 Inleiding7A.1.1 Algemeen; cijfersCijfersTabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 
 7A.1.2 PraktijkcontactenInbreng van de Nationale ombudsman in de cursus voor hulpofficieren
van justitieBezoeken aan politiekorpsenColumns7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteHet aanmerken als verdachteHet verhoor van de verdachteBijstand en waarschuwen raadsman7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenStaande houden en aanhoudenOphouden voor verhoor en inverzekeringstelling7A.4 Overige dwangmiddelen7A.4.1 BinnentredenBinnentreden ter hulpverleningBinnentreden zonder toestemming7A.4.2. Huiszoeking en doorzoeken auto's7A.4.3 Handboeien en fouillerenHandboeienFouilleren7A.4.4 Inbeslagneming7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheid7A.6 Geweldgebruik7A.6.1 Arrestatieteam7A.6.2 Vuurwapengebruik7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweld7A.7 Verblijfsomstandigheden van arrestanten7A.8 Legitimatie7A.9 Informatie7A.9.1 Vastleggen van informatie7A.9.2 Signaleringen7A.9.3 Verstrekken van informatieVerstrekken van informatie aan de persVerstrekken van informatie aan overige derdenVerstrekken van informatie aan de verdachte7A.10 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingen7A.10.1 Enkele rapportenAangiftenMeldingen7A.10.2 Inrichting opsporingsonderzoek7A.11 Bejegening7A.11.1 Houding en uitlatingen (taalgebruik)7A.11.2 Niet nakomen toezeggingen7A.12 Hulpverlening7A.12.1 Slachtofferhulp7A.12.2 Burenruzies7A.12.3 Overig7A.13 Politieoptreden en verkeer7A.13.1 Aanrijdingen7A.13.2 Wegslepen7A.13.3 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wet Mulder)7A.13.4 Overig7A.14 Openbare orde7A.15 Minderjarigen7A.16 Vreemdelingendiensten7A.16.1 AlgemeenRapportenInterventies7A.16.2 Enkele zakenInformatieverstrekking door de vreemdelingendienst aan
derdenUitzettingLange duur van behandeling7A.17 Klachtbehandeling7A.17.1 De kwaliteit van interne klachtbehandelingHandreiking klachtmanagement en -behandeling bij de politieToekomstige wetgeving7A.17.2 De behandeling van klachten7A.17.3 Enkele rapportenNiet reageren op een klachtGebrekkige klachtenregelingMandaatregelingKlachtbehandelingOpstelling klachtbehandelaar7A.18 SchadevergoedingAlgemeenRapportenSchadevergoeding na rechtmatig politieoptredenVergoeding materiële en immateriële schadeSchadevergoeding aan inbeslaggenomen goederenAchterlaten fietsKwijtraken persoonlijke eigendommen na insluiting op politiebureau7A.19 Politieoptreden en het civiel rechtVindersregeling7A.20 Administratieve organisatieZoekraken aangifte7A.21 Overige rapporten op het terrein van de politie7A.21.1 Bijzondere opsporingsambtenaren7A.21.2 RijksrechercheBejegening7A.21.3 Overige7B OPENBAAR MINISTERIE7B.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften
 7B.2 Inbeslagneming7B.3 Opsporing7B.4 Vervolging7B.5 Tenuitvoerlegging van straffen7B.6 Schadevergoeding7B.7 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(Wet Mulder)7B.8 Centraal Justitieel Incasso Bureau7B.8.1 Tenuitvoerlegging van straffen7B.8.2 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(Wet Mulder)7B.8.3 Overige7B.9 Slachtoffers van delicten (Richtlijnen/Terwee)7B.10 Informatieverstrekking7B.11 Administratieve organisatie van de parketten en
van het Centraal Justitieel Incassobureau7B.12 Klachtbehandeling door het openbaar ministerie7B.13 Overige8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN8.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 8.2 Rijksvoorlichtingsdienst9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN9.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9.2 Het Ministerie9.2.1 Het Bureau Visadienst en de Visadienst9.2.2 Overige zaken9.3 Ambassades en consulaten9.3.1 Legalisatie en verificatie van documentenToepasselijkheid Algemene wet bestuursrechtBehandelingsduurVóór 1 april 1996 gelegaliseerde documentenSteekpenningen9.3.2 Overige zaken10 JUSTITIE10A MINISTERIE VAN JUSTITIE10A.1 Algemeen; cijfersIndelingTabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften
 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst10A.2.1 Algemene onderwerpen10A.2.1.1 Cijfers10A.2.1.2 De behandeling door de Nationale ombudsman van
klachten over de INDType behandelinga. doorzending naar de INDb. interventiec. onderzoek uitmondend in een rapport10A.2.1.3 Nieuwe aanpak van klachten door de Nationale
ombudsmanInhoud nieuwe werkwijzeOverleg met de IND over de nieuwe werkmethode10A.2.1.4 Klachtenregeling IND10A.2.1.5 Oorzaken van het ontstaan van klachten over
de INDInstroomKnelpunten in de behandeling1. Asielverzoeken2. Mvv-aanvragen10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfBevoegdheid en toerekeningBeslistermijn op mvv aanvragenInterventies10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingPresenterenReactietermijn aanvullen rapport nader gehoorAanhouding van de behandeling in afwachting van ambtsbericht
of rechterlijke uitspraakBureau Medische AdviseringAanbeveling met betrekking tot het nader gehoorBandopname nader gehoor10A.2.4 Naturalisaties10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzaken10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDInterventies10A.3 Griffies van gerechtenInformatieverstrekking over de mogelijkheid tot het vragen
van vermindering van griffierecht10A.4 Gevangeniswezen en TBS10A.4.1 Algemeen10A.4.2 Gevangeniswezen10A.5 Raad voor de Kinderbescherming10A.6 Schadevergoeding10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Justitie10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE10B.1 Raden voor Rechtsbijstand10B.2 Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers10B.3 Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen10B.4 Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut Politie10B.5 Commissie en secretariaat van het Schadefonds Geweldsmisdrijven10B.6 Nederlandse Orde van Advocaten10B.7 Orden van Advocaten in de verschillende arrondissementen10B.8 Overige zelfstandige bestuursorganenCommissie voor de politieklachtenGerechtsdeurwaarderBeklagcommissie11 BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES11A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:
algemeen overzicht verzoekschriften 11A.2 Binnenlandse Veiligheidsdienst11A.3 USZO-Zoetermeer11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A.1 CijfersTabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften 12A.2 USZO-Groningen12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV12B.1.1 CijfersTabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-BV): algemeen
overzicht verzoekschriften 12B.1.2 Productgroep Studiefinanciering, Afdeling Bezwaar
en Beroep en productgroep Onderwijsdiensten12B.1.3 OV-Studentenkaart BV12B.1.4 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoek12B.2.2 Dienst omroepbijdragenGebruik oranje envelop voor aanmaningenControleactiviteiten bij geestelijk zieke vrouwOverige rapportenInterventies12B.2.3 Overige bestuursorganen13 FINANCIËN13A MINISTERIE VAN FINANCIËN13A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften 13A.2 Belastingdienst13A.2.1 Inleiding13A.2.2 Schadevergoeding: rentevergoedingSchadevergoedingRentevergoedingInterventies13A.2.3 BehandelingsduurInterventies13A.2.4 InformatieverstrekkingInterventies13A.2.5 Heffing13A.2.5.1 Controle13A.2.5.2 Ambtshalve vermindering13A.2.5.3 Hardheidsclausule13A.2.5.4 Onjuiste aanslagen13A.2.5.5 BelastingteruggaafInterventies13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffing13A.2.6 Invordering13A.2.6.1 Verrekening13A.2.6.2 Betalingsregeling13A.2.6.3 Kwijtschelding13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelen13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelasting13A.2.8 Douane13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de Belastingdienst13A.3 Ministerie van Financiën anderszins13A.3.1 Dienst Domeinen13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Financiën13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËN14 MINISTERIE VAN DEFENSIE14.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften
 14.2 USZO-Defensie14.3 Koninklijke marechaussee14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
DefensieOnderzoek ongevallen AP-23 mijnInleiding en onderzoekAd AAd BHet ongeval op 18 juli 1983Het ongeval op 14 september 1984Ad CHet ongeval op 18 juli 1983Het ongeval van 14 september 1984Overige15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER15A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting15A.2.1 Algemeen15A.2.2 Individuele huursubsidie15A.2.3 Inspectie van de Volkshuisvesting15A.3 Directoraat-Generaal Milieubeheer15A.4 Overige zaken met betrekking tot het Ministerie15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15B.1 Huurcommissies15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registers16 VERKEER EN WATERSTAAT16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT16A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften 16A.2 Rijksluchtvaartdienst16A.3 RijkswaterstaatBergingskostenNegatief advies ten aanzien van een voorontwerp-bestemmingsplanPlaatsing geluidsschermen A1216A.4 Telecommunicatie en Post16A.5 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT16B.1 Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen16B.2 Dienst WegverkeerZwitsers rijbewijsKeuring16B.3 Overige17 ECONOMISCHE ZAKEN17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN17A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Economische Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 17A.2 Afgehandelde zaken in 199917B ZELFSTANDIG BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKENKamers van Koophandel en FabriekenOverige18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften 18A.2 Afgehandelde zaken in 1999Artikel 7:10 Algemene wet bestuursrecht; beslistermijnenKeuringstarievenAlgemene Inspectiedienst; gedraging in de uitoefening
van zijn functie als ambtenaar?Bureau HeffingenRentevergoeding; onjuiste informatieverstrekkingOverige zaken in 199918B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJBeantwoording brievenStaatsbosbeheer19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A.1 CijfersTabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften 19A.2 Afgedane zakenKoopkrachtontwikkelingVoorlichting over de ANWArbeidsinspectie19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid19B.1.1 CijfersTabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringen en Sociale
Verzekeringsbank19B.1.3.1 Behandelingsduur19B.1.3.2 Informatieverstrekking19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingDienstverleningBejegeningKlachtbehandeling19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingRentevergoedingSchadevergoeding19B.1.6 Regeling persoonsgebonden budgetten19B.1.7 Overige klachten19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie19B.2.1 CijfersTabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening19B.2.2.1 OntslagvergunningenInleidingOntslagbesluitMotiveringHoor en wederhoorOntslaggrondenOntslag om bedrijfseconomische redenenOntslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenOverig19B.2.2.2 Bemiddeling en scholing20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften 20A.2 Inspectie voor de Gezondheidszorg20A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Volkgezondheid, Welzijn en Sport20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT20B.1 Pensioen- en Uitkeringsraad20B.2 Ziekenfondsraad c.a.20B.3 Overige21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE21.1 CijfersTabel 1 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie: algemeen
overzicht verzoekschriften 21.2 Afgedane zaken22 WATERSCHAPPEN22.1 CijfersTabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften
 22.2 Afgedane zaken22.2.1 Behandelingsduur bezwaarschriften22.2.2 Invordering22.2.2.1 Kosten van invordering22.2.2.2 Kwijtschelding22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invordering22.2.3 Schadevergoeding22.2.4 Overige zakenBaggerwerkzaamhedenPassage in brief23 PROVINCIES23.1 Algemeen23.1.1 De aansluiting van de provincies23.1.2 CijfersTabel Provincies: verdeling verzoekschriften ontvangen
in 1999 23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenRapportenAfhandeling briefBodemvervuilingNieuwe afrasteringMilieuhandhavingInterventiesUitblijven reactie op brievenSchadevergoeding23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenGeen gedraging jegens verzoekerActief optredenBeheer waterkeringen24 GEMEENTEN24.1 Algemeen24.1.1 Aangesloten gemeenten24.1.2 >CijfersTabel Gemeenten: verdeling verzoekschriften ontvangen
in 1999 24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten24.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomen24.2.1.1 RapportenDwanginvorderingSnippergroenZalmsnipOntheffingsprocedure geluidhinderBouwkavelWoonruimteverdeling bij stadsvernieuwingTenaamstellingNederlanderschapKoop onroerende zakenBekendmaking bestemmingsplanBeantwoorden van brievenHandelwijze Gemeentelijke Sociale Dienst24.2.1.2 InterventiesNon-responsBelastingheffingOverige24.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenInformatieplichtSchadevergoedingGemeentebelastingenHuisvestingBouwvergunningDEEL IV BIJLAGENBIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1999Algemene leiding BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE
OMBUDSMAN1. De Grondwet BIJLAGE 3 3.1 Vermelding van rapporten in vakbladen
in 1999Politie en openbaar ministerie Ministeries 3.2 Overzicht uitgebrachte rapporten 1999Rapportenoverzicht Nationale ombudsman 1999Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Buitenlandse Zaken Buitenlandse Zaken en Justitie Defensie Economische Zaken Financiën Politie Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Justitie Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Sociale Zaken en Werkgelegenheid Verkeer en Waterstaat Volksgezondheid, Welzijn en Sport Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Gemeenten Provincies Waterschappen BIJLAGE 4 PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman4.1.1 JaarverslagenDe jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand
aan 1999 4.1.2 Artikelen c.a.1988198919901991199219931994199519961997199819994.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanBIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIALIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid3. Belangenafweging/redelijkheid3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is): 3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit4. Rechtszekerheid/vertrouwen 5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a)6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb)7. ZorgvuldigheidA. t.a.v. de procesgang:7.1 voortvarendheid 7.2 administratieve nauwkeurigheid7.3 actieve/adequate informatieverstrekking 7.4 actieve opstelling B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie:7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie: 7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers7.10 toegankelijkheid 7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandighedenC. t.a.v. houding/gedrag actor(es):7.12 correcte bejegening: 7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb)7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb)7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen8. Overige eisen van behoorlijkheidBIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID
VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN1. Door rechtstreekse en specifieke aanwijzing in de Wet
Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdelen a, c en d).2. Door rechtstreekse, maar niet specifieke aanwijzing
in de Wet Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdeel e).3. Door aanwijzing, op verzoek, van bestuursorganen van
provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschap- pelijke regelingen (art.
1a, eerste lid, onderdeel b), bij ministerieel besluit (als bedoeld in art.
1b, eerste lid; vóór de wijziging van de Wet Nationale ombudsman
van 30 juni 1998 gebeurde deze aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur).4. Zelfstandige bestuursorganenBIJLAGE 7 GRONDWET; WET NATIONALE OMBUDSMAN7.1 GrondwetHoofdstuk 4. Raad van State, Algemene Rekenkamer, Nationale
ombudsman en vaste colleges van adviesArtikel 78a(Het opschrift van hoofdstuk 4 is gewijzigd, en artikel
78a is ingevoegd, bij de wet van 25 februari 1999, Stb. 133, in werking getreden
op 25 maart 1999.)7.2 Wet Nationale ombudsmanWet van 4 februari 1981, Stb 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 12 mei 1999, Stb. 214.ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMANBEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIKArtikel 1Artikel 1aArtikel 1bArtikel 1cHOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMANArtikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEKArtikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20Artikel 21Artikel 22Artikel 23Artikel 24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGENArtikel 29Artikel 30Artikel 30aArtikel 31(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)Overgangs- en slotbepalingen in de wet van 18 juni 1998
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur
(Stb. 356)ARTIKEL IIARTIKEL IIIARTIKEL IVARTIKEL VARTIKEL VIARTIKEL VIIARTIKEL VIIIOvergangsbepalingen in de wet van 12 mei 1999, Stb. 214,
houdende aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over
de behandeling van klachten door bestuursorganenARTIKEL V
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27050Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,1 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 050Jaarverslag Nationale ombudsman 1999nr. 2JAARVERSLAGINHOUDSOPGAVE VOORWOORD7   Deel IBEELD VAN DE OVERHEID13   1De overheid, gezien door de Nationale
ombudsman in 199915   1.1Inleiding151.2Veel voorkomende problemen161.2.1Inleiding16 1.2.2De meest voorkomende problemen in 199917 1.3Interne klachtbehandeling
door bestuursorganen30 1.3.1Enquête Nationale ombudsman301.3.2Resultaten enquête hoofdstuk 9 Awb311.3.2.1Toepasselijkheid
hoofdstuk 9 Awb311.3.2.2Aanpassing feitelijke klachtafhandeling aan hoofdstuk
9 Awb32 1.3.2.3Interne klachtenregeling331.3.2.4De klachtadviesprocedure;
Afdeling 9.3 Awb351.3.2.5Verwijzing naar de Nationale ombudsman als externe klachtinstantie35 1.3.2.6Machtiging361.3.2.7Registratie en publicatie371.3.3Conclusie38    Deel IIDE NATIONALE
OMBUDSMAN IN 199939   2WETGEVING; AMBT; BUREAU41   2.1Wetgeving c.a.41 2.1.1De Nationale ombudsman in de
Grondwet41 2.1.2De Wet Nationale ombudsman412.1.2.1In werking
getreden wijziging van de Wet Nationale ombudsman41 2.1.2.2Bij de Staten-Generaal
aanhangig wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman432.1.3Ministeriële besluiten ex artikel 1b, eerste lid, van de Wet Nationale
ombudsman43 2.1.4Verdere verbreiding van externe klachtvoorzieningen bij
gemeenten442.1.5Bescherming van de naam ombudsman45 2.1.6Aan de Nationale
ombudsman voor commentaar voorgelegd voorontwerp van wet55 2.2Ambt56 2.2.1Wisseling van ambtdragers56 2.2.2Herbenoeming zittende substituut-ombudsman58 2.2.3Voorbereiding van de benoeming van een nieuwe substituut-ombudsman59 2.2.4Bezwaren tegen de wijze waarop de benoeming van de substituut-ombudsman
in de Wet Nationale ombudsman is geregeld60 2.2.5Symposium ter gelegenheid
van het afscheid van mr. dr. M. Oosting als Nationale ombudsman64 2.2.6Nevenfuncties ambtsdragers672.3Het Bureau Nationale ombudsman672.3.1Personeel67 2.3.2Financiën692.3.3Bedrijfsvoering69    3Het werk van de Nationale ombudsman
in cijfers71   3.1De te behandelen zaken71 3.2Afgedane zaken733.2.1Cijfers afgedane zaken73 3.2.2Onderzoek uit
eigen beweging74 3.3Doorlooptijden verzoekschriften753.4Afgedane zaken
per gebied77 3.5De conclusie van de Nationale ombudsman78 3.6Reden voor de
klacht; beoordeling door de Nationale ombudsman793.6.1Algemeen79 3.6.2De beoordeling in de rapporten80 3.6.3De reden voor de klacht
in tussentijds afgedane zaken81 3.6.4De meest voorkomende problemen
in de afgedane zaken82 3.7De effecten van het werk van de Nationale ombudsman82 3.8Enkele achtergrondkenmerken van indieners van verzoekschriften85 4Effecten van het werk van de Nationale ombudsman87   4.1Soorten effecten874.2Actie door de overheid88 4.2.1Op het gebied van de politie88 4.2.2Op het gebied van Buitenlandse
Zaken89 4.2.3Op het gebied van Justitie894.2.4Op het gebied
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties90 4.2.5Op het gebied
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen90 4.2.6Op het gebied van Financiën92 4.2.7Op het gebied van Defensie944.2.8Op het gebied van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer94 4.2.9Op het gebied van Verkeer
en Waterstaat95 4.2.10Op het gebied van Economische Zaken95 4.2.11Op het gebied
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid95 4.2.12Op het gebied van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport96 4.2.13Op het gebied van de waterschappen96 4.2.14Op het gebied van de provincies974.2.15Op het gebied van de gemeenten97   5Nationale ombudsman en omgeving99   5.1Staten-Generaal99 5.2Bestuursorganen;
andere instanties99 5.3Voorlichting1005.3.1Publieksvoorlichting100 5.3.2Overige activiteiten102 5.4Buitenlandse betrekkingen1045.5Voordrachten; publicaties105    Deel IIIBEELD VAN HET IN 1999 VERRICHTE ONDERZOEK107   6Beoordeling verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid;
telefonische verzoeken om informatie109   6.1Inleiding109 6.1.1Algemeen1096.1.2Organisatorische veranderingen met
betrekking tot Afdeling I109 6.1.3Nieuwe wettelijke bepalingen, direct
van belang voor de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid1106.2Cijfermatig overzicht van de verwerking van de verzoekschriften op bevoegdheid
en ontvankelijkheid1116.3De toetsing van de verzoekschriften1126.3.1Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan112 6.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging113 6.3.2.1Inleiding1136.3.2.2Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van het algemeen
regeringsbeleid (artikel 16, onder a)1146.3.2.3Onbevoegdheid Nationale
ombudsman ten aanzien van algemeen verbindende voorschriften (artikel 16,
onder b)1146.3.2.4Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan van
een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (artikel 16,
onder c)115 6.3.2.5Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij rechterlijk toezicht
(artikel 16, onder g)115 6.3.3Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire
bevoegdheid Nationale ombudsman116 6.3.3.1Inleiding1166.3.3.2Jaartermijn
(artikel 14, onder a)1176.3.3.3Kennelijke ongegrondheid van het verzoek
(artikel 14, onder b)117 6.3.3.4Geen of kennelijk onvoldoende belang
bij een onderzoek (artikel 14, onder c)118 6.3.3.5Geen gebruik gemaakt
van bestuursrechtelijke voorziening (artikel 14, onder g)118 6.3.3.6Kenbaarheidsvereiste
(artikel 14, onder h)119 6.3.3.7Samenhangende gedragingen in lopende
procedures (artikel 14, onder j en k)1196.4Buitenwettelijke verzoekschriften1206.5Telefonische behandeling van klachten en verzoeken om informatie122    7Politie en openbaar ministerie125   7APolitie125   7A.1Inleiding125 7A.1.1Algemeen; cijfers1257A.1.2Praktijkcontacten125 7A.2Toepassing van bepalingen betreffende de verdachte1267A.3Vrijheidsbenemende
dwangmiddelen127 7A.4Overige dwangmiddelen131 7A.4.1Binnentreden1317A.4.2Huiszoeking en doorzoeken auto's1317A.4.3Handboeien en fouilleren1327A.4.4Inbeslagneming133 7A.5Politieoptreden en vrijwilligheid133 7A.6Geweldgebruik1337A.6.1Arrestatieteam1337A.6.2Vuurwapengebruik1357A.6.3Diensthond/wapenstok/fysiek geweld1367A.7Verblijfsomstandigheden van arrestanten1397A.8Legitimatie144 7A.9Informatie1447A.9.1Vastleggen van informatie1447A.9.2Signaleringen145 7A.9.3Verstrekken van informatie145 7A.10Optreden naar
aanleiding van aangiften en meldingen153 7A.10.1Enkele rapporten1537A.10.2Inrichting opsporingsonderzoek1557A.11Bejegening159 7A.11.1Houding en uitlatingen (taalgebruik)159 7A.11.2Niet nakomen toezeggingen1607A.12Hulpverlening161 7A.12.1Slachtofferhulp1617A.12.2Burenruzies161 7A.12.3Overig1627A.13Politieoptreden en verkeer1647A.13.1Aanrijdingen164 7A.13.2Wegslepen1657A.13.3Politie en
de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wet Mulder)166 7A.13.4Overig1697A.14Openbare orde171 7A.15Minderjarigen1727A.16Vreemdelingendiensten1737A.16.1Algemeen173 7A.16.2Enkele zaken1747A.17Klachtbehandeling180 7A.17.1De kwaliteit van interne
klachtbehandeling180 7A.17.2De behandeling van klachten181 7A.17.3Enkele rapporten1827A.18Schadevergoeding185 7A.19Politieoptreden
en het civiel recht192 7A.20Administratieve organisatie1947A.21Overige rapporten op het terrein van de politie1957A.21.1Bijzondere
opsporingsambtenaren1957A.21.2Rijksrecherche195 7A.21.3Overige196   7BOpenbaar ministerie19797  7B.1Algemeen; cijfers1977B.2Inbeslagneming197 7B.3Opsporing1987B.4Vervolging200 7B.5Tenuitvoerlegging van straffen201 7B.6Schadevergoeding202 7B.7De Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (Wet Mulder)202 7B.8Centraal Justitieel
Incasso Bureau2027B.8.1Tenuitvoerlegging van straffen203 7B.8.2De Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (Wet Mulder)203 7B.8.3Overige203 7B.9Slachtoffers van delicten (Richtlijnen/Terwee)2047B.10Informatieverstrekking205 7B.11Administratieve organisatie van de parketten en van het Centraal
Justitieel Incassobureau207 7B.12Klachtbehandeling door het openbaar
ministerie207 7B.13Overige207   8Ministerie van Algemene Zaken211   8.1Cijfers2118.2Rijksvoorlichtingsdienst211   9Ministerie van Buitenlandse Zaken213   9.1Algemeen;
cijfers213 9.2Het Ministerie213 9.2.1Het Bureau Visadienst en
de Visadienst213 9.2.2Overige zaken2149.3Ambassades en consulaten215 9.3.1Legalisatie en verificatie van documenten215 9.3.2Overige zaken220   10Justitie223   10AMinisterie van Justitie224 10A.1Algemeen; cijfers22410A.2Immigratie-
en Naturalisatiedienst22410A.2.1Algemene onderwerpen22410A.2.1.1Cijfers225 10A.2.1.2De behandeling door de Nationale ombudsman van klachten
over de IND22510A.2.1.3Nieuwe aanpak van klachten door de Nationale ombudsman228 10A.2.1.4Klachtenregeling IND23010A.2.1.5Oorzaken van het ontstaan
van klachten over de IND231 10A.2.2Visa en machtigingen tot voorlopig
verblijf234 10A.2.3Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot verblijf
of een vergunning tot vestiging23710A.2.4Naturalisaties245 10A.2.5Adviescommissie voor vreemdelingenzaken246 10A.2.6Overige verzoekschriften
op het terrein van de IND247 10A.3Griffies van gerechten248 10A.4Gevangeniswezen en TBS24910A.4.1Algemeen249 10A.4.2Gevangeniswezen24910A.5Raad voor de Kinderbescherming25010A.6Schadevergoeding251 10A.7Overige rapporten op het terrein van het Ministerie van Justitie25310BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Justitie256 10B.1Raden voor Rechtsbijstand25610B.2Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers25710B.3Landelijk Bureau Inning onderhoudsbijdragen25810B.4Landelijk Selectie-
en Opleidingsinstituut Politie25910B.5Commissie en secretariaat van
het Schadefonds Geweldsmisdrijven261 10B.6Nederlandse Orde van Advocaten261 10B.7Orden van advocaten in de verschillende arrondissementen261 10B.8Overige zelfstandige bestuursorganen262    11Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties263   11AMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties26411A.1Cijfers264 11A.2Binnenlandse Veiligheidsdienst264 11A.3USZO Zoetermeer26411A.4Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties26511BZelfstandige bestuursorganen op het
terrein van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties266    12Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen267   12AMinisterie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen268 12A.1Cijfers26812A.2USZO-Groningen268 12A.3Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen269 12BZelfstandige bestuursorganen op het
terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen27112B.1Informatie Beheer
Groep; OV-Studentenkaart BV27112B.1.1Cijfers271 12B.1.2Productgroep
Studiefinanciering, Afdeling Bezwaar en Beroep en productgroep Onderwijsdiensten272 12B.1.3OV-Studentenkaart BV27412B.1.4Productgroep Tegemoetkoming
Studiekosten en Lesgeld275 12B.2Overige zelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen27812B.2.1Op het terrein
van onderwijs en onderzoek27812B.2.2. Dienst omroepbijdragen279 12B.2.3Overige bestuursorganen280    13Financiën281   13AMinisterie van Financiën28213A.1Cijfers282 13A.2Belastingdienst28213A.2.1Inleiding282 13A.2.2.Schadevergoeding; rentevergoeding284 13A.2.3Behandelingsduur28813A.2.4Informatieverstrekking29013A.2.5Heffing291 13A.2.5.1Controle29113A.2.5.2Ambtshalve vermindering29213A.2.5.3Hardheidsclausule294 13A.2.5.4Onjuiste aanslagen295 13A.2.5.5Belastingteruggaaf29513A.2.5.6Overige zaken op het terrein van de heffing29813A.2.6Invordering303 13A.2.6.1Verrekening30313A.2.6.2Betalingsregeling30413A.2.6.3Kwijtschelding305 13A.2.6.4Gebruik van dwangmiddelen306 13A.2.7Centraal bureau motorrijtuigenbelasting308 13A.2.8Douane31313A.2.9Overige zaken op het terrein van de Belastingdienst313 13A.3Ministerie
van Financiën anderszins315 13A.3.1Dienst Domeinen31513A.3.2Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Financiën315 13BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Financiën317 14Ministerie van Defensie319   14.1Cijfers319 14.2USZO-Defensie31914.3Koninklijke marechaussee319 14.4Overige zaken
op het terrein van het Ministerie van Defensie321   15Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer333   15AMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer33415A.1Cijfers334 15A.2Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting334 15A.2.1Algemeen33415A.2.2Individuele huursubsidie334 15A.2.3Inspectie van de Volkshuisvesting335 15A.3Directoraat-Generaal
Milieubeheer336 15A.4Overige zaken met betrekking tot het Ministerie337 15BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer339 15B.1Huurcommissies33915B.2Dienst voor
het kadaster en de openbare registers339   16Verkeer en Waterstaat341   16AMinisterie
van Verkeer en Waterstaat34216A.1Cijfers342 16A.2Rijksluchtvaartdienst34216A.3Rijkswaterstaat342 16A.4Telecommunicatie en Post345 16A.5Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat345 16BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Verkeer en
Waterstaat34616B.1Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen34616B.2Dienst Wegverkeer348 16B.3Overige350   17Economische Zaken351   17AMinisterie
van Economische Zaken35217A.1Cijfers352 17A.2Afgehandelde zaken
in 1999352 17BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Economische
Zaken354    18Landbouw, Natuurbeheer en Visserij355   18AMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij356 18A.1Cijfers35618A.2Afgehandelde zaken in 1999356 18BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij361    19Sociale Zaken en Werkgelegenheid363   19AMinisterie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid364 19A.1Cijfers36419A.2Afgedane zaken364 19BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid369 19B.1Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid369 19B.1.1Cijfers36919B.1.2Landelijk instituut sociale verzekeringen en Sociale
Verzekeringsbank369 19B.1.3.1Behandelingsduur36919B.1.3.2Informatieverstrekking37119B.1.4Dienstverlening; bejegening; klachtbehandeling37519B.1.5Rentevergoeding en schadevergoeding37919B.1.6Regeling persoonsgebonden
budgetten38119B.1.7Overige klachten38119B.2Arbeidsvoorzieningsorganisatie38519B.2.1Cijfers385 19B.2.2Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening38519B.2.2.1Ontslagvergunningen38519B.2.2.2Bemiddeling en scholing390   20Volksgezondheid, Welzijn en Sport393   20AMinisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport39420A.1Cijfers394 20A.2Inspectie voor
de Gezondheidszorg394 20A.3Overige rapporten op het terrein van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport39620BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport398 20B.1Pensioen- en
Uitkeringsraad398 20B.2Ziekenfondsraad c.a.39820B.3Overige398    21Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie401   21.1Cijfers40121.2Afgedane zaken401   22Waterschappen4033  22.1Cijfers403 22.2Afgedane zaken40322.2.1Behandelingsduur
bezwaarschriften40322.2.2Invordering404 22.2.2.1Kosten van
invordering404 22.2.2.2Kwijtschelding40422.2.2.3Overige zaken met betrekking
tot de invordering40422.2.3Schadevergoeding405 22.2.4Overige zaken405    23Provincies409   23.1Algemeen409 23.1.1De aansluiting van de provincies409 23.1.2Cijfers409 23.2Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van
de provincies40923.2.1Zaken die in onderzoek zijn genomen40923.2.2Buiten onderzoek
gebleven zaken414   24Gemeenten417   24.1Algemeen417 24.1.1Aangesloten gemeenten417 24.1.2Cijfers417 24.2Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van gemeenten41824.2.1Zaken die in onderzoek zijn genomen41824.2.1.1Rapporten418 24.2.1.2Interventies42624.2.2Buiten onderzoek gebleven zaken431    Deel IVBIJLAGEN4351Personeelsbezetting per 31 december 1999437 2Kamerstukken c.a. inzake
de Nationale ombudsman441 3Uitgebrachte rapporten4513.1Vermelding van
rapporten in vakbladen in 19994513.2Klachtsamenvatting en oordeel per
rapport4544Publicaties Nationale ombudsman487 4.1Publicaties van
de Nationale ombudsman487 4.2Publicaties over de Nationale ombudsman490 5Toelichting op de beoordelingscriteria van de Nationale ombudsman4936Bestuursorganen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman497 7Grondwet; Wet Nationale ombudsman5017.1Artikel 78a van de Grondwet501 7.2Wet Nationale ombudsman501VOORWOORDWisseling van de wachtDit verslag betreft een jaar waarin het ambt van Nationale ombudsman twee
ambtsdragers kende. Tot 1 oktober 1999 werd het ambt bekleed door mr. dr.
M. Oosting, en vanaf 1 oktober is mr. R. Fernhout de drager van het ambt.
Daarmee stond 1999 voor het instituut van de Nationale ombudsman in het teken
van deze wisseling van de wacht.De heer Oosting werd op 30 juni 1987 benoemd tot Nationale ombudsman,
en trad 1 oktober 1987 in functie. Op 23 maart 1993 werd hij benoemd voor
een tweede ambtstermijn. De heer Oosting heeft in zijn twaalfjarige ambtsperiode
het instituut tot grote bloei gebracht en het ambt hoog aanzien gegeven, hetgeen
op 25 maart 1999 zijn bekroning vond in de grondwettelijke verankering van
het ambt van Nationale ombudsman.De verdiensten van de heer Oosting zijn op treffende wijze belicht in
de bundel interviews die ter gelegenheid van zijn afscheid is gepubliceerd
onder de aan het interview met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ontleende titel «Je zou hem eigenlijk moeten klonen». Het is –
afgezien van de voorgestelde genetische ingreep – een groot voorrecht
zijn ambtsopvolger te zijn. Oosting heeft een zelfbewust instituut achtergelaten,
met medewerkers die blijk geven van een grote mate van betrokkenheid bij hun
werk. Onder zijn leiding is een degelijke en consistente werk- en beoordelingswijze
ontwikkeld, die geresulteerd heeft in datgene wat onmisbaar is voor het functioneren
van een ombudsman, namelijk: gezag. Als één van zijn eerste
verdiensten geldt, dat Oosting de behoorlijkheidtoetsing van de Nationale
ombudsman inzichtelijk heeft gemaakt, waardoor de rapporten aan overtuigingskracht
hebben gewonnen. Daartoe is de behoorlijkheidnorm van artikel 26, eerste lid,
van de Wet Nationale ombudsman uitgewerkt in een lijst van beoordelingscriteria.
Deze lijst, die in 1988 is ontworpen (zie Jaarverslag 1988, blz. 63–71)
en in 1996 enigszins is bijgesteld (zie Jaarverslag 1996, blz. 73–74),
heeft in de loop der jaren haar bruikbaarheid bewezen en vormt ook nu nog
het uitgangspunt voor de toetsing door de Nationale ombudsman (zie dit Jaarverslag,
hoofdstuk 3, § 3.6 en bijlage 5).Op 27 september 1999 is aan de heer Oosting ter gelegenheid van zijn afscheid
een symposium aangeboden door de Tweede Kamer, over de relatie tussen de Nationale
ombudsman en de Tweede Kamer (zie dit Jaarverslag, hoofdstuk 2, § 2.2.5).
Het hem na afloop toegekende commandeurschap in de Orde van Oranje Nassau
mag worden gezien als een openlijk teken van erkenning voor wat hij voor het
ambt van Nationale ombudsman heeft gedaan. Daarvoor past groot respect en
dank. Bij koninklijk besluit van 1 november 1999 werd de heer Oosting met
ingang van 1 januari 2000 benoemd tot lid van de Raad van State. Zijn ervaring
als Nationale ombudsman vormt een zeer rijke en waardevolle achtergrond voor
zijn werkzaamheden in het kader van de Raad.Het vertrek van de heer Oosting betekende ook dat – behoudens verlenging
of herbenoeming door de Tweede Kamer – de ambtstermijn van de substituut-ombudsman,
mevrouw mr. L. de Bruin, van rechtswege geëindigd zou zijn. Mevrouw De
Bruin heeft aangegeven dat zij niet beschikbaar is voor een volle nieuwe ambtstermijn
van zes jaar. Zij heeft zich wel bereid verklaard om nog tot 1 oktober 2000
het ambt van substituut-ombudsman te blijven uitoefenen. Omdat de Wet Nationale
ombudsman nu nog geen mogelijkheid biedt tot verlenging van de ambtstermijn
van een substituut-ombudsman voor de duur van een jaar, resteerde alleen de
mogelijkheid van een herbenoeming om mevrouw De Bruin voor deze periode als
substituut-ombudsman voor het instituut vande Nationale ombudsman
te behouden. In de wetenschap dat mevrouw De Bruin de Kamer om ontslag zal
vragen per 1 oktober 2000 heeft de Tweede Kamer op 28 september 1999 met de
herbenoeming van mevrouw mr. L. de Bruin ingestemd, en vervolgens is zij op
30 september 1999 opnieuw tot substituut-ombudsman beëdigd (zie hoofdstuk
2, § 2.2.2 en kamerstukken II 1998/99, 26 720, nr. 1).Op 11 december 1999 is een advertentie geplaatst met een oproep voor kandidaten
voor de vervulling van de vacature van substituut-ombudsman die per 1 oktober
2000 zal ontstaan.De cijfers van de Nationale ombudsmanIn 1999 zijn 7681 verzoekschriften ontvangen. Daarmee is sprake van een
zekere stabilisatie, na het «topjaar» 1998 (8437 verzoekschriften).
De ontwikkeling van het aantal verzoekschriften vertoont overigens steeds
pieken en dalen. Ook 1997 (7210 verzoekschriften) was een jaar van stabilisatie
na een eerder «topjaar» 1996 (7694 verzoekschriften). Uiteindelijk
is de instroom in 1999 weer terechtgekomen op het op zichzelf reeds zeer hoge
niveau van 1996. Bepalend voor deze ontwikkelingen is het volume aan klachten
over de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie.
De daling van het aantal verzoekschriften in 1997 vergeleken met 1996 was
voornamelijk te wijten aan een verminderde instroom van verzoekschriften betreffende
de IND. De piek van 1998 is daarentegen weer veroorzaakt door een explosieve
stijging van het aantal klachten over de IND, terwijl de daling in 1999 weer
geheel voor rekening komt van diezelfde IND. De daling in 1997 is veroorzaakt
door een inhaalslag bij de IND. Voor de daling in 1999 is een minder duidelijke
oorzaak aan te wijzen. Wellicht is deze daling veroorzaakt door de verminderde
instroom van het aantal asielzoekers. Een reden kan ook gelegen zijn in het
feit dat in de loop van het jaar meer en meer duidelijk werd dat de reeds
in het Jaarverslag 1998 (blz. 227) geconstateerde afname van de effectiviteit
van de interventiemethode ten aanzien van de IND zich in 1999 heeft doorgezet.
Overigens zijn eind 1999 met de Staatssecretaris van Justitie afspraken gemaakt
over het herstel van de effectiviteit van de interventies door de Nationale
ombudsman. Middels monitoring zal worden vastgesteld welke problemen zich
bij de nieuwe werkwijze voordoen en welke de gevolgen zijn voor de klachtontwikkeling
(zie verder dit Jaarverslag, hoofdstuk 10, § 10A.2.1.3).De Nationale ombudsman en de burgerWil de Nationale ombudsman zijn functie goed kunnen vervullen, dan moeten
burgers hem – als ze hem nodig hebben – weten te vinden. Dit geldt
uiteraard voor mensen uit alle geledingen in de maatschappij, maar met nadruk
ook voor bepaalde groepen in onze samenleving die in hun dagelijks bestaan
sterk afhankelijk zijn van de overheid. Het algemeen bekendheid geven aan
het bestaan van de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman is dan ook
een belangrijk doel van zijn voorlichtingsbeleid. De Nationale ombudsman is
een «tweedelijnsvoorziening», omdat een klacht altijd eerst moet
zijn voorgelegd aan de overheidsinstantie zelf. Op grond van hoofdstuk 9 van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb) dienen overheidsinstanties die binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen, aan het eind van de interne
klachtprocedure altijd te wijzen op een mogelijk vervolg bij de Nationale
ombudsman. Deze verwijzingen zijn een basisvoorwaarde in de publieksvoorlichting
over de Nationale ombudsman. Zij zijn echter uiteraard niet voldoende. De
Nationale ombudsman heeft als onafhankelijk instituut een eigen verantwoordelijkheid
om burgers bekend te maken met zijn functie. Weten dat uiteindelijk de weg
naar de Nationale ombudsman open staat, kan ook meewegen in het besluit om
een klacht in te dienen bij een overheidsinstantie. Bekendheid met deze externe klachtvoorziening kan daarmee bijdragen aan het vertrouwen van de burgers
in de overheid.In zijn dagelijks werk merkt de Nationale ombudsman dat er bij burgers
misverstanden bestaan over zijn functie en werkterrein. Tot nu toe komen jaarlijks
veel klachten binnen over instanties die niet binnen zijn bevoegdheid vallen,
voornamelijk omdat zij of tot de private sector behoren of tot gemeenten die
niet zijn aangesloten bij de Nationale ombudsman. Men verwart de Nationale
ombudsman met andere ombudsmannen, zowel in de publieke als private sector.
Een grote verscheidenheid aan personen en instanties noemt zich inmiddels
«ombudsman» of «ombudscommissie». In de media manifesteert
zich eenzelfde onduidelijkheid. Aan deze problematiek raakt de discussie over
de mogelijke bescherming van de naam «ombudsman», die in voorgaande
jaarverslagen uitgebreid aan de orde is geweest (Jaarverslag 1997, blz. 9–10
en Jaarverslag 1998, blz. 14 en 55). Uitgangspunt voor de Nationale ombudsman
is dat bestuursorganen die onder zijn verantwoordelijkheid vallen eigen (interne)
klachtinstanties niet met de benaming «ombudsman» zouden mogen
tooien. Die eigen klachtinstantie is immers uitsluitend te kwalificeren als
«persoon of commissie belast met de behandeling van en advisering over
klachten» in de zin van artikel 9:14, eerste lid, Awb. Die persoon of
commissie aan te duiden als ombudsman of -commissie is misleidend. Zij zijn
immers intern adviserend en oordelen niet als externe voorziening, onafhankelijk
en in laatste instantie. De benaming is bovendien verwarrend ten opzichte
van de voor deze bestuursorganen bestaande externe klachtvoorziening van de
Nationale ombudsman. Wanneer in de regeling van het externe klachtrecht in
de Awb, die thans wordt voorbereid door de Commissie-Scheltema, het woordbestanddeel
«ombuds» uitdrukkelijk wordt gereserveerd voor de externe klachtvoorziening,
dan kan daarvan een krachtig signaal uitgaan om de interne klachtvoorziening
van afdeling 9.2 Awb niet door een woordsamenstelling met het bestanddeel
«ombuds» aan te duiden. Het komt ook voor dat een organisatie
waarvan de bestuursorganen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
vallen zelf ook nog een externe klachtvoorziening in het leven roept en die
tooit met de naam ombudsman. Enkele openbare universiteiten hebben dat bijvoorbeeld
gedaan. Ook dat is een onjuiste figuur. Er dient geen stapeling van externe
klachtvoorzieningen plaats te vinden. De wetgever heeft bepaald dat, na afronding
van de interne klachtprocedure ingevolge hoofdstuk 9 Awb, de weg naar de Nationale
ombudsman openstaat. Het gaat niet aan dat overheidsorganisaties dan daarnaast
zelf nog een andere externe klachtvoorziening in het leven roepen.Overigens stelt het gegeven van de verwarring over de naam en over de
instanties die binnen zijn bevoegdheid vallen ook zijn eisen aan de voorlichting
door de Nationale ombudsman zelf over zijn functie en werkterrein. Er moet
immers zoveel mogelijk worden voorkomen dat mensen vergeefs bij de Nationale
ombudsman aankloppen.VoorlichtingsbeleidIn 1998 is in opdracht van de Nationale ombudsman in het kader van het
voorlichtingsbeleid een aantal onderzoeken uitgevoerd. In het Jaarverslag
1998 (blz. 93–98) zijn de uitkomsten van deze onderzoeken samengevat.
Inmiddels zijn de resultaten nader geanalyseerd (zie hoofdstuk 5, § 5.3.1).
De belangrijkste conclusie is dat voor een instituut als de Nationale ombudsman,
dat laagdrempelig toegankelijk wil zijn voor alle geledingen in onze maatschappij,
de bekendheid nog niet tot tevredenheid kan stemmen. Het is noodzakelijk om
op een structurele wijze te werken aan de vergroting van de bekendheid van
de functie en het werkterrein van de Nationale ombudsman en om op een adequate
manier de verschillende groepen te bereiken. Een dergelijke structurele aanpak
is alleen te realiseren met de inzet van betaalde communicatie.
De Nationale ombudsman heeft hiermee slechts beperkte ervaring. Tot nog toe
heeft de publieksvoorlichting voornamelijk plaatsgevonden door in de media
aandacht te vragen voor het werk en voor zaken van de Nationale ombudsman.Om ervaring op te doen is gekozen voor een «proefcampagne»
in twee provincies, die in het voorjaar van 2000 zal worden uitgevoerd. Enerzijds
biedt een dergelijke proef uiteraard de mogelijkheid om de communicatiedoelstellingen
te evalueren. Anderzijds kunnen de effecten voor het Bureau Nationale ombudsman
in kaart worden gebracht. De andere aanpak zal met name gevolgen hebben voor
de «front office» van het Bureau Nationale ombudsman, waar mensen
die bellen te woord worden gestaan. Het ligt immers voor de hand dat een grotere
bekendheid ertoe zal leiden dat meer mensen zich telefonisch tot de Nationale
ombudsman wenden. Daarnaast kan een mogelijk effect zijn dat meer mensen daadwerkelijk
een klacht indienen bij de Nationale ombudsman, te meer omdat ook geëxperimenteerd
zal worden met klagen per e-mail. De financiering van het Bureau Nationale
ombudsman is gebaseerd op (de voor de komende jaren te verwachten) aantallen
klachten. Door dit financieringssysteem kan het Bureau zich (in personele
zin) niet snel en flexibel instellen op een plotselinge, onvoorziene toename
van telefonische vragen en per post of e-mail ingediende klachten. Een goede
evaluatie is mede hierom van het grootste belang. Iedereen die zich tot de
Nationale ombudsman wendt dient er immers op te kunnen rekenen vlot geholpen
te worden. Het ligt in het voornemen om de voorlichtingsactiviteiten na de
proef landelijk in te zetten.Naast de publieksvoorlichting vloeit ook een specifieke voorlichtingstaak
voort uit de aanvaarding door de Tweede Kamer op 8 juni 1999 van de motie-Scheltema-De
Nie c.s. (kamerstukken II 1998/99, 26 445, nr. 3). In deze motie sprak
de Tweede Kamer uit dat in iedere gemeente een ombudsfunctie aanwezig behoort
te zijn, «bijvoorbeeld door aansluiting bij de Nationale ombudsman»,
en verzocht zij de regering om, al dan niet met behulp van een wettelijke
verplichting, te bevorderen dat iedere gemeente vóór 1 januari
2002 in een met waarborgen omklede ombudsfunctie zal hebben voorzien. Ten
gevolge van de aanvaarding van deze motie moeten gemeenten nu nadenken over
hun ombudsfunctie. In deze situatie moeten gemeenten met het oog op de te
maken keuze worden geïnformeerd over de gemeentelijke ombudsfunctie van
de Nationale ombudsman.Een blik vooruitKlachtbehandeling door de Nationale ombudsman vindt plaats langs twee
lijnen, of, met behulp van twee methoden. De interventiemethode en het onderzoek
dat uitmondt in een rapport.Bij de interventiemethode gaat het erom een oplossing te bereiken voor
het probleem dat aanleiding is tot de klacht. Heel eenvoudig neergezet: niet
een rapport schrijven waarin het «niet behoorlijk» wordt uitgesproken
over de te late beantwoording van een brief, maar het bestuursorgaan ertoe
brengen de brief te beantwoorden. Sinds 1994 wordt op ruime schaal gebruik
gemaakt van de interventiemethode. In 1999 werden 2355 zaken (81,5%) afgedaan
volgens de interventiemethode, terwijl in 534 zaken (18,5%) het onderzoek
uitmondde in een rapport (zie hoofdstuk 3, § 3.2.1).De interventiemethode is zeer efficiënt. Hij kost zowel de Nationale
ombudsman als het bestuursorgaan relatief weinig tijd. De methode is bevredigend
omdat zij mikt op het wegnemen van het probleem dat aanleiding gaf tot de
klacht. Bij een geslaagde interventie zijn burger, bestuursorgaan en Nationale
ombudsman tevreden. Ten slotte leidt de interventiemethode tot korte procedures
van klachtbehandeling. Deze oplossingsgerichte wijze van klachtbehandeling
zal dan ook onverminderd worden voortgezet en waar mogelijk verder ontwikkeld.Intussen vergen de onderzoeken die leiden tot een rapport aanmerkelijk
meer tijd (zie hoofdstuk 3, § 3.3). Het gaat hier veelal om complexere
klachten. Het vergt een uiterste inspanning om daarbij een zorgvuldig onderzoek
te paren aan een redelijke behandelingstermijn. Voor een deel is de Nationale
ombudsman daarbij afhankelijk van de snelheid waarmee bestuursorganen de informatie
verstrekken die hij nodig heeft. Voor een deel loopt de Nationale ombudsman
aan tegen de grenzen van de eigen menskracht. Niet voor niets wordt voortdurend
gepleit voor een voldoende bestaffing van het Bureau. De Nationale ombudsman
bewoont een glazen huis. Hoe geloofwaardig kan hij roepen dat een bestuursorgaan
te traag is in de behandeling van brieven, bezwaren en verzoeken van burgers,
wanneer hijzelf niet aan de eigen normen voldoet?De noodzaak tot woekeren met mensen en middelen enerzijds en de gunstige
ervaringen uit de interventiepraktijk anderzijds hebben ertoe geleid dat op
dit moment binnen het Bureau Nationale ombudsman wordt gedacht over mogelijkheden
om de procedure van de onderzoeken die leiden tot een rapport te bekorten.
Met name in die gevallen waar de interne klachtbehandeling overeenkomstig
hoofdstuk 9 van de Awb tot een min of meer volledig dossier heeft geleid,
moet het mogelijk zijn om het tot nu toe voornamelijk schriftelijke proces
van hoor en wederhoor te verdichten door hoorzittingen een plaats te geven
in het onderzoek. Door hoorzittingen kan de fase van feitenvaststelling waarschijnlijk
aanzienlijk worden versneld, terwijl de hoorzittingen daarnaast wellicht een
bij uitstek geschikt moment zouden kunnen zijn om verzoeker en bestuursorgaan
(op onderdelen) dichter bij elkaar te brengen. De mogelijkheden tot bekorting
zijn evenwel sterk afhankelijk van de kwaliteit van de interne klachtbehandeling
door de bestuursorganen zelf.Naast het onderzoek naar mogelijkheden om de procedure die leidt tot een
rapport te bekorten, is ook aandacht nodig voor de vraag of ontwikkelingen
in de samenleving gevolgen moeten hebben voor de wijze waarop het instituut
van de Nationale ombudsman zijn taak vervult. De omgeving waarin de Nationale
ombudsman zijn werk doet is immers niet statisch. Door de inwerkingtreding
van de regeling van het interne klachtrecht van hoofdstuk 9 Awb mag worden
verwacht dat de interne klachtbehandeling – het voorportaal van de externe
klachtbehandeling door een onafhankelijke instantie als de Nationale ombudsman –
aan belang zal winnen. De Commissie-Scheltema zal binnenkort een voorontwerp
publiceren voor een regeling van het externe klachtrecht. Het ligt voor de
hand dat de WNo daarbij niet geheel ongemoeid kan worden gelaten. Verder moet
worden gewezen op de voortgaande discussie over de juridisering van het openbaar
bestuur en op de voorstellen voor alternatieve vormen van geschilafdoening,
ook in het bestuursrecht. Deze ontwikkelingen dwingen de Nationale ombudsman
zich opnieuw op zijn taak en functie te bezinnen. Daarom is eind 1999 besloten
over te gaan tot de oprichting van een projectgroep die een interne discussie
zal voorbereiden over de taak en functie van het instituut van de Nationale
ombudsman. Deze discussie zal zich met name richten op het gebruik van de
bestaande onderzoeksinstrumenten (rapport, interventie, onderzoek uit eigen
beweging etc.) en op de vraag in hoeverre deze instrumenten aanpassing en
eventueel aanvulling behoeven. In het Jaarverslag 2000 zal over de uitkomsten
van deze discussie nader worden gerapporteerdAandachtspuntenMet het oog op de behandeling van dit jaarverslag in de Tweede Kamer volgt
hieronder een overzicht van enkele aandachtspunten: a. Algemeen– de implementatie door bestuursorganen van de op 1 juli 1999 in
werking getreden regeling van het interne klachtrecht in hoofdstuk 9 van de
Awb (hoofdstuk 1, § 1.3);– de uitvoering van de motie-Scheltema-de Nie c.s., waarin de Tweede
Kamer de regering heeft gevraagd om, al dan niet met behulp van een wettelijke
verplichting, te bevorderen dat iedere gemeente vóór 1 januari
2002 in een met waarborgen omklede ombudsfunctie zal hebben voorzien (hoofdstuk
2, § 2.1.4);– bescherming van de naam ombudsman (Voorwoord en hoofdstuk 2, § 2.1.5);– aanpassing van de wettelijke regeling van benoeming van de substituut-ombudsman
(hoofdstuk 2, § 2.2.4);– het vergroten van de bekendheid van (de functie van) de Nationale
ombudsman bij burgers en intermediaire doelgroepen, en het voorkomen van verwarring
op het punt van het begrip «ombudsman» (Voorwoord en hoofdstuk
5, § 5.3.1);b. Afzonderlijke bestuursorganen1. Politie en openbaar ministerie:– het na verhoor nog enige tijd ophouden van een verdachte op het
politiebureau in verband met het aanmaken en uitreiken van een dagvaarding,
zonder dat er een wettelijke grondslag is voor deze vrijheidsbeneming (hoofdstuk
7, § 7A.3);– wenselijkheid dat de politie – behoudens de gevallen waarin
er dringende redenen zijn om de beslissing daarover aan de officier van justitie
over te laten – de verdachte op diens verzoek een kopie van zijn eigen
verklaring kan verstrekken (hoofdstuk 7, § 7A.9.3);– tekortschietende wettelijke bevoegdheden voor het tegen de wil
van de bewoners binnentreden in een (gekraakt) pand ter ontruiming op last
van het openbaar ministerie indien niet het vaste voornemen bestaat krakers
aan te houden ter zake van huisvredebreuk (artikel 138 Sr) of kraken (art.
429sexies Sr) (hoofdstuk 7, § 7B.3);2. Justitie:– een behandelingsduur van aanvragen om toelating in Nederland als
vluchteling, om een vergunning tot verblijf of om een machtiging tot voorlopig
verblijf die in overeenstemming is met de daarvoor geldende wettelijke voorschriften
(hoofdstuk 10, § 10A.2.1.2);– (in dit verband in het bijzonder:) de duur van de behandeling
bij het Bureau Medische Advisering van de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(hoofdstuk 10, § 10A.2.1.5 en § 10A.2.3);3. Financiën:– een aangepaste wijze van werken van de Belastingdienst om de kans
te verkleinen dat belastingplichtigen in moeilijkheden komen wanneer zij een
zonder voorafgaande inhoudelijke beoordeling van de aangiftegegevens verleende
voorlopige teruggaaf geheel of gedeeltelijk moeten terugbetalen nadat de definitieve
aanslag is vastgesteld (hoofdstuk 13, § 13A.2.1);4. Defensie:– de wenselijkheid van bezinning van de Defensie-organisatie op
de vraag of de procedures en de cultuur voldoende zijn afgestemd op onverhoopte
calamiteiten (hoofdstuk 14, § 14.4).DEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 19991.1 InleidingDe Wet Nationale ombudsman (WNo) trad in werking op 1 januari 1982, nu
achttien jaar geleden. In de relatief korte tijd van het bestaan van het instituut
is er veel gebeurd. Het werkterrein van de Nationale ombudsman beslaat niet
meer alleen de ministeries en de politie – de onderdelen van de overheid
waarover de Nationale ombudsman vanaf het begin bevoegd was – maar ook
de zelfstandige bestuursorganen, de publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties,
provincies, waterschappen, en per 1 januari 2000, ruim 60 gemeenten. Daarbij
zij aangetekend dat de bevoegdheid ten aanzien van de decentrale overheden
er één is op basis van vrijwillige aansluiting door die overheden.
Het instituut Nationale ombudsman zelf is gegroeid van 25 naar ruim 100 medewerkers,
van wie zo'n 60 juristen die zich met de feitelijke klachtbehandeling bezig
houden.Het klachtrecht in het algemeen heeft de laatste jaren aan terrein gewonnen.
Het op 1 juli 1999 in werking getreden hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) bevat regels voor de behandeling van klachten door bestuursorganen zelf;
het interne klachtrecht. In de verhouding tussen intern en extern klachtrecht –
en dat laatste is het werkterrein van de Nationale ombudsman – hoort
de interne klachtbehandeling als eerste lijn, als voorprocedure te functioneren.
Pas wanneer burger en bestuursorgaan er in de interne procedure niet uitkomen,
komt de externe klachtbehandelaar in beeld.Met de inwerkingtreding van hoofdstuk 9 is het kenbaarheidsvereiste van
de WNo het vereiste dat men zich eerst tot het betreffende bestuursorgaan
moet wenden voordat men bij de Nationale ombudsman kan klagen, dat ook vóór
hoofdstuk 9 al in de WNo was opgenomen aangescherpt, en zo geformuleerd dat
betrokkene eerst zijn klacht bij het bestuursorgaan moet hebben ingediend
alvorens deze door de Nationale ombudsman in behandeling wordt genomen.Het is overigens aan het bestuursorgaan om een klacht als zodanig te herkennen
en ervoor zorg te dragen dat de interne klachtprocedure wordt gevolgd. Gebeurt
dit niet, dan ontneemt het bestuursorgaan zichzelf de kans om de klacht «in
eigen beheer» af te doen. Wanneer zo'n klacht vervolgens de Nationale
ombudsman bereikt, zal deze direct tot behandeling overgaan.Een klacht bij de externe klachtbehandelaar hoeft niet alleen een herhaling
te zijn van de oorspronkelijke klacht, waarvoor dan een nieuw onderzoek wordt
gevraagd, maar kan ook de wijze van klachtbehandeling in het interne traject
betreffen. De Nationale ombudsman heeft zo ten aanzien van de bestuursorganen
die binnen zijn bevoegdheid vallen de functie van toetser van de interne klachtbehandeling.De functie van beoordelaar van de klachtbehandeling werpt de vraag op
of het aantal klachten dat bij de Nationale ombudsman wordt ingediend, wel
zal verminderen ten gevolge van de inwerkingtreding van hoofdstuk 9 van de
Awb – een vaak voorspeld verband.Zo is op het terrein van de politie, waar sinds de inwerkingtreding van
de Politiewet 1993 klachtencommissies zijn voorgeschreven, niet een (significante)
vermindering van het aantal klachten bij de Nationale ombudsman te zien geweest.
Veel klachten op het terrein van de politie betreffen (mede) de interne klachtbehandeling.Gelet op de bijzondere positie van de Nationale ombudsman ten aanzien
van het interne klachtrecht is eind oktober onder ruim 300 bestuursorganen
die binnen zijn bevoegdheid vallen een enquête gehouden, om inzicht
te krijgen in de mate waarin hoofdstuk 9 van de Awb inmiddels is geïmplementeerd.
Heeft het bestuursorgaan een interne klachtregeling? Is er sprake
van machtiging door het bestuursorgaan van de bevoegdheid tot afdoening, dit
met inachtneming van de regeling omtrent het mandaat uit de Awb? Is er een
folder over klachtbehandeling? Wordt in de beslissing op de klacht verwezen
naar de Nationale ombudsman als externe klachtinstantie? Dit zijn enkele van
de gestelde vragen. In § 1.3 van dit hoofdstuk wordt verslag gedaan
van de uitkomsten van deze enquête. Daaraan voorafgaand wordt in § 1.2,
na een inleiding, een overzicht gegeven van de toepassing van de verschillende
criteria van de behoorlijkheidtoetsing door de Nationale ombudsman en volgt
van de vier meest voorkomende criteria een overzicht met voorbeelden van rapporten
ter zake uit 1999.1.2 Veel voorkomende problemen1.2.1 InleidingHet instituut van de Nationale ombudsman is een voorziening tot bescherming
van de burger tegen de overheid. De Nationale ombudsman heeft tot taak te
onderzoeken op welke wijze de overheid zich bij de uitvoering van haar taken
jegens de burger gedraagt. De WNo geeft in artikel 12 een ieder het recht
om de Nationale ombudsman te vragen om een onderzoek. In 1999 is dat 7681
keren gebeurd. De Nationale ombudsman heeft ook, op grond van artikel 15 van
de WNo, de bevoegdheid om uit eigen beweging een onderzoek in te stellen naar
gedragingen van de overheid tegenover de burger. Dit belangrijke recht –
waarvan tot nu toe steeds een beperkt gebruik is gemaakt – heeft in
1999 één keer geleid tot een rapport: rapport 99/175 over ongevallen
met de AP-23 mijn. Het rapport wordt uitvoerig besproken in hoofdstuk 14,
§ 14.4. Het rapport is in meerdere opzichten uitzonderlijk. Hier
is van belang dat het ging om een onderzoek door de Nationale ombudsman naar
aanleiding van een daartoe strekkend verzoek van de vaste Commissie voor Defensie
uit de Tweede Kamer. De Commissie was van mening dat de reactie van de Minister
van Defensie op een aantal vragen die leden van de Tweede Kamer aan hem hadden
gesteld niet de door de Commissie gewenste helderheid had verschaft. Gelet
daarop, verzocht de Commissie de Nationale ombudsman om een onderzoek in te
stellen naar de gang van zaken rond de ongevallen met de AP-23 mijn in 1983
en 1984. Uitgangspunt van de Nationale ombudsman bij zijn beslissing om een
onderzoek uit eigen beweging in te stellen naar de gang van zaken rond de
twee ongevallen met de AP-23 mijn was de overweging dat het tot dusverre had
ontbroken aan definitieve waarheidsvinding, hetgeen in sterke mate belemmerend
had gewerkt op het sluiten van de dossiers, terwijl een dergelijke afronding
ook in het belang was van betrokkenen.Nu de Nationale ombudsman er wel in is geslaagd om de gewenste helderheid
te verschaffen, doet zich de vraag voor of de Nationale ombudsman ook in de
toekomst de Tweede Kamer kan bijstaan in haar onderzoekstaak. De vraag is
uitgebreid aan de orde geweest tijdens het symposium op 27 september 1999
dat de Tweede Kamer de heer Oosting bij zijn afscheid als Nationale ombudsman
heeft aangeboden (zie dit jaarverslag, hoofdstuk 2, § 2.2.5). Een
eenduidig antwoord is niet gegeven. Intussen kan het naar het oordeel van
de Nationale ombudsman niet zo zijn dat de Tweede Kamer de Nationale ombudsman
een onderzoeksopdracht kan verlenen. Steeds zal de Nationale ombudsman zelf
moeten bepalen of hij naar aanleiding van het verzoek een onderzoek zal instellen.
Voor zover bij het onderzoek door de Tweede Kamer naar een bepaalde gedraging
van de overheid de positie van de betrokken burgers in het geding is, kan
de Nationale ombudsman met zijn onderzoeksapparaat binnen zijn eigen verantwoordelijkheid
zeker een rol spelen. Aan dit criterium werd in het onderzoek naar de ongevallen
met de AP-23 mijn ruimschoots voldaan. Daarbij stond immers de positie van
overlevenden en nabestaanden centraal. Uit het onderzoek kwam
naar voren dat het niet alleen aannemelijk was dat de ongevallen in 1983 en
1984 niet zouden hebben plaatsgevonden indien binnen de Defensie-organisatie
adequaat zou zijn gereageerd op een beproevingsrapportage uit 1970, waarin
het manco aan deze mijnen reeds was gesignaleerd, maar ook dat veel leed bij
nabestaanden en overlevenden had kunnen worden voorkomen indien het Ministerie
van Defensie van meet af aan volledige openheid had betracht jegens hen.1.2.2 De meest voorkomende problemen in 1999De Nationale ombudsman heeft tot taak om de door hem onderzochte gedragingen
te beoordelen op behoorlijkheid. Met het oog daarop is de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, eerste lid, van de WNo uitgewerkt in een reeks van vereisten
van behoorlijkheid (zie bijlage 5).Het resultaat van de toetsing in de 527 rapporten uit 1999 aan deze vereisten
van behoorlijkheid is neergelegd in grafiek 6a in hoofdstuk 3. In zaken waarin
het onderzoek tussentijds wordt beëindigd, wordt eveneens vastgelegd
welke vereisten van behoorlijkheid van toepassing waren. De neerslag van die
registratie vormt tabel 6b in hoofdstuk 6.De vereisten van behoorlijkheid zijn te zien als de noemer waarop klachten
bij de Nationale ombudsman kunnen worden herleid. Dit betekent dat de neerslag
van het gebruik van deze vereisten inzicht geeft in de problemen met de overheid
zoals de betreffende klagers die hebben ervaren.In hoofdstuk 3, § 3.6.4, zijn de gegevens uit grafiek 6a en
tabel 6b samengevoegd. Daaruit ontstaat een lijst van de vereisten van behoorlijkheid
die in verhouding het meest aan de orde waren. De volgende vier staan voorop:a. voortvarendheid: 49,5% (1998: 52,7%);b. actieve informatieverstrekking: 13,1% (1998: 10,8);c. overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 9% (1998: 8%);d. belangenafweging/redelijkheid: 6,7% (1998: 7,3%).Bij elkaar beslaan de scores op deze vier vereisten 78,3% van alle keren
dat een beoordelingscriterium werd gebruikt. Hieronder volgt een overzicht,
met voorbeelden, van belangrijke toepassingen van deze vier vereisten in 1999.Van de overige vereisten nam het vereiste van administratieve nauwkeurigheid
een aandeel in van 3,6% en had het vereiste van actieve informatieverwerving
een aandeel van 3,5%a. Voldoende voortvarendheidVan de overheid mag worden verwacht dat zij zaken niet langer in behandeling
heeft dan strikt nodig is. Op dat punt worden burgers geregeld in hun verwachting
teleurgesteld. Klachten over de duur van de behandeling van een brief, verzoek,
aanvraag of bezwaarschrift staan bij de Nationale ombudsman steevast op de
eerste plaats. In bijna de helft van de klachten die de Nationale ombudsman
in 1999 ontving was de eis van voortvarendheid aan de orde.Evenals in 1998 betroffen de meeste klachten over onvoldoende voortvarendheid
de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van
het Ministerie van Justitie. Uit de onderzoeken van de Nationale ombudsman
in 1999 kwamen de reeds in het Jaarverslag 1998 (blz. 228 e.v.) geïnventariseerde
knelpunten, met uitzondering van de taalanalyse bij asielverzoeken, opnieuw
naar voren als factoren die zorgden voor grote vertraging in de behandeling
van aanvragen. Daarnaast bleken de onderzoeken naar aanleiding van verzoeken
van de (Landendesk van de) IND aan het Ministerie van Buitenlandse
Zaken om een ambtsbericht en de onderzoeken door het Bureau Medische Advisering
van de IND nieuwe knelpunten te vormen.Evenals in 1998 duurde het in 1999 door een tekort aan contactambtenaren
en tolken nog steeds veelal maanden voordat het nader gehoor werd afgenomen.
Vaak was de wettelijke beslistermijn van zes maanden dan al verstreken.Ook bedroeg de wachttijd voor het verrichten van een onderzoek naar de
authenticiteit van de door de asielzoeker overgelegde documenten door het
Bureau Documenten van de IND in bijna alle gevallen nog steeds enkele maanden.
De grote achterstand in 1999 is mede veroorzaakt door de extra belasting die
een werkinstructie van 1 maart 1998 op het Bureau Documenten heeft gelegd.
Op grond van deze werkinstructie moeten vreemdelingen die een beroep doen
op het speciale toelatingsbeleid voor gezinsleden van toegelaten vluchtelingen
de gezinsband aantonen met originele en officiële documenten. Deze documenten
worden voor een onderzoek naar de authenticiteit ervan aangeboden aan het
Bureau Documenten.De Landendesk van de IND, waaraan onderdelen van het asielrelaas ter controle
worden voorgelegd, kende eveneens een wachttijd van enkele maanden. In een
gesprek met de Nationale ombudsman op 9 december 1999 deelde de Staatssecretaris
van Justitie overigens mee dat de gemiddelde behandelingsduur bij de Landendesk
inmiddels nog slechts enkele weken bedroeg.In steeds meer onderzoeken van de Nationale ombudsman in 1999 bleek de
oorzaak van de vertraging te liggen bij een lopend onderzoek door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, al dan niet na een daartoe strekkend verzoek van de
Landendesk. Voordat het Ministerie van Buitenlandse Zaken een ambtsbericht
naar aanleiding van het onderzoek uitbracht, waren in veel gevallen maanden
verstreken.De Nationale ombudsman erkent dat – anders dan bij inschakeling
van het Bureau Documenten en de Landendesk, die onderdeel uitmaken van de
IND – de IND niet geheel verantwoordelijk kan worden gehouden voor de
duur van een onderzoek door het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De Nationale
ombudsman verwacht echter ook in deze gevallen een actieve opstelling van
de IND. De Nationale ombudsman onderzocht in dit verband op welk moment in
de procedure de IND het Ministerie van Buitenlandse Zaken had verzocht een
onderzoek in te stellen, en ging na of de IND bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken op spoed had aangedrongen bij het uitbrengen van een ambtsbericht en
aldus de voortgang bewaakte. Veelal constateerde de Nationale ombudsman dat
de IND zonder daartoe een gegronde reden te kunnen aanvoeren pas in een zeer
laat stadium, vaak zelfs na het verstrijken van de wettelijke beslistermijn
van zes maanden, aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken verzocht een onderzoek
in te stellen. Ook het rappelleren door de IND bij dit ministerie bleef vaak
achterwege.Ook dit jaar stelde de Nationale ombudsman vast dat wanneer in het kader
van de behandeling van één asielverzoek verschillende onderzoeken
worden verricht, die ná elkaar worden ingesteld. De IND wachtte in
die gevallen de resultaten van één deelonderzoek af alvorens
een volgend onderzoek te starten, terwijl dat lang niet altijd nodig was.Illustratief is de gang van zaken rond het Bureau Medische Advisering
(BMA) van het Ministerie van Justitie. In 1999 heeft de Nationale ombudsman
in toenemende mate klachten over de IND ontvangen waarbij sprake was van een
stagnatie in de procedure door achterstanden bij het BMA van het Ministerie
van Justitie. Het ging daarbij overigens om zowel asielzaken als om zogenoemde
reguliere zaken. Niet zelden bleek dat met het uitbrengen van een advies door
het BMA meer dan negen maanden was gemoeid. In rapport 99/510 (zie hoofdstuk
10, § 10A.2.3) zijn vijf klachten over de duur van het onderzoek
door het BMA gebundeld tot één rapport, waarin
niet alleen de vijf individuele klachten afzonderlijk zijn behandeld, maar
ook de BMA-problematiek in algemene zin aan de orde is gekomen.Uit het ingestelde onderzoek kwam naar voren dat het BMA in de loop van
1998 te maken heeft gekregen met grote werkvoorraden. Dit kwam vooral door
een verdubbeling in 1998 ten opzichte van 1997 (tot ruim 3900) van het aantal
adviesaanvragen van de zijde van de IND aan het BMA. Bovendien bleek dat ongeveer
1500 dossiers met medische adviezen die in de periode van maart 1997 tot maart
1998 waren uitgebracht, opnieuw moesten worden beoordeeld in verband met mogelijke
gebreken in de adviezen.Blijkens informatie van de IND bedroeg de gemiddelde doorlooptijd van
adviesaanvragen in de tweede helft van 1999 negen tot twaalf maanden. In de
laatste drie maanden van 1999 werd de bezetting van artsen in vaste dienst
van het BMA uitgebreid van drie naar zeven. Daarnaast zijn er in de loop van
de tweede helft van 1999 vier verzekeringsgeneeskundigen op detacheringsbasis
ingeschakeld voor werkzaamheden voor het BMA.Volgens de IND zullen de uitbreiding van het BMA en de inschakeling van
artsen op detacheringsbasis ertoe leiden dat het BMA uiterlijk in augustus/september
2000 zijn achterstand heeft ingelopen. Het BMA gaf voorts aan dat de doorlooptijd
waarnaar wordt gestreefd zodra de achterstanden zijn weggewerkt, drie tot
zes maanden bedraagt.De Nationale ombudsman stelde voorop dat hij de genoemde gemiddelde doorlooptijd
van negen tot twaalf maanden onaanvaardbaar lang vindt. Hij wees in dat verband
niet alleen op de wettelijke termijnbepalingen, die bij dergelijke doorlooptijden
ruimschoots worden overschreden, maar ook op het gegeven dat het hier vaak
gaat om kwetsbare vreemdelingen. Langdurige onzekerheid over hun verblijfsrecht
in Nederland kan in hun geval vaak een buitengewoon negatieve weerslag hebben
op hun gezondheidstoestand.Volgens de Nationale ombudsman heeft de IND de situatie wat betreft de
personele bezetting van het BMA te lang op haar beloop gelaten. Gezien de
toename van het aantal adviesaanvragen in 1998 had eerder dan pas in de loop
van 1999 een begin gemaakt moeten worden met de uitbreiding van het aantal
artsen.Daarnaast overwoog de Nationale ombudsman dat de door de IND genoemde
streeftermijn van drie tot zes maanden te lang is. Omdat de IND zelf had aangegeven
dat de doorlooptijd in het meest gunstige geval tien weken is, valt volgens
de Nationale ombudsman niet in te zien waarom genoegen zou moeten worden genomen
met een gemiddelde doorlooptijd van drie tot zes maanden. De Nationale ombudsman
noemde een streeftermijn van drie maanden redelijk.Aangezien door de IND enerzijds was aangegeven dat het moeilijk is om
artsen in vaste dienst te werven en anderzijds dat het aantal artsen dat op
detacheringsbasis voor het BMA werkt, in beginsel kan worden uitgebreid, riep
het aantal ingeschakelde gedetacheerde artsen volgens de Nationale ombudsman
vragen op. Volgens hem ligt het in de rede om dat aantal in ieder geval op
korte termijn uit te breiden, zodat de achterstanden veel eerder dan pas in
augustus/september 2000 zijn weggewerkt en de gemiddelde doorlooptijden aanzienlijk
zullen worden bekort.De vertragingen in de procedures in de vijf individuele zaken waren alle
voor een groot deel terug te voeren op de achterstanden bij het BMA.Klachten over onvoldoende voortvarendheid betreffen overigens niet uitsluitend
de IND, maar komen op vele beleidsterreinen voor. Enigszins in het verlengde
van de IND betreffen veel klachten over onvoldoende voortvarendheid ook het Ministerie van Buitenlandse Zaken.Het gaat hier met name over de behandelingsduur van legalisatie en verificatie van documenten. De behandelingsduur komt
in negen rapporten aan de orde (99/39, 99/60, 99/62, 99/66, 99/71, 99/156,
99/247, 99/312 en 99/371; zie hoofdstuk 9, § 9.3.1).
In al deze zaken ging het om aanvragen die waren ingediend in één
van de zogenaamde probleemlanden, en wel in Ghana, Nigeria en Pakistan. Naast
deze drie landen zijn de Dominicaanse Republiek en India als probleemland
aangewezen. De reden hiervoor is dat uit de hiervoor genoemde landen veel
valse of vervalste documenten werden overgelegd. Sinds 1 april 1996 worden
in beginsel alle documenten die bij de ambassades in deze landen worden aangeboden
geverifieerd.Ingevolge artikel 4:13 Awb dient, wanneer geen sprake is van een bij wettelijk
voorschrift bepaalde termijn, zoals in het geval van een aanvraag tot legalisatie,
te worden beslist binnen een redelijke termijn. Deze termijn is in ieder geval
verstreken wanneer niet binnen acht weken is beslist en evenmin de aanvrager
een kennisgeving is gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb. In zo'n kennisgeving
dient een redelijke termijn te worden genoemd waarbinnen de beschikking wel
tegemoet kan worden gezien.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 99/371 dat de bepalingen van
de artikelen 4:13 en 4:14 Awb erop zien te voorkomen dat de burger in onzekerheid
komt te verkeren over het tijdstip waarop op een aanvraag zal (moeten) zijn
beslist. De termijn die het bestuursorgaan moet noemen moet concreet zijn.
In de zaak die in rapport 99/371 wordt besproken, had de ambassade bij de
indiening van de te legaliseren documenten bewijzen van ontvangst verstrekt.
Daarin stond vermeld dat betrokkene na vier maanden contact kon opnemen om
te informeren naar de stand van zaken met betrekking tot de aanvraag. De Nationale
ombudsman oordeelde dat nu in de bewijzen van ontvangst geen mededeling werd
gedaan over de concrete beslistermijn, deze niet voldeden aan artikel 4:14
Awb. Hij gaf aan dat de redelijke beslistermijn voor verzoekers aanvragen
derhalve in ieder geval acht weken na de aanvragen was verstreken.Ook in de overige rapporten waarin de behandelingsduur aan de orde komt,
was niet een kennisgeving gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb.In vier van de negen rapporten (de rapporten 99/60, 99/62, 99/66 en 99/71)
werd een beroep gedaan op opschorting van de afhandelingstermijn als bedoeld
in de artikelen 4:5 en 4:15 Awb. Ingevolge deze artikelen wordt de termijn
voor het nemen van een beslissing opgeschort vanaf het moment waarop aan de
aanvrager wordt verzocht om aanvullende informatie die noodzakelijk is om
op de aanvraag te kunnen beslissen tot aan het moment waarop die informatie
wordt verstrekt. De Nationale ombudsman wijst er in de hiervoor genoemde rapporten
op dat het enkel stellen van vragen of het verzoeken om zaken te overleggen
niet voldoende is voor het opschorten van de beslistermijn zoals bedoeld in
de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb. De aanvrager dient daartoe tevens op
de hoogte te worden gesteld van de termijn waarbinnen de aanvullende gegevens
dienen te worden opgestuurd, en van het feit dat de beslistermijn voor de
tussentijd wordt opgeschort. Gebeurt dit niet dan is er geen sprake van opschorting
van de beslistermijn zoals bedoeld in de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb.Een vergelijkbare problematiek doet zich voor bij aanvragen om een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv). Aanvragen om
een mvv worden behandeld door de Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie
van Justitie. Op een mvv-aanvraag dient – bij gebreke van een regeling
op dit punt in de vreemdelingenwetgeving – te worden beslist binnen
een termijn van acht weken, tenzij het bestuursorgaan de betrokkene conform
het bepaalde in artikel 4:14 van de Awb laat weten dat niet binnen acht weken
kan worden beslist, en daarbij een redelijke termijn noemt waarbinnen de beschikking
wel tegemoet kan worden gezien (art. 4:13 Awb). In een rapport uit 1997 (rapport
97/607, Jaarverslag 1997, blz. 231–232) heeft de Nationale ombudsman
aangegeven dat een behandelingsduur van drie maanden voor mvv-aanvragen redelijk
is te achten. Wel zal dan tijdig een behandelingsbericht moeten
worden gezonden waarin mededeling wordt gedaan van de termijn van drie maanden.
In juli 1999 is echter in de Vreemdelingencirculaire (A4.5.1) opgenomen dat
mvv-aanvragen niet worden afgedaan binnen een wettelijke termijn, «maar
binnen de in de Algemene wet bestuursrecht als redelijk genoemde termijn van
drie maanden». Voor alle duidelijkheid zij opgemerkt dat het niet zo
is dat in de Awb is bepaald dat een termijn van drie maanden voor het nemen
van een beslissing op een mvv-aanvraag redelijk is. De tekst van de Vreemdelingencirculaire
wekt dan ook ten onrechte de indruk dat dit wel het geval is.Evenals bij legalisatie en verificatie heeft zich ook bij aanvragen om
een machtiging tot voorlopig verblijf de kwestie voorgedaan van opschorting
van de beslistermijn ingevolge de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb. Ook hier
geeft de Nationale ombudsman aan dat het enkel stellen van vragen of het verzoeken
om informatie over te leggen niet voldoende is voor het opschorten van de
beslistermijn zoals bedoeld in de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb. De aanvrager
dient tevens op de hoogte te worden gesteld van de termijn waarbinnen de aanvullende
gegevens dienen te worden opgestuurd, en van het feit dat de beslistermijn
voor de tussentijd wordt opgeschort. Gebeurt dit niet dan is er geen sprake
van opschorting van de beslistermijn zoals bedoeld in de artikelen 4:5 en
4:15 van de Awb (rapport 99/244, zie § 10A.2.2).Ook op het terrein van de sociale zekerheid
is het aantal klachten over de behandelingsduur in 1999 opnieuw toegenomen
(zie hoofdstuk 19, § 19B.1.3.1). De verklaring voor de toename in
1999 is deels te vinden in de gang van zaken bij USZO-Heerlen. Deze uitvoeringsinstelling
had al vanaf de tweede helft van 1996 in toenemende mate te kampen met een
verhoogde werkdruk, onder meer als gevolg van een groot aantal bezwaar- en
beroepschriften in verband met de omzetting van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
voor overheids- en onderwijspersoneel per 1 januari 1996. Ook het lange tijd
niet naar behoren functioneren van het geautomatiseerde systeem dat voor de
verzorging van de uitkeringen wordt gebruikt, droeg in niet geringe mate bij
aan de problemen bij USZO. In het voorjaar van 1999 is een aantal maatregelen
getroffen om onder meer de bestaande achterstanden in de behandeling van bezwaar-
en beroepschriften in te lopen en uiterlijk per 1 januari 2000 dergelijke
zaken weer binnen de wettelijke termijnen te kunnen afdoen. Deze maatregelen
lijken effect te hebben gesorteerd, afgaande op het feit dat van de in 1999
afgedane klachten over de behandelingsduur bij USZO er slechts enkele dateren
uit de tweede helft van dit jaar en deze bovendien verband houden met het
uitblijven van een oplossing van al daarvoor ontstane problemen.Een aanzienlijk deel van de overige klachten betreft de behandelingsduur
bij districtskantoren van Gak Nederland BV.Onvoldoende voortvarendheid doet zich ook voor op het gebied van de individuele huursubsidie (zie hoofdstuk 15, § 15A2.2).
Ook op dit terrein betrof het merendeel van de klachten het uitblijven van
een beslissing op een bezwaarschrift, de behandelingsduur van een subsidie-aanvraag
of het niet beantwoorden van brieven. Opvallend daarbij was dat betrokkenen
veelal geen tussenbericht hadden ontvangen waarin de reden van de vertraging
werd vermeld alsmede een termijn werd genoemd waarbinnen de zaak zou zijn
afgehandeld. Voorts bleek dat vooral de bij de Hoofdafdeling Individuele Huursubsidie
(HIS) bestaande werkachterstand de reden voor de vertraging was.Ook veel klachten over de Belastingdienst
hebben betrekking op de behandelingsduur. Toch kan ook in dit verslagjaar
worden aangesloten bij de constatering in het Jaarverslag 1998 dat het aantal
in onderzoek genomen klachten op het terrein van de behandelingsduur
is gedaald, welke daling werd toegeschreven aan de per 1 januari 1997 ingevoerde
Awb-conforme werkwijze van de Belastingdienst (zie hoofdstuk 13,§ 13A.2.3).Op het punt van onvoldoende voortvarendheid wordt ten slotte gewezen op
de opmerkelijke gang van zaken bij het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij. Het zeer grote aantal binnengekomen bezwaarschriften
in verband met de epidemie van de klassieke varkenspest leidde daar tot grote
vertragingen, die aan de orde waren in rapport 99/148 (zie hoofdstuk 18, § 18A.2).Ingevolge het bepaalde in artikel 7:10, eerste lid, van de Awb diende
de Minister in principe binnen zes weken op de bezwaarschriften in kwestie
te beslissen. Aangezien dit niet lukte, verdaagde de Minister de beslissingen
voor vier weken, onder toepassing van het derde lid van artikel 7:10 Awb.
Bij zijn verdagingsbericht gaf de Minister aan dat in de praktijk was gebleken
dat gezien het grote aantal ingediende bezwaarschriften, het voor de afhandeling
daarvan vereiste nader onderzoek en de daarbij te volgen procedure, ook deze
termijn veelal niet gehaald kon worden. De Minister gaf voorts aan te verwachten
binnen drie maanden te zullen beslissen op de bezwaarschriften.Op een vraag van de zijde van de Nationale ombudsman of deze handelwijze
van de Minister wel in overeenstemming was met artikel 7:10, vierde lid, van
de Awb – dat bepaalt dat verder uitstel van de beslissing op een bezwaarschrift
mogelijk is voor zover de indiener van het bezwaarschrift daarmee instemt –
liet de Minister weten zijn handelwijze niet in strijd met dit artikellid
te achten. Aangezien de Awb niet vereist op welke wijze de instemming wordt
verkregen, meende de Minister dat dit ook kon door (stilzwijgende) aanvaarding
van deze verdaging. De Minister gaf aan dat hij ervan uitging dat de indiener
van een bezwaarschrift met een dergelijk aangekondigd uitstel instemde, tenzij
deze van het tegendeel had doen blijken.Volgens de Nationale ombudsman was voor dit standpunt van de Minister
om redenen van efficiency wel iets te zeggen, maar was het standpunt alleen
dan aanvaardbaar, wanneer de indiener van het bezwaarschrift er tevens duidelijk
over was geïnformeerd dat het niet (tijdig) reageren op een mededeling
van verder uitstel zou worden uitgelegd als een instemming met dat uitstel,
en als hij daarbij duidelijk was gewezen op de mogelijkheid om aan te geven
dat hij niet met dat verder uitstel instemde.Met instemming nam de Nationale ombudsman overigens kennis van de mededeling
van de Minister dat hij bereid was te bezien of de berichtgeving aan indieners
van een bezwaarschrift kon worden aangepast, in die zin dat zij er expliciet
op zullen worden gewezen dat wordt aangenomen dat zij instemmen met verder
uitstel van behandeling, tenzij zij laten weten dat zij daar niet mee akkoord
gaan.b. Actieve informatieverstrekkingZoals het voorgaande voorbeeld reeds aangaf, zijn overschrijding van de
beslistermijnen en actieve informatieverstrekking nauw met elkaar verbonden.
Op het terrein van de IND heeft de Nationale ombudsman in rapport 99/50 (zie
hoofdstuk 10, § 10A.2.3) in lijn met eerdere rapporten de Staatssecretaris
van Justitie onder meer de aanbeveling gedaan te bevorderen dat de IND, in
geval overschrijding van de beslistermijn te voorzien is, betrokkenen expliciet
verzoekt om in te stemmen met verder uitstel van de besluitvorming als bedoeld
in artikel 7:10, vierde lid, Awb en dat de IND waar nodig de betrokkenen door
middel van een tussenbericht inlicht over de voortgang van de procedure. In
reactie op de aanbevelingen liet de Staatssecretaris onder meer weten dat
hij de mogelijkheid van geautomatiseerde verzending van voortgangsberichten
onderzocht en dat hij van plan was een algemene IND-richtlijn op te stellen
voor het verzenden van voortgangsberichten. Ten aanzien van de
aanbevelingen om een vreemdeling om instemming met verder uitstel te vragen
conform artikel 7:10, vierde lid, Awb, liet de Staatssecretaris aanvankelijk
weten dat vooralsnog zou worden volstaan met het versturen van voortgangsberichten.
Volgens de Staatssecretaris zou het vragen om instemming met verder uitstel
tot complicaties in de uitvoering kunnen leiden. Hij merkte op dat het niet
instemmen met verder uitstel zou betekenen dat er een beslissing zou moeten
worden genomen met inachtneming van de stand van zaken op dat moment. Daarbij
bestaat het risico, zo gaf hij aan, dat de rechter de beslissing zal vernietigen
vanwege een onzorgvuldige besluitvorming. De Nationale ombudsman deelde aan
de Staatssecretaris mee dat hij wel enig begrip had voor de door de Staatssecretaris
aangedragen bezwaren, maar dat niettemin van de IND mag worden verlangd dat
hij de wet naleeft. Hij gaf aan het zeer wel mogelijk te achten dat de brief
aan de vreemdeling waarin wordt gevraagd om in te stemmen met uitstel, zodanig
wordt geredigeerd dat die vreemdeling de consequenties begrijpt van het wel
of niet instemmen met dat uitstel. De Staatssecretaris gaf in reactie daarop
aan dat hij bij uitstelberichten overeenkomstig artikel 7:10, vierde lid,
Awb zal vragen om instemming met verder uitstel. Stemt de vreemdeling daarmee
in, dan krijgt hij een beslissing zodra dat mogelijk is. Stemt hij niet in,
zo liet de Staatssecretaris weten, dan heeft de vreemdeling de mogelijkheid
een rechtsmiddel in te dienen, namelijk wegens het niet tijdig nemen van een
beslissing. In reactie daarop deelde de Nationale ombudsman mee dat met dit
laatste naar zijn oordeel niet conform het bepaalde in artikel 7:10, vierde
lid, Awb werd gehandeld, aangezien ingevolge deze bepaling in geval de betrokkene
niet instemt, een beslissing moet worden genomen.Zoals bovenstaand voorbeeld aangeeft kan de geautomatiseerde verstrekking
van informatie tekort doen aan de gewenste mate van individualisering van
deze informatie. Met vergelijkbare problemen is ook de Belastingsdienst geconfronteerd, met name rond de elektronische handtekening
die is vereist bij een elektronische aangifte. Wanneer bij vergelijking van
de elektronische handtekening onder de aangifte met de gedeponeerde handtekening
geen overeenstemming kon worden vastgesteld met de gedeponeerde handtekening,
verzond de Belastingdienst in alle gevallen een langs geautomatiseerde weg
aangemaakte standaardbrief waarin belastingplichtige werd medegedeeld dat
nog geen elektronische handtekening was ontvangen. Een brief van deze inhoud
werd echter ook verzonden in gevallen waarin belastingplichtige wel een elektronische
handtekening ter registratie aan de Belastingdienst had gezonden, maar daarbij
niet de juiste of volledige gegevens had verstrekt. De mededeling in de standaardbrief
dat geen elektronische handtekening was ontvangen, leidde in dergelijke gevallen
tot onbegrip en irritatie. Bovendien droeg de in deze gevallen niet toepasselijke
inhoud van die standaardbrief niet bij aan een snelle oplossing van de ontstane
situatie. De Nationale ombudsman overwoog in rapport 99/427 (zie hoofdstuk
13, § 13A.2.4) dat van de Belastingdienst verwacht had mogen worden
dat hij verzoeker precies had ingelicht over de reden waarin de door hem opgegeven
elektronische handtekening niet kon worden geregistreerd. De Belastingdienst
heeft laten weten dat de programmatuur van het betrokken systeem en de tekst
van de betrokken brieven zullen worden aangepast.Specifieke problemen met betrekking tot actieve informatieverstrekking
doen zich voor op het terrein van politie en openbaar ministerie, met name rond het verstrekken van een kopie van de eigen verklaring
aan een verdachte en rond het verzenden van beslissingen in het kader van
het strafrechtelijke onderzoek aan de raadsman van verdachte. In 1999 kwam het verstrekken van een kopie van de eigen verklaring aan
een verdachte aan de orde in rapport 99/496 (zie hoofdstuk 7, § 7A.9.3).
De Nationale ombudsman merkte in dit rapport op dat artikel 31, aanhef en
onder a, Wetboek van Strafvordering (Sv) bepaalt dat de verdachte, onvoorwaardelijk,
moet kunnen kennis nemen van een proces-verbaal van zijn verhoor. De verdachte
kan een verzoek daartoe richten tot een ieder die in een bepaalde fase van
een strafrechtelijk onderzoek in staat moet worden geacht hem kennis te laten
nemen van het proces-verbaal van diens eigen verklaring. Het staat vast dat
de politie doorgaans daartoe in staat moet worden geacht. In dit geval was
de vraag in het geding of de verdachte jegens de politie daarnaast aanspraak
kon maken op verstrekking van een (foto)kopie van het proces-verbaal van de
eigen verklaring. De Nationale ombudsman stelde dat het wettelijk stelsel
omtrent kennisneming van processtukken en verstrekking van afschriften daarvan
op dit punt duidelijk lijkt te zijn. Verstrekking van afschriften dient volgens
dit stelsel plaats te vinden ter griffie. Het openbaar ministerie is in dit
verband in de praktijk een autoriserende rol toegekend. Aldus bezien kon begrip
worden opgebracht voor het standpunt van de beheerder van het regionale politiekorps
dat het niet gebruikelijk was dat de politie een afschrift verstrekte. Niettemin
zag de Nationale ombudsman aanleiding voor een overweging ten overvloede.
Hij overwoog dat de betreffende regelgeving dateert uit 1926, respectievelijk
uit 1925, en sindsdien nauwelijks is gewijzigd. Het getuigt volgens de Nationale
ombudsman van een onnodig formele houding om, waar het gaat om de verstrekking
van afschriften van stukken, en daarmee de vervaardiging ervan, verzoeken
hiertoe te toetsen aan regels uit een tijd waarin het maken van afschriften
aanzienlijk ingewikkelder was dan tegenwoordig en alleen al om die reden de
tussenkomst van de griffie was vereist. In deze tijd beschikt ieder politiekorps
over voldoende kopieermachines en printmogelijkheden, waardoor feitelijk de
vervaardiging van een afschrift van een proces-verbaal van de eigen verklaring
van de verdachte op geen enkel probleem van praktische aard kan en mag stuiten.De Nationale ombudsman merkte op dat het eveneens van een onnodig formele
opstelling getuigt om verdachten, die wensen te beschikken over een kopie
van hun eigen verklaring, te verwijzen naar het openbaar ministerie. Waar
kennisneming ongeclausuleerd kan plaatsvinden en «desgewenscht de voor
het maken van aanteekeningen vereischte middelen» ter beschikking moeten
worden gesteld, valt niet in te zien dat het maken van een fotokopie van de
verklaring door een politieambtenaar te allen tijde gebonden zou moeten zijn
aan de goedkeuring van een officier van justitie. De Nationale ombudsman is
van oordeel dat sprake zou moeten kunnen zijn van een praktijk waarin de politie
desgevraagd de eigen verklaring aan de verdachte verstrekt, tenzij er kennelijk
dringende redenen zijn om dit niet te doen. In dat geval zou – alsnog –
contact kunnen worden gelegd met de officier van justitie om het verzoek van
de verdachte te beoordelen en daarop te beslissen.Het niet-verzenden van beslissingen in het kader van het strafrechtelijke
onderzoek aan de raadsman van verdachte was aan de orde in rapport 99/195
(sepotbeslissing) en rapport 99/299 (kennisgeving onttrekking aan het verkeer;
zie hoofdstuk 7, § 7B.10). In beide zaken liet de Minister van Justitie
weten dat de administratieve organisatie van het openbaar ministerie er nog
niet in voorzag dat afschriften van de bedoelde mededelingen aan de raadslieden
worden gezonden. Het COMPAS-systeem zou niet op korte termijn op dit punt
kunnen worden aangepast. Gelet op de beperkte capaciteit op de parketten achtte
de Minister handmatige verzending ook niet verantwoord.De Nationale ombudsman overwoog in beide rapporten dat het in het maatschappelijk
verkeer gebruikelijk is dat, indien een persoon zich door een advocaat laat
bijstaan, (afschriften van) correspondentie voorbetrokkene wordt
gezonden aan deze advocaat. In het bestuursrecht is deze praktijk, voorzover
het bezwaar- en beroepschriften betreft, met de invoering van de Awb wettelijk
geregeld (zie art. 6:17 Awb). De informatieverstrekking door het openbaar
ministerie liep volgens de Nationale ombudsman dan ook achter bij hetgeen
inmiddels elders bij de overheid gebruikelijk is. Inmiddels is toegezegd dat
het COMPAS-systeem in de loop van het jaar 2000 op dit punt alsnog zal worden
aangepast.Belangwekkend is ook rapport 99/305 (zie hoofdstuk 19, § 19B1.3.2)
betreffende weigering door het Gak van inzage
in de volledige medische rapportage van de psychiater, omdat rechtstreekse
kennisneming van onderdelen van deze rapportage schadelijk voor verzoeker
zou zijn. De Nationale ombudsman stelde voorop dat op deze zaak de Wet persoonsregistraties
(Wpr) van toepassing was, en niet (ook) de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst,
die heeft geleid tot regeling van de overeenkomst inzake geneeskundige behandeling
in afdeling 5 van titel 7.7 van het Burgerlijk Wetboek (BW).Het Gak liet als reactie op de klacht onder meer weten dat een geregistreerde
in beginsel zijn hele dossier kan inzien, maar dat hier een aantal uitzonderingen
op bestaat, die zijn beschreven in het Handboek gegevensverstrekking. Het
Handboek gegevensverstrekking bevat onder meer de tekst van het Gak-privacyreglement
personenregistratie sociale verzekeringen 1998 en de Instructie inzage- en
correctierecht.De Nationale ombudsman oordeelde dat een houder van een persoonsregistratie
te allen tijde is gehouden om een geregistreerde inzage te verschaffen in
de gegevens die op hem betrekking hebben, tenzij sprake is van omstandigheden
die, in verband met gronden die zijn aangegeven in onder meer de Wpr er toe
moeten leiden inzage niet toe te staan. Redenen om inzage te weigeren die
verband houden met de persoon van de geregistreerde behoren hier niet toe.
Het inzagerecht van de geregistreerde behoeft er intussen niet aan in de weg
te staan dat de gegevensverstrekking op advies van de houder en in overleg
met de geregistreerde op een aangepaste wijze plaatsvindt, met name door de
aanwezigheid van een deskundige vertrouwenspersoon of -arts bij de inzage
of door deze de inhoud van de gegevens aan de geregistreerde uiteen te laten
zetten. Dit betekent dat het recht op inzage van de geregistreerde in de gegevens
van de persoonsregistratie die op hemzelf betrekking hebben in dat geval gaat
boven de bezwaren of risico's die deze inzage naar het oordeel van de houder
met zich meebrengt. Op de grondslag van het recht op zelfbeschikking ligt
aldus de (uiteindelijke) verantwoordelijkheid bij de geregistreerde. De weigering
van het Gak om inzage te verstrekken in de medische gegevens strookte naar
het oordeel van de Nationale ombudsman niet met het absolute karakter van
het inzagerecht en de regeling ervan in de Wpr, noch met het Gak-privacyreglement
persoonsregistratie sociale verzekeringen 1998 dat op basis van de Wpr is
opgesteld.Ten slotte wordt hier nog vermeld rapport 99/407 (zie hoofdstuk 24, § 24.2.1)
dat de gemeente Apeldoorn betreft, maar in het
algemeen voor de actieve informatieverstrekking door gemeenten van belang
is. Volgens de Nationale ombudsman kon van de gemeente Apeldoorn niet gevraagd
worden dat zij met betrekking tot het bestaan van de optieregeling ter verkrijging
van Nederlanderschap actief informatie verstrekt. Anders lag dit ten aanzien
van de klacht van verzoekster dat de gemeente haar geen informatie had verstrekt
over het naamgebruik na haar huwelijk. Volgens de Nationale ombudsman dient
de gemeente niet-Nederlanders in dit verband bij de huwelijksaangifte te informeren
over het bestaan en de inhoud van de Wet conflictenrecht namen, zeker nu in
andere gevallen de naamvoering wél standaard aan de orde komt bij de
huwelijksaangifte. c. overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenEen belangrijk voorbeeld van een rapport waarin de vraag naar de overeenstemming
van de gedraging met algemeen verbindende voorschriften aan de orde is, is
rapport 99/495 (zie hoofdstuk 7, § 7A.4.2 en 7A.4.3). In dit rapport
ging het om de vraag in hoeverre een controle in het kader van de Wet Wapens
en Munitie (WWM), waarbij de auto van verzoekers, hun kleding en een in de
auto aanwezige doos werden doorzocht, in overeenstemming was met de artikelen
50, 51 en 52 van de WWM.Voor de uitoefening van de controlebevoegdheid op grond van de WWM is
niet nodig dat er een concrete verdenking is dat de betrokken burger zich
heeft schuldig gemaakt aan een strafbaar feit, en overeenkomstig artikel 27
Sv. als verdachte kan worden aangemerkt. Wel moet er een concreet aanwijsbare
aanleiding zijn om te veronderstellen dat de wet wordt of dreigt te worden
overtreden. Deze aanleiding was in dit geval niet aanwezig. Daar kwam bij
dat de genoemde omstandigheden hooguit tot het vermoeden van wapenbezit konden
leiden, terwijl de controlebevoegdheden van de artikelen 50 en 51 van de WWM
ten aanzien van verpakkingen en vervoermiddelen slechts mogen worden uitgeoefend
in geval van (dreigend) wapengebruik, niet reeds indien wapenbezit wordt vermoed.
De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Naast het doorzoeken van de auto en de daarin aanwezige doos op wapens
hadden de politieambtenaren verzoekers ook aan de kleding doorzocht. Ook dit
achtte de Nationale ombudsman «niet behoorlijk». Daartoe overwoog
de Nationale ombudsman dat in de jurisprudentie is bepaald dat het begrip
«ernstige bezwaren» in het tweede lid van artikel 52 van de WWM
dezelfde betekenis heeft als in artikel 56, eerste en tweede lid, Sv, zodat
voor het bestaan van ernstige bezwaren ter zake van de in artikel 52, tweede
lid, WWM, genoemde strafbare feiten meer is vereist dan een enkel redelijk
vermoeden van schuld aan die feiten. De omstandigheden van dit geval boden
onvoldoende aanleiding voor de veronderstelling dat de wet werd of dreigde
te worden overtreden. Er bestond evenmin een redelijk vermoeden van schuld
dat enig strafbaar feit was gepleegd. Van «ernstige bezwaren»,
in de zin van artikel 52, tweede lid, WWM, die voor een controle aan de kleding
van verzoekers waren vereist, was geen sprake; de controle was daarmee niet
juist.De zaak die leidde tot rapport 99/482 (zie hoofdstuk 7, § 7A.3)
laat zien hoe bij de uitvoering van beleid dat erop is gericht een aangehouden
verdachte zo spoedig mogelijk van een dagvaarding te voorzien, de politie
en het openbaar ministerie kunnen oplopen tegen wettelijke voorschriften.
In dit geval had de politie verzoeker (71 jaar) na een uit de hand gelopen
burenruzie aangehouden op verdenking van «bedreiging met enig misdrijf
tegen het leven gericht». Na de aanhouding bracht de politie verzoeker
over naar het politiebureau, waar hij werd verhoord. Na zijn verhoor moest
verzoeker echter nog ongeveer één uur in een ophoudkamer –
blijven. Volgens de korpsbeheerder was deze tijd nodig in verband met de zogenoemde
Kort OM-regeling. Deze regeling, die ook wel de AU (= Aanhouden en Uitreiken)-methode
wordt genoemd, houdt in dat in beginsel iedere verdachte direct na zijn verhoor
een dagvaarding in persoon krijgt uitgereikt. In dit geval moesten de gegevens
van verzoekers zaak worden doorgegeven aan een medewerker van het openbaar
ministerie in Leeuwarden. Deze maakte vervolgens een dagvaarding en zond die
per fax naar het politiebureau. Al met al ging hier enige tijd overheen, aldus
de korpsbeheerder. De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat ingevolge
artikel 61, tweede lid, Sv een verdachte maximaal zes uren kan worden opgehouden
voor verhoor, en dat het eerste lid van dit artikel bepaalt dat de verdachte
die niet in verzekering wordt gesteld of voor de rechter-commissaris wordt
geleid, na zijn verhoor direct in vrijheid dient te worden gesteld. Nadat
verzoeker was verhoord, was het opsporingsonderzoek in deze zaak
kennelijk ten einde. De totale insluitingsduur viel in dit geval weliswaar
binnen de wettelijk toegestane termijn, maar het doel waarvoor verzoeker na
zijn verhoor nog werd vastgehouden, kon echter niet meer worden aangemerkt
als «voor verhoor». Al met al was er dus geen rechtsgeldige reden
meer om verzoeker nog een uur vast te houden na zijn verhoor. De onderzochte
gedraging was «niet behoorlijk». De Nationale ombudsman bracht
dit rapport ter kennis van de Minister van Justitie en verzocht hem om de
inhoud ervan onder de aandacht te brengen van de hoofdofficieren van justitie.Rapport 99/64 (zie hoofdstuk 7, § 7B.3) betrof het binnentreden
zonder toestemming in een pand waarin zich een aantal krakers bevond, en vormde
de aanzet tot een briefwisseling tussen de Nationale ombudsman en de voorzitter
van het College van procureurs-generaal. De Nationale ombudsman kwam in deze
zaak tot het oordeel dat de politie was binnengetreden met kennelijk als enig
oogmerk het verwijderen van personen, en derhalve zonder de wil te hebben
om hen aan te houden. Daarmee was zij binnengetreden met een ander oogmerk
dan hoe dan ook wettelijk is toegestaan als grondslag voor het maken van een
inbreuk op het huisrecht, en dan in de machtiging was aangegeven. Dit achtte
de Nationale ombudsman niet juist.In de correspondentie die werd gevoerd naar aanleiding van dit rapport
stond de vraag centraal welke bevoegdheid het openbaar ministerie heeft tot
het ontruimen van gekraakte panden. De voorzitter van het College van procureurs-generaal
is in deze discussie de mening toegedaan dat een machtiging tot binnentreden
ter aanhouding ook kan worden afgegeven indien het nog niet zeker is dat tot
aanhouding zal worden overgegaan, maar men de beslissing om al dan niet aan
te houden laat afhangen van nadere omstandigheden, bijvoorbeeld of de krakers
zich verzetten tegen verwijdering dan wel vernielingen hebben gepleegd.De Nationale ombudsman stelde hiertegenover dat een machtiging tot binnentreden
in een woning ter aanhouding alleen kan worden afgegeven indien het openbaar
ministerie ook werkelijk de intentie heeft om, eenmaal in het pand binnengetreden,
krakers aan te houden. In zijn brief van 9 december 1999 merkte de Nationale
ombudsman hierover het volgende op: «Nu het openbaar ministerie kennelijk
dikwijls aanhouding en vervolging ter zake van artikel 138 Wetboek van Strafrecht
(Sr.) (huisvredebreuk) of artikel 429sexies Sr. (kraken) niet opportuun acht,
maar tegelijkertijd (op goede gronden) van oordeel is dat de strafbare toestand
wel beëindigd moet kunnen worden, meen ik te moeten concluderen dat de
wettelijke bevoegdheden voor dergelijke situaties tekortschieten».Een handelen in strijd met de rechtstreeks verbindende jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen was aan de orde in
rapport 99/393 (zie hoofdstuk 7, § 7A.16.2). Verzoeker klaagde er
over dat hij uit Nederland was verwijderd voordat de termijn voor het zoeken
naar werk voor burgers van de Europese Unie was verstreken. Verzoeker was
vanuit Ierland naar Nederland gekomen om werk te zoeken. Na vijf maanden werd
hij door de vreemdelingendienst uit Nederland verwijderd.De Nationale ombudsman overwoog dat de vrije termijn voor het zoeken naar
werk voor EU-onderdanen volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen niet drie, maar zes maanden bedraagt, welke
termijn onder omstandigheden zelfs nog langer is. De in de nationale regelgeving
genoemde termijn van drie maanden was derhalve niet in overeenstemming met
de jurisprudentie van het Hof.De Nationale ombudsman overwoog verder dat aangezien een EU-onderdaan
zijn aanspraak op verblijf rechtstreeks aan het EG-recht ontleent, verzoeker
voor het zoeken naar werk een termijn toekwam van ten minste
zes maanden. De vreemdelingendienst had derhalve nog niet mogen overgaan tot
verzoekers verwijdering uit Nederland. De onderzochte gedraging was op dit
punt «niet behoorlijk».Evenals hij had gedaan in het rapport 98/505 (Eurotop-rapport, zie Jaarverslag
1998, blz. 159–166), vestigde de Nationale ombudsman in deze zaak opnieuw
de aandacht op de bijzondere rechtspositie van de kort – in de vrije
termijn – in Nederland verblijvende EU-onderdaan.d. belangenafweging/redelijkheidHet criterium «belangenafweging/redelijkheid» speelt met name
een rol bij klachten over de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding.
Dat speelt regelmatig op het terrein van de politie (zie hoofdstuk 7, § 7A.18),
van het openbaar ministerie (zie hoofdstuk 7, § 7B.6) en van de
Belastingdienst (zie hoofdstuk 13, § 13A.2.2). Veelal is er een
nauwe samenhang met het vereiste van administratieve zorgvuldigheid.Op het terrein van de politie valt in dit
verband in het bijzonder te wijzen op rapport 99/519 (hoofdstuk 7, § 7A.7
en § 7.A.18). In deze zaak oordeelde de Nationale ombudsman dat
van de zorgverplichting ten aanzien van een ingesloten arrestant ook de zorgvuldige
registratie van de van deze persoon – ter bewaring – ingenomen
goederen deel uitmaakt. In het geval dat er gebreken zijn in de (procedure
van) registratie en een ingeslotene claimt dat hij bepaalde ingenomen zaken
mist, dat deze beschadigd zijn of anderszins in het ongerede zijn geraakt,
is de politie daarvoor in beginsel verantwoordelijk. In dit geval was het
regionale politiekorps Haaglanden ten aanzien van de registratie van de van
verzoeker ingenomen eigendommen op een aantal punten tekort geschoten. Zo
was de registratie te weinig specifiek geweest. Een te summiere registratie
van ingenomen goederen kan, zoals in dit geval ook was gebleken, aanleiding
geven tot een discussie over de ingenomen goederen, die bij een zorgvuldige
registratie had kunnen worden vermeden, aldus de Nationale ombudsman. Verder
werd aannemelijk geacht dat verzoeker noch bij inname noch bij teruggave van
zijn goederen een fouilleringsformulier ter ondertekening was voorgelegd.
Verzoeker had ook geen afschrift ontvangen van het formulier met fouilleringsgegevens.
Ten slotte keurde de Nationale ombudsman het af dat verzoeker kennelijk onvoldoende
gelegenheid was geboden om zijn persoonlijke eigendommen bij teruggave te
controleren.Op het terrein van het openbaar ministerie
is in dit verband relevant een aantal rapporten die betrekking hebben op de
situatie dat slachtoffers van delicten zich door een (administratieve) fout
van het openbaar ministerie niet in een strafzaak als benadeelde partij hebben
kunnen voegen (zie hoofdstuk 7, § 78.3, 7B.6 en 7B.9). In deze gevallen
biedt het College van procureurs-generaal – conform een standaardprocedure –
een financiële vergoeding aan ter hoogte van het griffierecht voor een
eventueel in te stellen civiele procedure. Mede naar aanleiding van rapport
99/361 heeft de Nationale ombudsman bij de Minister van Justitie en het college
van procureurs-generaal in algemene zin aandacht gevraagd voor de hoogte van
de standaard door het College aangeboden financiële tegemoetkoming. Dit
heeft vervolgens geleid tot een oriënterende discussie tussen de Nationale
ombudsman en de voorzitter van het College van procureurs-generaal over deze
kwestie waarbij de laatste heeft toegezegd zich een nader oordeel te zullen
vormen over het door de Nationale ombudsman aangekaarte vraagstuk.Met enige regelmaat wordt de Nationale ombudsman geconfronteerd met terugbetalingen
door de Belastingdienst op een ander rekeningnummer
dan dat waarop de betrokken belastingplichtige de terugbetaling wenste te
ontvangen (zie hoofdstuk 13, § 13A.2.5.5). Rapport 99/522 betrof
in dit verband het volgende. Verzoeker had op zijn aangiftebiljet
inkomstenbelasting 1998 in de daarvoor bestemde ruimte zijn nieuwe rekeningnummer
voor teruggaaf vermeld. De Belastingdienst had desondanks een teruggave op
verzoekers oude rekeningnummer gestort, waarop een debetsaldo stond. Na ontvangst
van de teruggaaf was een klein creditsaldo ontstaan. De Belastingdienst weigerde
vervolgens om het bedrag van de belastingteruggaaf te storten op verzoekers
nieuwe rekening. De Nationale ombudsman oordeelde dat verzoeker met het vermelden
van zijn nieuwe rekeningnummer op de daarvoor bestemde plaats op zijn aangiftebiljet
over 1998 de betaling op zijn oude rekeningnummer rechtsgeldig had uitgesloten.
Dit betekende dat verzoeker bevoegd was de betaling door de Belastingdienst
op dat oude rekeningnummer te weigeren en ook dat de Belastingdienst verzoeker
niet kon tegenwerpen dat dit rekeningnummer nog op zijn naam stond. De weigering
van verzoeker kon, onder omstandigheden, tot gevolg hebben dat de Belastingdienst
de teruggaaf alsnog op het nieuwe rekeningnummer van verzoeker zou moeten
storten dan wel de schade zou moeten vergoeden die verzoeker mogelijk had
geleden of nog zou lijden door de onjuiste storting. In dit geval mocht worden
aangenomen dat verzoeker gehouden was, en ook het voornemen had, zijn schuld
aan de bank te voldoen. Door de betaling van de teruggaaf op verzoekers oude
rekeningnummer was deze schuld in één keer afgelost. Het creditsaldo
had de bank verzoeker ter beschikking gesteld. Onder deze omstandigheden was
de Belastingdienst niet gehouden het bedrag van de teruggaaf opnieuw aan verzoeker
uit te betalen. Het was echter aannemelijk dat verzoeker schade had geleden
door de onjuiste storting, omdat, nu verzoeker had verzocht om storting van
de teruggaaf op zijn nieuwe rekeningnummer, moest worden aangenomen dat hij,
zoals hij had gesteld, voornemens was de teruggaaf te besteden voor de betaling
van de te verwachten aanslag voor zijn echtgenote en ter delging van een aantal
schulden, ontstaan door trieste persoonlijke omstandigheden. Omdat verzoeker
nu was genoodzaakt naar andere middelen te zoeken om deze schulden te voldoen,
was het aannemelijk dat hij hiervoor extra kosten – zoals kosten voor
het afsluiten van een (hypothecaire) lening, eventuele invorderingskosten
en rente – had gemaakt dan wel zou moeten maken. Om deze reden had de
Belastingdienst niet mogen volstaan met de afwijzing van het verzoek van verzoeker
om de teruggaaf alsnog over te maken op zijn nieuwe rekeningnummer, maar had
hij met verzoeker in overleg dienen te treden over vergoeding van de schade
die verzoeker mogelijk had geleden of nog zou lijden door de onjuiste storting.Ten slotte heeft in het verslagjaar in een aantal rapporten opnieuw de
kwestie gespeeld van vergoeding van kosten van deskundige bijstand in de bezwaarfase
(zie hoofdstuk 13, § 13A.2.2). Van belang is in dit verband hetgeen
in Jaarverslag 1998 (blz. 283–284) is vermeld over rapport 98/562.In genoemd rapport heeft de Nationale ombudsman als uitgangspunt genomen
dat de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake door de bestuursrechter vernietigde
beschikkingen ook geldt voor de kosten van fiscale bijstand gemaakt tijdens
de bezwaarfase. Deze jurisprudentie van de Hoge Raad houdt in dat indien een
overheidslichaam een besluit neemt en handhaaft dat naderhand door de rechter
wordt vernietigd (wegens strijd met het geschreven of ongeschreven recht),
het jegens de door dat besluit getroffene een onrechtmatige daad begaat, die
in beginsel voor rekening van het bestuursorgaan komt. Het bestuursorgaan
is gehouden de als gevolg van deze onrechtmatige daad door de getroffene geleden
schade te vergoeden. In het geval van rapport 98/562 leidde dit tot de aanbeveling
van de Nationale ombudsman om het verzoek om vergoeding van de in de bezwaarfase
gemaakte kosten te heroverwegen.In eerste instantie liet de Staatssecretaris van Financiën aan de
Nationale ombudsman weten de aanbeveling niet op te volgen. Vervolgens heeft
tussen de Nationale ombudsman en de Staatssecretaris overleg plaatsgevonden.
Naar aanleiding van het overleg besloot de Staatssecretaris om de aanbeveling
uit rapport 98/562 alsnog op te volgen, zij het op grond van de specifieke
omstandigheden van dit geval. De principiële overwegingen die ten grondslag
liggen aan het oordeel van de Nationale ombudsman – en daarmee aan de
aanbeveling – werden door de Staatssecretaris niet gevolgd.De Staatssecretaris heeft zijn standpunt neergelegd in zijn besluit van
10 juni 1998, nr. AFZ 1998/1467M, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit
van 4 november 1999. Zakelijk weergegeven houdt dit standpunt in dat de vergoeding
van kosten die zijn gemaakt in een bestuurlijke voorfase (waaronder de bezwaarfase)
uitzondering dient te blijven en alleen aan de orde kan zijn indien bijzondere
omstandigheden daartoe aanleiding geven. Van bijzondere omstandigheden als
hiervoor bedoeld, is sprake indien het bestreden besluit door ernstige onzorgvuldigheid
in strijd met het recht is genomen. Het begrip «ernstig onzorgvuldig»
is ontleend aan de bestuursrechtspraak en duidt op een situatie waarin het
bestuursorgaan als het ware tegen beter weten in heeft gehandeld. De Nationale
ombudsman heeft in zijn reactie op dit besluit de Staatssecretaris laten weten
dat het hem geen aanleiding gaf om zijn standpunt zoals neergelegd in rapport
98/562 te herzien.In de vijf in 1999 uitgebrachte rapporten – voor zover die betrekking
hebben op de kosten van deskundige bijstand gemaakt in de bezwaarfase –
was in geen van de gevallen sprake van een situatie, die gelijk was aan de
situatie in rapport 98/562, te weten een op de bezwaarfase gevolgde beroepsfase
waarin de aanslag was vernietigd. Er was dus geen sprake van vernietiging
door de rechter van beschikkingen van de Belastingdienst, zodat niet uit dien
hoofde reeds aanspraak op schadevergoeding was ontstaan. In een dergelijk
geval toetst de Nationale ombudsman zelfstandig of zich een zodanig verzuim
aan de zijde van de Belastingdienst heeft voorgedaan dat er reden is voor
een kostenvergoeding, voor zover de gemaakte kosten redelijk zijn. Van een
dergelijke situatie was naar het oordeel van de Nationale ombudsman alleen
sprake in het geval dat leidde tot rapport 99/162. De Belastingdienst had
ten aanzien van de aanslagregeling over 1996 een standpunt ingenomen, waarvan
hij op basis van de afhandeling van een eerder belastingjaar wist of had kunnen
weten, dat dit onjuist was. De Belastingdienst liet tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman weten dat hij had besloten om alsnog een vergoeding
toe te kennen.1.3 Interne klachtbehandeling door bestuursorganen1.3.1 Enquête Nationale ombudsmanOp 1 juli 1999 is voor de meeste beleidsterreinen van de overheid een
wettelijke regeling in werking getreden voor de – interne – behandeling
van klachten door bestuursorganen. Deze regeling is neergelegd in hoofdstuk
9 van de Awb. Indien de klager niet tevreden is over het resultaat van de
interne klachtbehandeling, kan hij zich in de regel vervolgens wenden tot
een onafhankelijke externe instantie voor klachtbehandeling. Met betrekking
tot veruit de meeste bestuursorganen is de Nationale ombudsman die onafhankelijke
externe instantie.Een bij de Nationale ombudsman ingediende klacht kan mede betrekking hebben
op de wijze waarop een bestuursorgaan een klacht in de interne procedure heeft
behandeld. Indien het gaat om interne klachtbehandeling waarop hoofdstuk 9
van de Awb van toepassing is, toetst de Nationale ombudsman in een dergelijk
geval uiteraard aan de bepalingen van dit hoofdstuk. Aldus ligt
de controle van de naleving van hoofdstuk 9 Awb voor een belangrijk deel in
handen van de Nationale ombudsman.Met het oog op dit onderdeel van zijn taak heeft de Nationale ombudsman
aan het einde van 1999 inzicht willen verkrijgen in de mate waarin bestuursorganen
stappen hebben ondernomen naar aanleiding van de invoering van hoofdstuk 9
van de Awb. De Nationale ombudsman heeft daartoe in de laatste twee maanden
van 1999 onder een aantal bestuursorganen door middel van een vragenlijst
een inventarisatie gehouden van de op dat moment bestaande (aanvullende) interne
klachtenregelingen. Verder heeft de Nationale ombudsman die organen vragen
gesteld over de mate waarin de invoering van hoofdstuk 9 Awb heeft geleid
of nog zal leiden tot aanpassing van de klachtbehandeling in het algemeen,
en van de klachtenregelingen in het bijzonder.Overigens zal voor een aantal beleidsterreinen hoofdstuk 9 Awb pas in
een later stadium gaan gelden (zie ook hierna § 1.3.2.1). De desbetreffende
bestuursorganen, waaronder bijvoorbeeld die op het terrein van de politie,
zijn dan ook niet door de Nationale ombudsman benaderd.De Nationale ombudsman heeft de hiervoor bedoelde vragenlijst toegestuurd
aan 328 bestuursorganen met het verzoek deze ingevuld te retourneren. Het
betreft de ministeries, de bij de Nationale ombudsman aangesloten gemeenten,
de provincies, de waterschappen, de bedrijfs- en productschappen, de Kamers
van Koophandel, de huurcommissies, de zorgverzekeraars, het Landelijk instituut
sociale verzekeringen (de uitvoeringsinstellingen), Arbeidsvoorziening Nederland
en een restgroep zelfstandige bestuursorganen.1Het doet de Nationale ombudsman genoegen te kunnen constateren dat de
inventarisatie uiteindelijk een respons heeft opgeleverd van 77%. Van de zorgverzekeraars
heeft 59% op het informatieverzoek gereageerd. Wanneer de zorgverzekeraars
niet worden meegerekend, is er zelfs sprake van een respons van 86%.De klachtbehandeling door de IND van het Ministerie van Justitie blijft
hier buiten beschouwing. Gezien de bijzondere betrokkenheid van de Nationale
ombudsman bij de invoering van de interne klachtprocedure bij de IND komt
de klachtbehandeling door deze dienst aan de orde in hoofdstuk 10, § 10A.2.1.4
van dit jaarverslag.Op deze plaats wordt nog het volgende opgemerkt over de invoering van
hoofdstuk 9 Awb. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft het voortouw genomen zowel wat de totstandkoming van hoofdstuk 9 betreft,
als op het punt van de informatieverstrekking aan de overheid over deze regeling.
Zo is in september 1999 een brochure verschenen van dit Ministerie, met de
titel «Intern Klachtrecht». Verder heeft het Ministerie op 15
november 1999 voor bestuursorganen een informatieve bijeenkomst gehouden en
heeft het een aantal juristen voor enige tijd belast met het verschaffen van
telefonische informatie, als «follow-up» op de inwerkingtreding
van deze wet.Hoewel de Nationale ombudsman op zichzelf deze maatregelen toejuicht,
moet worden opgemerkt dat de Minister deze initiatieven – gelet op de
datum van inwerkingtreding van hoofdstuk 9 Awb – laattijdig heeft ontplooid.
De Nationale ombudsman heeft in zijn Jaarverslag 1998 (blz. 33) gewezen op
het belang dat het van kracht worden van hoofdstuk 9 zou worden ondersteund
en begeleid door een duidelijk appèl van de kant van de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.1.3.2 Resultaten enquête hoofdstuk 9 Awb1.3.2.1 Toepasselijkheid hoofdstuk 9 AwbHoofdstuk 9 Awb is van toepassing op alle bestuursorganen, met dien verstande dat voor een aantal beleidsterreinen – waaronder de
zorgsector, de jeugdhulpverlening, het onderwijs en de politie – hoofdstuk
9 Awb pas in een later stadium zal gaan gelden (Stb. 1999, nr. 241).Van de responderende (bestuurs)organen gaven er negen aan dat zij hoofdstuk
9 Awb niet op hun organisatie van toepassing achten. Zeven van deze negen
(bestuurs)organen betreffen zorgverzekeraars.De Nationale ombudsman is sinds 30 juni 1998 bevoegd om klachten te behandelen
over gedragingen van ziekenfondsen en particuliere ziektekostenverzekeraars,
voor zover hun gedragingen betrekking hebben op de uitvoering van de Ziekenfondswet,
de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en de Wet op de toegang tot
ziektekostenverzekeringen 1998 (de acceptatie voor een standaardverzekering
en de premiestelling). De Nationale ombudsman is tevens bevoegd om klachten
te behandelen over de zogenaamde zorgkantoren. De zorgkantoren kunnen echter
slechts in een beperkt aantal gevallen zelf als bestuursorgaan worden aangemerkt.
Reden hiervoor is dat zij veelal namens de zorgverzekeraars (krachtens mandaat)
handelen. In die gevallen dient de mandaatgever als bestuursorgaan te worden
aangemerkt. Uit de ontvangen reacties blijkt dat er onduidelijkheid bestaat
over de vraag of, en zo ja, in hoeverre zorgkantoren als bestuursorgaan moeten
worden aangemerkt.Overigens is de behandeling van klachten door de Nationale ombudsman niet
optioneel in die zin dat een zorgverzekeraar een voorkeur kan uitspreken voor
de behandeling van een klacht door de Ombudsman Zorgverzekeringen. Voor zover
een zorgverzekeraar binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman valt,
kan de Ombudsman Zorgverzekeringen weliswaar worden aangemerkt als «een
persoon belast met de behandeling van en de advisering over klachten»
in de zin van art. 9:14 Awb (zie ook hierna § 1.3.2.4), maar blijft
de zorgverzekeraar na de interne klachtbehandeling ingevolge art. 9:12, tweede
lid Awb gehouden te verwijzen naar de Nationale ombudsman als de aangewezen
externe klachtbehandelaar.1.3.2.2 Aanpassing feitelijke klachtafhandeling aan hoofdstuk
9 AwbSinds de invoering van hoofdstuk 9 Awb per 1 juli 1999 zijn bestuursorganen
verplicht klachten af te handelen overeenkomstig hoofdstuk 9 Awb. Hoofdstuk
9 Awb bevat bepalingen van orde. Dit betekent dat de bestuursorganen zelf
de verantwoordelijkheid hebben voor de naleving van hoofdstuk 9 Awb.De Nationale ombudsman heeft onder meer aan de bestuursorganen verzocht
om aan te geven of de feitelijke wijze van klachtafhandeling is aangepast
aan hoofdstuk 9 Awb. Op deze vraag reageerde in totaal 25% van de responderende
bestuursorganen ontkennend; voor de (dienstonderdelen van) de ministeries
geldt dat 23% aangaf de klachtafhandeling nog niet aan hoofdstuk 9 te hebben
aangepast, voor de provincies 8%, en de gemeenten 14%.Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties reageerde
met de mededeling dat thans nog wordt onderzocht of en in hoeverre dit moet
gebeuren. Dit Ministerie liet weten dat, indien uit het onderzoek zal blijken
dat dit nodig is, de klachtbehandeling zo spoedig mogelijk zal worden aangepast.
Het Ministerie kon hierbij geen termijn aangeven. Dat het voor het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan het einde van 1999, een
half jaar na inwerkingtreding van hoofdstuk 9, nog onduidelijk is of het klachten
behandelt conform hoofdstuk 9, is opmerkelijk. Het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties kan immers, gelet op de ontstaansgeschiedenis
van hoofdstuk 9 Awb, een zekere voorbeeldrol op het gebied van de interne
klachtbehandeling niet worden ontzegd. Van de overige ministeries deelden twee ministeries en drie dienstonderdelen
van twee andere ministeries mee klachten nog niet overeenkomstig hoofdstuk
9 Awb te behandelen. Zij gaven aan dit vóór 1 juli 2000 in orde
te zullen brengen. De overige (dienstonderdelen van) ministeries gaven aan
dat de feitelijke klachtafhandeling inmiddels is aangepast aan hoofdstuk 9
Awb.Van de provincies (12) deelden er tien in reactie op deze vraag mee de
klachtafhandeling te hebben aangepast aan hoofdstuk 9. Twee provincies lieten
weten de klachtbehandeling nog niet conform hoofdstuk 9 op orde te hebben;
deze provincies gaven aan dit vóór 1 juli 2000 te zullen regelen.Van de 35 gemeenten hebben er vijf laten weten dat de feitelijke wijze
van klachtafhandeling nog niet is aangepast aan hoofdstuk 9 Awb. Vier van
deze vijf lieten weten dat de klachtafhandeling vóór 1 juli
2000 zal worden aangepast. Eén gemeente is voornemens dit na 1 juli
2000 te doen.Verder hebben veertien van de 50 waterschappen die hebben gereageerd hun
klachtbehandeling op dit moment nog niet volgens de vereisten van hoofdstuk
9 Awb ingericht. Opmerkelijk is dat vier waterschappen hebben laten weten
dat zij de klachtbehandeling ook in de toekomst niet aan de Awb zullen aanpassen.Eén van de uitvoeringsinstellingen in de sociale zekerheid liet
weten dat de feitelijke wijze van klachtafhandeling nog niet plaatsvindt overeenkomstig
hoofdstuk 9 Awb, maar dat dit vóór 1 juli 2000 zal worden geregeld.
De andere uitvoeringsinstellingen deelden mee al op dit moment Awb-conform
klachten af te doen.Van de bedrijfs- en productschappen gaf bijna de helft van de respondenten
aan dat de wijze van klachtafhandeling nog niet is aangepast aan hoofdstuk
9 Awb. Deze organen (op één na) lieten weten wel van plan te
zijn de klachtbehandeling aan te passen.Hetzelfde geldt voor de Kamers van Koophandel: circa 50% van de respondenten
deelde mee klachten (nog) niet conform de vereisten van hoofdstuk 9 te behandelen.
De meeste Kamers van Koophandel die dit nog niet hebben geregeld, lieten weten
van plan te zijn dit vóór 1 juli 2000 te doen.Wat de reacties van de restgroep zelfstandige bestuursorganen betreft,
valt op dat negen van de 22 respondenten hebben aangegeven dat de feitelijke
wijze van klachtafhandeling niet is aangepast aan de vereisten van hoofdstuk
9 Awb.Tot slot: het merendeel van de zorgverzekeraars gaf aan de feitelijke
klachtbehandeling al te hebben aangepast aan hoofdstuk 9 Awb. Veertien van
de 69 respondenten heeft dit nog niet gedaan. Slechts twee daarvan gaven aan
dit ook niet van plan te zijn.1.3.2.3 Interne klachtenregelingVoorts heeft de Nationale ombudsman de bestuursorganen de vraag gesteld
of zij een (schriftelijk vastgelegde) interne klachtenregeling hebben, en,
zo ja, of deze klachtenregeling is aangepast dan wel zal worden aangepast
aan de bepalingen van hoofdstuk 9 Awb. In hoofdstuk 9 Awb wordt een aantal
minimumregels gegeven voor de interne klachtbehandeling. Met een interne klachtenregeling
kan een bestuursorgaan zijn interne klachtprocedure nader vorm geven. Hoofdstuk
9 Awb werkt rechtstreeks. Bestuursorganen zijn dan ook niet verplicht om een
interne klachtenregeling te hebben. Het spreekt echter voor zich dat het op schrift stellen van de interne klachtprocedure de transparantie van
de interne klachtbehandeling (zowel intern als extern) ten goede komt.Van de bestuursorganen die hebben gereageerd, liet 63% weten over een
interne klachtenregeling te beschikken. 46% daarvan deelde mee dat deze klachtenregeling
nog niet was aangepast aan hoofdstuk 9 Awb, en ruim 21% van die laatste organen
gaf aan ook niet voornemens te zijn de klachtenregeling aan te passen.Vier van de ministeries gaven aan een interne klachtenregeling te hebben.
Vijf ministeries lieten weten geen klachtenregeling te hebben, terwijl de
overige vier aangaven dat sommige van de onder het desbetreffende departement
vallende dienstonderdelen wel, en andere dienstonderdelen geen klachtenregeling
hebben.De ministeries/dienstonderdelen die meedeelden een interne klachtenregeling
te hebben gaven (op één na) aan dat de klachtenregeling is dan
wel zal worden aangepast aan hoofdstuk 9 Awb.De regionale overheden scoren op dit punt beter. Van de twaalf provincies
beschikken er twee niet over een interne klachtenregeling. Bijna alle andere
provincies (negen) gaven aan hun klachtenregelingen al aan hoofdstuk 9 Awb
te hebben aangepast, dan wel van plan te zijn dit vóór 1 juli
2000 te doen. Eén provincie deelde mee dit na 1 juli 2000 te zullen
doen.Van de 35 responderende gemeenten lieten 29 weten een klachtenregeling
te hebben. Op twee gemeenten na lieten ze allemaal weten hun klachtenregelingen
al aan hoofdstuk 9 van de Awb te hebben aangepast, ofwel nog van plan te zijn
dit te doen. Die gemeenten die nog van plan zijn dit te doen, lieten op één
na weten dit vóór 1 juli 2000 te zullen voltooien. Twee gemeenten
gaven aan niet het plan te hebben hun klachtenregeling aan te passen aan hoofdstuk
9 Awb.Van de 50 waterschappen die hebben gereageerd lieten er 29 weten een klachtenregeling
te hebben. Vijf van deze waterschappen zijn niet voornemens de klachtenregeling
af te stemmen op hoofdstuk 9 Awb.De uitvoeringsinstellingen gaven alle aan een interne klachtenregeling
te hebben, die is dan wel zal worden aangepast aan hoofdstuk 9 Awb.Van de 24 responderende bedrijfs- en productschappen lieten er 9 weten
een klachtenregeling te hebben. Hiervan gaven er vijf aan dat de klachtenregeling
inmiddels is afgestemd op de bepalingen van hoofdstuk 9 Awb. De overige bedrijfs-
en productschappen (op één na) zijn van plan dit te doen.Elf van de 15 Kamers van Koophandel die hebben gereageerd gaven aan een
interne klachtenregeling te hebben. Alle Kamers van Koophandel lieten weten
dat deze klachtenregeling inmiddels is of zal worden afgestemd op hoofdstuk
9 Awb.Van de restgroep zelfstandige bestuursorganen deelden 14 van de 22 respondenten
mee over een interne klachtenregeling te beschikken. Op één
na gaven zij allemaal aan dat de klachtenregeling inmiddels is of zal worden
aangepast aan hoofdstuk 9 Awb.Wat de zorgverzekeraars betreft, lieten 48 van de 69 respondenten weten
te beschikken over een interne klachtenregeling. Vier van hen gaven aan niet
voornemens te zijn de klachtenregeling aan te passen aan de Awb. 1.3.2.4 De klachtadviesprocedure; Afdeling 9.3 AwbIn afdeling 9.3 Awb staan aanvullende bepalingen vermeld voor een klachtadviesprocedure.
Deze aanvullende bepalingen gelden alleen indien bij wettelijk voorschrift
of bij besluit van het bestuursorgaan de klachtadviesprocedure van afdeling
9.3. Awb van toepassing is verklaard. Is dit het geval dan vereist artikel
9:14 Awb dat een persoon of commissie wordt belast met de behandeling van
de klacht. De desbetreffende persoon of commissie adviseert het bestuursorgaan
over de afdoening van de klacht.De Nationale ombudsman heeft de bestuursorganen de vraag gesteld of zij
beschikken over een klachtencommissie dan wel -persoon als bedoeld in afdeling
9.3 Awb. In totaal antwoordde ruim 27% van de bestuursorganen bevestigend
op deze vraag.Van de ministeries die hebben gereageerd, hebben het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, en twee dienstonderdelen van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangegeven daarover te beschikken. Alle
provincies deelden mee een klachtencommissie of -persoon als bedoeld in afdeling
9.3 Awb te hebben, terwijl van de responderende gemeenten 25% liet weten daarover
te beschikken.Voor de waterschappen geldt dat 44% zich laat adviseren door een klachtencommissie
of -persoon.Van de vijf uitvoeringsinstellingen hebben er twee laten weten een klachtencommissie
of «persoon als bedoeld in artikel 9:14 Awb te hebben. Van de Kamers
van Koophandel heeft 26% aangegeven daarover te beschikken. Arbeidsvoorziening
Nederland en de Huurcommissies hebben aangegeven niet te beschikken over een
klachtenpersoon of -commissie. Hetzelfde geldt voor de bedrijfs- en productschappen
(op één na).Van de 69 zorgverzekeraars die hebben gereageerd, heeft 18% aangegeven
dat zij hebben gekozen voor de klachtadviesprocedure. Op dit punt verdient
opmerking dat Zorgverzekeraars Nederland in een circulaire van 9 december
1999 de zorgverzekeraars heeft geïnformeerd over de mogelijkheid om de
Ombudsman Zorgverzekeringen aan te wijzen als klachtbehandelaar ex artikel
9:14 Awb voor zover het de wettelijke verzekeringen betreft. 31% van de (overige)
zelfstandige bestuursorganen liet weten te beschikken over een klachtencommissie
of -persoon als bedoeld in artikel 9:14 Awb.Aangezien het merendeel van de bestuursorganen het hiervoor bedoelde wettelijk
voorschrift dan wel besluit niet heeft meegestuurd, heeft de Nationale ombudsman
geen inzicht kunnen verkrijgen of – in de gevallen waarin dit is aangegeven –
daadwerkelijk sprake is van een wettelijk voorschrift of besluit waarin het
bestuursorgaan de klachtadviesprocedure van afdeling 9.3 van toepassing heeft
verklaard.Wel hebben de ontvangen reacties de Nationale ombudsman aanleiding gegeven
tot twijfel over de mate waarin bij de verschillende bestuursorganen voldoende
duidelijkheid bestaat over de mogelijkheid de klachtadviesprocedure van afdeling
9.3 van toepassing te verklaren. Verschillende bestuursorganen hebben in hun
reacties namelijk ervan blijk gegeven op de klachtbehandeling hoofdstuk 7
van de Awb van toepassing te achten, terwijl dit hoofdstuk bijzondere bepalingen
over bezwaar en administratief beroep bevat.1.3.2.5 Verwijzing naar de Nationale ombudsman als externe
klachtinstantieIn het tweede lid van artikel 9:12 Awb is voor het bestuursorgaan de verplichting
opgenomen bij de afdoening van een klacht te vermelden of de klager terecht
kan bij een externe klachtinstantie, waarbij met name kan worden gedacht aan
de Nationale ombudsman. Voor de doorzichtigheid van het klachtrecht is het
van groot belang dat bestuursorganen burgers bij de beslissing
op hun klacht voldoende voorlichting bieden over eventueel nog voor hen openstaande
mogelijkheden de klacht elders in te dienen.Op de vraag of er bij de beslissing op klachten standaard wordt verwezen
naar de Nationale ombudsman, antwoordde iets minder dan de helft van de bestuursorganen,
48%, bevestigend.Zes ministeries lieten weten zonder meer aan deze verplichting te voldoen.
Drie ministeries (het Ministerie van Justitie, het Ministerie van Economische
Zaken en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) gaven aan
niet daaraan te voldoen. De overige vier ministeries deelden mee dat een aantal
dienstonderdelen wel en een aantal niet standaard verwijzen naar de Nationale
ombudsman als externe klachtinstantie.Hiermee blijft de centrale overheid in aanzienlijke mate achter bij de
regionale overheden. Alle provincies en alle gemeenten die op de vragenlijst
hebben gereageerd, hebben namelijk aangegeven standaard bij de afdoening van
klachten naar de Nationale ombudsman te verwijzen.Verder lieten drie van de vijf uitvoeringsinstellingen weten niet standaard
bij de afdoening van een klacht naar de Nationale ombudsman te verwijzen.
Voorts voldoet slechts 50% van de waterschappen die hebben gereageerd aan
het vereiste van artikel 9:12, tweede lid, Awb. 33% van de responderende zorgverzekeraars,
21% van de bedrijfs- en productschappen en 23 % van de restgroep zelfstandige
bestuursorganen gaven aan te voldoen aan artikel 9:12, tweede lid.1.3.2.6 MachtigingIngevolge artikel 9:12, eerste lid, Awb dient het bestuursorgaan de klager
schriftelijk en gemotiveerd in kennis te stellen van de bevindingen van het
onderzoek naar de klacht alsmede van de eventuele conclusies die het daaraan
verbindt. Een bestuursorgaan kan de afdoening van klachten, zoals bedoeld
in artikel 9:12, eerste lid, Awb zelf voor zijn rekening nemen, maar het kan
ten aanzien van de klachtafdoening ook een machtiging verlenen aan een ander,
werkzaam onder zijn verantwoordelijkheid. De mandaatregeling van afdeling
10.1.1 Awb is krachtens de schakelbepaling van artikel 10:12 van toepassing
op machtigingen in het kader van hoofdstuk 9 Awb.De Nationale ombudsman heeft de bestuursorganen de vraag gesteld in hoeverre
klachten door hen zelf worden afgedaan, dan wel in hoeverre zij een ander
tot klachtafdoening hebben gemachtigd.In totaal gaf ruim 18% van de responderende bestuursorganen aan een ander
tot klachtafdoening te hebben gemachtigd. Wat betreft de (dienstonderdelen
van) ministeries gaf 38% aan een ander tot afdoening van klachten te
hebben gemachtigd; van de provincies gaf 25% dit antwoord, en van de
gemeenten liet 31% weten ten aanzien van de klachtafdoening een machtiging
te hebben verleend.De ontvangen reacties hebben bij de Nationale ombudsman de vraag doen
rijzen in hoeverre er bij de bestuursorganen voldoende duidelijkheid bestaat
over het van overeenkomstige toepassing zijn van de mandaatregeling in de
Awb.Opmerkelijk is bijvoorbeeld dat het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (VROM) aangaf dat het bestuursorgaan (de Minister)
klachten niet zelf afdoet, maar dat ten aanzien van de klachtafdoening ook
geen machtiging is verleend overeenkomstig de mandaatregeling van afdeling
10.1.1. Awb. Het Ministerie gaf aan van mening te zijn dat de
mandaatregeling niet voor de afhandeling van klachten geldt.Voorts lieten drie provincies weten dat het bestuursorgaan klachten niet
zelf afdoet, maar ook geen machtiging tot klachtafdoening heeft verleend.Het Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv) liet weten zich in
beginsel niet zelf bezig te houden met individuele klachtbehandeling. Op grond
van het mandaatbesluit van het Lisv worden klachten door de uitvoeringsinstellingen
behandeld. Het Lisv deelde mee dat het op 10 maart 1999 een klachtenprotocol
heeft vastgesteld, dat als richtlijn dient voor de klachtbehandeling door
de uitvoeringsinstellingen. Dit klachtenprotocol is zo opgesteld, dat het
in overeenstemming is met hoofdstuk 9 Awb, aldus het Lisv.1.3.2.7 Registratie en publicatieIn artikel 9:12a van de Awb is bepaald dat het bestuursorgaan de bij hem
ingediende schriftelijke klachten dient te registreren. Voorts dient het bestuursorgaan
deze klachten jaarlijks te publiceren. De registratie en publicatie van klachten
is niet aan vormvoorschriften verbonden. Uiteraard dient de publicatie van
klachten wel geanonimiseerd plaats te vinden. Klachten kunnen bijvoorbeeld
worden gepubliceerd in het jaarverslag of in een aparte publicatie.Uit de ontvangen reacties blijkt dat in totaal 83% van de bestuursorganen
aangeeft aan het vereiste van registratie te voldoen, en 81% aan het vereiste
van publicatie.Van de ministeries lieten er drie, en twee dienstonderdelen van twee andere
ministeries, weten niet aan het vereiste van registratie te voldoen. De overige
(dienstonderdelen van) ministeries voldoen op dit punt wel aan de Awb. Op
de vraag of de geregistreerde klachten vervolgens zullen worden gepubliceerd,
antwoordden de ministeries – op één ministerie en vier
dienstonderdelen van drie andere ministeries na – bevestigend. Het Ministerie
van Justitie en twee dienstonderdelen van het Ministerie van Defensie reageerden
niet op deze vraag.Ook op het punt van registratie en publicatie van klachten vertoont de
decentrale overheid een gunstiger beeld dan de centrale overheid. Met instemming
heeft de Nationale ombudsman kunnen constateren dat de provincies wat betreft
de vereisten van registratie en publicatie nagenoeg geheel aan de vereisten
van hoofdstuk 9 voldoen: alle provincies – op één na –
lieten weten de klachten te registreren, en alle provincies gaven aan de klachten
te zullen publiceren.Van de 35 gemeenten die op de vragenlijst hebben gereageerd, liet slechts
één gemeente weten de klachten niet te registeren. Deze gemeente
zal, evenals drie andere gemeenten, de klachten ook niet publiceren.Alle uitvoeringsinstellingen lieten weten de schriftelijke klachten te
registreren. Tot publicatie zullen er maar drie van de vijf overgaan.Van de restgroep zelfstandige bestuursorganen die hebben gereageerd (22),
gaven er twee aan de klachten niet te registreren. Voorts lieten er drie weten
niet over te zullen gaan tot publicatie van de geregistreerde klachten.Van de 24 bedrijfs- en productschappen die hebben gereageerd, gaven er
drie aan niet te zullen registreren, terwijl er zes de klachten niet zullen
publiceren.De vijftien reacties van de Kamers van Koophandel laten het beeld zien
dat, terwijl bijna al deze Kamers van Koophandel (12) de klachten registreren,
maar een ruime helft (9) tot publicatie zal overgaan. Voor de waterschappen geldt dat er van de 50 respondenten 5 aangaven niet
aan de registratieplicht te voldoen en 16 niet aan de publicatieplicht.Wat de responderende zorgverzekeraars (69) betreft, gaf slechts één
zorgverzekeraar aan niet aan de registratieplicht te voldoen. Deze zorgverzekeraar
gaf tevens aan – evenals tien andere zorgverzekeraars – niet aan
de publicatieplicht te voldoen.1.3.3 ConclusieHet voorgaande levert het beeld op dat de implementatie van de bepalingen
van hoofdstuk 9 Awb vooralsnog achterblijft in de aandacht van een groot aantal
bestuursorganen. Het is opmerkelijk dat een kwart van de responderende bestuursorganen
heeft aangegeven een half jaar na inwerkingtreding van hoofdstuk 9 nog niet
conform die regeling klachten te behandelen. Ook op het punt van andere verplichtingen
die uit hoofdstuk 9 Awb voortvloeien, zoals de verplichting om in de beslissing
op de klacht naar de Nationale ombudsman te verwijzen en de vereisten van
registratie en publicatie van schriftelijk ingediende klachten, is nog geen
sprake van volledige implementatie. 52% geeft aan nog niet aan het vereiste
van verwijzing te voldoen, 17% voldoet niet aan het vereiste van registratie
en 19% niet aan dat van publicatie.Voorts kan op grond van de resultaten van de enquête worden geconstateerd
dat de centrale overheid bij de implementatie van de bepalingen van hoofdstuk
9 Awb achterblijft bij de regionale overheden die binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman vallen.Tot slot verdient opmerking dat uit de reacties van de verschillende bestuursorganen
is gebleken dat vele doende zijn met de implementatie van hoofdstuk 9 Awb
en dat een aantal van hen door de enquête aan het denken (en doen) is
gezet.Wat de verdere implementatie betreft, is van belang dat de Nationale ombudsman
in het kader van zijn externe klachtbehandeling voortaan in individuele klachtprocedures
kan beoordelen of, en in hoeverre de interne klachtbehandeling door het bestuursorgaan
heeft voldaan aan de vereisten van hoofdstuk 9 Awb. Belangrijker voor de implementatie
is evenwel een intensivering van de voorlichting over de betekenis van hoofdstuk
9 Awb. Hier lijkt ook voor de komende jaren in aansluiting op de reeds ontplooide
initiatieven nog een belangrijke taak te liggen voor het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.DEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1999 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU2.1 Wetgeving c.a.2.1.1 De Nationale ombudsman in de GrondwetOp 25 maart 1999 is, met de uitgifte van Staatsblad 133 van die datum,
de wet van 25 februari 1999 in werking getreden «tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman».
Door deze wijziging van de Grondwet heeft het ambt van Nationale ombudsman
een hechte constitutionele verankering gekregen. De kern van de wijziging
is de invoeging van het nieuwe artikel 78a in de Grondwet, welk artikel de
hoofdtaak van de Nationale ombudsman en de hoofdlijn van de procedure voor
diens benoeming omschrijft.Deze grondwetswijziging kon haar beslag krijgen nadat het voorstel daartoe
met een gekwalificeerde meerderheid van ten minste twee derden van het aantal
uitgebrachte stemmen in tweede lezing door beide Kamers van de Staten-Generaal
was aanvaard. Zoals in het Jaarverslag 1998 (blz. 39) nog kon worden gemeld,
had de Tweede Kamer het voorstel op 28 januari 1999 in tweede lezing zonder
stemming aangenomen, en de Eerste Kamer op 23 februari 1999.De tekst van het nieuwe artikel 78a van de Grondwet is opgenomen in bijlage
7.1 bij dit jaarverslag.2.1.2 De Wet Nationale ombudsman2.1.2.1 In werking getreden wijziging van de Wet Nationale
ombudsmanDe Wet Nationale ombudsman (WNo) heeft in 1999 eenmaal een wijziging ondergaan.Bij wet van 12 mei 1999, Stb. 214, is de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
aangevuld met een regeling over de (interne) behandeling van klachten door
bestuursorganen. Deze regeling is opgenomen in hoofdstuk 9 van de Awb. De
desbetreffende wet bevat tevens op enkele punten een wijziging van de WNo.
Deze veranderingen – in de artikelen 12 en 14 van de WNo – hebben
de strekking om het zogenoemde kenbaarheidsvereiste in de WNo technisch aan
te passen aan de invoering van de interne klachtregeling van de Awb. In de
oude regeling van het kenbaarheidsvereiste in de WNo diende de verzoeker,
alvorens hij de Nationale ombudsman om een onderzoek verzocht, «het
betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die, of het bedrijf
dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken
ambtenaar» in kennis te stellen van zijn bezwaar tegen de gedraging
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven (art.
12, tweede lid (oud), WNo). Ingevolge artikel 14, aanhef en onder h (oud),
WNo was de Nationale ombudsman niet verplicht om een onderzoek in te stellen
indien de verzoeker niet aan dit kenbaarheidsvereiste had voldaan. De Nationale
ombudsman bleef daartoe overigens wel bevoegd.De nieuwe regeling houdt in dat de verzoeker in beginsel eerst de interne
klachtprocedure ingevolge hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht moet
doorlopen voordat hij zijn verzoek kan doen aan de Nationale ombudsman. Dit
lijdt uitzondering indien redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd dat
hij een klacht indient bij het betrokken bestuursorgaan voordat hij zich tot
de Nationale ombudsman wendt. Volgens de desbetreffende nieuwe tekst in artikel
14 WNo is de Nationale ombudsman niet verplicht een onderzoek in te stellen
indien verzoeker niet heeft voldaan aan het vereiste om eerst
een klacht in te dienen bij het bestuursorgaan, «tenzij van de verzoeker
redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat hij de uitkomst van de behandeling
van de klacht door het bestuursorgaan verder afwacht». De laatstgenoemde
situatie doet zich bij voorbeeld voor indien het bestuursorgaan de termijnen
van klachtbehandeling zonder goede reden overschrijdt of de klacht niet als
zodanig onderkent en dus ook niet in het klachtbehandelingstraject inbrengt.
De onderzoekverplichting van de Nationale ombudsman herleeft dan.In de memorie van toelichting (kamerstukken II 1997/98, 25 837, nr.
3, blz. 24–25) wordt opgemerkt dat niet wordt voorgeschreven of de klacht
mondeling of schriftelijk moet worden ingediend. Voldoende is dat de klacht
bij het bestuursorgaan is ingediend, en dat dit de gelegenheid heeft gekregen
om daar op te reageren. Evenmin wordt voorgeschreven op welk niveau de klacht
binnen de organisatie van het bestuursorgaan moet worden ingediend. Op dit
punt bestaat geen verschil ten opzichte van de oude regeling.Ook overigens heeft de vervanging van het kenbaarheidsvereiste door het
vereiste dat eerst een klacht moet worden ingediend overeenkomstig hoofdstuk
9 van de Awb materieel weinig verandering gebracht voor de klager. Een verschil
tussen de oude en de nieuwe regeling is nog wel dat voorheen de verzoeker
die zijn klacht kenbaar had gemaakt aan de desbetreffende instantie tot een
jaar na het moment van deze inkennisstelling een verzoekschrift bij de Nationale
ombudsman kon indienen, terwijl volgens de nieuwe regeling deze jaartermijn
pas begint te lopen op het moment dat zijn klacht wordt afgedaan in het kader
van de interne klachtbehandeling ingevolge hoofdstuk 9 van de Awb.De wet van 12 mei 1999, Stb. 214, bevat ook enkele bepalingen van overgangsrecht.
De desbetreffende wijziging van de WNo is op 1 juli 1999 in werking getreden,
de datum waarop ook het nieuwe hoofdstuk 9 van de Awb voor de meeste beleidsterreinen
van kracht is geworden (zie koninklijk besluit van 7 juni 1999, Stb. 241).De wijziging van het onderdeel van artikel 14 WNo dat betrekking heeft
op het kenbaarheidsvereiste is overigens gepaard gegaan met een storende misslag.
Ten tijde van de indiening van het wetsvoorstel, begin 1998, was deze bepaling
in artikel 14 WNo opgenomen onder de letter h. Op 30 juni 1998 is echter de
wet van 18 juni 1998, Stb. 356, in werking getreden waarbij als gevolg van
de invoeging van een nieuwe bepaling enkele onderdelen van artikel 14 WNo
zijn verletterd. Het oude onderdeel h van artikel 14 werd zo onderdeel i.
De wetgever heeft daarmee geen rekening gehouden in de wet van 12 mei 1999.
Als gevolg daarvan is de nieuwe tekst over het kenbaarheidsvereiste in artikel
14 in de plaats gekomen van onderdeel h en is de inmiddels onder i opgenomen
oude bepaling met betrekking tot het kenbaarheidsvereiste, waarvan het de
bedoeling was die te vervangen, blijven staan, zodat artikel 14 nu twee kenbaarheidsregelingen
bevat. De al sinds 1981 in de WNo opgenomen bepaling dat de Nationale ombudsman
niet tot onderzoek is verplicht indien ten aanzien van de gedraging anders
dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening
door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, welke bepaling van 30
juni 1998 tot 1 juli 1999 onder h voorkwam in artikel 14, is aldus onbedoeld
uit de wet verdwenen. Onmiddellijk na ontdekking van deze misslag is op het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de reparatie ervan
ter hand genomen (zie hierna, § 2.1.2.2). Gelet op het feit dat
het hier om een kennelijke fout gaat en in aanmerking nemend dat bij de Staten-Generaal
een wetsvoorstel aanhangig is waarmee wordt beoogd deze fout met terugwerkende
kracht te herstellen, past de Nationale ombudsman de WNo toe als had deze
misslag niet plaatsgevonden.De tekst van de WNo zoals deze luidt sinds de hiervoor besproken wetswijziging
is opgenomen als bijlage 7.2 bij dit jaarverslag.2.1.2.2 Bij de Staten-Generaal aanhangig wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsmanBij koninklijke boodschap van 10 mei 1999 is het voorstel voor de Eerste
evaluatiewet Awb aan de Tweede Kamer aangeboden (kamerstukken II 1998/99,
26 523, nrs. 1–3). Nadat de hiervoor, in § 2.1.2.1, bedoelde
misslag aan het licht was getreden, is dit wetsvoorstel op 21 juni 1999 bij
nota van wijziging (stuk nr. 4) aangevuld met bepalingen die beogen deze misslag
met terugwerkende kracht tot en met 1 juli 1999 te herstellen door de tekst
van artikel 14, onderdelen h en i, van de WNo opnieuw vast te stellen. Eind
1999 was dit wetsvoorstel nog in behandeling bij de Tweede Kamer.2.1.3 Ministeriële besluiten ex artikel 1b, eerste
lid, van de Wet Nationale ombudsmanZoals in Jaarverslag 1998 nog is gemeld (blz. 52), heeft de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bij besluit van 21 januari 1999
(nr. CW99/U52 553, Stcrt. 20, in werking getreden op 1 februari 1999)
de bestuursorganen van de gemeente Nijmegen aangewezen als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing is. Het college van burgemeester en wethouders
van Nijmegen had de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
om spoedige aanwijzing verzocht in verband met het plotselinge en definitieve
wegvallen van het eigen gemeentelijke ombudsmaninstituut. Artikel 1b, vierde
lid, WNo biedt de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de
mogelijkheid om de aanwijzing van bestuursorganen in werking te laten treden
op een ander tijdstip dan 1 januari van enig jaar indien omstandigheden van
dringende aard daartoe nopen. Naar het oordeel van Minister Peper waren dergelijke
omstandigheden in het geval van Nijmegen aanwezig. Nijmegen werd daarmee de
achtendertigste gemeente waarvan de bestuursorganen onder de werking van de
WNo vallen.Per 1 januari 2000 is het aantal gemeenten waarop de WNo op verzoek van
de desbetreffende gemeentebesturen van toepassing is met 24 uitgebreid. De
bestuursorganen van deze gemeenten zijn aangewezen bij besluit van de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 20 december 1999 (nr. CW99/U100 833,
Stcrt. 253, in werking getreden op 1 januari 2000). Deze gemeenten zijn: Baarle-Nassau,
Bergh, Blaricum, Boskoop, Brunssum, Bunschoten, Diemen, Dordrecht, Geertruidenberg,
Groenlo, Haarlem, Leidschendam, Leusden, Nederlek, Nieuwegein, Noordwijkerhout,
Ridderkerk, Rijnsburg, Sassenheim, Ten Boer, Tiel, Veendam, Woudenberg en
Woudrichem.Daarmee is de WNo, wat de decentrale overheden betreft, per 1 januari
2000 van toepassing op de bestuursorganen van alle provincies en waterschappen
en van 62 gemeenten. Het gezamenlijke inwoneraantal van deze 62 gemeenten
bedraagt ongeveer 2,3 miljoen.Uit de besluiten van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
blijkt verder dat alle waterschappen, vier provincies en 40 gemeenten de voorkeur
hebben gegeven aan het bekostigingsmodel met het uniforme tarief van f 1898
per verzoekschrift. Acht provincies en 22 gemeenten hebben de keuze gemaakt
voor het gedifferentieerde model, waarbij zij een vergoeding van f 5894
verschuldigd zijn voor een verzoekschrift dat leidt tot een onderzoek
als bedoeld in artikel 12 van de WNo en van f 400 per verzoekschrift
in overige gevallen. De genoemde bedragen zijn die welke van toepassing waren
op verzoekschriften waarover de vergoeding in 1999 in rekening is gebracht.
Ingevolge artikel 5 van het Vergoedingenbesluit Wet Nationale ombudsman zijn
de bij dat besluit vastgestelde bedragen geïndexeerd, en zal de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het eerst in het jaar 2000
de bedragen aanpassen aan de hand van het prijsindexcijfer van de consumptie
van de overheid van de activiteit algemeen bestuur. De aldus aan te passen
bedragen zullen gelden voor de verzoekschriften die de Nationale ombudsman
ontvangt in de periode van 1 september 1999 tot en met 31 augustus 2000.2.1.4 Verdere verbreiding van externe klachtvoorzieningen
bij gemeentenIn het Jaarverslag 1998 (blz. 54) is melding gemaakt van de eerste gedachtewisseling
van Minister Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met de Tweede
Kamer over het vraagstuk van de externe klachtvoorzieningen bij decentrale
overheden, op 5 november 1998, bij de (plenaire) behandeling van het wetsvoorstel
Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling
van klachten door bestuursorganen (25 837). De Minister sprak bij die
gelegenheid zijn instemming uit met het standpunt van het vorige kabinet dat
een externe klachtvoorziening een onderdeel is van een kwalitatief goed bestuur,
en dat op termijn alle decentrale overheden een externe klachtvoorziening
zouden moeten hebben. Hij herinnerde eraan dat het opleggen door het Rijk
van de verplichting voor decentrale overheden om voor een externe klachtvoorziening
te zorgen, tot dan toe steeds was afgewezen onder verwijzing naar de decentrale
verantwoordelijkheid. Hij stelde vast dat de gedachte aan het opleggen van
zo'n verplichting in de Kamer grote sympathie ontmoet. Verder constateerde
hij dat het tempo bij gemeenten op dit punt wel erg laag is. Gelet op die
trage totstandkoming van externe klachtvoorzieningen bij gemeenten, merkte
hij dit onderwerp voor de komende jaren als urgent aan. Hij verwees naar het
stappenplan dat Staatssecretaris Kohnstamm op 3 februari 1998 in de Kamer
had ontvouwd. Volgens dat plan zou na verloop van vier of vijf jaar worden
nagegaan of er op het punt van externe klachtvoorzieningen bij gemeenten nog
witte vlekken zijn. Alleen al omdat een periode van vier à vijf jaar
een reguliere kabinetsperiode overstijgt, zou de Minister willen uitgaan van
een kortere tijd voor de uitvoering van het stappenplan. Hij zou willen bevorderen
dat gemeenten haast maken met het voorzien in een onafhankelijke externe klachtvoorziening,
en zou zich daarover onder meer verstaan met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG).De volgende gelegenheid waarbij de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties met de Tweede Kamer kwam te spreken over externe klachtvoorzieningen
bij gemeenten deed zich voor bij de plenaire behandeling van het Jaarverslag
1998 van de Nationale ombudsman, op 3 juni 1999. De Minister stelde toen vast
dat er op dat moment, naast de waterschappen en de provincies, 38 gemeenten
bij de Nationale ombudsman waren aangesloten. Voor de aansluiting per 1 januari
2000, waarvoor de gemeenten zich voor 1 juli 1999 dienden aan te melden, hadden
zich begin juni 1999 acht gegadigden gemeld. De Minister maakte daaruit op
dat het niet storm liep. Daarnaast beschikten enkele tientallen gemeenten
over een eigen externe klachtvoorziening. De grote steden hebben een eigen
gemeentelijke ombudsman, waarbij omliggende gemeenten zich soms aansluiten.
De Minister noemde verder het in Zeeland genomen initiatief om te komen tot
één externe klachtvoorziening voor alle zeventien Zeeuwse gemeenten.
Hij concludeerde dat er wel wat gaande is, maar dat de overgrote
meerderheid van de gemeenten nog niet beschikt over een externe klachtvoorziening.
De Minister had inmiddels overleg gehad met de VNG, die zich bereid had getoond
de ontwikkeling van het externe klachtrecht van onderaf te stimuleren. Hij
had met de VNG afgesproken dat hij in 2000 de balans wilde opmaken om te bekijken
hoe ver de gemeenten zijn gevorderd met het bereiken van een landelijk dekkend
stelsel van externe klachtvoorzieningen. Verder was hij met de VNG overeengekomen
dat een gemengde ambtelijke werkgroep zal gaan bezien hoe zo'n landelijk dekkend
stelsel zou moeten worden vormgegeven. In die werkgroep zou ook het aspect
van de financiering van externe klachtvoorzieningen aan de orde komen. Hij
stelde vast dat ook in de Kamer het jaar 2000 als een belangrijk moment wordt
gezien om te bezien wat dan de stand van zaken is. Als er dan nog veel witte
plekken zouden zijn, dan achtte de Minister het moment gekomen om te overwegen
of de weg van een wettelijke verplichting moet worden ingeslagen. Hij zou
dat willen vermijden, maar wilde die mogelijkheid niet uitsluiten. Hij had
de gemeenten op de hoogte gesteld van dit voornemen.In dit kamerdebat op 3 juni 1999 diende het lid van de Tweede Kamer Scheltema-de
Nie, tezamen met alle overige woordvoerders in dit debat, de volgende motie
in (kamerstukken II 1998/99, 26 445, nr. 3):«De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een onafhankelijke behandeling en beoordeling van klachten
jegens overheidsinstellingen een wezenlijk element vormt binnen het stelsel
van rechtsbescherming;constaterende, dat in een groot aantal gemeenten nog steeds een met waarborgen
omklede ombudsfunctie ontbreekt;van mening, dat in iedere gemeente een ombudsfunctie aanwezig behoort
te zijn, bijvoorbeeld door aansluiting bij de Nationale ombudsman;verzoekt de regering al dan niet met behulp van een wettelijke verplichting
te bevorderen dat iedere gemeente voor 1 januari 2002 in een met waarborgen
omklede ombudsfunctie zal hebben voorzien,en gaat over tot de orde van de dag.»De Minister gaf te kennen dat deze motie zijn grote sympathie heeft. Hij
merkte nog wel op dat de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht
met een voorontwerp van wet zal komen voor de eisen die aan externe klachtvoorzieningen
moeten worden gesteld. Die eisen zullen bij de gemeenten bekend moeten zijn.
De Minister nam evenwel aan dat deze omstandigheid de voortgang niet in de
weg zou staan, gelet op het in de motie aangegeven tijdpad.De Tweede Kamer nam de motie-Scheltema-de Nie c.s. op 8 juni 1999 met
algemene stemmen aan.2.1.5 Bescherming van de naam ombudsmanDe Nationale ombudsman heeft bij herhaling aandacht gevraagd voor de verwarring
en misverstanden die worden opgeroepen door het ruime gebruik dat in de praktijk
wordt gemaakt van de naam «ombudsman» en van woordsamenstellingen
met het bestanddeel «ombuds» (zie Jaarverslag 1992,
blz. 9–13, Jaarverslag 1997, blz. 9–10, Jaarverslag 1998, blz.
54–55). Daarbij is gepleit voor een bezinning door de wetgever op mogelijkheden
om op dit punt te komen tot een vorm van regulering, althans voor zover het
de publieke sector betreft. In Nieuw-Zeeland en Denemarken geniet de naam
«ombudsman» wettelijke bescherming.De toenmalige Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken heeft
zich geruime tijd op het standpunt gesteld dat voor actie van de wetgever
op dit punt onvoldoende aanleiding is, en dat problemen over onjuist gebruik
van de term via redelijk overleg moeten zijn op te lossen. Tijdens de behandeling
van het Jaarverslag 1997 in de Tweede Kamer, op 17 juni 1998, is hij enigszins
van zijn terughoudende opstelling teruggekomen, omdat hij met betrekking tot
het gebruik van naam ombudsman, met name bij enkele universiteiten, enige
malen teleurstellende ervaringen had opgedaan. Tijdens dat debat in de Tweede
Kamer op 17 juni 1998 drongen verscheidene woordvoerders van fracties aan
op het overwegen van maatregelen ter bescherming van de naam ombudsman. De
kamerleden Hoekema en Van Wijmen dienden een motie in waarin de regering werd
gevraagd de voorbereiding van wet- of regelgeving ter hand te nemen ter bescherming
van de naam ombudsman (kamerstukken II 1997/98, 25 920, nr. 3). De Staatssecretaris
zegde de Kamer daarop een notitie toe waarin de voors en tegens van een wettelijke
verankering of een andere vorm van bescherming van de naam ombudsman zouden
worden besproken. Aan de hand van die notitie zou vervolgens verdere besluitvorming
kunnen plaatsvinden. Op voorstel van de indieners is de motie-Hoekema/Van
Wijmen, gelet op de toezegging van de Staatssecretaris, van de kameragenda
afgevoerd.De toezegging van Staatssecretaris Kohnstamm is gestand gedaan door Minister
Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze zond op 16 augustus
1999 een notitie over bescherming van de naam ombudsman naar de Tweede Kamer
(kamerstukken II 1998/99, 26 445, nr. 4). De Minister had deze notitie
eerst voorgelegd aan de – toenmalige – Nationale ombudsman, die
een enigszins teleurgestelde en kritische reactie naar de Minister stuurde.
De opmerkingen van de Nationale ombudsman hebben tot enkele bijstellingen
in de notitie geleid, maar een groot deel van het commentaar van de Nationale
ombudsman is ook nog van toepassing op de inhoud van de notitie zoals die
naar de Tweede Kamer is gestuurd.Notitie van Minister PeperIn zijn notitie wees de Minister erop dat zowel in de publieke als in
de private sector instanties voorkomen die zich ombudsman noemen of zichzelf
aanduiden met een van die term afgeleide naam, zoals ombudsvrouw, ombudscommissie
of ombudspersoon. Soms gaat het dan om een voorziening die beschikt over de
belangrijkste functionele kenmerken van de Nationale ombudsman, te weten professionaliteit,
onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Maar het komt ook voor dat de voorziening
in kwestie (één van) die kenmerken juist niet bezit. Er zijn
bijvoorbeeld ombudsinstanties waarvan niet kan worden gezegd dat zij geheel
onafhankelijk zijn van het orgaan over wiens gedragingen zij een oordeel mogen
geven. Hierbij kan worden gedacht aan bepaalde gemeentelijke klachtinstanties
die nog niet voldoen aan de eisen die aan een externe klachtvoorziening gesteld
moeten worden, maar wel het predikaat «ombuds» in hun naam dragen.
In de private sfeer komt het nogal eens voor dat een ombudsinstantie zich
primair het behartigen van een bepaald belang ten doel stelt, en geen onpartijdig
instituut is. Een voorbeeld daarvan is Stichting De Ombudsman, die zich principieel
opwerpt als belangenbehartiger van sociaal en economisch zwakke groepen in
onze samenleving. Andere voorbeelden van ombudsmannen in de private
sector zijn de Volkskrant-ombudsman en de door de branche ingestelde ombudsmannen
die werkzaam zijn op het gebied van verzekeringen (bijvoorbeeld de Ombudsman
Levensverzekering en de Ombudsman Zorgverzekeringen). Ten slotte komt het
soms voor dat bestuursorganen die op grond van de Wet Nationale ombudsman
vallen binnen de competentie van de Nationale ombudsman, zelf ook nog een
eigen ombudsinstantie in het leven roepen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij
een aantal universiteiten. Ingevolge artikel 1a, tweede lid, van de Wet Nationale
ombudsman, juncto artikel 2 van het Besluit bestuursorganen WNo en Wob, is
de Nationale ombudsman bevoegd ten aanzien van bestuursorganen van openbare
universiteiten. Het is dan ook verwarrend en bovendien ongewenst dat deze
bestuursorganen daarnaast voorzien in een eigen ombudsinstantie. Voormalig
Staatssecretaris Kohnstamm heeft de universiteiten hierop gewezen.De Minister bracht in zijn notitie in herinnering dat de Nationale ombudsman
bij herhaling aandacht heeft gevraagd voor de naamsverwarring. Volgens de
Nationale ombudsman is het – zeker voor het verkeer tussen burger en
overheid – van belang dat waar het woord ombudsman wordt gebruikt, dit
alleen gebeurt voor instanties die op essentiële punten met elkaar overeenstemmen.
In het bijzonder gaat het dan om de hierboven genoemde kenmerken van professionaliteit,
onafhankelijkheid en onpartijdigheid. De vlag van het woord ombudsman moet
niet zeer uiteenlopende ladingen dekken. Wanneer burgers zich met een klacht
over de overheid wenden tot een ombudsman, moet voor hen op voorhand zo duidelijk
mogelijk zijn wat zij op dit punt hebben te verwachten, zo gaf de Minister
het standpunt van de Nationale ombudsman weer.De Minister nam als uitgangspunt voor zijn notitie dat verwarring en misverstand
over het gebruik van de naam ombudsman ongewenst zijn. De centrale probleemstelling
van de notitie is, of de verwarring en het misverstand die thans over het
gebruik van de naam ombudsman zouden kunnen bestaan, van zodanige aard zijn
dat zij nopen tot enige vorm van naamsbescherming. Alleen indien dit een adequate
en proportionele oplossing zou zijn, kan wettelijke bescherming door middel
van een verbod worden overwogen. Daarbij moeten ook eventuele ongewenste effecten
van naamsbescherming worden betrokken.Puttend uit de parlementaire geschiedenis van de WNo, wees de Minister
er vervolgens op dat de wetgever bij het instellen van het instituut Nationale
ombudsman oog heeft gehad voor het mogelijk optreden van verwarring omtrent
de naam ombudsman. De wetgever was echter niet van mening dat de naam ombudsman
daarom wettelijk zou moeten worden beschermd. Ten eerste zorgt de toevoeging
«Nationale» ervoor dat de Nationale ombudsman zich onderscheidt
van andere ombudsmannen. Ten tweede zou het exclusief voorbehouden van de
benaming ombudsman aan de Nationale ombudsman onbillijk zijn ten opzichte
van reeds bestaande ombudsmannen.In het buitenland is de naam ombudsman in slechts enkele landen op een
of andere wijze beschermd, zo vervolgde de Minister zijn notitie. In Nieuw-Zeeland
wordt de naam ombudsman wettelijk beschermd, in die zin dat de naam alleen
dan mag worden gebruikt wanneer dat op grond van de wet is toegestaan of wanneer
de Chief Ombudsman daarvoor schriftelijk toestemming heeft gegeven. Men riskeert
een geldboete wanneer men zich hier niet aan houdt. In Frankrijk staat een
sanctie op het onterechte gebruik van de naam Médiateur de la République
in schriftelijke propaganda of reclame. Niet het voeren van de term «Médiateur»
(vergelijk ombudsman) zonder meer is gesanctioneerd, maar het voeren van de term «Médiateur de la République»
(vergelijk Nationale ombudsman). In Denemarken mag de naam ombudsman niet
worden gevoerd als de wet dit niet expliciet toestaat, tenzij deze naam al
een tijd is ingeburgerd. Degenen die zich op dit punt niet aan de wet houden,
wordt geen straf opgelegd maar kunnen wel door het parlement worden gewezen
op het bestaan van de wettelijke naamsbescherming.Bij het bezien van het vraagstuk van naamsbescherming in Nederland moeten
volgens de Minister twee varianten worden bezien: bescherming van de term
Nationale ombudsman, en bescherming van de term ombudsman. Vastgesteld kan
worden, dat er geen sprake is van misbruik van de term Nationale ombudsman.
Een wettelijk verbod op gebruik van deze term (vergelijk de wetgeving in Frankrijk)
behoeft dan ook geen overweging. Dit zou anders kunnen liggen waar het gaat
om private instanties die zich wel «ombuds(...)» noemen, maar,
anders dan de Nationale ombudsman, niet geheel onpartijdig en onafhankelijk
zijn.Hierbij wilde de Minister vooropstellen dat de wetgever destijds de vraag
naar een eventuele naamsbescherming onder ogen heeft gezien en haar weloverwogen
negatief heeft beantwoord. Voorts moet worden geconstateerd dat het begrip
ombudsman maatschappelijk verschillende betekenissen heeft en niet is gereserveerd
voor instanties die onpartijdig, professioneel en onafhankelijk zijn. Om die
reden moet een belangrijke overweging zijn dat het wettelijk beschermen van
de naam ombudsman, gelet op het (soms al lang) bestaan van bij het publiek
bekende instellingen die maatschappelijk een nuttige functie vervullen, een
zeer ingrijpende maatregel is, zo merkte de Minister in de notitie op. Hij
wees er voorts op dat ingevolge de Aanwijzingen voor de regelgeving (Awr)
tot het tot stand brengen van nieuwe regelingen alleen wordt besloten indien
de noodzaak daarvan is komen vast te staan. Alvorens tot het treffen van een
regeling wordt besloten, wordt onderzocht of de gekozen doelstellingen kunnen
worden bereikt door middel van het zelfregulerend vermogen in de betrokken
sectoren. Slechts voor zover het zelfregulerend vermogen van de maatschappij
tekortschiet, moet worden gedacht aan overheidsmaatregelen. Bij het onderzoek
naar de mogelijkheden die de overheid ten dienste staan om een doelstelling
te bereiken, dienen de verschillende denkbare alternatieven de revue te passeren.
Het gaat daarbij niet alleen om instrumenten die door middel van wetgeving
worden gecreëerd, maar ook om feitelijk optreden van de overheid.Bij het bepalen van de keuze voor een mogelijkheid tot overheidsinterventie
om een doelstelling te bereiken, wordt volgens aanwijzing 8 zoveel mogelijk
aangesloten bij het zelfregulerend vermogen in de betrokken sector of sectoren.
Volgens de toelichting bij deze aanwijzing dient, indien het zelfregulerend
vermogen van de maatschappij tekortschiet om een doelstelling te bereiken,
te worden bezien of dit vermogen door overheidsmaatregelen kan worden versterkt.
Direct overheidsingrijpen is slechts op zijn plaats indien van het zelfregulerend
vermogen van de maatschappij – ook versterkt met ondersteunende overheidsmaatregelen –
niet voldoende resultaten te verwachten zijn. Wanneer wordt gekozen voor overheidsinterventie,
wordt onder meer gelet op de mate waarin verwacht mag worden dat een regeling
het beoogde doel zal helpen te verwezenlijken. Uitvoerbaarheid en de te verwachten
mate van naleving van de regeling verdienen de aandacht. Aandachtspunt moet
daarbij ook de mogelijkheid tot handhaving zijn (aanwijzing 9). Aanwijzing
11 geeft aan dat tot het treffen van een regeling niet wordt besloten dan
nadat is nagegaan of in voldoende mate handhaving te realiseren valt.Het ingrijpen door middel van een wettelijk verbod, enkel om verwarring
over aard en functie van de verschillende ombudsinstanties tegen te gaan, lijkt op dit moment een te verstrekkende maatregel, aldus de Minister.
Het ontbreken van een wettelijk verbod laat onverlet dat er verschillende
andere mogelijkheden zijn om verwarring te voorkomen dan wel te bestrijden.
Wordt in een bepaalde branche een zodanig misbruik van de term «ombuds»
gemaakt (bijvoorbeeld in die zin dat een bepaalde instantie zich als belangenbehartiger
van consumenten presenteert, terwijl zij in feite alleen tot doel heeft de
belangen van de producenten en/of verkopers te dienen), dan zal het zelfregulerend
vermogen van de private sector – met daarbij een belangrijke rol voor
de Consumentenbond – daaraan in behoorlijke mate tegenwicht bieden.Ook kan de Nationale ombudsman zelf door middel van voorlichting een belangrijke
bijdrage leveren aan het tegengaan van verwarring en misverstand over het
gebruik van de naam ombudsman.Ten slotte zou ook de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
door middel van een overleg of een brief de betreffende instantie kunnen wijzen
op de verwarring die door het gebruik van de naam ombudsman mogelijk wordt
opgeroepen. Zo heeft de Minister bij brief van 21 september 1998 Stichting
De Ombudsman gevraagd zich zoveel mogelijk te presenteren als «Stichting
De Ombudsman» in plaats van «De Ombudsman» zonder meer.
Bij brief van 8 oktober 1998 heeft de stichting daarop welwillend gereageerd.Op het terrein van klachtbehandeling in de publieke sector is op dit moment
veel in beweging, zo werd in de notitie vastgesteld. Per 1 juli 1999 is hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht in werking getreden, dat voorziet in een
aantal minimumeisen waaraan de behandeling van klachten door bestuursorganen
moet voldoen. Omdat klachtbehandeling zonder het sluitstuk van een externe
klachtvoorziening niet «af» is, is de Commissie wetgeving algemene
regels van bestuursrecht (Commissie-Scheltema) begin 1998 gevraagd te adviseren
over een wettelijke regeling van de eisen waaraan een externe klachtvoorziening
moet voldoen. De eisen die in deze wettelijke regeling worden neergelegd,
gelden indien een bestuursorgaan besluit om een externe klachtvoorziening
in het leven te roepen. Van belang is dat een eigen voorziening alleen dan
een externe, onafhankelijke of ombudsinstantie genoemd kan worden wanneer
zij voldoet aan de eisen die in de te ontwerpen wettelijke regeling zijn neergelegd.
Er zou een onevenwichtige situatie ontstaan indien gemeenten eigen externe
klachtvoorzieningen in het leven zouden roepen die onderling van elkaar verschillen
voor wat betreft de waarborgen voor een onafhankelijke en behoorlijke klachtbehandeling.Verwacht mag worden dat door de ontwikkelingen op het gebied van het klachtrecht
voor de publieke sector en de voorlichting daarover, het steeds minder vaak
zal voorkomen dat een bestuursorgaan een instituut van de naam ombudsman voorziet
wanneer dat niet terecht is. Volgens de bepalingen van hoofdstuk 9 van de
Algemene wet bestuursrecht dienen bestuursorganen klachten eerst zelf te behandelen.
Vervolgens is het de bedoeling dat ook een externe, onafhankelijke klachtvoorziening
openstaat: de Nationale ombudsman of een eigen externe klachtvoorziening.
Van dat laatste is alleen sprake indien wordt voldaan aan de aan een dergelijke
klachtvoorziening te stellen eisen. Alleen dán kan deze voorziening
de naam ombudsman of een daarvan afgeleide naam dragen.Volgens de Minister mag er dan ook van worden uitgegaan dat wanneer de
wenselijke eindsituatie van een landelijk dekkend stelsel van externe klachtvoorzieningen
tot stand is gekomen, er geen ombudsinstanties in het openbaar bestuur zullen
voorkomen die niet voldoen aan de daaraan te stellen eisen. Gelet hierop,
en ook gelet op de Nederlandse staatsrechtelijke verhoudingen,
is het niet opportuun om bestuursorganen voor te schrijven dat zij hun klachtregelingen
ter toetsing aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
moeten voorleggen. Evenmin ligt het in de rede dat de minister uit eigen beweging
nagaat of in een klachtregeling al dan niet terecht gesproken wordt van een
ombudsvoorziening. Uiteraard is het mogelijk dat de minister door een derde –
bijvoorbeeld de Nationale ombudsman geattendeerd wordt op een eventueel onjuist
gebruik van de naam ombudsman of een daarvan afgeleide naam. De minister zou
het betreffende bestuursorgaan dan kunnen wijzen op de eisen waaraan klachtvoorzieningen
moeten voldoen om extern, onafhankelijk of «ombuds» genoemd te
kunnen worden. Deze praktijk zou enige gelijkenis vertonen met de situatie
in Denemarken, waar de Deense parlementaire ombudsman overtredingen van artikel
30 van de Deense wet op de parlementaire ombudsman kan melden aan een commissie
van het parlement, waarna deze de overtreder wijst op het bestaan van artikel
30.In laatste instantie staat de regering het instrument van schorsing en
vernietiging ter beschikking.Met betrekking tot de publieke sector werd in de notitie geconcludeerd
dat eventuele verwarring over de naam ombudsman naar verwachting op termijn
steeds minder vaak, en binnen afzienbare tijd niet meer zal voorkomen. Om
deze reden zijn wettelijke maatregelen ter bescherming van de naam ombudsman
op dit moment dan ook niet opportuun.Samenvattend merkte de Minister op dat met de Nationale ombudsman kan
worden geconstateerd dat zich op gezette tijden situaties voordoen waarbij
het gebruik van de naam ombudsman tot verwarring aanleiding geeft. Er bestaat
echter onvoldoende grond voor een wettelijke bescherming van de begrippen
«Nationale ombudsman» of «ombudsman». De wetgever
heeft bij het instellen van het instituut Nationale ombudsman expliciet aandacht
besteed aan het mogelijk optreden van verwarring omtrent de naam ombudsman.
De wetgever was echter niet van mening dat de naam ombudsman daarom wettelijk
zou moeten worden beschermd. Ten eerste zorgt de toevoeging «Nationale»
ervoor dat de Nationale ombudsman zich onderscheidt van andere ombudsmannen.
Ten tweede zou het exclusief voorbehouden van de benaming ombudsman aan de
Nationale ombudsman, onbillijk zijn ten opzichte van reeds bestaande ombudsmannen.
Beide argumenten snijden ook nu nog hout, aldus de Minister. Hij voegde daaraan
toe dat de Nationale ombudsman zich een vaste en eigen plaats heeft verworven
die niet meer is weg te denken in ons staatsbestel. Dit is recentelijk expliciet
tot uitdrukking gebracht door het opnemen van een nieuw artikel 78a in de
Grondwet, waarin het ambt van Nationale ombudsman constitutioneel is verankerd.
Duidelijk is dan ook dat er maar één Nationale ombudsman bestaat.
Er is geen enkele reden aan te nemen dat iemand zich «Nationale ombudsman»
zou willen gaan noemen, net zomin als er reden is te veronderstellen dat een
instantie zich gaat presenteren als bijvoorbeeld «Algemene Rekenkamer».Tevens vond de Minister het van belang op te merken dat Nederland internationaal
gezien niet uit de pas loopt wanneer het de naam ombudsman niet wettelijk
zou beschermen. Van de tientallen landen die een ombudsmaninstituut kennen,
is van slechts twee landen bekend dat zij de naam ombudsman als zodanig op
enige wijze wettelijk beschermen, waarvan één met een systeem
dat niet aansluit bij de Nederlandse wetgevingstraditie (Denemarken).Ten opzichte van reeds bestaande ombudsmannen lijkt het niet redelijk
hen de naam waarmee zij bekendheid hebben verworven, af te nemen. In het normale
spraakgebruik is de term ombudsman niet voorbehouden aan de Nationale ombudsman.
In dat verband kan met name worden gewezen op Stichting De Ombudsman,
waarvan gezegd zou kunnen worden dat zij feitelijk de oudste rechten op de
naam ombudsman heeft.Bescherming van de naam ombudsman ten opzichte van eventuele nieuwe ombudsmannen
stuit op handhavingsproblemen. Daarnaast kan worden uitgegaan van een zeker
zelfregulerend vermogen in de private sector, en is het ook daarom onwenselijk
op dit punt wettelijke regels in het leven te roepen. Ook kan de Nationale
ombudsman zelf door middel van voorlichting een belangrijke bijdrage leveren
aan het tegengaan van verwarring en misverstand over het gebruik van de naam
ombudsman. In voorkomende gevallen zou de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties door middel van een overleg of een brief de betreffende
instantie kunnen wijzen op de verwarring die door het gebruik van de naam
ombudsman mogelijk wordt opgeroepen.In de publieke sector zal eventuele verwarring over de naam ombudsman
naar verwachting op termijn steeds minder vaak, en binnen afzienbare tijd
niet meer voorkomen. Bestuursorganen zijn en worden voorgelicht over de eisen
waaraan een voorziening moet voldoen wil zij het predikaat «extern»,
«onafhankelijk» of «ombuds» kunnen dragen. De Commissie
Wetgeving algemene regels van bestuursrecht (Commissie-Scheltema) bereidt
een ontwerp voor waarbij deze eisen in de wet zullen worden opgenomen. Op
deze manier is de naam ombudsman in de publieke sector voldoende beschermd.
Mocht de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties niettemin
ter ore komen dat een bestuursorgaan aan zijn klachtvoorziening ten onrechte
ombudsman (of een daarmee vergelijkbare term) verbindt, dan kan hij het betreffende
bestuursorgaan wijzen op de onjuistheid daarvan. In laatste instantie staat
de regering ook het instrument van schorsing en vernietiging ter beschikking,
zo besloot de Minister zijn notitie.Commentaar van de Nationale ombudsmanDe notitie van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
over de bescherming van de naam ombudsman heeft de Nationale ombudsman enigszins
teleurgesteld. Deze teleurstelling betreft niet zozeer het feit als zodanig
dat de notitie niet uitmondt in het voornemen om de term ombudsman op een
of andere wijze wettelijk te beschermen. Ook de Nationale ombudsman is zich
ervan bewust dat zo'n wettelijke bescherming, althans voor de private sector,
niet eenvoudig is te verwezenlijken. Veeleer wordt de teleurstelling veroorzaakt
door de conclusie dat er voor wettelijke bescherming van het begrip ombudsman
nu en naar verwachting ook in de toekomstgeen aanleiding bestaat. Gelet op de nog steeds toenemende verwarring bij het publiek
over de naam ombudsman sluit deze conclusie niet aan bij de ervaringen van
het instituut van de Nationale ombudsman. Het komt de Nationale ombudsman
voor dat in de notitie enerzijds de ernst van het probleem onvoldoende wordt
onderkend, en anderzijds te zeer – en zonder dat dit toereikend wordt
onderbouwd – wordt uitgegaan van de verwachting dat het probleem zich
in de toekomst wel grotendeels zal oplossen.Het woord ombudsman heeft een sympathieke uitstraling. In de perceptie
van velen is de betekenis ervan wat diffuus: een kritische instantie, in het
belang van de burger, dan wel belangenbehartigend vóór de burger
of consument. Zeer uiteenlopende instellingen kunnen zich daardoor met die
naam tooien. Als gevolg daarvan verwatert het begrip ombudsman meer en meer.
De naam ombudsman is een aantrekkelijke term. Hertogh spreekt van een 'hoera-instituut',
een instantie waar iedereen vóór is. Hij signaleert, ook internationaal,
een ombudsmania (M. Hertogh, De Nationale ombudsman:
evaluatie van een 'hoera-instituut', Socialisme & Democratie, 1996, nr. 4, blz. 220–234). De reputatie die het instituut
van de Nationale ombudsman in Nederland heeft opgebouwd – toenemend
gezag, verankering in de Grondwet – straalt ook enigszins af op andere instituten die de naam ombudsman gebruiken, waardoor de aantrekkelijkheid
van de term nog is vergroot. Bij ontstentenis van een alternatieve term met
een vergelijkbare aantrekkingskracht valt niet te verwachten dat de verdere
verbreiding van het gebruik van de naam tot staan zal komen. Evenmin is het
aannemelijk dat instanties die de naam ombudsman of een afleiding daarvan
gebruiken, ertoe zullen zijn te bewegen daarvan vrijwillig afstand te doen.Terecht wordt in de notitie van Minister Peper als uitgangspunt genomen
dat verwarring en misverstand over het gebruik van de naam ombudsman ongewenst
zijn. De centrale vraag in de notitie is of de verwarring en het misverstand
die thans over het gebruik van de naam ombudsman zouden kunnen bestaan, van
zodanige aard zijn dat zij nopen tot (wettelijke) naamsbescherming. Deze vraag
beantwoordt de Minister uiteindelijk, zowel voor de private als voor de publieke
sfeer, ontkennend.De Nationale ombudsman is van oordeel dat in de notitie de aard en de
omvang van de verwarring en de misverstanden bij het publiek, alsmede de gevolgen
daarvan voor het instituut van de Nationale ombudsman, onvoldoende naar voren
komen. Voor een goed functioneren van het instituut is van groot belang dat
burgers een juist beeld hebben van wie de Nationale ombudsman is en wat hij
voor hen kan betekenen. Zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat burgers
tevergeefs of met verkeerde verwachtingen bij de Nationale ombudsman aankloppen
en teleurgesteld moeten worden. Jaarlijks bereiken de Nationale ombudsman
veel klachten over instanties die niet tot zijn werkterrein behoren. Gemiddeld
ongeveer een kwart van alle verzoekschriften is 'buitenwettelijk'. Een deel
daarvan betreft klachten over gemeenten die niet binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman zijn gebracht. Een ander deel betreft consumentenzaken.
Uit deze verzoekschriften blijkt dat er bij burgers misverstanden bestaan
over functie en werkterrein van de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman
wordt regelmatig verward met andere instanties die het woord ombudsman in
hun naam voeren, met name de Stichting De Ombudsman. Hoewel verzoekers die
tevergeefs bij de Nationale ombudsman aankloppen zo goed mogelijk worden doorverwezen,
bestaat het gevaar dat burgers zich ook door de Nationale ombudsman van het
kastje naar de muur gestuurd voelen. Bovendien legt de afdoening van deze
buitenwettelijke klachten een niet te verwaarlozen beslag op de capaciteit
van het Bureau Nationale ombudsman.Naar de ervaring van de Nationale ombudsman worden de verwarring en de
misverstanden vooral veroorzaakt door de grote verschillen in functie, taak
en werkwijze van de ongelijksoortige instanties die zich ombudsman noemen.
Als gevolg daarvan bestaat er geen duidelijk beeld van wat er van een ombudsman
verwacht kan worden. Verder blijkt het voor het publiek en zelfs voor de nieuwsmedia
vrijwel ondoenlijk te zijn om de verschillende instanties die het woord ombudsman
of een afleiding daarvan in hun naamgeving gebruiken uit elkaar te houden.
Het consequent in alle uitingen naar buiten gebruiken van de onderscheidende
toevoeging (zoals «Nationale», «gemeentelijke» en
«Stichting») kan de verwarring niet voorkomen. In de praktijk
plegen de nieuwsmedia toch vaak kortweg van «de ombudsman» te
spreken en dan niet zelden zelf het spoor bijster te raken om welke ombudsman
het gaatUit een eind 1998 op initiatief van het Bureau Nationale ombudsman gehouden
telefonische enquête onder een representatieve steekproef van de Nederlandse
bevolking van 18 jaar en ouder blijkt onder meer dat twee derde van de ondervraagden
ten onrechte meent dat de Nationale ombudsman de enige ombudsman is. Van degenen
die aangaven dat er nog andere ombudsmannen zijn, zei 82% het
verschil tussen de Nationale ombudsman en de Stichting De Ombudsman niet te
kennen.Wellicht is het gebruik dat in de private sfeer van de naam ombudsman
wordt gemaakt nog wel de grootste bron van verwarring bij publiek en pers.
Juist in die sector is de variëteit aan verschijningsvormen van onder
de naam ombudsman werkende instanties het grootst, en ontbreken het vaakst
waarborgen van professionaliteit, onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Hoe
wenselijk het, omwille van de duidelijkheid, op zichzelf ook zou zijn dat
in de private sector het gebruik van de naam ombudsman door instanties van
allerlei slag wordt teruggedrongen, vooralsnog lijkt er geen draagvlak te
zijn voor ingrijpen door middel van een wettelijk verbod voor die sector.
De Nationale ombudsman is het met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
eens dat op dat terrein zo'n wettelijke ingreep op dit moment een te verstrekkende
maatregel is. Gelet op de aantrekkelijkheid van de term ombudsman valt echter
intussen niet te verwachten dat in de private sector een terughoudend gebruik
zal worden gemaakt van deze naam.Voor wat de publieke sector betreft, wordt er in de notitie van de Minister
van uitgegaan dat in dit domein er binnen afzienbare tijd geen verwarring
meer zal bestaan over de naam ombudsman, gelet op de ontwikkelingen met betrekking
tot het interne klachtrecht en externe klachtvoorzieningen. De Nationale ombudsman
kan dit optimisme vooralsnog niet delen. Deze optimistische kijk lijkt gelogenstraft
te worden door de ervaringen met de openbare universiteiten. Deze ervaringen
vormden in feite de aanleiding voor de Tweede Kamer om Staatssecretaris Kohnstamm
destijds om een notitie te vragen. Het is een omissie dat in de notitie niet
wordt ingegaan op de huidige stand van zaken met betrekking tot de aangelegenheid
waarvoor de toenmalige Staatssecretaris begin 1998 de aandacht van de colleges
van bestuur van enkele openbare universiteiten heeft gevraagd.Sinds 1 november 1995 is de Wet Nationale ombudsman van toepassing op
de bestuursorganen van de openbare universiteiten. Niettemin hebben nadien
enkele van deze instellingen een klachtenregeling ingevoerd waarbij een eigen
ombudsman (of «ombudsfunctionaris» dan wel «ombudspersoon»)
in het leven is geroepen. De Staatssecretaris heeft in 1998 de colleges van
bestuur van een aantal openbare universiteiten en hogescholen er bij brief
op gewezen dat de term «ombuds» alleen dient te worden gebruikt
voor klachtvoorzieningen die extern, geheel onafhankelijk en bovendien als
laatste instantie een klacht beoordelen. Gelet op de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van openbare universiteiten en hogescholen is het ongewenst
wanneer deze instellingen zelf – daarnaast – een eigen externe
klachtvoorziening in het leven roepen. Een eigen interne klachtvoorziening, die zo nodig als voorprocedure voorafgaand aan
die bij de Nationale ombudsman kan fungeren, is daarentegen wel gewenst. In
zo'n interne procedure is het gebruik van de term «ombuds» echter
niet op zijn plaats. De Staatssecretaris verzocht de betrokken instellingen
daarom de naamgeving te wijzigen en de klachtenregeling voor zoveel nodig
aan te passen. Aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen deed
hij het verzoek erop toe te zien dat de universiteiten bij de vormgeving van
hun klachtenregelingen rekening houden met de hiervoor vermelde overwegingen.Het is voor het onderwerp van de notitie van de Minister niet zonder belang
wat Staatssecretaris Kohnstamm op 17 juni 1998 in de Tweede Kamer heeft opgemerkt
(Handelingen II 1997/98, 17 juni 1998, blz. 5941):«Bijna alle woordvoerders hebben de bescherming van de titel [ombudsman]
naar voren gebracht. Eerder heb ik daarover een ietwat terughoudend
standpunt ingenomen, omdat ik als adept van het redelijkheidsgeloof dacht
dat je op cruciale momenten andere organisaties ervan kon overtuigen dat het
ongewenst was om de term«ombuds» te gebruiken. Ik heb onlangs
mijn hoofd lelijk gestoten, toen ik een aantal universiteiten en hogescholen
een brief heb gestuurd. Zij hadden een ombudsvoorziening getroffen waarvan
de naamgeving niet helemaal suggereerde wat «ombuds» suggereert,
namelijk onafhankelijkheid. Ik heb ze een briefje geschreven waarin ik ze
vriendelijk doch dringend verzocht de naam te wijzigen. Op de, uit mijn hoofd,
vijf of zes briefjes die ik heb gestuurd, heb ik twee of drie nogal afhoudende
en een zeer afhoudende reactie gekregen. Curieuzerwijze is die afhoudende
reactie nu ook voorzien van een brief die dat bevestigt van mijn collega van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Daarmee is een probleempje ontstaan met
de wens van de Kamer, van de ombudsman en overigens ook van mij om de titel
ombudsman zo mogelijk alleen te laten gebruiken door de Nationale ombudsman
en er een beschermde titel van te maken. Nu het probleem zich zo heftig voor
lijkt te doen en mij wordt gezegd dat ik zonder wettelijke verankering van
de titel geen poot heb om op te staan, vind ik het op zichzelf reëler
om ten minste te gaan nadenken over een wettelijke verankering of een andere
vorm van bescherming.»Voor zover de Nationale ombudsman bekend is, heeft geen van de destijds
door de Staatssecretaris aangeschreven universiteiten gevolgen verbonden aan
het verzoek van de Staatssecretaris, en heeft sindsdien in ieder geval nog
één andere openbare universiteit een ombudsman in het leven
geroepen. Ook een verzoek van de Minister aan het college van bestuur van
een universiteit om het gebruik van de naam ombudsman achterwege te laten,
heeft niet het beoogde resultaat gehad. Deze ervaringen laten zien dat een
verzoek van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kennelijk
onvoldoende effect heeft om onjuist gebruik van de naam ombudsman in de publieke
sector tegen te gaan.Intussen worden ook elders in de publieke sector functionarissen benoemd
die onder de benaming ombudsman een rol vervullen bij de klachtbehandeling.
Per 1 januari 1994 zijn alle waterschappen, op hun door de Unie van Waterschappen
gedaan verzoek, binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht.
Niettemin heeft in 1999 het Hoogheemraadschap van Delfland een eigen ombudsman
in het leven geroepen.Gelet op deze ontwikkelingen kan de Nationale ombudsman de verwachting
die de Minister in zijn notitie heeft uitgesproken, namelijk dat in de publieke
sector verwarring over de naam ombudsman op termijn steeds minder vaak, en
binnen afzienbare tijd niet meer zal voorkomen, niet delen. De regeling van
het interne klachtrecht in hoofdstuk 9 van de Awb blijkt niet te kunnen voorkomen
dat bestuursorganen – ten onrechte – een met de naam ombudsman
getooide functionaris een rol geven in de interne klachtprocedure. Wanneer
over enige tijd ook het externe klachtrecht in de Awb zal zijn geregeld, biedt
dat nog niet zonder meer de garantie dat bestuurorganen die binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman vallen niet ook nog zelf een ombudsman in het leven
roepen. In dit verband moet erop worden gewezen dat de Minister in zijn notitie
opmerkt dat het niet in de rede ligt dat hij uit eigen beweging nagaat of
in een klachtregeling al dan niet terecht gesproken wordt van een ombudsvoorziening.
Wel acht hij het mogelijk dat hij, wanneer hij door een derde, bijvoorbeeld
de Nationale ombudsman, op een eventueel onjuist gebruik van de naam ombudsman
wordt geattendeerd, het desbetreffende bestuurorgaan op dit onjuiste gebruik
wijst. De ervaringen met de universiteiten doen echter twijfelen aan de effectiviteit
van dit middel. De Minister heeft verder nog gewezen op het instrument van schorsing en vernietiging dat de regering ter beschikking staat. Het
staat echter nog te bezien of de regering bereid zal zijn dit onaantrekkelijke
instrument daadwerkelijk voor dit doel in te zetten.De Nationale ombudsman is van oordeel dat maatregelen nodig zijn om onjuist
gebruik van de naam ombudsman in de publieke sector tegen te gaan. Het is
in ieder geval gewenst dat in de regeling van het externe klachtrecht, die
thans wordt voorbereid door de Commissie-Scheltema, het woordbestanddeel «ombuds»
uitdrukkelijk wordt gereserveerd voor de externe klachtvoorziening die aan
de daaraan te stellen eisen voldoet. Van een bepaling van die strekking kan
een krachtig signaal uitgaan om de term ombudsman of daarvan afgeleide benamingen
niet te gebruiken in het kader van de interne
klachtprocedure. Verder verdient het overweging om, in de Awb of elders, uitdrukkelijk
te bepalen dat daar waar een wettelijk geregelde externe klachtvoorziening
van toepassing is, bestuursorganen niet daarnaast nog een eigen externe klachtvoorziening –
al dan niet getooid met de naam ombudsman – in het leven kunnen roepen.Een wettelijk verbod op het gebruik van de term «Nationale ombudsman»
(vergelijkbaar met de Franse regeling) behoeft inderdaad geen overweging.
Daarnaast verdient ook aandacht dat vanuit de politiek (parlement, politieke
partijen) regelmatig wordt gepleit voor de instelling van weer een ombudsman
op een of ander terrein in de private dan wel in de publieke sector. Het is
de vraag hoe op dat punt terughoudendheid kan worden bevorderd.Overigens dient de verwarring over het begrip ombudsman, voor zover burgers
in hun relatie tot het instituut van de Nationale ombudsman daarvan nadeel
ondervinden, niet uitsluitend langs de weg van naamsbescherming te worden
bestreden. Er zal ook moeten worden gewerkt aan versterking van de naam van
de Nationale ombudsman in de beeldvorming bij het publiek. Op dat punt ligt
er een duidelijke taak op het vlak van het voorlichtingsbeleid van het instituut
van de Nationale ombudsman. Van zijn kant zal de Nationale ombudsman dan ook
de voorlichtingsinspanningen intensiveren om de eigen taak en functie van
zijn instituut nog beter onder de aandacht te brengen van het publiek en de
nieuwsmedia.2.1.6 Aan de Nationale ombudsman voor commentaar voorgelegd
voorontwerp van wetDe Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht bood de ministers
van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 7 september
een voorontwerp aan voor de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). Dit voorontwerp bevat bepalingen over openbaarheid van bestuur, bestuursrechtelijke
geldschulden, bestuurlijke handhaving, in het bijzonder de bestuurlijke boete,
en attributie. De betrokken ministers hebben de Nationale ombudsman in de
gelegenheid gesteld opmerkingen te maken over dit voorontwerp. De Nationale
ombudsman heeft bij brief van 30 december 1999 kort commentaar gegeven bij
twee onderdelen van het voorontwerp.Met betrekking tot het onderwerp openbaarheid van bestuur merkte de Nationale
ombudsman op dat in artikel 2.3.2.4, tweede lid, van het voorontwerp wordt
bepaald dat het bestuursorgaan de beslissing op het verzoek om informatie
voor ten hoogste twee weken kan verdagen. Dit artikel bevat, anders dan artikel
6 van de Wet openbaarheid van bestuur, niet de bepaling dat van deze verdaging
schriftelijk mededeling wordt gedaan. Hoewel in de memorie van toelichting
bij het voorontwerp wordt opgemerkt (blz. 42) dat dat in de systematiek
van de Awb een overbodige bepaling zou zijn, wees de Nationale ombudsman er
echter op dat ook in artikel 7:10, derde lid, Awb is bepaald dat van de verdaging
schriftelijk mededeling wordt gedaan. Uit een oogpunt van consistentie van
regelgeving zou ook in artikel 2.3.2.4, tweede lid, die bepaling op haar plaats
zijn. Bovendien geeft de ervaring van de Nationale ombudsman aanleiding te
vrezen dat niet ieder bestuursorgaan zal onderkennen dat de verdagingbeslissing
een besluit is, dat schriftelijk moet worden genomen, en dat niet in werking
treedt voordat het is bekendgemaakt.Verder stelde de Nationale ombudsman de vraag of tegen een verdagingsbesluit
afzonderlijk bezwaar en beroep openstaat. Het antwoord op deze vraag is mede
van belang voor de vraag of de Nationale ombudsman bevoegd is een onderzoek
in te stellen in het geval hij een klacht ontvangt over een beslissing tot
verdaging.Op het terrein van de bestuursrechtelijke geldschulden maakte de Nationale
ombudsman een kritische opmerking bij artikel 4.4.2.2, tweede lid, van het
voorontwerp, waarin wordt bepaald dat wettelijke rente niet is verschuldigd
als het bedrag ervan minder dan 25 euro bedraagt. Er wordt in deze bepaling
geen onderscheid gemaakt tussen door de overheid te ontvangen en door de overheid
te betalen wettelijke rente. Het voornaamste argument dat in de memorie van
toelichting voor het opnemen van deze bepaling wordt genoemd (blz. 72), namelijk
dat het niet zinvol is om wettelijke rente in rekening te brengen indien het
slechts gaat om een gering bedrag, lijkt evenwel uitsluitend op te gaan voor
door de overheid te ontvangen rente. Verder staat in de memorie van toelichting
dat het ondoelmatig is om, als het dergelijke kleine bedragen betreft, steeds
een exacte berekening te moeten maken van het totaal verschuldigde bedrag.
Daarbij plaatste de Nationale ombudsman de kanttekening dat toch steeds enige
berekening zal moeten plaatsvinden om te kunnen vaststellen of de wettelijke
rente onder de 25 euro blijft. Hij was dan ook niet overtuigd van de wenselijkheid
om wettelijke rente onder een bedrag van 25 euro buiten beschouwing te laten
indien de overheid de schuldenaar is. Voor menig burger is 25 euro een niet
te verwaarlozen bedrag. Weliswaar wordt in de memorie van toelichting terecht
opgemerkt dat het voorschrift bestuursorganen er uiteraard niet toe dwingt
om vergoeding van rente onder het drempelbedrag van 25 euro in alle gevallen
achterwege te laten, maar de Nationale ombudsman zag niet in waarom aan vergoeding
door de overheid van wettelijke rente het verplichte karakter zou moeten worden
ontnomen indien het bedrag aan rente onder de 25 euro blijft. Hij wees er
in dit verband op dat op grond van artikel 33 van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet
1990 een bedrag aan invorderingsrente van ƒ 50 of minder niet
in rekening wordt gebracht, terwijl voor door de overheid te vergoeden invorderingsrente
geen drempel geldt. Dat aldus sprake zou zijn van onevenwichtigheid, is destijds
van de zijde van de regering weersproken. De werkpraktijk van de Nationale
ombudsman wijst uit dat burgers het op prijs stellen dat de overheid een financieel
gebaar maakt wanneer zij bij het doen van een betaling in verzuim is geweest.
Wanneer de overheid ervoor kiest om op grond van overwegingen van doelmatigheid
kleine bedragen aan wettelijke rente niet in rekening te brengen, is dat onvoldoende
reden om ook kleine bedragen aan wettelijke rente die zij zou moeten vergoeden
buiten beschouwing te laten, zo merkte de Nationale ombudsman op.2.2 Ambt2.2.1 Wisseling van ambtdragersOp 30 september 1999 liep de tweede ambtstermijn af van Nationale ombudsman
M. Oosting. Deze had de Voorzitter van de Tweede Kamer bij brief
van 30 november 1998 laten weten dat hij zich niet beschikbaar stelde voor
een eventuele herbenoeming (zie Jaarverslag 1998, blz. 58–59).De wijze van benoeming van de Nationale ombudsman is geregeld in artikel
2 van de WNo. De Tweede Kamer benoemt de Nationale ombudsman, voor een periode
van zes jaar. De vice-president van de Raad van State, de president van de
Hoge Raad en de president van de Algemene Rekenkamer maken in gezamenlijk
overleg een – niet bindende – voordracht op, die de namen van
ten minste drie personen bevat. Deze commissie pleegt te worden aangeduid
als Commissie van aanbeveling Nationale ombudsman (CANO).In de benoemingsprocedure is geen rol weggelegd voor het Bureau Nationale
ombudsman. Niettemin is, met het oog op de selectie en benoeming van een nieuwe
Nationale ombudsman, door het Bureau Nationale ombudsman een profielschets
opgesteld, die de volledige instemming heeft gekregen van het managementteam,
de ondernemingsraad en de ambtsdragers. Daarmee werd de profielschets door
het gehele instituut van de Nationale ombudsman gedragen. De directeur van
het Bureau Nationale ombudsman heeft deze profielschets bij brief van 21 januari
1999 onder de aandacht gebracht van de Voorzitter van de Tweede Kamer en van
de leden van de CANO, met het verzoek daarmee rekening te houden. Voor haar
gedachtevorming over de eisen die in de komende jaren aan het ambt van Nationale
ombudsman zullen worden gesteld heeft de CANO, voorafgaande aan de gesprekken
met kandidaten, een onderhoud gehad met achtereenvolgens de scheidende Nationale
ombudsman en met enkele vertegenwoordigers van het Bureau Nationale ombudsman.De Tweede Kamer plaatste in februari 1999 een advertentie in enkele bladen
waarbij belangstellenden werden opgeroepen om te solliciteren en tevens gewezen
werd op de mogelijkheid om de aandacht te vestigen op mogelijke kandidaten.
Er werden 68 sollicitatiebrieven ontvangen. De CANO voerde gesprekken met
elf kandidaten. Vervolgens stuurde zij de Voorzitter van de Tweede Kamer op
23 april 1999 een lijst van aanbeveling van drie kandidaten, waarop in volgorde
van voorkeur de volgende namen stonden vermeld:1. mevrouw mr. W. Sorgdrager;2. de heer prof. mr. R. Fernhout;3. de heer mr. M. H. J. M. van Kinderen.De Voorzitter van de Tweede Kamer stelde de leden bij brief van 10 mei
1999 in kennis van de aanbeveling en verzocht de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties uit de Kamer de benoeming voor te bereiden (kamerstukken
II 1998/99, 26 518, nr. 1).De voorzitter en zes leden van deze vaste Commissie voerden gesprekken
met de drie personen die voorkomen op de lijst van aanbeveling van de CANO
en met vijf andere kandidaten die door de CANO voor een gesprek waren uitgenodigd.
Na ampel beraad adviseerde de vaste Commissie bij brief van 15 juni 1999 de
Kamer om de aanbeveling van de CANO te volgen, waarbij werd aangetekend dat
dit advies niet unaniem werd gedragen (kamerstukken II 1998/99, 26 518,
nr. 2).Bij brief van 22 juni 1999 (kamerstukken II 1998/99, 26 518, nr.
3) liet de Voorzitter van de Tweede Kamer de leden weten dat de eerste aanbevolen
kandidaat, mevrouw mr. W. Sorgdrager, haar in een brief van 20 juni 1999 had
meegedeeld niet meer voor benoeming in aanmerking te willen komen. Volgens
de door de Voorzitter van de Kamer geraadpleegde leden van de vaste Commissie
voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kon de aanbeveling
nu gelezen worden alsof de als tweede aanbevolen kandidaat op de eerste plaats
stond en de als derde aanbevolen kandidaat op de tweede plaats.In haar vergadering van 24 juni 1999 benoemde de Tweede Kamer prof. mr.
R. Fernhout tot Nationale ombudsman met ingang van 1 oktober 1999. Er waren
97 stemmen uitgebracht op de heer Fernhout en 34 stemmen op de heer Van Kinderen.
De heer Fernhout legde op 21 september 1999 in de handen van de Voorzitter
van de Tweede Kamer de in artikel 8 van de WNo bedoelde eden af. Hij trad
op 1 oktober 1999 in functie.De Tweede Kamer bood de scheidende Nationale ombudsman mr. dr. M. Oosting
op 27 september 1999 een symposium en een receptie aan (zie voor het symposium
hierna, § 2.2.5). Tijdens deze receptie maakte de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties de benoeming bekend van de heer Oosting tot Commandeur
in de Orde van Oranje-Nassau en reikte hij hem de bijbehorende versierselen
uit.2.2.2 Herbenoeming zittende substituut-ombudsmanOnmiddellijk na zijn benoeming tot Nationale ombudsman diende mr. R. Fernhout
zich – nog vóór zijn beëdiging en ambtsaanvaarding –
te bera- den op de vervulling van het ambt van substituut-ombudsman. De zittende
substituut-ombudsman, mevrouw mr. L. de Bruin, was immers ingevolge het bepaalde
in artikel 9, tweede lid, eerste volzin, WNo benoemd voor de duur van de ambtstermijn
van de ombudsman op wiens verzoek zij was benoemd. Dit betekende dat zij van
rechtswege zou defungeren op het ogenblik dat de ambtstermijn van mr. dr.
M. Oosting op 30 september 1999 eindigde, tenzij de Tweede Kamer op verzoek
van de nieuwe Nationale ombudsman haar ambtstermijn zou verlengen of haar
opnieuw zou benoemen.Uit overleg tussen de heer Fernhout en mevrouw De Bruin kwam naar voren
dat laatstgenoemde geen nieuwe ambtstermijn voor de volle periode van zes
jaar ambieerde. Wel verklaarde zij zich bereid om nog voor een zekere tijd,
bijvoorbeeld een jaar, aan te blijven.De Wet Nationale ombudsman (artikel 9, tweede lid, tweede volzin) biedt
de mogelijkheid dat de Tweede Kamer op voordracht van de nieuwe ombudsman
de ambtstermijn van een substituut-ombudsman voor de duur van ten hoogste
zes maanden verlengt. In een op 4 februari 1998 gehouden algemeen overleg
van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede Kamer met Staatssecretaris
Kohnstamm van Binnenlandse Zaken is uitgesproken dat een half jaar wellicht
wat kort is als periode waarmee de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
kan worden verlengd (Kamerstukken II 1997/98, 25 650, nr. 3, blz. 6;
zie ook Jaarverslag 1998, blz. 57). Op het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties wordt inmiddels een voorstel tot wijziging van de Wet
Nationale ombudsman voorbereid waarmee onder meer wordt beoogd de periode
waarmee de ambtstermijn van een substituut-ombudsman maximaal kan worden verlengd
op een jaar te stellen.Nadere bezinning op dit onderwerp bracht de heer Fernhout tot de slotsom
dat het met het oog op de continuïteit van het werk van de Nationale
ombudsman van groot belang zou zijn dat hij als beginnend ombudsman in ieder
geval in het begin van zijn ambtsperiode nog geruime tijd zou worden bijgestaan
door een ervaren substituut-ombudsman. De wettelijk gegeven periode van maximaal
een half jaar voor verlenging van de ambtstermijn van de zittende substituut-ombudsman
achtte hij daarvoor te krap, mede gelet op de tijd die nodig is voor
het aantrekken van een nieuwe substituut-ombudsman. Het kwam hem gewenst voor
dat de ervaring van de zittende substituut-ombudsman nog tot een jaar na zijn
aantreden beschikbaar zou blijven voor het instituut van de Nationale ombudsman.
Hij zou dan als nieuwe Nationale ombudsman nog gedurende een ruime inwerkperiode
van haar kennis en ervaring kunnen profiteren. Bovendien zou de zittende substituut-ombudsman
dan nog in de gelegenheid zijn een nieuw te benoemen substituut-ombudsman
in te werken.Tot genoegen van de heer Fernhout verklaarde mevrouw De Bruin zich bereid
om op zijn verzoek nog tot 1 oktober 2000 het ambt van substituut-ombudsman
te blijven uitoefenen. Omdat de Wet Nationale ombudsman nog niet de mogelijkheid
biedt tot verlenging van de ambtstermijn van een substituut-ombudsman voor
de duur van een jaar, resteerde alleen de mogelijkheid van een herbenoeming
om mevrouw De Bruin voor deze periode als substituut-ombudsman voor het instituut
van de Nationale ombudsman te behouden. In geval van een herbenoeming zou
zij de Tweede Kamer evenwel om ontslag vragen per 1 oktober 2000.Gelet op deze overwegingen en omstandigheden heeft de heer Fernhout bij
brief van 6 september 1999 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer het verzoek
gedaan aan de Kamer om mevrouw mr. L. de Bruin opnieuw te benoemen tot substituut-ombudsman
voor een ambtstermijn die ingaat op 1 oktober 1999 (zie kamerstukken II 1998/99,
26 720, nr. 1). Hij merkte daarbij op dat het in feite ging om een tijdelijke benoeming, omdat mevrouw De Bruin de Kamer
om ontslag zal verzoeken met ingang van 1 oktober 2000. Verder gaf hij aan
zich ervan bewust te zijn dat – onder de huidige regelgeving –
deze procedure enigszins ongebruikelijk is. Hij meende echter dat zij aansluit
bij de al eerder in de Kamer uitgesproken wenselijkheid dat de in artikel
9, tweede lid, tweede volzin van de Wet Nationale ombudsman genoemde termijn
uit overwegingen van continuïteit wordt verlengd, en bij het voornemen
de desbetreffende wettelijke bepaling te wijzigenIn haar vergadering van 28 september 1999 heeft de Tweede Kamer mevrouw
De Bruin opnieuw benoemd tot substituut-ombudsman. De beëdiging vond
plaats op 30 september 1999.2.2.3 Voorbereiding van de benoeming van een nieuwe substituut-ombudsmanIn zijn hiervoor, in § 2.2.2, genoemde brief van 6 september
1999 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer deelde mr. R. Fernhout tevens mee
het voornemen te hebben om kort na zijn aantreden een begin te maken met de
procedure van werving en selectie van een nieuwe substituut-ombudsman, met
het oog op een aan de Kamer uit te brengen aanbeveling als bedoeld in artikel
9, eerste lid, tweede volzin, WNo. Nadat hij op 1 oktober 1999 in functie
was getreden heeft de Nationale ombudsman de procedure voor het aantrekken
van een nieuwe substituut-ombudsman in gang gezet. In overleg met het managementteam
en de ondernemingsraad van het Bureau Nationale ombudsman werden een functieprofiel,
een lijst van selectiecriteria en nadere bijzonderheden van de selectieprocedure
vastgesteld. De Nationale ombudsman besloot zich in het selectieproces ter
zijde te laten staan door twee externe adviseurs, met wie hij een selectiecommissie
zou vormen. Tot zijn genoegen vond hij mevrouw drs. M. W. M. Vos-van
Gortel, lid van de Raad van State, en mr. N. A. M. Schipper, president
van het gerechtshof te Amsterdam en oud-substituut-ombudsman, bereid om als
extern adviseur op te treden. Verder werd afgesproken dat de kandidaten die
in beginsel in aanmerking komen voor een plaats op de aanbeveling zullen worden
uitgenodigd om kennis te maken met enkele vertegenwoordigers
van het personeel van het Bureau Nationale ombudsman. Deze vertegenwoordigers
zullen vervolgens de Nationale ombudsman informeren over hun opvattingen.
Daarna zal de Nationale ombudsman de aanbeveling aan de Tweede Kamer opmaken.
De Voorzitter van de Tweede Kamer werd in een brief van 22 november 1999 over
de te volgen procedure geïnformeerd.Op 11 december 1999 verscheen een advertentie in enkele bladen waarin
de Nationale ombudsman gegadigden voor de functie van substituut-ombudsman
opriep te solliciteren. Naar verwachting zal de aanbeveling aan de Tweede
Kamer in februari 2000 kunnen worden uitgebracht.2.2.4 Bezwaren tegen de wijze waarop de benoeming van
de substituut-ombudsman in de Wet Nationale ombudsman is geregeldDe wetgever heeft het ambt van Nationale ombudsman vormgegeven als eenhoofdig
orgaan (zie kamerstukken II 1979/80, 14 178, nr. 5, blz. 9). Er is één
door de Tweede Kamer benoemde Nationale ombudsman, die verantwoordelijk is
voor het uit zijn naam uitgesproken oordeel en eindverantwoordelijkheid draagt
voor het instituut van de Nationale ombudsman. Dat hij kan worden bijgestaan
door één of meer – eveneens door de Tweede Kamer benoemde –
substituut-ombudsmannen, doet daaraan niet af. Ingevolge artikel 9, vierde
lid, WNo beschikt een substituut-ombudsman van rechtswege over enkele onderzoekbevoegdheden.
Verder regelt de Nationale ombudsman de werkzaamheden van een substituut-ombudsman
(artikel 9, vijfde lid, WNo). Ook kan de Nationale ombudsman bepalen dat bepaalde
bevoegdheden, zoals het uitbrengen van verslagen van bevindingen en rapporten,
tevens worden uitgeoefend door een substituut-ombudsman. Voor de uitoefening
van die bevoegdheden kan de ombudsman richtlijnen vaststellen (artikel 9,
zesde lid, WNo). Ten slotte laat de ombudsman zich bij afwezigheid of ziekte
door een substituut-ombudsman vervangen (artikel 10, eerste lid, WNo).Gelet op het eenhoofdige karakter van het ambt heeft de wetgever bepaald
dat een substituut-ombudsman op verzoek van de Nationale ombudsman wordt benoemd
(artikel 9, eerste lid, WNo) en wel voor de duur van de ambtstermijn van de
ombudsman op wiens verzoek de benoeming plaatsvond (artikel 9, tweede lid,
WNo). Daarbij gold als belangrijke overweging dat een nieuwe ombudsman dan
niet zonder meer behoeft te werken met substituten die op verzoek van zijn
voorganger-ombudsman zijn benoemd, maar zijn eigen vertrouwenslieden kan uitzoeken
(memorie van antwoord, kamerstukken II 1979/80, 14 178, nr. 5, blz. 9).
Deze regeling werd gerechtvaardigd geacht gezien de bijzondere positie van
substituten, aan wie – in tegenstelling tot de medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman – in het kader van het onderzoek door de ombudsman
vergaande bevoegdheden kunnen worden toevertrouwd.Het gevolg van deze regeling is dat een nieuwbenoemde ombudsman het bij
zijn aantreden zonder substituut moet stellen. Om aan dit bezwaar tegemoet
te komen, is bij wet van 29 oktober 1992, Stb. 594, aan artikel 9, tweede
lid, WNo de bepaling toegevoegd dat de Tweede Kamer op voordracht van de nieuwe
ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman kan verlengen voor
de duur van ten hoogste zes maanden. Zoals vermeld in de memorie van toelichting
(kamerstukken II 1990/91, 21 995, nr. 3, blz. 4), strekt deze bepaling
ertoe het mogelijk te maken dat de nieuwe of de herbenoemde ombudsman met
het oog op de continuïteit nog een half jaar kan profiteren van de kennis
en ervaring van de substituten. Ook wordt het dan voor de nieuwe ombudsman
mogelijk te bezien of hij één of meer van hen voor
een nieuwe benoeming zal aanbevelen. Ten slotte zal hierdoor kunnen worden
bewerkstelligd, aldus de memorie van toelichting, dat gedurende de tijd die
de nieuwe ombudsman nodig heeft om één of meer substituten benoemd
te krijgen, toch ten minste één substituut-ombudsman beschikbaar
is voor eventuele vervanging en waarneming.Ook wanneer de ambtstermijn van een zittende substituut-ombudsman met
een half jaar wordt verlengd, is die periode nog te kort om te kunnen verwachten
dat aan het eind ervan een nieuwbenoemde substituut-ombudsman beschikbaar
en in staat is de werkzaamheden van de vertrekkende substituut over te nemen.
Een nieuwe Nationale ombudsman zal enige ervaring in het ambt moeten opdoen,
hoe kort ook, voordat hij zich een oordeel kan vormen over de aan een kandidaat-substituut
te stellen eisen. Met de procedure van werving en selectie en met het uitbrengen
van een aanbeveling aan de Tweede Kamer zijn al gauw twee tot drie maanden
gemoeid. De Tweede Kamer heeft vervolgens een aantal weken nodig voor gesprekken
met aanbevolen kandidaten en de besluitvorming over de benoeming. Degene die
wordt benoemd zal bij het vragen van ontslag uit de vorige functie in de regel
een opzegtermijn van ten minste twee maanden in acht moeten nemen. Nadat hij
in functie is getreden, zal de nieuwe substituut-ombudsman dan nog ingewerkt
moeten worden voordat hij de Nationale ombudsman daadwerkelijk ter zijde kan
staan. Aldus moet een nieuwbenoemde Nationale ombudsman ervan uitgaan dat
zijn ambtstermijnen al tien tot twaalf maanden gevorderd zal zijn voordat
een nieuwe substituut hem werk uit handen kan nemen.In het rapport Blik op de toekomst van de Nationale
ombudsman (Deventer 1997; zie Jaarverslag 1997, blz. 56–64)
hebben prof. mr. J. B. J. M. ten Berge c.s. de aanbeveling
gedaan (blz. 158) om, in het belang van de continuïteit, de zittingsperioden
van Nationale ombudsman en substituut-ombudsman(nen) elkaar te laten overlappen.
Daarmee namen deze onderzoekers afstand van het uitgangspunt dat een nieuwe
ombudsman niet zonder meer behoeft te werken met substituten die op aanraden
van zijn voorganger-ombudsman zijn benoemd. De toenmalige Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm heeft deze aanbeveling niet overgenomen.
In zijn brief van 24 september 1997 aan de voorzitter van de Tweede Kamer
(kamerstukken II 1997/98, 25 650, nr. 1) gaf hij zijn standpunt over
de hem regarderende aanbevelingen in het rapport Blik op
de toekomst van de Nationale ombudsman. Het voorstel om de ambtstermijnen
van Nationale ombudsman en substituut-ombudsmannen elkaar te laten overlappen
wees hij af met verwijzing naar de eenhoofdigheid van het ambt van de Nationale
ombudsman. Tijdens een algemeen overleg met de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken op 4 februari 1998 merkte de Staatssecretaris met betrekking tot deze
aanbeveling op dat artikel 9, tweede lid van de WNo al de mogelijkheid biedt
om op voordracht van de nieuwe Nationale ombudsman de ambtstermijn van een
substituut-ombudsman te verlengen met ten hoogste zes maanden. Een half jaar
is dan misschien wat kort. Veel verder dan hetgeen is vastgelegd in artikel
9, tweede lid, wilde de staatssecretaris echter niet gaan (kamerstukken II
1997/98, 25 650, nr. 3, blz. 6). Op het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties is inmiddels een voorstel tot wijziging van de WNo
in voorbereiding dat er onder meer toe strekt de maximale periode waarmee
de ambtstermijn van een substituut-ombudsman kan worden verlengd op een jaar
te stellen.De verlenging van de in artikel 9, tweede lid, WNo genoemde termijn tot
een jaar levert weliswaar een belangrijke verbetering op omdat dezeperiode,
anders dan de nu geldende termijn van een half jaar, wel voldoende gelegenheid
lijkt te bieden voor het aantrekken en inwerken van een nieuwe substituut-ombudsman,
maar deze beoogde wetswijziging laat twee andere wezenlijke nadelen van de
huidige regeling in stand.In de eerste plaats blijft de situatie bestaan dat de zittende substituut-ombudsman
van rechtswege defungeert gelijk met de Nationale ombudsman op wiens verzoek
hij is benoemd. Dit betekent dat er op het moment dat de nieuwbenoemde Nationale
ombudsman in functie treedt geen substituut-ombudsman is. Om dat te voorkomen,
ziet de persoon die tot nieuwe Nationale ombudsman is benoemd zich genoodzaakt
om de Tweede Kamer nog vóór zijn ambtsaanvaarding om verlenging
van de ambtstermijn van de substituut te vragen. Dat is een ongelukkige situatie.
Betrokkene is op dat moment immers nog geen Nationale ombudsman, en hem zou
kunnen worden tegengeworpen dat hij nog niet de bevoegdheid heeft om de Tweede
Kamer de voordracht te doen om de ambtstermijn van de zittende substituut-ombudsman
te verlengen. Ook voor betrokkene persoonlijk is het vreemd om meteen na zijn
benoeming, en nog voor zijn beëdiging en voordat hij zich behoorlijk
in zijn nieuwe functie heeft kunnen oriënteren, een dergelijke belangrijke
beslissing te moeten nemen.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel waarbij de mogelijkheid
van verlenging van de ambtstermijn van de substituut-ombudsman in de WNo is
geïntroduceerd, is een andere benadering gevolgd (kamerstukken II 1990/91,
21 995, nr. 3, blz. 4):«Een opmerking moet nog worden gemaakt over de procedure van verlenging.
De ambtstermijn van de substituut-ombudsmannen eindigt wanneer de ambtstermijn
van de ombudsman eindigt (artikel 9, tweede lid), of, wanneer deze is overleden
of ontslagen, op het tijdstip waarop een nieuwe ombudsman in functie is getreden
(artikel 10, derde lid). Strikt genomen bestaan er dus geen substituut-ombudsmannen
meer wanneer een nieuwe ombudsman in functie is getreden, zodat het niet mogelijk
lijkt dat de nieuwe ombudsman een voordracht doet tot verlenging van hun ambtstermijn.
Dit is echter op te lossen door de Tweede Kamer te verzoeken het besluit tot
verlenging van de ambtstermijn van de substituut-ombudsmannen terugwerkende
kracht te verlenen tot het einde van hun ambtstermijn».Aan deze oplossing kleeft het grote nadeel dat daarmee de Tweede Kamer
voor een voldongen feit wordt geplaatst en het recht van de Kamer om op de
voordracht te beslissen wordt uitgehold. Bovendien is het niet aannemelijk
dat een – formeel gedefungeerde – substituut-ombudsman gebruik
zal willen maken van de aan een substituut gegeven wettelijke bevoegdheden
zolang er geen besluit ligt van de Kamer tot verlenging van zijn ambtstermijn.
Daarmee lijkt de in deze memorie van toelichting voorgestane oplossing nog
onaantrekkelijker dan het doen van de voordracht tot verlenging voordat de
nieuwe Nationale ombudsman in functie is getreden.Het tweede bezwaar dat blijft bestaan, ook na een eventuele wetswijziging
waarbij wordt geregeld dat de ambtstermijn van een substituut-ombudsman met
maximaal een jaar kan worden verlengd, is dat de nieuwe Nationale ombudsman
wel heel sterk afhankelijk is van de bereidheid van een substituut-ombudsman
om met een verlenging van zijn ambtstermijn in te stemmen. Weliswaar zal een
substituut doorgaans wel zoveel verantwoordelijkheid voor de goede gang van
zaken bij het instituut van de Nationale ombudsman voelen dat hij een verzoek
van de nieuwe Nationale ombudsman om langer aan te blijven niet
gemakkelijk naast zich neer zal leggen. Daar staat achter tegenover dat een
substituut tegen het einde van de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek
hij is benoemd in een onzekere positie verkeert. Zolang nog geen nieuwe ombudsman
is benoemd, weet hij niet zeker of hij wel zal worden gevraagd om langer aan
te blijven of voor herbenoeming zal worden voorgedragen, gesteld dat hij dat
laatste zou ambiëren. Die situatie kan tot betrekkelijk kort voor het
einde van de ambtstermijn voortduren. In het geval dat een substituut dan
uitzicht zou hebben op een aantrekkelijke functie elders, kan hem er onder
die omstandigheden in redelijkheid geen verwijt van worden gemaakt wanneer
hij voor de zekerheid van die andere functie kiest.Voor een nieuwe en nog niet ingewerkte ombudsman zou het evenwel een buitengewoon
moeilijke start betekenen wanneer hij zijn werk moet beginnen zonder dat hij
een ervaren substituut aan zijn zijde heeft. Nationale ombudsman en substituut-ombudsman
hebben, ook wanneer zij beiden goed zijn ingewerkt, ieder al een zware werkbelasting.
Wanneer dan één van beiden ontbreekt en de ander zich nog met
het werk vertrouwd moet maken, bestaat er een reëel risico dat die ene
nog onervaren ambtsdrager zich aan de last vertilt. Weliswaar zal die ambtsdrager
kunnen rekenen op maximale en kwalitatief hoogwaardige ambtelijke ondersteuning
van het Bureau Nationale ombudsman, maar dat kan het gemis van een ervaren
substituut toch niet compenseren. De Nationale ombudsman kan immers niet onbeperkt
taken aan zijn ambtelijke medewerkers mandateren. Zo zal hij zelf het uiteindelijke
oordeel als bedoeld in artikel 26 WNo moeten geven, hetgeen betekent dat iedere
zaak waarin een rapport wordt uitgebracht persoonlijk door hem moet worden
beoordeeld (zie ook kamerstukken II 1979/80, 14 178, nr. 5).De hiervoor bedoelde nadelen kunnen worden ondervangen door in de WNo
het einde van de ambtstermijn van een substituut-ombudsman te bepalen op het
tijdstip dat is gelegen een jaar na het begin van de ambtstermijn van de opvolger
van de ombudsman op wiens verzoek die substituut-ombudsman is benoemd. Een
nieuwbenoemde ombudsman kan zich dan – daargelaten de nooit geheel uit
te sluiten mogelijkheid van het tussentijds uitvallen van een substituut,
bij voorbeeld wegens ontslag op eigen verzoek – steeds gedurende een
jaar na zijn aantreden verzekerd weten van een ervaren substituut-ombudsman
aan zijn zijde. Die periode geeft hem de gelegenheid op zoek te gaan naar
een nieuwe substituut, die dan nog kan worden ingewerkt voordat de scheidende
substituut vertrekt. Uiteraard kan de nieuwe ombudsman ook besluiten de zittende
substituut voor herbenoeming voor te dragen indien deze daarmee instemt. Tot
die voordracht kan dan worden besloten nadat over en weer enige ervaring is
opgedaan met de onderlinge samenwerking.Het begintijdstip van de ambtstermijn van een substituut-ombudsman valt
dan een jaar na het begin van de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek
hij is benoemd, of ten hoogste twee of drie maanden eerder in verband met
het inwerken. Op deze wijze ijlen de ambstperiodes van substituut-ombudsmannen
in beginsel steeds een jaar na op die van de ombudsman. Voor de substituut-ombudsman
heeft een regeling in deze zin het voordeel dat hij over het algemeen eerder
weet waar hij aan toe is. Ook in het geval dat de ombudsman op wiens verzoek
hij is benoemd overlijdt of wordt ontslagen (artikel 10, derde lid, WNo),
zou de ambtstermijn van de substituut-ombudsman dan niet eindigen op het moment
dat een nieuwe ombudsman in functie is getreden, maar een jaar daarna. Een dergelijke regeling maakt, praktisch gezien, geen wezenlijke inbreuk
op het beginsel van de eenhoofdigheid van het ambt van Nationale ombudsman.
Weliswaar zal een nieuwbenoemde ombudsman telkens gedurende een jaar van rechtswege
vastzitten aan een substituut die op verzoek van zijn voorganger is benoemd,
maar daarmee is hij aan het begin van zijn ambtsperiode verzekerd van de bijstand
van een ervaren substituut-ombudsman en heeft hij desgewenst alle gelegenheid
om op zoek te gaan naar een substituut van eigen keuze, met wie hij dan over
het algemeen nog vijf jaar kan samenwerken. Het is niet meer goed voorstelbaar
dat een nieuwbenoemde ombudsman ervoor zal willen kiezen om in het begin van
zijn ambtperiode in het geheel niet te worden ondersteund door een substituut-ombudsman.
De continuïteit van het werk van de aan het instituut van de Nationale
ombudsman verbonden ambtsdragers is met de hier voorgestelde regeling aanzienlijk
beter verzekerd dan in de huidige wettelijke regeling. Bovendien worden zo
gekunstelde constructies vermeden, zoals het verzoeken om verlenging van de
ambtstermijn van een substituut-ombudsman door iemand die wel is benoemd als
Nationale ombudsman, maar nog niet is beëdigd en in functie getreden,
dan wel het verzoeken om een dergelijke verlenging met terugwerkende kracht.De vraag of, in het geval dat er twee of meer substituut-ombudsmannen
zijn, voor ieder van hen de ambtstermijn een jaar later moet beginnen en eindigen
dan die van de ombudsman op wiens verzoek zij zijn benoemd, verdient nog nadere
overdenking.2.2.5 Symposium ter gelegenheid van het afscheid van mr.
dr. M. Oosting als Nationale ombudsmanTer gelegenheid van zijn afscheid als Nationale ombudsman bood de Tweede
Kamer mr. dr. M. Oosting op 27 september 1999 een symposium aan, dat werd
gehouden in de Oude Zaal van het Tweede-Kamercomplex. Onderwerp van het symposium
was de relatie tussen de Nationale ombudsman en de Tweede Kamer. Dit veelomvattende
thema was nader uitgewerkt in twee vraagstellingen: (1) dragen de Nationale
ombudsman en de Tweede Kamer (voldoende) bij aan de versterking van elkaars
functie; en (2) is het wenselijk om in de Wet Nationale ombudsman een artikel
op te nemen op basis waarvan de Tweede Kamer de Nationale ombudsman kan verzoeken
een onderzoek te doen.Elk van deze vraagstellingen werd bediscussieerd in een panel van vier
leden, onder regie van gespreksleider mevrouw Andrée van Es. De twee
paneldiscussies werden steeds voorafgegaan door een korte inleiding van één
van de panelleden.Het symposium werd geopend met een woord van welkom door drs. F. W.
Weisglas, die optrad als vervanger voor de door ziekte verhinderde voorzitter
van de Tweede Kamer, mevrouw J. van Nieuwenhoven. Vervolgens introduceerde
Van Es het onderwerp van het symposium en stelde zij de acht panelleden voor.
Daarbij vermeldde zij niet alleen huidige, maar ook vroegere functies, waar
dit medebepalend kon zijn voor de invalshoek van het panellid in het debat.
In het eerste panel hadden zitting de heer H. F. Dijkstal, voorzitter
van de VVD-fractie in de Tweede Kamer en oud-Minister van Binnenlandse Zaken,
prof. dr. E. M. H. Hirsch Ballin, hoogleraar Internationaal recht
aan de Katholieke Universiteit Brabant, lid van de Eerste Kamer en oud-Minister
van Justitie, de heer G. J. Schutte, voorzitter van de GPV-fractie in
de Tweede Kamer en oud-vice-voorzitter van de voormalige vaste Commissie voor
de Nationale ombudsman uit de Tweede Kamer, en mr. H. D. Tjeenk Willink,
vice-president van de Raad van State en voormalig voorzitter van de Eerste
Kamer. De leden van het tweede panel waren mr. Th. C. de Graaf, voorzitter van de D66-fractie in de Tweede Kamer en voormalig woordvoerder
Nationale ombudsman voor zijn fractie, prof. mr. H. R. van Gunsteren,
hoogleraar Politieke theorieën en hun geschiedenis aan de Universiteit
Leiden, mr. dr. A. J. E. Havermans, lid van de Algemene Rekenkamer
(hij verving de wegens ziekte afwezige mevrouw drs. S. J. Stuiveling)
en oud-burgemeester van Den Haag, en mr. dr. M. Oosting, scheidend Nationale
ombudsman.De paneldiscussie naar aanleiding van de eerste vraagstelling –
«dragen de Nationale ombudsman en de Tweede Kamer voldoende bij aan
de versterking van elkaars functie» – werd ingeleid door Tjeenk
Willink, die opende met de constatering dat de Tweede Kamer de Nationale ombudsman
de afgelopen jaren duidelijk had gesteund. De Nationale ombudsman werd immers
opgenomen in de Grondwet, het werkterrein was uitgebreid, en de Tweede Kamer
had een controlerende functie ten aanzien van de naleving van aanbevelingen
aan bestuursorganen op zich genomen. Vervolgens merkte Tjeenk Willink op dat
het echter leek alsof de Tweede Kamer niet goed raad wist met de meer algemene
adviezen of de opmerkingen van meer structurele aard van de Nationale ombudsman,
zoals hij die consistent presenteerde in zijn jaarverslagen, in het hoofdstuk
«De overheid, gezien door de Nationale ombudsman». De discussie
bij de Tweede Kamer zelf over de eigen onderzoeksfunctie deed daarbij vermoeden
dat zij wel degelijk behoefte had aan meer algemene adviezen. De Tweede Kamer,
zo zei Tjeenk Willink, bespreekt tijdens de behandeling van het jaarverslag
van de Nationale ombudsman diens structurele bijdragen wel, maar weet daar
geen vervolg aan te geven. Hij merkte voorts op dat hij met enige spijt moest
vaststellen dat in de Eerste Kamer dat jaarverslag niet eens wordt besproken,
hoewel de meer algemene opmerkingen daarin juist zouden passen bij de controletaak
op hoofdlijnen van de Eerste Kamer. Tjeenk Willink vroeg zich af of de moeite
die de Tweede Kamer heeft met het vervolg geven aan de algemene adviezen van
de Nationale ombudsman er wellicht op duidt dat de Tweede Kamer als instituut
het op dit punt aflegt tegen de Tweede Kamer als politieke arena.In de discussie die volgde, werd door het gehele panel onderschreven dat
de Tweede Kamer meer vervolg zou kunnen geven aan de informatie over overheidsfunctioneren
die haar van de zijde van de Nationale ombudsman wordt verstrekt. De vraag
naar de oorzaken van het niet optimaal benutten van de aangereikte adviezen
bleek moeilijk te beantwoorden. Gewezen werd op de grote hoeveelheid informatie
die de Tweede Kamer bereikt, en de selectiemechanismen die daarbij hun werk
doen. Hirsch Ballin meende dat hier de aard van de problemen die bij de Nationale
ombudsman worden aangekaart een rol zou kunnen spelen. Politiek interessant
zijn heftige kwesties, bij voorbeeld fraude en extreme incompetentie, maar
bij de Nationale ombudsman heeft een groot deel van de klachten, hoe relevant
ze ook zijn, een weinig spectaculair karakter. Daarnaar gevraagd door Van
Es lieten Hirsch Ballin en Dijkstal weten dat zij in hun hoedanigheid van
Minister de rapporten van de Nationale ombudsman vooral hadden gezien als
een hulpmiddel ten behoeve van het beter laten functioneren van de eigen organisatie.
Dijkstal vertelde verder dat hij niet vóór de Wet Nationale
ombudsman had gestemd wanneer hij tijdens de behandeling daarvan al in de
Tweede Kamer had gezeten. Hij liet weten klachtbehandeling vooral te zien
in het licht van het recht van petitie. Hij benadrukte de klassieke taak van
het parlement op dit punt. Dijkstal had zijn mening inmiddels bijgesteld vanwege
het gezag dat de Nationale ombudsman had opgebouwd, en gelet op de heldere
werkafspraken tussen de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer
en de Nationale ombudsman.Van Gunsteren verzorgde de inleiding tot de tweede discussie, naar aanleiding
van de vraag «is het wenselijk om in de Wet Nationale ombudsman een
artikel op te nemen op grond waarvan de Tweede Kamer de Nationale ombudsman
kan verzoeken een onderzoek te doen».Van Gunsteren verklaarde zich ronduit tegen het opnemen van een dergelijke
wettelijke bepaling. Hij voerde daartoe twee argumenten aan. Het eerste had
te maken met wat hij noemde «constitutional design»: de Nationale
ombudsman – zo stelde hij – is er voor de burger, niet voor de
Tweede Kamer. Opname van het wetsartikel zou betekenen dat de Nationale ombudsman
bij het politieke systeem zou worden geschaard, hetgeen hem volgens Van Gunsteren
in een onmogelijke positie zou brengen. De Nationale ombudsman zou er niet
aan ontkomen voorrang te verlenen aan verzoeken van de Tweede Kamer –
ten koste van die van burgers. Het tweede argument van Van Gunsteren zag op
de wijze waarop – naar zijn mening – de Tweede Kamer met verantwoordingsprocessen
omgaat. Het regeren door omzien en daaruit lering trekken lukt volgens Van
Gunsteren maar slecht. Onderzoeken beginnen open en breed, maar eindigen in
«zwartepieten». De Tweede Kamer zou eerst de eigen verantwoordingsprocessen
op orde moeten brengen alvorens de Nationale ombudsman daarbij te betrekken.Oosting wees erop dat er nog maar één keer een onderzoek
door de Nationale ombudsman naar aanleiding van een verzoek uit de Tweede
Kamer had plaatsgevonden. Het ging daarbij om het onderzoek naar de gang van
zaken rond ongevallen met de AP-23 mijn, dat werd ingesteld naar aanleiding
van een in 1998 gedaan verzoek van de vaste Commissie voor Defensie uit de
Tweede Kamer. Oosting had voor dat onderzoek overigens gebruik gemaakt van
zijn autonome onderzoeksbevoegdheid, op grond van artikel 15 van de Wet Nationale
ombudsman. Hij meende dat enige afstand tussen Nationale ombudsman en Tweede
Kamer toch gewenst was, en bepleitte meer ervaring met verzoeken uit de Tweede
Kamer alvorens een en ander te formaliseren in een wettelijke bepaling. Havermans
achtte een formalisering van de relatie tussen Tweede Kamer en Nationale ombudsman
op dit punt – vanuit een oogpunt van wetgeving – niet nodig, en
ook niet wenselijk, omdat de Nationale ombudsman naar zijn mening als instituut
vooral dicht bij de burger behoorde te staan. De Graaf bracht in dat hij het
voorgestelde artikel in de Wet Nationale ombudsman geen slecht idee vond.
Volgens hem was de Nationale ombudsman stevig genoeg om niet meegezogen te
worden in het politieke proces van de Tweede Kamer. Hij meende dat sommige
onderzoeken die de Tweede Kamer nodig acht, of delen van die onderzoeken,
heel goed door de Nationale ombudsman konden worden gedaan, ook omdat politisering
van de feiten zo zou kunnen worden voorkomen. De Graaf zei zich te kunnen
voorstellen dat, in het geval van een enquête, de Nationale ombudsman
het feitenonderzoek zou doen en binnen de eigen wettelijke taak een oordeel
zou geven, en dat de Tweede Kamer vervolgens de politieke consequenties zou
trekken. Hij benadrukte dat de Nationale ombudsman buiten het politieke proces
staat en ook daarbuiten moet blijven, en dat er nooit sprake mag zijn van
een opdracht van de Tweede Kamer aan de Nationale ombudsman.Het symposium werd afgesloten door de heer D.W. de Cloe, voorzitter van
de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit de Tweede
Kamer, die, onder meer, het stelsel van behoorlijkheidscriteria noemde als
bijdrage van Oosting tot het gezag van de Nationale ombudsman, en die de Nationale
ombudsman beschreef als een instituut voor de burger, dat signalen van die
burger doorgeeft aan de Tweede Kamer, en tevens als een instituut dat bijdraagt
aan de kwaliteit van de overheid. 2.2.6 Nevenfuncties ambtsdragersNevenfuncties Nationale ombudsman M. OostingMr. dr. M. Oosting bekleedde gedurende de eerste negen maanden van 1999
waarin hij Nationale ombudsman was de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– Consultant to the Board of Directors van het International Ombudsman
Institute;– voorzitter van het bestuur van de Nederlandse Onderzoekschool
voor de Bestuurskunde;– vice-voorzitter/secretaris van het bestuur van het Wereld Natuur
Fonds;– lid van het Curatorium van het Institute of Social Studies.Nevenfuncties Nationale ombudsman R. FernhoutMr. R. Fernhout bekleedde in de periode van 1 oktober 1999 tot en met
31 december 1999 de volgende nevenfuncties:– voorzitter van de jury voor de KUB-prijs Rechten van de Mens (onbezoldigd);– lid adviesraad Johannes Wier Stichting voor Mensenrechten en Gezondheidszorg
(onbezoldigd);– medeauteur van het handboek Bestuursrecht in
de sociale rechtsstaat (Kluwer, Deventer) (auteursvergoeding).Nevenfuncties substituut-ombudsmanSubstituut-ombudsman mevrouw mr. L. de Bruin bekleedt de volgende nevenfuncties:– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te Rotterdam
(niet actief);– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage
(onbezoldigd);– raadsheer-plaatsvervanger in het gerechtshof te Amsterdam (vergoeding
wordt uitbetaald aan Bureau Nationale ombudsman);– juridisch adviseur van de Stichting Kleinnood te 's-Gravenhage
(tot 1 januari 2000; onbezoldigd);– voorzitter van de Adviescommissie bezwaarschriften Algemene wet
bestuursrecht inzake personele aangelegenheden van het Ministerie van Justitie
(vacatiegeld).2.3 Het Bureau Nationale ombudsman2.3.1 PersoneelFormatieIn 1999 hebben 12 medewerkers de dienst verlaten. In dezelfde periode
zijn 16 nieuwe medewerkers aangetrokken.De toegewezen personeelsformatie voor 1999 bedroeg 96 plaatsen (1998:
90). De feitelijke bezetting van het Bureau Nationale ombudsman was op 31
december 1999: 109 medewerkers (zie tabel 1); het aantal medewerkers omgerekend
in fulltime equivalenten: 96,1 (zie tabel 2).Op 31 december 1999 was het aandeel van de personeelsformatie dat, in
de vorm van onderzoekers, direct is ingezet voor de onderzoektaak 63% (1998:
60%). Van alle medewerkers werkte 38,5% in deeltijd (1998: 37,5%). Het aantal
vrouwelijke medewerkers was 59,6% van het totaal (1998: 58,7%). Tabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd*  manvrouwtotaal <100% 100% totaal<100% 100% totaal <100% 100% totaalSituatie per
31-12-1999         Ondersteunend01111211132212243Onderzoek23133191433214566Totaal242444025654267109Situatie per 31-12-1998          Ondersteunend11112201131212243Onderzoek22931161430184361Totaal340433625613965104* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsmanTabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoekers en ondersteuning*  31-12-1999 31-12-1998Onderzoekers60,555,47Ondersteuning35,636,83Totaal96,192,30* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsmanZiekteverzuimHet ziekteverzuim bij de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
was 4,21% (exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof en inclusief langdurig
zieken). In 1998 was het ziekteverzuim 3,5%.Zwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangIn 1999 hebben 3 medewerkers gebruik gemaakt van de mogelijkheid van zwangerschaps-
en bevallingsverlof en 6 medewerkers van de regeling voor betaald ouderschapsverlof.
Voor medewerkers die daaraan behoefte hadden (14), zijn kinderopvangplaatsen
gekocht in diverse gemeenten.Opleiding, vorming en loopbaanbegeleidingIn 1999 is een bedrag van f 270 804 uitgetrokken voor deskundigheidsbevordering
en loopbaanbegeleiding. Ten opzichte van 1998 (f 165 790) betekende
dit een stijging met 63%. Het gaat om 2,6% (1998: 1,7%) van de personele uitgaven.Georganiseerd overlegEr vond dertienmaal overleg plaats tussen de directeur van het Bureau
Nationale ombudsman en de ondernemingsraad. Onderwerpen die daarbij aan de
orde kwamen, waren onder andere: de reorganisatie van de onderzoeksafdelingen
(de planning, de personele herschikkingsprocedure, de vervulling van vacatures,
de functiebeschrijvingen van de functie van onderzoeker, de formatieverdeling,
het opzetten van een vierde afdeling, de interne verhuizing, de benoeming
van een directeur onderzoek, de clustervorming, de evaluatie), het tweede
pc-privé project, de begroting 1999 en 2000, de inschaling van onderzoekers,
de rapportage ingevolge de Wet Samen, de mogelijkheden van tele-/thuiswerken,
circulaires aannemen geschenken en nevenwerkzaamheden en de invulling van
de 36-urige werkweek in 2000 (invoeren van de 4 x 9 variant). De Nationale ombudsman en de directeur voerden één keer
overleg met vertegenwoordigers van de ambtenarencentrales. Onderwerpen die
daarbij aan de orde kwamen waren onder andere: de begroting, de stand van
zaken ten aanzien van de reorganisatie en de inschaling van onderzoekers.2.3.2 FinanciënVoor het begrotingsjaar 1999 werd aan de Nationale ombudsman aanvankelijk,
inclusief de middelen bestemd voor post-actieven en exclusief de loonbijstellingen,
een budget toegekend van f 12 049 000.Inclusief de bij eerste en tweede suppletore begroting beschikbaar gestelde
middelen, waarmee onder meer de formatie van het Bureau met zes tijdelijke
plaatsen kon worden uitgebreid, bedroeg het budget van de Nationale ombudsman
in 1999, f 13 822 000 (in 1998 f 12 596 000).
Van dit bedrag kwam f 396 000 voor rekening van provincies, gemeenten
en waterschappen.Van dit budget is, voor zover begin 2000 viel te overzien, in 1999 f 10 378 562
(77%) besteed aan personele uitgaven en f 3 121 146 (23%) aan
materiële uitgaven.2.3.3 BedrijfsvoeringOrganisatieveranderingenIn 1999 zijn de geplande organisatieveranderingen gefaseerd ingevoerd.
In april is een begin gemaakt met het verplaatsen van de openingstoetsing
op een deel van het werkterrein, van afdeling 1 naar afdeling 3. Op 1 juli
is de plaatsvervangend directeur aangewezen als directeur onderzoek om zorg
te dragen voor de inhoudelijke afstemming tussen de afdelingen. In juli is
de geplande vierde afdeling opgestart en is tevens de openingstoetsing op
een deel van het werkterrein overgegaan naar deze nieuwe afdeling. Deze veranderingen
gingen gepaard met het overdragen van dossiers, met verschuiving en inwerken
van medewerkers, met veranderingen in de administratieve organisatie en de
registratie en met interne verhuizingen. In het laatste kwartaal van 1999
zijn door het management en door de medewerkers van de vier onderzoeksafdelingen
cursussen gevolgd op het terrein van de clustervorming en het werken met dit
type (resultaatgerichte) samenwerkingsverbanden. De implementatie van de clusters
is gepland in het eerste kwartaal van 2000.Door de organisatieveranderingen stonden de bedrijfsresultaten in 1999
onder druk. De verwachting is dat in het volgende verslagjaar de reorganisatie
zodanig is ingedaald, dat er een voorzichtig herstel van de resultaten te
zien is.WerklastDe raming van de instroom voor het jaar 1999 was begin 1998, bij de begrotingsvoorbereiding
voor het jaar 1999, aanvankelijk gesteld op 7000 klachten. Door de sterke
aanwas van klachten over de IND in 1998, uiteindelijk zijn in dat jaar 2352
IND-klachten ontvangen, is de raming begin 1999 nader bijgesteld en op 8660
klachten gebracht, waaronder 2515 IND-klachten. In 1999 zijn uiteindelijk
7681 klachten ontvangen waaronder 1697 IND-klachten.HuisvestingIn oktober is een start gemaakt met de renovatie van het kantoorpand aan
de Bezuidenhoutseweg 151.Eind 2000 zal de verbouwing zijn voltooid en kan verhuizing plaatsvinden
naar het nieuwe pand. Interne communicatieIn augustus 1999 is een onderzoek naar de interne communicatie binnen
het Bureau Nationale ombudsman afgerond. De conclusies en aanbevelingen uit
dit onderzoek hadden betrekking op enerzijds het proces van interne communicatie
binnen het Bureau en anderzijds op de concrete interne communicatiemiddelen.
In de laatste maanden van 1999 is interne communicatie binnen het Bureau onderwerp
van gesprek geweest. In het jaar 2000 worden de onderzoeksresultaten mede
ingezet bij de ontwikkeling van een visie op de interne communicatie binnen
het Bureau. Hierbij wordt vooral aandacht besteed aan de in het onderzoek
gesignaleerde knelpunten in het interne communicatieproces. Naast aandacht
voor de processen zullen de aanbevelingen uit het onderzoek op het gebied
van de concrete interne middelen worden gevolgd.E-mailIn september 1999 is een projectgroep e-mail gestart om de invoering van
e-mail op de werkplek voor te bereiden. Het nieuwe systeem moet e-mail-toepassingen
op enkele stand-alone apparaten en het interne mailsysteem vervangen. Het
is de bedoeling dat ook klagers via de e-mail hun klacht kunnen indienen.
Realisatie van het project is in het tweede kwartaal van 2000 gepland.ArchiveringBij koninklijk besluit van 12 november 1999, nr. 99.005280, Stcrt. 238,
zijn het «Basisselectiedocument Nationale ombudsman 1982–1997»
en de daarbij behorende toelichting vastgesteld. Dit document is een selectielijst
als bedoeld in artikel 5, eerste lid, van de Archiefwet 1995. Het dient om
te bepalen welke archiefstukken van de Nationale ombudsman bewaard dienen
te blijven om – na twintig jaar – te worden overgebracht naar
het Algemeen Rijksarchief, en op welke termijn de overige archiefstukken vernietigd
kunnen worden (zie voor de wijze van totstandkoming van dit basisselectiedocument
Jaarverslag 1997, blz. 67–68).3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS3.1 De te behandelen zakenIn 1999 zijn 7681 verzoekschriften ontvangen, tegenover 8437 in 1998.
Dit betekent een daling met 9%. De daling komt voor rekening van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie. Het aantal verzoekschriften
op dit gebied was 1693, tegenover 2352 in 1998. Het gaat hier om 22% van de
totale instroom over 1999.Het aantal afgedane verzoekschriften is 7412, tegenover 8299 in 1998.
Dit is een daling van 10,7%. De werkvoorraad steeg, van 1450 op 1 januari
1999 tot 1719 op 1 januari 2000, een stijging van 18,6%.Tabel 1a geeft een overzicht van de aantallen te behandelen en afgedane
verzoekschriften over 1999 en 1998.Tabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Totalen in behandeling per
1 januari19991 45019981 317ontvangen + 7 681 + 8 437te behandelen 9 131 9 754afgedaan – 7 412 – 8 304in behandeling per
1 januari20001 71919991450** In tabel 1a in hoofdstuk 3 van het jaarverslag 1998 (blz.65) is als
werkvoorraad per 1 januari 1999 het getal 1455 genoemd. Naderhand is een correctie
nodig gebleken ter grootte van 5 verzoekschriften.In 1999 zochten 13 125 personen telefonisch contact met het Bureau
Nationale ombudsman (zie hoofdstuk 6, § 6.5, tabel 8), tegenover
14 090 in 1998, een daling van 6,8%.Alles bijeen wendden in 1999 20 806 personen zich telefonisch of
schriftelijk tot de Nationale ombudsman.Van de in 1999 ontvangen verzoekschriften zijn er in de loop van het jaar
5681 ingedeeld bij één van de bestuursorganen binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman. Grafiek 1b geeft een overzicht van dit aantal
van 5681 verzoekschriften, ingedeeld per gebied.De bestuursorganen in grafiek 1b zijn in te delen in vier categorieën:– ministeries: 3616 verzoekschriften (63,6%; 1998: 68,3%);– zelfstandige bestuursorganen (inclusief pbo): 1240 verzoekschriften
(21,8%; 1998: 20,2%);– politie: 524 verzoekschriften (9,2%; 1998: 8,2%);– lagere publiekrechtelijke lichamen: 293 verzoekschriften (5,2%;
1998: 3%).Binnen de categorie zelfstandige bestuursorganen lagen de meeste verzoekschriften
op het terrein van de uitvoeringsinstellingen voor de sociale zekerheid (Lisv:
396; SVB: 173). Op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen betrof
het de Informatie Beheer groep (met inbegrip van de OV-Studentenkaart BV),
met 210 verzoekschriften, en de Dienst Omroepbijdragen, met 88 verzoekschriften.Het grootste aandeel in grafiek 1b hebben de volgende gebieden:– Justitie (37,6%);– Sociale Zaken en Werkgelegenheid (11,4%);– Financiën (10,7%);– Buitenlandse Zaken (10,2%)– Politie (9,2%).Het Ministerie van Justitie torent uit boven alle andere gebieden, met
2042 verzoekschriften (56,5% van alle 3616 verzoekschriften die betrekking
hebben op de ministeries; 1998: 63,8%). Ten opzichte van 1998 deed zich een
forse daling voor van 27%. Zoals al opgemerkt, is dit toe te schrijven aan de daling van het aantal
klachten over de IND. Het aantal IND-klachten bedroeg 1693, 29,8% van het
totaal aantal van 5681 verzoekschriften uit grafiek 1b over 1999, en 22% van
de totale instroom over 1999 van 7681 verzoekschriften. De overeenkomstige
cijfers over 1998 waren 36,6% respectievelijk 27,9%.Het grote aandeel van de IND-klachten in de cijfers bij de Nationale ombudsman
over 1999 heeft zijn doorwerking op de cijferopstellingen die hierna volgen.
Waar nodig, zal aan dit punt aandacht worden besteed in de desbetreffende
toelichting.3.2 Afgedane zaken3.2.1 Cijfers afgedane zakenIn 1999 zijn 7412 verzoekschriften afgehandeld.De afgedane zaken zijn te verdelen in drie categorieën:1. buitenwettelijke verzoekschriften (betreffen instanties die, op grond
van artikel 1a van de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), niet vallen binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman: 20,7% (1998: 19,2%);2. binnenwettelijke verzoekschriften die (na toetsing aan artikel 16 en
14 van de WNo) niet in aanmerking kwamen voor onderzoek: 40,3% (1998: 42,1%);3. binnenwettelijke verzoekschriften die in onderzoek zijn genomen en
vervolgens zijn afgedaan: 39% (1998: 38,7%).Grafiek 2 vertoont een beeld over 1999 dat vergelijkbaar is met het beeld
over 1998. In absolute zin is er als gevolg van minder IND klachten weliswaar
een daling in de drie categorieën, de procentuele verdeling tussen deze
categorieën is nagenoeg gelijk gebleven.Elk jaar leiden veel klachten niet tot onderzoek als uitkomst van de toetsing
aan de bepalingen in artikel 16 van de WNo over de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van de betreffende gedraging en artikel 14 van de WNo
over de ontvankelijkheid van de klager (zie voor deze toetsing nader: hoofdstuk
6). Dit was ook het geval in 1999. Bij de behandeling van de 7412 afgedane
zaken waren in verhouding de belangrijkste afwijzingsgronden uit deze twee
artikelen: – de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot
die van de rechter: alles bijeengenomen 11,3% (1998: 10,6%);– kenbaarheidsvereiste: 8,3% (1998: 9%);– overschrijding van de jaartermijn of onvolledigheid van het verzoekschrift:
5,2% (1998: 5,8%);– kennelijk ongegrond: 5% (1998: 6%).Het aantal klachten dat is afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek bedraagt 2889. Daarvan hebben 534 (18,5%; 1998: 18,7%) geleid
tot een rapport. Dat is 7,2% van alle 7412 afgedane zaken. Het aantal rapporten
bedroeg 527 (1998: 599).Het grootste deel van de genoemde 2889 verzoekschriften – 2355 (81,5%) –
betreft zaken die in aanmerking waren gebracht voor onderzoek, maar waarbij
het onderzoek tussentijds werd beëindigd, zonder het uitbrengen van een
rapport. Dit is 31,8% van alle 7412 afgedane zaken. Het aantal van deze zaken
is gedaald ten opzichte van 1998 (2606). Deze daling betreft met name de klachten
over de IND.In 2260 zaken van de genoemde 2355 zaken werd het onderzoek tussentijds
beëindigd door de Nationale ombudsman. Daarvan werden 866 zaken ter behandeling
overgedragen aan de IND. Dit gebeurde volgens de daarover afgesproken procedure,
waarvan de afloop wordt bewaakt door de Nationale ombudsman, die eventueel
verdere stappen neemt als hij daarvoor reden ziet (zie verder hoofdstuk 10,
§ 10A.2.1.2). In 691 gevallen werd de zaak gesloten na interventie
en in 460 zaken nadat de Nationale ombudsman al verder onderzoek had gedaan.
In beide situaties vond de Nationale ombudsman reden voor beëindiging
van zijn werkzaamheden omdat het betrokken bestuursorgaan inmiddels voldoende
aan de klacht tegemoet was gekomen (zodat alsnog de situatie van artikel 14c
WNo zich voordeed). Verder werd in 95 gevallen het onderzoek tussentijds beëindigd
op initiatief van de klager; twee van de drie keer gebeurde dit omdat het
bestuursorgaan hen intussen alsnog tegemoet was gekomen.Alles bijeen geldt voor ruim 90% van de 2355 afgedane zaken dat er geen
aanleiding meer was voor verdere actie van de kant van de Nationale ombudsman
omdat het betrokken bestuursorgaan de klager intussen voldoende tegemoet was
gekomen.3.2.2 Onderzoek uit eigen bewegingIn 1999 heeft de Nationale ombudsman een onderzoek voltooid naar de gang
van zaken rond de ongevallen met de AP-23 mijn in 1983 en 1984, met de Minister
van Defensie als betrokken bestuursorgaan. Het onderzoek was gebaseerd op
de bevoegdheid van artikel 15 van de WNo en was op 29 mei 1998 geopend naar
aanleiding van een verzoek van de vaste Commissie voor Defensie uit de Tweede
Kamer. Het betreffende rapport (99/175) wordt behandeld in hoofdstuk 14, § 14.4. 3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenHierna volgen twee grafieken met een overzicht van de doorlooptijden van
alle zaken, respectievelijk van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek.Grafiek 3a laat zien dat van alle afgedane zaken 32,9% is afgehandeld
binnen vier weken, tegenover 69,4% in 1998. Deze terugval in het volume snelle
afdoeningen is het gevolg van een nog lopende ingrijpende reorganisatie van
het Bureau Nationale ombudsman (zie ook hoofdstuk 2, § 2.3.3). Binnen
acht weken is 64,4% afgedaan, en binnen een half jaar 90,5%.Grafiek 3b betreft de zaken die zijn afgedaan na in aanmerking te zijn
gebracht voor onderzoek. Van de 2889 zaken uit grafiek 3b is 32,8% afgedaan
binnen vier weken (1998: 52,8% en 1997: 22%), en 52% binnen acht weken (1998:
64,2% en 1997: 36,6%). Het effect van een lagere instroom van IND klachten
(het aantal klachten daalde van 2352 naar 1693), klachten waarvan het overgrote
deel op zeer korte termijn na binnenkomst kan worden afgedaan, is dan ook
goed zichtbaar.Wanneer een zaak wordt afgedaan met een onderzoek dat leidt tot een rapport
vergt dat meer tijd. In totaal 592 zaken (1998: 611) werden afgedaan na een
doorlooptijd van meer dan een half jaar, 341 (1998: 384) na meer dan veertig
weken, en 200 (1998: 272) na meer dan een jaar. Op 1 januari 2000 waren 193
zaken in behandeling die ouder waren dan zes maanden (1 januari 1999: 227
zaken). 3.4 Afgedane zaken per gebiedDe gebieden met in verhouding de meeste rapporten zijn:Politie: 170 (29,5%); Justitie: 150 (26%); Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
69 (12%; het betreft hier vooral de uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid,
met 39 rapporten, en de arbeidsvoorzieningsorganisatie, met 26 rapporten)
en Financiën; 67 (11,6%).Justitie heeft het grootste aandeel – 52,5% – in de zaken
die zijn afgedaan zonder rapport. Opnieuw moet hier als verklaring de instroom
op het terrein van de IND worden genoemd. Van de 1573 zaken op het terrein
van Justitie die de Nationale ombudsman in 1999 heeft afgedaan nadat zij in
aanmerking waren gebracht voor onderzoek, is 90,5% afgedaan zonder rapport
(1998: 93,6%).3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanIn zijn rapporten toetste de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
aan de behoorlijkheidsnorm uit artikel 26, eerste lid van de WNo (zie hierna,
§ 3.6). Op grond van deze beoordeling wordt vervolgens geconcludeerd
of de klacht al dan niet gegrond is. Wanneer de feiten niet voldoende konden
worden vastgesteld, moest de Nationale ombudsman zich van een dergelijke beoordeling
onthouden.Grafiek 5 bevat een overzicht van de conclusies in de 527 rapporten uit
1999. Zaken die worden afgedaan via interventie leiden niet tot een conclusie
over de gegrondheid van de klacht. De ervaring leert dat het in die gevallen
over het algemeen gaat om klachten die gegrond zouden zijn verklaard indien
het wel zou zijn gekomen tot een rapport. In grafiek 5 zijn niet de 366 zaken opgenomen waarin de klacht al bij
de toetsing direct na ontvangst kennelijk ongegrond is verklaard (zie hoofdstuk
6, § 6.3.3.3).In 155 rapporten werd de klacht geheel gegrond verklaard, een aandeel
van 29,4% (1998: 23,4%). In 162 rapporten was de klacht geheel niet gegrond,
een aandeel van 30,7% (1998: 31,1%). De kolommen 2, 4, 6 en 7 betreffen de
346 rapporten waarin de klacht geheel of op een of meer onderdelen gegrond
werd verklaard, een aandeel van 65,7% (1998: 62,8%). De kolommen 3, 4, 5,
en 6 betreffen de 357 rapporten waarin de klacht op een of meer onderdelen
niet gegrond was, een aandeel van 67,7% (1998: 67,6%).3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman3.6.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman heeft de behoorlijkheidsnorm uit artikel 26, eerste
lid van de WNo uitgewerkt in een aantal vereisten van behoorlijkheid (zie
bijlage 5 bij dit jaarverslag). De klachten bij de Nationale ombudsman kunnen
worden herleid tot deze vereisten. Dit betekent dat de scores op deze vereisten
inzicht geven in de problemen met de overheid die aanleiding gaven tot een
klacht bij de Nationale ombudsman.Grafiek 6a bevat een overzicht van het gebruik van de beoordelingscriteria
in de 527 rapporten uit 1999. In totaal is 1335 keer een beoordeling gegeven,
een gemiddelde per rapport van 2,5 (1998: 2,4). Tabel 6b bevat een
vergelijkbaar overzicht voor de zaken die in aanmerking kwamen voor onderzoek
maar niet hebben geleid tot een rapport. De gegevens uit deze beide overzichten
zijn de basis voor de beschouwing in hoofdstuk 1 over de meest voorkomende
problemen in 1999.3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a bevat een overzicht van de beoordelingen door de Nationale
ombudsman in de 527 rapporten uit 1999.De informatie in grafiek 6a kent twee ingangen:1. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriaZoals in voorgaande jaren hebben ook in 1999 de verschillende vereisten
in de rubriek zorgvuldigheid (rubriek 7) het grootste aandeel: 57,3% (1998: 54,8%). Dit betreft met name de vereisten van actieve informatieverstrekking
en van voortvarendheid.– In 1999 zijn de volgende vereisten in verhouding het meest aan
de orde geweest:– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 19,5%– actieve informatieverstrekking: 16,3%– belangenafweging/redelijkheid: 12,2%– voortvarendheid: 11,6%– correctheid van bejegening: 7,6%– actieve informatieverwerving: 5,8%.Deze vereisten beslaan 73% van alle keren dat een beoordelingscriterium
is gebruikt.2. het oordeel per beoordelingscriteriumVan alle 1335 keren dat een beoordelingscriterium is gebruikt, luidt het
oordeel voor 46% «behoorlijk» (1998: 46,9%) en voor 46,5% «niet
behoorlijk» (1998: 43,7%). Het beeld krijgt meer reliëf wanneer
de scores op de afzonderlijke vereisten worden bezien. Zo is het aandeel van
het oordeel «behoorlijk» voor het vereiste van belangenafweging/redelijkheid
75,5%, en voor het vereiste van toereikendheid administratieve/organisatorische
voorzieningen 59,1%. Daartegenover staat voor het oordeel «niet behoorlijk»
bij het vereiste van voortvarendheid een score van 80,6%, en bij dat van actieve
informatieverstrekking een score van 60,7%.3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenOok voor zaken die tussentijds worden afgedaan, wordt vastgelegd welke
van de vereisten van behoorlijkheid aan de orde waren. Tabel 6b vormt daarvan
de neerslag.Tabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* **  1999 1998  Totaal%Totaal%1.   Grondrechten20,170,2 2.   Algemeen verbindende
voorschriften1664,91333,73.  Redelijkheid/proportionaliteit 1614,81464,14.  Rechtszekerheid952,91163,35.   Gelijkheid50,240,16.   Motivering411,2361,07.   Zorgvuldigheid (totaal)2 85385,93 13387,67.1.
Voortvarendheid (in behandeling; bij herstel fout)2 15064,72 49569,8 7.2. Actieve informatieverstrekking39611,93128,7 7.3. Actieve informatieverwerving852,6942,67.4. Administratieve nauwkeurigheid1163,5942,67.5. Toereikendheid
admin./organisatorische voorzieningen210,6310,9 7.6. Toereikendheid fysieke voorzieningen80,2120,3 7.7. Correctheid
bejegening220,7451,3 7.8. Respect/oog voor bescherming persoonlijke levenssfeer60,220,17.9.
Overige491,5481,3Totaal3 3231003 575100* De redenen zijn afgeleid uit de lijst met beoordelingscriteria zoals
die wordt gebruikt in de rapporten. Bij één onderzoek kan meer
dan één reden van toepassing zijn.** Bij verzoekschriften die voor behandeling worden doorgegeven aan de
Immigratie- en Naturalisatie Dienst werden tot 1998 geen beoordelingscriteria
vastgelegd. Vanaf 1998 worden voor deze verzoekschriften ook beoordelingscriteria
opgenomen. Naar verhouding hadden de meeste interventiezaken – 64,7% –
betrekking op het vereiste van voortvarendheid, ofwel met klachten over de
behandelingsduur.3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zakenSamenvoeging van de scores uit grafiek 6a en tabel 6b levert het aantal
scores op voor elk van de beoordelingscriteria, en een totaal aantal scores
van 4658 (zie voor een kanttekening daarbij: Jaarverslag 1995, blz. 24). Daarbinnen
hebben de volgende zes vereisten van behoorlijkheid het volgende aandeel:– voortvarendheid: 49,5% (1998: 52,7%);– actieve informatieverstrekking: 13,1% (1998: 10,8%);– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 9% (1998:
8%);– belangenafweging/redelijkheid: 6,7% (1998: 7,3%);– administratieve nauwkeurigheid: 3,6% (1998: 3,2%);– actieve informatieverwerving: 3,5% (1998: 3,6%).Deze vereisten beslaan 85,4% van alle keren dat een beoordelingscriterium
werd gebruikt. Het gaat hier om de problemen zoals deze, blijkens hun klacht,
werden ervaren door de indieners van de verzoekschriften.3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmanDe effecten van het werk van de Nationale ombudsman komen apart aan de
orde in hoofdstuk 4. Hieronder worden enkele cijfers gegeven over de verschillende
wegen waarlangs het werk van de Nationale ombudsman effect kan hebben:a. InterventieHiervoor, in § 3.2.1, is ingegaan op de zaken die in aanmerking
waren gebracht voor onderzoek, maar waarin het onderzoek, in enig stadium
voordat het was voltooid, tussentijds werd beëindigd. In bijna vier van
de vijf zaken die de Nationale ombudsman tussentijds afdeed, zonder een rapport
uit te brengen, was sprake van een voor de klager positief effect.b. «Met instemming»Het komt voor dat het betrokken bestuursorgaan tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman een maatregel neemt naar aanleiding van de klacht,
zonder dat dit aanleiding geeft om het onderzoek vervolgens tussentijds te
beëindigen. In zo'n geval kan de Nationale ombudsman reden zien om in
het rapport, na de conclusie, op te merken dat hij «met instemming»
heeft kennis genomen van die maatregel. Dit gebeurde in 1999 in twaalf rapporten
(2,2%).c. AanbevelingIn 1999 is in 42 rapporten een aanbeveling gedaan (8%; 1998: 8,8%).Grafiek 7a bevat daarvan een overzicht. In de 42 rapporten met een aanbeveling
ging het 23 keer om een aanbeveling ten behoeve van de klager, zeventien keer
om een algemene maatregel en twee keer om een combinatie van aanbevelingen.Uit tabel 7b blijkt dat het betrokken bestuursorgaan op 1 januari 2000
in 29 gevallen op de aanbeveling had gereageerd. Deze aanbevelingen werden
steeds opgevolgd. Op 1 januari 2000 stonden er nog dertien aanbevelingen uit
1999 open.In 1998 zijn aanbevelingen gedaan in 53 rapporten. De betrokken bestuursorganen
moesten op 1 januari 1999 nog in twintig gevallen reageren op die aanbevelingen.
Zes van deze dossiers waren op 1 januari 2000 nog niet gesloten. In de overige
gevallen was de aanbeveling in de loop van 1999 opgevolgd. Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling*  12345totaalaantal rapporten
1999     42       gebied**             Justitie152–715 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1––––1Defensie1––––1Financiën411–17 Landbouw, Natuurbeheer en Visserij––1––1Politie132–39 Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen1––––1 Landelijk instituut
sociale verzekeringen2–––24Gemeenten––2––2 KNMG opleidingen en registratie––1––1* Stand van zaken per 1 januari 2000** Eén rapport kan betrekking hebben op meer dan één
bestuursorgaanLegenda tabel 7b1 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: gevraagde actie (excl.
2)2 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: schadevergoeding3 = opvolgen aanbeveling inzake algemene maatregel4 = niet opvolgen5 = resultaat nog niet bekend 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van indieners van verzoekschriften Voorzover dat uit het verzoekschrift kon worden opgemaakt, werd in 1224
zaken de klacht ingediend door een intermediair. Dit is 15,9% van de totale
instroom van 7681 zaken (1998: 12%). Er viel een stijging waar te nemen van
het aantal zaken dat werd ingediend door verenigingen/stichtingen, van 49
naar 150, en door advocaten, van 459 naar 567.Onder de indieners van de verzoekschriften was in 1999 sprake van enige
oververtegenwoordiging van klagers uit de provincie Zuid-Holland, aandeel
van 25,2%, tegenover een aandeel in de bevolking als geheel van 21,6%. En
van enige ondervertegenwoordiging van klagers uit de provincie Noord-Brabant,
aandeel van 11,5%, tegenover een aandeel in de bevolking van 14,7%.«Onbekend» betreft verzoekschriften die zijn ingediend via
een intermediair, en waarvan niet duidelijk was waar betrokkenen hun verblijfplaats
hadden.4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Soorten effectenDit hoofdstuk bevat een overzicht van de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman zoals deze zich voordoen in de vorm van actie van de kant
van de overheid. Van die actie kan sprake zijn in de volgende stadia:a. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van een klachtVerzoekschriften die binnenkomen bij de Nationale ombudsman worden eerst
beoordeeld op bevoegdheid en ontvankelijkheid (zie hoofdstuk 6). Het komt
voor dat medewerkers in dat kader telefonisch contact zoeken met de desbetreffende
overheidsinstantie, met name wanneer de klacht betrekking heeft op de lange
behandelingsduur van een verzoek/aanvraag, of anderszins op het uitblijven
van actie.Telefonisch verkregen informatie over de stand van zaken is dan soms al
toereikend om de indiener van een klacht tevreden te stellen. Wanneer door
deze interventie het probleem dat aanleiding vormde voor het indienen van
de klacht is weggenomen, is er geen reden meer om een onderzoek in te stellen.b. tijdens een onderzoek van de Nationale ombudsmanIn 1999 werd in 2355 zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In
bijna vier van de vijf gevallen gebeurde dit nadat de Nationale ombudsman
de zaak succesvol had behandeld via de interventiemethode. Van deze methode
wordt met name gebruik gemaakt bij klachten die hun aanleiding vinden in het
feit dat de klager geen succes had in zijn streven naar contact met het desbetreffende
bestuursorgaan, of bij klachten waarvan behandeling geen uitstel kan dulden.Het komt voor dat een bestuursorgaan in de loop van het onderzoek aangeeft
maatregelen te hebben getroffen (of te zullen treffen), terwijl de Nationale
ombudsman geen reden ziet om daarna het onderzoek tussentijds te beëindigen,
zodat hij het afsluit met een rapport. In 1999 werd in 12 rapporten (2,2%
van het totaal aantal uitgebrachte rapporten, 1998: 29; 4,8%) de zinsnede
opgenomen dat de Nationale ombudsman met instemming kennis had genomen van
een door een bestuursorgaan getroffen maatregel (zie ook hoofdstuk 3, § 3.7).c. na afloop van een onderzoek van de Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om aanbevelingen te doen.
In 1999 is dat gebeurd in 42 rapporten, 8% van het totaal aantal van de 527
uitgebrachte rapporten (1998: 53; 8,8%). In 29 gevallen was aan het einde
van 1999 al een reactie van het bestuursorgaan op de aanbeveling ontvangen.
Deze aanbevelingen zijn allemaal opgevolgd (zie in dit verband ook hoofdstuk
3, § 3.7, grafiek 7a en 7b).Zoals in hoofdstuk 3, § 3.7 is geschreven, zijn er twee soorten
aanbevelingen: aanbevelingen die zijn gericht op het nemen van een maatregel
ten gunste van de desbetreffende verzoeker, en aanbevelingen die zijn gericht
op het nemen van maatregelen met een meer structureel karakter, met als doel
om soortgelijke gedragingen in de toekomst te voorkomen. Deze tweedeling geldt
overigens ook voor actie die de overheid in bepaalde gevallen al onderneemt
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman.In 1999 was in 23 gevallen de aanbeveling gericht op de individuele zaak
van een verzoeker, zeventien keer was de aanbeveling algemeen/preventief van
aard, en twee rapporten bevatten een combinatie van beide (zie
hoofdstuk 3, § 3.7, grafiek 7a). Voor de goede orde wordt opgemerkt
dat het vaker voorkomt dat verschillende burgers klagen over steeds dezelfde
soort gedraging. Wanneer die gedraging aanleiding geeft tot het doen van een
aanbeveling, wordt er in de regel mee volstaan die aanbeveling op te nemen
in het eerste rapport dat de Nationale ombudsman over de desbetreffende soort
gedraging uitbrengt, en wordt deze niet herhaald in volgende, gelijksoortige
zaken.In eerdere jaarverslagen werd als vierde categorie van effecten van het
werk van de Nationale ombudsman genoemd klachtbehandeling door het bestuursorgaan
zelf als gevolg van de toepassing van het kenbaarheidsvereiste van de Wet
Nationale ombudsman. In verband met de inwerkingtreding per 1 juli 1999 van
hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht, dat interne klachtbehandeling
door bestuursorganen regelt, is deze vierde categorie hier niet langer opgenomen.4.2 Actie door de overheidHieronder wordt een selectie weergegeven van maatregelen van bestuursorganen
vooral naar aanleiding van interventies en aanbevelingen van de Nationale
ombudsman. Het gaat daarbij ook om rapporten uit 1998, waar in 1999 op werd
gereageerd. De maatregelen zijn geordend per aandachtsgebied.In de desbetreffende hoofdstukken van deel III komen de meeste maatregelen
overigens opnieuw – en vaak uitgebreider – aan de orde, maar dan
binnen het kader van de behandeling van rapporten en interventies per bestuursorgaan.4.2.1 Op het gebied van de politieDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft toegezegd
de Regeling politiecellencomplex te zullen aanpassen op het punt van de verplichting
van de politie om het tijdstip van het waarschuwen van een arts voor een arrestant
vast te leggen (rapport 98/563).Daarnaast heeft de Minister toegezegd het Besluit beheer regionale politiekorpsen,
de Ambtsinstructie en de Regeling politiecellencomplex op elkaar te zullen
afstemmen wat betreft de definitie van het begrip «ingeslotene»
in die regelingen (rapporten 98/361, 98/563).De regionale politiekorpsen Brabant-Noord en Groningen hebben betrokken
verzoekers een vergoeding toegekend omdat zij – slachtoffers van een
misdrijf – door toedoen van de politie zich niet als benadeelde partij
hadden kunnen voegen in het strafgeding tegen de verdachte (interventies).In opdracht van de hoofdofficier van justitie te Arnhem zal de regeling
Arrestantenzorg bij het regionale politiekorps Gelderland-Zuid worden aangepast;
er komen nadere uitvoeringsregels ter zake van de procedure voor het opleggen
van beperkingen aan inverzekeringgestelden, en hulpofficieren van justitie
worden ter zake geïnstrueerd. In een onderzoek had de Nationale ombudsman
geconstateerd dat in het district Stad Nijmegen van het regionale politiekorps
Gelderland-Zuid standaard beperkingen werden opgelegd aan inverzekeringgestelden.
De Nationale ombudsman achtte dit in strijd met bepaalde in artikel 62 van
het Wetboek van Strafvordering (rapport 99/151).De beheerder van het regionale politiekorps Haaglanden zal de interne
instructie voor het politiekorps Haaglanden aanpassen op het punt van het innemen van goederen van arrestanten bij de zogenoemde insluitingsfouillering.
De interne instructie wordt in overeenstemming gebracht met het daaromtrent
bepaalde in de Ambtsinstructie (rapport 99/31; met aanbeveling).Het regionale politiekorps Kennemerland heeft aan een verzoeker f 580
betaald, omdat door de politie in beslag genomen geluidsapparatuur beschadigd
was geraakt (rapport 99/221; met aanbeveling).Het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond heeft een verzoeker een
bedrag van f 465 uitbetaald, aangezien er door de politie fouten waren
gemaakt bij de inbeslagname van zijn auto (rapport 98/518; met aanbeveling).Verder heeft het regionale politiekorps een verzoeker bij wijze van immateriële
schadevergoeding een bedrag van f 250 betaald, omdat het politiekorps
ten onrechte verzoekers personalia voor commerciële doeleinden aan derden
had verstrekt (interventie).Daarnaast heeft het politiekorps toegezegd schade te zullen vergoeden
aan een verzoeker, in wiens woning door de politie was binnengetreden (rapport
99/106; met aanbeveling).Tenslotte heeft het politiekorps Rotterdam-Rijnmond een verzoeker een
fiets laten uitzoeken uit de voorraad gevonden fietsen, omdat het politiekorps
eerder niet juist had gehandeld ten aanzien van een fiets die verzoeker had
gevonden en tijdelijk bij het politiekorps in bewaring had gegeven (rapport
99/139).De beheerder van het regionale politiekorps Zeeland heeft de Klachtenregeling
van het korps in overeenstemming gebracht met het bepaalde in artikel 61 van
de Politiewet 1993. Er wordt een termijn opgenomen waarbinnen de korpsbeheerder
dient te beslissen op een ingediende klacht (rapport 99/451; met aanbeveling).4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse ZakenEvenals in 1998 heeft de Nationale ombudsman in 1999 veel klachten ontvangen
over de lange duur van de behandeling door Nederlandse vertegenwoordigingen
in het buitenland van aanvragen tot legalisatie en verificatie van documenten.
In het merendeel van die zaken kon door tussenkomst van de Nationale ombudsman
worden bereikt dat de verzoekers alsnog een beslissing op hun aanvraag ontvingen
(interventies).De Minister van Buitenlandse Zaken heeft alsnog een schadevergoeding betaald
aan twee verzoekers van wie een aantal zaken was vernietigd door de Nederlandse
ambassade te Luxemburg (rapport 99/54).4.2.3 Op het gebied van JustitieDe Minister van Justitie zal bevorderen dat de huisregels in penitentiaire
inrichtingen worden aangepast op het punt van bezoek aan gedetineerden op
zogenoemde transportdagen (rapport 99/230).De Minister van Justitie zal de informatie in het Handboek financiële
rechtspositie van de hoofden van dienst aanpassen, zodat aan personen die
met toepassing van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor
de volksverzekeringen in dienst treden bij het Ministerie van Justitie correcte
informatie wordt verschaft over deze wet en de fiscale gevolgen van de toepassing
ervan (rapport 99/276; met aanbeveling). Het Ministerie van Justitie heeft diverse malen vergoedingen uitbetaald
aan verzoekers.– Het betrof hier onder meer:– f 50 in verband met het ten onrechte kort ophouden van een
verzoeker voor de betekening van een vonnis (rapport 99/36; met aanbeveling);– f 4 670 in verband met het mislopen van een pleegzorgvergoeding
(rapport 99/155; met aanbeveling);– f 170 in verband met het niet kunnen voegen als benadeelde
partij in de strafzaak (rapport 99/200; met aanbeveling);– f 1 991 in verband met het beschadigd raken van een
in beslag genomen auto (rapport 99/261; met aanbeveling).Het Centraal Justitieel Incasso Bureau is er in vier gevallen toe overgegaan
om de door betrokken verzoekers betaalde zekerheidstellingen alsnog terug
te storten (interventies).De officier van justitie te Middelburg heeft de sepotcode gewijzigd van
de strafzaak tegen een verzoeker. De code werd gewijzigd van «onvoldoende
bewijs» (02) in «ten onrechte als verdachte aangemerkt»
(01). Het College van procureurs-generaal heeft in een andere zaak dezelfde
wijziging doorgevoerd (rapport 98/524; met aanbeveling, respectievelijk interventie).De Staatssecretaris van Justitie heeft de gedragslijn met betrekking tot
de presentatie van vreemdelingen aan de diplomatieke vertegenwoordiging van
het land van herkomst neergelegd in § 9.2.1 van hoofstuk A6 van
de Vreemdelingencirculaire 1994 (rapport 98/181; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Justitie heeft aan een verzoekster de kosten voor
de aanschaf van een Nederlandse paspoort vergoed (rapport 99/415; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Justitie heeft in de wachtruimten in de aanmeldcentra
zuilen geplaatst voor het presenteren van een videoband met informatie over
het nader gehoor (rapport 96/600; met aanbeveling).De Nationale ombudsman heeft in 113 gevallen een klacht over een gedraging
van de Immigratie- en Naturalisatiedienst via interventie opgelost. In het
merendeel van de zaken nam de Immigratie- en Naturalisatiedienst alsnog een
beslissing op een aanvraag voor een verblijfstitel of een visum.4.2.4 Op het gebied van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesHet Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft USZO-Zoetermeer
geïnstrueerd om voortaan af te zien van het toezenden van afschriften
van correspondentie tussen USZO-Zoetermeer en een uitkeringsgerechtigde aan
diens voormalige werkgever, met uitzondering van die besluiten die voor een
werkgever van belang zijn. USZO-Zoetermeer heeft haar beleidslijn op dit punt
aangepast (interventie).Het Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut Politie ging er, na een
aanvankelijke weigering, toe over om een verzoekster (een stichting) te beschouwen
als een particuliere derde voor wie de bibliotheek van het instituut in de
nabije toekomst zou openstaan (interventie).4.2.5. Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen deed een verzoekster
de toezegging tot vergoeding van eventuele fiscale schade, in verband met
een aantal door USZO-Groningen gemaakte fouten ten aanzien van haar uitkering.USZO-Groningen zegde in een aantal gevallen toe alsnog schriftelijk te
zullen reageren op vragen van betrokkenen ten aanzien van onder meer: de hoogte
van hun uitkering, de opbouw van de vordering van USZO- Groningen, de wijze
waarop de terugvordering plaatsvond, de afhandeling van een rechterlijke uitspraak
en de betaling van proceskosten (interventies).De Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam heeft aan een verzoeker
een bedrag van f 400 uitbetaald dat in eerste instantie ten onrechte
was ingehouden op zijn beurs (rapport 99/125; met aanbeveling).De klachten over de productgroep Studiefinanciering van de Informatie
Beheer Groep te Groningen (verder IBG) hebben er in ongeveer de helft van
de gevallen toe geleid dat aan de betreffende verzoekers uitleg is verschaft
over gecompliceerde schulden, of anderszins informatie is verstrekt.In de overige gevallen werd een gunstig resultaat geboekt voor de betrokken
verzoekers. Het ging dan bijvoorbeeld om zaken waarin debiteuren alsnog in
de gelegenheid werden gesteld om de oorspronkelijke hoofdsom van de schuld
te betalen, terwijl rente en (deurwaarders)kosten door de IBG werden gedragen,
of om gevallen waarin – nadat was geconstateerd dat de invordering niet
vlekkeloos was verlopen – alsnog een gunstige betalingsregeling werd
getroffen. In één geval leidde interventie door de Nationale
ombudsman ertoe dat een achterstallig geworden schuld van ruim f 10 000
werd opgenomen in de reguliere schuld, zodat draagkrachtmeting mogelijk werd.
Gelet op het minimuminkomen van verzoekster betekende dit dat zij per maand
niets of een zeer laag bedrag diende te betalen. Bovendien bleek dat de resterende
schuld, die meer dan vijftien jaar oud was, van rechtswege teniet ging op
grond van de «garantieregeling» van de Wet op de Studiefinanciering.In weer een ander geval heeft de IBG bij hoge uitzondering een draagkrachtmeting
met terugwerkende kracht toegepast, waardoor de maandtermijn van verzoeker
werd vastgesteld op f 0.De IBG zal volgens vast beleid een uitkering voortaan toerekenen aan het
jaar waarin zij had moeten worden uitgekeerd, wanneer het gaat om een nabetaling
door een uitkeringsinstantie in een jaar volgend op dat waarin de uitkering
had moeten worden uitbetaald en de uitkeringsinstantie verklaart dat de betaling
tijdig had kunnen plaatsvinden (interventies).In een drietal gevallen, betreffende vorderingen van de OV-Studentenkaart
BV wegens onterecht bezit van de OV-kaart, bleken de vorderingen niet terecht
en kwamen deze te vervallen. In drie andere gevallen was de terugvordering
wegens onterecht kaartbezit op zich terecht, maar kon een voor verzoekers
gunstiger regeling worden bewerkstelligd door de studiefinanciering eerder
te laten stoppen, dan wel door de franchise anders in te zetten. In één
geval kon door tussenkomst van de Nationale ombudsman een voor beide partijen
acceptabele betalingsregeling worden getroffen (interventies).De productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld van de IBG heeft
in drie gevallen de vordering ter zake van lesgeld, kosten en rente ingetrokken.Voorts heeft de productgroep toegezegd het verwerkingsproces van onderwijskaarten
te zullen verbeteren, aangezien sommige correcties van gegevens over automatische
incasso bij verwerking onvoldoende herkend kunnen worden. De productgroep
heeft de betrokken verzoeker een cadeaubon gestuurd. Ook heeft
de IBG laten weten dat het bestaande computersysteem aangepast zal worden,
ten einde op acceptgirokaarten voor de betaling van lesgeld ook diakritische
tekens te kunnen vermelden. Tot op heden is dat nog niet mogelijk, zodat de
namen van betrokkenen niet altijd correct kunnen worden gespeld (interventies).Naar aanleiding van klachten op het gebied van de Wet Tegemoetkoming Studiekosten
heeft de Nationale ombudsman ertoe bijgedragen dat de IBG (in vier gevallen)
verzoekers volledig informeerde en (in zeven gevallen) alsnog een beslissing
nam op een aanvraag. In één geval is dat zelfs nog gebeurd nadat
verzoekster de bezwaar- en beroeptermijn had laten verlopen. In verband met
de bijzondere situatie van verzoekster besloot de IBG het inkomen van de ex-echtgenoot
van verzoekster – die haar regelmatig bedreigde – niet in aanmerking
te nemen bij de toekenning (interventies).4.2.6 Op het gebied van FinanciënDe Staatssecretaris van Financiën volgde in eerste instantie een
aanbeveling van de Nationale ombudsman tot vergoeding van in de bezwaarfase
gemaakte kosten niet op. De desbetreffende aanslag was in beroep vernietigd.
Met betrekking tot het niet opvolgen van de aanbeveling voerde de Staatssecretaris
aan dat bij de parlementaire behandeling van het Besluit proceskosten fiscale
procedures en het wetsvoorstel Algemene wet bestuursrecht de cesuur van vergoedbare
en niet-vergoedbare kosten (door de regering) uitdrukkelijk was gelegd bij
het instellen van beroep bij de rechter. Vergoeding van kosten gemaakt in
de bestuurlijke voorfase zou uitzondering dienen te blijven. Alleen in geval
van bijzondere omstandigheden zouden bij de vermindering van een aanslag na
bezwaar en beroep de kosten van de bezwaarfase voor vergoeding in aanmerking
komen. Nader overleg tussen de Nationale ombudsman en de Staatssecretaris
heeft ertoe geleid dat deze laatste besloot de aanbeveling alsnog op te volgen,
echter uitsluitend op grond van de specifieke omstandigheden van het geval
(rapport 98/562; met aanbeveling).In een ander geval is de Belastingdienst overgegaan tot vergoeding van
de kosten in de bezwaarfase, waar een standpunt was ingenomen dat kennelijk
onjuist was (rapport 99/162).Verder heeft de Staatssecretaris van Financiën aan een verzoeker
de kosten vergoed voor het opvragen van zijn bankafschriften door de Fiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst. Volgens de Nationale ombudsman mochten
deze kosten niet voor verzoekers rekening blijven nu was komen vast te staan
dat hij ten onrechte was verdacht van het niet betalen van belasting (rapport
99/350; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Financiën liet weten nadere criteria voor
uiterlijk en inrichting en overige eisen voor kampeerauto's te willen neerleggen
in het Uitvoeringsbesluit motorrijtuigenbelasting 1994, naar aanleiding van
het oordeel van de Nationale ombudsman dat de tot dan toe uitgebrachte Mededelingen
motorrijtuigenbelasting over dit onderwerp onvoldoende duidelijkheid verschaften.
Vooruitlopend op een en ander heeft de Staatssecretaris nadere vereisten voor
kampeerauto's bekend gemaakt in zijn Besluit van 1 juni 1999, nr. VB 98/2647
(rapport 98/580).Wanneer elektronisch aangifte wordt gedaan, dient er een elektronische
handtekening te worden geplaatst. Deze handtekening wordt vergeleken met de
bij de Belastingdienst gedeponeerde handtekening. Als deze niet overeenkomt,
of als er geen handtekening is geplaatst, of wanneer er (per ongeluk) een
verkeerd sofi-nummer is ingevuld, ontvangt de belastingplichtige in alle gevallen
een langs geautomatiseerde weg aangemaakte standaardbrief van de Belastingdienst
waarin hem wordt meegedeeld dat nog geen elektronische handtekening
is ontvangen. De Belastingdienst heeft laten weten dat de programmatuur van
het betrokken systeem en de tekst van de brieven zal worden aangepast in die
zin dat een belastingplichtige precies zal worden ingelicht over de reden
waarom de door hem opgegeven elektronische handtekening niet kan worden geregistreerd.In de zaken waarin problemen waren met betrekking tot de elektronische
handtekening, heeft de Belastingdienst steeds voor een adequate oplossing
van de daaruit voortvloeiende problemen gezorgd (rapport 99/122; met aanbeveling,
en rapport 99/427).De Belastingdienst heeft naar aanleiding van een negental klachten ongeveer
70 verzoeken tot restitutie van teveel ingehouden loonheffing op Indische
pensioenen versneld afgehandeld door zelf de nodige gegevens op te vragen
bij het Algemeen burgerlijk pensioenfonds, in plaats van de verstrekking van
deze gegevens door de betreffende pensioengerechtigden af te wachten (interventies).In één geval had de Belastingdienst, niet voor de eerste
keer, bij het vaststellen van een voorlopige aanslag geen rekening gehouden
met het feit dat de Sociale Verzekeringsbank aan de desbetreffende belastingplichtige
vrijstelling had verleend van de premieplicht voor de Nederlandse volksverzekeringen.
De klacht was gegrond, maar er was geen reden voor het doen van een aanbeveling,
omdat de Staatssecretaris van Financiën aan de automatiseringsorganisatie
van de Belastingdienst opdracht had gegeven om in de systemen voortaan rekening
te houden met de situatie zoals die zich bij verzoeker had voorgedaan (rapport
99/284).De Belastingdienst gaat de mogelijkheid onderzoeken om met betrekking
tot de omzetbelasting ondernemers periodiek te attenderen op het bij de Belastingdienst
bekende rekeningnummer voor teruggaven. Een dergelijk systeem bestaat al voor
de inkomstenbelasting (rapport 99/250; met aanbeveling).De Belastingdienst heeft een belastingteruggaaf, die eerder was gestort
op een door verzoeker uitgesloten rekeningnummer – dat nog steeds aan
hem toebehoorde – nogmaals overgemaakt, en nu naar het door verzoeker
gewenste rekeningnummer. Aldus werd verzoeker in staat gesteld tot schuldsanering
(rapport 99/358; met aanbeveling).Ook heeft de Belastingdienst, na interventie door de Nationale ombudsman,
een teruggaaf uitbetaald op een door verzoeker gewenst rekeningnummer, nadat
in eerste instantie de desbetreffende teruggaaf op een rekeningnummer was
gestort dat wel aan verzoeker had toebehoord, maar dat inmiddels was uitgegeven
aan een derde.Voorts heeft de Belastingdienst in een zaak nader gemotiveerd waarom verzoekers
hun kasadministratie zodanig dienden in te richten dat daaruit de omzet per
dag zou blijken. Dit klemde te meer nu de Belastingdienst zijn eis kracht
had bijgezet door te dreigen met een geldboete van de derde categorie (rapport
99/22; met aanbeveling).In een aantal gevallen is de Belastingdienst naar aanleiding van klachten
over een betalingsregeling verzoekers alsnog afdoende tegemoet gekomen (interventies).In één geval heeft de Belastingdienst een aanslag van verzoekster
buiten invordering gesteld. Reden hiervoor was dat de Belastingdienst een
eerdere voorlopige teruggaaf had gestort op een rekening van haar voormalige
echtgenoot, met wie zij op dat moment nog in gemeenschap van goederen was
gehuwd. De Nationale ombudsman oordeelde dat de storting niet correct was
geweest en dat het op de weg van de Belastingdienst had gelegen
om naar een oplossing te zoeken (rapport 99/170; met aanbeveling).In een ander geval heeft de Belastingdienst verzoekster alsnog in de gelegenheid
gesteld om volledige opening van zaken te geven, zodat een verzoek om kwijtschelding
opnieuw kon worden beoordeeld (interventie).De Belastingdienst heeft de gevolgen van het feit dat de werkgever van
een verzoeker diens sofi-nummer ook had gebruikt voor een andere werknemer
weggenomen (interventie).In een ander geval heeft de Belastingdienst alsnog een sofi-nummer verstrekt
aan een verzoekster die de Canadese nationaliteit bezat, en die beschikte
over een tijdelijke tewerkstellingsvergunning voor het verrichten van werkzaamheden
als stagiair in Nederland (interventie).De Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (verder Cbm)
heeft maatregelen genomen om de telefonische bereikbaarheid te verbeteren.
Deze leidden ertoe dat het percentage van de inkomende gesprekken die door
het Cbm konden worden beantwoord, steeg van 24% en 21% in respectievelijk
januari en februari 1999 tot 78% in september 1999 (rapport 99/240).Het Cbm heeft voorts een bedrag dat ten onrechte via een automatische
incasso was afgeboekt, teruggestort op verzoeksters rekening, en haar excuses
aangeboden (interventie).Doordat het Cbm had nagelaten om aan de plaatselijke eenheid van de Belastingdienst
mee te delen dat de betrokken verzoeker een bezwaarschrift had ingediend tegen
een aanslag motorrijtuigenbelasting, werd deze geconfronteerd met invorderingskosten.
De kosten zijn door de Belastingdienst aan verzoeker terugbetaald (interventie).4.2.7 Op het gebied van DefensieUSZO-Defensie nam de behandeling van een verzoek om uitbetaling van militair
pensioen weer ter hand en bood verontschuldigingen aan voor de vertraging
(interventie).De Staatssecretaris van Defensie heeft de overlevenden en de nabestaanden
van de slachtoffers van twee ongevallen met de AP-23-mijn benaderd en met
hen besproken op welke wijze het Ministerie van Defensie aan hen hulp en bijstand
zou kunnen verlenen. Bij zijn verdere handelen jegens de overlevenden en de
nabestaanden zou de Staatssecretaris van Defensie het rapport van de Nationale
ombudsman als uitgangspunt nemen (rapport 99/175; met aanbeveling).De Minister van Defensie deed een nieuw bod tot aankoop van een woning
nabij de hoofd start- en landingsbaan van de militaire vliegbasis Leeuwarden,
dat ruim f 35 000 hoger was dan het oorspronkelijke bod (rapport
99/210; met aanbeveling).4.2.8 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerDe huurcommissie in het ressort Amsterdam zal in de toekomst verzoeken
van huurders om een uitspraak over de redelijkheid van een voorstel tot huurverlaging,
die zijn ontvangen voordat er een termijn is verstreken van zes weken na de
voorgestelde ingangsdatum, niet meer terugsturen. Deze verzoeken zullen worden
geregistreerd, en de ontvangst ervan zal worden bevestigd. De daadwerkelijke
behandeling zal echter pas plaatsvinden na de zes-weken-termijn (rapport 98/574;
met aanbeveling).4.2.9 Op het gebied van Verkeer en WaterstaatDe Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen heeft aan een verzoeker
een schadevergoeding toegekend in verband met het niet doorgaan van zijn praktijkexamen
(interventie).De Dienst Wegverkeer heeft in een aantal gevallen alsnog de door verzoekers
benodigde kentekenbewijzen in orde gemaakt en verzonden (interventies).4.2.10 Op het gebied van Economische ZakenDe Minister van Economische Zaken stelde per 1 januari 1999 een leeftijdsgrens
van 65 jaar voor het enquêtecorps van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(verder CBS). Deze leeftijdsgrens werd weer afgeschaft met ingang van 1 oktober
1999, tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman naar aanleiding van
een klacht van een individuele enquêtrice, van wier diensten om reden
van haar leeftijd geen gebruik meer werd gemaakt. De Minister achtte de klacht
van de desbetreffende enquêtrice gegrond en deed haar dan ook het aanbod
van een nieuwe overeenkomst. Indien zij van dit aanbod geen gebruik wenste
te maken, zou haar wegens het niet geheel zorgvuldig beëindigen van de
relatie een geldbedrag worden aangeboden. Het CBS achtte dit geldbedrag in
dit bijzondere geval op zijn plaats als dank voor de door verzoekster verrichte
diensten, en omdat er sprake was van een samenwerking van 31 jaar tussen haar
en het CBS. Verzoekster koos voor het haar aangeboden geldbedrag (interventie).4.2.11 Op het gebied van Sociale Zaken en WerkgelegenheidDe Arbeidsinspectie, Regio Zuid heeft een serie metingen naar de sporenbelasting
van oesterzwammen bij de werkgever van verzoeker in gang gezet (rapport 98/131;
met aanbeveling).Cadans heeft extra maatregelen genomen, zoals overwerk en het inzetten
van extra personeel, om de achterstanden weg te werken bij de verwerking van
beslissingen over WAO-uitkeringen (rapport 99/109).Cadans is ertoe overgegaan om een verzoeker alsnog een overzicht te sturen
van de bedragen die hij had ontvangen op grond van de WAO en de Toeslagenwet,
met een berekening van die bedragen en een toelichting op de gedane betalingen,
en met een verklaring inzake de verrekening met de Gemeentelijke Sociale Dienst
die rekening hield met de stelling van verzoeker dat niet meer dan 15% van
zijn uitkering had mogen worden verrekend (rapport 99/16; met aanbeveling).Cadans heeft toegezegd om voortaan in correspondentie met een verzoeker
te bewerkstelligen dat zijn naam correct wordt gespeld door deze handmatig
te corrigeren totdat het geautomatiseerde systeem van Cadans zal zijn aangepast.
Dit systeem is niet in staat om een voorvoegsel van een achternaam te voorzien
van een hoofdletter, zoals in het geval van verzoeker dient te gebeuren. Over
anderhalf à twee jaar zal een structurele aanpassing van het geautomatiseerde
systeem plaatsvinden (rapport 99/434).Cadans heeft een bezwaarschrift van een verzoeker over een opgelegde boete
alsnog in behandeling genomen en vervolgens gegrond verklaard. Verzoeker hoefde
de boete (van f 300) niet te betalen (interventie). Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening heeft ervoor zorg gedragen
dat in de «procedure externe klachtbehandeling» van de regio Gelderland
(en voor zover nodig ook de procedures van de andere regio's) een voorschrift
is opgenomen dat ertoe strekt dat bij de behandeling van klachten in beginsel
toepassing wordt gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor. Voorts zou
het uitgangspunt, gehanteerd door het Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening
Gelderland, dat klagers die vaker dan één keer per half jaar
een klacht indienen niet meer serieus genomen hoeven te worden, worden herzien
(rapport 98/536; met aanbeveling).Gak Nederland BV zou bezien of op de betaalspecificaties van WW-uitkeringen
tevens het aantal uren waarover de uitkering wordt berekend kan worden vermeld.
In ieder geval zal het Gak in individuele gevallen desgevraagd uitleg hierover
verstrekken (interventie).Verder is Gak Nederland BV bereid gebleken om, in gevallen waarin als
gevolg van de bestaande beperkingen in het geautomatiseerde systeem niet een
correctie en eindafrekening van de uitkering kan plaatsvinden bij het bereiken
van de 65-jarige leeftijd van de uitkeringsgerechtigde, de wettelijke rente
te vergoeden van de eventueel daaruit voortvloeiende schade (rapport 99/115).Gak Nederland BV heeft afgezien van invordering van de teveel aan een
verzoeker uitbetaalde uitkering, nadat was gebleken dat de situatie was ontstaan
door een onjuiste berekening van de uitkering door Gak Nederland BV zelf (interventie).USZO-Heerlen heeft in het voorjaar van 1999 maatregelen getroffen om de
bestaande achterstanden in de behandeling van bezwaar- en beroepschriften
in te lopen. Deze maatregelen lijken effect te hebben gesorteerd, afgaande
op het feit dat van de 29 in 1999 afgedane klachten in dit verband er slechts
enkele dateerden uit de tweede helft van het jaar en deze bovendien te maken
hadden met het uitblijven van een oplossing van al daarvoor ontstane problemen.4.2.12 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zond de beslissing op
een bezwaarschrift alsnog naar het juiste adres en bood verzoekster voor de
aanvankelijke foutieve toezending verontschuldigingen aan (rapport 99/186).Het Donorregister heeft in een tweetal zaken alsnog antwoord gegeven op
de brieven van de respectievelijke verzoekers (interventies).De Beroepscommissie Toelatingsprocedure Huisartsopleiding van de Huisarts
en Verpleeghuisarts Registratiecommissie van de Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij ter bevordering van de Geneeskunst zal er in de toekomst op toezien
dat in een beroepsprocedure het beginsel van hoor en wederhoor als vast uitgangspunt
wordt gehanteerd. In dat verband zal expliciet worden aangegeven dat en binnen
welke termijn kan worden gereageerd op het standpunt van de wederpartij (rapport
99/116; met aanbeveling).4.2.13 Op het gebied van de waterschappenZeven klachten over waterschappen hadden betrekking op de behandelingsduur
van bezwaarschriften. Naar aanleiding van zes van deze klach- ten nam het
desbetreffende waterschap alsnog een beslissing. In één geval werd het bezwaarschrift doorgezonden als beroepschrift naar
de Belastingkamer van het bevoegde Gerechtshof (interventies).In zeventien zaken werden de klachten naar tevredenheid opgelost. Deze
klachten betroffen onder meer: het niet (inhoudelijk) reageren op brieven
(met betrekking tot invorderingskwesties), het niet verzenden van een eindafrekening,
het ten onrechte ondernemen van invorderingsacties en het niet terugbetalen
van ten onrechte in rekening gebrachte invorderingskosten (interventies).Eén waterschap is overgegaan tot het vergoeden van reiskosten en
kosten van aangetekende verzending van brieven. Deze verzoeker had de kosten
gemaakt om te bewerkstelligen dat het waterschap zijn juiste adres zou registreren.
Het waterschap stuurde namelijk al jaren correspondentie aan verzoeker naar
een verkeerd adres (interventie).4.2.14 Op het gebied van de provinciesDe provincie Utrecht heeft met ingang van 1 april 1999 een voortgangsbewakingssysteem
in gebruik genomen ter zake van de afhandeling van schadeclaims (rapport 99/236).De provincie Groningen heeft aan een verzoeker de gevraagde restitutie
van verontreinigingsheffing verleend, en tevens toegezegd dat in de toekomst
standaard behandelingsberichten zullen worden verstuurd wanneer een brief
niet binnen drie weken kan worden beantwoord (interventie).De provincie Zuid-Holland heeft een verzoeker in een gesprek inlichtingen
verstrekt over eventuele bouwplannen van de gemeente Brielle tegenover zijn
woning. Verzoeker had de schriftelijke reactie van de provincie op zijn vragen
te summier gevonden (interventie).De provincie Noord-Brabant heeft aan een verzoeker een concept-overeenkomst
voorgelegd over de afkoop van schade over langere termijn. Het vaststellen
van de schade was een jaarlijks terugkerend probleem dat tot dan toe niet
goed was geregeld. Partijen hebben de intentie om tot overeenstemming te komen
en werken deze overeenkomst nader uit (interventie).4.2.15 Op het gebied van de gemeentenHet college van burgemeester en wethouders van de gemeente Breda heeft
de «Beleidsregels lokale lastenverlichting» in overeenstemming
gebracht met het standpunt van de Nationale ombudsman dat bij de toekenning
van de zalmsnip dient te worden aangesloten bij het woonruimtebegrip van de
Financiële-verhoudingswet (rapport 99/160; met aanbeveling).Verder heeft de gemeente Breda alsnog een financiële regeling getroffen
met een verzoeker wiens auto, bij het afvoeren van grof vuil, was beschadigd
door medewerkers van de Dienst Stadsbeheer. Tenslotte is de gemeente met een
verzoeker in gesprek gegaan om een aanvaardbare situatie te bereiken ten aanzien
van de overlast van fout geparkeerde auto's in verzoekers woonomgeving (interventies).De gemeente Enschede zal in de toekomst schriftelijk mededeling doen van
de verdaging van een beslissing op bezwaar (rapport 99/174).Interventies door de Nationale ombudsman resulteerden erin dat de gemeente
Enschede een geschil over het aanwenden van het budget voor een speelgelegenheid
heeft opgelost met de toezegging dat als er nog geld over was
van het budget, dit zou worden besteed aan een speltoestel.Voorts heeft de gemeente toegezegd dat er aan een toe te kennen milieuvergunning
aan een tankstation onder meer voorwaarden zouden worden verbonden met betrekking
tot het voorkomen van geluidshinder (interventie).De gemeente Apeldoorn zal voortaan bij ondertrouw de naamvoering van vrouwen
in verband met het huwelijk standaard aan de orde laten komen (rapport 99/407;
met aanbeveling).De gemeente Katwijk heeft tijdens de jaarlijkse oranjefeesten strenger
gecontroleerd op het punt van geluidsoverlast.De gemeente is in een zaak met betrekking tot de verkoop van een stuk
grond, met de betrokken verzoeker tot een minnelijke schikking over de verkoopprijs
gekomen (interventies).De gemeente Beverwijk is overgegaan tot ambtshalve vermindering van aan
een verzoeker opgelegde aanslagen onroerende zaakbelasting over de jaren 1993
en 1994.Eveneens is de gemeente overgegaan tot een ambtshalve teruggaaf van ten
onrechte betaalde reinigingsrechten (interventies).De gemeente Voorst heeft de tekst van de bijsluiter en de folder «Aanslagbiljet
gemeentelijke belastingen» aangepast op het punt van de omschrijving
van de betalingstermijnen. Ook betaalde de gemeente de aanmaningskosten en
de kosten van het dwangbevel terug aan de betrokken verzoeker (interventie).De gemeente Haarlemmermeer heeft alsnog zo snel mogelijk een besluit genomen
over de toekenning van een uitkering aan een verzoeker, met inachtneming van
een uitspraak van de arrondissementsrechtbank, en zonder de uitspraak van
de Centrale Raad van Beroep op een door de gemeente gevraagde voorlopige voorziening
af te wachten.In een klacht over het verhelpen van storingen aan de openbare verlichting
heeft de gemeente aanleiding gezien om de verwerking van meldingen en storingen,
en de afhandeling van eventuele klachten daarover te verbeteren (interventies).De gemeente Gorinchem erkende dat een aanvraag voor «bijzondere
bijdrage huurlasten (vangnetregeling)» niet correct was behandeld en
dat uitbetaling daardoor te laat had plaatsgevonden. De gemeente kwam de betrokken
verzoekster tegemoet door een voorschot te verlenen op de tweede toekenning
(interventie).5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING5.1 Staten-GeneraalOp 17 maart 1999 werd het Jaarverslag 1998 aangeboden aan de voorzit-
ter van de Tweede Kamer. Naar aanleiding van het jaarverslag vond op 1 april
het gebruikelijke overleg plaats met de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Het Jaarverslag 1998 werd op 3 juni behandeld
in de plenaire vergadering van de Tweede Kamer. Tijdens deze plenaire behandeling
werd een door alle woordvoerders ondertekende motie ingediend die inhield
dat de regering al dan niet met een wettelijke verplichting moet bevorderen
dat iedere gemeente in Nederland voor 1 januari 2002 heeft voorzien in een
met waarborgen omklede ombudsvoorziening. Op 8 juni heeft de Tweede Kamer
de motie met algemene stemmen aanvaard.De vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat
van de Eerste Kamer nodigde de Nationale ombudsman uit voor overleg op 25
mei. Aan de orde kwamen het Jaarverslag 1998 en een terugblik op zijn ervaringen
gedurende zijn twaalfjarige ambtstermijn.Op 20 april gaf de Nationale ombudsman een toelichting op het rapport
over de gang van zaken bij de ongevallen met de AP-23 mijn tijdens een besloten
bijeenkomst met de leden van de vaste Commissie voor Defensie van de Tweede
Kamer.De Tweede Kamer bood mr. dr. M. Oosting op 27 september een symposium
aan ter gelegenheid van zijn afscheid per 1 oktober als Nationale ombudsman.
Onder leiding van Andrée van Es discussieerde een aantal forumleden
over de relatie tussen het instituut Nationale ombudsman en de Tweede Kamer.5.2 Bestuursorganen; andere instantiesHet jaarlijkse overleg met de contactambtenaren vond plaats op 20 april
voor de politie en op 21 april voor de ministeries en de zelfstandige bestuursorganen.
De bijeenkomst met de contactambtenaren voor de decentrale overheden is vanwege
de wisseling van ambtsdragers uitgesteld tot 2000.Op 29 april vond het jaarlijkse overleg plaats met de gemeentelijke ombudsmannen.Op 30 juni vond een gesprek plaats met de drie ombudsmannen die werkzaam
zijn op het terrein van verzekeringen. Op 6 september vond een vervolggesprek
plaats met de Ombudsman Zorgverzekeringen, mevrouw M. H. M. F.
Gardeniers-Berendsen, over de competentie nu de Nationale ombudsman ingevolge
de wijziging van de Wet Nationale ombudsman van 30 juni 1998 voor een deel
van haar werkterrein bevoegd is.Op 15 september werden de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman
ontvangen in de Overlegvergadering van de Minister van Justitie en het College
van Procureurs-Generaal.Het jaar 1999 stond mede in het teken van de wisseling van de wacht bij
de ambtsdrager. De nieuwe Nationale ombudsman heeft na zijn aantreden op 1
oktober kennismakingsgesprekken gevoerd met onder meer de politieke en ambtelijke
leiding van de ministeries en andere instanties van het openbaar bestuur.
Zo was mr. R. Fernhout aanwezig bij het Beraad van de Secretarissen-Generaal
op 22 december. 5.3 Voorlichting5.3.1 PublieksvoorlichtingDe Nationale ombudsman is een voorziening voor rechtsbescherming van de
burger tegen de overheid. Wil de Nationale ombudsman zijn functie goed kunnen
vervullen dan moeten burgers hem – als ze hem nodig hebben – weten
te vinden. Dit geldt uiteraard voor mensen uit alle geledingen in de maatschappij,
maar met nadruk ook voor bepaalde groepen in onze samenleving die in hun dagelijks
bestaan sterk afhankelijk zijn van de overheid. Het algemeen bekendheid geven
aan het bestaan van de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman is dan
ook een belangrijk doel van zijn voorlichtingsbeleid. De Nationale ombudsman
is een «tweedelijnsvoorziening» omdat een klacht altijd eerst
moet zijn voorgelegd aan de overheidsinstantie zelf. Hoofdstuk 9 van de Algemene
wet bestuursrecht bepaalt dat de overheidsinstantie aan het eind van de interne
klachtprocedure altijd dient te wijzen op een mogelijk vervolg bij de Nationale
ombudsman. Deze verwijzingen zijn uiteraard een basisvoorwaarde in de publieksvoorlichting
over de Nationale ombudsman. Het is echter niet voldoende. De Nationale ombudsman
heeft als onafhankelijk instituut een eigen verantwoordelijkheid om burgers
bekend te maken met zijn functie. Weten dat uiteindelijk de weg naar de Nationale
ombudsman open staat, kan ook meewegen in het besluit om een klacht in te
dienen bij een overheidsinstantie. Bekendheid met deze externe klachtvoorziening
kan daarmee bijdragen aan het vertrouwen van de burgers in de overheid.In zijn dagelijks werk merkt de Nationale ombudsman dat er bij burgers
misverstanden bestaan over zijn functie en werkterrein. Tot nu toe komen jaarlijks
veel klachten binnen over instanties die niet tot zijn werkterrein behoren.
Men verwart hem met andere ombudsmannen, zowel in de publieke als private
sector. Een grote verscheidenheid aan instanties noemt zich inmiddels immers
«ombudsman». In de media manifesteert zich eenzelfde onduidelijkheid.
Aan deze problematiek raakt de discussie over de mogelijke bescherming van
de naam «ombudsman» (zie ook hoofdstuk 2, § 2.1.5).
Maar het gegeven van de verwarring stelt ook zijn eisen aan de voorlichting
door de Nationale ombudsman zelf over zijn functie en werkterrein. Er moet
immers zoveel mogelijk worden voorkomen dat mensen vergeefs bij de Nationale
ombudsman aankloppen.Onderzoeksresultaten kort samengevatIn het Jaarverslag 1998 is in het Voorwoord aandacht gevraagd voor de
bekendheid van de Nationale ombudsman onder burgers en hun kennis over zijn
functie en werkterrein. In § 5.3.1 van dat jaarverslag is uitgebreid
ingegaan op de resultaten van een aantal onderzoeken, dat in het kader van
het voorlichtingsbeleid in opdracht van de Nationale ombudsman is uitgevoerd.
Kort samengevat luiden de conclusies:– voor een instituut als de Nationale ombudsman dat laagdrempelig
toegankelijk wil zijn voor een breed publiek, kan de bekendheid nog niet tot
tevredenheid stemmen. Op de vraag waar men terecht kan met klachten over de
overheid antwoordt 17% van de Nederlandse bevolking spontaan «de Nationale
ombudsman» en 24% «de ombudsman». Bij lager opgeleiden,
vrouwen en buiten de grote steden is de Nationale ombudsman duidelijk minder
bekend. Bij lager opgeleiden is de spontane bekendheid 4% (tegen 27% en 21%
bij hoger respectievelijk middelbaar opgeleiden), mannen noemen twee keer
zo vaak spontaan de Nationale ombudsman als vrouwen, en 24% van de respondenten
uit de grote steden noemt spontaan de Nationale ombudsman tegen gemiddeld
15% daarbuiten;– het werkterrein van de Nationale ombudsman blijkt voor mensen
lastig te zijn: wat wel of niet onder het begrip «overheid»
valt is voor velen niet duidelijk;– de Nationale ombudsman is niet op de juiste manier bekend. De
meeste mensen lijken in de veronderstelling te verkeren dat er maar één
ombudsman is in Nederland, «dé Ombudsman», bij wie men
met diverse problemen en vragen terecht kan. Het beeld dat daarbij overheerst
(belangenbehartiger op een breed terrein, ook in consumentenzaken) staat in
belangrijke mate haaks op de functie van de Nationale ombudsman (onafhankelijk
en onpartijdig, werkterrein strikt afgebakend tot de overheid);– ten slotte is er geen sprake van een duidelijke manier waarop
klagers informatie over de Nationale ombudsman zoeken. Er is veeleer sprake
van een proces van «horen zeggen» en «mond tot mond reclame».
Intermediairs als Bureaus voor Rechtshulp en sociaal raadslieden spelen hierbij
nauwelijks een rol. En in de – schaarse – verwijzingen naar de
Nationale ombudsman maken zij ook nogal eens fouten.Uit een eigen onderzoek onder intermediairs blijkt dat de meeste geïnterviewde
intermediairs wel van de Nationale ombudsman gehoord hebben, maar zijn werkterrein
en werkwijze niet (goed) kennen.De hiervoor weergegeven conclusies geven aan dat het nodig is om op een
structurele en planmatige wijze te werken aan de vergroting van de bekendheid
met de functie en het werkterrein van de Nationale ombudsman en om op een
adequate manier de verschillende groepen te bereiken. Tot dusverre heeft de
publieksvoorlichting van de Nationale ombudsman vooral plaatsgevonden door
bij de media aandacht te vragen voor het werk van de Nationale ombudsman.
Verder verschijnt wekelijks een column in de Telegraaf, vindt verspreiding
van folders plaats en wordt informatie over de Nationale ombudsman opgenomen
in diverse gidsen en almanakken. De onderzoeken geven aan dat alleen met deze
inspanningen niet een grotere én juiste bekendheid gerealiseerd kan
worden. Het is tevens nodig om vormen van betaalde communicatie in te zetten.
Vorig jaar is een verzoek van de Nationale ombudsman gehonoreerd om een budget
toe te kennen voor een eerste inzet van betaalde communicatiemiddelen. Met
de onderzoeksresultaten als uitgangspunt is een beleidsplan opgesteld waarop
advies is gevraagd van de Rijksvoorlichtingsdienst/DTC. De Rijksvoorlichtingsdienst
zal overigens in het vervolgtraject eveneens adviserend en begeleidend optreden.Uitgangspunten publieksvoorlichtingBurgers hebben de Nationale ombudsman waarschijnlijk hooguit een enkele
keer in hun leven nodig. Er is dus geen reden voor hen om kennis over hem
voortdurend paraat te houden. Ze zullen informatie dan ook pas gaan zoeken –
of opslaan als zij ongevraagd aangeboden wordt – op het moment dat die
aansluit bij hun behoeften. Het is zaak om in de publieksvoorlichting zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de informatiebehoefte en het «informatiezoekgedrag»
van mensen. Zoals hiervoor is beschreven is uit de onderzoeken gebleken, dat
intermediairs nauwelijks een rol spelen en dat er voornamelijk sprake is van
«mond-tot-mondreclame». In de nieuwe aanpak is daarom gekozen
voor een «tweesporenbeleid». Enerzijds zal de voorlichting zich
met de inzet van massamediale middelen richten op het algemeen publiek, daarbij
zoveel mogelijk afgestemd met activiteiten gericht op het genereren van perspubliciteit.
Anderzijds zal worden ingezet op vergroting van de bekendheid van de functie
van de Nationale ombudsman onder intermediairs als bureaus voor rechtshulp
en sociaal raadslieden. Hierbij is gekozen voor zowel een «directe»
aanpak (regionale voorlichtingsbijeenkomsten, netwerk van contactpersonen)
als op deze doelgroep toegesneden landelijk voorlichtingsmateriaal (zoals
een nieuwsbrief).In de publieksvoorlichting zal de Nationale ombudsman zorgvuldig en eenduidig gepositioneerd moeten worden. Op de eerste plaats is het
van groot belang om hem duidelijk te onderscheiden van andere ombudslieden.
Een onderscheidend criterium is natuurlijk allereerst zijn werkterrein: de
overheid. Daarnaast zal ook zijn onafhankelijke positie bijzondere aandacht
moeten krijgen; de Nationale ombudsman is immers geen«belangenbehartiger»,
zoals de Stichting de ombudsman of de Consumentenbond. Ten slotte is het zaak
om het instituut zo laagdrempelig mogelijk te presenteren: door te onderstrepen
dat de Nationale ombudsman er ook is voor «kleine zaken» (en niet
alleen voor «grote zaken» waar bijvoorbeeld de landelijke pers
vaak aandacht aan besteedt), door mensen uit te nodigen eerst te bellen, en
te benadrukken dat klachtbehandeling gratis is. Een goede positionering van
de Nationale ombudsman draagt bij aan het voorkomen dat mensen vergeefs bij
hem aankloppen. Onder «vergeefs aankloppen» wordt in dit verband
verstaan dat mensen ten onrechte verwachten door hem geholpen te kunnen worden,
en dan teleurgesteld worden. De nadruk op het werkterrein «overheid»
kan een deel van de buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallende
klachten (m.n. op consumententerrein) voorkomen. Mensen uitnodigen om eerst
te bellen maakt dat ze – als ze aan het verkeerde adres zijn –
snel en efficiënt kunnen worden doorverwezen. Dat mensen de Nationale
ombudsman – ook als ze weten dat ze niet bij hem terecht kunnen –
bewust gebruiken als verwijsinstantie is overigens een gegeven dat geaccepteerd
dient te worden. Deze algemene verwijsfunctie behoort uitdrukkelijk tot de
taken van de Nationale ombudsman.Om ervaring op te doen met de nieuwe aanpak van de publieksvoorlichting
is gekozen voor een regionale «proef» in de provincies Gelderland
en Overijssel in het voorjaar van 2000. Een dergelijke proef biedt de mogelijkheid
om de effecten en effectiviteit van de ingezette middelen goed te evalueren.
Deze evaluatie is van belang om een onderbouwde kosten-baten afweging te maken
voor het vervolg op de regionale proef. Ook wordt in de evaluatie betrokken
dat de hiervoor geschetste positionering van de Nationale ombudsman kan leiden
tot meer telefonische vragen. Dit heeft gevolgen voor de «front office»
van het Bureau Nationale ombudsman, waar mensen die bellen te woord worden
gestaan. Voor de proef zal een servicenummer worden gebruikt, dat het mogelijk
maakt kwantitatieve gegevens hierover te verzamelen. De andere voorlichtingsaanpak –
en de daarmee beoogde vergroting van de functiebekendheid van de Nationale
ombudsman – kan leiden tot meer schriftelijke klachten. De financiering
van het Bureau Nationale ombudsman is gebaseerd op (de voor de komende jaren
te verwachten) aantallen klachten. Door dit financieringssysteem kan het Bureau
zich (in personele zin) niet snel en flexibel instellen op een plotselinge,
onvoorziene toename van telefonische vragen en klachten. Ook hiermee dient
zorgvuldig te worden omgegaan. Iedereen die zich tot de Nationale ombudsman
wendt dient er immers op te kunnen rekenen vlot geholpen te worden.5.3.2 Overige activiteitenHet vergroten van de bekendheid van de functie en het werkterrein van
de Nationale ombudsman bij het algemeen publiek staat de komende jaren centraal
in het voorlichtingsbeleid. Uiteraard kent de Nationale ombudsman andere belangrijke
doelgroepen in de externe communicatie, zoals (ambtenaren van) bestuursorganen,
wetenschapsbeoefenaren/studenten en de (vak)pers. Deze doelgroepen worden
«bediend» door bijvoorbeeld het houden van lezingen, columns in
(vak)bladen (zoals in de korpsbladen van de politie) en door actief rapporten
onder de aandacht te brengen bij de (vak)pers. De website op internet is een steeds belangrijker middel in de externe
communicatie. De site richt zich vooralsnog in de eerste plaats op de professionele
doelgroepen van de Nationale ombudsman. Daarnaast biedt de site praktisch
gerichte informatie over de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman.
De belangrijkste informatie is ook in het Engels op te halen. De site is sinds
maart 1998 op internet te vinden, en kent een toenemend aantal bezoekers.
In 1999 bezochten gemiddeld 500 mensen dagelijks de site, tegen 100 het jaar
daarvoor.Sinds medio 1999 is ook de jurisprudentiedatabase, waarin een grote selectie
van rapporten van de Nationale ombudsman is opgenomen, op de site ondergebracht.
Dit is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van het «Project ter verbetering
van de toegankelijkheid van wet- en regelgeving en parlementaire documenten
door middel van elektronische publicatie hiervan». Met een zoeksysteem,
ondermeer op trefwoord, kan in de database naar rapporten van de Nationale
ombudsman gezocht worden. De volledige tekst van de rapporten is te raadplegen
en tevens te downloaden. De database wordt per maand ongeveer 1500 maal geraadpleegd.Het ligt in het voornemen om in het voorjaar van 2000, tegelijk met de
start van de proef publiekscampagne in Gelderland en Overijssel, op de site
de mogelijkheid te openen voor het stellen van vragen of het indienen van
een klacht per e-mail.De AVRO heeft contact gezocht met de Nationale ombudsman over haar voornemen
een zogenoemde docu-dramaserie te maken waarin de relatie tussen burger en
overheid centraal staat. Het soort zaken waarmee de Nationale ombudsman te
maken heeft, sluit volgens de AVRO aan bij de door haar gezochte inhoud van
de serie. Een belangrijke overweging van de Nationale ombudsman om zijn medewerking
te verlenen aan de totstandkoming van de serie is, dat een dergelijke reeks
een positieve bijdrage kan leveren aan de bekendheid van zijn werk. Na een
uitgebreide oriëntatie heeft de AVRO een aantal rapporten uitgekozen
voor verdere research. Uiteraard was voor de Nationale ombudsman één
van de voorwaarden dat de klagers bereid moesten zijn hun medewerking te verlenen.
Een andere belangrijke voorwaarde was de wijze waarop de zaken of de oordelen
van de Nationale ombudsman in de serie naar voren komen. Uiteindelijk dient
dat mede bepalend te zijn voor de mate waarin en de manier waarop (de naam
van) de Nationale ombudsman verbonden kan worden aan de serie. Het ligt in
het voornemen van de AVRO om de serie uit te zenden vanaf april 2000. Op het
moment van het schrijven van dit jaarverslag zijn nog niet alle scenario's
beschikbaar. De afspraken over de wijze waarop de naam van de Nationale ombudsman
aan de serie wordt verbonden, zijn daarom nog niet definitief ingevuld.Het afscheid van mr. dr. M. Oosting als Nationale ombudsman en de benoeming
van mr. R. Fernhout als zijn opvolger heeft de nodige inzet aan persvoorlichting
betekend, zowel gericht op de algemene pers als op de algemene vakpers. Deze
«wisseling van de wacht» was een natuurlijk moment om aandacht
van de media te vragen voor enerzijds de functie en de taak van de Nationale
ombudsman, en anderzijds de persoon van de nieuw benoemde ombudsman. Tevens
is veel aandacht uitgegaan naar de totstandkoming en productie van de bundel
ter gelegenheid van het afscheid van mr. dr. M. Oosting. De bundel met interviews,
die de titel «Je zou hem eigenlijk moeten klonen» heeft meegekregen,
geeft een beeld van de opvattingen over het instituut Nationale ombudsman
in de achttien jaar dat het nu bestaat. 5.4 Buitenlandse betrekkingenNadat de Nationale ombudsman M. Oosting in oktober 1998 zijn functie als
president van het International Ombudsman Institute (IOI) had neergelegd,
was hij in 1999 op verzoek van het IOI speciaal adviseur van deze wereldorganisatie
van ombudsmaninstituten.Ook in 1999 brachten bezoekers uit het buitenland werkbezoeken aan de
Nationale ombudsman om te kunnen delen in de ervaringen van het instituut.
De volgende bezoekers werden ontvangen:– mevrouw Sayera Sh. Rashidova, gevolmachtigd persoon voor mensenrechten
van de Republiek Oezbekistan en lid van het parlement, vergezeld door enkele
medewerkers. Mevrouw Rashidova werd begeleid door Dean Gottehrer, UNDP Consultant
on Ombudsmen;– de heer Marin Buhoara, hoofd van de OVSE-missie naar Tadzjikistan;– mevrouw prof. dr. C. F. G. Sunaryati Hartono, emeritus
hoogleraar internationaal recht aan de universiteit Parahyangan te Bandung.
Mevrouw Sunaryati Hartono was in Nederland als voorzitter van een commissie
van het Ministerie van Justitie in Indonesië die wetgeving voorbereidt
op het gebied van de ombudsman;– mevrouw Gret Haller, Human Rights Ombudsperson for Bosnia and
Herzegovina en een medewerkster;– de heer Bernard Hubeau, Vlaamse parlementaire Ombudsman en twee
medewerkers;– de heren K. Takasaki en T. Kumano, Administrative Inspection Agency,
uit Japan;– mevrouw Simona Granata, senior deputy Human Rights Ombudsperson
for Bosnia and Herzegovina;– een delegatie uit Zimbabwe en Kenia, bestaande uit acht personen
van civiele organisaties die betrokken zijn bij constitutionele hervormingsprocessen
in beide landen;– de heer José Gregori, Secretary of State for Human Rights
van Brazilië in gezelschap van de Ambassadeur van Brazilië in Nederland;– een delegatie van de Control Yuan, het instituut dat in Taiwan
de ombudsmanrol vervult;– de heer Philip Collcutt OBE en mevrouw Mary Hourihan, stafmedewerkers
van het Britse Cabinet Office;– mevrouw Fatma-Zohra Ouhachi-Vesely, de speciale rapporteur van
de VN inzake «toxic and dangerous products and wastes» en assistent
de heer Daniel Atchébo;– prof. Toshiyuki Kanai van de Board of Audit van Japan;– mevrouw Maria José Troya, directeur van de consumentenbond
van Ecuador.Nationale ombudsman M. Oosting ondernam de volgende buitenlandse activiteiten:– deelname, met voordracht, aan de Yuan Plenary Meeting in Taiwan,
op uitnodiging van dr. Fredrick F. Chien, President van de Control Yuan, 8–14
mei;– deelname, met voordracht in het parlement, aan de Ronde Tafelconferentie
met Europese ombudsmannen in Kiev, georganiseerd door de Ombudsman van de
Oekraïne, mevrouw N. Karpachova, 17–20 mei;– werkbezoek aan en inleiding voor de staf van het kantoor van de
Ierse Ombudsman & Information Commissioner, de heer Kevin Murphy, 8–9
juni;– voordracht in Hamburg voor de «Hamburger Gruppe der Deutschen
Sektion des Internationalen Instituts für Verwaltungswissenschaften»,
6 juli;– deelname, met voordracht, aan een seminar over de functie van
een parlementaire ombudsman in een democratische staat in Jakarta,
Indonesië, georganiseerd door de National Law Development Agency van
het ministerie van Justitie in Indonesië in samenwerking met het in Leiden
gevestigde Centre for International Legal Cooperation, 23–24 augustus;– deelname, met voordracht, aan seminar «Ombudsmen, the Treaty
of Amsterdam and European Integration», in Parijs, georganiseerd door
de Europese Ombudsman in samenwerking met de Franse ombudsman. Mr. H. J. I. M.
de Rooij, plaatsvervangend directeur van het Bureau Nationale ombudsman, nam
eveneens deel aan het seminar en hield ook een voordracht, 9–10 september;– deelname, met voordracht, aan de «Administrative Counseling
and Ombudsman Conference», in Nagoya, Japan, 9–10 november.5.5 Voordrachten; publicatiesVoordrachtenDe Nationale ombudsman, de substituut-ombudsman en medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman hielden bij verschillende gelegenheden voordrachten
over het instituut van de Nationale ombudsman en zijn werk. Zo hield de Nationale
ombudsman op 23 juni een voordracht over de ervaringen van de Nationale ombudsman
met klagen bij de politie tijdens de conferentie Klachtmanagement en klachtbehandeling
bij de politie, bij het LSOP in Apeldoorn. De heer H. J. Koops, stafmedewerker
bij het Bureau Nationale ombudsman, leverde als panellid een bijdrage aan
een workshop. De conferentie was georganiseerd door het Platform Klachtmanagement
van het Nederlands Politie Instituut. Bij die gelegenheid werd de handreiking
«Klachtmanagement en klachtbehandeling bij de politie» uitgereikt
aan een vertegenwoordiger van het Korpsbeheerdersberaad en aan de Nationale
ombudsman.Op 17 september gaf de Nationale ombudsman als coreferent een reactie
op het preadvies van prof.mr. J. E. Goldschmidt «De leemte in de
mensenrechtenhandhaving» tijdens het lustrumcongres van het Nederlands
Juristen Comité voor de Mensenrechten, dat in het teken stond van de
vraag of er een nationale commissie voor de mensenrechten moet komen.PublicatiesOok in 1999 werden rapporten van de Nationale ombudsman, al dan niet met
annotatie of verkort, gepubliceerd in jurisprudentieperiodieken of -rubrieken
(zie voor een overzicht van vindplaatsen bijlage 3.1).Ter gelegenheid van het vertrek van Marten Oosting als Nationale ombudsman
heeft het Bureau Nationale ombudsman een bundel laten samenstellen met interviews
met personen uit de politiek het bestuur en de wetenschap. Deze speciale uitgave
verscheen in september 1999 onder de titel «Je zou hem eigenlijk moeten
klonen».Verder verschenen:– Marten Oosting, De overheid in 1998, beoordeeld door de Nationale
ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, april 1999,
nr. 2, blz. 134–158;– Marten Oosting, «The Ombudsman and his environment: a global
view» en «The National Ombudsman of the Netherlands and Human
Rights», in: The International Ombudsman Anthology. Selected writings from the International Ombudsman Institute, Linda
C. Reif (ed.), The Hague – London – Boston, 1999, blz. 1–13
/ 317 336.Een overzicht van publicaties van Nationale ombudsman M. Oosting, verschenen
sinds 1 oktober 1987 tot zijn afscheid op 1 oktober 1999, en van een aantal
andere publicaties over (aspecten van het werk van) de Nationale ombudsman
is opgenomen in bijlage 4.DEEL III BEELD VAN HET IN 1999 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE6.1 Inleiding6.1.1 AlgemeenIn hoofdstuk 6 wordt verslag gedaan van de toetsing van verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheid binnen het Bureau van de Nationale ombudsman
(§ 6.2 tot en met 6.5). In § 6.2 wordt een cijfermatig
overzicht gegeven van de verwerking van verzoekschriften op bevoegdheid en
ontvankelijkheid. In § 6.3 wordt de toetsing van verzoekschriften
aan de artikelen 1a, 16 en 14 beschreven. Paragraaf 6.4 gaat over de
behandeling van buitenwettelijke verzoekschriften en § 6.5 over
de behandeling van klachten en verzoeken, die per telefoon worden ingediend.
Ook wordt aandacht besteed aan organisatorische veranderingen (§ 6.1.2)
en aan nieuwe wetsbepalingen, die direct van belang zijn voor de toetsing
op bevoegdheid en ontvankelijkheid (§ 6.1.3).6.1.2 Organisatorische veranderingen met betrekking tot
Afdeling IOver de bevoegdheid van de Nationale ombudsman om een onderzoek in te
stellen gaan de artikelen 1a en 16 van de Wet Nationale ombudsman (hierna
WNo). Of een verzoeker ontvankelijk is in zijn verzoek om onder- zoek wordt
getoetst aan artikel 14 van de WNo. Is de Nationale ombudsman niet bevoegd
om een onderzoek in te stellen, of is de verzoeker niet ontvankelijk in zijn
verzoek, dan zal de Nationale ombudsman geen onderzoek instellen. Tot in de
loop van 1999 was het de exclusieve taak van Afdeling I om verzoekschriften
aan de artikelen 1a, 16 en 14 van de WNo te toetsen. In de loop van 1999 is
over sommige werkvelden binnen het Bureau op praktische gronden een andere
werkverdeling afgesproken. Op de volgende werkvelden wordt nu geïntegreerd
gewerkt:• Arbeidsvoorzieningsorganisatie;• Belastingdienst;• Gemeenten en provincies;• Studiefinanciering;• Vreemdelingenzaken;• Waterschappen.Geïntegreerd werken houdt in dat bij de behandeling van een dossier
zowel de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid als het onderzoek door
de behandelend onderzoeker op Afdeling III of IV gebeurt. Afdeling I blijft
verantwoordelijk voor het waarborgen van de kwaliteit van de toetsing van
de bevoegdheid en ontvankelijkheid.Op de beleidsterreinen waarop Afdeling I de toetsing van de bevoegdheid
en ontvankelijkheid blijft verzorgen, draagt deze afdeling dossiers die voor
onderzoek in aanmerking komen met een advies over aan de andere afdelingen.
In eenvoudige gevallen kan de onderzoeker van Afdeling I proberen de klacht
door interventie op te lossen. Komt een verzoekschrift niet voor onderzoek
in aanmerking, dan concipieert Afdeling I een brief, waarin aan de verzoeker
gemotiveerd wordt uitgelegd waarom de Nationale ombudsman geen onderzoek instelt.
Waar mogelijk wordt de verzoeker verwezen naar een instantie die misschien
een bijdrage kan leveren aan de oplossing van het probleem of aan de beantwoording
van een vraag. 6.1.3 Nieuwe wettelijke bepalingen, direct van belang
voor de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheidOp 1 juli 1999 is hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
in werking getreden. Bij de invoering van die wet (Staatsblad 1999, 214) zijn
ook de artikelen 12 en 14 van de Wet Nationale ombudsman (WNo) gewijzigd.
Ook is er overgangsrecht geregeld. In hoofdstuk 2 van dit jaarverslag wordt
nader ingegaan op de nieuwe bepalingen. In deze paragraaf wordt beschreven
wat de directe gevolgen zijn voor de toetsing van de verzoekschriften.In artikel 12, tweede lid, van de WNo is nu met meer nadruk dan in de
oude tekst vastgelegd, dat iemand die de Nationale ombudsman om een onderzoek
vraagt, zijn klacht eerst moet voorleggen aan het betrokken bestuursorgaan,
tenzij dit redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd. Het is van betekenis
dat deze laatste toevoeging niet in artikel 14, maar in artikel 12 staat.
De beleidsvrijheid van de Nationale ombudsman om toch een onderzoek in te
stellen als niet is voldaan aan het vereiste dat de klacht eerst is voorgelegd
aan het betrokken bestuursorgaan (het kenbaarheidsvereiste) is hierdoor beperkt.
Argumenten om in zo'n geval toch een onderzoek in te stellen zijn bijvoorbeeld:– een ernstig verstoorde verhouding tussen verzoeker en het bestuursorgaan;– spoedeisendheid van de kwestie;– de aankondiging van het bestuursorgaan dat op nieuwe brieven niet
zal worden gereageerd.Heeft de verzoeker zijn klacht voorgelegd aan het betrokken bestuursorgaan,
maar kan van hem redelijkerwijs niet worden verlangd dat hij de uitkomst van
de behandeling van zijn klacht door het bestuursorgaan verder afwacht, dan
is de Nationale ombudsman verplicht een onderzoek in te stellen, tenzij er
andere belemmeringen zijn (artikel 14, onder h, zoals gepubliceerd in Staatsblad
1999, 214; zie overigens § 2.1 van dit jaarverslag, waarin wordt
gewezen op het feit dat wetsvoorstel 25 837 niet is aangepast aan de
wijziging van de Wet Nationale ombudsman per 30 juni 1998).Voorts is in artikel 12, tweede lid, het tijdstip veranderd waarop de
jaartermijn begint te lopen in het geval aan het kenbaarheidsvereiste is voldaan.
Tot 1 juli 1999 moest verzoeker de klacht bij de Nationale ombudsman indienen
binnen één jaar na de datum waarop het bestuursorgaan in kennis
is gesteld van de klacht. Ingevolge de huidige tekst van artikel 12, tweede
lid, begint de jaartermijn te lopen na de kennisgeving door het bestuursorgaan
van de bevindingen van het klachtonderzoek.Met gebruikmaking van de discretionaire vrijheid, neergelegd in artikel
14, aanhef en onder a, past de Nationale ombudsman die jaartermijn per 1 juli
1999 toe op alle dossiers die op of na die datum in behandeling waren. Door
dit beleid is het niet nodig de dossiers te toetsen aan het vrij ingewikkelde
overgangsrecht, neergelegd in artikel V van de wet tot aanvulling van de Awb
met hoofdstuk 9.Ingevolge artikel 9:2 Awb kan een klacht ook mondeling worden ingediend
bij een bestuursorgaan. Ook artikel 12 van de Wet Nationale ombudsman laat
de mogelijkheid open dat het betrokken bestuursorgaan door de ver- zoeker
mondeling in kennis wordt gesteld van de klacht. Het enkele feit dat een verzoeker
stelt dat hij mondeling heeft geklaagd bij het bestuursorgaan, betekent echter
niet zonder meer dat is voldaan aan het kenbaar- heidsvereiste. Een verzoeker
zal wel aannemelijk moeten maken dat het betrokken bestuursorgaan op een adequate
wijze in de gelegenheid is gesteld om op de klacht te reageren.
Zo zal hij concreet moeten aangeven wanneer hij met wie heeft gesproken en
wat er precies is besproken.6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van de verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheidDe Nationale ombudsman ontving in 1999 7681 verzoekschriften. Dit betekent
een daling van 756 ten opzichte van 1998, toen 8437 verzoekschriften werden
ontvangen (ruim 11%).Tabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand  19951996199719981999 januari750664660557683februari713657710623627maart744734649639730april572651598597628mei645653564594584juni558640564659653juli548703676857622augustus549621437662561september579580519896598oktober577641630863646november650599617765713december488551586725636Totaal7 3737 6947 2108 4377 681De Nationale ombudsman heeft in 1999 7412 verzoekschriften afgehandeld
(afschrijvingen, interventies en rapporten). In 4523 gevallen is geen onderzoek
ingesteld (afschrijvingen). In die gevallen is schriftelijk aan de briefschrijver
uitgelegd dat en waarom geen onderzoek werd ingesteld.De werkvoorraad aan op ontvankelijkheid en bevoegdheid te toetsen verzoekschriften
binnen het Bureau bedroeg op 1 januari 2000 1093 (704 op 1 januari 1999).
In 360 van die dossiers had wel een eerste toetsing plaatsgevonden. Een definitieve
beslissing over het wel of niet instellen van een onderzoek kon in die gevallen
echter nog niet worden genomen, bijvoorbeeld omdat er nog niet voldoende informatie
voorhanden was.In 1999 behandelde Afdeling I 13 125 telefonische verzoeken om informatie
(14 090 in 1998).Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften     1999%1998%1.Buitenwettelijke
verzoekschriften:       geen onderzoek, op grond van        art. 1a1 526       art. 30  8        1 53420,71 59719,2         2.Binnenwettelijke verzoekschriften:       a.Geen onderzoek, op grond
van       art. 16847       art. 141 711      art. 13 23       kennisgevingen van brieven aan derden 89       overige (ingetrokken/non-respons)+   319        2 98940,33 49542,1         b.Via onderzoek afgedaan Afd. II, III en IV + 2 88939,03 20738,7 Totaal 7 4121008 299100In 1998 werd 80% van de niet in onderzoek genomen dossiers binnen vier
weken afgedaan, in 1999 was dit 33%. In 1999 werd 72% van deze zaken binnen
acht weken afgedaan, tegenover 94% in 1998. Deze ongewenste, tijdelijke verhoging
van de doorlooptijden is toe te schrijven aan het in gang zetten van de reorganisatie
(zie hoofdstuk 2, § 2.3.3).6.3 De toetsing van de verzoekschriftenIn deze paragraaf wordt nader ingegaan op de toetsing van verzoekschriften
aan de artikelen 1a, 16 en 14 van de WNo. De artikelen 1a en 16 betreffen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Artikel 14 betreft de ontvankelijkheid
van het verzoekschrift.6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidafbakening naar bestuursorgaanIn artikel 1a van de WNo is bepaald op welke bestuursorganen de wet van
toepassing is. Nu in 1998 het gesloten systeem van enumeratieve aanwijzing
van bestuursorganen is vervangen door een open systeem, komt de Nationale
ombudsman met enige regelmaat voor de vraag te staan of de instantie, waarover
in een verzoekschrift wordt geklaagd, wel een bestuursorgaan is in de zin
van artikel 1a, eerste lid, onder e (de «open» categorie van bestuursorganen).
Voor de beantwoording van de vraag of een instantie een bestuursorgaan is
in de zin van die bepaling, moet te rade worden gegaan bij artikel 1:1, eerste
lid, van de Awb. Volgens laatstgenoemd artikel wordt onder bestuursorgaan
verstaan: a. een orgaan van een rechtspersoon, die krachtens publiekrecht is ingesteld
(a-orgaan);b. een ander persoon of college, met enige openbaar gezag bekleed (b-orgaan).Beslissingen van de Nationale ombudsman over zijn bevoegdheidOp deze plaats wordt een overzicht gegeven van enkele beslissingen van
de Nationale ombudsman over de vraag of een instantie, persoon of college
wel of geen bestuursorgaan is. Het gaat daarbij vooral om gevallen waarin
niet al op het eerste gezicht duidelijk is of het gaat om een gedraging van
een bestuursorgaan.In de volgende gevallen heeft de Nationale ombudsman in 1999 geoordeeld
dat de betrokken instantie een bestuursorgaan is:– Zuivelcorporaties, voor zover deze uitvoering geven aan een publiekrechtelijke
regeling ter bevordering van de kwaliteit van landbouwproducten (in navolging
van de arrondissementsrechtbank te Groningen, 20 april 1999, Reg. Nr. Awb
96/1285 BESLU Vo6);– Medisch Specialisten Registratie Commissie KNMG (met andere registratiecommissies
en colleges van de KNMG opgenomen in Hoofdstuk XIII, Zelfstandige bestuursorganen,
van de Staatsalmanak);– Het NUFFIC, in elk geval voor zover deze instantie is belast met
de uitvoering van het Universitair beurzenprogramma;– Dienst Geneeskundige Verzorging Politie.Gedragingen van de Stichting Beheer Defensiewoningen (SBDW), die optreedt
als gemachtigde van de Staat, worden toegerekend aan de Minister van Defensie.
De SBDW zelf is geen bestuursorgaan. Gedragingen van een ambtelijke klachtencommissie
seksuele intimidatie en van een door een bestuursorgaan extern ingehuurde
vertrouwenspersoon worden toegerekend aan het bestuursorgaan waarvoor –
en onder wiens verantwoordelijkheid – de commissie en de vertrouwenspersoon
werkzaam waren (artikel 1a, vierde lid, WNo).Geen bestuursorgaan in de zin van de Wet Nationale ombudsman zijn:– het Ambulant Bureau Jeugdwelzijnszorg (een particuliere instelling
die geen openbaar gezag uitoefent);– het IZA en het IZR (gemeenschappelijke regelingen, die niet overeenkomstig
artikel 1b WNo zijn aangewezen);– Premiepool en ASV diensten BV.6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging6.3.2.1 InleidingAls is vastgesteld dat de instantie waarover wordt geklaagd of waaraan
de gedraging kan worden toegerekend een bestuursorgaan is, dan moet worden
getoetst of de Nationale ombudsman, gelet op artikel 16 van de WNo ook bevoegd
is een onderzoek in te stellen naar de gedraging waarover wordt geklaagd. 6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van het algemeen regeringsbeleid (artikel 16, onder a)Er wordt weinig expliciet geklaagd over het algemeen regeringsbeleid.
Een enkel voorbeeld uit 1999 is het volgende. De Nationale ombudsman acht
zich niet bevoegd een onderzoek in te stellen naar de inhoud en totstandkoming
van algemene ambtsberichten over de mensenrechtensituatie in bepaalde landen.
Dergelijke ambtsberichten worden vastgesteld door het kabinet en overgelegd
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal en daar veelal ook besproken.6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (artikel 16, onder b)Met enige regelmaat ontvangt de Nationale ombudsman klachten over algemeen
verbindende voorschriften. De Nationale ombudsman is niet bevoegd een onderzoek
in te stellen naar aanleiding van deze klachten. Het gaat daarbij vaak om
wettelijke maatregelen die de burger financieel raken. Te denken valt aan
de vervallenverklaring van bepaalde sociale uitkeringen voor Nederlanders
in het buitenland, verhoging van (belasting)tarieven en verhoging van eigen
bijdragen. De klachten betroffen onder meer de Wet Beperking export uitkeringen,
het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden, en het Bijdragebesluit
Zorg. De Nationale ombudsman heeft ook geoordeeld dat een universitair onderwijsprogramma,
vastgelegd in de onderwijsregeling zoals bedoeld in artikel 7.13 van de Wet
op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) en op grond van
artikel 9.15 van de WHW vastgesteld door de decaan, een algemeen verbindend
voorschrift is. De Nationale ombudsman acht zich wel bevoegd
een onderzoek in te stellen naar een overgangsregeling, die niet is opgenomen
in de onderwijsregeling.6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (artikel
16, onder c)De Nationale ombudsman mag geen onderzoek instellen zolang ten aanzien
van de gedraging waarover wordt geklaagd een wettelijk geregelde bestuursrechtelijke
voorziening openstaat, of ingevolge een dergelijke voorziening een procedure
aanhangig is. Eindigt de procedure met een inhoudelijke beslissing van de
bestuursrechter, dan is de Nationale ombudsman blijvend onbevoegd om een onderzoek
in te stellen (artikel 16, onder e).Enkele voorbeelden– Hoewel onder de afwijzing van een verzoek tot ontheffing van een
vervoersverbod van varkens geen rechtsmiddelclausule stond, ging de Nationale
ombudsman er wel van uit dat zo'n beslissing voor bezwaar en beroep vatbaar
is. Dit standpunt werd overigens ook gedeeld door het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij.– Een beslissing tot uitloting voor een studie is een besluit waartegen
bezwaar en beroep mogelijk is.– De beslissing van een Zuivelcoöperatie om een kwaliteitskorting
op te leggen ter uitvoering van een publiekrechtelijke regeling ter bevordering
van de kwaliteit van landbouwproducten (in navolging van de arrondissementsrechtbank
te Groningen, 20 april 1999, Reg. Nr. Awb 96/1285 BESLU Vo6). Een bezwaarschrift
tegen een dergelijke beslissing moet op grond van de Awb worden ingediend
bij de zuivelcoöperatie zelf en dus niet bij het secretariaat boerderijmelk
van het Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden of andere instanties.– Als men meent dat het niet redelijk is dat men voor behoud van
een uitkering moet solliciteren, kan vrijstelling worden gevraagd van de sollicitatieplicht
(arbeidsplicht). Tegen de afwijzing van een dergelijk verzoek staat een bestuursrechtelijke
voorziening open.– Tegen de beslissing van een ziekenfonds om iemand niet met terugwerkende
kracht in te schrijven staat een bestuursrechtelijke voorziening open.De Nationale ombudsman volgt de ontwikkelingen in de jurisprudentie met
betrekking tot het zelfstandig schadebesluit nauwlettend, omdat dit van belang
is voor de beantwoording van de vraag of tegen de afwijzing van een verzoek
om schadevergoeding een bestuursrechtelijke voorziening openstaat.De deken van een orde van advocaten is een bestuursorgaan in de zin van
de WNo. In bepaalde gevallen vallen gedragingen van de deken ook onder het
tuchtrecht voor advocaten. Tuchtrechtspraak is niet administratiefrechtelijk
van aard. De onderdelen c en e van artikel 16 (en onderdeel g van artikel
14) zijn daarom niet van toepassing als een procedure bij de advocatentuchtrechter
openstaat, ongebruikt is gebleven of in een uitspraak is geëindigd. Zolang
een procedure over de gewraakte gedraging aanhangig is bij de tuchtrechter –
die wel een met rechtspraak belast orgaan is – dan is de Nationale ombudsman
op grond van artikel 16, onder d niet bevoegd een onderzoek in te stellen. 6.3.2.5 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij rechterlijk
toezicht (artikel 16, onder g)De Nationale ombudsman is niet bevoegd een onderzoek in te stellen ten
aanzien van gedragingen waarop de rechter toeziet. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan gedragingen waarover bij de rechter kan worden geklaagd
op grond van speciale wetsbepalingen, zoals de artikelen 12 en 552a van het
Wetboek van Strafvordering. Ook wordt geen onderzoek ingesteld naar gedragingen
die op grond van de Wet persoonsregistraties of de Wet politieregisters onderwerp
kunnen zijn van een verzoekschrift aan de arrondissementsrechtbank. Klachten
over rapportages van bepaalde instanties, zoals de Raad voor de Kinderbescherming,
aan de rechter komen, op deze grond ook niet voor onderzoek in aanmerking.In 1999 heeft de Nationale ombudsman artikel 16, onder g, ook van toepassing
geacht op een beslissing van een Kamer van Koophandel dat de inschrijving
van een onderneming of rechtspersoon onjuist, onvolledig of in strijd met
de openbare orde of goede zeden is of dat een onderneming of rechtspersoon
ten onrechte niet is ingeschreven. Op grond van artikel 23 van de Handelsregisterwet
kan een belanghebbende om het oordeel van de kantonrechter vragen.Het is al langer beleid van de Nationale ombudsman om klachten over (de
voorbereiding van) beslissingen van huurcommissies over aangelegenheden, waarover
vervolgens het oordeel van de kantonrechter kan worden gevraagd, met toepassing
van artikel 16, onder g buiten onderzoek te laten. De Nationale ombudsman
achtte zich in 1999 echter wel bevoegd een onderzoek in te stellen naar de
wijze waarop door een huurcommissie een wrakingsverzoek was behandeld.Ook acht de Nationale ombudsman zich bevoegd een onderzoek in te stellen
naar het niet voortvarend indienen van verweerschriften door bestuursorganen
in bestuursrechtelijke procedures, met name in die gevallen, waarin een rechter,
misschien nolens volens, veelvuldig uitstel of zelfs uitstel voor onbepaalde
tijd heeft verleend. De Nationale ombudsman is van mening dat het de eigen
verantwoordelijkheid is van een bestuursorgaan om tijdig een verweerschrift
in te dienen en dat het bestuursorgaan daarop door de Nationale ombudsman
kan worden aangesproken.Voorts heeft de Nationale ombudsman geoordeeld dat een (eventueel tegen
een gedraging van een deken van de orde van advocaten) openstaande tuchtprocedure
geen rechterlijk toezicht impliceert in de zin van artikel 16, onder g (zie
ook Jaarverslag Nationale ombudsman 1997, blz. 113). Tuchtrechters zoals Raden
of Hoven van Discipline behoren niet tot de rechterlijke macht.6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman6.3.3.1 InleidingIs vastgesteld dat de klacht betrekking heeft op een bestuursorgaan in
de zin van de Wet Nationale ombudsman, en staat vast dat artikel 16 niet van
toepassing is, dan is de Nationale ombudsman in beginsel verplicht een onderzoek
in te stellen. De Nationale ombudsman is echter niet verplicht een onderzoek
in te stellen als een der omstandigheden, genoemd in artikel 14 zich voordoet.
In zo'n geval mag de Nationale ombudsman afzien van het instellen van een
onderzoek. In het algemeen wordt geen onderzoek ingesteld als een der omstandigheden,
genoemd in artikel 14 zich voordoet.Het enkele feit dat de omstandigheid van artikel 14, onder d of f, zich
voordoet is echter geen reden om af te zien van het instellen van een onderzoek. Verwezen wordt naar § 6.1.3, waarin onder meer aandacht is besteed
aan de wijziging van artikel 14, onder h, in samenhang met artikel 12 van
de Wet Nationale ombudsman.In de grafiek hieronder wordt per onderdeel van artikel 14 een overzicht
gegeven van de verzoekschriften die op grond van dat artikel niet in onderzoek
zijn genomen.6.3.3.2 Jaartermijn (artikel 14, onder a)Met toepassing van de discretionaire bevoegdheid van artikel 14, onder
a, stelt de Nationale ombudsman ook onderzoek in naar verzoekschriften die
binnen een jaar nadat een bestuursorgaan een klacht heeft afgedaan zijn ingediend
(artikel 12, tweede lid nieuw), maar die gelet op het overgangsrecht, geregeld
in artikel V, vierde en vijfde, lid van de Wet tot aanvulling Algemene wet
bestuursrecht met hoofdstuk 9 niet tijdig zijn ingediend (zie ook § 6.1.3).6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)Op grond van artikel 14, onder b, is de Nationale ombudsman niet verplicht
een onderzoek in te stellen als een klacht kennelijk ongegrond is. Het moet
dan gaan om een geval, waarbij, zonder dat een onderzoek behoeft
te worden ingesteld, op grond van het verzoekschrift en eventueel de toepasselijke
wetgeving duidelijk is dat de klacht niet gegrond is.Een voorbeeld is het geval waarin iemand klaagde over de weigering van
de Inspectie voor de Gezondheidzorg om een klacht over de Stichting «Blijf
van mijn lijf» te behandelen. De Inspecteur had, ook gelet op de toepasselijke
«Leidraad onderzoek naar aanleiding van meldingen» op dit punt
geen taak, nu de Stichting «Blijf van mijn lijf» geen instelling
voor gezondheidszorg is. Eenzelfde standpunt werd ingenomen over een klacht
dat de Inspecteur niet wilde bemiddelen in een civielrechtelijk conflict tussen
een klager en een huisarts.6.3.3.4 Geen of kennelijk onvoldoende belang bij een onderzoek
(artikel 14, onder c)De Nationale ombudsman is niet verplicht een onderzoek in te stellen als
de verzoeker geen of kennelijk onvoldoende belang (meer) heeft bij een onderzoek,
dan wel het gewicht van de gedraging kennelijk onvoldoende is. Op grond van
deze bepaling wordt van (verder) onderzoek afgezien als naar aanleiding van
de klacht met succes wordt geïntervenieerd bij het bestuursorgaan. Hierbij
valt met name te denken aan klachten over het niet of niet voldoende voortvarend
behandelen van een brief door een bestuursorgaan. Als het bestuursorgaan toezegt
de brief binnen afzienbare tijd te beantwoorden, kan dat aanleiding zijn (vooralsnog)
geen (verder) onderzoek in te stellen. Zou het bestuursorgaan de toezegging
niet gestand doen, dan kan alsnog worden besloten een onderzoek in te stellen.De bepaling wordt ook wel toegepast als iemand erover klaagt dat een bestuursorgaan
geen informatie verstrekt en de Nationale ombudsman de gevraagde informatie
kan verstrekken of als de verzoeker met de resultaten van het onderzoek een
doel wil bereiken dat hij niet kan bereiken.6.3.3.5 Geen gebruik gemaakt van bestuursrechtelijke voorziening
(artikel 14, onder g)Geen onderzoek werd ingesteld naar een beslissing van het College van
Zorgverzekeringen om een gehandicapte niet te registreren als ADL-kandidaat
(verzorging activiteiten dagelijks leven). Mede op grond van informatie van
de afdeling juridische zaken van het College voor Zorgverzekeringen gaat de
Nationale ombudsman ervan uit dat tegen een dergelijke beslissing, na een
bezwaarprocedure bij het College, op grond van de Ziekenfondswet in samenhang
met de Wet financiering volksverzekeringen beroep openstaat bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. Van deze beroepsgang had verzoekster
geen uitputtend gebruik gemaakt. Overigens heeft de Nationale ombudsman verzoekster
wel in overweging gegeven een nieuwe aanvraag in te dienen, omdat haar situatie
inmiddels zou zijn verslechterd.Is de indiener van het verzoekschrift door het bestuursorgaan in strijd
met artikel 3:45 of artikel 6:23 van de Awb niet op een openstaande bestuursrechtelijke
rechtsgang gewezen, en wordt het verzoekschrift ontvangen na het einde van
de termijn waarbinnen bezwaar of beroep openstond, dan acht de Nationale ombudsman
in beginsel artikel 16, onder c, van toepassing, en niet artikel 14, onder
g. Dit is alleen anders als de indiener op een andere manier bekend had kunnen
zijn met de voor hem openstaande rechtsgang. Op grond van de tekst van de
Memorie van Toelichting bij artikel 6:11 van de Awb is de Nationale ombudsman
van oordeel dat de mogelijkheid bestaat dat de bevoegde instantie een met
toepassing van artikel 13 van de WNo ter behandeling als bezwaar- of beroepschrift
doorgezonden verzoekschrift ontvankelijk zal achten. In de Memorie
van Toelichting wordt gesuggereerd dat termijnoverschrijding verschoonbaar
kan zijn als de oorzaak van de termijnoverschrijding is gelegen in een ontbrekende
rechtsmiddelverwijzing.6.3.3.6 Kenbaarheidsvereiste (artikel 14, onder h)Voor een algemene toelichting op het beleid dat met betrekking tot deze
bepaling door de Nationale ombudsman wordt gevoerd, wordt verwezen naar § 6.1.3.Hier volgen enkele voorbeelden uit de praktijk van de toepassing van artikel
14, onder h.De omstandigheid dat iemand anoniem wil blijven tegenover het betrokken
bestuursorgaan is geen reden om voorbij te gaan aan het kenbaarheidsvereiste,
als er geen goede gronden zijn om anoniem te blijven (nog daargelaten de vraag
of de klacht dan niet via een intermediair kan worden ingediend).Iemand die erover klaagde dat een bestuursorgaan aan een rechterlijke
instantie geen verweerschrift stuurde, waardoor een bestuursrechtelijke procedure
werd vertraagd, behoefde niet zelf aan het kenbaarheidsvereiste te voldoen,
nu uit het dossier bleek dat de rechterlijke instantie al tevergeefs had gerappelleerd.6.3.3.7 Samenhangende gedragingen in lopende procedures
(artikel 14, onder j en k)Doet één van de omstandigheden, genoemd in artikel 14, onder
j of k zich voor, dan is de Nationale ombudsman tijdelijk niet verplicht een
onderzoek in te stellen. Zijn de in artikel 14, onder j en k bedoelde procedures
geëindigd met een onherroepelijke beslissing, dan herleeft in beginsel
de plicht tot onderzoek, tenzij alsnog één van de andere omstandigheden,
genoemd in artikel 14 zich voordoet.Ontvangt de Nationale ombudsman een verzoekschrift binnen de door de WNo
gestelde termijn, dan is het volgende van belang. De mogelijkheid bestaat
dat de in artikel 14, onder j of k bedoelde procedures zo lang duren, dat
de termijnen, waarbinnen een (herhaald) verzoek ingevolge de WNo kan worden
ingediend, worden overschreden. Binnen zekere grenzen is de termijnoverschrijding
dan uiteraard verschoonbaar. Verzoeker wordt er in zo'n situatie op gewezen,
dat als herhaalde indiening binnen de wettelijke termijn door de duur van
de procedures niet mogelijk is, hij zich tot de Nationale ombudsman kan wenden
binnen zes weken nadat de in artikel 14, onder j en k, bedoelde procedures
zijn geëindigd met een onherroepelijke uitspraak. Deze beleidsmatig gehanteerde
termijn van zes weken wordt ook gehanteerd als de verzoeker zich pas na het
verstrijken van de wettelijke jaartermijn tot de Nationale ombudsman wendt,
en aangenomen moet worden dat hij op grond van artikel 14, onder j of k niet-ontvankelijk
zou zijn verklaard als hij zich wel binnen de jaartermijn tot de Nationale
ombudsman had gewend. In zo'n geval wordt het verzoekschrift dus niet op grond
van artikel 14, onder a (termijnoverschrijding) niet-ontvankelijk verklaard,
als hij zich maar binnen zes weken na het onherroepelijk worden van de beslissing
tot de Nationale ombudsman wendt.Onderdeel j heeft betrekking op de situatie dat er een procedure aanhangig
is tegen een andere gedraging van het bestuursorgaan. Dat kan een procedure
zijn bij de gewone of tuchtrechter, bij de bestuursrechter, maar ook een bezwaarprocedure
of een procedure in het kader van administratief beroep. Een belangrijk verschil
met onderdeel k is, dat die laatste bepaling kan worden toegepast op samenhangende
gedragingen van anderen dan het bestuursorgaan, bijvoorbeeld verzoeker zelf. Onderdeel k ziet alleen op procedures bij de gewone rechter, niet
op procedures bij de bestuursrechter.6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenHeeft een verzoekschrift geen betrekking op een instantie die een bestuursorgaan
is in de zin van de WNo, dan wordt het aangemerkt als buitenwettelijk. In
1999 werden 1545 verzoekschriften als zijnde buitenwettelijk afgehandeld (1597
in 1998).Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied*   1999% 1998 A Overheid:             1. Gemeenten         a. huisvesting95  102      b. bijstand c.a. 114  129      c. heffingen/belastingen89  112     d. overige226  157    52433,9 50031,3 2. Lagere overheden overig          a.
gemeenschappelijke regelingen 60,4 10,1        3. Rechterlijke macht 1097,0 1016,3 4. Inhoud wettelijke regelingen 513,3 925,8 5. Diversen (overheid in zijn algemeenheid, onduidelijk geschrift) 1066,9 1086,8        B Niet-overheid:      Overige (o.a. consumentenzaken, verzekeringen, arbeids-,
huur- e.a. civielrechtelijke kwesties) 74948,5 79549,7  1545100 1 597100* Eén verzoekschrift kan betrekking hebben op meer dan één
aandachtsgebiedZoals ieder jaar komen er tal van onderwerpen aan de orde in de buitenwettelijke
verzoekschriften. Te denken valt aan klachten over gemeenten die niet onder
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen. Ook ontving de Nationale
ombudsman brieven over onder meer arbeidskwesties, huurgeschillen, consumentenzaken
en medische aangelegenheden. Soms verwarren verzoekers de Nationale ombudsman
en de Stichting de Ombudsman met elkaar. Zo kreeg de Nationale ombudsman bijvoorbeeld
enkele klachten over zogeheten prijzenfestivals, nadat de Stichting de Ombudsman
over dat onderwerp in de publiciteit was getreden.De Nationale ombudsman heeft een belangrijke doorverwijsfunctie bij buitenwettelijke
klachten. Hij volstaat niet met de mededeling dat de verzoeker bij hem aan
het verkeerde adres is, maar verwijst de verzoeker ook door naar instanties
die hem of haar misschien wel kunnen helpen. Instanties waar veel naar wordt
verwezen zijn onder meer bureaus voor rechtshulp, sociale raadslieden, maatschappelijk
werk, diverse ombudsinstanties (gemeentelijke ombudslieden, ombudslieden voor
diverse verzekeringsvormen, de Stichting de Ombudsman) en de Stichting Geschillencommissies
voor Consumentenzaken.Het Bureau Nationale ombudsman heeft met de Stichting de Ombudsman een
afspraak gemaakt die ten doel heeft de verwijzingen over en weer te optimaliseren.GemeentenOok in 1999 had een belangrijk deel van de buitenwettelijke klachten weer
betrekking op gemeenten die niet onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
vallen (33,9%). De klachten hadden onder meer betrekking op de volgende onderwerpen:– de uitvoering van de Algemene bijstandswet (onder meer het toepassen
van strafkortingen of het weigeren van een uitkering);– de uitvoering van de Wet voorzieningen gehandicapten;– hulp bij de invulling van formulieren voor huursubsidie;– kwesties op het terrein van ruimtelijke ordening;– huisvestingskwesties; – belastingkwesties (onder meer de weigering om kwijtschelding te
verlenen of om een betalingsregeling te treffen).6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatieTabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen Verdeling naar onderwerp19991998I. Buitenwettelijk     A Overheid:     1. Gemeenten      a. huisvesting248325  b. bijstand c.a. 350416  c. heffingen/belastingen 205307   d. overige8521 116 Subtotaal gemeenten1 6572 164    2. Lagere overheden overig9710 (gemeenschappelijke regelingen)     3. Rechterlijke macht292287    B Niet-overheid:     Overige (o.a. consumentenzaken, verzekeringen, arbeids-, huur-
e.a. civielrechtelijke kwesties)4 2144 874    Totaal buitenwettelijk6 2607 335   II. Binnenwettelijk     1. Politie/openbaar ministerie1 1221 139 2. Belastingdienst6807463. Ministerie
van Justitie (behalve O.M.)1 2158354. Informatie Beheer Groep5278685. Bestuursorganen belast met uitvoering sociale zekerheidswetgeving1 1931 2656. Waterschappen87857. Universiteiten/hogescholen22508. Provincies4411 9. Gemeenten2588110. Overige verzoeken1 6411 675 Totaal binnenwettelijk6 7916 755Totaal13 12514 090In 1999 ontving de Nationale ombudsman 13 125 telefonische klachten
en verzoeken om informatie (1998: 14 090).De medewerkers van Afdeling I beoordelen aan de hand van de gesprekken
of, eventueel na voldoening aan het kenbaarheidsvereiste, een verzoekschrift
bij de Nationale ombudsman kan worden ingediend. Is de beller bij de Nationale
ombudsman niet aan het goede adres, dan wordt hij of zij verwezen naar een
instantie die misschien wel kan helpen. In voorkomende gevallen worden eenvoudige
verzoeken om informatie aan de telefoon beantwoord of wordt gewezen op openstaande
procedures. Verscheidene telefonische klachten kreeg de Nationale ombudsman
over een wijziging van de Ziekenfondswet, die tot gevolg had dat de kleine
zelfstandige die verzekerd is ingevolge artikel 3, eerste lid, aanhef en onder
a, van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en wiens inkomen
niet meer bedraagt dan f 41 200 gedurende een kalenderjaar is verzekerd
op grond van de Ziekenfondswet (artikel 3d). De bellers zijn verwezen naar
het parlement, omdat de Nationale ombudsman niet bevoegd is
klachten over algemeen verbindende voorschriften te behandelen.Ook ontving de Nationale ombudsman telefonisch klachten over de Dienst
Wegverkeer, betreffende het – in de vakantieperiode – door een
computerstoring niet kunnen afgeven van een kentekenbewijs. Naar aanleiding
van hieruit voortgekomen schriftelijke klachten nam de Nationale ombudsman
contact op met de Dienst Wegverkeer, ertoe leidend dat de betrokken personen
alsnog een kentekenbewijs kregen, waarmee zij op vakantie konden gaan.7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE7A POLITIE7A.1 Inleiding7A.1.1 Algemeen; cijfersCijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van de politie bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.
Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6).Tabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 
 In behandeling per 01/01/1999  274Ontvangen in 1999  + 524Te behandelen  798 Afgedaan     1) niet in onderzoek 406   2) onderzoek     
a. rapport170* – 671   b.
tussentijds beëindigd95265 In behandeling per 01/01/2000  127* Eén rapport had betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de politie
bedroeg 524, een daling van 1,5% ten opzichte van 1998 (532). Deze 524 zaken
vormen 6,8% van alle 7681 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1999
ontving.Het aantal afgedane zaken op dit terrein bedroeg 671 (1998: 725). Deze
zaken betreffen 11,4% van de 5878 binnenwettelijke verzoekschriften die in
1999 werden afgedaan. Daarmee staat de politie op de tweede plaats, tussen
het Ministerie van Justitie (36,5%) en het Ministerie van Financiën (11,1%).Van de 671 afgedane zaken werden 265 (39,5%) afgedaan na in onderzoek
te zijn genomen. Deze 265 zaken vormen 9,2% van de 2889 zaken die de Nationale
ombudsman in 1999 afdeed nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek.
Daarmee komt de politie op de derde plaats, na het Ministerie van Justitie
(52,5%) en het Ministerie van Buitenlandse Zaken (16,8%). Over de politie
werden 170 rapporten uitgebracht (1998: 193), 32,3% van de 527 rapporten uit
1999. In 47,2% van de keren dat daarin een gedraging werd beoordeeld, luidde
het oordeel «behoorlijk», in 42,2% «niet behoorlijk».Wat betreft de beoordelingscriteria was het vereiste van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften aan de orde in 29% van de oordelen
in de rapporten, het vereiste van belangenafweging/redelijkheid in 14,2% en
het vereiste van correctheid van bejegening in 11,9%.7A.1.2 PraktijkcontactenInbreng van de Nationale ombudsman in de cursus voor hulpofficieren
van justitieEvenals in voorgaande jaren heeft de Nationale ombudsman in 1999 een bijdrage geleverd aan de door het Landelijk Selectie- en Opleidingscentrum
Politie (LSOP) georganiseerde verplichte cursus voor hulpofficieren van justitie
(zie daarvoor Jaarverslag 1996, blz. 116 en 117).Medewerkers en een oud-medewerker van het Bureau Nationale ombudsman hebben
33 inleidingen verzorgd over het werk van de Nationale ombudsman en diens
betekenis voor de praktijk van het politiewerk.Ten opzichte van de jaren 1996 tot en met 1998 is de cursusfrequentie
aanzienlijk afgenomen. Dit komt vooral omdat het grootste deel van de doelgroep
inmiddels de cursus heeft gevolgd. Het is nog niet bekend welk vervolg het
LSOP aan de cursus zal geven en of daarbij een rol zal zijn weggelegd voor
de Nationale ombudsman.Bezoeken aan politiekorpsenMedewerkers van het Bureau Nationale ombudsman hebben in 1999 inkijkstages
verricht bij enkele politiekorpsen.Het regionale politiekorps Haaglanden verleende daaraan medewerking, evenals
het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond dat de gelegenheid bood om de
gang van zaken rond enkele wedstrijden in het betaalde voetbal te aanschouwen.ColumnsIn 1999 heeft de Nationale ombudsman vijfmaal een column verzorgd in bladen
van de regionale politiekorpsen. Zo'n column biedt een beeld van de wijze
waarop de Nationale ombudsman in een concreet geval gedra- gingen van de politie,
waarover is geklaagd, beoordeelt en heeft tot doel de lezers – veelal
politieambtenaren – een handreiking te bieden bij de vergroting van
hun vakkennis.7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteIn 1999 verschenen 23 rapporten (1998: 20) waarin de Nationale ombudsman
een oordeel gaf over de toepassing van bepalingen betreffende de verdachte
zoals neergelegd in de artikelen 27, 28 en 29 van het Wetboek van Strafvordering
(Sv.).Het aanmerken als verdachteDe vraag of de politie iemand – op grond van artikel 27 Sv. –
terecht als verdachte had aangemerkt, kwam in negen rapporten expliciet aan
de orde. De Nationale ombudsman achtte de klacht drie keer gegrond en zes
keer niet gegrond. Deze vraag speelt daarnaast een aantal keren een rol bij
de beoordeling van (de rechtmatigheid van) de aanhouding (zie § 7A.3).Het verhoor van de verdachteVijftien van de in 1999 uitgebrachte rapporten hadden (onder meer) betrekking
op het verhoor van de verdachte door de politie. Daarbij ging het om onderwerpen
als het door de politie uitoefenen van druk op de verdachte tijdens het verhoor,
het al dan niet voldoende gelegenheid geven aan de verdachte om zijn verklaring
door te lezen, en het aan de verdachte verstrekken van een afschrift van het
proces-verbaal van zijn eigen verhoor. Dit laatste onderwerp komt ook aan
de orde in § 7A.9.3 waar aandacht wordt besteed aan de discussie
van de Nationale ombudsman met de Minister van Justitie over het recht van
de verdachte op een kopie van zijn verklaring naar aanleiding van de aanbeveling
die de Nationale ombudsman heeft gedaan in de zaak die leidde tot het rapport
98/210.In drie van de vijftien rapporten over het verhoor van de verdachte door
de politie was de klacht gegrond; in één geval was de klacht
deels gegrond en werd deels geen oordeel gegeven. Bijstand en waarschuwen raadsmanRapport 99/105 betrof een zaak waarin verzoeker er onder meer over klaagde
dat de politie tijdens zijn insluiting op het politiebureau, die bijna 21
uur had geduurd, geen bijstand had ingeroepen van de door hem met naam genoemde
raadsman.De beheerder van het regionale politiekorps IJsselland bracht in dit verband
onder meer naar voren dat de dienstdoende hulpofficier van justitie verzoeker
had aangeboden de door hem opgegeven raadsman te bellen. Verder deelde de
korpsbeheerder nog mee dat verzoeker daarvoor zijn naam had moeten opgeven
en omdat hij dat had geweigerd kon geen advocaat worden gewaarschuwd.De Nationale ombudsman achtte deze redenering onbegrijpelijk. Als een
ingesloten persoon zijn identiteit niet wil prijsgeven, maar wel bijstand
wenst van een gekozen raadsman, dient de politie contact op te nemen met de
door de ingeslotene gekozen raadsman. In het geval de raadsman naar de naam
van de ingeslotene vraagt, kan de politie de raadsman meedelen dat deze zijn
identiteit niet aan de politie wil prijsgeven. Het is dan de verantwoordelijkheid
van de raadsman te beslissen of hij vervolgens al dan niet zijn cliënt
zal bezoeken. Door het al dan niet bellen van een (gekozen) raadsman te koppelen
aan het al dan niet prijsgeven van de identiteit door verzoeker, handelde
de politie in strijd met artikel 38, eerste lid, Sv., waarin is bepaald dat
een verdachte te allen tijde bevoegd is een of meer raadslieden te kiezen.
Een en ander leidde tot het oordeel dat de onderzochte gedraging op dit punt
«niet behoorlijk» was.7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenIn 34 van de in 1999 uitgebrachte rapporten (1998: 36) kwam de wijze aan
de orde waarop de politie vrijheidsbenemende dwangmiddelen heeft toegepast.Staande houden en aanhoudenZesentwintig van de rapporten over vrijheidsbenemende dwangmiddelen gingen
(mede) over het dwangmiddel aanhouden. In tien gevallen was de klacht gegrond,
in veertien gevallen niet gegrond. In twee gevallen vond de Nationale ombudsman
de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/304 (DD29 (1999), afl. 8, p. 700;
zie ook § 7A.11) meldde de bewoner van een woonboot te Amsterdam
bij de politie dat verzoeker een stuk uit de waterleiding van zijn woonboot
had weggezaagd. De politie ging ter plaatse. Verzoeker vertelde de politie
dat hij inderdaad een stuk van de waterleiding had weggehaald. Hij was echter
van mening dat hij volledig in zijn recht stond, omdat de waterleiding volgens
hem zijn eigendom was en de betreffende bewoner illegaal van zijn waterleiding
gebruik maakte. Aangezien de betrokken politieambtenaren zekerheid wilden
hebben over de vraag wie eigenaar was van (het bewuste deel van) de waterleiding
riepen ze de hulp in van het Waterleidingbedrijf Amsterdam. Een ter plaatse
verschenen medewerker van dit waterleidingbedrijf deelde de politie mee dat
de bewoner van de woonboot de eigenaar was. Vervolgens hield de politie verzoeker
aan op verdenking van vernieling van de waterleiding.De Nationale ombudsman kwam in deze zaak tot de volgende overwegingen.Het Nederlandse strafprocesrecht, zoals vastgelegd in het Wetboek van
Strafvordering, bevat regels voor de opsporing en vervolging van strafbare
feiten, en is er uiteindelijk op gericht om strafbare feiten op te helderen
en de daarvoor verantwoordelijke personen te straffen. Politie en justitie
zijn belast met de opsporing van strafbare feiten. Daartoe geeft – onder
meer – het Wetboek van Strafvordering hun een reeks van bevoegdheden.
Algemeen wordt aangenomen dat de politie bij het verrichten
van een opsporingsonderzoek in beginsel dient te kiezen voor een werkwijze
die voor de verdachte het minst bezwarend is. Dit houdt onder meer in dat
de aanwending van strafvorderlijke bevoegdheden in overeenstemming moet zijn
met eisen van gematigdheid en evenredigheid. Daarbij dient de politie er steeds
alert op te zijn dat de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van een burger
door de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden zo gering mogelijk is.Met het oog op deze eisen hadden de betrokken politieambtenaren er in
dit geval van moeten afzien gebruik te maken van hun aanhoudingsbevoegdheid.
Op het moment dat zij tot dit gebruik besloten, waren alle relevante feiten
immers al aan het licht gebracht. Verzoeker had erkend dat hij de waterleiding
had doorgezaagd, de medewerker van het waterleidingbedrijf had meegedeeld
dat de waterleiding aan de bewoner van de woonboot toebehoorde, en de bewoner
had aangegeven dat hij aangifte wilde doen. Volgens de Nationale ombudsman
viel niet (meer) in te zien welk opsporingsbelang op dat moment nog was gediend
met de aanhouding en overbrenging van verzoeker naar het politiebureau; met
name niet nu het hier een licht feit betrof met – bovendien –
duidelijk civielrechtelijke kanten. De politie had er in dit geval mee kunnen
volstaan verzoeker en de bewoner van de woonboot mee te delen dat zij ter
zake van de vernieling proces-verbaal zou opmaken. De klacht was op dit punt
gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/309 was sprake van een aanhouding
buiten heterdaad op bevel van de officier van justitie door ambtenaren van
het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond. In deze zaak zat tussen het
moment van aangifte van het feit waarvoor verzoekster werd aangehouden en
het moment van verhoor een periode van ruim vier maanden. Verzoekster had
zich een aantal maanden vóór haar aanhouding – nadat zij
van haar voormalig werkgever te weten was gekomen dat tegen haar aangifte
van verduistering in dienstbetrekking zou worden gedaan – tot tweemaal
toe tot de politie gewend met de vraag wanneer zij in deze zaak zou worden
verhoord, onder de mededeling dat zij in een bepaalde periode met vakantie
zou zijn en dat zij dan niet beschikbaar zou zijn voor de politie. De dag
waarop de politie verzoekster uiteindelijk had aangehouden voor verhoor, kwam
voor haar slecht uit omdat zij uitgerekend die dag aanwezig diende te zijn
op een civiele zitting over het ontslag dat haar voormalige werkgever haar
had verleend in verband met de hiervoor genoemde beschuldiging.Gelet op het tijdverloop van ruim vier maanden en mede gelet op de (ook
hiervóór, bij rapport 99/304, geformuleerde) eisen van gematigdheid
en evenredigheid bij de aanwending van strafvorderlijke bevoegdheden, was
de Nationale ombudsman van oordeel dat in deze zaak een minder ingrijpend
optreden in de rede had gelegen. Daarbij was nog van belang dat de betrokken
politieambtenaren tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman niet gemotiveerd
hadden aangeven waarom verzoekster niet op een andere dag had kunnen worden
aangehouden. Verder was niet gebleken dat de waarheidsvinding in het geding
was wegens vluchtgevaar van verzoekster of vrees voor het wegmaken van sporen.
De Nationale ombudsman was van mening dat de betrokken politieambtenaren verzoekster
in dit geval eerst hadden kunnen bellen om haar uit te nodigen voor verhoor.
Bij het maken van een afspraak had dan tevens rekening kunnen worden gehouden
met de datum van de civiele zitting, alsmede met overwegingen van capaciteit
binnen de politie. Bij gebleken onwilligheid van verzoekster had de politie
alsnog tot aanhouding over kunnen gaan. De onderzochte gedraging was «niet
behoorlijk».Rapport 99/226 betrof eveneens een zaak waarin sprake was van een aanhouding
buiten heterdaad door de politie op bevel van de officier van justitie.
In dit geval was sprake van een groot tijdsverloop (zes maanden) tussen het
moment van afgifte van dit bevel en het moment van uitvoering daarvan. De
Nationale ombudsman was van oordeel dat zo'n aanhoudingsbevel na een dergelijk
tijdsverloop – behoudens bijzondere omstandigheden, die zich hier niet
voordeden – niet meer in redelijkheid kan dienen als grondslag voor
de bevoegdheid van de politie om tot aanhouding buiten heterdaad over te gaan.
Immers, naarmate ná het geven van zo'n bevel meer tijd verstrijkt,
neemt de kans toe dat zich feiten of omstandigheden voordoen die het verdienen
te worden betrokken in een nieuwe beoordeling door de officier van justitie.
De politie had de officier van justitie, ondanks het tijdverloop van zes maanden,
niet opnieuw geraadpleegd. Aldus had de politie onvoldoende recht gedaan aan
de waarborgfunctie van de toetsing van de aanhouding buiten heterdaad door
de officier van justitie, zoals deze is neergelegd in artikel 54 Sv. Een en
ander leidde tot het oordeel van de Nationale ombudsman dat de politie het
aanhoudingsbevel niet zonder meer had mogen uitvoeren. De klacht was op dit
punt gegrond.Ophouden voor verhoor en inverzekeringstellingTwaalf van de 34 rapporten over vrijheidsbenemende dwangmiddelen gingen
over het ophouden voor verhoor en over inverzekeringstelling. Drie keer was
de klacht gegrond, acht keer niet gegrond. In één geval was
de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.In negen gevallen was de klacht (mede) gericht op de duur van de vrijheidsbeneming.
Op dat punt achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging in twee
gevallen «niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/482 (zie ook § 7A.12.2)
hield de politie verzoeker (71 jaar) aan op verdenking van «bedreiging
met enig misdrijf tegen het leven gericht»; een en ander in vervolg
op een uit de hand gelopen burenruzie. Na aanhouding bracht de politie verzoeker
over naar het politiebureau, waar hij werd verhoord. Verzoeker diende na zijn
verhoor nog ongeveer één uur in een ophoudkamer te blijven.De korpsbeheerder voerde aan dat deze tijd nodig was in verband met de
zogenoemde Kort OM-regeling. Deze regeling, die ook wel AU (= Aanhouden en
Uitreiken)-methode wordt genoemd, houdt in dat in beginsel iedere verdachte
direct na zijn verhoor een dagvaarding in persoon krijgt uitgereikt. In dit
geval moesten de gegevens van verzoekers zaak worden doorgegeven aan een medewerker
van het openbaar ministerie te Leeuwarden. Deze maakte vervolgens een dagvaarding
en zond die vervolgens per fax naar het politiebureau. Al met al ging hier
enige tijd overheen, aldus de korpsbeheerder.De Nationale ombudsman kwam in deze zaak tot de volgende overwegingen.
Ingevolge artikel 61, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering kan een
verdachte maximaal zes uren worden opgehouden voor verhoor. Voorts bepaalt
het eerste lid van dit artikel dat de verdachte die niet in verzekering wordt
gesteld of voor de rechter-commissaris wordt geleid, na zijn verhoor direct
in vrijheid dient te worden gesteld. Nadat verzoeker was verhoord, was het
opsporingsonderzoek in deze zaak kennelijk ten einde. De totale insluitingsduur
viel in dit geval weliswaar binnen de wettelijk toegestane termijn, maar het
doel waarvoor verzoeker na zijn verhoor nog werd vastgehouden, kon echter
niet meer worden aangemerkt als «voor verhoor». Al met al was
er dus geen rechtsgeldige reden meer om verzoeker nog een uur vast te houden
na zijn verhoor. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».
De Nationale ombudsman bracht dit rapport ter kennis van de Minister van Justitie
en verzocht hem om de inhoud ervan onder de aandacht te brengen van de hoofdofficieren
van justitie. Een belangrijke overweging ten overvloede ten aanzien van beperkingen
die aan in verzekering gestelde personen kunnen worden opgelegd, maakte de
Nationale ombudsman in rapport 99/151. De Nationale ombudsman overwoog in
dit rapport dat artikel 62, eerste lid, Sv. bepaalt dat in verzekering gestelde
personen aan geen andere beperkingen mogen worden onderworpen dan die, welke
voor het doel van hun opsluiting of in het belang van de orde volstrekt noodzakelijk
zijn. Ingevolge het tweede lid van dit artikel kunnen wel maatregelen worden
bevolen in het belang van het onderzoek. Ingevolge artikel 222 van de Invoeringswet
Strafvordering mag de hulpofficier van justitie alleen in die gevallen maatregelen
in het belang van het onderzoek opleggen als het optreden van de officier
van justitie niet kan worden afgewacht.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat uit zijn onderzoek was gebleken
dat het bij het district Stad-Nijmegen van het regionale politiekorps Gelderland-Zuid
praktijk was dat de hulpofficier van justitie, en niet de officier van justitie
of de rechter-commissaris, de beslissing nam om al dan niet tot inverzekeringstelling
over te gaan, en dat hij, indien hij tot inverzekeringstelling overging, daarbij
(standaard) beperkingen oplegde, zonder daarover het openbaar ministerie te
raadplegen of te informeren. De Nationale ombudsman was de mening toegedaan
dat – zeker in een tijd van toegenomen communicatiemogelijkheden niet
kon worden gesteld dat in geen enkel geval het optreden van de officier van
justitie kon worden afgewacht. Daarom moest worden geoordeeld dat de bedoelde
gang van zaken in het district Stad-Nijmegen van het regionale politiekorps
Gelderland-Zuid in zoverre in strijd was met artikel 222 van de Invoeringswet
Strafvordering.De Nationale ombudsman vervolgde zijn overweging met de opmerking dat
beperkingen in het contact met de buitenwereld slechts mochten worden opgelegd
in het belang van het onderzoek. Daarbij diende per geval een afweging te
worden gemaakt tussen het belang van het onderzoek naar het desbetreffende
strafbare feit en het belang van de verdachte. Uit het onderzoek was echter
duidelijk gebleken dat er in dat district sprake was van een praktijk van
het standaard opleggen van beperkingen van het contact met de buitenwereld.
Op geen enkele wijze was gebleken dat in het district in de praktijk per geval
een belangenafweging werd gemaakt wat betreft deze beperkingen. De Nationale
ombudsman stelde dan ook vast dat de praktijk dat aan inverzekeringgestelden
standaard beperkingen werden opgelegd, in strijd was met artikel 62, tweede
lid, Sv.De beperkingen die in het district Stad-Nijmegen standaard werden opgelegd,
waren volgens de Nationale ombudsman te kwalificeren als maatregelen in het
belang van het onderzoek.Gelet op de ingrijpendheid van de opgelegde beperkingen in de levenssfeer
van de betrokken verdachten, diende het opleggen daarvan schriftelijk te worden
vastgelegd. Ook dat was geen praktijk in het district Stad-Nijmegen, en werd
door de Nationale ombudsman onjuist geacht.Verder past hier nog de bespreking van een overweging ten overvloede uit
rapport 99/493 (zie ook § 7A.14). De klacht die tot dit rapport
leidde luidde dat verzoekster te lang was opgehouden voor verhoor. De regiopolitie
Hollands Midden bracht echter naar voren dat verzoekster op het moment dat
zij – om tien uur 's ochtends – zou worden verhoord nog niet nuchter
was, en dat zij vervolgens ter verdere ontnuchtering was ingesloten. Drie
uur later werd zij voldoende nuchter geacht en verhoord.De Nationale ombudsman meende dat een politieambtenaar in staat moet worden
geacht om te kunnen beoordelen of iemand voldoende nuchter is om een gesprek
te kunnen voeren, dan wel te kunnen worden verhoord. De periode waarin een
verdachte mag worden opgehouden voor verhoor gaat in een dergelijk geval in
op het moment dat iemand voldoende nuchter is om te worden verhoord. Gelet
op die periode en het daadwerkelijke oponthoud voor verhoor
was de onderzochte gedraging op dit punt«behoorlijk». Ten overvloede
werd echter opgemerkt dat – om de termijn van oponthoud zoveel mogelijk
te beperken – van de politie had mogen worden verwacht dat zij na tien
uur 's morgens ieder uur zou controleren hoe het met de staat van dronkenschap
zou zijn. Het werd niet juist geacht dat niet was gebleken dat dit was gebeurd.
Voorts werd opgemerkt dat de formulering «ter ontnuchtering insluiten»
een ongelukkige was, nu insluiten en vasthouden met als enig doel iemand zijn
roes te laten uitslapen geen basis vindt in enige wettelijke bepaling.7A.4 Overige dwangmiddelen7A.4.1 BinnentredenHet onderwerp binnentreden kwam in 1999 in tien rapporten aan de orde
(1998: 9). Drie keer was de klacht gegrond, drie keer niet gegrond. Eén
keer was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond, en werd er deels geen
oordeel gegeven. Drie keer was de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.Binnentreden ter hulpverleningIn 1999 verschenen geen rapporten waarin dit onderwerp aan de orde was.Binnentreden zonder toestemmingIn rapport 99/64 had de politie een pand betreden waarin zich een aantal
krakers bevond. Deze zaak wordt hierna in § 7B.3 uitgebreid besproken.7A.4.2. Huiszoeking en doorzoeken auto'sEr verschenen in 1999 geen rapporten over het onderwerp huiszoeking. In
1999 verschenen twee rapporten over het doorzoeken van auto's, 99/445 en 99/495.
In beide gevallen was de klacht gegrond.In de zaak die leidde tot het laatstgenoemde rapport was het volgende
aan de orde.Ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland zagen op
13 november 1997 nabij een kruising te Amsterdam een auto staan. Voorin de
auto zaten verzoekers, M. en K. Verzoekers hadden antecedenten op het terrein
van de Wet Wapens en Munitie, aldus de politie. Achterin de auto zat V. De
politieambtenaren kenden V. als iemand met veel antecedenten op het terrein
van de Wet Wapens en Munitie, en als vuurwapengevaarlijk. Het was de politie
bekend dat deze drie personen vaak in elkaars gezelschap verkeerden en dat
vaak was gebleken dat zij in het bezit waren van vuurwapens. K. haalde bij
een eetgelegenheid een kartonnen doos op, die kennelijk was gevuld. Het was
de politieambtenaren ambtshalve bekend dat een relatie van de drie mannen
kort geleden was aangehouden met een grote hoeveelheid wapens. De verbalisanten
achtten het om die reden niet uitgesloten dat de doos wapens zou bevatten.De ambtenaren besloten daarop verzoekers te onderwerpen aan een controle
in het kader van de Wet Wapens en Munitie. Daarbij werden hun auto, de in
de auto aanwezige doos en hun kleding doorzocht.Verzoekers achtten dit politieoptreden onjuist en waren van mening dat
de politie onvoldoende reden had om hen te onderwerpen aan een dergelijke
controle.In het rapport overwoog de Nationale ombudsman dat de genoemde omstandigheden,
te weten drie aan de politie bekende personen met antecedenten op het gebied
van de Wet Wapens en Munitie die een kennelijk gevulde doos
ophaalden, in combinatie met de wetenschap dat een (niet nader gedefinieerde)
relatie van deze drie personen kort geleden was aangehouden met een grote
hoeveelheid wapens, – naar objectieve maatstaven gemeten – onvoldoende
grondslag boden om een controle op grond van de Wet Wapens en Munitie te rechtvaardigen.
Hierbij werd nog van belang geacht dat verzoekers tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman een aantal van de door de politie gedane beweringen
hadden bestreden. Wat daarvan ook zij: zelfs al waren de door de politie aangevoerde
omstandigheden aanwezig, dan nog rechtvaardigden zij de genoemde controle
niet. In dit verband wees de Nationale ombudsman erop dat door de politie
in het geheel niet was aangegeven welke antecedenten V., M. en K. hadden op
het gebied van de Wet Wapens en Munitie, noch op welke wijze in het verleden
was gebleken dat zij vaak in het bezit waren van vuurwapens. Bovendien was
ten aanzien van de directe aanleiding, het ophalen van de doos, niet gebleken
van enigerlei gerechtvaardigd vermoeden dat het hier om wapens ging. De omstandigheid
dat kort geleden een relatie was aangehouden met een grote hoeveelheid wapens
deed in dit verband niet ter zake.Voor de uitoefening van de controlebevoegdheid op grond van de Wet Wapens
en Munitie is niet nodig dat er een concrete verdenking is dat de betrokken
burger zich heeft schuldig gemaakt aan een strafbaar feit, en overeenkomstig
artikel 27 Sv. als verdachte kan worden aangemerkt. Wel moet er een concreet
aanwijsbare aanleiding zijn om te veronderstellen dat de wet wordt of dreigt
te worden overtreden. Deze aanleiding was in dit geval niet aanwezig. Daar
kwam bij dat de genoemde omstandigheden hooguit tot het vermoeden van wapenbezit
konden leiden, terwijl de controlebevoegdheden van de artikelen 50 en 51 van
de Wet Wapens en Munitie ten aanzien van verpakkingen en vervoermiddelen slechts
mogen worden uitgeoefend in geval van (dreigend) wapengebruik, niet reeds
indien wapenbezit wordt vermoed. De onderzochte gedraging was «niet
behoorlijk».7A.4.3 Handboeien en fouillerenHandboeienHet gebruik van handboeien kwam in 1999 in zestien rapporten aan de orde.
Negen keer was de klacht gegrond, zes keer niet gegrond, en één
keer werd geen oordeel gegeven.Uit artikel 22, eerste lid van de Ambtsinstructie voor de politie, de
Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar, en de Nota
van Toelichting op deze ambtsinstructie volgt – kort gezegd –
dat de politie slechts dan gebruik mag maken van handboeien als zij iemand
die rechtens van zijn vrijheid is beroofd wil vervoeren en als te vrezen valt
dat het vervoer een veiligheidsrisico met zich mee kan brengen. In andere
gevallen mag de politie in beginsel geen gebruik maken van handboeien.In de zaak die leidde tot rapport 99/308 had de politie verzoekster in
haar woning geboeid in afwachting van een ambulance die haar naar een psychiatrisch
ziekenhuis zou overbrengen. De politie was naar verzoeksters woning gegaan
in reactie op een melding van haar echtgenoot.De Nationale ombudsman oordeelde dat de in de Ambtsinstructie bedoelde
gevaarsituatie zich in dit geval niet had voorgedaan. Uit het onderzoek volgde
immers dat verzoekster met name verbaal agressief was geweest en zich in slechts
zeer geringe mate fysiek had opgesteld. Dit gedrag was bovendien niet gericht
geweest tegen de – vier – ter plaatse verschenen politieambtenaren.
Volgens de Nationale ombudsman moest er van worden uitgegaan dat deze politieambtenaren
verzoekster ook op andere wijze dan door middel van boeien in bedwang hadden
kunnen houden. Nu evenmin was gebleken van zodanig uitzonderlijke omstandigheden
die het gebruik van handboeien op eventuele andere gronden hadden
kunnen rechtvaardigen, kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat het
gebruik van de handboeien in dit geval niet was te rechtvaardigen. De onderzochte
gedraging was in zoverre «niet behoorlijk».FouillerenDit onderwerp kwam in 1999 in drie gevallen aan de orde. In alle drie
gevallen was de klacht niet gegrond. Het ging daarbij in twee gevallen om
de zogenoemde veiligheidsfouillering.In rapport 99/31 (DD 29 (1999), afl. 8, blz. 701) kwam de insluitingsfouillering
aan de orde. Dit rapport wordt hierna in § 7A.7 besproken.In § 7A.4.2 is rapport 99/495 besproken. Naast het doorzoeken
van de auto en de daarin aanwezige doos op wapens hadden de politieambtenaren
verzoekers aan de kleding doorzocht. Ook dit achtte de Nationale ombudsman
«niet behoorlijk».Daartoe overwoog de Nationale ombudsman dat in de jurisprudentie is bepaald
dat het begrip «ernstige bezwaren» in het tweede lid van artikel
52 van de Wet Wapens en Munitie dezelfde betekenis heeft als in artikel 56,
eerste en tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering, zodat voor het bestaan
van ernstige bezwaren ter zake van de in artikel 52, tweede lid, WWM, genoemde
strafbare feiten meer is vereist dan een enkel redelijk vermoeden van schuld
aan die feiten.De omstandigheden van dit geval boden onvoldoende aanleiding voor de veronderstelling
dat de wet werd of dreigde te worden overtreden. Er bestond evenmin een redelijk
vermoeden van schuld dat enig strafbaar feit was gepleegd. Van «ernstige
bezwaren», in de zin van artikel 52, tweede lid, WWM, die voor een controle
aan de kleding van verzoekers waren vereist, was geen sprake; de controle
was daarmee niet juist.7A.4.4 InbeslagnemingDit onderwerp speelt in drie van de in 1999 verschenen rapporten een rol
(in 1998: 5). De klacht was twee keer niet gegrond. Eén keer was de
klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheidIn 1999 verschenen twee rapporten (1998: 1) over dit onderwerp. In beide
gevallen was de klacht gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/98 (DD29 (1999), afl. 8, p. 695;
zie ook hierna § 7B.13) stelde de Nationale ombudsman vast dat verzoeker –
een journalist – er pas toe was overgegaan om informatie aan de politie
te verstrekken over een bijeenkomst van extreem-rechts, nadat de politie bij
hem de indruk had gewekt dat deze informatie discreet zou worden behandeld.
De politie legde verzoekers verklaring echter vast in een proces-verbaal ten
behoeve van het strafrechtelijke onderzoek naar de betreffende extreem-rechtse
groepering. Gelet op de door de politie bij verzoeker gewekte indruk over
de status van het gesprek met verzoeker over bedoelde groepering was het volgens
de Nationale ombudsman niet juist dat de door verzoeker aangeleverde informatie
tegen diens wens uitvoerig in het desbetreffende proces-verbaal was gerelateerd.
De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».7A.6 Geweldgebruik7A.6.1 ArrestatieteamDe inzet van een arrestatieteam (AT) wordt algemeen beschouwd als een
zwaar geweldsmiddel. Dit heeft alles te maken met de wijze van optreden van
AT's. Een AT treedt op als een operationele eenheid en maakt daarbij gebruik van specifieke aanhoudingstechnieken en -tactieken. Kenmerkend
voor het optreden van AT's bij aanhoudingen buiten heterdaad is dat het optreden
er mede op is gericht vuurwapengevaarlijk geachte personen geen gelegenheid
te bieden van hun vuurwapen(s) gebruik te maken. De werkwijze van AT's is
gebaseerd op snelheid van handelen en het verrassingseffect. Zo worden woningen
standaard betreden zonder toestemming van de bewoner, worden aangehouden personen
meteen na hun aanhouding geboeid, en wordt hun veelal een zak over het hoofd
getrokken. De overrompelende werkwijze van een AT houdt veelal een ernstige
inbreuk in op grondrechten van de betrokken burger(s), zoals het huisrecht
en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Een AT beschikt ten behoeve
van een adequate uitoefening van zijn taak over afwijkende bewapening, uitrusting
en kleding. Voor de inzet van een AT is toestemming vereist van het openbaar
ministerie (zie over dit onderwerp ook § 7B.3).In 1999 verscheen één rapport waarin de Nationale ombudsman
een oordeel heeft gegeven over een optreden van een arrestatieteam (99/520).
Verzoekster in die zaak klaagde er met name over dat het AT bij de inval in
hun woning verbaal en fysiek onnodig agressief jegens hen was opgetreden.
In het onderzoek van de Nationale ombudsman stond de lezing van verzoekster
en haar gezin over de gebeurtenissen tegenover de lezing van het AT. Er waren
verder geen feiten of omstandigheden aan te wijzen op grond waarvan de ene
lezing aannemelijker was te achten dan de andere. De Nationale ombudsman onthield
zich daarom van het geven van een oordeel over de wijze van optreden van het
AT.In de praktijk bestaan er – naast de (gereguleerde) AT's –
speciale aanhoudingsteams die worden ingezet bij het aanhouden van personen
die gewelddadig zijn of van wie de aanhouding in het verleden problemen heeft
opgeleverd, of bij de aanhouding van personen waarbij bepaalde vaardigheden
vereist zijn. In een aantal gevallen worden deze teams aangeduid als Groep
Bijzondere Opdrachten (GBO). De ervaring heeft geleerd dat deze teams bij
een aanhouding vaak op een «AT-achtige» wijze te werk gaan.In 1999 verschenen twee rapporten waarin het optreden van dergelijke teams
door de Nationale ombudsman werd beoordeeld. Eén keer was de klacht
niet gegrond (99/178), in de andere zaak was de klacht gegrond (99/489).In de zaak die leidde tot rapport 99/489 (zie ook § 7B.3) wees
de Nationale ombudsman er in een overweging ten overvloede op dat in het geval
dat leden van een AT worden ingezet als een GBO de kans bestaat dat een dergelijke
groep op soortgelijke wijze te werk gaat als een AT, met dien verstande dat
zij uiteraard geen gebruik maakt van de – bij ministeriële circulaire
vastgelegde bewapening die alleen door AT's mag worden gebruikt. Gelet op
de zwaarte van het middel AT dient die situatie te worden vermeden. De korpsbeheerder
dient er dan ook voor te waken dat de grens tussen het optreden van een AT
en dat van een GBO in de praktijk niet vervaagt, en dat de inzet van een GBO
er niet toe leidt dat de waarborgen die gelden voor de inzet van een AT worden
veronachtzaamd.In deze zaak was verzoeker in Amsterdam door een GBO van het regionale
politiekorps Gelderland-Midden aangehouden. Na aanhouding was verzoeker meteen
geblinddoekt; de blinddoek was pas afgedaan na zijn overbrenging van Amsterdam
naar een politiebureau in Arnhem.De hoofdofficier van justitie te Arnhem was van mening dat het blinddoeken
van verzoeker achterwege had moeten blijven.De Minister van Justitie deelde, daarnaar gevraagd, mee dat hij van oordeel
was dat het blinddoeken, en geblinddoekt vervoeren van een aangehouden persoon
zo ingrijpend is, dat dit middel slechts kon worden aangewend door een AT. De Nationale ombudsman volgde de Minister in dit oordeel. De praktijk
binnen het regionale politiekorps Gelderland-Midden om bij aanhoudingen door
de GBO de aangehouden persoon te blinddoeken, keurde hij af. Dit temeer, nu
verzoeker na zijn aanhouding niet terstond was overgebracht naar een nabij
gelegen politiebureau, maar eerst moest worden vervoerd van Amsterdam naar
Arnhem. Gedurende deze gehele reis was hij geblinddoekt gebleven.7A.6.2 VuurwapengebruikDe Nationale ombudsman heeft in 1999 geen klachten over vuurwapengebruik
door de politie beoordeeld (1998:1).De Nationale ombudsman zag naar aanleiding van diverse berichten in de
landelijke kranten van 18 en 19 oktober 1999 aanleiding de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties een aantal vragen te stellen over het gebruik
van «nieuwe munitie» of een «nieuw wapen» door het
regionale politiekorps Haaglanden. Blijkens de betreffende krantenberichten
zou bij de aanhouding van een verdachte door een arrestatieteam van genoemd
politiekorps gebruik zijn gemaakt van (een) nieuw(e) (vuur)wapen(s) dan wel
speciale munitie.In de Bewapeningsregeling politie (Stcrt. 1997, 246) is limitatief bepaald
welke bewapening de politie tot haar beschikking heeft. De Ministers van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijkszaken (hierna: BZK) en van Justitie kunnen volgens deze
regeling aan aangewezen (politie)ambtenaren andere wapens toekennen dan wel
toestemming geven tot beproeving van andere wapens en munitie.Met het oog op deze regeling legde de Nationale ombudsman bij brief van
1 november 1999 de volgende vragen voor aan de Minister van BZK:– Is er bij genoemd politieoptreden gebruik gemaakt van een ander
(vuur)wapen en/of andere munitie dan die staan beschreven in de Bewapeningsregeling?– Zo ja, wat voor een (vuur)wapen en/of munitie heeft dit betroffen?– Volgens welke procedure is tot het gebruik van het (vuur)wapen
en/of munitie bij deze aanhouding gekomen? In dit verband verzoek ik u met
name aan te geven of er en op welke wijze toestemming is verkregen voor het
gebruik van het (de) (vuur)wapen(s) en/of de munitie.– Voorts verneem ik graag van u of er in algemene zin een regeling
is over de inzet van het betreffende (vuur)wapen en/of de munitie.De Minister deelde in reactie op deze vragen bij brief van 16 december
1999 onder meer mee dat bij de betreffende aanhouding gebruik was gemaakt
van de zogeheten «bean-bag». Dit is een stoffen zakje, afmetingen
ongeveer 5x5 cm, gevuld met zeer fijne hagelkorreltjes. Dit zakje wordt afgeschoten
met hetzelfde wapen als waarmee traangasgranaten worden afgeschoten. Met een
«bean-bag» kan een verdachte ter aanhouding worden gestopt zonder
gevaar voor letale verwondingen. Anders dan bij een kogel dringt een «bean-bag»
niet door in het lichaam. De uitwerking van een schot op het lichaam van een
persoon is te vergelijken met de stoot van een professionele bokser, aldus
de Minister.Verder deelde de Minister nog mee dat het arrestatieteam van de regiopolitie
Haaglanden niet beschikt over de «bean-bag», maar het arrestatieteam
van de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond wel. Het arrestatieteam Haaglanden
had bij de betreffende aanhouding gebruik gemaakt van (in het gebruiken van
de «bean-bag» geoefende) vuurwapendocenten van het arrestatieteam
Rotterdam-Rijnmond. Er was, volgens de Minister, in dit geval overleg geweest
met de officier van justitie over de inzet van het arrestatieteam. Deze officier
van justitie was ervan uitgegaan dat toestemming van beide politieministers
voor het gebruik van de «bean-bag» in de politieregio
Rotterdam-Rijnmond was verleend. Hij had dan ook, zij het onder een aantal
voorwaarden, toestemming gegeven om bij de aanhouding van de verdachte gebruik
te maken van de«bean-bag».Tenslotte bracht de Minister nog naar voren dat in de Ambtsinstructie
voor de politie, de Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar
is geregeld in welke situaties en op welke wijze geweld mag worden toegepast
(bijvoorbeeld welke wapens wanneer mogen worden ingezet). In deze regeling
staan – wat betreft de politie – die wapens opgenoemd die in de
Bewapeningsregeling politie aan de politie zijn toegekend. Aangezien de «bean-bag»
niet in die regeling is opgenomen, is er ook geen specifieke regeling over
de inzet van de «bean-bag». Wel is in de Bewapeningsregeling politie
de bevoegdheid gegeven aan de Ministers van Justitie en van BZK om aan specifiek
daartoe aangewezen personen andere wapens (dan in de Bewapeningsregeling politie
staan genoemd) toe te kennen, dan wel voor de beproeving van andere wapens
toestemming te geven.De correspondentie tussen de Nationale ombudsman en de Minister over dit
onderwerp werd, na het sluiten van dit jaarverslag, voortgezet.7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweldPolitieambtenaren zijn bevoegd in de rechtmatige uitoefening van hun bediening
geweld te gebruiken indien het door hen beoogde doel alleen daardoor kan worden
bereikt en indien het belang van het doel het gebruik van geweld rechtvaardigt.
Het daadwerkelijk gebruik van geweld door de politie moet in overeenstemming
zijn met de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit.De Nationale ombudsman gaf in 25 rapporten een oordeel over één
of meer vormen van geweldgebruik. Het betrof negentien gevallen van fysiek
geweld door politieambtenaren, driemaal het gebruik van een wapenstok en viermaal
de inzet van een diensthond.Van het totaal aantal gevallen van geweldgebruik was de klacht in tien
gevallen niet gegrond en in vijf gevallen gegrond. Verder was de klacht in
zes gevallen deels gegrond, deels niet gegrond. In één geval
was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond, en werd deels geen oordeel
gegeven. Eveneens in één geval was de klacht deels gegrond,
en werd deels geen oordeel gegeven. Ten slotte diende de Nationale ombudsman
zich in twee gevallen geheel van een oordeel te onthouden.In de zaak die leidde tot rapport 99/177 was het volgende aan de hand.
Op een nacht hielden drie ambtenaren van het regionale politiekorps Gelderland-Midden
verzoeker omstreeks 02.30 uur staande in verband met een alcoholcontrole.
De door verzoeker afgelegde blaasproef wees uit dat hij mogelijk te veel alcoholhoudende
drank had gedronken. Hem werd meegedeeld dat hij was aangehouden op verdenking
van rijden onder invloed en dat hij moest meegaan naar het politiebureau voor
een vervolgonderzoek. Verzoeker gaf in woord en gebaar aan dat hij daar niet
vrijwillig aan wilde meewerken. Uiteindelijk was er enig geweld voor nodig
om verzoeker in de politieauto te krijgen.Gelet op de uitkomsten van het onderzoek was de Nationale ombudsman van
oordeel dat de politie in dit geval bevoegd was om ter effectuering van de
aanhouding geweld te gebruiken. Dit geweldgebruik was weliswaar fors geweest,
maar er was niet gebleken dat er meer geweld was toegepast dan onder de omstandigheden
gerechtvaardigd was.Over het verdere verloop van het politieoptreden was de Nationale ombudsman
niet te spreken. Nadat verzoeker in de politieauto was geplaatst, kwam een
aantal andere politieambtenaren ter plaatse. Twee van hen namen het op zich
verzoeker over te brengen naar het politiebureau. Daartoe haalden zij verzoeker
uit de politieauto waarin hij aanvankelijk had gezeten, en brachten
hem hardhandig over naar een andere politieauto.De Nationale ombudsman was op dit punt van oordeel, dat de keuze om verzoeker
van de ene naar de andere politieauto over te brengen niet professioneel was
geweest. Daarvoor bestond op dat moment geen enkele noodzaak. Gevolg hiervan
was geweest dat een situatie die onder controle was, opnieuw en onnodig was
geëscaleerd. Voorts was uit het onderzoek gebleken dat de overbrenging
van verzoeker, die met zijn handen op de rug was geboeid, gepaard was gegaan
met meer geweld dan nodig was, onder meer doordat verzoeker over de grond
was gesleurd. Gelet op de onnodig hardhandige wijze waarop verzoeker was overgebracht,
keurde de Nationale ombudsman het politieoptreden op dit punt af.De zaak die leidde tot rapport 99/278 betrof een zaak met een tragische
afloop. Na meldingen van buurtbewoners over lawaai/onrust gingen tegen 01.00
uur 's nachts kort na elkaar twee surveillance-auto's met in elk twee politieambtenaren
van het regionale politiekorps Noord-Holland Noord naar de vierde etage van
een flatgebouw te Alkmaar. Later arriveerde nog een vijfde ambtenaar. De betrokken
ambtenaren troffen daar verzoeker aan, die slechts was gekleed in een onderbroek.
Verzoeker bewoog hevig, liep heen en weer en schreeuwde onsamenhangende taal
uit. Een buurtbewoonster deelde mee dat hij met een mes had lopen zwaaien.Op een gegeven moment gaf één van de betrokken politieambtenaren,
een diensthondengeleider, verzoeker twee klappen met de lange wapenstok toen
verzoeker naar zijn hond toe kwam lopen en verzoeker niet reageerde op zijn
herhaald verzoek de hond niet te naderen.De politie besloot verzoeker aan te houden. Verzoeker verzette zich daar
echter tegen. Eén van de betrokken politieambtenaren paste, om verzoeker
te kunnen boeien, met zijn (korte) wapenstok een «controletechniek»
toe onder verzoekers kin. Daarna is verzoeker, zittend op zijn knieën,
met de lift van vierhoog naar beneden vervoerd. Eenmaal buiten op straat legde
één van de betrokken politieambtenaren de lange wapenstok van
de diensthondgeleider over de nek van verzoeker, waarbij hij met een voet
op een uiteinde van de stok rustte. Verzoeker lag op dat moment geboeid op
zijn buik. Een en ander gebeurde om verzoeker, die nog steeds zeer onrustig
was, op de grond te «fixeren». Daarna werd verzoeker rustiger.Vervolgens werd verzoeker overgebracht naar het politiebureau met een
inmiddels gearriveerde politiebus. Tijdens de rit naar het politiebureau verzochten
de betrokken politieambtenaren de meldkamer om een arts ter plaatse te laten
komen om te beoordelen of verzoeker kon worden ingesloten. Aangekomen bij
het politiebureau, bleek verzoeker te zijn overleden.De Nationale ombudsman oordeelde op basis van de uitkomsten van het onderzoek
dat de politie op het bewuste moment geen onjuiste afweging had gemaakt door
strafvorderlijk op te treden tegen verzoeker. De Nationale ombudsman zag ook
overigens geen reden om de politie het verwijt te maken, dat zij de situatie
waarin verzoeker ten tijde van de aanhouding verkeerde kennelijk niet als
zodanig ernstig had ingeschat dat vervoer van verzoeker over de (korte) afstand
naar het politiebureau niet verantwoord was, en dat de politie kennelijk onvoldoende
reden had gezien om direct al ter plaatse een arts en eventueel een ambulance
te laten komen. De politie had juist gehandeld door onderweg naar het bureau
om een arts te verzoeken. De tragische afloop van deze zaak maakte dit oordeel
niet anders, aldus de Nationale ombudsman.Ten aanzien van het gebruik van de lange wapenstok overwoog de Nationale
ombudsman dat dit gebruik slechts is toegestaan nadat daartoedoor
de chef van dienst toestemming is verleend. Dit geldt ook indien de lange
wapenstok deel uitmaakt van de standaarduitrusting, zoals dat het geval is
bij diensthondengeleiders van het regionale politiekorps Noord-Holland Noord.
De betrokken ambtenaar had met zijn lange wapenstok tweemaal op de schouder
van verzoeker geslagen om, zoals hij zelf verklaarde, te voorkomen dat de
hond verzoeker zou bijten. De diensthondengeleider stond op dat moment met
zijn rug tegen de liftdeuren en kon niet verder naar achteren lopen. De diensthondengeleider
had geen toestemming van de betrokken chef van dienst om zijn lange wapenstok
te gebruiken. Gelet op het gedrag van verzoeker, die niet luisterde naar de
herhaalde waarschuwing om niet dichterbij te komen, was de Nationale ombudsman
van oordeel dat sprake was van een overmachtsituatie voor de betrokken ambtenaar.
Als hij zijn lange wapenstok niet zou hebben gebruikt, was de kans groot geweest
dat verzoeker door de hond zou zijn gebeten. Niet valt immers in te zien op
welke andere wijze de diensthondengeleider op dat moment had kunnen voorkomen
dat verzoeker dichter bij de hond zou komen. Hem viel dan ook niet te verwijten
dat hij, zonder toestemming, zijn lange wapenstok had gebruikt. De onderzochte
gedraging was in zoverre «behoorlijk».Ten aanzien van het gebruik van de lange wapenstok om het hoofd van verzoeker
te fixeren kwam de Nationale ombudsman tot de volgende overwegingen. Een lange
wapenstok dient niet te worden gebruikt om een nekklem toe te passen. Daar
was in het onderhavige geval ook onvoldoende aanleiding voor. Op het moment
dat de betreffende politieambtenaar de lange wapenstok van de diensthondengeleider
over de nek van verzoeker legde, lag verzoeker immers geboeid, op zijn buik,
op de grond terwijl een van de andere politieambtenaren op verzoekers onderbenen
zat. Verzoeker was derhalve in voldoende mate onder controle van de politie.
Voorts behoorde de lange wapenstok niet alleen niet tot de standaarduitrusting
van de betreffende politieambtenaar, bovendien had hij – net als de
diensthondengeleider – geen toestemming gekregen om de lange wapenstok
te gebruiken. Nu er evenmin sprake was van een noodweersituatie, van overmacht
of van andere feiten of omstandigheden die konden rechtvaardigen dat gebruik
was gemaakt van de lange wapenstok op de hiervoor aangeduide wijze, keurde
de Nationale ombudsman dit gebruik af. In zoverre was de onderzochte gedraging
«niet behoorlijk».Een van de laatste rapporten van 1999 (99/526) betrof een openbare orde
optreden van ambtenaren van het regionale politiekorps Hollands Midden bij
een uit de hand gelopen feest van een sportvereniging in Bennebroek. Het organiserend
comité van het feest vroeg de politie om assistentie. Ambtenaren van
het regionale politiekorps Kennemerland kwamen ter plekke en beëindigden
in overleg met de hockeyvereniging het feest. Na ontruiming van het sportcomplex,
bleef een groep van ongeveer 150 jongeren in de leeftijd van ongeveer 14 tot
23 jaar rondhangen op de openbare weg, voor het complex. Inmiddels waren negen
politieambtenaren aanwezig. De meeste jongeren gaven geen gehoor aan diverse
vorderingen van de politie dat men zich moest verwijderen. Vervolgens probeerde
de politie de weg «schoon te vegen» door zeer langzaam met een
politiebusje over de weg naar voren te rijden. Dit had evenmin effect. De
aanwezige hulpofficier van justitie gaf toen opdracht aan de hondengeleider
om met zijn diensthond de menigte uiteen te drijven. Op een gegeven moment
werd de zoon van verzoeker, die herhaaldelijk was gesommeerd zich te verwijderen
en gewaarschuwd dat de diensthond zou worden ingezet, door de hond in zijn
linker onderarm gebeten en vervolgens aangehouden. Verzoeker klaagde later
over deze diensthondinzet tegen zijn zoon.In het rapport overwoog de Nationale ombudsman ten aanzien van de inzet
van een diensthond in het algemeen het volgende: «De politie dient bij de inzet van een diensthond rekening te houden
met het ervaringsgegeven dat die hond niet (altijd) in staat is om onderscheid
te maken tussen personen die wel of niet in aanmerking komen om te worden
gebeten. Dit onderstreept het grote belang van een duidelijke waarschuwing
aan alle aanwezigen om zich van de plaats te verwijderen.Daarnaast komt aan de burger die – al dan niet bedoeld – wordt
geconfronteerd met een dergelijk politieoptreden een zekere eigen verantwoordelijkheid
toe waar het betreft (het vermijden van) het risico om betrokken te raken
bij eventueel geweldgebruik. In dit verband mag van hem worden verwacht dat
hij zich, zo enigszins mogelijk, van de plaats van het (mogelijke) politieoptreden
verwijdert, ongeacht de vraag of de politie daar al dan niet om vraagt.De daadwerkelijke inzet van een politiehond, in dit geval tevens ter aanhouding,
dient echter hoe dan ook, ingevolge artikel 8, eerste lid van de Politiewet,
evenals iedere andere geweldstoepassing door de politie, in overeenstemming
te zijn met de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. Aan het
gebruik van geweld moet bovendien zo mogelijk een waarschuwing vooraf gaan.»Toegespitst op het politieoptreden in deze zaak overwoog de Nationale
ombudsman vervolgens:«De korpsbeheerder heeft meegedeeld dat de inzet van de politiehond
ter aanhouding van verzoekers zoon niet voldeed aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit. Het feit dat de omstandigheden ter plaatse onoverzichtelijk
en rumoerig waren, dat een relatief beperkt aantal agenten ter plaatse was
en dat verzoekers zoon kennelijk baldadig dan wel tergend gedrag vertoonde,
deed daaraan zijns inziens niet af. De korpsbe- heerder baseerde zijn standpunt
mede op dat van de politieklachtencommissie, die van oordeel was dat het gedrag
van verzoekers zoon niet zodanig bedreigend of agressief was dat aanhouding
van hem alleen met behulp van een politiehond kon worden bereikt. Verzoekers
zoon had ook kunnen worden vastgepakt en in de politieauto worden geplaatst.
Daarbij achtte de commissie tevens van belang het oordeel van de korpschef,
dat het beter zou zijn geweest indien het commando «vast» (hetgeen
bijten impliceert; N.o.) zou zijn voorafgegaan door het commando «stellen»
(tot bijten mag pas worden overgegaan indien de verdachte – desondanks –
tracht zich te onttrekken; N.o.) en dat het beter zou zijn geweest om met
de inzet van de politiehond te wachten totdat er van feitelijk geweld jegens
politieambtenaren sprake zou zijn geweest.»De Nationale ombudsman kon zich vinden in dit oordeel van de korpsbeheerder
en achtte de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk».7A.7 Verblijfsomstandigheden van arrestantenIn 1999 verschenen 29 rapporten waarin de verblijfsomstandigheden aan
de orde kwamen van onder de politie gehouden arrestanten. In 28 rapporten
(1998: 28) gaf de Nationale ombudsman een oordeel naar aanleiding van klachten
over de handelwijze van de politie ten aanzien van personen die zich in een
politiecel of politieauto bevonden.Er werd onder meer geklaagd over de verzorging in een politiecel, de registratie
daarvan, de insluitingsfouillering, het niet toelaten van afgegeven goederen,
het niet mogen telefoneren, het niet of te laat inschakelen van medische hulp,
en de omstandigheden waaronder een arrestant in een arrestantenbus naar het
bureau was vervoerd.In tien gevallen werd de klacht niet gegrond geacht, en in zeven gevallen
gegrond. In vier rapporten kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat
de klacht op dit punt deels gegrond en deels niet gegrondwas.
Tot geen oordeel op dit punt kwam de Nationale ombudsman in één
zaak. De conclusie luidde in vier rapporten dat de klacht deels gegrond, deels
niet gegrond was en dat voor een ander deel geen oordeel kon worden gegeven.
In twee zaken was de klacht deels niet gegrond, en werd over een ander deel
geen oordeel gegeven.Op het punt van verblijfsomstandigheden van door de politie ingesloten
personen zijn in het Jaarverslag van 1998 twee zaken besproken, die in het
jaar 1999 nog een vervolg hebben gehad. Het betreft de rapporten 98/361 en
98/563.In het Jaarverslag 1998 werd het rapport 98/563 van 17 december 1998 besproken.
In dit rapport had de Nationale ombudsman opgemerkt dat het niet-registreren
van het tijdstip waarop een arts is gewaarschuwd niet in overeenstemming was
met de al in 1991 door de Nationale ombudsman geformuleerde vereisten voor
een goede arrestantenregistratie. Artikel 12 van de in 1994 in werking getreden
Regeling politiecellencomplex bevatte echter niet de verplichting om dergelijke
tijdstippen te noteren. Dit gaf de Nationale ombudsman reden om dat rapport
onder de aandacht te brengen van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en hem in overweging te geven om de Regeling politiecellencomplex in die zin
aan te passen.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties deelde de Nationale
ombudsman bij brief van 1 april 1999 mee dat hij de genoemde regeling zou
aanpassen. Het tijdstip waarop een arts is gewaarschuwd diende naar zijn mening
te worden geregistreerd. De Minister liet voorts weten dat hij daarbij de
overwegingen ten aanzien van het garanderen van voldoende medische zorg in
het rapport van de Nationale ombudsman van 1991 zou betrekken.Voorts gaven de rapporten 98/361 en 98/563 de Nationale ombudsman aanleiding
de Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan te schrijven. In de onderzoeken die uitmondden in de genoemde rapporten
kwam onder meer de aan ingeslotenen verleende zorg aan de orde. Bestudering
van de relevante regelgeving op dat terrein leerde dat er verschillende definities
van het begrip «ingeslotene» werden gehanteerd in de Ambtsinstructie
voor de politie, de Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar
(Ambtsinstructie), in het Besluit beheer regionale politiekorpsen en in de
Regeling politiecellencomplex.In zijn brief van 23 maart 1999 vroeg de Nationale ombudsman de beide
Ministers aandacht voor het volgende:«Een correcte lezing van de verschillende definities leidt mijns
inziens tot de conclusie dat, nu het Besluit beheer regionale politiekorpsen
een (op het oog althans) engere definitie hanteert van het begrip ingeslotene
dan de Ambtsinstructie, de nadere regelgeving van dit besluit niet van toepassing
is op de ingeslotene die niet in een politiecellencomplex is ingesloten of
niet in het kader van de hulpverlening is ingesloten. Dit zou een bijzonder
groot aantal ingeslotenen kunnen betreffen: zo vallen bijvoorbeeld de personen
eronder die op een politiebureau worden opgehouden voor verhoor, en die binnen
zes uur weer worden heengezonden. Deze personen zullen naar ik aanneem in
bijvoorbeeld een verhoorkamer of ophoudkamer worden ondergebracht en slechts
bij uitzondering in een politiecellencomplex worden ingesloten. Ten aanzien
van deze ingeslotenen zou wél de Ambtsinstructie van toepassing zijn,
ook wat de regels omtrent verzorging betreft, en niet de nadere regelgeving
van het Besluit beheer regionale politiekorpsen. Ik stel het op prijs te vernemen of u deze uitleg (...) met mij deelt.
Indien dit het geval is zou ik graag van u vernemen of u reden ziet om ten
aanzien van dit punt de tekst van de artikelen te heroverwegen.»De Minister van Justitie reageerde bij brief van 11 mei 1999 mede namens
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hij deelde mee
dat er formeel gezien in de door de Nationale ombudsman bedoelde begripsbepalingen
inderdaad sprake was van een verschil. Voorts liet de Minister weten dat na
overleg met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op
dit punt dan ook was besloten de verschillende definities voor het begrip
«ingeslotene» in de desbetreffende regelingen op elkaar af te
stemmen.De Nationale ombudsman dankte bij brieven van 26 mei 1999 de Minister
van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
voor de reactie. Hij deelde mee met instemming te hebben kennis genomen van
het besluit de verschillende definities in de diverse regelingen op elkaar
af te stemmen. De Nationale ombudsman liet weten het op prijs te stellen om
te worden geïnformeerd over de ontwikkelingen op dit punt.Bij brief van 14 december 1999 verzocht de Nationale ombudsman de Minister
van Justitie de stand van zaken mee te delen. Een afschrift van die brief
werd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gezonden.
Bij het afsluiten van het jaarverslag was hierop nog niet gereageerd.Vermeldenswaard is hier rapport 99/31 (DD 29 (1999) nr. 8, p. 701: zie
ook § 7A.4.3). Uit het onderzoek dat leidde tot dit rapport was
naar voren gekomen dat verzoekster zich bij een insluitingsfouillering had
moeten ontdoen van al haar kleding, inclusief haar ondergoed, en zich naakt
had dienen op te stellen voor een (vrouwelijke) politieambtenaar van het regionale
politiekorps Haaglanden.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat die gang van zaken
afkeuring verdiende.De Nationale ombudsman wees op het feit dat – juist gezien het ingrijpende
karakter van een zodanige maatregel voor personen die worden ingesloten –
in de regelgeving met strikte waarborgen is omgeven in welke gevallen betrokkenen
zich van hun kleding dienen te ontdoen.In de Ambtsinstructie staat nauwkeurig en limitatief omschreven in welke
gevallen mag worden overgegaan tot het zich laten ontkleden van in te sluiten
personen. In de «Richtlijnen omtrent insluiting» die ten tijde
van het onderzoek werden gehanteerd binnen het regionale politiekorps Haaglanden
stond met betrekking tot het fouilleren van in te sluiten personen niet vermeld
dat dit inhield dat betrokkenen zich van al hun kleding dienen te ontdoen.
Wel stond in deze richtlijnen afzonderlijk genoemd de fouillering aan het
lichaam, welke alleen in bepaalde situaties is toegestaan.Verzoekster had naar het oordeel van de Nationale ombudsman op grond van
de terzake geldende bepalingen slechts mogen worden onderworpen aan een veiligheidsfouillering,
die had dienen te worden beperkt tot een onderzoek aan haar kleding. Het was
niet juist dat zij zich had moeten uitkleden. De onderzochte gedraging werd
op dit punt dan ook «niet behoorlijk» geacht.Uit de verklaring van de medewerkster arrestantenzorg die verzoekster
had gefouilleerd was gebleken dat vrouwelijke arrestanten volgens vaste praktijk
werd gevraagd om zich in het kader van het fouilleren geheel te ontkleden.
De Nationale ombudsman stelde vast dat die praktijk, als standaardwerkwijze,
verder ging dan artikel 29 van de Ambtsinstructie, waarin twee limitatief
bedoelde voorwaarden worden genoemd voor de opdracht aan de ingeslotene om
zich te ontkleden. Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen
van een aanbeveling op dit punt. De beheerder van het regionale politiekorps Haaglanden werd in overweging
gegeven om er, voor zoveel nodig, op toe te zien dat de standaardwerkwijze
met betrekking tot de fouillering van in te sluiten (vrouwelijke) personen
te allen tijde in overeenstemming is met hetgeen hierover is bepaald in artikel
29, eerste lid van de Ambtsinstructie.De korpsbeheerder berichtte de Nationale ombudsman bij brief van 23 februari
1999 dat hij had besloten de aanbeveling over te nemen. Hij deelde onder meer
mee dat een en ander onder de aandacht van de betreffende leidinggevenden
zou worden gebracht, met het uitdrukkelijk verzoek het met de medewerkers
te bespreken onder gebruikmaking van de leeraspecten in het rapport van de
Nationale ombudsman en voorts toe te zien op de juiste naleving van de bepalingen.De Nationale ombudsman nam hiervan met instemming kennis en dankte de
korpsbeheerder voor zijn reactie bij brief van 12 maart 1999.Aanleiding voor rapport 99/417 was een klacht over de omstandigheden rond
de aanhouding wegens verdenking van huisvredebreuk. De Nationale ombudsman
achtte die klacht gegrond, en ging ten overvloede nog in op de klacht over
de huishoudelijke fouillering die op verzoeker was toegepast. Verzoeker had
erover geklaagd dat er geen aanleiding was voor de fouillering en dat het
regionale politiekorps Haaglanden al zijn spullen had afgenomen. De Nationale
ombudsman achtte de politie ingevolge artikel 28 van de Ambtsinstructie bevoegd
om een huishoudelijke fouillering toe te passen vóór de insluiting.
Wat betreft het afnemen van al de bezittingen van verzoeker werd het volgende
overwogen. Van politiezijde was te kennen gegeven dat de fouillering conform
de richtlijnen was uitgevoerd, waaronder kennelijk ook het innemen van spullen
werd bedoeld. Waarop dit oordeel was gebaseerd was echter niet duidelijk.
Een zogenaamde fouilleringslijst, die ingevolge artikel 30 van de Ambtsinstructie
moest worden opgemaakt, bevond zich (ook) niet bij de door de korpsbeheerder
overgelegde stukken. Het was derhalve niet duidelijk welke goederen precies
waren ingenomen door de politie, zodat niet kon worden beoordeeld of goederen
al dan niet terecht waren ingenomen. Uit de door een bij het onderzoek betrokken
ambtenaar verschafte informatie kwam naar voren dat de politie Haaglanden
in beginsel alle spullen van een in te sluiten persoon in bewaring nam, tenzij
deze vroeg of hij bepaalde spullen in de cel mocht meenemen. Pas dan werd
beoordeeld of een goed een gevaar voor de veiligheid van die persoon of anderen
kon vormen. De Nationale ombudsman merkte op dat deze kennelijke praktijk
niet in overeenstemming was met het uitgangspunt van artikel 28 van de Ambtsinstructie
dat slechts – kort gezegd – gevaarlijke goederen in bewaring worden
genomen. In de interne instructie van de politie Haaglanden was weliswaar
enerzijds bepaald dat een ingeslotene wordt gefouilleerd op de aanwezigheid
van gevaarlijke voorwerpen, maar stond anderzijds dat het om emotionele of
praktische redenen gewenst kan zijn de ingeslotene bepaalde voorwerpen (die
niet gevaarlijk zijn of van belang voor het onderzoek) terug te geven. Naar
ook de korpsbeheerder tijdens het onderzoek had aangegeven, kon laatstbedoelde
zin tot verwarring leiden. De korpsbeheerder heeft de Nationale ombudsman
dan ook meegedeeld de interne instructie van de politie Haaglanden op dit
punt te zullen wijzigen.In rapport 99/519 van 21 december 1999 oordeelde de Nationale ombudsman
dat de politie een zorgverplichting heeft ten aanzien van een ingesloten arrestant
en van de van deze persoon – ter bewaring – ingenomen goederen.
Een zorgvuldige registratie van ingenomen goederen maakt deel uit van deze
zorgplicht. In het geval dat er gebreken zijn in de (procedure van) registratie
en een ingeslotene claimt dat hij bepaalde ingenomen zaken mist,
dat deze beschadigd zijn of anderszins in het ongerede zijn geraakt, is de
politie daarvoor in beginsel verantwoordelijk.In dit geval was het regionale politiekorps Haaglanden ten aanzien van
de registratie van de van verzoeker ingenomen eigendommen op een aantal punten
tekort geschoten. Zo was de registratie te weinig specifiek geweest. Een te
summiere registratie van ingenomen goederen kan, zoals in dit geval ook was
gebleken, aanleiding geven tot een discussie over de ingenomen goederen, die
bij een zorgvuldige registratie had kunnen worden vermeden, aldus de Nationale
ombudsman. Verder werd aannemelijk geacht dat verzoeker noch bij inname noch
bij teruggave van zijn goederen een fouilleringsformulier ter ondertekening
was voorgelegd. Verzoeker had ook geen afschrift ontvangen van het formulier
met fouilleringsgegevens. Ten slotte keurde de Nationale ombudsman het af
dat verzoeker kennelijk onvoldoende gelegenheid was geboden om zijn persoonlijke
eigendommen bij teruggave te controleren.Al met al was de Nationale ombudsman van oordeel dat de politie in dit
geval tekort was geschoten in haar zorgverplichting jegens verzoeker(s eigendommen).
Dit betekende dat de schade die verzoeker door de vermissing van zijn eigendommen
had geleden voor risico van de politie moest komen. De Nationale ombudsman
deed de aanbeveling aan de beheerder van het regionale politiekorps Haaglanden
om de aanvankelijke beslissing tot afwijzing van het verzoek om schadevergoeding
te heroverwegen (zie ook § 7A.18). In het verlengde hiervan deed
de Nationale ombudsman nog twee aanbevelingen. Zo werd de korpsbeheerder in
overweging gegeven (de inhoud van) dit rapport onder de aandacht te brengen
van de medewerkers van het regionale politiekorps Haaglanden die betrokken
zijn bij dan wel verantwoordelijkheid dragen voor (de gang van zaken bij)
ingeslotenen. Daarnaast werd de korpsbeheerder in overweging gegeven de korpsvoorschriften
in zoverre uit te breiden dat van een gebleken weigering van een ingeslotene
om het formulier met de fouilleringsgegevens te ondertekenen melding dient
te worden gemaakt op dat formulier en/of in een mutatie, onder opgave van
de reden tot weigering.Op 31 december 1999 had de korpsbeheerder nog niet op de betreffende aanbeveling
gereageerd.Ten slotte is rapport 99/526 hier vermeldenswaard (zie ook § 7A.6.3).
Door de beet van de diensthond had verzoekers zoon een ernstige wond aan zijn
onderarm opgelopen. Hoewel verzoekers zoon na zijn aanhouding tegenover de
politie meermalen te kennen gaf veel pijn aan zijn arm te hebben, bekeken
de politieambtenaren de wonden pas ruim een uur na de aanhouding. Toen schrok
men enigszins van de verwonding en werd verzoekers zoon met een ambulance
naar een ziekenhuis vervoerd.In het rapport oordeelde de Nationale ombudsman dat, gelet op de aard
van het toegepaste geweld, de betrokken politieambtenaren de wonden direct
na de aanhouding dan wel na de overdracht van verzoekers zoon serieus hadden
moeten bekijken. In geval een verdachte ernstig gewond is, moet een verdachte
niet eerst naar een politiebureau maar direct naar een ziekenhuis worden gebracht.Indien meteen na de aanhouding de wond beter zou zijn bekeken, hadden
de ambtenaren toen al tot het oordeel kunnen komen dat het noodzakelijk was
om verzoekers zoon meteen naar een ziekenhuis te vervoeren. De Nationale ombudsman
achtte het niet juist dat een en ander niet op tijd was onderkend zodat verzoekers
zoon met ernstige wonden twee uur verstoken was gebleven van medische hulp.
De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk». 7A.8 LegitimatieHet niet noemen van de naam of het dienstnummer door een politieambtenaar
kwam in 1999 in acht rapporten aan de orde. In zeven gevallen gaf de Nationale
ombudsman een oordeel over een klacht op dit punt. Dat oordeel luidde in drie
gevallen dat de klacht niet gegrond was. In drie zaken was de klacht gegrond,
en in één zaak moest de Nationale ombudsman zich onthouden van
het geven van een oordeel.Ingevolge het bepaalde in artikel 2 van de Ambtsinstructie is een politieambtenaar
in burgerkleding gehouden zich ongevraagd te legitimeren, tenzij sprake is
van bijzondere omstandigheden.In rapport 99/362 (zie ook § 7A.17.3) achtte de Nationale ombudsman
het dan ook juist dat de betrokken ambtenaar van het regionale politiekorps
Hollands Midden zich direct en ongevraagd had gelegitimeerd nu hij in burgerkleding
was gekleed. De Nationale ombudsman voegde daar echter wel aan toe dat de
politieambtenaar daarbij had dienen te beseffen dat verzoeker hem niet snel
als politieambtenaar had kunnen herkennen doordat hij in eerste instantie
alleen op enkele meters afstand zijn legitimatiebewijs van de politie toonde.
Op zo'n afstand was een legitimatiebewijs volgens de Nationale ombudsman onvoldoende
herkenbaar.Een politieambtenaar in uniform dient zich krachtens artikel 2 van de
Ambtsinstructie, daarnaar gevraagd, te legitimeren met het legitimatiebewijs
dat aan hem is verstrekt. Deze regel leidt slechts uitzondering in het geval
dat het vermoeden is gerechtvaardigd dat het verstrekken van de naam tot gevolg
zal hebben dat inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van die politieambtenaar
zal worden gemaakt. In dergelijke gevallen kan worden volstaan met het verstrekken
van het dienstnummer.In rapport 99/442 toetste de Nationale ombudsman aan deze norm. Tijdens
het onderzoek was vast komen te staan dat politieambtenaren van het regionale
politiekorps Gelderland-Zuid, daar naar gevraagd, hun namen noch hun dienstnummer
hadden opgegeven.Als reden voor het niet opgeven van naam of dienstnummer was opgegeven
dat het op het moment van vragen door verzoeker niet de juiste plaats en tijd
werd geacht om over het politieoptreden te discussiëren en dat de situatie
op dat moment zo dreigend werd bevonden dat het niet verantwoord werd gevonden
om een en ander aan verzoeker op te geven.De Nationale ombudsman achtte de opstelling van de betrokken ambtenaren
tegen de achtergrond van hetgeen zich had afgespeeld weliswaar begrijpelijk,
maar vond toch dat die opstelling de toets der kritiek niet kon doorstaan.
De Nationale ombudsman was van mening dat het te billijken viel dat zij onder
die omstandigheden hun naam niet hadden opgegeven; zij hadden verzoeker echter
wel hun dienstnummer kunnen en moeten opgeven. Volgens het rapport van de
Nationale ombudsman had dat nauwelijks tijd gekost, en was daarvoor ook voldoende
gelegenheid. Door dit na te laten, hadden de betrokken politieambtenaren in
strijd gehandeld met het bepaalde in artikel 2 van de Ambtsinstructie. De
onderzochte gedraging was dan ook «niet behoorlijk».7A.9 Informatie7A.9.1 Vastleggen van informatieIn 1999 zijn onder deze paragraaf minder zaken gerubriceerd dan in voorgaande
jaren.Het betreft nu slechts de rapporten waarin de klacht expliciet handelde
over het vastleggen van informatie én die niet meer specifiek bij eenander onderwerp thuis horen. Te denken valt in dit verband aan klachten
over (de wijze van) vastleggen van toegepaste dwangmiddelen, van (de wijze
van) binnentreden, van het gebruik van handboeien, van het toepassen van geweld,
van handelingen ten aanzien van ingeslotenen en klachten over de wijze waarop
de politie verkeersongevallen heeft geregistreerd. Rapporten die naar aanleiding
van dergelijke klachten zijn opgemaakt, worden nu behandeld bij de paragrafen
waaronder die genoemde onderwerpen zijn gerangschikt.De Nationale ombudsman bracht in 1999 vier rapporten (1998: 6) uit waarin
hij een oordeel gaf naar aanleiding van een klacht over het al dan niet vastleggen
van bepaalde gegevens of de wijze waarop dat gebeurt. In twee gevallen kwam
de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht op dit punt gegrond
was, en in één zaak kon hij op dit punt geen oordeel geven.
In één rapport luidde de conclusie dat de klacht deels niet
gegrond en deels gegrond was, terwijl de Nationale ombudsman zich over een
ander deel van een oordeel moest onthouden.Voorts kwam in drie andere rapporten het onderwerp vastleggen van informatie
nog aan de orde in de vorm van een overweging ten overvloede. Daarin merkte
de Nationale ombudsman op dat het niet juist was dat de vereiste registratie
van handelingen van de politie of andere gegevens niet had plaatsgevonden.7A.9.2 SignaleringenDe Nationale ombudsman bracht in 1999 geen rapporten uit waarin signaleringen
aan de orde waren.7A.9.3 Verstrekken van informatieHet aantal rapporten waarin het (niet of onvoldoende) verstrekken van
informatie door de politie ter sprake kwam bedraagt in 1999 31 (1998: 38).
In 29 van die rapporten gaf de Nationale ombudsman een oordeel naar aanleiding
van een klacht op dit punt. Dertienmaal werd de klacht niet gegrond geacht.
In tien rapporten luidde de conclusie dat de klacht gegrond was. Twee zaken
leidden tot de conclusie dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
was. Geen oordeel kon worden gegeven in drie zaken. In één geval
werd de klacht ten dele niet gegrond geacht, terwijl er over het andere deel
geen oordeel kon worden gegeven.De rapporten betreffen vele vormen van informatieverstrekking. Zo kan
het gaan over het wel of juist niet verstrekken van nodige of nuttige informatie,
of over het geven van onvoldoende informatie aan een verdachte, een getuige
of een slachtoffer. Ook hadden dit jaar veel klachten betrekking op het –
op eigen initiatief – verstrekken van informatie door de politie aan
derden, met name de pers.Verstrekken van informatie aan de persIn dit verband verdient hier allereerst rapport 99/03 (AB 1999, nr. 201)
vermelding.In de zaak die leidde tot dit rapport was verzoeker begin december 1996
door ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland aangehouden
op verdenking van een zedendelict. Op 6 juni 1997 verscheen in het dagblad
Het Nieuws van de Dag een artikel waarin werd ingegaan op de tegen verzoeker
gerezen verdenkingen. Het artikel volgde op een persbericht dat eerder die
dag door de afdeling voorlichting van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
was uitgegeven. Verzoeker klaagde er onder meer over dat het op 6 juni 1997
door de politie uitgegeven persbericht direct tot hem herleidbare informatie
bevatte, waardoor zijn privacy was geschonden. De Nationale ombudsman gaf in zijn rapport aan dat in de Richtlijnen informatieverstrekking
en voorlichting door politie en openbaar ministerie aan de media in en over
strafzaken (hierna: de richtlijnen) met betrekking tot het verstrekken van
persoonsgegevens van de verdachte onder meer is bepaald dat het belang van
openbaarheid dient te worden afgewogen tegen de omstandigheid dat verstrekking
van de personalia ertoe kan leiden dat de verdachte door vermelding van initialen,
en/of leeftijd, en/of beroep, en/of woonomgeving, gemakkelijk herkenbaar wordt
in de woon/werkomgeving.In reactie op deze klacht had de beheerder van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland aangevoerd dat het persbericht voldeed aan de in de richtlijnen
gestelde eisen, en dat in redelijkheid niet kon worden gesteld dat verzoekers
identiteit in het persbericht werd prijsgegeven.De korpsbeheerder had zich in dat verband op het standpunt gesteld dat
de stad Amsterdam moest worden gezien als de woon- en werkomgeving van verzoeker.
Omdat die stad ongeveer 700 000 inwoners telt, achtte de korpsbeheerder
de kans dat verzoeker op grond van de verstrekte gegevens kon worden herkend
niet reëel.De Nationale ombudsman ging bij zijn oordeel echter uit van de verblijfplaats
van verzoeker op het moment dat het persbericht uitging, te weten een Huis
van Bewaring. Op dat moment was het Huis van Bewaring, en niet de stad Amsterdam
de omgeving waarin verzoeker verbleef. Een redelijke uitleg van de richtlijnen
betekende volgens de Nationale ombudsman dat politie en openbaar ministerie
een penitentiaire inrichting begrijpen onder het begrip woon/werkomgeving,
als de betrokken verdachte in zo'n inrichting verblijft. Daarvoor was blijkens
dit rapport in het bijzonder reden als het ging om verdenking van een zedendelict,
nu het een feit van algemene bekendheid is dat verdachten van juist een dergelijk
delict in een penitentiaire inrichting het risico lopen repercussies te ondervinden
van medegedetineerden. De Nationale ombudsman was van mening dat de politie
zich had moeten realiseren dat in de relatief kleine omgeving van een penitentiaire
inrichting de kans op herkenning van een betrokkene aanzienlijk is. De belangenafweging
waartoe de richtlijnen nopen, had volgens het rapport in dit geval moeten
leiden tot een persbericht dat minder aanknoping bood voor herkenning van
verzoeker in de omgeving waarin hij verbleef. Het oordeel van de Nationale
ombudsman luidde dan ook dat de onderzochte gedraging «niet behoorlijk»
was.Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman dat op grond van de richtlijnen
in geval van actieve voorlichting in een concrete individuele strafzaak in
de vorm van een persbericht, de raadsman van de verdachte zo mogelijk een
kopie van het persbericht moet worden verstrekt.De beheerder van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland had op
dit punt te kennen gegeven dat in dit geval verzoekers gemachtigde geen kopie
van het persbericht was aangeboden omdat daarvoor, gezien de druk vanuit de
media, geen tijd meer was. De korpsbeheerder had daaraan toegevoegd dat moest
worden betwijfeld of in dit geval, gezien die druk vanuit de media, wel sprake
was geweest van actieve informatieverstrekking.Voor de Nationale ombudsman leed het geen twijfel dat in deze zaak sprake
was van actieve informatieverstrekking. Met het persbericht was immers beoogd,
naast enkele media die al uit andere bron enige informatie over de zaak hadden
gekregen, ook de andere media algemene informatie over de tegen verzoeker
gerezen verdenkingen te verstrekken. Niet viel in te zien waarom de druk van
de media er aan in de weg moest staan om verzoekers raadsman per fax het persbericht
toe te sturen op het moment dat het werd uitgegeven, aldus de overweging ten
overvloede van de Nationale ombudsman. Een andere zaak waarin werd geklaagd over het verstrekken van informatie
aan de pers betreft de zaak die uitmondde in rapport 99/127. Aanleiding van
de klacht waren de volgende omstandigheden. In de nacht van 18 op 19 januari
1997 werd de zoon van verzoeker na een val van een trap in/bij een bar ernstig
gewond naar een ziekenhuis in Zeeland vervoerd. Op 19 januari 1997 stelde
het regionale politiekorps Zeeland een opsporingsonderzoek in naar aanleiding
van de val. In het kader van dat onderzoek hoorde zij een verdachte en diverse
getuigen. In de loop van die dag gaf de politie een persbericht uit, waarin
de toedracht kort werd beschreven en waarin inlichtingen werden gegeven over
het opsporingsonderzoek. Uiteindelijk was de zoon van verzoeker overleden.Verzoeker klaagde er in de eerste plaats over dat de politie aan de pers
de oorzaak van het ongeval had meegedeeld zonder dat zij vooraf hem ervan
op de hoogte had gesteld.De Nationale ombudsman overwoog dat politieambtenaren vanuit een oogpunt
van dienstbetoon een open oog dienen te hebben voor de belangen van burgers
in het algemeen en van nabestaanden in het bijzonder. Niet alleen in de situatie
dat een slachtoffer is overleden maar ook in de situatie dat een slachtoffer
met zware verwondingen in het ziekenhuis is opgenomen, hebben personen in
de naaste omgeving van het slachtoffer behoefte aan informatie over de toedracht
van het delict of het ongeval. Ook daarvoor dient de politie uit het oogpunt
van dienstbetoon een open oog te hebben. Wanneer de politie beschikt over
informatie over de toedracht, dan ligt het op haar weg de naastbetrokkenen
deze informatie zo mogelijk te verschaffen, in elk geval voordat zij deze
informatie meer algemeen verspreidt.Met betrekking tot deze zaak overwoog de Nationale ombudsman dat de politie
in eerste instantie rekening had gehouden met de belangen van verzoeker. De
politie had naar het oordeel van de Nationale ombudsman echter verzuimd verzoeker
nader te informeren, op het moment dat zij in het kader van het op 19 januari
1997 ingestelde opsporingsonderzoek beschikte over nadere informatie over
de toedracht van het ongeval. Dit gold te meer nu de politie deze beschikbare
nadere informatie wel had gepubliceerd in de vorm van een persbericht. De
politie had verzoeker dan ook op 19 januari 1997 op de hoogte behoren te stellen
van het feit dat er een persbericht was uitgegaan. Daarnaast had de politie
verzoeker moeten informeren over de inhoud van dat persbericht en daarmee
over de stand van zaken van het opsporingsonderzoek. Door verzoeker als naastbetrokkene
niet te informeren, terwijl wel een persbericht werd uitgegeven, was de politie
uit het oogpunt van actieve informatieverstrekking en dienstbetoon aan verzoeker
tekort geschoten.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging op dit punt dan
ook «niet behoorlijk».Met betrekking tot de vraag of de politie Zeeland zich bij het persbericht
had gehouden aan de richtlijnen, overwoog de Nationale ombudsman dat het op
zichzelf niet onjuist was dat de politie middels een persbericht informatie
had verstrekt aan de nieuwsmedia, nu het ongeval had plaatsgevonden in een
openbare gelegenheid en zodanig ernstig was dat dit algemene informatieverstrekking
rechtvaardigde. De Nationale ombudsman vervolgde met de overweging dat gelet
op het daaraan tegengestelde belang van privacybescherming van slachtoffers
de richtlijnen voorschrijven dat van slachtoffers geen gegevens aan de media
worden verstrekt die ertoe kunnen leiden dat de identiteit van deze personen
bekend wordt. Dit betekende dat volgens de richtlijnen in de regel dient te
worden volstaan met de vermelding van leeftijd, geslacht en woonplaats.Nu het persbericht, naast leeftijd, geslacht en woonplaats, de eerste
letter van de achternaam van verzoekers zoon vermeldde, had de politie in
zoverre gehandeld in strijd met de richtlijnen, te meer nu het slachtoffer
woonachtig was in een dorp. In met name kleinere plaatsen is de identiteit aan de hand van de initialen, in combinatie met de andere gegevens,
door derden immers vaak gemakkelijk vast te stellen. De Nationale ombudsman
vond de onderzochte gedraging ook op dit punt «niet behoorlijk».De reactie van de korpsbeheerder op de klacht gaf de Nationale ombudsman
nog aanleiding ten overvloede het volgende te overwegen. Op het moment dat
het persbericht door de politie werd uitgegeven was de zoon van verzoeker
nog niet overleden. Aldus stelde de Nationale ombudsman vast dat zich toen
nog niet de situatie voordeed waarnaar de korpsbeheerder verwees en die was
neergelegd in de Persregeling van het regionale politiekorps Zeeland, namelijk
dat bij ongevallen of misdrijven met dodelijke afloop ook de volledige familienaam
en één voorletter worden verstrekt.De Nationale ombudsman merkte op dat dit uitgangspunt in de Persregeling
op gespannen voet stond met de richtlijnen. Ingevolge de richtlijnen dient
immers te worden vermeden dat de identiteit van slachtoffers bekend kan worden.
Volgens de Nationale ombudsman viel niet in te zien welk belang was gediend
bij het zonder meer verstrekken van de volledige personalia van het slachtoffer
van ongevallen of misdrijven met dodelijke afloop. Zo er al bijzondere omstandigheden
denkbaar zouden zijn die verstrekking van de volledige personalia rechtvaardigen,
dan zouden deze veeleer uitzonderingsituaties betreffen. De Nationale ombudsman
concludeerde dat de Persregeling daarom in zoverre te kort schoot, dat zij
onvoldoende recht deed aan het belang van nabestaanden van slachtoffers van
ongevallen of misdrijven met dodelijke afloop bij de bescherming van hun privacy.Verstrekken van informatie aan overige derdenIn dit kader wordt rapport 99/197 besproken, waarin verzoekster erover
klaagde dat ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond omstreeks
juli 1997 informatie over haar en haar familie hadden verstrekt aan de (woningbouwcorporaties
in de) gemeente Spijkenisse, om te voorkomen dat in die gemeente een woning
aan haar zou worden toegewezen.De Nationale ombudsman merkte in het algemeen op dat politieambtenaren
informatie waarover zij beroepshalve beschikken alleen dan behoren te gebruiken
indien en voor zover dit voor de uitoefening van hun taak nodig is en past
binnen de geldende rechtsregels. De politie heeft onder meer tot taak te zorgen
voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde. Bij deze handhaving kan
sprake zijn van preventief en repressief politieoptreden. Aan de preventieve
taak van de politie wordt telkenmale en van geval tot geval verschillende
inhoud gegeven. Van een politieambtenaar wordt een correcte en zo volledig
mogelijke beoordeling van elke concrete situatie gevergd. Daarbij moet hij
oog hebben voor het gewicht dat – ook rechtens – aan de verschillende
daarbij betrokken belangen moet worden toegekend.Tijdens het onderzoek naar de klacht kwam vast te staan dat een politieambtenaar
op eigen initiatief informatie over verzoekster had verstrekt aan drie woningbouwcorporaties
in de gemeente Spijkenisse, alsmede aan de gemeente Spijkenisse. Hij deelde
daarbij mee dat verzoeksters familie de afgelopen jaren betrokken was geweest
bij een groot aantal ruzies met buren op verschillende adressen in Spijkenisse
en Schiedam. De betrokken politieambtenaar had daarbij het verzoek gedaan
om verzoekster die, na ondervonden problemen met buren, met haar gezin verbleef
in een noodopvang, en die had aangegeven zich weer te willen vestigen in Spijkenisse,
geen woning toe te wijzen en aan haar ook geen urgentieverklaring af te geven.
Voorts stond vast dat die politieambtenaar verzoekster voorafgaand aan zijn
informatieverstrekking over haar niet in de gelegenheid had gesteld om haar
zienswijze te geven op de betreffende informatie. Daardoor had de politieambtenaar
niet kunnen vaststellen of de door hem verstrekte informatie
voldoende vast stond of aannemelijk was. Deze gang van zaken betekende dat
de betrokken ambtenaar, met het oog op het eventueel door hem verstrekken
van informatie, niet tot een goede afweging had kunnen komen van de in het
geding zijnde belangen, namelijk enerzijds het belang van het voorkomen van
mogelijke problemen tussen verzoeksters familie en toekomstige buren, en de
eventuele gevolgen daarvan voor de handhaving van de rechtsorde, en anderzijds
het belang van de persoonlijke levenssfeer en vrije huisvesting van verzoekster.
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging dan ook «niet
behoorlijk».In rapport 99/521 stond de vraag centraal of een politieambtenaar van
de regiopolitie Twente aan een ambtenaar van de gemeente Enschede persoonsgegevens
mocht verstrekken van een persoon die onder pseudoniem stukken had opgevraagd
bij die gemeente.De Nationale ombudsman overwoog in het algemeen onder meer dat het grondrecht
van eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer in het geding is voorzover
de politie beschikt over informatie waarvan verstrekking aan derden kan leiden
tot schending van de persoonlijke levenssfeer van degene(n) op wie die informatie
betrekking heeft. Uit de aard van haar taken vloeit voort dat de politie veelal
beschikt over informatie waarbij de persoonlijke levenssfeer in het geding
is. Wanneer de politie met het oog op berichtgeving over haar werk wordt benaderd
met een verzoek om informatie of om medewerking, dient de politie de in het
geding zijnde belangen – van openheid versus eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer – tegen elkaar af te wegen. De politie komt in beginsel
niet toe aan een dergelijke afweging, daar waar zij een specifieke wettelijke
plicht heeft tot geheimhouding of vertrouwelijkheid.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat ambtenaren van politie op verschillende
manieren een wettelijke plicht tot geheimhouding hebben van wat hen uit hoofde
van hun ambt bekend is. In het algemeen kent de Ambtenarenwet een dergelijke
geheimhoudingsplicht en meer specifiek de Algemene wet bestuursrecht. Verder
is de geheimhouding door politieambtenaren van gegevens uit enig voor de politietaak
opgesteld register geregeld in de Wet Politieregisters (WPolr). Artikel 30
WPolr verplicht een ieder tot geheimhouding van dat soort gegevens, tenzij
de wet mededelingen daarover toelaat of de uitvoering van de taak met het
oog waarop de gegevens zijn verstrekt tot het ter kennis brengen daarvan noodzaakt.
De WPolr kent een gesloten systeem van verstrekking van dergelijke gegevens
aan bepaalde instanties of personen.De Nationale ombudsman hanteerde in dit rapport de norm dat wanneer moet
worden beoordeeld of verstrekking aan een andere instantie of persoon dan
de wet toelaat geoorloofd is, allereerst dient te worden nagegaan of de uitvoering
van de politietaak als bedoeld in artikel 2 van de Politiewet tot het ter
kennis brengen van dergelijke gegevens aan die andere instantie of persoon
noodzaakt.Voor de beoordeling van de klacht over schending van de privacy in dit
geval was van belang dat de politieambtenaar uit hoofde van zijn ambt bekend
was met de werkelijke naam en de woonplaats van verzoeker. Gelet op hetgeen
de Nationale ombudsman in het algemeen had overwogen diende de politieambtenaar
vertrouwelijk om te gaan met deze gegevens. Aannemelijk achtte de Nationale
ombudsman dat de politieambtenaar de persoonsgegevens van verzoeker kende
uit enige vorm van registratie die voor de uitvoering van de politietaak werd
bijgehouden, vallend onder de WPolr. De Nationale ombudsman overwoog vervolgens
dat een ambtenaar van de gemeente in beginsel geen toegang heeft tot politieregisters.
Voorts was ook niet gebleken dat de ambtenaar van de gemeente in dit geval
namens de burgemeester aan de politie in het kader van de handhaving van de
openbare orde het verzoek heeft gedaan tot bekendmaking van de werkelijke
naam en woonplaats van verzoeker. Er moest dus worden uitgegaan
van het gegeven dat de politieambtenaar op eigen initiatief was overgegaan
tot het verstrekken van die informatie. De Nationale ombudsman was van mening
dat niet kon worden gesteld dat het openbaar belang of enige andere politietaak
tot het noemen van de naam en de woonplaats van verzoeker tegen de gemeenteambtenaar
noodzaakte. Indien het van belang zou zijn dat in het kader van de handhaving
van de openbare orde de werkelijke naam van verzoeker bekend zou worden, zou
het volgens de Nationale ombudsman meer voor de hand hebben gelegen dat de
persoon die verantwoordelijk is voor de handhaving van de openbare orde –
de burgemeester – of zijn directe vertegenwoordiger op de hoogte werd
gesteld. Op deze grond diende het noemen van de naam en de woonplaats van
verzoeker al te worden afgekeurd. Het feit dat verzoeker zich van een pseudoniem
bediende deed niet af aan het recht dat hij had op bescherming van zijn privacy.
Op dit punt achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging van het
regionale politiekorps Twente dan ook«niet behoorlijk».Verstrekken van informatie aan de verdachteIn Jaarverslag 1998 (p.142–143) is rapport 98/210 besproken, waarin
de Nationale ombudsman een aanbeveling had gedaan. De Nationale ombudsman
gaf de Staatssecretaris van Financiën en de Minister van Justitie naar
aanleiding van dat rapport in overweging, voor zoveel nodig, te bevorderen
dat het beleid van de FIOD en het openbaar ministerie inzake de kennisneming
van processen-verbaal van eigen verklaringen van verdachten in overeenstemming
zou worden gebracht met de geldende wettelijke regelingen. In dit verband
was opgemerkt dat ingevolge het bepaalde in artikel 51 Sv onder kennisneming
van stukken niet alleen inzage werd verstaan, maar ook het ontvangen van een
afschrift.In reactie op de aanbeveling heeft de Minister van Justitie de Nationale
ombudsman bij brief van 14 januari 1999 onder andere meegedeeld de aanbeveling
voor wat betreft de kennisname in de zin van inzage op te volgen. De Minister
deelde echter mee dat de opvatting van de Nationale ombudsman dat onder kennisneming
ook het ontvangen van een afschrift wordt verstaan door het College van procureurs-generaal
niet werd onderschreven. Het College was de mening toegedaan dat in het sluitend
systeem van verstrekking van afschriften – zoals geregeld in de artikelen
30 tot en met 34 Sv. en de artikelen 51a-51d van het Reglement I van de Wet
op de rechterlijke organisatie – geen rol is weggelegd voor opsporingsinstanties
of individuele opsporingsambtenaren. Volgens het College zijn het de officier
van justitie en – indien een gerechtelijk vooronderzoek is geopend –
de rechter-commissaris die desgevraagd afschriften verstrekken. De Minister
van Justitie liet weten dat hij zich met dat standpunt kon verenigen.Het standpunt van de Minister van Justitie gaf de Nationale ombudsman
aanleiding tot een nieuwe reactie. In zijn brief aan de Minister van Justitie
van 16 februari 1999 liet hij weten dat de opmerking over het gesloten systeem
hem er niet van had kunnen overtuigen dat dit systeem zich ertegen zou verzetten
dat de politie de verdachte een kopie verstrekt van het proces-verbaal van
zijn verhoor, terwijl anderzijds het systeem zich er niet tegen verzet dat
de politie de verdachte inzage verleent in het desbetreffende proces-verbaal.
In dat verband verzocht de Nationale ombudsman de Minister van Justitie een
aantal vragen te beantwoorden. Tot slot verzocht de Nationale ombudsman aan
te geven of de Minister van Justitie reden zag de artikelen 30–34 Sv
en 51a-51d Reglement I bij de tijd te brengen. Eveneens bij brief van 16 februari 1999 verzocht de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris van Financiën opnieuw te reageren op de aanbeveling
gedaan in het rapport 98/210.De Staatssecretaris van Financiën deelde in zijn reactie van 18 maart
1999 mee dat hij meende zich te moeten aansluiten bij de reactie van de Minister
van Justitie ter zake nu het primaat van de interpretatie van bepalingen uit
het Wetboek van Strafvordering bij die Minister behoorde te liggen. Voorts
berichtte de Staatssecretaris van Financiën dat hij in afwachting daarvan
wel was overgegaan tot aanpassing van het Voorschrift Informatieverstrekking
1993, in die zin dat verzoeken van verdachten om inzage in processen-verbaal
onmiddellijk door de FIOD aan de officier van justitie ter beoordeling moeten
worden voorgelegd. De Staatssecretaris vervolgde met de mededeling dat er –
gelet op de op dat moment voorliggende reactie van de Minister van Justitie
op de aanbeveling – aanleiding was de instructie aan de FIOD in die
zin te wijzigen dat de FIOD rechercheurs de verdachte desgevraagd inzage geven
in het desbetreffende proces-verbaal, zonder dat daarvoor de toestemming van
de officier van justitie is vereist. Voor het antwoord op de vraag of verdachten
ook recht hebben op een afschrift van het proces-verbaal refereerde hij aan
de gedachtewisseling van de Nationale ombudsman met de Minister van Justitie
en wachtte hij verdere besluitvorming af.Op de gestelde vragen reageerde de Minister van Justitie bij brief van
18 mei 1999. In die brief bleef hij bij zijn eerder gehanteerde onderscheid
tussen het recht op inzage van een verdachte van de processen-verbaal van
zijn verhoor en de wijze waarop een afschrift kan worden verkregen.Met betrekking tot het laatste verzoek in de brief van de Nationale ombudsman
van 16 februari 1999 berichtte de Minister van Justitie bij brief van 26 juli
1999 dat hij de actualisering van de artikelen 30–34 van het Wetboek
van Strafvordering en 51a–51d Reglement I, dat onvoldoende substantie
heeft om het afzonderlijk in procedure te brengen, ter hand zou nemen zodra
zich daartoe een geschikte gelegenheid – een wetsvoorstel met verwante
materie zoals door de Tweede Kamer gewenst – voordoet. Op dat moment
was niet te voorzien wanneer dat het geval zou zijn. De lopende wetsvoorstellen
boden daartoe geen mogelijkheid.In 1999 kwam het verstrekken van een kopie van de eigen verklaring aan
een verdachte aan de orde in rapport 99/496. De Nationale ombudsman merkte
in dit rapport op dat artikel 31 onder a Sv bepaalt dat de verdachte, onvoorwaardelijk,
moet kunnen kennis nemen van een proces-verbaal van zijn verhoor. De verdachte
kan een verzoek daartoe richten tot een ieder die in een bepaalde fase van
een strafrechtelijk onderzoek in staat moet worden geacht hem kennis te laten
nemen van het proces-verbaal van diens eigen verklaring. Het staat vast dat
de politie doorgaans daartoe in staat moet worden geacht. In dit geval was
de vraag in het geding of de verdachte jegens de politie daarnaast aanspraak
kon maken op verstrekking van een (foto)kopie van het proces-verbaal van de
eigen verklaring. De Nationale ombudsman stelde dat het wettelijk stelsel
omtrent kennisneming van processtukken en verstrekking van afschriften daarvan
op dit punt duidelijk lijkt te zijn. Verstrekking van afschriften dient volgens
dit stelsel plaats te vinden ter griffie. Het openbaar ministerie is in dit
verband in de praktijk een autoriserende rol toegekend. Aldus bezien kon begrip
worden opgebracht voor het standpunt van de beheerder van het regionale politiekorps
Limburg-Noord dat het niet gebruikelijk was dat de politie een afschrift verstrekte.
De Nationale ombudsman vond dan ook dat de politie op dit punt geen verwijt
kon worden gemaakt, en achtte de onderzochte gedraging «behoorlijk».Niettemin zag de Nationale ombudsman aanleiding voor een overweging ten
overvloede. Hij overwoog dat de betreffende regelgeving dateert uit 1926,
respectievelijk uit 1925, en sindsdien nauwelijks is gewijzigd. Het getuigt
volgens de Nationale ombudsman van een onnodig formele houding om, waar het
gaat om de verstrekking van afschriften van stukken, en daarmee de vervaardiging
ervan, verzoeken hiertoe te toetsen aan regels uit een tijd waarin het maken
van afschriften aanzienlijk ingewikkelder was dan tegenwoordig en alleen al
om die reden de tussenkomst van de griffie was vereist. In deze tijd beschikt
ieder politiekorps over voldoende kopieermachines en printmogelijkheden, waardoor
feitelijk de vervaardiging van een afschrift van een proces-verbaal van de
eigen verklaring van de verdachte op geen enkel probleem van praktische aard
kan en mag stuiten.De Nationale ombudsman merkte op dat het eveneens van een onnodig formele
opstelling getuigt om verdachten, die wensen te beschikken over een kopie
van hun eigen verklaring, te verwijzen naar het openbaar ministerie. Waar
kennisneming ongeclausuleerd kan plaatsvinden en «desgewenscht de voor
het maken van aanteekeningen vereischte middelen» ter beschikking moeten
worden gesteld, valt niet in te zien dat het maken van een fotokopie van de
verklaring door een politieambtenaar te allen tijde gebonden zou moeten zijn
aan de goedkeuring van een officier van justitie. De Nationale ombudsman is
van oordeel dat sprake zou moeten kunnen zijn van een praktijk waarin de politie
desgevraagd de eigen verklaring aan de verdachte verstrekt, tenzij er kennelijk
dringende redenen zijn om dit niet te doen. In dat geval zou – alsnog –
contact kunnen worden gelegd met de officier van justitie om het verzoek van
de verdachte te beoordelen en daarop te beslissen.Ten slotte wordt hier een overweging ten overvloede besproken die in rapport
99/77 (zie ook § 7A.15) aan de orde kwam. In dit rapport merkte
de Nationale ombudsman over informatieverstrekking aan te (ver)horen personen
op dat algemeen geldt dat het met het oog op de waarheidsvinding in een opsporingsonderzoek
van belang is dat betrokken personen op een zo kort mogelijke termijn worden
gehoord. Het is immers een feit van algemene bekendheid dat herinneringen
na verloop van tijd in intensiteit afnemen. Het is dan ook terecht dat de
politie er naar streeft om zo kort mogelijk na een vermoedelijk gepleegd strafbaar
feit getuigen en/of slachtoffers te horen, alsmede de eventuele verdachte(n)
te verhoren. Wanneer de politie in dat verband een te (ver)horen persoon uitnodigt
om op het politiebureau te verschijnen om een verklaring over de betreffende
gebeurtenissen af te leggen, mag zij daarbij nooit de – onjuiste –
indruk wekken dat betrokkene daartoe (wettelijk) verplicht is. Daarop gerichte
vragen zal de politie ook steeds, en zonder omhaal, ontkennend moeten beantwoorden.
Het voert echter te ver om van de politie te verlangen dat zij te allen tijde
de te (ver)horen persoon er nadrukkelijk én op eigen initiatief op
wijst dat zij niet wettelijk verplicht zijn om op een dergelijke uitnodiging
in te gaan. In gevallen waarbij minderjarigen zijn betrokken, zoals in het
geval dat in dit rapport speelde, mag van de politie echter meer worden verwacht,
zeker wanneer die minderjarige(n) als verdachte wordt (worden) aangemerkt.
Zo mag in de eerste plaats naar het oordeel van de Nationale ombudsman van
de politie worden verwacht dat zij de ouders van de betreffende minderjarige(n)
informeert. Zijn de ouders niet te bereiken of niet bij de politie bekend,
dan mag worden verwacht dat de politie de minderjarige eerst meedeelt dat
deze contact mag opnemen met de ouders. Kunnen de ouders niet worden bereikt,
dan dient de politie zich in beginsel uiterst terughoudend op te stellen.
Mocht worden geoordeeld dat een verhoor niet kan worden uitgesteld, dan dient
de politie zich er terdege van te vergewissen dat de minderjarige goed begrijpt
wat zijn rechten en plichten zijn tegenover de politie. Zonodig dient de politie
de minderjarige daarover expliciet te informeren. 7A.10 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenDe Nationale ombudsman bracht in 1999 46 rapporten (1998: 50) uit waarin
het politieoptreden (of uitblijven daarvan) naar aanleiding van een aangifte
of melding centraal stond. Anders dan voorgaande jaren heeft de Nationale
ombudsman bij de verdeling van de rapporten in de categorieën dit jaar
deze paragraaf onderverdeeld in twee hoofdcategorieën. Het al dan niet
optreden wanneer een melding is gedaan en het gevolg geven aan een aangifte
vormt de ene hoofdcategorie; de wijze waarop de politie inrichting geeft aan
haar opsporingsonderzoek de andere.7A.10.1 Enkele rapportenIn deze categorie vielen 34 rapporten. In vijftien gevallen luidde het
oordeel dat de klacht niet gegrond was en in negen gevallen werd de klacht
gegrond bevonden. In twee rapporten werd geconcludeerd dat de klacht deels
gegrond en deels niet gegrond was. In één geval kon de Nationale
ombudsman over de klacht geen oordeel geven. Viermaal werd de klacht ten dele
niet gegrond bevonden, terwijl over het andere deel geen oordeel kon worden
gegeven. In één zaak was de klacht ten dele gegrond, terwijl
over het andere deel geen oordeel kon worden gegeven. En tenslotte luidde
het oordeel van de Nationale ombudsman in twee rapporten dat de klacht deels
gegrond en deels niet gegrond was, terwijl er voor het overige geen oordeel
kon worden gegeven.AangiftenEen klacht met betrekking tot de aangifte kwam in 21 zaken aan de orde.
Deze klachten komen in verschillende varianten voor. Zo kan een klacht gaan
over het niet opnemen van een aangifte, of over de wijze waarop de aangifte
is opgenomen, alsmede over het al dan niet voldoende optreden naar aanleiding
van een gedane aangifte.Zoals ook in het Jaarverslag 1998 al is gesteld, hanteert de Nationale
ombudsman bij de beoordeling van klachten over het niet opnemen van aangiften
het uitgangspunt dat politieambtenaren op grond van het bepaalde in artikel
163 Sv. verplicht zijn een aangifte op te nemen, tenzij al op voorhand en
zonder nader onderzoek duidelijk is dat er geen sprake is van een strafbaar
feit.In rapport 99/101 bepaalde de Nationale ombudsman dat uit deze verplichting
voortvloeit dat ook aanvullende gegevens, die op een later moment door de
aangever worden aangereikt en die een ander licht (kunnen) werpen op de aanvankelijke
aangifte, dienen te worden opgenomen.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 99/263 dat het bij het opnemen
van de aangifte van belang kan zijn dat uit de aangifte niet alleen de feitelijke
omstandigheden van het strafbare feit blijken, maar ook de opvatting van de
aangever over de kwalificatie van het strafbare feit.Voor zover tussen de aangever en de politie een verschil van mening bestaat
over de kwalificatie van het strafbare feit, dient in beginsel uit de verklaring
van de aangever te blijken welk strafbaar feit hij op het oog heeft. Dit betekent
niet dat de politie daarmee, bij de beoordeling welk vervolg mogelijk aan
de aangifte zal worden gegeven, gehouden is om zich – uitsluitend –
te richten naar het door de aangever bedoelde strafbare feit. De verplichting
tot het opnemen van aangifte moet immers los worden gezien van het eventuele
strafrechtelijke gevolg dat hieraan wordt gegeven. In beginsel dient een burger die aangifte wenst te doen van een strafbaar
feit dat te kunnen doen op ieder politiebureau en bij iedere politieambtenaar.
Dat laat onverlet dat op deze regel, indien daarvoor goede redenen aanwezig
zijn, uitzonderingen kunnen en mogen worden gemaakt.Die waren aanwezig in de zaak die leidde tot rapport 99/91. In dit rapport
oordeelde de Nationale ombudsman dat het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond –
om efficiencyredenen – ten aanzien van verzoeker in redelijkheid kon
besluiten tot een van de normale gang van zaken afwijkende aanpak. Deze aanpak,
die inhield dat verzoeker zich in beginsel tot een met naam genoemde politieambtenaar
diende te wenden als hij aangifte wenste te doen, stond er immers niet aan
in de weg dat een reële nieuwe aangifte van verzoeker werd opgenomen.
Voorts was niet gebleken dat toen verzoeker aangifte wilde doen van bedreiging,
sprake was van een noodsituatie op grond waarvan had moeten worden afgeweken
van de gekozen aanpak. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging
dan ook «behoorlijk».Wanneer bij de politie aangifte wordt gedaan, mag van haar worden verwacht
dat zij deze aangifte opneemt op het moment dat deze wordt gedaan, voorzover
dat ook daadwerkelijk mogelijk is. Als de feitelijke mogelijkheid daartoe
op dat moment, objectief bezien, ontbreekt, dient degene die aangifte wenst
te doen daartoe zo spoedig mogelijk alsnog de gelegenheid te krijgen.In rapport 99/94 overwoog de Nationale ombudsman dat het niet onjuist
was dat de regiopolitie Haaglanden verzoekers voor het doen van aangifte naar
een andere dag had verwezen, gelet op de omstandigheid dat vrijwel al het
personeel was ingeschakeld in verband met een schietpartij.In rapport 99/471 was de Nationale ombudsman van oordeel dat de regiopolitie
Brabant Zuid-Oost de aangifte van verzoekster van valsheid in geschrifte in
redelijkheid als complex en niet spoedeisend kon aanmerken. Aangezien de personeelsbezetting
beperkt was op de dag dat verzoekster aangifte kwam doen en de aangifte niet
door het baliepersoneel kon worden opgenomen, kon de politie dan ook in redelijkheid
besluiten de aangifte op een andere dag op te nemen.Vanuit een oogpunt van zorgvuldigheid acht de Nationale ombudsman blijkens
het rapport 99/126 het voorts wenselijk dat wanneer een burger aangifte wil
doen van een door politieambtenaren gepleegd strafbaar feit, deze aangifte
wordt opgenomen door een verbalisant die niet betrokken is geweest bij het
politieoptreden waarbij het strafbare feit zou hebben plaatsgevonden.MeldingenKlachten met betrekking tot gedane meldingen gaven in vijftien gevallen
aanleiding tot het uitbrengen van een rapport. Meestal betrof het een klacht
dat de politie naar aanleiding van een (telefonische) melding niet ter plaatse
wilde komen.Een bijzondere melding vormde aanleiding voor rapport 99/430.In deze zaak speelde het volgende. Op 19 augustus 1998 was een luchtballon
van de ballonvaartonderneming van verzoeker geland in een weiland. Nadat de
bemanning van de luchtballon onenigheid had gekregen met de eigenaar van het
weiland over het weghalen van de luchtballon, zocht de gezagvoerster van deze
ballonvaart telefonisch contact met het regionale politiekorps Zuid-Holland-Zuid.
Naar aanleiding van deze melding kwamen twee politieambtenaren ter plaatse.
Omdat de politieambtenaren de landeigenaar niet op andere gedachten konden
brengen, nam een medewerkster van de ballonvaartonderneming vervolgens telefonisch
contact op met de afdeling Luchtvaartpolitie van het Korps landelijke
politiediensten (KLPD). Ook dit leidde niet tot het gewenste resultaat. Verzoeker
klaagde over de wijze waarop ambtenaren van het KLPD en het regionale politiekorps
Zuid-Holland-Zuid waren opgetreden naar aanleiding van de meldingen.Verzoeker was van mening dat de politie meer had kunnen en moeten doen,
dan zij in dit geval heeft gedaan. In dit verband wees hij erop dat in artikel
23, vijfde boek, van het Burgerlijk Wetboek is bepaald dat indien een voorwerp
niet door opzet of grove nalatigheid van de eigenaar op de grond van een ander
is terechtgekomen, de eigenaar van de grond hem op zijn verzoek moet toestaan
het voorwerp weg te voeren.Uit het onderzoek was gebleken dat de betrokken politieambtenaar van het
KLPD, na ontvangst van de melding, direct telefonisch contact had opgenomen
met de landeigenaar om hem ertoe aan te zetten de ballon te laten weghalen.
De politieambtenaar had de landeigenaar daarbij gewezen op de van toepassing
zijnde bepalingen in het Burgerlijk Wetboek, en op de eventuele aansprakelijkheid
voor de schade, indien hij bij zijn weigerachtige houding zou blijven. Voorts
was gebleken dat de landeigenaar, ondanks de bemiddelingspoging van de politieambtenaar,
weigerde mee te werken, en bij zijn besluit bleef dat de ballon pas de volgende
morgen, na het melken van zijn vee, kon worden weggehaald. Hierop heeft de
politieambtenaar zijn telefonische bemiddelingspoging gestaakt. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat – gezien de situatie ter plaatse en de
civiele aard van het conflict, alsmede gelet op de standvastige opstelling
van de landeigenaar dat de ballon de volgende ochtend kon worden opgehaald –
van de politieambtenaar niet meer kon worden verwacht dan hij op 19 augustus
1998 als piketambtenaar heeft ondernomen. Daarmee was de gedraging van het
KLPD «behoorlijk».Ten aanzien van de ambtenaren van het regionale politiekorps Zuid-Holland-Zuid
klaagde verzoeker erover dat zij naar aanleiding van de melding van de gezagvoerster
van de ballonvaart, ter plaatse niet voldoende hadden bemiddeld tussen de
landeigenaar en de ballonvaarders om tot een oplossing te komen. De Nationale
ombudsman overwoog hier dat het accent van politieoptreden bij conflicten
tussen burgers onderling zoveel mogelijk dient te liggen op preventie, hulpverlening
en bemiddeling. Daardoor kan wellicht erger worden voorkomen. Tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat de landeigenaar, ondanks
een bemiddelingspoging van de politieambtenaren, op de avond zelf niet had
willen meewerken aan een voor verzoeker bevredigende oplossing. Op zich vond
de Nationale ombudsman het begrijpelijk dat verzoeker niet tevreden was met
deze situatie. Echter, gezien de opstelling van de landeigenaar, de civiele
aard van het conflict en het tijdstip waarop een en ander zich voordeed (nadat
de duisternis was ingevallen), konden de ambtenaren in redelijkheid beslissen
de bemiddeling op dat moment te staken, om zo verdere escalatie van het conflict
te voorkomen. Hierbij was van belang dat de landeigenaar had toegezegd dat
de ballon de volgende morgen wél van het land mocht worden gehaald.
Ook de gedraging van het regionale politiekorps Zuid-Holland Zuid was op dit
punt «behoorlijk».7A.10.2 Inrichting opsporingsonderzoekIn deze categorie bracht de Nationale ombudsman twaalf rapporten uit.
In vijf zaken oordeelde hij dat de klacht niet gegrond was en eveneens in
drie zaken dat de klacht gegrond was. In de overige vier zaken in deze categorie
werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond bevonden.Eén van de taken van de politie betreft het instellen van een opsporingsonderzoek
naar aanleiding van een aangifte van een strafbaar feit. De mogelijkheden
van de politie om deze taak uit te voeren zijn echter niet onbeperkt. De politie
dient bij haar optreden dan ook prioriteiten te stellen. In
rapport 99/107 bepaalde de Nationale ombudsman dat de politie daartoe een
aantal factoren tegen elkaar dient af te wegen, zoals de ernst en de spoedeisendheid
van de aangifte, de capaciteit van de politie op dat moment en de overige
werkzaamheden.In rapport 99/211 stelde de Nationale ombudsman dat het de politie in
beginsel vrij staat te bepalen welke opsporingshandelingen zij naar een haar
bekend strafbaar feit verricht. Slechts wanneer de politie niet in redelijkheid
heeft kunnen besluiten om af te zien van een bepaalde opsporingshandeling,
is het nalaten van die opsporingshandeling als onjuist te kwalificeren.Een interessante casus leidde tot het rapport 99/51. Op 25 oktober 1996
troffen twee politieambtenaren van het regionale politiekorps Zuid-Holland-Zuid
tijdens hun surveillance de als gestolen opgegeven auto van verzoekers aan
te Dordrecht. Zij vatten het plan op de mogelijke daders van de diefstal aan
te houden. Daartoe riepen ze assistentie in. Korte tijd later kwam een tweede
politieauto ter plaatse. Aan beide zijden van de straat werd postgevat, om
ervoor te zorgen dat in het geval de verdachten zouden verschijnen deze niet
met de gestolen auto zouden kunnen ontkomen. Na enige tijd liepen enkele personen
naar de auto van verzoekers en stapten in. Op dat moment zette de politie
één van beide politieauto's schuin voor de auto van verzoekers,
om te voorkomen dat de verdachten zouden wegrijden. Eén van de politieambtenaren
stapte uit en rende naar verzoekers auto om de verdachten aan te houden. De
bestuurder van de auto gaf toen vol gas en reed weg over het trottoir. Daarbij
schampte hij een muur. De politie zette meteen de achtervolging in. Uiteindelijk
reed de bestuurder van verzoekers auto tegen een boom. De politie kon twee
inzittenden aanhouden. De auto van verzoekers was «total loss».Verzoekers klaagden er in de eerste plaats over dat de politie bij haar
handelen prioriteit heeft verleend aan het opsporingsbelang boven het beperken
van schade aan hun eigendom.De Nationale ombudsman kon zich goed voorstellen dat verzoekers uitermate
teleurgesteld waren, nu geen (verdere) schade aan hun auto zou zijn ontstaan,
indien de politie de auto meteen had veiliggesteld en vervolgens aan verzoekers
had teruggegeven. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat in dat geval
de politie zichzelf echter de mogelijkheid zou hebben ontnomen om de verdachten
van de diefstal van de auto van verzoekers aan te houden. De politie had terecht
naar voren gebracht dat zij – naast het veiligstellen en terugbezorgen
van ontvreemde goederen – tot taak heeft om verdachten van strafbare
feiten op te sporen en aan te houden. Gelet op het feit dat het de politie
bekend was dat er in de voorgaande periode een groot aantal auto's van hetzelfde
type als de auto van verzoekers was gestolen, was er in dit geval een verhoogd
opsporingsbelang om de verdachte(n) van de diefstal van de auto van verzoekers
aan te houden. Het viel immers niet uit te sluiten dat zij ook verantwoordelijk
waren voor de ontvreemding van de andere auto's. De Nationale ombudsman achtte
het in dat verband te rechtvaardigen dat de politie had besloten om te posten
bij de auto van verzoekers, in het kader van haar opsporingstaak. De betrokken
politieambtenaren mochten in redelijkheid aannemen dat zij met de onopvallende
politieauto de vluchtweg voor de betreffende verdachten afdoende hadden afgesloten.
De verdachten konden kennelijk ook alleen ontkomen door tegen een muur te
rijden. In zoverre trof de politie geen verwijt. Niet de politie, maar de
betreffende verdachte was aansprakelijk voor de schade die was toegebracht
aan de auto van verzoekers. De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook
«behoorlijk».Verzoekers klaagden er verder over dat de politie hun auto zonder hun
toestemming heeft gebruikt bij het opsporingsonderzoek. De Nationale ombudsman
zag geen reden voor kritiek op het politieoptreden in dit geval.
Niet kon worden geoordeeld dat de politie de auto van verzoekers had gebruikt
in het opsporingsonderzoek, nu de politie zich in eerste instantie had beperkt
tot observatie. Voor zover verzoekers meenden dat de politie hen direct had
moeten inlichten over het aantreffen van hun auto merkte de Nationale ombudsman
op dat ook dan de feitelijke gang van zaken geen andere zou zijn geweest.
De Nationale ombudsman had geen reden om de politie te verwijten dat zij niet
al direct ertoe was overgegaan om verzoekers in te lichten. Ook op dit punt
achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk».Het besluit tot het inzetten van de achtervolging en de wijze waarop wordt
achtervolgd kwam uitgebreid aan de orde in rapport 99/102. Aanleiding voor
dit rapport was de klacht over een achtervolging van verzoekers zoon met politieauto's
van het regionale politiekorps Noord-Holland Noord. Bij die achtervolging
was hun zoon dodelijk verongelukt.De Nationale ombudsman overwoog in het algemeen het volgende. De politie
dient zich bij haar reactie op een situatie waarbij iemand zich onttrekt aan
een (verkeers)controle of aan een staande- of aanhouding, te houden aan de
vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.Indien de reactie bestaat uit het instellen van een achtervolging, dan
dienen de hierbij betrokken politieambtenaren, voordat de achtervolging wordt
ingezet en ook tijdens de achtervolging, voortdurend een afweging te maken
tussen het met de achtervolging beoogde doel en het gevaar dat het achtervolgen
oproept of kan oproepen voor de direct daarbij betrokkenen en voor derden.
Deze afweging dient ook het gebruik te omvatten van de middelen om het achtervolgde
voertuig tot staan te brengen, zoals onder meer het afzetten of blokkeren
van een weg en het aanrijden van het achtervolgde voertuig. Tijdens een achtervolging
dienen de leiding en de coördinatie te liggen bij een leidinggevende
functionaris die niet deelneemt aan de achtervolging. Deze dient zijn taak
bij voorkeur vanuit de meldkamer te vervullen. Deze leidinggevende functionaris
dient te beslissen of de achtervolging moet worden voortgezet en op welke
wijze dit dan dient te gebeuren.Voor die beslissing zijn onder meer de volgende omstandigheden van belang:
de aard van de feiten waarvoor een betrokkene werd gecontroleerd, staande
gehouden of aangehouden; de feiten die alle betrokkenen tijdens de achtervolging
begaan; de feiten die de betrokken politieambtenaren intussen over de achtervolgde
persoon bekend worden; de omstandigheden waaronder de achtervolging plaatsvindt
en de ervaring, de (rij)vaardigheid en de geoefendheid van de bestuurder(s)
van het/de betrokken politievoertuig(en). Een achtervolging in een geval als
dit dient bij voorkeur plaats te vinden met maximaal twee politieauto's. De
overige assisterende politievoertuigen dienen een beveiligende en begeleidende
taak te hebben, aangestuurd door de leidinggevende functionaris of door de
meldkamer.Op grond van het ingestelde onderzoek kwam het volgende vast te staan.
Twee politieambtenaren hadden verzoekers zoon een stopteken gegeven om hem
staande te houden naar aanleiding van een te hoog afgestelde koplamp van de
door hem bestuurde auto. Verzoekers zoon had geen gevolg gegeven aan dit stopteken
en was vervolgens doorgereden. De politieambtenaren hadden hierop de achtervolging
ingezet en hadden mobilofonisch verzocht om assistentie. De meldkamer Alkmaar
van het regionale politiekorps Noord-Holland Noord had hen daarna meegedeeld
dat de auto die verzoekers zoon bestuurde niet was verzekerd en niet was APK-gekeurd.
De zoon van verzoekers had daarna diverse verkeersovertredingen gepleegd,
waaronder het negeren van rode verkeerslichten. De meldkamer deelde aan de
politieambtenaren mee dat degene op wiens naam de achtervolgde auto was gesteld
een ontzegging van de rijbevoegdheid had, en voorts dat deze persoon in het
herkenningsdienstsysteem van de politie stond geregistreerd als harddruggebruiker.
Nadat de zoon na een slippartij in de middenberm van de weg
nagenoeg tot stilstand was gekomen, blokkeerden twee assisterende politieambtenaren
met een opvallende politieauto zijn verdere doorgang. Weer een andere politieambtenaar
had op dat moment via de mobilofoon meegedeeld dat verzoekers zoon mogelijk
vuurwapengevaarlijk kon zijn. Nadat hun zoon met zijn auto de politieauto
van de assisterende politieambtenaren had aangereden en had weggeduwd, had
hij zijn weg kunnen vervolgen. De vier betrokken ambtenaren hadden hierop
met twee politieauto's de achtervolging verder voortgezet. Twee van hen hadden
kort daarna getracht hem met behulp van de politieauto in de berm van de weg
te drukken, wat niet was gelukt. Verzoekers' zoon was na de aanrijding die
hierbij had plaatsgevonden nogmaals doorgereden. Twee andere eveneens assistentieverlenende
politieambtenaren sloten op dat moment eveneens aan bij de achtervolging.
Kort hierna hadden de eerst betrokken politieambtenaren de achterzijde van
de auto van verzoekers zoon aangereden om hem tot staan te brengen, wat eveneens
niet was gelukt.Nadat de zoon door de bebouwde kom van St. Pancras richting Heerhugowaard
was gereden, hadden weer twee andere politieambtenaren, die een kruising hadden
afgezet, zich bij de achtervolging aangesloten. Voorts hadden politieambtenaren
op een andere kruising het overige verkeer stilgezet. Bij een rotonde op een
driesprong in Heerhugowaard was verzoekers zoon rechtsaf een weg ingereden,
waarop een mechanische bussluis in werking was. Hij was tegen de bussluis
aangereden, waarna hij dodelijk verongelukte.De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken politieambtenaren op
grond van artikel 4 van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(WAHV) bevoegd waren de zoon van verzoekers staande te houden in verband met
de verkeerd afgestelde koplamp. Zij hadden dan ook daartoe een stopteken kunnen
geven en konden daarna in redelijkheid beslissen hem te achtervolgen nadat
hij had getracht zich te onttrekken aan deze staandehouding. Immers, de WAHV
bepaalt dat het voorkeur verdient een kennisgeving van beschikking in verband
met de geconstateerde gedraging aan een bestuurder uit te reiken. Voorts had
de bestuurder een nieuw strafbaar feit begaan door niet te voldoen aan het
stopteken. Zo kon de politie besluiten hem te blijven achtervolgen, met het
doel hem staande te houden. Verder had de bestuurder zich in zijn vlucht,
naast de vermelde verkeersovertredingen, schuldig gemaakt aan enkele misdrijven.
De informatie van de meldkamer gaf eveneens reden om de betreffende auto te
blijven achtervolgen, met het doel de bestuurder daarvan staande en aan te
houden. Hierbij speelde volgens de Nationale ombudsman eveneens een rol dat
de identiteit van de bestuurder van de auto niet door de eerst betrokken politieambtenaren
was vastgesteld. Gelet op deze feiten en gelet op wat vaststond en in het
algemeen was overwogen, was de Nationale ombudsman van oordeel dat de politie
had kunnen beslissen verzoekers zoon te (blijven) achtervolgen. De onderzochte
gedraging was op dit punt dan ook «behoorlijk».Ook de wijze waarop de achtervolging had plaatsgevonden achtte de Nationale
ombudsman «behoorlijk». Het optreden van de politie gaf de Nationale
ombudsman nog wel aanleiding om ten overvloede onder meer op te merken dat
het in de rede had gelegen dat het derde en vierde politievoertuig –
die bij de achtervolging betrokken raakten – zich bezig hadden gehouden
met de beveiliging van het overige verkeer dan wel afzetten van mogelijk te
volgen routes. Voorts was uit de weergave van de geluidsband gebleken dat
de meldkamer een onvoldoende coördinerende en sturende rol had gespeeld.
De meldkamer had zich slechts beziggehouden met het berichtenverkeer, zonder
dat daarbij aanwijzingen werden gegeven met het doel invloed op het verloop
van de achtervolging uit te oefenen. Dit was volgens de Nationale ombudsman
niet juist.Bovendien was uit het onderzoek gebleken dat de voor het bewakingsgebied
verantwoordelijke leidinggevende zelf had deelgenomen aan de achtervolging
en slechts eenmaal over de mobilofoon had meegedeeld dat de betrokkenen geen
«gekke dingen moesten doen wat betreft aanrijdingen». Voorts had
die leidinggevende tweemaal meegedeeld dat hij wist wie de achtervolgde bestuurder
was en waar hij naartoe ging, zonder dat hij daarbij aan de overige betrokken
politieambtenaren heeft meegedeeld wie het betrof en waar die persoon heenging.
Dit was eveneens niet juist.7A.11 Bejegening7A.11.1 Houding en uitlatingen (taalgebruik)In 1999 bracht de Nationale ombudsman 55 rapporten uit waarin het onder
andere ging over de wijze waarop een politieambtenaar een burger had bejegend
of over een bepaalde opmerking die een politieambtenaar had gemaakt. De houding
van de politie kwam in 32 gevallen aan de orde, terwijl over een uitlating
in 23 gevallen werd geklaagd.Het oordeel van de Nationale ombudsman luidde in zeventien rapporten dat
de klacht niet gegrond was. In acht gevallen werd de klacht op dit punt gegrond
bevonden. Vijftienmaal moest de Nationale ombudsman zich op dit punt van een
oordeel onthouden. De klacht werd ten dele gegrond en ten dele niet gegrond
geacht in zes gevallen. In drie rapporten werd geconcludeerd dat de klacht
voor het ene deel niet gegrond was, terwijl voor het overige deel geen oordeel
kon worden gegeven. Deels gegrond en deels geen oordeel was de conclusie in
twee rapporten. De Nationale ombudsman concludeerde in drie gevallen dat de
klacht ten dele gegrond en ten dele niet gegrond was, terwijl hij zich voor
het overige deel op dit punt van een oordeel moest onthouden.Ten aanzien van klachten over bejegening hanteert de Nationale ombudsman
in het algemeen – zo ook in bijvoorbeeld rapport 99/455 – de norm
dat het een vereiste van professionaliteit is dat een politieambtenaar zich
in contacten met burgers ook in moeilijke omstandigheden beheerst en zorgvuldig
uitdrukt. Voorts mag in een multiculturele samenleving van een professioneel
politieambtenaar worden verwacht dat hij weet om te gaan met burgers die de
Nederlandse taal (nog) niet machtig zijn. In rapport 99/458 achtte de Nationale
ombudsman het dan ook «niet behoorlijk» dat een politieambtenaar
van het regionale politiekorps IJsselland verzoekster – die slechts
Frans sprak – had meegedeeld dat hij van haar verwachtte dat zij Nederlands
kon spreken.In rapport 99/310 overwoog de Nationale ombudsman dat het gebruik van
de wij-vorm door politieambtenaren bij het aanspreken van burgers enigszins
paternalistisch kan overkomen. Politieambtenaren dienen zich dit te realiseren.
Er was in dat geval echter geen reden om te concluderen dat de betrokken ambtenaren
de grenzen van een fatsoenlijke bejegening hadden overschreden. De onderzochte
gedraging was «behoorlijk».Over de houding van politieambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
jegens verzoeker ging de klacht in rapport 99/304 (DD 29, (1999) nr. 8. p.
700; zie ook § 7A.3). Volgens verzoeker hadden de betrokken politieambtenaren
hem uitgelachen en geprobeerd hem te imponeren. Dit laatste onder meer door
«breed» te lopen. Uit het onderzoek was niet of in ieder geval
onvoldoende gebleken van een bewuste, incorrecte (fysieke) houding van de
betrokken politieambtenaren jegens verzoeker. In zoverre achtte de Nationale
ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk». Wel stond vast
dat de betrokken politieambtenaren hadden gelachen. Uit de verklaring van
één van de betrokken politieambtenaren viel af te leiden dat
dit meermalen was gebeurd, omdat verzoeker zich dan weer dreigend dan weer
lachwekkend gedroeg. De Nationale ombudsman overwoog dat het
op zichzelf voorstelbaar is dat zich bij de aanhouding van een verdachte situaties
kunnen voordoen die werken op de lachspieren van de daarbij betrokken politieambtenaren.
Politieambtenaren dienen zich er echter van bewust te zijn dat een en ander
denigrerend en/of kwetsend op de betrokkene kan overkomen, zeker in het geval
van een aanhouding, die alleen al door het dwangmatige karakter daarvan veelal
als zeer ingrijpend wordt gevoeld. Vanuit een oogpunt van professionaliteit
mag van politieambtenaren in dergelijke gevallen dan ook de nodige terughoudendheid
worden verwacht bij het uiten van hun persoonlijke gevoelens.In dit geval was uit de overgelegde stukken niet precies vast te stellen
wanneer en om welke specifieke reden(en) de betrokken politieambtenaren hadden
gelachen. De betrokken politieambtenaren ontkenden in ieder geval verzoeker
te hebben uitgelachen. Een en ander had tot gevolg dat de Nationale ombudsman
zich op dit punt van een oordeel moest onthouden.In rapport 99/178 (zie ook § 7B.3), stond de rol van een politieambtenaar
van het regionale politiekorps Gooi en Vechtstreek in een privézaak
centraal. Deze ambtenaar was de vader van een meisje, met wie de zoon van
verzoekers verkering had gehad. Verzoekers klaagden er in deze zaak onder
meer over dat de politieambtenaar politiezaken en privézaken met elkaar
had vermengd, onder meer door een privégesprek met hun zoon te voeren
op een politiebureau. De politieambtenaar was op grond van zijn functie op
de hoogte van het (strafrechtelijk) verleden van verzoekers zoon, en had op
grond van die wetenschap zijn bedenkingen over de relatie van zijn dochter
met hun zoon. De Nationale ombudsman stelde in dit rapport voorop dat uit
het onderzoek naar voren was gekomen dat beiden zich hadden ingespannen om
met de situatie zo zuiver mogelijk om te gaan.Uit het onderzoek was verder gebleken dat de politieambtenaar het politiebureau
had gebruikt als locatie voor een gesprek over een privé-kwestie. Bovendien
was hij toen gekleed in uniform. De Nationale ombudsman was van oordeel dat
deze handelwijze de toets der kritiek niet kon doorstaan. De Nationale ombudsman
achtte het weliswaar begrijpelijk dat verzoekers zoon in een agressieve bui
angstwekkend kon zijn, en dat de politieambtenaar daarom een veilige omgeving
prefereerde voor het gesprek met hem. Echter, gelet op het feit dat verzoekers
zoon eerder meer dan eens als verdachte met de politie in aanraking was geweest
en op politiebureaus was geweest, was de keuze voor het politiebureau als
locatie voor het gesprek met hem niet een gelukkige. Indien en voor zover
het nodig was geweest om het gesprek in een veilige omgeving te laten plaatsvinden,
had moeten worden gezocht naar alternatieve mogelijkheden. Verder droeg het
feit dat de politieambtenaar bij het (privé)gesprek zijn uniform droeg
niet bij aan het scheppen van een voor beiden gelijkwaardige positie. Door
onder deze omstandigheden het gesprek aan te gaan, had de politieambtenaar
de indruk gewekt het gesprek te voeren als politieambtenaar, en niet als vader
van de ex-vriendin van verzoekers zoon. Waar het ging om een privékwestie
was dit niet juist. De onderzochte gedraging was dan ook «niet behoorlijk».7A.11.2 Niet nakomen toezeggingenDe Nationale ombudsman bracht vijf rapporten uit waarin het niet nakomen
van volgens de verzoekers door de politie gedane toezeggingen (mede) aan de
orde kwam.In twee gevallen luidde de conclusie op dit punt dat de klacht gegrond
was, in één geval was de klacht niet gegrond, en in nog een
ander geval moest de Nationale ombudsman zich op dit punt van een oordeel
onthouden. Ten slotte luidde in één rapport de conclusie dat
de klacht ten dele gegrond was, terwijl over het andere deel
geen oordeel kon worden gegeven.7A.12 Hulpverlening7A.12.1 SlachtofferhulpIn 1999 verschenen twee rapporten (1998: 4) waarin (onder meer) hulpverlening
door de politie aan slachtoffers van strafbare feiten aan de orde komt. In
één geval was de klacht gegrond, en in één geval
was de klacht niet gegrond.Daarnaast kwam in twee zaken door middel van interventie een oplossing
tot stand voor klachten over het door toedoen van de politie niet kunnen voegen
als slachtoffer in het strafproces. Het onderzoek naar aanleiding van die
klachten werd beëindigd na een financiële tegemoetkoming ter hoogte
van het griffierecht dat verschuldigd zou zijn in het geval de vordering zou
worden voorgelegd aan de burgerlijke rechter. Zie hieromtrent ook § 7B.6
en § 7B.9.In dit verband is de op 1 april 1995 in werking getreden Wet Slachtofferzorg
(ook bekend als Wet Terwee) van belang (zie ook Jaarverslag 1995, blz. 166).
Met behulp van deze wet wordt beoogd de positie van het slachtoffer in het
strafrecht te verbeteren.Op grond van de door het College van procureurs-generaal op 29 juli 1999
vastgestelde «Aanwijzing slachtofferzorg» (voorheen: «Richtlijn
slachtofferzorg bij landelijke inwerkingtreding Wet Terwee») heeft de
politie op dit punt onder meer de taak behulpzaam te zijn bij het tot stand
brengen van een schaderegeling tussen dader en slachtoffer.In de zaak die leidde tot rapport 99/347 was het volgende aan de orde.Op 1 juni 1998 was verzoekers, op dat moment 14-jarige, zoon op weg van
school naar huis in gevecht geraakt met onder meer zijn even oude klasgenoot
Y. Hierbij raakten enige tanden van Y. beschadigd. Van verzoekers zoon raakten
fiets en schoolboeken beschadigd.Zowel verzoekers zoon als Y. had korte tijd later aangifte gedaan ter
zake van mishandeling bij de plaatselijke politie. Politieambtenaar K. had
bezien of verzoeker en de vader van Y. op één lijn gebracht
konden worden met betrekking tot vergoeding van over en weer aangerichte schade.
Toen al gauw bleek dat deze poging geen kans van slagen had, had de politie
de zaak voorgelegd aan de parketsecretaris jeugdzaken van het arrondissementsparket
te 's-Hertogenbosch.Verzoeker klaagde erover dat het regionale politiekorps Brabant-Noord
bij de afhandeling van de zaak, zijn zoon aan een strengere aanpak had onderworpen
dan gebruikelijk was, omdat hij de zoon was van een politieambtenaar.De Nationale ombudsman oordeelde dat de politie overeenkomstig de richtlijnen
had gehandeld door eerst te trachten de zaak op te lossen door middel van
schadebemiddeling. Pas toen bleek dat de bemiddelingspoging geen kans van
slagen had, was proces-verbaal opgemaakt en was de zaak na overleg met de
betrokken parketsecretaris aan de officier van justitie te 's-Hertogenbosch
overgedragen. De Nationale ombudsman achtte het politieoptreden op dit punt
«behoorlijk».7A.12.2 BurenruziesIn 1999 verschenen zes rapporten die (mede) betrekking hebben op het optreden
van de politie bij conflicten die hun oorsprong vonden in problemen van verzoekers
met hun buren (1998: 8). In drie gevallen was de klacht niet gegrond, en in
één geval deels gegrond, en deels niet gegrond.
In twee gevallen achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond, terwijl
voor het overige geen oordeel werd gegeven.In rapport 99/482 (zie ook: § 7A.3) is het volgende aan de orde.Verzoeker leefde al enige jaren in onmin met zijn buren. Op 15 maart 1998
deed zich een incident voor tussen verzoeker en de zoon van zijn buren. De
politie kwam ter plaatse. De zoon gaf aan dat verzoeker met een slagersmes
in de deuropening had gestaan en had gedreigd hem te steken. Hij deed diezelfde
dag aangifte van bedreiging. Verzoeker was hiervoor op 27 april 1998 aangehouden.Verzoeker klaagde er in de eerste plaats over dat de politie niet had
bemiddeld via de wijkagent, maar in plaats daarvan de aangifte van de buurman
had opgenomen.De Nationale ombudsman overwoog allereerst dat het accent van politieoptreden
in geval van conflicten tussen buren zoveel mogelijk dient te liggen op preventie
en hulpverlening. Daardoor kan wellicht in een vroeg stadium erger worden
voorkomen.In dit geval was er op het moment dat de politie op 15 maart 1998 ter
plaatse kwam sprake van een strafbaar feit, of althans van een naar objectieve
maatstaven gemeten redelijk vermoeden van het plegen van een strafbaar feit,
te weten bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht. In die omstandigheden
behoort het (ook) tot de taak van de politie om repressief op te treden. Zij
dient dan de aangifte op te nemen van één van de bij het conflict
betrokken partijen en naar aanleiding daarvan een onderzoek in te stellen.
Het is vervolgens aan de officier van justitie om te beslissen of daadwerkelijk
tot vervolging zal worden overgegaan.De Nationale ombudsman concludeerde dan ook dat de politie in casu kon
besluiten tot een strafvorderlijke afdoening van de zaak. De onderzochte gedraging
was «behoorlijk».7A.12.3 OverigIn 1999 verschenen zes rapporten op het terrein van hulpverlening door
de politie die geen betrekking hebben op de in de vorige twee paragrafen besproken
onderwerpen.In vijf gevallen was de klacht niet gegrond, in één geval
was de klacht gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/243 (zie ook § 7A.13.1)
was het volgende aan de orde.Op 31 januari 1998 rond 05.00 uur vond te Gouda een aanrijding plaats
tussen een door verzoeker bestuurde bromfiets en een door een ambtenaar van
het regionale politiekorps Hollands-Midden bestuurd surveillancevoertuig.
Na de aanrijding was de bromfiets door de politie meegenomen naar het politiebureau
voor technisch onderzoek en voor het beoordelen van de aan de bromfiets ontstane
schade. Verzoeker, hoewel gewond, had op eigen kracht de plaats van het ongeval
kunnen verlaten.Verzoeker klaagde erover dat de bij de aanrijding betrokken politieambtenaren
van het regionale politiekorps Hollands-Midden hem, ondanks zijn verwondingen,
zonder enige verzorging hadden achtergelaten nadat was besloten dat de bromfiets
voor een technisch onderzoek naar het politiebureau zou worden overgebracht.De Nationale ombudsman oordeelde dat de bij de aanrijding met verzoeker
betrokken politieambtenaren onvoldoende aandacht hadden besteed aan de fysieke
toestand waarin verzoeker direct na de aanrijding verkeerde. Hoewel aannemelijk
was dat een van de betrokken ambtenaren had geïnformeerd naar de fysieke
toestand van verzoeker na het ongeval, was gebleken dat de betrokken ambtenaren
op dat moment overwegend aandacht hadden besteed aan de door verzoeker begane
verkeersovertreding en de technische staat van de bromfiets
en te weinig aandacht hadden besteed aan verzoekers verwondingen. Daarmee
was de politie tekort geschoten in haar (in artikel 2 van de Politiewet 1993)
wettelijk vastgelegde hulpverleningstaak. De onderzochte gedraging was«niet
behoorlijk».Rapport 99/268 betreft een klacht over onder meer het regionale politiekorps
Twente.Op 12 november 1997 deed ambtenaar Z. van dit korps een «melding
kind ivm gezinsproblematiek» aan de Raad voor de Kinderbescherming (verder
ook: de Raad). Deze melding had betrekking op verzoekers minderjarige dochter
R., die op dat moment vijf jaar oud was.Verzoeker klaagde erover dat de regiopolitie Twente deze melding aan de
Raad had gedaan. Met name klaagde hij er in dit verband over dat de politie
zijn privacy had geschonden.In het rapport overwoog de Nationale ombudsman allereerst dat de politie
in het kader van haar hulpverleningstaak kan besluiten gegevens over de situatie
van een minderjarige, waarin hulpverlening en mogelijk een kinderbeschermingsmaatregel
gewenst is, onder de aandacht van de Raad te brengen. Indien de politie daartoe
besluit, ligt het voor de hand dat zij (ook) de bij haar bekende gegevens
over het gezin waartoe de minderjarige behoort meldt. Daaronder kunnen zich
ook gegevens uit een politieregister bevinden. Ten aanzien van deze gegevens
is de Wet politieregisters van toepassing. Op grond van artikel 30 van deze
wet mag de politie gegevens uit politieregisters aan derden verstrekken, indien
dit noodzakelijk is ter uitvoering van de politietaakDe politie dient bij het verstrekken van gegevens steeds een juiste afweging
te maken tussen de privacybelangen van betrokkenen en de overige in het geding
zijnde belangen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat er in de
periode voorafgaande aan de melding aan de Raad van 12 november 1997 problemen
waren rond het gezin van verzoeker. Het stond voorts vast dat de politie een
aantal meldingen had ontvangen over onder meer geweldgebruik rond de familie
van verzoeker, huwelijksproblemen en problemen rond de opvang van verzoekers
dochter. Naar aanleiding van deze meldingen was de politie een aantal malen
ter plaatse gekomen.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was er, gelet op de ernst
van de meldingen in samenhang met de overige bij de politie bekende gegevens,
voldoende reden voor de politie om rekening te houden met mogelijk verontrustende
gezinsomstandigheden voor verzoekers dochter R. In deze situatie kon de politie
het belang van het minderjarige kind zwaarder laten wegen dan het privacybelang
van verzoeker, en kon politieambtenaar Z. in redelijkheid besluiten om in
het kader van de hulpverleningstaak van de politie de Raad voor de Kinderbescherming
te benaderen door middel van de zogenaamde «melding kind ivm gezinsproblematiek».
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/308 (DD 29 (1999), afl. 8, p. 700)
klaagde verzoekster erover dat ambtenaren van het regionale politiekorps Friesland
haar op 9 januari 1997, 1 februari 1997 en 12 februari 1997 om voor haar onduidelijke
redenen hadden ondergebracht in een passantenverblijf op het politiebureau.Uit het onderzoek was naar voren gekomen dat de politie op genoemde dagen
steeds door derden – familie en/of bekenden van verzoekster –
te hulp was geroepen. Verzoekster had naar voren gebracht dat deze personen
daarbij dubbele motieven hadden gehad, en dat zij de politie bewust verkeerde
informatie hadden verstrekt over haar gedrag en/of gemoedstoestand.
Volgens verzoekster hadden haar vriend en haar vriendin het een en ander in
scène gezet om haar in bewaring gesteld te krijgen.Uit het onderzoek was niet gebleken dat het de politie kenbaar moest zijn
of kon zijn geweest dat zij foutieve informatie over verzoekster kreeg verstrekt.
Daarbij kwam dat verzoekster kort voor de gebeurtenissen op 9 januari, 1 februari
en 12 februari 1997 al een keer in bewaring was gesteld, en wel op 9 december
1996.Op alle drie de dagen had de politie op haar beurt de hulp van (huis)
artsen ingeroepen. Deze artsen hadden op alle drie de dagen gemeend dat een
inbewaringstelling van verzoekster nodig was. In dat verband waren elke keer
artsen/arts-assistenten van het Riagg ter plaatse geroepen, die steeds tot
hetzelfde oordeel kwamen. In afwachting van de komst van de huisartsen of
de arts(-assistenten) van het Riagg was verzoekster telkenmale – tijdelijk –
in een ophoudkamer of passantenverblijf geplaatst.Al met al was de Nationale ombudsman van oordeel dat de politie vanuit
haar hulpverlenende taak juist had gehandeld door verzoekster op genoemde
dagen over te brengen naar het politiebureau, en vervolgens ter zake deskundige
personen in te schakelen. Verder viel het ook te rechtvaardigen dat verzoekster
op deze dagen in afwachting van de komst van de huisartsen of de arts(-assistenten)
van het Riagg tijdelijk was ondergebracht in een passantenverblijf.Uit de door verzoekster overgelegde stukken bleek voorts dat verzoekster
begreep waarom de politie in de aangeduide gevallen ter plaatse kwam. Aldus
moest worden geoordeeld dat er bij verzoekster kennelijk geen misverstand
had bestaan over de reden van het politieoptreden. De onderzochte gedraging
was dan ook «behoorlijk».7A.13 Politieoptreden en verkeer7A.13.1 AanrijdingenIn 1999 verschenen elf rapporten die (mede) betrekking hebben op het optreden
van de politie naar aanleiding van aanrijdingen (1998: 6). In zes gevallen
was de klacht niet gegrond, en in twee gevallen gegrond. In de drie overige
gevallen achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond.Daarnaast kwam in één zaak door middel van interventie een
oplossing tot stand voor een klacht over de trage wijze waarop de politie
een verkeersongeval had afgehandeld. Het onderzoek naar aanleiding van die
klacht werd beëindigd.Opmerkelijk is de zaak die leidde tot rapport 99/243 (zie ook § 7A.12.3),
met name omdat daarbij een voertuig van de politie was betrokken.Op 31 januari 1998 rond 05.00 uur vond te Gouda een aanrijding plaats
tussen een door verzoeker bestuurde bromfiets en een door een ambtenaar van
het regionale politiekorps Hollands-Midden bestuurd surveillancevoertuig.
Na de aanrijding was de bromfiets door de politie meegenomen naar het politiebureau
voor technisch onderzoek en voor het beoordelen van de aan de bromfiets ontstane
schade. Verzoeker, hoewel gewond, had op eigen kracht de plaats van het ongeval
kunnen verlaten.Verzoeker klaagde er onder meer over dat de politie hem had aangereden
teneinde hem staande te houden.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat aan de aanrijding
een korte achtervolging was voorafgegaan. Toen de twee in het surveillancevoertuig
gezeten politieambtenaren verzoeker staande wilden houden om hem aan te kunnen
spreken over een door verzoeker begane verkeersovertreding, trachtte verzoeker
zich aan de staandehouding te onttrekken. Dat verzoeker niet
in de gaten had dat de politie hem achtervolgde, was, gezien zijn rijgedrag
op dat moment en gelet op de verklaring van duopassagier O., dat verzoeker
de politie gezien zou moeten hebben, niet aannemelijk. Tijdens de achtervolging
had verzoeker enige malen onverhoeds zijn koers gewijzigd. Denkbaar was dat
de aanrijding het gevolg is geweest van zo'n onverhoedse koersverandering.
In ieder geval was op geen enkele wijze gebleken dat de politieambtenaar die
het surveillancevoertuig bestuurde de bedoeling had om verzoeker door middel
van een aanrijding tot stoppen te brengen. De onderzochte gedraging was op
dit punt «behoorlijk».Verzoeker klaagde er verder over dat de bij de aanrijding betrokken politieambtenaren
zich bij de afwikkeling van de aanrijding niet hadden gehouden aan de daarvoor
binnen het regionale politiekorps Hollands-Midden geldende voorschriften.De korpsbeheerder gaf op dit punt te kennen dat de interne voorschriften
inderdaad niet correct waren toegepast.Nu het hier een aanrijding met een dienstvoertuig betrof, waarbij bij
een van de betrokkenen sprake was van letsel, hadden de betrokken ambtenaren
op grond van de toepasselijke korpsrichtlijnen de afwikkeling van het ongeval
aan de verkeersdienst moeten overlaten. Zij hadden daartoe het ongeval moeten
melden aan de centrale meldkamer. De meldkamer had vervolgens de verkeersdienst
en de operationeel coördinator dienen te waarschuwen.Vast stond dat de bij de aanrijding met verzoeker betrokken ambtenaren
de centrale meldkamer niet hadden gemeld dat zij betrokken waren bij een aanrijding
met letsel. Vast stond ook dat de operationeel coördinator pas enige
tijd na het ongeval de plaats van het ongeval had bezocht, in gezelschap van
betrokken ambtenaar A.Weliswaar had het bij de aanrijding betrokken politievoertuig geen schade
opgelopen, maar nu het hier niet een eenzijdig ongeval betrof, waarbij bovendien
sprake was van letsel, hadden de betrokken ambtenaren de centrale meldkamer
en de operationeel coördinator op grond van de korpsrichtlijnen wel terstond
van de aanrijding op de hoogte moeten stellen. Het was niet juist dat de operationeel
coördinator pas later van een en ander op de hoogte was gebracht. Op
dit punt was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».7A.13.2 WegslepenDe Nationale ombudsman bracht in 1999 drie rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op wegslepen van auto's door de politie. In alle zaken was de klacht
niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/136 klaagde verzoekster erover dat
het regionale politiekorps Hollands Midden onvoldoende actie had ondernomen
naar aanleiding van door haar gedane meldingen van parkeeroverlast. Met name
klaagde zij erover dat de politie niet, of niet adequaat, had gereageerd op
meldingen van hinderlijk geparkeerde auto's voor verzoeksters uitrit met invalidenbord.
Verzoekster gebruikte de gecombineerde uitrit/invalidenparkeerplaats niet
als parkeerplaats, maar als uitrit. Zij parkeerde haar auto achter het hek,
op haar eigen terrein. Verzoekster had over een langere periode meerdere keren
bij het regionale politiekorps Hollands-Midden gemeld dat auto's het uitritvlak
(ten dele) blokkeerden. Zij deed daarbij een aantal malen het verzoek om de
op die wijze geparkeerde auto's te verwijderen.Uit de aan de Nationale ombudsman verstrekte informatie was gebleken dat
de politie aandacht had besteed aan verzoeksters probleem, maar niet was overgegaan
tot het wegslepen van de auto's die voor verzoekster hinder veroorzaakten. Het argument dat de politie hiertoe ter rechtvaardiging gebruikte, was
dat verzoekster naar de mening van de politie voldoende ruimte had om haar
uitrit in en uit te rijden.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat wanneer het gaat om de
beoordeling van de vraag of het vrijhouden van invalidenparkeerplaatsen wegslepen
noodzakelijk maakt, in het algemeen vrij snel zal worden aangenomen dat dit
het geval is. Een invalidenparkeerplaats is immers door de gemeentelijke overheid
aangewezen in verband met verminderde validiteit van betrokkene(n). In zo'n
geval mag van de opsporingsambtenaar worden verwacht dat deze voldoende oog
heeft voor het belang van mogelijke gebruikers dat een daartoe aangewezen
invalidenparkeerplaats vrij blijft. In zoverre is onrechtmatig gebruik van
een invalidenparkeerplaats van andere orde dan overige parkeerovertredingen.Niettemin bleek uit het onderzoek van de Nationale ombudsman dat bij objectieve
beoordeling van de situatie ter plekke moest worden geoordeeld dat verzoekster
voldoende ruimte had om haar uitrit in en uit te rijden. De Nationale ombudsman
had er wel begrip voor dat verzoekster als gevolg van haar handicap kennelijk
moeite ondervond bij het wegrijden van de uitrit, maar er bestond voor de
politie in redelijkheid geen aanleiding om naar aanleiding van de meldingen
repressief op te treden en over te gaan tot het wegslepen van de auto's die
ten dele voor de uitrit waren geparkeerd. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».7A.13.3 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wet Mulder)De Nationale ombudsman bracht in 1999 zeven rapporten uit waarin politieoptreden
in het kader van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(WAHV) aan de orde komt (1998: 4). In drie zaken was de klacht gegrond, en
in drie zaken niet gegrond. In één zaak werd de klacht deels
gegrond, deels niet gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 99/28 klaagde verzoeker erover dat een
ambtenaar van het regionale politiekorps Brabant-Noord op enig moment na 19
juni 1997 – in het kader van een onderzoek naar een gepleegde verkeersovertreding –
informatie over hem had ingewonnen bij een bank zonder dat daartoe reden bestond.
Hiermee had deze ambtenaar volgens verzoeker zijn privacy geschonden.Aan verzoeker was een administratiefrechtelijke sanctie opgelegd in verband
met een parkeerovertreding, in de G.-straat te Drunen op 19 juni 1997. Ambtenaar
T. van het regionale politiekorps Brabant-Noord constateerde deze overtreding
en reikte op basis van het kenteken van de bewuste geparkeerde auto een kennisgeving
van de sanctie uit.Verzoeker stelde tegen deze sanctie beroep in bij de officier van justitie
te 's-Hertogenbosch, en vervolgens bij de kantonrechter te 's-Hertogenbosch.
Omdat verzoeker in zijn beroep bij de officier van justitie had ontkend dat
hij de verkeersovertreding had gepleegd, had de officier van justitie om nadere
informatie verzocht. Vervolgens had politieambtenaar T. informatie ingewonnen
bij de bank.De Nationale ombudsman overwoog hierover het volgende.Ingevolge de WAHV is de kentekenhouder verantwoordelijk voor verkeersovertredingen
die met zijn auto zijn gepleegd. Indien in het geval van een WAHV-overtreding
niet direct kan worden vastgesteld wie de bestuurder is van de betrokken auto,
wordt de sanctie opgelegd aan de kentekenhouder. Een en ander betekent voor
de betrokken politieambtenaar dat hij kan volstaan met het waarnemen van de
bewuste overtreding en het vastleggen van het door hem waargenomen kenteken
van de auto. In dit verband is van belang dat de WAHV voorzieningen van strafrechtelijke
of strafvorderlijke aard uitsluit. Dit betekent dat deze wet geen
ruimte – en overigens ook geen aanleiding – biedt voor opsporingsactiviteiten,
bijvoorbeeld gericht op het vaststellen van de identiteit van de bestuurder
van de auto. Ook het doen van navraag bij de genoemde bank moet worden aangemerkt
als een dergelijke activiteit. Het is aan de kentekenhouder aan wie, op zijn
kenteken, een WAHV-sanctie is opgelegd die hij wil betwisten om, in de daarvoor
bestaande beroepsgang, bewijs aan te voeren voor zijn stelling dat de overtreding
niet met zijn auto kan zijn begaan. Vervolgens is het aan de officier van
justitie, en daarna eventueel aan de kantonrechter, om te besluiten welke
betekenis hij wil toekennen aan dat bewijs.In dit geval had de officier van justitie in verband met het beroep van
verzoeker de politie verzocht om nadere informatie. Gelet op het stelsel van
de WAHV, dat voorzieningen van strafvorderlijke aard uitsluit, had politieambtenaar
T. kunnen volstaan met een controle op (de vastlegging van) zijn waarneming,
bijvoorbeeld op een mogelijke verschrijving. Vervolgens had hij de officier
van justitie kunnen berichten of hij al dan niet een fout had gemaakt. Van
verdere activiteiten had hij moeten afzien. Dit betekende dat het niet juist
was dat T. in het verzoek van de officier van justitie aanleiding had gezien
tot verdergaande activiteiten, in de vorm van de bewuste navraag bij de bank.
De onderzochte gedraging was daarmee «niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/378 was het volgende aan de orde.Op 10 juli 1998 zagen twee politieambtenaren van het regionale politiekorps
Haaglanden dat verzoekers auto fout stond geparkeerd op de P.-laan te 's-Gravenhage.
Zij wilden ter zake verbaliserend optreden. Om een zogenoemde kennisgeving
van beschikking voor de parkeerovertreding te kunnen uitschrijven, hadden
zij verzoekers persoons- en adresgegevens nodig. De betrokken politieambtenaren
hadden verzoeker daartoe om zijn rijbewijs gevraagd en verzoeker had hun dat
gegeven.De betrokken politieambtenaren waren in dit geval op grond van artikel
5:16 van de Algemene wet bestuursrecht als toezichthouder bevoegd van verzoeker
inlichtingen te vorderen. In gevallen als deze, waarin een toezichthouder
optreedt in het kader van de WAHV moet onder inlichtingen (mede) worden verstaan
de naam en adresgegevens van betrokkene (zie in dit verband ook de «oude»
tekst van artikel 3 van de WAHV). Ingevolge artikel 34 van de WAHV is het
niet-voldoen aan de vordering om inlichtingen te verstrekken, en/of het opgeven
van onjuiste gegevens een strafbaar feit.In deze zaak stond vast dat verzoeker was aangehouden op verdenking van
overtreding van artikel 34 van de WAHV. Verzoeker had hierover zijn beklag
gedaan. Hij had naar voren gebracht dat hij niet had geweigerd zijn personalia
op te geven, maar dat hij had verwezen naar de gegevens in zijn rijbewijs,
waarbij hij had laten weten dat deze gegevens juist waren. Deze zienswijze
vond bevestiging in de verklaring van de betrokken politieambtenaar D., waarin
was te lezen dat verzoeker in reactie op een vraag over zijn personalia antwoordde
«je kan toch lezen».De Nationale ombudsman was van oordeel dat op zichzelf van verzoeker had
mogen worden verwacht dat hij antwoord gaf op de hem gestelde vragen over
zijn personalia. Het optreden van de betrokken politieambtenaar tegen de weigering
van verzoeker om te antwoorden, anders dan door verwijzing naar de gegevens
op zijn rijbewijs, getuigde echter van nodeloos formalisme. Het rijbewijs
bevatte immers de relevante gegevens voor het uitschrijven van de betreffende
beschikking, behalve de postcode. De politieambtenaar had er dan ook, mede
ter voorkoming van escalatie, goed aan gedaan om de gegevens over te nemen,
en slechts aanvullend te vragen om de postcode, als hij die informatie al
had willen hebben. Behoudens het eventuele punt van de postcode had verzoeker
materieel voldaan aan de vordering om informatieverstrekking, zodat er onvoldoende
reden was om hem aan te merken als verdachte van het strafbare
feit als omschreven in artikel 34, eerste lid onder a, van de WAHV. Nu verzoeker
had aangegeven dat de gegevens op zijn rijbewijs juist waren, was er evenmin
reden tot optreden op grond van artikel 34, eerste lid onder b, tenzij er
voor de politieambtenaar reden zou zijn geweest om te vermoeden dat verzoeker
een onjuiste opgave had gedaan. Op dit punt was echter niets aangevoerd dat
aanleiding had kunnen geven tot een dergelijk vermoeden. De onderzochte gedraging
was «niet behoorlijk».Vermeldenswaard zijn verder de rapporten 99/399 en 99/470 die de Nationale
ombudsman in 1999 heeft uitgebracht naar aanleiding van klachten over het
buiten gebruik stellen van een auto.Indien een betrokkene zijn ingevolge de WAHV opgelegde sancties niet betaalt,
kan de officier van justitie te Leeuwarden op grond van artikel 28b van de
WAHV onder bepaalde omstandigheden het voertuig waarmee de gedraging heeft
plaatsgevonden buiten gebruik stellen of, indien dit voertuig niet wordt aangetroffen,
een soortgelijk voertuig waarover de betrokkene «vermag te beschikken».
De buitengebruikstelling duurt ten hoogste vier weken. Volgens de Memorie
van Toelichting moet onder «beschikken» worden verstaan «het
ten gebruike onder zich hebben».Het Centraal Justitieel Incasso Bureau te Leeuwarden (CJIB) is belast
met de ondersteuning van het openbaar ministerie bij zijn taak met betrekking
tot het innen van administratieve sancties.Indien de hoofdofficier van justitie te Leeuwarden tot buitengebruikstelling
overgaat, stuurt het CJIB een dwangbevel buitengebruikstelling van een voertuig
toe aan het politiekorps in de desbetreffende regio, met daarin onder meer
vermeld het kenteken van het voertuig waarmee de gedraging is begaan. Het
betreffende politiekorps neemt vervolgens zelf de beslissing welk voertuig
buiten gebruik wordt gesteld. De politie heeft daarbij een eigen verantwoordelijkheid,
waarbij zij dient vast te stellen of er sprake is van voldoende feiten of
omstandigheden op grond waarvan kan worden geoordeeld dat de betrokkene het
betreffende voertuig «ten gebruike onder zich heeft».De zaak die leidde tot rapport 99/399 betrof een klacht over onder meer
het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland (zie ook § 7B.7.2).Verzoekers klaagden erover dat de politie in verband met aan hun zoon
opgelegde administratieve sancties de auto van verzoekster buiten gebruik
hadden gesteld als was het een voertuig waarover hun zoon kon beschikken.In deze zaak overwoog de Nationale ombudsman onder meer dat hoewel het
begrip «vermag te beschikken» niet vereist dat het voertuig voortdurend
ter vrije beschikking staat van een betrokkene, het bij de beoordeling van
de vraag of van dit laatste sprake is van belang is, dat uit feiten of omstandigheden
blijkt dat betrokkene de auto ten gebruik onder zich kan hebben.Nu het in deze zaak vast stond dat de zoon van verzoekers in elk geval
op 14 mei 1997 in de auto van verzoekster had gereden, en dat de zoon tot
22 april 1998 op het adres van verzoekers woonde, concludeerde de Nationale
ombudsman dat de politieambtenaren er op 17 april 1998 vanuit mochten gaan
dat de zoon de mogelijkheid had om de auto van verzoekster te gebruiken. In
dit verband was ook van belang dat de politie op 14 april 1998 van verzoeker
hadden vernomen dat zijn zoon wel eens gebruik maakte van de auto van verzoekster,
maar dat hij niet de eigenaar was.Onder deze omstandigheden konden de politieambtenaren dan ook in redelijkheid
overgaan tot het buiten gebruik stellen van de auto van verzoekster, als was
het een voertuig waarover de zoon kon beschikken. De onderzochte gedraging
was in zoverre «behoorlijk». De zaak die leidde tot rapport 99/470 betrof een klacht over het regionale
politiekorps Friesland.Ten tijde van het ten uitvoer leggen van de buitengebruikstelling van
het betreffende voertuig beschikten de politieambtenaren – volgens de
mutatie uit het dag- en nachtrapport – slechts over de informatie dat
het betreffende voertuig meerdere dagen op het erf van verzoeker had gestaan
en dat het voertuig op naam van een ander dan verzoeker stond.Gelet hierop was er geen sprake van voldoende feiten of omstandigheden
op grond waarvan de betrokken politieambtenaren redelijkerwijs hadden kunnen
oordelen dat verzoeker over het voertuig vermocht te beschikken. Het was dan
ook niet juist dat zij het voertuig buiten gebruik hadden gesteld.Het had in dit geval bijvoorbeeld in de rede gelegen dat de politie informatie
had ingewonnen over het gebruik van het voertuig, bij de persoon op wiens
naam het voertuig stond voordat tot een eventuele buitengebruikstelling zou
worden overgegaan.Hieraan doet niet af dat toestemming tot buitengebruikstelling was verkregen
van het parket van de officier van justitie te Leeuwarden of van, zoals de
betrokken ambtenaren in de mutatie uit het dag- en nachtrapport hadden vermeld,
het CJIB. Gelet op de informatie in de mutatie uit het dag- en nachtrapport
hadden deze instanties eveneens niet beschikt over informatie die de toestemming
tot buitengebruikstelling had kunnen rechtvaardigen. De politie had met het
vragen van toestemming haar eigen verantwoordelijkheid op het punt van informatievergaring
veronachtzaamd. De onderzochte gedraging was ook op dit punt «niet behoorlijk»7A.13.4 OverigDe Nationale ombudsman bracht in 1999 negen rapporten uit waarin politieoptreden
in het kader van de overige regelgeving met betrekking tot het verkeer aan
de orde komt. In drie zaken was de klacht gegrond, en in vier zaken niet gegrond.
In één zaak werd geen oordeel gegeven, en in één
zaak was de klacht deels gegrond, terwijl voor het overige geen oordeel werd
gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 99/56 was het volgende aan de orde.Verzoeker was op 30 april 1997 om ongeveer twee uur 's nachts te Echt
met zijn auto door een tweetal politieambtenaren van het regionale politiekorps
Limburg-Noord aangehouden voor een alcoholcontrole ingevolge de Wegenverkeerswet
1994 (verder WVW 1994). Aangezien in de surveillancewagen geen apparatuur
aanwezig was, was verzoeker verzocht mee te gaan naar het politiebureau te
Echt om een ademanalyseonderzoek te ondergaan. Hierop ging verzoeker mee.Verzoeker klaagde erover dat de politieambtenaren ondanks zijn hartkwaal
geen arts hadden opgeroepen. Verzoeker had, daarnaar gevraagd, de politieambtenaren
kenbaar gemaakt dat hij hartpatiënt was. Hij had hun niets meegedeeld
omtrent het gebruik van medicijnen.Op grond van artikel 163, eerste en tweede lid WVW 1994 is een verdachte
van overtreding van artikel 8, tweede lid onder a WVW 1994, verplicht om mee
te werken aan een ademonderzoek. Het niet voldoen aan deze verplichting is
strafbaar gesteld in artikel 176 WVW 1994. Een uitzondering op deze verplichting
is opgenomen in het derde lid van artikel 163 WVW 1994. Een verdachte van
wie aannemelijk is dat het verlenen van medewerking aan een ademonderzoek
om bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is, is ingevolge deze bepaling
niet verplicht om hier aan mee te werken.Uit jurisprudentie van de Hoge Raad blijkt dat om onder de verplichting
om mee te werken aan een ademonderzoek uit te kunnen komen, een verdachte
de aanwezigheid van bijzondere geneeskundige redenen op duidelijke
en ondubbelzinnige wijze kenbaar moet maken aan de politieambtenaar die het
bevel tot medewerking aan de test geeft. In de jurisprudentie van de Hoge
Raad wordt niet snel aangenomen dat er sprake is van een dergelijk, op een
niet voor misverstand vatbare wijze gedaan beroep.Hieruit volgde dat voor de beantwoording van de vraag of de politieambtenaren
in dit geval ten onrechte niet een arts hadden opgeroepen, bepalend was of
sprake was van een beroep op de aanwezigheid van bijzondere geneeskundige
omstandigheden op grond waarvan verzoeker kon weigeren het ademonderzoek te
ondergaan. In dat geval hadden zij immers een arts moeten raadplegen om een
oordeel te geven over de aangevoerde redenen om de medewerking te weigeren.Gelet op de jurisprudentie van de Hoge Raad moest echter worden geoordeeld
dat er in het geval van verzoeker geen sprake was van een op een duidelijke
en ondubbelzinnige wijze gedaan beroep op de aanwezigheid van bijzondere geneeskundige
redenen die de medewerking aan een ademtest onwenselijk maakten. Verzoeker
had aan de politieambtenaren slechts kenbaar gemaakt, zonder nadere preciseringen
aan te geven, dat hij hartpatiënt was. In het ter zake opgemaakte proces-verbaal
en in het standpunt van de korpsbeheerder is dienaangaande verder aangegeven
dat verzoeker zich bereid had verklaard om in het ademanalyse apparaat te
blazen, tenzij hij dit niet vol kon houden.Nu de politieambtenaren de weigering van verzoeker om mee te werken aan
de ademanalyse niet behoefden op te vatten als duidelijk en ondubbelzinnig
gegrond op bijzondere geneeskundige redenen, bestond er voor hen geen aanleiding
om een arts te consulteren. De onderzochte gedraging was in zoverre «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/158 klaagde verzoeker erover dat
ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond proces-verbaal
hadden opgemaakt tegen zijn zoon op grond van de onjuiste veronderstelling
dat voor de auto van zijn zoon geen wettelijke aansprakelijkheidsverzekering
was afgesloten.Krachtens artikel 30, vierde lid, van de Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen (Wam) is een bestuurder van een auto strafbaar indien hij met
die auto op een weg rijdt of staat zonder dat er voor die auto een wettelijke
aansprakelijkheidsverzekering is afgesloten. Wanneer zo'n aansprakelijkheidsverzekering
is afgesloten, moet de verzekeringsmaatschappij hiervan binnen vier weken
kennis geven aan de Dienst Wegverkeer (RDW). De RDW neemt dit op in een register
en de verzekeringsgegevens hieruit kunnen aan de politie worden verstrekt.Nadat de politieambtenaren verzoekers zoon hadden aangesproken, hadden
zij via de meldkamer van de politie en elektronisch berichtenverkeer met de
RDW vernomen dat uit het register van de RDW niet bleek dat de auto waar verzoekers
zoon in reed, was verzekerd. Deze controle had plaatsgevonden binnen vier
weken nadat het kenteken op naam van verzoeker was gezet. Op dat moment was
de termijn nog niet verstreken waarbinnen een verzekeringsmaatschappij van
het afsluiten van een (eventuele) aansprakelijkheidsverzekering voor de betrokken
auto aan de RDW kennis moet geven.Binnen deze termijn van vier weken mag de politie uit het enkele feit
dat uit het register van de RDW niet blijkt dat een auto is verzekerd, niet
concluderen dat de auto ook inderdaad niet is verzekerd. In deze situatie
moeten politieambtenaren die een verkeerscontrole uitvoeren rekening houden
met de mogelijkheid dat het gecontroleerde voertuig al wel is verzekerd, maar
dat dit nog niet is opgenomen in het register.Gezien het voorgaande was in deze zaak de informatie uit het register
op zichzelf onvoldoende om verzoekers zoon aan te merken als verdachte van
het rijden in een niet verzekerde auto. Dit stond er overigens niet aan in de weg dat uit andere feiten of omstandigheden
zo'n verdenking tegen de zoon had kunnen worden aangenomen.De betrokken ambtenaren hadden echter verklaard dat zij de verzekeringsgegevens
uit het register van de RDW niet konden vertrouwen, en dat verzoekers zoon
een plausibele verklaring had afgelegd. In dit verband is ook nog van belang
dat verzoekers zoon, naar hij stelt, een groene kaart had getoond.Onder deze omstandigheden konden de betrokken ambtenaren verzoekers zoon
niet in redelijkheid aanmerken als verdachte.Politieambtenaar W. had verzoekers zoon tijdens de controle een kennisgeving
van bekeuring uitgereikt. Een kennisgeving van bekeuring mag echter alleen
worden uitgereikt aan een persoon die kan worden aangemerkt als verdachte
van het desbetreffende strafbare feit. Nu verzoekers zoon niet kon worden
aangemerkt als verdachte, had hem geen kennisgeving van bekeuring mogen worden
uitgereikt. De onderzochte gedraging was in zoverre «niet behoorlijk».7A.14 Openbare ordeIn 1999 zijn drie rapporten uitgebracht die (deels) betrekking hebben
op het optreden van de politie in het kader van handhaving van de openbare
orde. In alle gevallen was de klacht niet gegrond.Rapport 99/493 (zie ook § 7A.3) betreft een klacht over het
regionale politiekorps Hollands-Midden.In 1998 bestond de gemeente Lisse 800 jaar. In dat kader vonden rond 18
april 1998 festiviteiten plaats in Lisse. In de nacht van 18 op 19 april 1998
bevonden verzoekster en haar vriendinnen O. en E. zich na sluitingstijd van
de plaatselijke horeca met een groep jongeren bij een fontein bij de muziektent
in het centrum van Lisse. Zij hadden die avond een ruime hoeveelheid alcoholhoudende
dranken genuttigd. Bij de fontein hielden zij een watergevecht, waarbij zij
ook omstanders nat spetterden. Zij maakten daarbij lawaai. In verband met
de aanwezigheid van de politie zongen zij liederen met voor de politie beledigende
teksten. Ook riepen zij de toezichthoudende politieambtenaar J. woorden toe
over zijn (politie)kleding.Toen de groep zich in de muziektent bevond kwam politieambtenaar J. op
de groep toegelopen en sommeerde hij de groep op te houden en te vertrekken.
Een deel van de groep verwijderde zich. Verzoekster en haar vriendinnen bleven
echter. Hierop was een en ander geëscaleerd.Dit had geresulteerd in de aanhouding van verzoekster en haar vriendin
O. wegens het niet voldoen aan een bevel of vordering, en van vriendin E.
wegens het belemmeren van een ambtshandeling.Verzoekster klaagde er onder meer over dat het regionale politiekorps
Hollands-Midden niet adequaat was opgetreden, waardoor feestelijkheden uit
de hand waren gelopen. Verzoeksters gemachtigden brachten naar voren dat politieambtenaar
J. de situatie niet goed had ingeschat. Hij had zich te lang laten frustreren
en had zich daardoor niet meer in de hand; hij had eerder moeten optreden
en op tijd om assistentie moeten vragen, aldus verzoeksters gemachtigden.In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman onder meer het volgende.De taak van de politie is onder andere de daadwerkelijke handhaving van
de rechtsorde; handhaving van de openbare orde is daarvan onderdeel. Wanneer
een groep op straat de rust verstoort, is het passend om die groep eerst een
waarschuwing te geven, en te verzoeken op te houden met het veroorzaken van
overlast. Pas indien dat niet helpt, kan worden overgegaan tot actiever politieoptreden. In dit geval was het aannemelijk dat politieambtenaar J. eerst de groep
jongeren had verzocht op te houden met het veroorzaken van overlast en later
had gevorderd zich te verwijderen. Pas toen een en ander escaleerde had hij
zich teruggetrokken en om assistentie gevraagd voor het verrichten van de
aanhoudingen. Assistentie was niet nodig geweest, wanneer de groep aan het
verzoek of de vordering van de heer J. had voldaan door zich rustig te houden
of door weg te gaan. De aanvankelijk terughoudende opstelling van de heer
J. was dan ook juist geweest. Voor het doen van de vordering, was het –
gelet op de omstandigheden van het geval – niet nodig dat J. assistentie
van collega's had.Toen bleek dat een aantal jongeren niet wilde voldoen aan de vordering,
was het op dat moment ook juist dat de heer J. zijn woorden kracht probeerde
bij te zetten door één van hen – in dit geval verzoekster –
bij de arm beet te pakken en mee te trekken. De heer J. mocht verwachten dat
door dit optreden ook de anderen aanstalten hadden gemaakt om weg te gaan.
De heer J. had er niet van uit hoeven gaan dat zijn optreden zo zou escaleren,
en dat fysiek verzet zou volgen. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte
gedraging van het regionale politiekorps Hollands-Midden dan ook «behoorlijk».7A.15 MinderjarigenIn 1999 verschenen vier rapporten (1998: 9) die (onder meer) betrekking
hebben op politieoptreden jegens minderjarigen. Tweemaal was de klacht niet
gegrond. In één geval achtte de Nationale ombudsman de klacht
deels gegrond, deels niet gegrond, en in één geval deels gegrond
en deels niet gegrond, terwijl voor het overige deel geen oordeel kon worden
gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 99/77 (zie ook § 7A.9.3) was
het volgende aan de orde.Verzoekers 17-jarige dochter (hierna Vd.) reed op 25 januari 1996, samen
met een vriendin, met haar bromfiets op het trottoir in de B.-straat te Haarlem.
Zij kwam daarbij ten val. De eigenaar van een in deze straat geparkeerde auto
kwam meteen daarop uit zijn woning gelopen, en sprak de meisjes erop aan dat
zij met de bromfiets tegen zijn auto waren gereden. De meisjes ontkenden dit
en liepen door. De man noteerde het kentekennummer van de bromfiets en belde
enige tijd later de politie om aangifte te doen ter zake van het doorrijden
na aanrijding van zijn auto.De volgende dag haalden twee geüniformeerde politieambtenaren Vd.
omstreeks 13.00 op bij haar school en namen haar mee naar het politiebureau.
Eerder die dag had de politie de brommer al uit de bergingsruimte van de school
weggehaald en voor nader onderzoek overgebracht naar het politiebureau.Verzoeker klaagde er onder meer over dat ambtenaren van het regionale
politiekorps Kennemerland op 26 januari 1996 zonder dat zijn dochter het wist,
haar bromfiets van school hadden opgehaald om die te onderzoeken.Uit het onderzoek was naar voren gekomen dat de politie voorafgaande aan
het ophalen van de brommer van verzoekers dochter hierover overleg had gevoerd
met haar moeder. De moeder gaf de politie toestemming om de brommer op te
halen. De politie had aangegeven dat zij de brommer vervolgens zo onopvallend
mogelijk hadden weggehaald.Gelet hierop kon niet worden gezegd dat de politie met betrekking tot
het ophalen van de brommer onjuist had gehandeld. De onderzochte gedraging
was op dit punt «behoorlijk».Verzoeker klaagde er ook over dat de politie zijn dochter van school had
opgehaald. Vast was komen te staan dat verzoekers dochter, nadat ze van de conciërge
van de school had vernomen dat de politie haar brommer had meegenomen, zelf
de politie had opgebeld. De politie verzocht haar toen naar het politiebureau
te komen. Gelet op de afstand van de school naar het politiebureau had zij
vervolgens het aanbod van de politie geaccepteerd om door de politie van school
te worden gehaald. Zij was door geüniformeerde politieambtenaren in een
opvallende politieauto van school opgehaald.Vooropgesteld diende te worden dat verzoekers dochter ten tijde van de
onderhavige gebeurtenissen minderjarig was. Gelet daarop viel niet in te zien
waarom de politie 's ochtends bij het overleg met de moeder over het ophalen
van de brommer niet tevens de noodzaak van het verhoor van haar dochter voor
het opsporingsonderzoek ter sprake had gebracht. In samenspraak met de moeder
hadden dan afspraken over dat verhoor kunnen worden gemaakt. Nu waren rechtstreeks
met verzoekers dochter afspraken gemaakt, en was zij uiteindelijk verhoord
zonder dat de ouders daarin waren gekend. Dat was niet juist. De Nationale
ombudsman achtte de onderzochte gedraging in zoverre «niet behoorlijk».Verzoeker had ten aanzien van het ophalen nog naar voren gebracht dat
de politie zijn dochter er actief op had moeten wijzen dat ze de telefonische
uitnodiging van de politie had kunnen weigeren.De Nationale ombudsman overwoog hierover – ten overvloede –
nog het volgende.Algemeen geldt dat het met het oog op de waarheidsvinding in een opsporingsonderzoek
van belang is dat betrokken personen op een zo kort mogelijke termijn worden
gehoord. Het is immers een feit van algemene bekendheid dat herinneringen
na verloop van tijd in intensiteit afnemen. Het is dan ook terecht dat de
politie er naar streeft om zo kort mogelijk na een vermoedelijk gepleegd strafbaar
feit getuigen en/of slachtoffers te horen, alsmede de eventuele verdachte(n)
te verhoren.Wanneer de politie in dat verband een te (ver)horen persoon uitnodigt
om op het politiebureau te verschijnen om een verklaring over de betreffende
gebeurtenissen af te leggen, mag zij daarbij nooit de – onjuiste –
indruk wekken dat betrokkene daartoe (wettelijk) verplicht is. Daarop gerichte
vragen zal de politie ook steeds, en zonder omhaal, ontkennend moeten beantwoorden.
Het voert echter te ver om van de politie te verlangen dat zij te allen tijde
de te (ver)horen persoon er nadrukkelijk én op eigen initiatief op
wijst dat zij niet wettelijk verplicht zijn om op een dergelijke uitnodiging
in te gaan.In gevallen waarbij minderjarigen zijn betrokken, mag van de politie echter
meer worden verwacht, zeker wanneer die minderjarige(n) als verdachte wordt
(worden) aangemerkt. Zo mag in de eerste plaats van de politie worden verwacht
dat zij de ouders van de betreffende minderjarige(n) informeert. Zijn de ouders
niet te bereiken of niet bij de politie bekend, dan mag worden verwacht dat
de politie de minderjarige eerst meedeelt dat deze contact mag opnemen met
de ouders. Kunnen de ouders niet worden bereikt, dan dient de politie zich
in beginsel uiterst terughoudend op te stellen. Mocht worden geoordeeld dat
een verhoor niet kan worden uitgesteld, dan dient de politie zich er terdege
van te vergewissen dat de minderjarige goed begrijpt wat zijn rechten en plichten
zijn tegenover de politie. Zonodig dient de politie de minderjarige daarover
expliciet te informeren.7A.16 Vreemdelingendiensten7A.16.1 AlgemeenRapportenIn 1999 zijn veertien rapporten uitgebracht die (deels) betrekking hebben
op vreemdelingendiensten (1998: 12). Twee keer betrof het een klacht over een gedraging van het regionale politiekorps Groningen, twee keer
over een gedraging van het regionale politiekorps Noord-Holland Noord, en
twee keer over een gedraging van het regionale politiekorps Gelderland-Midden.
De overige rapporten behandelden een klacht over een gedraging van respectievelijk
de regionale politiekorpsen Twente, Zaanstreek-Waterland, Brabant-Zuid-Oost,
Brabant-Noord, Midden- en West-Brabant, Utrecht, Hollands Midden en Flevoland.In vijf gevallen was de klacht over de desbetreffende vreemdelingendienst
niet gegrond, en in zes gevallen gegrond. Eén keer kon over de klacht
geen oordeel worden gegeven. Ten slotte was de klacht in twee gevallen deels
gegrond en deels ongegrond, terwijl over het resterende deel geen oordeel
kon worden gegeven.InterventiesIn 1999 heeft de Nationale ombudsman 33 klachten over een gedraging van
een vreemdelingendienst kunnen afdoen door toepassing van de interventiemethode.
In 1998 bedroeg dit aantal slechts vier.Van de 33 klachten kwamen er twintig voort uit onvrede bij de betrokkenen
over een lange wachttijd bij de verschillende vreemdelingendiensten voor bijvoorbeeld
de afgifte van een verblijfsdocument of voor een afspraak bij de vreemdelingendienst
ten behoeve van het indienen van een aanvraag tot verlening van een machtiging
tot voorlopig verblijf. Deze wachttijd bleek meermalen te maken te hebben
met een hoge werkdruk en de daarmee gepaard gaande werkvoorraden bij de verschillende
vreemdelingendiensten.7A.16.2 Enkele zakenInformatieverstrekking door de vreemdelingendienst aan
derdenIn 1999 zijn twee rapporten uitgebracht naar aanleiding van een klacht
dat de betrokken vreemdelingendienst zonder medeweten en tegen de wil van
betrokkene informatie had verstrekt aan derden.Rapport 99/214 betreft een klacht van een uitgeprocedeerde asielzoeker
die door de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Brabant-Noord
uit Nederland moest worden verwijderd. Omdat verzoeker niet beschikte over
een reisdocument moest een laissez-passer worden aangevraagd bij de diplomatieke
vertegenwoordiging van het land van herkomst, Bangladesh. Teneinde de identiteit
en nationaliteit van verzoeker aan te tonen voegde een ambtenaar van de vreemdelingendienst
aan de aanvraag een deels onleesbaar gemaakte kopie van een brief van een
Bengalese religieuze organisatie toe, die afkomstig was uit het dossier van
verzoeker en waarin de persoonsgegevens van verzoeker waren vermeld. Op verzoek
van het Bengalese consulaat is verzoeker vervolgens aldaar in persoon gepresenteerd.
Tijdens deze presentatie heeft een ambtenaar van de vreemdelingendienst een
brief van een politieke partij uit het dossier van verzoeker aan een medewerker
van het consulaat getoond. Verzoeker stelde dat door het verstrekken van deze
informatie aan de autoriteiten van het land van herkomst zowel hijzelf, indien
hij zou worden teruggestuurd naar Bangladesh, als zijn in Bangladesh wonende
familieleden gevaar liepen.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat wanneer een uitgeprocedeerde
asielzoeker uit Nederland moet worden verwijderd, dit op zodanige wijze dient
te gebeuren dat waar mogelijk wordt voorkomen dat betrokkene bij terugkeer
in het land van herkomst nadelige gevolgen ondervindt van het feit dat hij
de autoriteiten van een ander land, in dit geval Nederland, om bescherming
heeft verzocht tegen (mogelijke) vervolging in het land van herkomst, op grond
van zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale
groep of politieke overtuiging.In verband daarmee dient de Nederlandse autoriteit zich te onthouden van het geven van informatie aan de autoriteiten van het land van herkomst,
in welke vorm dan ook, op grond waarvan deze bekend zouden kunnen raken met
het feit dat betrokkene in Nederland een asielverzoek heeft ingediend. Dit
uitgangspunt betekent niet alleen dat geen aantekeningen mogen worden gemaakt
in de reis- en/of identiteitspapieren van asielzoekers, zoals voorgeschreven
in hoofdstuk A6/9.4 van de Vreemdelingencirculaire 1994 (Vc), maar ook dat
de presentatie van de betrokken asielzoeker aan de diplomatieke vertegenwoordiging
van het land van herkomst ter verkrijging van een reis- en/of identiteitsdocument
met de nodige zorgvuldigheid dient te gebeuren.De Nationale ombudsman overwoog verder dat in dit verband van belang is
dat in de «Richtlijnen nader gehoor» is vastgelegd dat de contactambtenaar,
die namens de Staatssecretaris van Justitie het nader gehoor afneemt, bij
aanvang van het gehoor aan de asielzoeker meedeelt dat hij in vrijheid kan
spreken en dat alles dat wordt besproken als vertrouwelijk zal worden behandeld.
De asielzoeker mag er derhalve op vertrouwen dat de door hem verstrekte informatie
niet, althans niet buiten hem om, wordt doorgegeven aan de autoriteiten van
het land van herkomst. Onder deze informatie moeten ook de documenten worden
begrepen die de asielzoeker ter onderbouwing van zijn asielrelaas tijdens
de asielprocedure aan de IND overhandigt.Gelet hierop mag de Nederlandse overheid informatie die de asielzoeker
heeft verstrekt met als doel zijn asielrelaas nader te onderbouwen niet zonder
meer aan derden overhandigen, en zeker niet aan de autoriteiten van het land
van herkomst. Toetssteen daarbij is of het overhandigen van deze informatie
en documenten de asielzoeker en/of zijn relaties op enigerlei wijze in gevaar
zou kunnen brengen. In verband met de desbetreffende beoordeling zal het in
de regel passend zijn om dit punt eerst te bespreken met de uitgeprocedeerde
en uit te zenden asielzoeker, zodat deze althans de gelegenheid krijgt om
eventuele bezwaren tegen dit overhandigen naar voren te brengen.Aangezien de vreemdelingendienst documenten uit verzoekers dossier had
gebruikt om verzoeker nader te identificeren terwijl dit niet eerst met hem
was besproken, merkte de Nationale ombudsman de gedraging van de vreemdelingendienst
aan als «niet behoorlijk».Rapport 99/198 behandelt onder meer de klacht dat ambtenaren van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant naar aanleiding van
de aanvraag om een verblijfsvergunning voor de partner van verzoekster onnodig
telefonisch contact hadden opgenomen met haar werkgever en daarbij informatie
hadden verstrekt die niet verstrekt had behoeven te worden. Verzoekster diende
ter verkrijging van de verblijfsvergunning voor haar partner onder meer aan
te tonen dat zij beschikte over een inkomen uit een voldoende duurzame bron.
Verzoekster werkte in een proeftijd als vreemdelingenbegeleidster in een penitentiaire
inrichting. Zij kon volgens de vreemdelingendienst niet aantonen dat haar
contract na afloop van de proefperiode zou worden verlengd. Teneinde de duurzaamheid
van het inkomen na te gaan nam de vreemdelingendienst telefonisch contact
op met haar werkgever. In dit telefoongesprek was, in antwoord op een vraag
van de werkgever, aangegeven dat de gevraagde informatie nodig was in verband
met de aanvraag van een verblijfsvergunning voor een buitenlandse partner.
Voor de werkgever is de verkregen informatie aanleiding geweest om de aanstelling
van verzoekster niet te verlengen.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat het in dit geval niet
juist was dat de vreemdelingendienst contact opnam met de werkgever van verzoekster.
Allereerst omdat de vreemdelingendienst op het moment van het inwinnen van
de telefonische inlichtingen de aanvraag van verzoeksters partner al had doorgezonden
aan de IND. De vreemdelingendienst is dan niet meer bevoegd om zelf over het
verzoek te beslissen. De mededeling van de korpsbeheerder dat
het informatieverzoek bij een positief resultaat ertoe zou hebben kunnen leiden
dat de aanvraag niet behoefde te worden voorgelegd aan de IND, was dan ook
niet juist.Los van het voorgaande achtte de Nationale ombudsman nog een tweede reden
aanwezig op grond waarvan het informatieverzoek niet had mogen plaatsvinden
dan met nadrukkelijke toestemming van verzoekster. Slechts twee dagen voor
het indienen van de aanvraag was verzoeksters proeftijd met een half jaar
verlengd. Verzoekster bleek dan ook – zo kort na deze verlenging –
niet in staat om zekerheid te verschaffen omtrent een verdere verlenging.
De Nationale ombudsman achtte het onder deze omstandigheden onbegrijpelijk
dat de vreemdelingendienst er niettemin toe was overgegaan contact op te nemen
met verzoeksters werkgever. Daarmee heeft de vreemdelingendienst welbewust
het risico genomen te treden in de relatie tussen werkgever en werknemer.Nu het aldus niet juist was dat met de werkgever is gebeld, keurde de
Nationale ombudsman ook af dat in dit telefooncontact informatie over de aanvraag
is verstrekt.De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».UitzettingVier van de veertien in 1999 uitgebrachte rapporten over de vreemdelingendiensten
betreffen klachten over de wijze van uitzetting.In rapport 99/267 wordt onder meer de klacht behandeld dat de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Utrecht verzoekers advocaat, noch de piketcentrale
had geïnformeerd over zijn dreigende uitzetting. Verzoekers gemachtigde
beriep zich in deze op de Regeling vreemdelingenpiketdienst van advocaten
(hierna de «Regeling») in het arrondissement Utrecht op grond
waarvan de vreemdelingendienst volgens de gemachtigde verplicht was een advocaat
of het Buro voor Rechtshulp te waarschuwen op het moment dat verzoeker met
uitzetting werd bedreigd.Verzoeker verbleef ten tijde van de mededeling van de dreigende uitzetting
in een huis van bewaring waar hij een onvoorwaardelijke gevangenisstraf uitzat.
De last tot uitzetting bepaalde dat hij aansluitend op deze detentie, die
een dag later afliep, Nederland zou worden uitgezet. Aldus is ook geschied;
verzoeker is niet eerst in vreemdelingenbewaring gesteld.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat in de Regeling wordt
bepaald dat een piketdienst van advocaten is ingesteld ten behoeve van vreemdelingen
die a. ingevolge artikel 19, tweede of derde lid van de Vreemdelingenwet (Vw)
worden opgehouden, en b. krachtens artikel 26 van de Vw in bewaring worden
gesteld. Voorts wordt bepaald dat de Regeling niet van toepassing is op vreemdelingen
aan wie anderszins de vrijheid is ontnomen. Aangezien verzoeker niet in vreemdelingrechtelijke
bewaring was gesteld, maar hem zijn vrijheid anderszins was ontnomen, viel
hij buiten het toepassingsgebied van de Regeling. De Regeling verplichtte
de vreemdelingendienst derhalve niet het Buro voor Rechtshulp mededeling te
doen van de dreigende uitzetting van verzoeker. Evenmin verplichtte de Regeling
de vreemdelingendienst verzoekers advocaat telefonisch in te lichten over
de dreigende uitzetting. Overigens bestond ook in verzoekers geval geen wettelijke
verplichting voor de politie om een advocaat of het Buro voor Rechtshulp in
te lichten over de dreigende uitzetting.De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk».Rapport 99/393 betreft onder meer een soortgelijke klacht. In deze zaak
klaagde verzoeker erover dat de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Hollands Midden in strijd met de vreemdelingenpiketregeling zijn dreigende
uitzetting uit Nederland niet had gemeld aan het Buro voor Rechtshulp,
waardoor hem de rechtsbijstand van een advocaat was onthouden. Ook in dit
geval bevond de betrokkene zich niet in vreemdelingenbewaring op het moment
dat hem werd meegedeeld dat hij uit Nederland zou worden verwijderd. Hij verbleef
ten tijde van de mededeling op het politiebureau waar hij zich had gemeld
om zijn verdere verblijf in Nederland te regelen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de Regeling
vreemdelingenpiket die ten tijde van de onderzochte gedraging in het arrondissement
Den Haag gold niet alleen van toepassing was in geval van de twee vrijheidsbenemende
maatregelen van artikel 26 en 19, derde lid Vw, maar ook verplichtte tot rechtsbijstand
aan vreemdelingen die bedreigd werden met onmiddellijke verwijdering uit Nederland,
ook al bleek uit de tekst van de regeling niet zonder meer of die verplichting
ook gold zonder dat sprake was van een vrijheidsbenemende maatregel.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoeker zich, doordat hij zich bevond
op het politiebureau, in elk geval in de invloedsfeer van de vreemdelingendienst
bevond. Een redelijke uitleg van de Haagse vreemdelingenpiketregeling had
de vreemdelingendienst dan ook moeten brengen tot de melding van verzoekers
dreigende uitzetting aan het Buro voor Rechthulp. Dat verzoeker zelf contact
kon opnemen met dat bureau, dan wel dat het Buro voor Rechtshulp op de hoogte
was van de dreigende uitzetting, maakte dit niet anders.De Nationale ombudsman merkte de onderzochte gedraging op dit punt aan
als «niet behoorlijk».Verzoeker klaagde er voorts over dat hij uit Nederland was verwijderd
voordat de termijn voor het zoeken naar werk voor onderdanen van de Europese
Gemeenschap was verstreken. Verzoeker was vanuit Ierland naar Nederland gekomen
om werk te zoeken. Na vijf maanden werd hij door de vreemdelingendienst uit
Nederland verwijderd. De politie rechtvaardigde tijdens het onderzoek deze
handelwijze met een beroep op het toenmalige hoofdstuk B4/3.1.1.5 van de Vc
1994.De Nationale ombudsman was het niet eens met deze zienswijze: dit hoofdstuk
van de Vc 1994 was immers van toepassing op een EG-onderdaan die in de hoedanigheid
van werknemer in aanmerking wilde komen voor een vergunning tot verblijf.
Op verzoeker, als werkzoekend EG-onderdaan, was daarentegen het toenmalige
Vc hoofdstuk B4/2.4 van toepassing, waarin was vastgelegd dat, indien de werkzoekende
na drie maanden niet was geslaagd in het vinden van een werkkring, zijn verblijf
kon worden beëindigd omdat de vrije termijn was verstreken, tenzij de
vreemdeling aannemelijk maakte dat hij nog steeds werkzoekende was en reële
kansen op een werkkring had.De Nationale ombudsman overwoog vervolgens dat de vrije termijn voor het
zoeken naar werk voor EG-onderdanen volgens de jurisprudentie van het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen (EG-Hof) niet drie, maar zes maanden
bedraagt, welke termijn onder omstandigheden zelfs nog langer is. De in de
nationale regelgeving genoemde termijn van drie maanden was derhalve niet
in overeenstemming met de jurisprudentie van het EG-Hof.De Nationale ombudsman overwoog verder dat aangezien een EG-onderdaan
zijn aanspraak op verblijf rechtstreeks aan het EG-recht ontleent, verzoeker
voor het zoeken naar werk een termijn toekwam van tenminste zes maanden. De
vreemdelingendienst had derhalve nog niet mogen overgaan tot verzoekers verwijdering
uit Nederland. De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog voorts dat, afgezien van het feit dat
het gestelde in het toenmalige hoofdstuk B4/2.4 Vc 1994 niet in overeenstemming
was met het EG-recht, zoals uitgelegd door het EG-Hof in de in het rapport
aangehaalde jurisprudentie, verzoekers verblijfsbeëindiging als zodanig
ook in strijd was met dit hoofdstuk zelf. Immers, op de dag van
uitzetting legde verzoeker een brief van een uitzendbureau over, waarin het
betreffende uitzendbureau verklaarde dat verzoeker via dat bureau arbeid had
verricht en zich nog steeds beschikbaar stelde, en dat het in de drukke periode
die over een paar dagen zou aanvangen mensen nodig zou hebben met ervaring
in de agrarische sector, zoals verzoeker die had.De inhoud van deze brief had op grond van genoemd Vc-hoofdstuk zonder
meer aanleiding moeten zijn tot verlenging van verzoekers termijn voor het
zoeken naar werk. Uit die brief kwam immers naar voren dat verzoeker nog steeds
werkzoekend was, en een reële kans had om werk te vinden.Dat verzoekers zogenoemde vrije termijn van drie maanden ingevolge dat
Vc-hoofdstuk reeds was verstreken, kon hieraan niet afdoen.Ook in zoverre was de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman oordeelde bovendien dat de uitzetting van verzoeker
als EG-onderdaan onrechtmatig had plaatsgevonden, daar hij in strijd met artikel
92 van het Vreemdelingenbesluit (Vb) was uitgezet zonder een last tot uitzetting
van de Minister (Staatssecretaris) van Justitie en zonder een bijzondere aanwijzing
van de Staatssecretaris van Justitie. Voorts was verzoeker in strijd met het
bepaalde in artikel 100, tweede lid Vb geen vertrektermijn van vier weken
gegund en was hij in strijd met artikel 100, derde lid Vb niet op de hoogte
gesteld van zijn beroepsrecht.Evenals hij had gedaan in het rapport 98/505 (Eurotop-rapport, zie Jaarverslag
1998, blz. 159 – 166), vestigde de Nationale ombudsman in deze zaak
opnieuw de aandacht op de bijzondere rechtspositie van de kort – in
de vrije termijn – in Nederland verblijvende EG (thans EU)-onderdaan.Mede gelet daarop eindigt het rapport met twee aanbevelingen van de Nationale
ombudsman aan de Staatssecretaris van Justitie. Allereerst wordt de Staatssecretaris
in overweging gegeven om de redelijke termijn voor het zoeken naar werk voor
gemeenschapsonderdanen zoals neergelegd in artikel 96, eerste lid, onder d
Vb en in het huidige hoofdstuk B4/3.1. Vc 1994 te stellen op zes maanden,
zulks in overeenstemming met de jurisprudentie terzake van het EG-Hof.Verder wordt de Staatssecretaris van Justitie in overweging gegeven duidelijkheid
te verschaffen hoe de duur van de termijn, waarvoor de verblijfsbescheiden
voor gemeenschapsonderdanen op grond van de artikelen 95 en 96 Vb worden afgegeven,
zich verhoudt tot het verblijfsrecht voor onbepaalde tijd voor gemeenschapsonderdanen
ingevolge artikel 10, eerste lid, onder c van de Vw.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Staatssecretaris nog niet
op deze aanbevelingen gereageerd.In rapport 99/394 komt onder meer aan de orde dat ambtenaren van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Groningen (samen met ambtenaren van de Koninklijke
Marechaussee) verzoeksters broer en zijn gezinsleden om 06.00 uur 's ochtends
uit het asielzoekerscentrum waarin zij verbleven hadden opgehaald, teneinde
hen uit Nederland te verwijderen. Het gezin werd naar Schiphol gebracht voor
een vlucht van 11.20 uur dezelfde ochtend. Het gezin was vooraf niet op de
hoogte gesteld van de geplande uitzetting op die dag, in verband met mogelijke
weerstand die de gezinsleden zouden bieden bij gedwongen vertrek. De overige
in Nederland verblijvende familieleden waren evenmin op de hoogte gesteld
van de uitzetting.De Nationale ombudsman overwoog ten aanzien van het tijdstip dat, nu het
gezin niet was geïnformeerd over de geplande uitzetting, en om de familie
toch nog de gelegenheid te geven persoonlijke bezittingen uit te zoeken en
in te pakken en te waarborgen dat de familie tijdig op Schiphol aanwezig
zou zijn voor de vlucht van 11.20 uur, het niet onredelijk was om het gezin
al om 06.00 uur 's ochtends te wekken.Ten aanzien van het informeren van de overige familieleden oordeelde de
Nationale ombudsman dat de instantie die met het uitzetten van vreemdelingen
is belast, niet uit eigener beweging in Nederland verblijvende familieleden
van een uitzetting op de hoogte behoeft te brengen, ook niet wanneer deze
uitzetting niet tevoren aan de betrokken vreemdeling kenbaar is gemaakt. Wel
dient zij een vreemdeling die verzoekt om contact te mogen opnemen met in
Nederland verblijvende familieleden of andere (naaste) personen, in beginsel
daartoe in de gelegenheid te stellen. Er was in dit geval echter op geen enkele
wijze gebleken dat het gezin had verzocht om achterblijvende familieleden
te mogen informeren over hun vertrek.De Nationale ombudsman merkte de onderzochte gedraging op de beide hier
besproken punten aan als «behoorlijk».Rapport 99/439 behandelt de klacht van een asielzoeker uit Sri Lanka over
ambtenaren van de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland
die volgens hem ten onrechte zijn woning waren binnengetreden om hem op te
halen teneinde hem uit Nederland te verwijderen, en hem niet in de gelegenheid
hadden gesteld zichzelf hiertoe te melden.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat nu uit het onderzoek
was gebleken dat verzoeker tijdens een eerdere vreemdelingenbewaring duidelijk
had gemaakt zich tegen een uitzetting te zullen verzetten, het niet onjuist
was dat niet was besloten om verzoeker te vragen zich te melden bij de vreemdelingendienst
in verband met zijn voorgenomen uitzetting. De vreemdelingendienst kon, gelet
op verzoekers mededelingen en gedrag, in redelijkheid aannemen dat verzoeker
zich niet zou melden in verband met een voorgenomen uitzetting.De Nationale ombudsman overwoog verder dat de betrokken ambtenaren ingevolge
artikel 28, tweede lid van de Vw juncto artikel 2 van de Algemene wet op het
binnentreden verzoekers woning zonder diens toestemming mochten binnentreden
nu zij optraden ter effectuering van een last tot uitzetting en zij in het
bezit waren van een machtiging tot binnentreden.Lange duur van behandelingIn 1999 is één rapport uitgebracht naar aanleiding van een
klacht over de lange duur van behandeling door een vreemdelingendienst van
een aanvraag tot verlening van een visum. Het betreft rapport 99/398 waarin
verzoeker, een Irakese vluchteling, er onder meer over klaagt dat de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Groningen zijn aanvraag tot verlening van een
machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) ten behoeve van zijn in Irak verblijvende
familieleden pas tweeëneenhalve maand nadien met een advies naar de IND
heeft gestuurd.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de vreemdelingendienst
in eerste instantie had geweigerd de aanvraag in behandeling te nemen omdat
het fysieke dossier van verzoeker nog niet in de gemeente Groningen aanwezig
was, maar nog in de gemeente lag waar verzoeker tot voor kort zijn woonplaats
had gehad. Verzoeker werd verzocht een maand later terug te komen om de aanvraag
alsnog in te dienen.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat een bestuursorgaan ingevolge
artikel 4:5 Algemene wet bestuursrecht kan besluiten een aanvraag niet te
behandelen indien onder meer de verstrekte gegevens en bescheiden onvoldoende
zijn voor de beoordeling van de aanvraag. In dit geval lag het echter niet
in verzoekers macht om het beletsel om zijn aanvraag in behandeling te nemen
op te heffen. De vreemdelingendienst had dan ook niet mogen
weigeren om verzoekers aanvraag in behandeling te nemen.De vreemdelingendienst heeft vervolgens een hernieuwd verzoek om toezending
van het fysieke dossier gericht aan de gemeente van verzoekers vorige woonplaats.
Pas ruim een maand later – een periode die de Nationale ombudsman te
lang achtte – ontving de vreemdelingendienst verzoekers dossier. Nog
eens ongeveer anderhalve maand later stuurde de vreemdelingendienst de aanvraag
naar de IND. De reden hiervan bleek te zijn gelegen in een destijds geldende,
tussen de vreemdelingendienst en de IND afgesproken, procedure. Deze procedure
betekende praktisch dat een aantal zaken enige tijd werd aangehouden om vervolgens
gezamenlijk te worden verstuurd naar de IND. In beginsel werd één
maal in de vier weken een aantal nieuwe zaken aan de IND verzonden.De Nationale ombudsman achtte het niet acceptabel dat een mvv-aanvraag,
afhankelijk van het overige aantal ingediende aanvragen, enige tijd blijft
liggen alvorens de aanvraag ter behandeling wordt doorgezonden naar de IND.
Ten slotte was de doorzending extra vertraagd doordat de behandelend ambtenaar
van de vreemdelingendienst een week ziek was geweest. Een dergelijke oorzaak
van interne aard kon volgens de Nationale ombudsman de vertraging wellicht
(ten dele) verklaren, maar was niet toereikend als rechtvaardiging.De Nationale ombudsman concludeerde dan ook dat de vreemdelingendienst
verzoekers mvv-aanvraag onvoldoende voortvarend had behandeld zodat de onderzochte
gedraging als «niet behoorlijk» werd aangemerkt.7A.17 Klachtbehandeling7A.17.1 De kwaliteit van interne klachtbehandelingHandreiking klachtmanagement en -behandeling bij de politieIn het Jaarverslag 1998 (blz. 170–172), waarnaar kortheidshalve
wordt verwezen, zijn de ontwikkelingen bij de behandeling van klachten over
de politie op grond van hoofdstuk X van de Politiewet 1993 uitgebreid geschetst.Centraal daarbij stond het rapport «Klagen over de politie»,
dat de toenmalige Ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie op 27 februari
1998 hebben aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Dit rapport illustreert dat op het gebied van de interne klachtbehandeling
bij de politie nog ruime verbeterkansen aanwezig zijn. De ervaring van de
Nationale ombudsman op dit punt, opgetekend in een reeks van jaarverslagen,
bevestigt die conclusie.De drie politieberaden – het Korpsbeheerdersberaad, het Hoofdofficierenberaad
en de Raad van Hoofdcommissarissen – hebben zich gevoelig getoond voor
de kritiek op het functioneren van de interne klachtenregelingen. Onder supervisie
van het Nederlands Politie Instituut (NPI) en met externe hulp hebben zij
een proces op gang gebracht, dat is gericht op verbetering van de interne
klachtbehandeling bij de diverse korpsen.De eerste stap op weg naar verbetering van de kwaliteit van de interne
klachtbehandeling bestond uit het opstellen van de Handreiking klachtmanagement
en -behandeling bij de politie. De Nationale ombudsman kreeg op 23 juni 1999
als eerste een exemplaar ervan aangeboden uit handen van de voorzitter van
het Platform Klachtmanagement van het NPI en tevens beheerder van het regionale
politiekorps Zuid-Holland-Zuid, de heer J. Noorland.Ter gelegenheid van de presentatie van de Handreiking belegde het NPI
die dag een conferentie «Klachtmanagement en klachtbehandeling bij de
politie». De Nationale ombudsman hield tijdens het plenaire deel van
de conferentie, waaraan ook twee medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman deelnamen, een inleiding. In die inleiding benadrukte hij –
de inhoud van de Handreiking als leidraad gebruikend – onder meer het
belang van klachtbehandeling bij de politie. Daarbij besteedde hij aandacht
aan de vereisten voor een behoorlijke klachtbehandeling, aan de rol van de
burgemeester en de hoofdofficier van justitie in de klachtprocedure en aan
de klachtprocedure zélf. Ook wees hij op het belang om te kunnen en
willen leren van klachten; in dat verband deed hij een oproep aan de aanwezige
gezagsdragers over de politie en aan het aanwezige politiemanagement er naar
te streven om door een effectieve en zelfkritische interne klachtbehandeling
het aantal klachten over de politie dat door de Nationale ombudsman gegrond
wordt bevonden te verminderen.Mede op basis van zijn praktijkervaring, wees hij op de belangrijkste
gesignaleerde verbeterpunten in de klachtbehandelingspraktijk van de politie.
Hij noemde daarbij in het bijzonder de behandelingsduur, de onpartijdigheid
van de klachtbehandelaar, de noodzaak van het bieden van hoor en wederhoor,
de toereikendheid van het onderzoek en de motivering van de beoordeling van
de klacht.De Nationale ombudsman deed het NPI het voorstel om een expertisecentrum
voor klachtbehandeling bij de politie op te zetten.Ten slotte wees hij op de belangrijke rol van het politiemanagement bij
het proces van verbetering van de klachtbehandeling. Dit management dient
daarbij naar zijn mening een sterk stimulerende rol te vervullen en daaraan
prioriteit te geven.Toekomstige wetgevingDe interne behandeling van klachten over de politie is geregeld in hoofdstuk
X van de Politiewet 1993. De interne behandeling van klachten over bestuursorganen
in algemene zin is geregeld in hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb), dat op 1 juli 1999 in werking is getreden. De politie is voorlopig
uitgezonderd van de werking van de Awb. Het is de bedoeling dat de wetgever
de Politiewet aanpast aan de Awb, alvorens hoofdstuk 9 van die wet ook van
toepassing zal zijn op de politie. Naar verwachting zal dit het geval kunnen
zijn in de loop van 2000.In een enkel geval is de Nationale ombudsman daarop vooruitgelopen. In
de zaak die leidde tot rapport 99/451 (zie ook § 7A.17.3) heeft
hij aansluiting gezocht bij hoofdstuk 9 van de Awb ten behoeve van de beoordeling
van een gedraging waarover was geklaagd.7A.17.2 De behandeling van klachtenIn 1999 verschenen zestig rapporten die (mede) betrekking hebben op de
wijze van klachtbehandeling door of namens de korpsbeheerder (1998: 62).In 28 gevallen was de klacht gegrond, in 19 gevallen niet gegrond, terwijl
in elf gevallen de klacht deels gegrond, deels niet gegrond werd verklaard.
In één geval werd de klacht deels gegrond verklaard en werd
er geen oordeel gegeven en in één geval werd de klacht deels
gegrond en deels niet gegrond verklaard en werd over een deel van de klacht
geen oordeel gegeven. Het aandeel van zaken waarbij de klacht (gedeeltelijk)
gegrond werd verklaard is daarmee ten opzichte van 1998 gedaald tot een percentage
van ruim 68%. In 1998 bedroeg het percentage (deels) gegronde klachten 79%.De volgende aspecten van klachtbehandeling komen in 1999 onder meer aan
de orde:– onvolledig oordeel: zeventienmaal
werd er (mede) over geklaagd dat de korpsbeheerder of, namens deze, de politie
of de burgemeester van één van de tot de desbetreffende politieregio
behorende gemeenten bij zijn/haar oordeel niet volledig op verzoekers
klacht(en) was ingegaan. In elf gevallen was de klacht gegrond en in zes gevallen
was de klacht niet gegrond;– behandelingsduur: alle vijftien klachten
waarin er (mede) over werd geklaagd dat de afhandeling van de klacht(en) te
lang duurde waren gegrond;– ongegrond verklaren van een (deel van de) klacht: van de twaalf klachten die (mede) hierover werden behandeld, werden
er zeven niet gegrond verklaard. Vijf klachten waren gegrond;– hoor en wederhoor: in acht gevallen
werd er (mede) geklaagd over het ontbreken van hoor en wederhoor tijdens de
klachtprocedure bij het regionale politiekorps. In zes gevallen was de klacht
gegrond, in twee gevallen was de klacht niet gegrond;– niet reageren op klacht: in vijf gevallen
werd er (mede) over geklaagd dat er niet was gereageerd op klachtbrieven van
verzoekers. In vier gevallen was de klacht gegrond en in één
geval niet gegrond;– opstelling/onpartijdigheid klachtbehandelaar:twaalfmaal werd er geklaagd over de opstelling en/of de onpartijdigheid
van degene die namens het regionale politiekorps de klacht behandelde. Zevenmaal
werd geoordeeld dat de klacht niet gegrond was en viermaal was de klacht gegrond.
Over één klacht onthield de Nationale ombudsman zich van een
oordeel.7A.17.3 Enkele rapportenNiet reageren op een klachtIn de zaak die leidde tot rapport 99/381 klaagde verzoeker er over dat
het regionale politiekorps Flevoland, tot hij zich op 15 april 1999 tot de
Nationale ombudsman wendde, niet inhoudelijk had gereageerd op zijn brief,
terwijl hij op 21 december 1998 en op 2 februari 1999 nog had gerappelleerd.
Op 3 oktober 1998 maakte verzoeker aan het regionale politiekorps Flevoland
zijn ongenoegen kenbaar over het rijgedrag van een ambtenaar van dat korps
op de openbare weg. Bij brief van 26 oktober 1998 deelde de politie hem mee
het wenselijk te vinden een onderzoek in te stellen naar aanleiding van hetgeen
hij had gemeld. De politie liet hem voorts weten dat hij ten spoedigste in
kennis zou worden gesteld van de bevindingen van dit onderzoek. De Nationale
ombudsman stelde de korpsbeheerder alsnog in de gelegenheid verzoekers brief
te beantwoorden naar aanleiding van verzoekers verzoekschrift. De korpsbeheerder
zegde de Nationale ombudsman toe dat verzoekers brief vóór 1
april 1999 zou worden beantwoord. Omdat dit niet gebeurde stelde de Nationale
ombudsman alsnog een onderzoek in. Tijdens het onderzoek deelde de beheerder
van het regionale politiekorps Flevoland mee dat hij de klacht gegrond achtte.
De Nationale ombudsman was van oordeel dat het niet juist was dat de politie –
in weerwil van de gedane toezeggingen – heeft nagelaten verzoeker in
te lichten. De onderzochte gedraging was dan ook «niet behoorlijk».Nadat het verslag van bevindingen van het onderzoek naar aanleiding van
de klacht was uitgebracht, deelde de beheerder van het regionale politiekorps
Flevoland op 23 augustus 1999 mee, dat de bewuste berichtgeving aan verzoeker
tot op die dag was uitgebleven. De Nationale ombudsman keurde deze gang van
zaken ten zeerste af. Het voorgaande gaf de Nationale ombudsman dan ook aanleiding
om de korpsbeheerder alsnog de aanbeveling te doen om verzoeker op korte termijn
alsnog een schriftelijk bericht te zenden naar aanleiding van verzoekers brief
van 3 oktober 1998. De korpsbeheerder heeft de aanbeveling opgevolgd en verzoekers
brief op 19 oktober 1999 beantwoord.Gebrekkige klachtenregelingIn de zaak die leidde tot rapport 99/451 klaagde verzoeker er onder meer over dat de beheerder van het regionale politiekorps Zeeland op het
moment dat hij zich op 12 januari 1999 voor het eerst tot de Nationale ombudsman
wendde, nog geen inhoudelijke reactie had gegeven op de op 1 september 1998
door verzoeker ingediende klacht over – het gebrek aan– politieoptreden
naar aanleiding van zijn aangiften. De klachtenregeling van het regionale
politiekorps Zeeland was met ingang van 8 juli 1998 gewijzigd. Tot die datum
bepaalde artikel 9, tweede lid, van die regeling dat de korpsbeheerder binnen
drie maanden na ontvangst ervan op een klacht diende te beslissen. Sinds 8
juli 1998 bevatte de regeling niet langer een bepaling die de korpsbeheerder
bindt aan een beslistermijn. De Nationale ombudsman was van oordeel dat dit
in strijd is met de Politiewet 1993 waarin wordt bepaald dat in de klachtenregeling
een beslistermijn dient te worden vermeld. Dit gebrek in de klachtenregeling
heeft de Nationale ombudsman aanleiding gegeven een aanbeveling te doen aan
de korpsbeheerder om een beslistermijn in de betreffende klachtenregeling
op te nemen.Voorts achtte de Nationale ombudsman het voor de hand liggend om ten behoeve
van de beoordeling van de behandelingsduur van de klacht door de korpsbeheerder
aansluiting te zoeken bij artikel 9:11 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
en de daarin voorgeschreven beslistermijnen.De Nationale ombudsman beschouwt die termijnen ook als redelijke termijnen
voor het nemen van een beslissing op een klacht over gedragingen van de politie,
zolang de wetgever hiervoor geen nadere regels heeft gesteld. De Nationale
ombudsman was aldus van oordeel dat de korpsbeheerder, bij inschakeling van
een adviescommissie, dient te beslissen binnen tien weken na ontvangst van
de klacht. Zonder voorafgaande instemming van de klager kan het bestuursorgaan –
i.c. de korpsbeheerder – de beslissing voor ten hoogste vier weken verdagen.In deze zaak had de beheerder van het regionale politiekorps Zeeland verzoekers
klacht van 1 september 1998 afgehandeld bij brief van 6 mei 1999. Daarmee
had behandeling van verzoekers klacht ruim acht maanden geduurd. Er was voorts
in deze zaak niet gebleken van een verdaging van de beslissing, en mededeling
daarvan aan verzoeker. De beslistermijn van artikel 9:11 Awb van tien weken
was daarmee ruimschoots overschreden, terwijl niet was gebleken van feiten
of omstandigheden die dit rechtvaardigden. De Nationale ombudsman was dan
ook van oordeel dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk»
was.De korpsbeheerder heeft de Nationale ombudsman laten weten in de klachtenregeling
alsnog een beslistermijn op te zullen nemen.MandaatregelingIn de zaak die leidde tot rapport 99/362 (zie ook: § 7A.8) signaleerde
de Nationale ombudsman over de afdoening van de klacht door het regionale
politiekorps Hollands Midden het volgende.Krachtens de Klachtenregeling Politie Hollands Midden neemt de korpsbeheerder
een beslissing op een klacht over het regionale politiekorps Hollands Midden
en maakt hij deze beslissing in ieder geval schriftelijk kenbaar aan de klager.
Deze bevoegdheid is bij ongedateerd besluit gemandateerd aan de korpschef.In de betreffende zaak had niet de korpschef, maar de directeur Politie
van het regionale politiekorps Hollands Midden een beslissing genomen naar
aanleiding van de klacht en deze kenbaar gemaakt aan verzoeker. De korpsbeheerder
deelde mee dat de afdoening door de directeur Politie paste binnen het zogenoemde
integraal management.De Nationale ombudsman stelde vast dat ingevolge artikel 10:5, tweede
lid van de Awb voor mandatering – in dit geval tot het afdoen van klachten –
een schriftelijk (onder)mandaatbesluit was vereist. Bovendien diende op grond
van artikel 10:10 Awb een krachtens (onder)mandaat genomen besluit te vermelden
namens welk bestuursorgaan het besluit werd genomen. De Nationale ombudsman
overwoog dat het dan ook niet juist was dat de directeur Politie
zonder daartoe te zijn gemandateerd de klacht van verzoeker had afgedaan en
daarbij – in zoverre hij bedoelde de klacht namens de korpsbeheerder
af te doen – dit niet had vermeld. De korpsbeheerder liet de Nationale
ombudsman overigens weten dat de klachten sinds 1 januari 1999 door de korpschef
worden afgedaan.Een andere zaak die leidde tot rapport 99/385 hield eveneens verband met
een mandaatregeling van een regionale klachtenregeling. In deze zaak klaagde
verzoeker er over dat de burgemeester van de gemeente Westerveld, zijnde niet
het juiste bestuursorgaan, zijn klacht over het regionale politiekorps Drenthe
had afgehandeld. Deze burgemeester had namens de beheerder van het regionale
politiekorps Drenthe verzoekers klacht afgedaan. Dit gebeurde krachtens een
mandaatbesluit van de beheerder van voornoemd korps. De Nationale ombudsman
oordeelde al eerder dat het niet juist is dat een korpsbeheerder de bevoegdheid
tot afdoening van politieklachten mandateert aan burgemeesters in de desbetreffende
regio. Hij was dan ook in dit geval van oordeel dat de onderzochte gedraging
«niet behoorlijk» was.De Nationale ombudsman heeft zich in verschillende rapporten kritisch
uitgelaten over mandatering van de bevoegdheid tot het afdoen van klachten
aan burgemeesters van de binnen een politieregio gelegen gemeenten. In alle
jaarverslagen vanaf het jaar 1996 besteedde de Nationale ombudsman hieraan
uitgebreid aandacht.KlachtbehandelingDe Nationale ombudsman beoordeelt de wijze waarop een klacht wordt behandeld
onder meer tegen de volgende achtergrond.Uit een oogpunt van zorgvuldigheid dient de behandeling van een klacht
aan een aantal voorwaarden te voldoen. Deze voorwaarden zijn onder meer van
belang voor het na te streven vertrouwen in de onbevooroordeeldheid van de
klachtbehandelende instantie. Zo moet het beginsel van hoor en wederhoor worden
toegepast. Verder behoort de klager tijdens de klachtbehandeling zo volledig
mogelijk te worden geïnformeerd. Eén van de vereisten van behoorlijke
klachtbehandeling is verder dat gesprekken met de klager, in het kader van
de behandeling van diens klacht, en met betrokken ambtenaren schriftelijk
worden vastgelegd.In de zaak die leidde tot rapport 99/239 was verzoeker op basis van een
signalement aangehouden door de regiopolitie Utrecht. Verzoeker klaagde er
onder meer over dat hem tijdens de klachtprocedure slechts een deel van het
signalement, op basis waarvan hij was aangehouden, was meegedeeld. Hij stelde
dat hem na de mededeling van de politie over een bruine jas en een blauw Nike-petje
geen nadere informatie over het signalement was gegeven. Hij kon hierdoor
niet op het (volledige) signalement reageren. De korpsbeheerder deelde tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman mee dat het signalement tijdens het
klachtgesprek ter sprake was gebracht. Verzoeker had hier op kunnen reageren,
ook met de vraag of andere of gedetailleerde gegevens voorhanden waren. Verder
deelde de korpsbeheerder mee dat een politieambtenaar A. die bij dit gesprek
aanwezig was geweest, had aangegeven dat het gehele signalement ter sprake
was geweest. A. had voorts aangegeven dat er in het kader van het klachtonderzoek
geen verslagen van de betrokken politieambtenaren waren verwerkt. Politieambtenaar
Di., die eveneens bij het gesprek aanwezig was geweest, deelde mee dat hij
zich kon herinneren dat over de huidskleur, de kleur van de jas, en over de
pet was gesproken. Hij kon zich niet meer herinneren of er was gesproken over
een mobiele telefoon. De Nationale ombudsman stelde vast dat daarmee de verklaring
van verzoeker recht tegenover het oordeel van de korpsbeheerder en de verklaring
van politieambtenaar A. staat. Omdat het klachtgesprek echter niet schriftelijk
was vastgelegd, was niet vast te stellen of verzoeker voldoende gelegenheid
had gekregen om op het volledige signalement te reageren. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat deze omstandigheid voor risico moet komen van de politie,
zodat de lezing van verzoeker, dat de politie verzoeker tijdens de klachtprocedure
niet het volledige signalement had meegedeeld, als meest aannemelijk werd
aangemerkt. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging
op dit punt«niet behoorlijk» was.Opstelling klachtbehandelaarIn de zaak die leidde tot rapport 99/150 klaagde verzoeker over de handelwijze
van de klachtenofficier van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
in verband met een gesprek dat verzoeker en zijn gemachtigde met hem hebben
gevoerd naar aanleiding van zijn klacht over politieoptreden jegens hem. Verzoeker
klaagde er onder meer over dat de klachtenofficier zich onvoldoende op dat
gesprek had voorbereid. De klachtenofficier had namelijk het dossier van verzoeker
verwisseld met dat van een klaagster met een zelfde familienaam als verzoeker.
De korpsbeheerder deelde mee dat verzoekers klacht op dit punt gegrond was.De klachtenofficier erkende dat hij zich onvoldoende had voorbereid op
het gesprek met verzoeker en dat hij het dossier van verzoeker had verwisseld
met dat van een ander met een gelijke familienaam.De Nationale ombudsman stelde vast dat het in strijd was met de vereiste
zorgvuldigheid dat de korpsklachtenofficier bij (aanvang van) het klachtgesprek
gebruik had gemaakt van het verkeerde dossier. Dit klemde te meer omdat het
andere klachtdossier een vrouw had betroffen. Ondanks dat de korpsklachtenofficier
deze fout bij ontdekking direct had hersteld, deed dit niet aan het oordeel
af dat het gesprek met verzoeker onvoldoende was voorbereid. De Nationale
ombudsman was dan ook van oordeel dat de onderzochte gedraging op dit punt
«niet behoorlijk» was.7A.18 SchadevergoedingAlgemeenIn de Jaarverslagen van 1996, 1997 en 1998 is onder meer aandacht besteed
aan een mogelijke regeling voor de vergoeding van schade ten gevolge van strafvorderlijk
politieoptreden. De Minister van Justitie heeft de Nationale ombudsman op
28 december 1999 laten weten dat een wetsvoorstel over dit onderwerp nog in
bewerking is.RapportenIn 1999 verschenen zestien rapporten die (mede) betrekking hadden op klachten
over de behandeling van verzoeken om schadevergoeding door de politie (1998:
15). Zesmaal was de klacht gegrond, achtmaal was de klacht niet gegrond, terwijl
in een geval de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was. Eén maal
was de klacht deels gegrond en onthield de Nationale ombudsman zich van een
oordeel over een deel van de klacht. In vijf rapporten waarin de Nationale
ombudsman de klacht gegrond verklaarde, deed de Nationale ombudsman een aanbeveling.
In een geval waarin de Nationale ombudsman de klacht gegrond verklaarde heeft
hij met instemming kennis genomen van een schadevergoedingsregeling. Twee
van de vier aanbevelingen zijn opgevolgd, één aanbeveling is
niet opgevolgd (zie hierna de behandeling van rapport 99/52), en over twee
aanbevelingen was de correspondentie aan het einde van dit verslagjaar nog
niet afgesloten.Schadevergoeding na rechtmatig politieoptredenIn de zaak die leidde tot rapport 99/52 klaagde verzoeker er over dat
de chef van het regionale politiekorps IJsselland zijn verzoek om vergoeding
van de schade, die politieambtenaren hadden toegebracht bij het binnentreden
van een door hem verhuurde woning te Deventer, had afgewezen.De korpschef deelde verzoeker bij de afwijzing mee dat het binnentreden
was gebeurd ter aanhouding van één van de huurders van de woning
en dat de politieambtenaren toen handelden in de rechtmatige uitoefening van
hun functie. De korpschef raadde verzoeker dan ook aan om de schade op de
huurder te verhalen. De korpsbeheerder liet de Nationale ombudsman weten dat
hij de klacht niet gegrond achtte, en wees, evenals de korpschef, het verzoek
om schadevergoeding af.De korpsbeheerder deelde daarbij mee dat hij het optreden van de politieambtenaren,
gelet op de afgegeven machtiging, de omstandigheden waaronder het arrestatieteam
had moeten optreden en het resultaat van de actie, rechtmatig achtte. Naar
zijn mening lag een schadevergoeding dan ook niet in de rede.De Nationale ombudsman overwoog dat bij de beoordeling van verzoekers
klacht over de beslissing van de korpschef om de schade die is veroorzaakt
door het binnentreden niet te vergoeden, het volgende van belang is. Indien
de leiding van een politiekorps wordt benaderd met het verzoek om de schade
te vergoeden die is voortgevloeid uit optreden van ambtenaren van dat korps,
behoren bij de beslissing op dit verzoek de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur in acht te worden genomen. Met name het gelijkheidsbeginsel kan met
zich meebrengen dat ook in gevallen waarin schade is veroorzaakt door rechtmatig
politieoptreden, die schade geheel of ten dele ten laste behoort te komen
van de gemeenschap, tenzij er reden is om deze kosten voor rekening en risico
te laten blijven van betrokkenen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat in deze zaak vaststaat dat
de politieambtenaren ter uitoefening van de politietaak met een door een hulpofficier
van justitie uitgeschreven machtiging het door verzoeker verhuurde pand zijn
binnengetreden. In verband met eventuele aanwezigheid van vuurwapengevaarlijke
verdachten in de woning had de piketofficier van justitie opdracht gegeven
tot het inzetten van een arrestatieteam, dat alle vier wooneenheden heeft
overrompeld. Aldus heeft het politieoptreden plaatsgevonden overeenkomstig
de wettelijke voorschriften, en was het rechtmatig.De Nationale ombudsman had eveneens vastgesteld dat de korpschef zich
bij de afwijzing van verzoekers schadeclaim had beroepen op de rechtmatigheid
van het betreffende politieoptreden. Hiermee was echter miskend dat ook rechtmatig
politieoptreden aanleiding kan vormen om schadevergoeding toe te kennen. Dit
betekende dat de bij de afwijzing gegeven motivering van de korpschef dit
besluit niet kon dragen. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk» was en deed de korpsbeheerder de aanbeveling
het afwijzende besluit te heroverwegen.De Nationale ombudsman achtte bij heroverweging van het betreffende besluit
het volgende van belang. In dit geval veroorzaakte de politie schade in de
uitoefening van haar politietaak. Bij de uitoefening van de politietaak handelt
de politie in het algemeen belang. Inachtneming van het gelijkheidsbeginsel
kan met zich meebrengen dat schade die is veroorzaakt door rechtmatig politieoptreden,
in het algemeen belang, niet ten laste behoort te worden gelaten van de individuele
burger die deze schade heeft geleden. Dat wil in dit geval zeggen dat, zolang
niet is aangetoond dat de betreffende schade naar maatschappelijke opvatting
voor risico dient te komen van verzoeker, als de verhuurder van het pand,
er reden kan zijn voor een tegemoetkoming aan verzoeker in de schade die het
rechtstreeks gevolg is geweest van het politieoptreden. In dit verband is
van bijzonder belang of verzoeker wist of had kunnen weten wat zich in het
verhuurde pand afspeelde, en of hij dit op enigerlei wijze had kunnen voorkomen. Voorts was de Nationale ombudsman van oordeel dat bij de heroverweging
van het besluit het volgende eveneens aandacht verdiende. De hulpofficier
van justitie heeft de machtiging tot binnentreden uitgeschreven voor het doen
van een spoedhuiszoeking in verzoekers pand. Vervolgens had de korpschef bij
brief aan verzoeker meegedeeld dat het binnentreden plaatsvond ter aanhouding
van de betreffende huurder. De Nationale ombudsman overwoog dat deze mededeling
niet juist was, omdat in de machtiging niet was aangegeven dat mocht worden
binnengetreden ter aanhouding van de betreffende huurder of andere personen.
Dat voorts in het verslag van binnentreden stond vermeld dat wel was binnengetreden
ter aanhouding van onder meer de betreffende huurder deed hieraan niet af.
Voorts bleek uit een proces-verbaal dat de politieambtenaren door observatie
vooraf wisten dat de betreffende huurder op het moment van binnentreden niet
in het pand aanwezig was.Hij was later op de avond op een andere plaats aangehouden en overgebracht
naar het politiebureau. Op grond van die feiten achtte de Nationale ombudsman
het advies van de korpschef aan verzoeker om de schade op de huurder te verhalen
niet begrijpelijk. Voorts was gelet op de inhoud van de machtiging de verwijzing
van de korpsbeheerder naar de huurders, niet direct te volgen.Ten slotte had de korpsbeheerder in zijn reactie aan de Nationale ombudsman
meegedeeld dat het arrestatieteam alle vier de wooneenheden had overrompeld,
ter bescherming van de leden van dit team en ter vergroting van de kans op
succes. De Nationale ombudsman was van oordeel dat, gelet op de informatie
die aanleiding is geweest voor het bewuste politieoptreden dit te respecteren
overwegingen waren geweest. Zij riepen echter wel de vraag op of de schade
die volgde uit een dergelijke wijze van politieoptreden, in het algemeen belang,
(volledig) op verzoeker mocht worden afgewenteld, aldus de Nationale ombudsman.De beheerder van het regionale politiekorps IJsselland deelde de Nationale
ombudsman in reactie op de aanbeveling onder meer het volgende mee.«In feite komt de klacht van de heer S. (verzoeker) neer op de vraag
wie er aansprakelijk is voor de schade. Daarvoor komen een drietal personen/instanties
in aanmerking te weten de huurder, de verhuurder en de politie.Mijns inziens zou de schade moeten worden verhaald op de huurder vanwege
het feit dat deze (indirect) betrokken is geweest bij strafbare feiten die
uiteindelijk hebben genoopt tot het politieoptreden waarbij schade aan het
pand van de heer S. is veroorzaakt. In mijn aan u gericht schrijven (...)
heb ik de suggestie gedaan de heer S. in overweging te geven zich voor verhaal
van de schade te wenden tot de huurder. Het gegeven dat vooraf bekend was
dat huurder W. niet in het pand aanwezig was op het moment van binnentreden,
doet naar mijn mening niets af aan het feit dat hij in het pand woonachtig
was en (indirect) heeft bijgedragen aan criminele activiteiten. In het bewuste
pand worden immers uiteindelijk een halve kilo verdovende middelen in beslag
genomen en twee verdachten aangehouden die in relatie staan tot huurder W.
Ik blijf dan ook bij het standpunt dat een civiele procedure waarin de verhuurder
de huurder aansprakelijk stelt het meest geëigend zou zijn.Vaststaat, dat het optreden van de politie in dit geval rechtmatig is
geweest. Schade veroorzaakt bij rechtmatig optreden komt slechts in uitzonderlijke
gevallen voor vergoeding in aanmerking. Een dergelijke uitzondering doet zich
hier niet voor. Ik ben van mening dat een goed verhuurder had moeten en ook
had kunnen weten wat zich in het pand afspeelde. In algemene zin mag van een
goed verhuurder worden verwacht dat hij op de hoogte is van hetgeen zich in
zijn pand afspeelt. In veel huurcontracten is tegenwoordig een
ontbindende voorwaarde ten gunste van de verhuurder opgenomen indien wordt
geconstateerd dat de huurder (soft)drugs consumeert; laat staan er in handelt.
Het feit dat het pand is gevestigd in een andere plaats dan de woonplaats
van verhuurder is voor risico van de verhuurder en doet niets af aan de te
onderhouden relatie met de huurders.Ook in 1996 is er sprake geweest van rechtmatig politieoptreden met betrekking
tot het pand te Deventer, verhuurd door de heer S. Het betrof destijds een
zedenzaak waarbij het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland is binnengetreden
en waarbij schade aan een slaapkamerdeur werd veroorzaakt. De heer S. heeft
de toen door hem ingediende schadeclaim ad f 1656,75 toegewezen gekregen
door de beheerder van dit politiekorps. Bij navraag bleek mij dat de vergoeding
meer uit coulance dan op juridische gronden is toegekend.Samenvattend kan worden gesteld dat zowel in 1996 als in 1997 de politie
rechtmatig het door de heer S. in Deventer verhuurde pand is binnengetreden
ter aanhouding van verdachte bewoners. Dit sterkt mij in de overtuiging dat
de heer S. als verhuurder onvoldoende acht slaat op de persoon van zijn huurders
en daarmee het risico van schade door politieoptreden op de koop toeneemt.
Gelet op vorenstaande overwegingen zie ik dan ook geen reden coulance te betrachten
en de schade te vergoeden.»De Nationale ombudsman deelde de korpsbeheerder in reactie hierop onder
meer het volgende mee.«Ik wil echter niet nalaten op te merken dat de motivering van de
afwijzende beslissing in uw brief van 16 maart 1999 vatbaar is voor kritiek.(...)De Nationale ombudsman deelt uw standpunt met betrekking tot de risicoaansprakelijkheid
van een verhuurder niet. Zoals (...) is overwogen, is de Nationale ombudsman
van mening dat, zolang niet is aangetoond dat de betreffende schade naar maatschappelijke
opvatting voor risico dient te komen van een verhuurder, er reden kan zijn
voor een tegemoetkoming van de schade die het rechtstreeks gevolg is geweest
van het politieoptreden. In dit verband is van bijzonder belang of de verhuurder
wist of had kunnen weten wat zich in het verhuurde pand afspeelde, en of hij
dit op enigerlei wijze had kunnen voorkomen. Uit uw heroverweging is niet
expliciet gebleken dat verzoeker wist of had kunnen weten wat zich in het
pand afspeelde. Ook is tijdens het strafvorderlijk onderzoek van uw korps
niet komen vast te staan dat huurder W. op de hoogte was van de strafbare
feiten.Ten slotte deel ik u nog mee dat het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
in 1996 de schade niet slechts uit coulance heeft vergoed. In een brief van
het verzekeringsbedrijf Groot Amsterdam van 23 mei 1997 is aan de beheerder
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland meegedeeld dat aan verzoeker
een bedrag van f 1656,75 was uitgekeerd, aangezien nu de zaak was geseponeerd,
er geen rechtvaardigingsgrond meer aanwezig was voor het toebrengen van de
schade.»De Nationale ombudsman sloot hierna het dossierVergoeding materiële en immateriële schadeIn de zaak die leidde tot rapport 99/106 waren politieambtenaren van het
regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond verzoekers woning binnengetreden
om hem aan te houden als verdachte van vernieling van de auto van zijn buurvrouw.
Verzoeker klaagde er in dit verband over dat de korpsbeheerder niet was overgegaan
tot vergoeding van zijn materiële schade naar aanleiding van het binnentreden
in zijn woning door de politie, terwijl de korpsbeheerder dit
binnentreden wel heeft aangemerkt als onrechtmatig. Tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman deelde de korpsbeheerder mee dat de afdeling Verzekeringen
& Schadeafwikkeling van het korps de stukken met betrekking tot het verzoek
om schadevergoeding naar de verzekeringsmaatschappij had gezonden, met het
verzoek om voor de verdere afhandeling zorg te dragen. Deze afdeling liet
de Nationale ombudsman weten dat was gebleken dat de verzekeringsmaatschappij
de zaak niet met verzoeker had afgehandeld. Deze zaak was voor de afdeling
dan ook aanleiding om in het vervolg te controleren of de verzekeringsmaatschappij
een gemaakte afspraak ook nakomt.De Nationale ombudsman stelde hiermee vast dat de korpsbeheerder, of namens
deze de verzekeringsmaatschappij, niet had beslist op het verzoek om schadevergoeding.
De Nationale ombudsman overwoog dat dit niet juist was, temeer nu de korpsbeheerder
in zijn oordeel het binnentreden disproportioneel had geacht.In dit verband merkte de Nationale ombudsman op dat een eventuele gehoudenheid
tot het vergoeden van schade als gevolg van politieoptreden, berust bij de
korpsbeheerder. Deze gehoudenheid staat los van de vraag of de verzekeringsmaatschappij
van het korps al dan niet overgaat tot het vergoeden van deze schade.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de onderzochte gedraging op
dit punt «niet behoorlijk» was.Het voorgaande vormde voor de Nationale ombudsman aanleiding tot de aanbeveling
aan de korpsbeheerder om alsnog ten spoedigste te (doen) beslissen op het
verzoek om vergoeding van de materiële schade.In deze zaak klaagde verzoeker er tevens over dat de korpsbeheerder slechts
een bedrag van f 500 heeft aangeboden wegens immateriële schade
ten gevolge van het voorval. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
deelde de korpsbeheerder mee dat de klachtencommissie hem had geadviseerd
om de immateriële schade van verzoeker vast te stellen op f 500.
Hij had dit advies overgenomen omdat hij van oordeel was dat dit bedrag als
een redelijke vergoeding kon en mocht worden beschouwd. Verzoeker deelde de
Nationale ombudsman mee dat dit bedrag zijns inziens niet evenredig was aan
het hem onterecht aangedane leed. Hij voelde zich door de hoogte van het bedrag
beledigd en ontdaan. Gelet op de terughoudende opstelling van de Nationale
ombudsman in schadevergoedingszaken, overwoog de Nationale ombudsman dat verzoekers
immateriële schadeclaim niet zo evident juist was, dat de korpsbeheerder
niet in redelijkheid had kunnen besluiten om verzoeker een vergoeding van
f 500 aan te bieden.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was.Schadevergoeding aan inbeslaggenomen goederenIn de zaak die leidde tot rapport 99/221 klaagde verzoeker er over dat
de beheerder van het regionale politiekorps Kennemerland zijn verzoek om schadevergoeding
had afgewezen. Naar aanleiding van geluidsoverlast was verzoekers geluidsapparatuur
in diens woning in beslag genomen. Hierbij waren kabels van de geluidsboxen
doorgeknipt. Volgens verzoeker was daarbij een videorecorder enigszins beschadigd
en waren de hogetonenluidspreker van een van de geluidsboxen en andere apparatuur
beschadigd.De korpsbeheerder heeft verzoeker meegedeeld dat hij het advies van de
klachtencommissie had overgenomen. In dit advies heeft de klachtencommissie
overwogen dat het de betrokken ambtenaren niet bekend was dat schade was toegebracht
aan de in beslaggenomen goederen, behalve dat de draden van twee geluidsboxen
waren doorgeknipt. De commissie achtte dit doorknippen niet onredelijk, en
was van mening dat de schade die hiervan het gevolg is geweest
voor rekening van verzoeker kwam. De commissie is niet ingegaan op de door
verzoeker verder gestelde schade.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politie in redelijkheid
de kabels van de geluidsboxen kon doorknippen, omdat voor het onbeschadigd
loskoppelen van de in beslag te nemen boxen de verplaatsing van twee aquaria
noodzakelijk zou zijn geweest. Voor de verplaatsing van de aquaria hadden
verzoeker en zijn vriendin geen toestemming gegeven, ondanks de mededeling
dat in dat geval zou worden overgegaan tot doorknippen van de kabels.De Nationale ombudsman achtte het aannemelijk dat in elk geval de videorecorder
enigszins was beschadigd en dat de hogetonenluidspreker van een van de geluidsboxen
was beschadigd. De Nationale ombudsman overwoog dat het dan ook onjuist was
dat de korpsbeheerder het verzoek om schadevergoeding zonder meer had afgewezen
en was van oordeel dat de onderzochte gedraging «niet behoorlijk»
was.De Nationale ombudsman zag hierin aanleiding om de aanbeveling te doen
om het besluit op dit punt te heroverwegen.Achterlaten fietsDe zaak die leidde tot rapport 99/486 betrof het volgende. Verzoekers
zoon leende zijn fiets uit aan een vriend. Later op die dag werd deze vriend
in aanwezigheid van een andere vriend aangehouden door een ambtenaar van het
regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond.Verzoeker klaagde er over dat de politie de vriend van zijn zoon X bij
zijn aanhouding de fiets had laten overdragen aan een andere vriend Y als
gevolg waarvan de fiets is verdwenen. De Nationale ombudsman stelde vast dat
Y de fiets onder zijn hoede had genomen in aanwezigheid van de politie en
X. De Nationale ombudsman overwoog dat de politie en X in die situatie er
in redelijkheid van konden uitgaan dat Y de zorg voor de fiets op zich zou
nemen. Daarbij is van belang dat de politie X en Y samen had zien oplopen,
dat Y de fiets onder zijn hoede nam en X zelf de fiets heeft achtergelaten
zonder hun te vragen of er iets anders met de fiets moest gebeuren. De Nationale
ombudsman achtte de gedraging van de politie op dit punt «behoorlijk».In dit verband klaagde verzoeker er over dat het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond een schadevergoedingsvoorstel heeft gedaan zonder dit voorstel
op schrift te zetten, waardoor later onduidelijkheid is ontstaan over de afspraak.
Verzoeker stelde daarbij dat was overeengekomen om de waarde van de fiets
door de leverancier van de fiets te laten vaststellen met gebruikmaking van
een afschrijvingsindexering van 10% en dat een politieambtenaar een vergoedingsvoorstel
had gedaan van f 425.De Nationale ombudsman overwoog het volgende. Afspraken kunnen zowel mondeling
als schriftelijk worden gemaakt. Er kunnen zich echter bijzondere omstandigheden
voordoen op grond waarvan een bestuursorgaan te allen tijde mondelinge afspraken
(ook) schriftelijk dient vast te leggen en een schriftelijke bevestiging dient
te verstrekken. Daarmee kunnen communicatieproblemen op een later tijdstip
worden vermeden. Voorts stelde de Nationale ombudsman vast dat een politieambtenaar
een schadevergoedingsvoorstel van f 425 aan verzoeker had gedaan, zonder
dit schriftelijk vast te leggen. Tevens staat vast dat daarmee onduidelijkheid
was ontstaan over de wijze waarop de vergoeding zou worden bepaald, alsmede
over de hoogte van de vergoeding.De Nationale ombudsman was van mening dat het, gezien de aard van het
voorstel, namelijk die tot een schadevergoeding, en het evidente belang daarvan
voor verzoeker, op zijn plaats was geweest, wanneer de politie verzoeker een
schriftelijke bevestiging van het voorstel had meegegeven of nagestuurd. Dat
had niet alleen de politie zelf, maar zeker ook verzoeker de nodige duidelijkheid
verschaft en de gelegenheid geboden om op het voorstel terug te komen. Het
was in strijd met de vereiste zorgvuldigheid dat was nagelaten
het bewuste schadevergoedingsvoorstel schriftelijk te bevestigen. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk»
was.In deze zaak klaagde verzoeker er tevens over dat het regionale politiekorps
zijn verzoek om schadevergoeding in verband met de verdwijning van de fiets
had afgewezen. De korpsbeheerder deelde de Nationale ombudsman mee dat de
politie een voorstel had gedaan tot betaling van f 450 later verhoogd
tot f 550 en dat hij dat ook gestand deed. Voor een afwijzing van een
nadere aansprakelijkheidstelling verwees hij naar het oordeel en de motivering
van de commissaris van politie. Deze had bij zijn beslissing meegedeeld dat
de onderhandelingen tussen verzoeker en de politieambtenaar waren afgebroken,
omdat deze niet tot het door verzoeker gewenste resultaat hadden geleid, en
waarmee tevens het gestelde aanbod was vervallen. Voorts deelde hij mee dat
de jongen die de heer X vergezelde, had opgetreden als zaakwaarnemer en dat
op hem – en niet op de politie – de bijbehorende plichten rustten.De Nationale ombudsman overwoog dat gelet op hetgeen hij over de mondelinge
afspraken had geoordeeld en gelet op hetgeen de korpsbeheerder in zijn reactie
had aangegeven ten aanzien van het eerdere aanbod tot schadevergoeding, de
politie niet in redelijkheid het door haar gedane aanbod als geheel vervallen
kon beschouwen. Doordat de politie daar niettemin vanuit was gegaan, had zij
ten onrechte het verzoek om vergoeding van de schade beoordeeld, als ware
er geen aanbod tot schadevergoeding gedaan.De Nationale ombudsman was dan ook van oordeel dat de politie niet in
redelijkheid het verzoek om schadeloosstelling geheel kon afwijzen. De onderzochte
gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».Kwijtraken persoonlijke eigendommen na insluiting op politiebureauIn de zaak die leidde tot rapport 99/519 (zie hiervoor ook § 7A.7)
klaagde verzoeker erover dat het regionale politiekorps Haaglanden bij zijn
insluiting op het politiebureau Jan Hendrikstraat een aantal persoonlijke
eigendommen had kwijtgemaakt en dat de beheerder van het regionale politiekorps
Haaglanden zijn verzoek om schadevergoeding afwees.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie een zorgverplichting heeft
ten aanzien van een ingesloten arrestant en ten aanzien van de van deze persoon –
ter bewaring – ingenomen goederen.Een zorgvuldige registratie van ingenomen goederen maakt deel uit van
deze zorgplicht. In het geval dat er gebreken zijn in de (procedure van) registratie
en een ingeslotene claimt dat hij bepaalde ingenomen zaken mist, dat deze
beschadigd zijn of anderszins in het ongerede zijn geraakt, is de politie
daarvoor in beginsel verantwoordelijk. Eventuele schade behoort in een dergelijk
geval in beginsel voor risico van de politie te komen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politie in dit geval tekort
was geschoten in haar zorgverplichting jegens verzoeker(s eigen- dommen).
Dit betekent dat de schade die verzoeker door de vermissing van zijn trainingspak
en mobiele telefoon heeft geleden voor risico van de politie moest komen.De Nationale ombudsman kon, gelet op hetgeen hij had overwogen over de
vermissing van verzoekers goederen, de korpsbeheerder niet volgen in zijn
standpunt over de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet
behoorlijk» was.Voorts deed de Nationale ombudsman de korpsbeheerder de aanbeveling de
afwijzende beslissing op het verzoek om schadevergoeding van verzoeker te
heroverwegen.De korpsbeheerder heeft nog niet gereageerd op de aanbeveling. 7A.19 Politieoptreden en het civiel rechtIn 1999 verschenen vier rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
politieoptreden, waarbij het civiele recht aan de orde was. In drie gevallen
was de klacht niet gegrond en in een geval was de klacht gegrond.VindersregelingBij beoordeling van zaken waarbij de vindersregeling van toepassing is,
gaat de Nationale ombudsman van het volgende uit. Tot de invoering van boek
5 van het (huidige) Burgerlijk Wetboek (BW), op 1 januari 1992 was de rechtspositie
van de vinder van een roerende zaak niet geregeld. De vinder was eerst na
dertig jaar zeker dat hij niet meer door de rechthebbende tot afgifte van
de gevonden zaak kon worden gedwongen. Het ontbreken van een wettelijke regeling
werd allerwegen als een hiaat beschouwd.De huidige vindersregeling van de artikelen 5:5 e.v. BW heeft evenwicht
gebracht in de verhouding vinder–eigenaar. Volgens deze regeling is
degene die een onbeheerde zaak vindt en onder zich neemt, verplicht met bekwame
spoed van zijn vondst aangifte te doen. De vinder is bevoegd de zaak aan de
gemeente in bewaring te geven, maar is daartoe in beginsel niet verplicht.
Indien de vinder de zaak onder zich houdt, dient hij zelf voor bewaring en
onderhoud zorg te dragen. De vinder die aan de aangifteplicht heeft voldaan,
wordt na een jaar eigenaar van zijn vondst, mits de rechthebbende zich niet
heeft gemeld, en de zaak zich nog in de macht van de gemeente of de vinder
bevindt.Voor zaken met een waarde van niet meer dan f 1000 geldt een uitzondering.
Indien de vinder zo'n zogenaamde niet-kostbare zaak vrijwillig bij de gemeente
in bewaring geeft, wordt hij niet van rechtswege eigenaar. De burgemeester
is dan bevoegd de zaak drie maanden na inbewaringgeving te verkopen, om niet
over te dragen aan een derde of te vernietigen. Als de vinder daarentegen
zelf zorg draagt voor de bewaring, wordt hij wel na een jaar van rechtswege
eigenaar.In de zaak die leidde tot rapport 99/139 klaagde verzoeker er over dat
het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond een door hem gevonden fiets
had verkocht, terwijl hij had aangegeven als vinder eigenaar te willen worden.Verzoeker wendde zich tot het politiebureau te Schiedam om als vinder
aangifte te doen van de vondst van een fiets die hij kort daarvoor had aangetroffen
in een sloot. Toen verzoeker zich bijna twee maanden later opnieuw tot het
politiebureau wendde om te informeren of de eigenaar van de fiets zich al
had gemeld, deelde de politie hem mee dat de politie de fiets inmiddels had
verkocht aan een opkoper. In reactie op verzoekers klacht deelde de districtschef
verzoeker mee dat het aannemelijk was dat de betreffende fiets van diefstal
afkomstig was, en dat dan ook geen sprake kon zijn van een verloren object
in de zin van het Burgerlijk Wetboek. Derhalve kon verzoeker niet de nieuwe
eigenaar worden van de fiets, aldus de districtschef.In zijn reactie aan de Nationale ombudsman ging de korpsbeheerder bij
zijn standpunt in op het begrip onbeheerde zaak, als bedoeld in artikel 5:5,
eerste lid BW. Daarbij had de korpsbeheerder een onbeheerde zaak gekwalificeerd
als een «res nullius», en had hij deze onderscheiden van een onbeheerde
gestolen zaak, die nog altijd een eigenaar heeft. Ten aanzien van zaken uit
de laatste categorie stelde de korpsbeheerder dat de eigenaar deze, op grond
van artikel 3:86, derde lid BW nog gedurende drie jaren kan opeisen bij de
vinder of een derde verkrijger.Aldus had de korpsbeheerder, evenals de districtschef, de vindersregeling
niet onverkort van toepassing geacht op onbeheerde gestolen zaken.De Nationale ombudsman kon de korpsbeheerder in deze zienswijze niet volgen. De Nationale ombudsman is van oordeel dat de vindersregeling van artikel
5:5, eerste lid BW ten aanzien van de zaak als enig criterium kent dat deze
onbeheerd dient te zijn. Of de zaak al dan niet is gestolen, is voor de toepasbaarheid
van de vindersregeling niet van belang. Tijdens de parlementaire behandeling
van het (nieuwe) Burgerlijk Wetboek is expliciet gesteld dat de vindersregeling
ook van toepassing is op onbeheerde gestolen zaken. Verder stelde de Nationale
ombudsman vast dat de Hoge Raad in zijn arrest van 25 oktober 1996 de vindersregeling
toepasselijk heeft geacht op het ontdekken van een onbeheerde gestolen auto.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het voorgaande met zich meebrengt
dat het vermoeden van de politie dat de fiets van diefstal afkomstig was niet
af doet aan de toepasselijkheid van de vindersregeling. Het bepaalde in artikel
3:86, derde lid BW doet in dit verband niet ter zake. Deze bepaling is immers
slechts van toepassing indien de verkrijger de zaak heeft verkregen van een
beschikkingsonbevoegde. Aangezien de vindersregeling ook geldt voor onbeheerde
gestolen zaken, is beschikkingsonbevoegdheid in dezen niet aan de orde. Door
een onbeheerde zaak te kwalificeren als een «res nullius», en
deze te onderscheiden van een onbeheerde gestolen zaak, die nog altijd een
eigenaar heeft, lijkt de korpsbeheerder de vindersregeling te verwisselen
met de regeling voor inbezitneming van een aan niemand toebehorende zaak,
als bedoeld in artikel 5:4 BW.Voorts had de Nationale ombudsman op basis van de mededeling van de betrokken
politieambtenaar als vaststaand aangenomen dat verzoeker bij de aangifte van
de fiets had meegedeeld als vinder eigenaar te willen worden, en dat verzoeker
de fiets had moeten afgeven omdat deze vermoedelijk van diefstal afkomstig
was. Door verzoeker te verplichten de fiets in bewaring te geven omdat deze
vermoedelijk van diefstal afkomstig zou zijn, handelde de politie niet juist.
Verzoeker had de zaak ook onder zich mogen houden. Hij zou dan verplicht zijn
geweest om zelf voor bewaring en onderhoud zorg te dragen. Op grond van artikel
5:6, eerste lid BW zou verzoeker dan na een jaar van rechtswege eigenaar zijn
geworden.Ervan uitgaande dat de fiets een waarde had van niet meer dan f 1000
had de politie verzoeker ook kunnen voorstellen de fiets vrijwillig bij de
politie in bewaring te geven, met als voorwaarde dat de politie de fiets aan
verzoeker zou overdragen indien de rechthebbende zich niet binnen drie maanden
zou hebben gemeld. Nu verzoeker de fiets niet vrijwillig in bewaring had gegeven,
is de Nationale ombudsman van oordeel dat het verder niet juist was dat de
politie de fiets had verkocht aan een opkoper. Maar ook in de situatie dat
ervan uit zou worden gegaan dat verzoeker de fiets wel vrijwillig bij de politie
in bewaring zou hebben gegeven, zou de politie niet juist hebben gehandeld.
Op grond van het bepaalde in artikel 5:6, tweede lid BW had de fiets pas na
drie maanden mogen worden verkocht. In dit geval is de fiets echter al na
twee maanden verkocht. De Nationale ombudsman was dan ook van oordeel dat
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk» was.Overigens trok de reactie van de korpsbeheerder op twee punten de aandacht
van de Nationale ombudsman. Zo stelde de korpsbeheerder dat de fiets, conform
de geldende regelgeving, pas na drie maanden was verkocht. Echter, naar aanleiding
van vragen van de Nationale ombudsman gaf de korpsbeheerder aan dat de fiets
al na twee maanden was verkocht. Voorts stelde de korpsbeheerder dat verzoeker
de fiets vrijwillig bij de politie in bewaring had gegeven.Daarna, eveneens naar aanleiding van vragen van de Nationale ombudsman,
kwam de korpsbeheerder hierop terug, en stelde dat de lezingen van verzoeker
en de politie op dit punt uiteenliepen. Dit was echter in strijd met de verklaring
van de betrokken ambtenaar dat verzoeker de fiets had moeten
afgeven. Daarmee werd immers verzoekers stelling dat hij de fiets niet vrijwillig
had afgegeven, bevestigd.Voorts heeft de Nationale ombudsman met instemming ervan kennis genomen
dat het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond verzoeker een vervangende
fiets uit de voorraad gevonden fietsen ter beschikking heeft gesteld.7A.20 Administratieve organisatieIn 1999 verschenen elf rapporten die (mede) betrekking hebben op de administratieve
organisatie van de politie. In negen gevallen werd de klacht gegrond bevonden,
in een geval was de klacht niet gegrond en in één geval was
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Daarnaast leidde interventie door medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman in vijf gevallen tot een gunstig resultaat voor de betrokken verzoeker
zonder dat een rapport werd uitgebracht. In deze gevallen hadden de klachten
betrekking op het niet (tijdig) beantwoorden van brieven.Zoekraken aangifteIn de zaak die leidde tot rapport 99/215 klaagde verzoekster er over dat
het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland onvoldoende gevolg had gegeven
aan haar aangifte van 26 juli 1996, betreffende de diefstal uit een woning.
Verzoekster had de politie bij haar aangifte meegedeeld waar het gestolen
goed zich op dat moment bevond, en wie de vermoedelijke dader van de diefstal
was geweest. Tot op het moment dat zij zich tot de Nationale ombudsman wendde –
26 februari 1998 – had de politie nog geen actie ondernomen, aldus verzoekster.De Nationale ombudsman stelde vast dat verzoekster bij haar aangifte had
vermeld wie de vermoedelijke dader was en waar het gestolen goed zich zou
bevinden. Voorts stond vast dat verzoeksters aangifte pas in februari 1997
onder de aandacht van de politie was gekomen. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman was eveneens vast komen te staan dat het opsporingsonderzoek naar
verzoeksters aangifte pas na 9 juli 1998 ter hand was genomen. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat dit onjuist was, gelet op het feit dat verzoekster
al in september 1997 en in oktober 1997 bij de politie informeerde naar de
voortgang van het onderzoek naar de aangifte, gelet op de toezegging van politieambtenaar
M. in februari 1998 dat de aangifte door een andere politieambtenaar zou worden
behandeld en gelet op de toezegging van M. in mei 1998 dat hij – nogmaals –
bereid was de zaak af te handelen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat er sprake was van miscommunicatie
tussen de politieambtenaren die waren betrokken bij de afhandeling van de
aangifte. Voorts vormde het ontbreken van de aangifte in de administratie
naar het oordeel van de Nationale ombudsman weliswaar een omstandigheid op
grond waarvan kon worden verklaard dat deze aangifte pas na bijna twee jaar
in behandeling werd genomen, maar ook dit rechtvaardigde deze lange duur niet.
De Nationale ombudsman was van oordeel dat de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk» was.Voorts overwoog de Nationale ombudsman in deze zaak nog het volgende.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat de politie pas
in mei 1998 – een jaar en ruim negen maanden nadat verzoekster aangifte
had gedaan – op de hoogte was gekomen van het ontbreken van de aangifte
in de administratie van de politie. Indien de politie adequaat had gereageerd
op verzoeksters eerdere brieven van september 1997 en oktober 1997, had de
politie daarvan eerder op de hoogte kunnen komen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het dan ook in strijd was met
het vereiste van administratieve nauwkeurigheid dat het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland niet had gereageerd op verzoeksters brieven.7A.21 Overige rapporten op het terrein van de politie7A.21.1 Bijzondere opsporingsambtenarenIn 1999 verschenen drie rapporten die (mede) betrekking hebben op een
gedraging van bijzondere opsporingsambtenaren. In één geval
was de klacht niet gegrond, in één geval onthield de Nationale
ombudsman zich van een oordeel over de klacht en in één geval
was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond en onthield de Nationale ombudsman
zich van een oordeel over onderdelen van de klacht. Twee rapporten betroffen
het handelen van sociaal rechercheurs van gemeentelijke sociale diensten waarbij
de gedraging werd toegerekend aan het college van burgemeester en wethouders
van de betreffende gemeente. Eén rapport betrof het handelen van medewerkers
van het Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan te Groningen. Deze gedraging werd toegerekend
aan het Landelijk instituut sociale verzekeringen te Amsterdam. Vrijwel alle
klachten betroffen de bejegening van een verdachte door deze bijzondere opsporingsambtenaren7A.21.2 RijksrechercheIn 1999 verscheen één rapport dat (mede) betrekking had
op de rijksrecherche. De klacht was deels gegrond en deels niet gegrond. Voorts
heeft in rapport 99/413 het optreden van de rijksrecherche (zijdelings) een
rol gespeeld. Voor bespreking van dit rapport wordt verwezen naar § 10C.4.BejegeningIn de zaak die leidde tot rapport 99/32 (zie ook § 10C.4) klaagde
verzoeker er (mede) over dat een ambtenaar van de rijksrecherche hem tijdens
een verhoor in het kader van een onderzoek naar vermeende omkoping door verzoeker
op een vooringenomen wijze had bejegend door de opmerking te maken «Inderdaad,
wíj zijn eerlijk».De Nationale ombudsman stelde bij zijn onderzoek vast dat verzoeker bij
het begin van het verhoor aan de betrokken ambtenaren B. en E. had verzocht
het gesprek met een bandopname vast te leggen. B. wees dit verzoek af. Verzoeker
deelde vervolgens in een toelichting op zijn verzoek mee dat bij een verschil
van mening over of verschil van interpretatie van het besprokene hij tegenover
twee beëdigde politieambtenaren sterker zou staan als het gesprek op
de band stond, omdat zij (de ambtenaren) anders eerder zouden worden geloofd
dan hijzelf. Voorts kwam door het onderzoek van de Nationale ombudsman vast
te staan dat betrokken ambtenaar E. op deze opmerking reageerde met de opmerking
«(Inderdaad,) wij zijn eerlijk», met de klemtoon op «wij».
Op de vraag van verzoeker wat hij met zijn opmerking bedoelde, herhaalde E.
zijn opmerking. Nadat verzoeker hem vervolgens vroeg of hij daarmee bedoelde
dat hij (verzoeker) niet eerlijk was, herhaalde E. voor de derde maal zijn
opmerking.De Nationale ombudsman overwoog dat het niet geheel onbegrijpelijk was
dat de rechercheurs de vraag van verzoeker om de bandopname van het gesprek
hebben opgevat als een uiting van twijfel ten aanzien van hun integriteit.
De Nationale ombudsman was echter van oordeel dat het vereiste van een professioneel
optreden met zich meebrengt dat een ambtenaar die een verhoor afneemt zich
in een dergelijk geval dient te onthouden van een reactie die de indruk kan
wekken van vooringenomenheid, althans van de schijn daarvan.In dit geval was de reactie van rechercheur E., gelet op de vragen van verzoeker, bezien in samenhang met het feit dat verzoeker werd verhoord
in verband met een vermeende omkoping, zijnde een delict waarbij de eerlijkheid
direct in het geding is, zodanig dat E. daarmee de schijn van vooringenomenheid
onvoldoende heeft vermeden.De Nationale ombudsman achtte het volstrekt onaannemelijk dat in de mededeling
«Wij zijn eerlijk» ook verzoeker werd begrepen. De Nationale ombudsman
was dan ook van oordeel dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet
behoorlijk» was.7A.21.3 OverigeIn 1999 verschenen er 23 rapporten die deels betrekking hebben op gedragingen
van de politie die niet vallen onder de in de vorige paragrafen aan de orde
gekomen onderwerpen.In zeven gevallen was de klacht gegrond, in veertien gevallen niet gegrond
en in twee gevallen was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.7B OPENBAAR MINISTERIE7B.1 Algemeen; cijfersGezien de inhoudelijke samenhang tussen de taken van het openbaar ministerie
en die van de politie wordt het werk van de Nationale ombudsman in 1999 op
het terrein van het openbaar ministerie behandeld in dit hoofdstuk, direct
na het gedeelte over de politie. Ter inleiding op het verslag over dit werk
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.Opgemerkt wordt dat deze cijfers ook zijn opgenomen in de totaalcijfers
over het Ministerie van Justitie (hoofdstuk 10A).Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6).Tabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In behandeling per 01/01/1999  63Ontvangen in 1999  + 142Te behandelen  205 Afgedaan     1) niet in onderzoek 93   2) onderzoek     
a. rapport45 – 173   b.
tussentijds beëindigd3580  In behandeling per 01/01/2000  32Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften was 142 (1998: 165). Het
aantal afgedane verzoekschriften was 173 (1998: 205). Van de 173 afgedane
zaken werden er 80 (46,2%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor
onderzoek. Er werden 45 rapporten uitgebracht (1998: 48).7B.2 InbeslagnemingIn het verslagjaar 1999 zijn er drie rapporten (in 1998: 1) verschenen
die (onder meer) betrekking hebben op de teruggave van inbeslaggenomen goederen.Eenmaal was de klacht niet gegrond, en in twee rapporten was de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond.In rapport 99/299 zag de Nationale ombudsman reden tot het doen van een
aanbeveling. Dit rapport wordt hierna besproken in § 7B.10.In twee zaken kwam door middel van een interventie een oplossing voor
de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van die klachten werd daarop
beëindigd.Rapport 99/364 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over het
arrondissementsparket te Haarlem. Verzoeker, wiens bestelbus op 29 juni 1997
in beslag was genomen wegens onverzekerd rijden, klaagde er onder meer over
dat het parket te Haarlem ten onrechte machtiging had gegeven om de bus te
(laten) vernietigen op 15 september 1997. De bestelbus was vernietigd op grond
van een algemene machtiging van de hoofdofficier van justitie te Haarlem aan
de Dienst Domeinen. Deze machtiging geeft de Dienst Domeinen de bevoegdheid
om motorvoertuigen met een waarde van minder dan f 1000 te vernietigen
na een tijdsverloop van ten minste drie maanden na de inbeslagneming.De Nationale ombudsman oordeelde dat de hoofdofficier van justitie, gelet
op de strikte omschrijving die het Besluit inbeslaggenomen voorwerpen
geeft van voorwerpen waarvan de kosten van de bewaring niet in redelijke verhouding
staan tot hun waarde, in redelijkheid het besluit had kunnen nemen de genoemde
algemene machtiging tot vernietiging van die voorwerpen te verlenen aan de
Dienst Domeinen. In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk».Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman hierbij wel op dat de machtiging
van de hoofdofficier van justitie bepaalt dat inbeslaggenomen voorwerpen pas
worden vervreemd als tussen het moment van inbeslagneming en vervreemding
(in dit geval: vernietiging) ten minste drie maan- den zijn verstreken. Verzoekers
bestelbus was op 29 juni 1997 inbeslaggenomen en op 15 september 1997 vernietigd.
Dit betekende dat de bestelauto te vroeg was vernietigd. Dit achtte de Nationale
ombudsman niet juist.7B.3 OpsporingDe Nationale ombudsman bracht in 1999 tien rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op de wijze waarop het openbaar ministerie had gehandeld in het kader
van een opsporingsonderzoek van de politie (in 1998: 8).In drie zaken was de klacht gegrond, in zes zaken was de klacht niet gegrond.Daarnaast werd in één zaak het onderzoek naar de klacht
beëindigd, nadat door middel van interventie een oplossing voor de klacht
was gevonden.In rapport 99/36 luidde de klacht van verzoeker dat het arrondissementsparket
te Rotterdam hem ten onrechte in het opsporingsregister had laten signaleren
in verband met de betekening van een vonnis van 6 juni 1996 van de politierechter
te Rotterdam, terwijl hij de bij dat vonnis opgelegde geldboete op 23 juli
1996 had betaald. De Koninklijke Marechaussee op de luchthaven Schiphol betekende
op 11 april 1997 aan verzoeker het vonnis en hield hem daartoe een uur op.De klacht werd gegrond geacht. Weliswaar was in dit geval – in verband
met een aan verzoeker opgelegde bijzondere voorwaarde – betekening van
het vonnis in persoon nodig, maar deze betekening was op onjuiste wijze gedaan.Verzoeker klaagde er tevens over dat het College van procureurs-generaal
zijn verzoek tot schadevergoeding in verband met het ophouden had afgewezen.Ook dit achtte de Nationale ombudsman niet juist en hij zag hierin reden
tot het doen van de aanbeveling aan de Minister van Justitie om het er toe
te leiden het besluit tot het afwijzen van de schadeclaim te heroverwegen.De Minister van Justitie liet de Nationale ombudsman weten de aanbeveling
op te volgen.Rapport 99/64 (zie ook § 7A.4.1) werd uitgebracht naar aanleiding
van een klacht over het regionale politiekorps Kennemerland en vormde de aanzet
tot een briefwisseling tussen de Nationale ombudsman en de voorzitter van
het College van procureurs-generaal.Ambtenaren van genoemd korps waren een kraakpand in Haarlem binnengetreden
en hadden de in het pand aanwezige personen uit het pand verwijderd, zonder
dat tot aanhouding werd overgegaan. De politiemensen waren voorzien van een
machtiging tot binnentreden ter aanhouding van personen, afgegeven door de
hulpofficier van justitie.De Nationale ombudsman kwam in deze zaak tot het oordeel dat de politie
was binnengetreden met kennelijk als enig oogmerk het verwijderen van personen,
en derhalve zonder de wil te hebben om hen aan te houden. Daarmee was zij
binnengetreden met een ander oogmerk dan hoe dan ook wettelijk is toegestaan
als grondslag voor het maken van een inbreuk op het huisrecht,
en dan in de machtiging was aangegeven. Dit achtte de Nationale ombudsman
niet juist.In de correspondentie die werd gevoerd naar aanleiding van dit rapport
stond de vraag centraal welke bevoegdheid het openbaar ministerie heeft tot
het ontruimen van gekraakte panden. De voorzitter van het College van procureurs-generaal
is in deze discussie de mening toegedaan dat een machtiging tot binnentreding
ter aanhouding ook kan worden afgegeven indien het nog niet zeker is dat tot
aanhouding zal worden overgegaan, maar men de beslissing om al dan niet aan
te houden laat afhangen van nadere omstandigheden, bijvoorbeeld of de krakers
zich verzetten tegen verwijdering dan wel vernielingen hebben gepleegd.De Nationale ombudsman stelde hiertegenover dat een machtiging tot binnentreding
in een woning ter aanhouding alleen kan worden afgegeven indien het openbaar
ministerie ook werkelijk de intentie heeft om, eenmaal het pand betreden,
krakers aan te houden.In zijn brief van 9 december 1999 aan de voorzitter van het College van
procureurs-generaal merkte de Nationale ombudsman hierover het volgende op:«Alles overziende onderschrijf ik het standpunt van mijn ambtsvoorganger
dat er geen wettelijke bevoegdheid is om tegen de wil van krakers binnen te
treden ter ontruiming. Nu het openbaar ministerie kennelijk dikwijls aanhouding
en vervolging ter zake van artikel 138 Wetboek van Strafrecht (Sr.) (huisvredebreuk)
of artikel 429sexies Sr. (kraken) niet opportuun acht, maar tegelijkertijd
(op goede gronden) van oordeel is dat de strafbare toestand wel beëindigd
moet kunnen worden, meen ik te moeten concluderen dat de wettelijke bevoegdheden
voor dergelijke situaties tekortschieten. Ik heb er alleszins oog voor dat
het openbaar ministerie daarmee in een bijzonder lastige positie verkeert.
U zult van uw kant echter wel willen begrijpen dat deze omstandigheid, gegeven
mijn verantwoordelijkheid en gelet op de inbreuk op een grondrecht die hier
aan de orde is, mij niet tot een voor het openbaar ministerie tegemoetkomender
standpunt kan brengen.»Van de voorzitter van het College van procureurs-generaal werd in het
verslagjaar 1999 geen nadere reactie ontvangen.In de zaken die leidden tot de rapporten 99/178 (zie ook § 7A.11.1)
en 99/489 (zie ook § 7A.6.1) was in beide gevallen sprake van een
klacht over de wijze waarop ambtenaren van een regionaal politiekorps iemand
hadden aangehouden. In beide gevallen was de aanhouding verricht door een
speciaal aanhoudingsteam, te weten de Groep Bijzondere Opdrachten (GBO). Dit
is een groep die onder meer wordt ingezet bij het aanhouden van personen die
gewelddadig zijn of van wie de aanhouding in het verleden problemen heeft
opgeleverd, of bij de aanhouding van personen waarbij bepaalde vaardigheden
zijn vereist.In beide genoemde zaken had de wijze van aanhouden overeenkomsten vertoond
met de manier van optreden die is voorbehouden aan een arrestatieteam.Rapport 99/178 bevatte de overweging ten overvloede dat de wijze waarop
de GBO was opgetreden dicht had gelegen tegen een wijze van optreden die is
voorbehouden aan arrestatieteams, voor de inzet waarvan bijzondere voorwaarden
gelden, en toestemming van een officier van justitie is vereist.In rapport 99/489 (dat hiervoor uitgebreid is besproken in § 7A.6.1)
overwoog de Nationale ombudsman ten overvloede dat de korpsbeheerder ervoor
dient te waken dat de grens tussen het optreden door een AT en dat van een
GBO in de praktijk niet vervaagt, en dat de inzet van een GBO
er niet toe leidt dat de waarborgen die gelden voor de inzet van een AT worden
veronachtzaamd.7B.4 VervolgingIn 1999 bracht de Nationale ombudsman zeven rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op vervolging, of het uitblijven daarvan, door het openbaar ministerie
(1998: 10). In vier zaken was de klacht gegrond. In één zaak
werd de klacht deels gegrond, deels niet gegrond verklaard. In één
zaak was de klacht deels gegrond, terwijl voor het overige geen oordeel kon
worden gegeven. Eenmaal achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond, en onthield hij zich ten dele van een oordeel.Ook werd in drie gevallen door middel van interventie een oplossing voor
de klacht gevonden, waarna het onderzoek naar die klachten kon worden beëindigd.Rapport 99/19 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht van verzoekster,
wier zoon in 1994 het slachtoffer was geworden van een ernstig geweldsdelict,
waarbij hij hersenletsel had opgelopen. Haar klacht luidde (onder meer) dat
het openbaar ministerie te Arnhem niet uit eigen beweging en pas in juni 1997
twee verdachten (opnieuw) had gedagvaard. Als gevolg hiervan verklaarde de
politierechter het openbaar ministerie in één van deze twee
zaken niet ontvankelijk wegens het verstrijken van de redelijke termijn.De reden dat het openbaar ministerie de verdachten niet uit eigen beweging,
maar pas nadat verzoekster beklag had gedaan, had gedagvaard, was gelegen
in een administratief onnauwkeurige behandeling van de betreffende zaken,
waardoor deze ten onrechte waren gearchiveerd. De Nationale ombudsman overwoog
in zijn algemeenheid dat het, met het oog op het vertrouwen dat een slachtoffer
van een misdrijf moet kunnen hebben in de rechtsgang, van groot belang is
dat het openbaar ministerie bij het vervolgen van een verdachte de strafzaak
voortvarend en adequaat behandelt.De gebleken onjuiste handelwijze woog in deze zaak extra zwaar en was
temeer schrijnend nu het ging om een slachtoffer van een ernstig geweldsdelict.In de zaak die leidde tot rapport 99/195 was sprake van een klacht over
het arrondissementsparket te 's-Gravenhage. Dit rapport komt aan de orde in
§ 7B.10 van dit hoofdstuk.Rapport 99/200 leidde tot een aanbeveling van de Nationale ombudsman.
In deze zaak oordeelde de Nationale ombudsman naar aanleiding van een klacht
van een verzoekster die slachtoffer was geweest van een aanrijding, dat de
motivering van het besluit van de officier van justitie om de zaak waarin
zij slachtoffer was niet te vervolgen, de toets der kritiek niet kon doorstaan.Het besluit om niet te vervolgen betekende dat verzoekster de mogelijkheid
was onthouden om haar vordering tot schadevergoeding tegen de verdachte in
te brengen in het strafproces. De Nationale ombudsman gaf de Minister van
Justitie in overweging om verzoekster in aanmerking te brengen voor een tegemoetkoming
ter hoogte van het griffierecht dat zij zou zijn verschuldigd in het geval
zij haar vordering zou voorleggen aan de burgerlijke rechter.De Minister van Justitie volgde deze aanbeveling op (zie ook § 7B.6
en 7B.9 voor schadevergoeding in geval een benadeelde zich niet in een strafzaak
heeft kunnen voegen). Rapport 99/336 betrof een klacht over een sepotgrond. De grond waarop
het tegen verzoeker ingestelde strafrechtelijk onderzoek was geseponeerd,
was aanvankelijk vastgesteld als «onvoldoende aanwijzing van schuld».
Pas na ruim een jaar en na herhaalde verzoeken van verzoekers kant werd deze
grond gewijzigd in «ten onrechte als verdachte aangemerkt». De
Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenIn 1999 kwamen vier rapporten uit (in 1998: 3) die (onder meer) de tenuitvoerlegging
van straffen tot onderwerp hadden. In drie gevallen werd de klacht niet gegrond
geacht. In één zaak (rapport 99/293, dat ook wordt besproken
in § 7B.8.1) achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond.Rapport 99/42 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht van verzoeker
die op 19 september 1994 door het gerechtshof te Amsterdam bij verstek was
veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van vier maanden. Hij
klaagde erover dat het parket van de procureur-generaal te Amsterdam hem op
15 januari 1997, zonder enige oproep vooraf, had laten insluiten om de gevangenisstraf
uit te zitten.De Nationale ombudsman oordeelde dat dit vooral aan verzoekers eigen handelen
te wijten was, en achtte zijn klacht niet gegrond. Wel trof de afdeling executie
van het parket van de procureur-generaal te Amsterdam een verwijt ten aanzien
van de wijze waarop in dit geval de adresgegevens van verzoeker waren verwerkt.Het parket van de procureur-generaal te Amsterdam liet de Nationale ombudsman
na ontvangst van dit rapport weten de werkwijze van de afdeling executie in
een voorkomend geval aan te passen overeenkomstig het gestelde in het rapport.In rapport 99/293 (zie ook § 7B.8.1) luidde de klacht van verzoekster
dat het arrondissementsparket te Amsterdam en/of het Centraal Justitieel Incasso
Bureau (hierna: CJIB) te Leeuwarden onvoldoende inspanningen hadden verricht
om een vonnis van 11 november 1996 van de politierechter te Amsterdam, waarin
de veroordeelde de verplichting was opgelegd tot betaling van schadevergoeding
aan de Staat van f 740 ten uitvoer te leggen.Het arrondissementsparket te Amsterdam had op 17 december 1996 de tenuitvoerlegging
van de betreffende schadevergoedingsmaatregel overgedragen aan het CJIB. Het
parket had hierbij geen adres van de veroordeelde verstrekt. Hierdoor werd
de tenuitvoerlegging vertraagd.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de veroordeelde
ter terechtzitting melding had gemaakt van een verblijfadres in België.
In deze zaak overwoog de Nationale ombudsman dat, gelet op de verantwoordelijkheid
van de officier van justitie voor de executie van vonnissen van de strafrechter
en het belang van juistheid en volledigheid van adresgegevens daarbij, kan
worden gesteld dat de officier van justitie een eigen taak heeft met betrekking
tot het adequaat verwerken van door de verdachte ter terechtzitting gedane
mededelingen over zijn verblijfplaats. De officier van justitie had zijn administratie
zelfstandig kunnen attenderen op de door verdachte ter terechtzitting gedane
mededelingen over zijn verblijfplaats. Het kon aan het arrondissementsparket
worden verweten dat de betreffende adresgegevens niet aan het CJIB waren doorgegeven. 7B.6 SchadevergoedingIn vier rapporten kwam in 1999 (in 1998: 2) het onderwerp schadevergoeding
aan de orde bij klachten over het openbaar ministerie. In twee van deze gevallen
werd de klacht gegrond geacht, in de twee andere gevallen achtte de Nationale
ombudsman de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.In twee van deze zaken, te weten in rapport 99/36 (zie voor dit rapport
ook § 7B.3) en in rapport 99/261, zag de Nationale ombudsman reden
tot het doen van de aanbeveling aan de Minister van Justitie om een afwijzend
besluit met betrekking tot de door verzoekers gestelde schade te heroverwegen.
In beide gevallen liet de Minister van Justitie weten de aanbeveling op te
volgen.Rapport 99/361, waarin de Nationale ombudsman tot het oordeel «niet
behoorlijk» kwam, wordt besproken in § 7B.9. Het onderzoek
naar de klacht die in dat rapport aan de orde kwam gaf de Nationale ombudsman
aanleiding om bij de Minister van Justitie en het College van procureurs-generaal
in algemene zin aandacht te vragen voor de hoogte van de door het College
aangeboden financiële tegemoetkomingen aan slachtoffers die zich door
een fout van het openbaar ministerie niet in een strafzaak als benadeelde
partij hebben kunnen voegen. Dit leidde tot een oriënterende discussie
tussen de Nationale ombudsman en de voorzitter van het College van procureurs-generaal
over deze kwestie.7B.7 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(Wet Mulder)De Nationale ombudsman bracht in 1999 één rapport uit (1998:
3) dat onder meer betrekking had op de uitvoering door het openbaar ministerie
van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV;
ook Wet Mulder). Dit rapport (99/140) betreft een klacht over de behandelingsduur
van een beroepschrift dat op grond van de WAHV was ingediend bij de officier
van justitie te 's-Gravenhage. De Nationale ombudsman achtte deze klacht gegrond.7B.8 Centraal Justitieel Incasso BureauDe Nationale ombudsman bracht in 1999 zeven rapporten uit (1998: 6) over
gedragingen van (onder meer) het Centraal Justitieel Incassobureau te Leeuwarden
(CJIB). In twee rapporten was de klacht gegrond, terwijl in twee andere rapporten
de klacht niet gegrond was. In drie rapporten werd de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond verklaard.Daarnaast kwam in zes zaken door middel van interventie een oplossing
tot stand voor klachten over het CJIB. Het onderzoek naar aanleiding van die
klachten werd vervolgens beëindigd.Naar aanleiding van twee zaken die door middel van interventie waren afgedaan,
liet een medewerker van het CJIB de Nationale ombudsman desgevraagd telefonisch
weten intern een voorstel te hebben gedaan om de (administratieve) werkwijze
bij het CJIB te veranderen, om problemen te voorkomen bij de restitutie van
door een gemachtigde betaalde zekerheidstelling in het kader van procedures
op grond van de Wet Mulder. De medewerker van het CJIB liet weten dat hem
door de twee interventies was gebleken dat de door het CJIB gehanteerde werkwijze
problemen kon opleveren bij de restitutie van een bedrag aan zekerheidstelling,
wanneer dit was betaald door een ander dan de kentekenhouder. 7B.8.1 Tenuitvoerlegging van straffenRapport 99/293 (dit rapport is hiervóór, onder 7B.5 ook
besproken) betreft onder meer de rol die het CJIB heeft gespeeld bij het innen
van een schadevergoedingsmaatregel, die de rechter had opgelegd aan de veroordeelde
van een diefstal uit verzoeksters woning.Het CJIB beschikte niet over het adres van de veroordeelde, die niet langer
was gedetineerd. Verzoeksters echtgenoot had op enig moment aan het CJIB de
suggestie gedaan om voor informatie over het adres contact op te nemen met
een met naam genoemde politieambtenaar, die betrokken was geweest bij de zaak.
Het CJIB wees dit voorstel echter van de hand, met als argument dat de politie
in het algemeen niet beschikt over meer of andere gegevens dan het betreffende
arrondissementsparket, dat het CJIB door toezending van onder meer het proces-verbaal
van de benodigde informatie voorziet.De Nationale ombudsman overwoog echter dat niet valt uit te sluiten dat
de plaatselijke politie beschikt over informatie over personen die (nog) niet
in het proces-verbaal is opgenomen, aan de hand waarvan de feitelijke verblijfplaats
van die personen zou kunnen worden achterhaald. Nu bij het CJIB in dit geval
geen adresgegevens bekend waren, had van het CJIB mogen worden verwacht dat
het in navolging van de suggestie van verzoeksters echtgenoot de bedoelde
politieambtenaar had geraadpleegd. Dat dit niet is gebeurd was niet juist.Verder had het CJIB de schadevergoedingsmaatregel pas vijf weken na ontvangst
van de zaak geregistreerd. Na de registratie duurde het nog ruim veertien
maanden voordat de maatregel werd opgenomen in het opsporingsregister. Dat
dit pas zo laat was gebeurd, had volgens de directeur van het CJIB te maken
met organisatorische en automatiseringstechnische problemen. De Nationale
ombudsman oordeelde dat dit geen rechtvaardiging was voor een zo lange tijdsduur,
gelet op het uitgangspunt dat schadevergoedingsmaatregelen zo snel mogelijk
worden geëxecuteerd.De Nationale ombudsman achtte de gedragingen van het CJIB «niet
behoorlijk».7B.8.2 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(Wet Mulder)Voor een bespreking van de rapporten van de Nationale ombudsman over politieoptreden
in het kader van de Wet Mulder wordt verwezen naar § 7A.13.3.Rapport 99/399 (dit rapport is hiervóór ook besproken, onder
§ 7A.13.3) betreft onder meer de klacht dat het CJIB verzoekster
bij de buitengebruikstelling van een auto had gedreigd met verkoop dan wel
vernietiging van die auto binnen een termijn van vier weken. Het CJIB was
van oordeel dat de wet zich niet verzette tegen overdracht, verkoop of vernietiging
van een voertuig binnen deze termijn, die in artikel 28b van de Wet Mulder
wordt genoemd. In de praktijk kwam het echter niet voor, aldus het CJIB, dat
een auto binnen die termijn werd verkocht dan wel vernietigd. De Nationale
ombudsman overwoog dat in dat licht niet viel in te zien waarom het CJIB ertoe
was overgegaan te dreigen met verkoop dan wel vernietiging binnen die termijn.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging van het CJIB
«niet behoorlijk» was.7B.8.3 OverigeIn 1999 verschenen zes rapporten die (deels) betrekking hebben op gedragingen
van het CJIB, die niet vallen onder de in de vorige paragrafen aan de orde
gestelde onderwerpen. In één geval was de klacht gegrond
en in drie gevallen was de klacht niet gegrond. In twee rapporten verklaarde
de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.7B.9 Slachtoffers van delicten (Richtlijnen/Terwee)In 1999 zijn zes rapporten uitgebracht die (onder meer) betrekking hebben
op de hulpverlening door het openbaar ministerie aan slachtoffers van delicten
(1998: 8). De Nationale ombudsman verklaarde de klacht in vijf gevallen gegrond.
In één geval was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond,
terwijl in die zaak op één punt geen oordeel werd gegeven.Verder ontving de Nationale ombudsman één klacht over dit
onderwerp die niet tot een rapport heeft geleid, (mede) omdat verzoeker op
enig moment besloot de klacht in te trekken. Daarnaast kwam in één
zaak door middel van interventie een oplossing tot stand voor een klacht over
het CJIB. Het onderzoek naar aanleiding van deze klacht werd vervolgens beëindigd.Rapport 99/361 (zie ook § 7B.6) heeft onder meer betrekking
op het volgende. Verzoeker, die slachtoffer was geworden van mishandeling,
klaagde erover dat het arrondissementsparket te Amsterdam de strafzaak tegen
de verdachte van de mishandeling zodanig lang had laten liggen dat de politierechter
de officier van justitie niet ontvankelijk had verklaard in zijn vervolging.De Nationale ombudsman overwoog dat het van groot belang is dat het openbaar
ministerie bij het vervolgen van een verdachte de strafzaak voortvarend en
adequaat behandelt. Hoewel de behandelingsduur in dit geval niet in zijn geheel
kon worden verweten aan het openbaar ministerie, kon het openbaar ministerie
wel worden verweten dat het onvoldoende toezicht had gehouden op de voortgang
van de strafzaak en onvoldoende actie had ondernomen om te trachten het tijdsverloop
zo veel mogelijk te beperken. Zo had mogen worden verwacht dat het openbaar
ministerie in dit geval had geconstateerd dat de getuigenverhoren door de
rechter-commissaris in de gevoegde zaak te lang op zich lieten wachten. Vervolgens
had het openbaar ministerie de zaak kunnen afsplitsen en alleen op een zitting
kunnen aanbrengen. Door de niet- ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie
restte verzoeker slechts een civiele procedure, die tijdrovend en relatief
kostbaar is. De Nationale ombudsman achtte deze gang van zaken niet juist,
en verklaarde de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Verzoeker klaagde verder over de behandelingsduur door het College van
procureurs-generaal van het verzoek om schadevergoeding, dat hij had ingediend
naar aanleiding van de bovenomschreven gang van zaken. Uit het onderzoek van
de Nationale ombudsman bleek dat de behandeling van dit verzoek bijna zes
maanden in beslag had genomen, en dat de oorzaak hiervoor lag in de omstandigheid
dat het college aan andere zaken prioriteit had verleend. Het college bood
verzoeker na verloop van die zes maanden – conform standaardprocedure –
een financiële tegemoetkoming aan ter hoogte van het griffierecht voor
een eventueel in te stellen civiele procedure, ad f 315. De Nationale
ombudsman achtte het tijdsverloop niet juist, en verklaarde de onderzochte
gedraging ook op dit punt «niet behoorlijk».Het bovenomschreven rapport heeft geen betrekking op de hoogte van de
door het college aan verzoeker aangeboden tegemoetkoming. Het onder- zoek
naar deze klacht gaf de Nationale ombudsman echter aanleiding bij de Minister
van Justitie en het College van procureurs-generaal in algemene zin de aandacht
te vragen voor de hoogte van de door het college aangeboden financiële
tegemoetkomingen aan slachtoffers die zich door een fout van het openbaar
ministerie niet in een strafzaak als benadeelde partij hebben kunnen voegen.
Dit heeft vervolgens geleid tot een oriënterende discussie
tussen de Nationale ombudsman en de voorzitter van het College van procureurs-generaal
over deze kwestie waarbij de laatste heeft toegezegd zich een oordeel te zullen
vormen over het door de Nationale ombudsman aangekaarte vraagstuk.Aan het eind van het verslagjaar, was hierover nog niets bekend geworden.7B.10 InformatieverstrekkingDe Nationale ombudsman bracht in 1999 negen rapporten uit (1998: 14) die
onder meer betrekking hebben op de informatieverstrekking door het openbaar
ministerie. In vier gevallen was de klacht gegrond, in twee gevallen niet
gegrond, terwijl in één geval de klacht deels gegrond, deels
niet gegrond was. Verder was in twee rapporten de klacht deels gegrond, en
kon deels geen oordeel worden gegeven.Rapport 99/195 betreft een klacht over het arrondissementsparket te 's-Gravenhage.
In deze zaak had verzoeker de Nationale ombudsman laten weten de sepotbeslissing
inzake een tegen hem ingesteld strafrechtelijk onderzoek niet te hebben ontvangen.
Hij klaagde erover dat het parket deze beslissing aan zijn oude adres had
gestuurd. De Nationale ombudsman oordeelde dat het het parket in dit geval
niet kon worden verweten dat het de sepotbeslissing aan verzoekers oude adres
had gezonden. De Nationale ombudsman achtte de gedraging in zoverre dan ook
«behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog daarbij echter nog het volgende. Het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage had verzoekers raadsman niet op de hoogte gesteld van de
sepotbeslissing. Indien het parket verzoekers raadsman een afschrift van de
sepotbeslissing had gezonden, dan had de situatie dat verzoeker niet op de
hoogte was van het sepot zich niet hoeven voordoen. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat het in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat,
indien een persoon zich door een advocaat laat bijstaan, met de advocaat wordt
gecorrespondeerd, dan wel dat de advocaat afschriften ontvangt van correspondentie
met zijn cliënt. In het bestuursrecht is deze praktijk, voorzover het
bezwaar- en beroepschriften betreft, met de invoering van de Algemene wet
bestuursrecht wettelijk geregeld (zie art. 6:17 Awb). Ook in het Vreemdelingenrecht
is deze praktijk vastgelegd, in de Vreemdelingencirculaire. De door de Minister
van Justitie in het kader van dit onderzoek geschetste praktijk dat in de
gevallen dat geen gerechtelijk vooronderzoek is geopend bij een arrondissementsparket
bekende raadslieden niet op de hoogte worden gesteld van sepotbeslissingen,
liep volgens de Nationale ombudsman dan ook achter bij hetgeen inmiddels elders
bij de overheid gebruikelijk is.De Minister van Justitie liet tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
weten dat de administratieve organisatie van het openbaar ministerie nog niet
voorzag in het verzenden van een afschrift van een sepotmededeling aan een
raadsman. De Minister gaf voorts te kennen dat het COMPAS-systeem niet op
korte termijn op dit punt zou worden aangepast, noch dat tussentijdse handmatige
verzending van de bedoelde afschriften mogelijk was, gelet op de beperkte
capaciteit op de parketten.Hoewel de Nationale ombudsman begrip kan opbrengen voor de capaci- teitsproblemen
bij het openbaar ministerie, kwam hij tot het oordeel dat de handelwijze van
het arrondissementsparket te 's-Gravenhage op dit punt de toets der kritiek
niet kon doorstaan. Hij achtte de onderzochte gedraging in zoverre «niet
behoorlijk», en deed aan de Minister van Justitie de aanbeveling te
bevorderen dat het openbaar ministerie er zo spoedig mogelijk toe zou overgaan
om, in de gevallen dat een raadsman bekend is, deze raadsman een afschrift
te sturen van het aan de betrokkene verzonden sepotbericht, en om in verband
daarmee de mogelijkheid te doen nagaan om het COMPAS-systeem
op dit punt op kortere termijn aan te passen dan door de Minister was voorzien.De Minister van Justitie liet de Nationale ombudsman bij brief van 13
augustus 1999 in reactie op de aanbeveling weten dat hij zijn eerder ingenomen
standpunt handhaafde, dat het COMPAS-systeem niet op korte termijn op dit
punt kon worden aangepast en dat handmatige verzending gelet op de beperkte
capaciteit op de parketten niet verantwoord was. De Minister deelde echter
mee dat het College van procu- reurs-generaal zou laten bezien of dit punt
kon worden betrokken bij de totale herziening van de richtlijn «Kennisneming
door raadslieden van dossiers in strafzaken tegen verdachten».Deze reactie gaf de Nationale ombudsman aanleiding de onderhavige kwestie
aan de orde te stellen tijdens een overlegvergadering met de Minister van
Justitie en het College van procureurs-generaal, op 15 september 1999.Bij brief van 21 september 1999 vroeg de Nationale ombudsman aan de Minister
van Justitie – naar aanleiding van zijn reactie op de aanbeveling –
om hem voor 1 december 1999 op het punt van de herziening van de richtlijn
nader te informeren. De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie
verder weten het op prijs te stellen indien de Minister het punt van de handmatige
verzending van afschriften van sepotberichten aan raadslieden nogmaals zou
aankaarten bij het College van procureurs-generaal.Tot slot vroeg de Nationale ombudsman de Minister van Justitie in zijn
brief van 21 september 1999 om hem voor 1 april 2000 te informeren over de
voortgang met betrekking tot de aanpassing van het COMPAS-systeem.Rapport 99/299 betreft een soortgelijke zaak als hierboven omschreven.
In deze zaak klaagde verzoeker, verdachte van overtreding van de Opiumwet,
er onder meer over dat het arrondissementsparket te Breda had nagelaten een
afschrift van de aan hem gezonden kennisgeving onttrekking aan het verkeer
van in beslag genomen zaken aan zijn raadsvrouw te sturen. Deze kennisgeving
bevatte een fatale termijn voor het indienen van bezwaar tegen het daarin
vervatte voornemen tot onttrekking. Verzoeker had de Nationale ombudsman laten
weten de aan hem gezonden kennisgeving niet te hebben ontvangen, omdat deze
was gestuurd aan zijn oude adres.Ook in deze zaak liet de Minister van Justitie weten dat de administratieve
organisatie van het openbaar ministerie er nog niet in voorzag dat afschriften
van de bedoelde mededelingen aan raadslieden van beslage- nen worden gezonden.
Dit zou voorts op korte termijn nog niet mogelijk zijn, in verband met de
prioriteiten die dienden te worden gesteld bij de verdeling van de beschikbare
capaciteit op de arrondissementsparketten, aldus de Minister. Gelet op de
beperkte capaciteit op de parketten achtte de Minister handmatige verzending
voorts niet verantwoord.De Nationale ombudsman overwoog, gelijk in rapport 99/195, dat het in
het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat, indien een persoon zich door
een advocaat laat bijstaan, (afschriften van) correspondentie voor betrokkene
wordt gezonden aan deze advocaat. Hieraan voegde de Nationale ombudsman nog
toe dat dit met name van belang is wanneer het correspondentie betreft van
een overheidsinstantie, die een (fatale) termijn bevat voor het instellen
van een rechtsmiddel tegen een daarin opgenomen (voornemen tot een) beslissing.
Deze norm is voor de verdachte neergelegd in artikel 51 van het Wetboek van
Strafvordering. De Nationale ombudsman oordeelde dat het voorgaande met zich
meebracht dat kennisgevingen zoals hier bedoeld te allen tijde in afschrift
aan de advocaat van de beslagene dienen te worden gezonden, indien het openbaar
ministerie ermee bekend is dat de beslagene zich door een advocaat laat bijstaan. De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat toezending van een afschrift
van de kennisgeving aan verzoekers raadsvrouw was uitgebleven. Hij deed de
Minister van Justitie de aanbeveling het ertoe te leiden dat afschriften van
kennisgevingen onttrekking aan het verkeer van in beslag genomen zaken worden
toegezonden aan de raadsman van beslagene, indien het openbaar ministerie
ermee bekend is dat er een raadsman bijstand verleent. Tot op 31 december
1999 bleef een reactie van de Minister op deze aanbeveling uit.De aanbevelingen in de hierboven omschreven rapporten 99/195 en 99/299,
in samenhang bezien, gaven aanleiding tot een gesprek tussen twee medewerkers
van de Nationale ombudsman en een medewerker van het Ministerie van Justitie,
alsmede een medewerker van het College van procureurs-generaal, op 8 december
1999.7B.11 Administratieve organisatie van de parketten en
van het Centraal Justitieel IncassobureauDe Nationale ombudsman bracht in 1999 twaalf rapporten uit die onder meer
betrekking hebben op de administratieve organisatie van de arrondissementsparketten
(1998: 11). Er verscheen in 1999 geen rapport dat betrekking had op de administratieve
organisatie van het Centraal Justitieel Incassobureau.Wat betreft de rapporten over de parketten, was de klacht in acht gevallen
gegrond, in drie gevallen niet gegrond, en in één geval deels
gegrond en deels niet gegrond.In drie gevallen beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
naar klachten over de administratieve organisatie van de parketten, (mede)
omdat tijdens het onderzoek op afdoende wijze aan de klacht tegemoet was gekomen.
Daarnaast kwam in veertien zaken door middel van interventie een oplossing
tot stand voor klachten over de parketten. Het onderzoek naar aanleiding van
die klachten werd vervolgens beëindigd.7B.12 Klachtbehandeling door het openbaar ministerieIn 1999 verschenen vijf rapporten over (onder meer) klachtbehandeling
door het openbaar ministerie (1998: 4). Tweemaal was de klacht gegrond, en
in twee rapporten was de klacht niet gegrond. In één rapport
was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.7B.13 OverigeDe Nationale ombudsman bracht in 1999 zeven rapporten uit die (deels)
betrekking hebben op gedragingen van het openbaar ministerie die niet vallen
onder de onderwerpen die zijn besproken in de vorige paragrafen. In vier rapporten
was de klacht gegrond, en in drie rapporten was de klacht niet gegrond.Verder kwam in twee gevallen door middel van interventie een oplossing
tot stand voor klachten over het openbaar ministerie.Rapport 99/98 (DD 29 (1999), afl. 8, p. 695) betreft het volgende. Verzoeker,
een journalist werkzaam voor een landelijk dagblad, had op enig moment een
bezoek gebracht aan een bijeenkomst van een extreem-rechtse partij. Hij sprak
hierover vervolgens met twee ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond,
die de informatie die verzoeker aldus verschafte opnamen in een proces-verbaal
(zie voor de rol van de politie in dezen § 7A.5).Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman onder meer over dat het
openbaar ministerie had geweigerd dit proces-verbaal van de politie uit het
betreffende strafdossier te verwijderen. Verzoeker stelde zich op het
standpunt dat deze verklaring niet in een strafdossier thuishoorde, omdat
de verklaring op onrechtmatige wijze tot stand was gekomen. Verzoeker gaf
in dit verband aan dat hij de politie informatie over de bijeenkomst had verschaft
in de veronderstelling dat het een informeel gesprek betrof, terwijl de politie
er vervolgens toe was overgegaan hiervan een uitvoerige getuigenverklaring
op te nemen in het eerdergenoemde proces-verbaal.De Minister van Justitie liet in reactie op de klacht weten er met het
openbaar ministerie van uit te gaan dat er door de politie geen toezegging
aan verzoeker was gedaan op grond waarvan het proces-verbaal diende te worden
vernietigd. Bovendien was het proces-verbaal volgens de Minister van zodanig
belang voor de strafzaak dat het algemene belang, dat was gediend met een
onderzoek naar extreem-rechts, diende te prevaleren boven verzoekers belang
om discretie te betrachten. Om deze redenen onderschreef de Minister de beslissing
van het openbaar ministerie om niet tot vernietiging of verwijdering van het
proces-verbaal over te gaan.De Nationale ombudsman stelde vast dat de Minister en het openbaar ministerie
er bij de onderhavige belangenafweging van uit waren gegaan dat de betrokken
politieambtenaren verzoeker voorafgaande aan het bedoelde gesprek voldoende
duidelijkheid hadden geboden over de status van het gesprek, over verzoekers
positie en over wijze waarop de door verzoeker verstrekte informatie zou worden
vastgelegd. Voorts stelde de Nationale ombudsman vast dat dit uitgangspunt
van wezenlijk belang was geweest bij de weigering om gevolg te geven aan het
verzoek het door verzoeker gewraakte proces-verbaal uit het dossier te verwijderen.
Dit uitgangspunt was volgens de Nationale ombudsman echter onjuist. De Nationale
ombudsman overwoog dat van het openbaar ministerie had mogen worden verwacht
dat het bij de belangenafweging in deze zaak juist uitdrukkelijk rekening
had gehouden met de mogelijkheid dat verzoeker ten tijde van zijn gesprek
met de politie andere verwachtingen had gehad ten aanzien van zijn bijdrage
aan het onderzoek dan de betrokken politieambtenaren. Volgens de Nationale
ombudsman kon namelijk geen overwegende betekenis worden toegekend aan hetgeen
de betrokken politieambtenaren hadden aangevoerd over hetgeen zij aan verzoeker
hadden meegedeeld over de status van het gesprek met hem. De Nationale ombudsman
oordeelde dan ook dat de belangenafweging van het openbaar ministerie in dit
geval de toets der kritiek niet kon doorstaan, en achtte de onderzochte gedraging
van het openbaar ministerie «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman zag aanleiding om een aanbeveling te verbinden
aan het rapport, nu het volgens de Nationale ombudsman niet onaannemelijk
was dat de belangenafweging in dit geval tot een ander resultaat zou hebben
geleid indien het openbaar ministerie wél rekening had gehouden met
de omstandigheid dat verzoeker vooraf door de politie onvoldoende duidelijkheid
was verschaft over de wijze waarop zou worden omgegaan met de door hem verschafte
informatie. Deze aanbeveling luidt dat het de Minister van Justitie in overweging
wordt gegeven om het ertoe te leiden dat het openbaar ministerie met verzoeker
in overleg treedt om te komen tot een voor het strafdossier bestemd proces-verbaal
dat voor zowel verzoeker als voor het openbaar ministerie aanvaardbaar is.Bij brief van 26 mei 1999 deelde de Minister van Justitie echter mee geen
aanleiding te zien de aanbeveling op te volgen, omdat hij geen reden zag tot
twijfel aan de juistheid van het bewuste proces-verbaal van het regionale
politiekorps Rotterdam-Rijnmond. Verder voerde de Minister aan dat het aan
opsporingsambtenaren vrijstaat om een verklaring van een getuige te relateren,
zelfs indien de getuige weigert het proces-verbaal te ondertekenen. De Nationale
ombudsman stelde bij brief van 1 juni 1999 aan de Minister van Justitie
vast, dat de Minister in zijn voornoemde brief was voorbijgegaan aan de argumenten
zoals die door de Nationale ombudsman in het rapport 99/98 waren
opgenomen, en die hadden geleid tot het doen van de aanbeveling. De Nationale
ombudsman vroeg de Minister van Justitie of hij aanleiding zag om zijn standpunt
te heroverwegen. De Minister antwoordde hierop bij brief van 19 juli 1999,
met de mededeling dat de hoofdofficier van justitie te Rotterdam in de laatstgenoemde
brief van de Nationale ombudsman onder meer aanlei- ding had gezien om (opnieuw)
met verzoeker een gesprek te voeren.8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN8.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  1Ontvangen in 1999+ 6  Te behandelen  7Afgedaan     1) niet in onderzoek 2   2) onderzoek      a. rapport––6   b. tussentijds beëindigd4   In behandeling per
01/01/2000  1In 1999 zijn zes verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op het
Ministerie van Algemene Zaken (1998: 3). Twee van deze zaken leidden niet
tot onderzoek, terwijl drie zaken in onderzoek werden genomen met gebruikmaking
van de interventiemethode. Eén van deze zaken betreft een gedraging
van de Rijksvoorlichtingsdienst, en wordt in het navolgende besproken. Ten
aanzien van de zesde zaak die in 1999 werd ontvangen is het onderzoek nog
aanhangig.Daarnaast was in 1999 één zaak in behandeling waarvan het
verzoekschrift was ontvangen in 1998. In deze zaak trok de verzoeker zijn
klacht in omdat hij niet de verwachting had via een onderzoek van de Nationale
ombudsman de door hem gewenste informatie te kunnen verkrijgen. De Nationale
ombudsman sloot daarop het onderzoek.8.2 RijksvoorlichtingsdienstDe Nationale ombudsman ontving in 1999 één klacht over de
Rijksvoorlichtingsdienst. Verzoeker, een organisatie die zich de ondersteuning
en stimulering van de emancipatie van alleenstaanden ten doel stelt, klaagde
er met name over dat in een persbericht van de Rijksvoorlichtingsdienst van
26 maart 1999 een voorgenomen wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet
was gepresenteerd als een verbetering. Naar de mening van verzoeker was de
inhoud van het persbericht niet juist, nu de voorgenomen wetswijziging juist
een verslechtering betekende.De voorgenomen wetswijziging (Tweede Kamer, 1998–1999, 26 711)
betrof een aanpassing van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet.
Dit artikel is in 1994 ingevoegd in de Pensioen- en spaarfondsenwet en biedt
kort gezegd aan alleenstaande werknemers de keuzevrijheid om in plaats van
een (aanvullend) nabestaandenpensioen te kiezen voor een hoger en/of eerder
ingaand ouderdomspensioen. De datum van inwerkingtreding van dit artikel is
in 1994 bepaald op 1 januari 2000.Tot die datum gold de wetstekst van de Pensioen- en spaarfondsenwet van
vóór 1994, waarin een dergelijke keuzevrijheid niet werd geboden.
De voorgenomen wetswijziging had ten doel de nog niet in werking getreden
wetstekst aan te passen, in die zin dat de voorgenomen keuzevrijheid voor
werknemers deels zou worden ingeperkt.Het persbericht dat de Rijksvoorlichtingsdienst op 26 maart 1999 uitbracht,
maakte er onder meer melding van dat de Ministerraad had ingestemd met een
nadere invulling van de Pensioen- en spaarfondsenwet, ten aanzien van de keuzevrijheid
voor werknemers om zelf te bepalen of zij hun aanvullende nabestaandenpensioen
willen inruilen voor een hoger of een eerder ingaand ouderdomspensioen. In
dit verband werd in het persbericht aangegeven dat het wetsvoorstel onder
meer voordelen had voor alleenstaanden, omdat bij hun overlijden geen recht
op nabestaandenpensioen voor een achterblijvende partner ontstaat. Verzoeker had over dit persbericht een klacht ingediend bij de Minister
van Algemene Zaken, die de klacht echter had afgewezen. Ook de Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid had de klacht afgewezen. Beiden hadden
zich op het standpunt gesteld dat het persbericht een correcte weergave inhield
van de voorgestelde wetswijziging.Een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman heeft de klacht voorgelegd
aan het Ministerie van Algemene Zaken met de vraag of in deze zaak een oplossing
in het vooruitzicht kon worden gesteld. Daarbij werd met name aandacht gevraagd
voor de omstandigheid dat in de correspondentie tussen de Minister van Algemene
Zaken, de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en verzoeker
niet duidelijk naar voren was gekomen ten opzichte van welke situatie de voorgestelde
wijziging van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet de in het persbericht
genoemde verbetering zou inhouden. Er was immers een onderscheid te maken
tussen, enerzijds, de wetstekst van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet
die nog niet in werking was getreden en, anderzijds, de tot 1 januari 2000
geldende wetstekst van deze wet die nog geen keuzerecht voor alleenstaanden
omvatte.In reactie op deze interventie liet het Ministerie van Algemene Zaken
weten dat een brief met nadere uitleg over het persbericht aan verzoeker zou
worden toegezonden, onder toezending van een afschrift van die brief aan de
Nationale ombudsman.In de brief die de Minister van Algemene Zaken vervolgens op 16 december
1999 aan verzoeker zond, stelde hij vast dat wanneer de vergelijking werd
gemaakt tussen de tekst van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet
en de voorgestelde wijziging van dat artikel, gesteld zou kunnen worden dat
sprake was van een inperking van het keuzerecht. De Minister bracht vervolgens
naar voren dat in de correspondentie met verzoeker steeds was uitgegaan van
de feitelijke situatie, de situatie derhalve waarin artikel 2b van de Pensioen-
en spaarfondsenwet nog niet in werking was getreden.De Nationale ombudsman achtte de uitleg van de Minister van Algemene Zaken
niet onbegrijpelijk. Waar in het persbericht werd gesproken van een nadere
invulling van de keuzevrijheid, werd rechtstreeks aangesloten bij de tekst
van de Memorie van Toelichting bij de voorgestelde wetswijziging (Tweede Kamer,
1998–1999, 26 711, nr. 3). Daarmee bevatte het persbericht een
correcte weergave van de bedoeling van de wetgever op dit punt.Door in het persbericht melding te maken van de nadere invulling van de
keuzevrijheid zoals die in de toekomst zou gaan gelden voor (categorieën)
werknemers, werd voorts recht gedaan aan de omstandigheid dat deze keuzevrijheid
een wijziging betekende van de eerder voorgenomen, nog niet in werking getreden,
regeling van deze keuzevrijheid.De Minister van Algemene Zaken erkende in zijn brief dat ten opzichte
van de wetstekst van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet een inperking
optrad. Daar staat tegenover dat de keuzevrijheid voor werknemers na invoering
van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet, ook na de voorgenomen
wijziging, een verbetering inhoudt van de tot 1 januari 2000 geldende situatie
waarin die keuzevrijheid in het geheel niet bestaat. Gelet op de tekst van
het persbericht en de nadere uitleg van de Minister, gaf het persbericht een
correct overzicht van de voorgestelde wetswijziging waarmee de Ministerraad
op 26 maart 1999 had ingestemd.Op grond van deze informatie besloot de Nationale ombudsman het onderzoek
naar de klacht te beëindigen.9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN9.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken begint dit hoofdstuk
met een aantal cijfers.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6).Tabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  105Ontvangen in 1999  + 577Te behandelen  682 Afgedaan     1) niet in onderzoek 122   2) onderzoek     
a. rapport33 – 606   b.
tussentijds beëindigd451484 In behandeling per 01/01/2000  76In het Jaarverslag 1998 werd opgemerkt dat het aantal klachten dat (mede)
betrekking had op het Ministerie van Buitenlandse Zaken zeer sterk was gestegen
ten opzichte van het jaar daarvoor. In 1997 bedroeg dat aantal klachten namelijk
145, terwijl het in 1998 ging om 471 verzoekschriften, een stijging met 225%.
In 1999 nam het aantal ontvangen verzoekschriften verder toe tot 577, een
stijging met 22,5%. Evenals in voorgaande jaren had het grootste deel van
de klachten betrekking op gedragingen van de Visadienst, die is ondergebracht
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
(IND).Ook het aantal afgedane zaken, dat in 1998 ten opzichte van het jaar daarvoor
al was toegenomen van 152 tot 504 (een stijging van 231%), nam in 1999 verder
toe, tot 606 (een stijging 20,2%). Van alle 606 afgedane zaken werden 484
(79,9%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden
33 rapporten uitgebracht (1998: 30). 9.2 Het Ministerie9.2.1 Het Bureau Visadienst en de VisadienstIn 1999 zijn op het terrein van het Bureau Visadienst en de Visadienst
324 zaken afgedaan (1998: 313). Evenals vorig jaar betroffen de klachten voor
het overgrote deel de lange duur van de behandeling van verzoeken en bezwaarschriften
(306 klachten hadden (mede) daarop betrekking).Vier klachten zijn afgedaan door het uitbrengen van een rapport. Voorts
zijn 173 klachten ter behandeling doorgezonden naar de IND (1998: 199), en
138 klachten afgedaan via de interventiemethode (1998: 94).De Visadienst en het Bureau Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken zijn ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het
Ministerie van Justitie. Gedragingen van de Visadienst en het Bureau Visadienst
worden aangemerkt als gedragingen van de Minister van Buitenlandse Zaken en
de Minister van Justitie gezamenlijk.Omwille van de samenhang wordt het werk van de Nationale ombudsman op
het terrein van de Visadienst en het Bureau Visadienst behandeld onder hoofdstuk
10, § 10A.2.2, waarin de behandeling van visumaanvragen door de
IND aan de orde komt. 9.2.2 Overige zakenIn 1999 zijn veertien rapporten verschenen die (deels) betrekking hebben
op een gedraging van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De klacht was
in vijf gevallen gegrond, en in vijf gevallen niet gegrond. Drie keer werd
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. In één
zaak kon geen oordeel worden gegeven.In 1999 zijn 25 verzoekschriften die (mede) betrekking hadden op een gedraging
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken afgedaan via interventie.Rapport 99/141 betreft een zaak waarin verzoekers op 21 juli 1998 een
klacht hadden ingediend bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken over een
door de Nederlandse ambassade te Islamabad ingeschakelde vertrouwenspersoon.
Zij klaagden erover dat de desbetreffende vertrouwenspersoon had gevraagd
om betaling van steekpenningen (zie over een andere zaak met betrekking tot
een klacht over steekpenningen ook de bespreking van rapport 99/491, hierna
onder § 9.3.1). Verzoekers vonden dat het Ministerie hun klacht
onvoldoende serieus en voortvarend had behandeld.De Minister liet aan de Nationale ombudsman weten dat klachten over corruptie
zeer serieus worden genomen. De Minister merkte op dat dergelijke ernstige
klachten voordat ze kunnen worden onderzocht, door betrokkenen goed onderbouwd
dienen te worden en dat zoveel mogelijk details dienen te worden overgelegd,
zoals data, plaats, toedracht, en omschrijving van personen.De Nationale ombudsman oordeelde dat nu het Ministerie verzoekers twee
keer had verzocht om nadere gegevens te verstrekken en zich bereid had verklaard
om een grondig onderzoek in te stellen zodra verzoekers de nadere details
zouden overleggen (hetgeen zij niet hadden gedaan), het de klacht van verzoekers
voldoende serieus had behandeld.De eerste brief die verzoekers naar aanleiding van hun klacht ontvingen
dateerde van 15 september 1998. De Nationale ombudsman oordeelde dat het Ministerie
daarmee niet binnen een redelijke termijn had gereageerd op de brief van verzoekers
van 21 juli 1998.In de zaak die in rapport 99/54 wordt besproken hadden verzoekers een
klacht ingediend bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het feit dat
de Nederlandse ambassade te Luxemburg een aantal zaken van hen had vernietigd.
De desbetreffende zaken waren in november 1997 uit de auto van verzoekers
gestolen. Dit was gebeurd in Vianden (Luxemburg). De politie te Vianden had
verschillende van de ontvreemde zaken teruggevonden en overgedragen aan de
ambassade te Luxemburg. In plaats van verzoekers te informeren over de ontvangst
van de teruggevonden zaken en hun in staat te stellen deze te komen ophalen,
hetgeen de ambassade volgens de Nationale ombudsman had moeten doen, had de
ambassade de zaken vernietigd. Verzoekers verzochten aan het Ministerie om
vergoeding van de door hen geleden schade. De Minister reageerde in maart
1998 op de klacht van verzoekers. Hij reageerde echter niet op het verzoek
om schadevergoeding. De Nationale ombudsman gaf aan dat dit op zichzelf al
niet correct is. Nadat de Nationale ombudsman de klacht van verzoekers aan
de Minister had voorgelegd, liet de Minister in juni 1998 weten dat hij gronden
aanwezig achtte om tot vergoeding van de geleden schade over te gaan. De Nationale
ombudsman gaf aan dat dit erop duidde dat de Minister het verzoek om schadevergoeding
in maart 1998 onvoldoende aandachtig had bezien, aangezien de Minister in
maart 1998 over dezelfde gegevens kon beschikken als in juni 1998.In de zaak die heeft geleid tot rapport 99/423 klaagde verzoekster erover
dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken haar in verband met haar leeftijd
en haar werkervaring niet in aanmerking wilde laten komen voor de functie
van assistent-deskundige bij een VN-organisatie. Volgens het Ministerie diende
verzoekster op basis van zowel haar werkervaring als haar leeftijd te worden
beschouwd als een senior-medewerker. Gelet hierop kwam zij volgens het Ministerie
niet in aanmerking voor de assistent-deskundigenprogramma's. Deze waren, aldus
het Ministerie, afgestemd op jonge, recent afgestudeerde personen.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking deelde in het kader van het
onderzoek van de Nationale ombudsman mee dat de assistent-deskundigenprogramma's
als doelstelling hebben de kennis en ervaring van recent afgestudeerden op
het terrein van internationale samenwerking te verbreden en te verdiepen.
Volgens haar dient door het specifieke trainingskarakter van het programma
«recent» ook als «jong» te worden geïnterpreteerd,
omdat dit de doelgroep is die door de VN als zodanig wordt gekenmerkt. Zij
verstrekte aan de Nationale ombudsman een brochure van de VN over het United
Nations Development Programme (UNDP). Daarin is onder meer aangegeven dat
de programma's voor assistent-deskundigen zijn bedoeld voor «young professionals,
generally under 30 years of age».De Nationale ombudsman overwoog dat duidelijk is dat met de assistent-deskundigenprogramma's
wordt beoogd om «jonge professionals» in de gelegenheid te stellen
internationale (werk)ervaring te laten opdoen, en om hen tegelijkertijd een
bijdrage te laten leveren op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Hij
gaf aan het begrijpelijk, en aanvaardbaar, te vinden dat vanwege de aard en
het oogmerk van deze programma's criteria zijn gesteld ten aanzien van leeftijd
(bij voorkeur niet ouder dan 30 jaar) en werkervaring (maximaal zeven jaar)
van de betrokkenen.Hij stelde vast dat verzoekster, die op het moment dat zij voor het eerst
solliciteerde naar een functie van assistent-deskundige 39 jaar oud was en
al zestien jaar werkervaring had, niet voldeed aan de criteria om in aanmerking
te komen voor een functie als assistent-deskundige bij een VN-organisatie.
Hij achtte dan ook geen gronden aanwezig om het Ministerie van Buitenlandse
Zaken te verwijten dat het verzoekster niet voor een dergelijke functie in
aanmerking had gebracht.9.3 Ambassades en consulatenIn 1999 zijn 25 rapporten verschenen die (mede) betrekking hebben op een
gedraging van een Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland. De klacht
was in elf gevallen gegrond, en in drie gevallen niet gegrond. Zes keer werd
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. In de overige vijf zaken
was de klacht één keer deels gegrond, terwijl over een ander
deel geen oordeel kon worden gegeven, twee keer deels niet gegrond, terwijl
deels geen oordeel kon worden gegeven, één keer deels gegrond,
deels niet gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven en in één
zaak kon helemaal geen oordeel worden gegeven.In 1999 zijn 70 verzoekschriften afgedaan via interventie die (mede) betrekking
hadden op een gedraging van een Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland.9.3.1 Legalisatie en verificatie van documentenVan de hiervoor genoemde 25 rapporten hadden er vijftien (mede) betrekking
op legalisatie en verificatie van documenten door Nederlandse vertegenwoordigingen
in het buitenland. In deze zaken was de klacht zes keer gegrond. In drie zaken
werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. In de overige drie
zaken was de klacht twee keer deels niet gegrond, terwijl over een ander deel
geen oordeel kon worden gegeven, en werd de klacht ten slotte één
keer deels gegrond, deels niet gegrond geacht terwijl deels geen oordeel kon
worden gegeven. Het merendeel (51) van de hiervoor genoemde verzoekschriften die zijn
afgedaan via interventie had betrekking op legalisatie en verificatie van
documenten door Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland. Toepasselijkheid Algemene wet bestuursrechtDe Nationale ombudsman merkte aanvankelijk – in navolging van de
jurisprudentie terzake – een beslissing op een legalisatie- of verificatieaanvraag
aan als een besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) (zie Jaarverslag 1998, blz. 214 e.v.). Naar aanleiding
van uitspraken van de arrondissementsrechtbank te Amsterdam en de arrondissementsrechtbank
te 's-Hertogenbosch in juni en juli 1998, inhoudende dat een beslissing op
een verzoek om legalisatie niet kan worden beschouwd als een besluit in de
zin van artikel 1:3, eerste lid Awb, heeft de Nationale ombudsman zich op
het standpunt gesteld dat voor zover een beslissing op een verzoek om legalisatie
niet moet worden aangemerkt als een besluit, het in de rede ligt om de hier
van toepassing zijnde Awb-bepalingen van overeenkomstige toepassing te achten
(zie onder meer de rapporten 99/11 en 99/39). De Minister van Buitenlandse
Zaken heeft bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beroep
ingesteld tegen de hiervoor genoemde uitspraak van de arrondissementsrechtbank
te Amsterdam. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft
op 18 februari 1999 uitspraak gedaan op dit beroep (zaaknummer: H01.98.1345/Q
01; JV 1999, 76). In deze uitspraak oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak
dat een besluit tot (de weigering van) legalisatie (al dan niet na verificatie)
van buitenlandse documenten voor gebruik in het Nederlandse rechtsverkeer
is aan te merken als een besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid Awb.BehandelingsduurEvenals in 1998 betreft het merendeel van de klachten over legalisatie
en verificatie de behandelingsduur. De behandelingsduur komt in negen rapporten
aan de orde, te weten in de rapporten 99/39, 99/60, 99/62, 99/66, 99/71, 99/156,
99/247, 99/312 en 99/371. In al deze zaken ging het om aanvragen die waren
ingediend in één van de zogenaamde probleemlanden, en wel in
Ghana, Nigeria en Pakistan. Naast deze drie landen zijn de Dominicaanse Republiek
en India als probleemland aangewezen. De reden hiervoor is dat uit de hiervoor
genoemde landen veel valse of vervalste documenten werden overgelegd. Sinds
1 april 1996 worden in beginsel alle documenten die bij de ambassades in deze
landen worden aangeboden geverifieerd.Ingevolge artikel 4:13 Awb dient, wanneer geen sprake is van een bij wettelijk
voorschrift bepaalde termijn, zoals in het geval van een aanvraag tot legalisatie,
te worden beslist binnen een redelijke termijn. Deze termijn is in ieder geval
verstreken wanneer niet binnen acht weken is beslist en evenmin de aanvrager
een kennisgeving is gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb. In zo'n kennisgeving
dient een redelijke termijn te worden genoemd waarbinnen de beschikking wel
tegemoet kan worden gezien.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 99/371 dat de bepalingen van
de artikelen 4:13 en 4:14 Awb tot doel hebben te voorkomen dat de burger in
onzekerheid komt te verkeren over het tijdstip waarop op een aanvraag zal
(moeten) zijn beslist. De termijn die het bestuursorgaan moet noemen moet
concreet zijn. In de zaak die in rapport 99/371 wordt besproken, had de ambassade
bij de indiening van de te legaliseren documenten bewijzen van ontvangst verstrekt.
Daarin stond vermeld dat betrokkene na vier maanden contact kon opnemen om
te informeren naar de stand van zaken met betrekking tot de aanvraag. De Nationale
ombudsman oordeelde dat nu in de bewijzen van ontvangst geen mededeling werd
gedaan over de concrete beslistermijn, deze niet voldeden aan artikel 4:14
Awb. Hij gaf aan dat de redelijke beslistermijn voor verzoekers
aanvragen derhalve in ieder geval acht weken na de aanvragen was verstreken.Ook in de overige rapporten waarin de behandelingsduur aan de orde komt,
was niet een kennisgeving gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb.De Nationale ombudsman merkte in rapport 99/371 ten overvloede het volgende
op:«De tekst van artikel 4:14 Awb noch de wetsgeschiedenis geven een
antwoord op de vraag op welk moment een kennisgeving van een redelijke beslistermijn
aan een aanvrager dient te worden gedaan. Gelet daarop is het standpunt van
de Minister van Buitenlandse Zaken dat een kennisgeving van een redelijke
beslistermijn als bedoeld in artikel 4:14 Awb al direct kan worden gedaan
bij het doen van de aanvraag, in beginsel niet onjuist.Verder volgt uit de wetsgeschiedenis dat een redelijke beslistermijn kan
worden vastgesteld per soort beschikking (...). Een redelijke uitleg op dit
punt betekent dat voor beschikkingen op een aanvraag om legalisatie ruimte
moet bestaan om te differentiëren tussen de posten, zodat de omstandigheden
waarin een bepaalde post moet werken, kunnen worden meegenomen in het bepalen
van wat voor die post in algemene zin een redelijke termijn is.Terecht heeft de Minister overigens meegedeeld dat per individuele aanvraag
wordt beoordeeld of uit die aanvraag blijkt of in dat specifieke geval wel
sneller een beslissing kan worden genomen, binnen de hiervoor bedoelde redelijke
termijn in algemene zin.»In vier van de negen rapporten (de rapporten 99/60, 99/62, 99/66 en 99/71)
werd een beroep gedaan op opschorting van de afhandelingstermijn als bedoeld
in de artikelen 4:5 en 4:15 Awb.Ingevolge deze artikelen wordt de termijn voor het nemen van een beslissing
opgeschort vanaf het moment waarop aan de aanvrager wordt verzocht om aanvullende
informatie die noodzakelijk is om op de aanvraag te kunnen beslissen tot aan
het moment waarop die informatie wordt verstrekt.De Nationale ombudsman wijst er in de hiervoor genoemde rapporten op dat
het enkel stellen van vragen of het verzoeken om zaken te overleggen niet
voldoende is voor het opschorten van de beslistermijn zoals bedoeld in de
artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb. De aanvrager dient daartoe tevens op de
hoogte te worden gesteld van de termijn waarbinnen de aanvullende gegevens
dienen te worden opgestuurd, en van het feit dat de beslistermijn voor de
tussentijd wordt opgeschort. Gebeurt dit niet dan is er geen sprake van opschorting
van de beslistermijn zoals bedoeld in de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb
(zie ook rapport 99/244 op het gebied van de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het Ministerie van Justitie, hoofdstuk 10A, § 10A.2.2).Vóór 1 april 1996 gelegaliseerde documentenRapport 98/592 van 29 december 1998 (Jaarverslag 1998, blz. 218) is uitgebracht
naar aanleiding van een zaak waarin de Nederlandse ambassade te Islamabad
(Pakistan) in het kader van de behandeling van een aanvraag voor een machtiging
tot voorlopig verblijf (mvv) ten behoeve van verzoeksters echtgenoot een legalisatie-
en verificatieonderzoek had ingesteld naar verzoeksters huwelijksakte, terwijl
bij het indienen van de aanvraag op 10 mei 1996 een door de ambassade in 1993
gelegaliseerde huwelijksakte was overgelegd. Verzoekster gaf aan dat de desbetreffende
gelegaliseerde huwelijksakte vóór 1 april 1996 was ingeschreven
in het bevolkingsregister van Amsterdam. De aanwijzing probleemlanden («Officiële mededeling over aanwijzing
vijf probleemlanden met betrekking tot documenten» van 7 maart 1996,
Stcrt. 1996/49) schrijft niet expliciet voor dat ook documenten die vóór
1 april 1996 door de Nederlandse autoriteiten zijn gelegaliseerd standaard
worden geverifieerd indien zij worden betrokken bij een aanvraag van 1 april
1996 of later. Daarnaast brengt het vertrouwensbeginsel met zich mee dat burgers
er in beginsel van mogen uitgaan dat de Nederlandse overheid door het inschrijven
van aktes in Nederlandse registers, daarmee de echtheid en inhoudelijke juistheid
van deze documenten heeft erkend. Gelet hierop, brengt naar het oordeel van
de Nationale ombudsman een redelijke uitleg van de aanwijzing probleemlanden
met zich mee, dat slechts tot verificatie dient te worden overgegaan van al
vóór 1 april 1996 door de Nederlandse autoriteiten gelegaliseerde
documenten wanneer in een bepaald geval er een specifieke en duidelijke reden
bestaat om te twijfelen aan de echtheid of juistheid van het bewuste document.
De ambassade had moeten nagaan of er sprake was van zo'n reden. Omdat in het
geval van verzoekster niet was gebleken van een reden om te twijfelen aan
de echtheid of juistheid van haar huwelijksakte, achtte de Nationale ombudsman
het niet behoorlijk dat de ambassade een legalisatie- en verificatieonderzoek
had ingesteld. Hij gaf de Minister van Buitenlandse Zaken in overweging om
de door verzoekster voor het verificatieonderzoek betaalde leges aan haar
terug te betalen.De Minister van Buitenlandse Zaken liet op 15 februari 1999 aan de Nationale
ombudsman weten dat hij zich niet kon verenigen met het oordeel van de Nationale
ombudsman op dit punt van verzoeksters klacht. De Minister deelde onder meer
mee dat uit het oordeel van de Nationale ombudsman volgt dat eenmaal gelegaliseerde
akten nooit meer kunnen worden gelegaliseerd of geverifieerd. Hij gaf aan
dat daarmee wordt voorbijgegaan aan het feit dat kopieën of uittreksels
van buitenlandse akten momentopnamen betreffen, waaraan niet voor onbepaalde
tijd bewijskracht kan worden ontleend. Zo zegt de inschrijving op 23 maart
1994 in het bevolkingsregister van Amsterdam van de in 1993 gelegaliseerde
huwelijksakte, niets over de huwelijkse staat op een later moment. De Minister
wees er in dit verband op dat in Pakistan een echtscheiding in de Pakistaanse
registers dient te worden opgenomen. Hij gaf aan dat het op een zeker moment
bestaan van een huwelijk daarom slechts kan worden aangetoond door overlegging
van een recente kopie van de huwelijksakte. Volgens de Minister was het verzoek
van de ambassade om een recente kopie van de huwelijksakte dan ook gerechtvaardigd.
Bovendien had de ambassade daarom terecht de eis gesteld dat de huwelijksakte
diende te worden geverifieerd en gelegaliseerd.De Nationale ombudsman deelde op 23 april 1999 aan de Minister van Buitenlandse
Zaken mee dat tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman naar aanleiding
van de klacht van verzoekster, niet naar voren was gekomen dat de ambassade
aan verzoekster om een recente kopie van de huwelijksakte had gevraagd. Hij
verzocht aan de Minister om aan te geven of daadwerkelijk sprake was geweest
van een recente kopie. Tevens verzocht hij om toezending van een kopie daarvan.Eind mei 1999 deelde de Minister van Buitenlandse Zaken mee dat verzoekster
op 10 mei 1996 een recente huwelijksakte had overgelegd. Hij voegde bij zijn
reactie een kopie van de desbetreffende – in oktober 1997 gelegaliseerde –
huwelijksakte.De Nationale ombudsman stuurde de desbetreffende kopie van de huwelijksakte
op 23 juni 1999 naar verzoeksters gemachtigde met het verzoek om aan te geven
of de door de Minister toegezonden kopie daadwerkelijk de in
mei 1996 overgelegde akte betrof, die nog niet eerder was gelegaliseerd.Verzoeksters gemachtigde liet in reactie hierop op 30 juli 1999 weten
dat de door de Minister toegezonden kopie van de huwelijksakte volgens verzoekster
een kopie was van de in 1993 opgemaakte akte.De Nationale ombudsman verzocht de Minister om daarop te reageren.De Minister liet op 13 oktober 1999 aan de Nationale ombudsman weten dat
in het kader van de mvv-aanvraag van mei 1996 niet een kopie van de in 1993
gelegaliseerde huwelijksakte was overgelegd. In het dossier van de ambassade
zaten alleen kopieën van de in oktober 1997 gelegaliseerde huwelijksakte.
De Minister wees erop dat op deze kopieën geen legalisatiestempel stond
uit 1993. Voorts wees hij erop dat de ambassade verzoekster niet had verzocht
om een recente kopie van de huwelijksakte, maar om een recent gelegaliseerde
huwelijksakte. Wat betreft de huwelijksakte zelf merkte hij op dat in Pakistan
de huwelijksakte eenmalig in viervoud wordt opgemaakt. Van deze akten gaat
één exemplaar naar de bruid, één exemplaar naar
de bruidegom, één exemplaar naar het Nikah Nama register en
één exemplaar naar een andere officiële instantie. De Minister
gaf aan dat voor de actuele huwelijkse staat dient te worden gekeken in het
Nikah Nama register voor eventuele aantekeningen welke aldaar in de kantlijn
worden toegevoegd bij bijvoorbeeld een echtscheiding.Op 3 november 1999 liet de Nationale ombudsman aan de Minister weten dat
het feit waartoe een huwelijksakte als bewijs strekt door de tijd kan worden
achterhaald. Er kan zich een nieuw rechtsfeit voordoen (bijvoorbeeld een echtscheiding).
Dit betekent echter niet dat de huwelijksakte niet (meer) echt of inhoudelijk
onjuist is. Het huwelijk is een feit. De huwelijksakte is daar het bewijs
van. De Nationale ombudsman gaf aan dat een onderzoek naar de actuele huwelijkse
staat van betrokkenen zijns inziens dan ook niet kan worden aangemerkt als
een verificatieonderzoek zoals bedoeld in de mededeling van 7 maart 1996.
Hij verzocht de Minister om daarop te reageren. Tevens verzocht hij de Minister
om aan te geven op welke wijze echtscheiding wordt aangetekend in het Nikah
Nama register (op de huwelijksakte of op andere wijze).De Minister deelde in reactie hierop mee dat hij het eens was met het
standpunt van de Nationale ombudsman dat indien een huwelijk heeft plaatsgevonden,
de akte daarvan het bewijs is. Hij merkte op dat het omgekeerde naar zijn
mening echter niet geldt; een akte is niet per definitie een bewijs dat het
huwelijk heeft plaatsgevonden. Hij wees erop dat in de vijf probleemlanden
op het gebied van het schriftelijk bewijs is gebleken dat aktes vaak valse
of vervalste informatie bevatten en een huwelijk soms niet heeft plaatsgevonden
terwijl een akte als bewijs daarvan wordt ingediend. Hij gaf aan dat er derhalve
altijd wordt getwijfeld aan elke akte en dat deze eerst dan als schriftelijk
bewijs kan worden erkend wanneer de akte inhoudelijk is geverifieerd en correct
is bevonden, in het kader van het verificatieonderzoek zoals bedoeld in de
mededeling van 7 maart 1996.Voorts liet de Minister weten dat indien na een verificatieonderzoek van
een huwelijksakte blijkt dat betrokkene inmiddels is gescheiden, maar het
feit dat een huwelijk destijds heeft plaatsgevonden, is vastgesteld, er geen
weigeringsgrond zal zijn voor legalisatie van de huwelijksakte. Hij gaf aan
dat in zo'n geval op de huwelijksakte wordt aangetekend dat de actuele burgerlijke
staat daarmee niet meer overeenkomt. Bovendien wordt de belanghebbende Nederlandse
instantie daarover ingelicht.De Minister deelde mee dat hij op grond van het vorenstaande van mening
was dat het onderzoek naar de actuele huwelijkse staat wel degelijk
kan worden aangemerkt als een verificatieonderzoek zoals bedoeld in de mededeling
van 7 maart 1996.Ten aanzien van de wijze van registratie van echtscheidingen in Pakistan
wees de Minister erop dat een echtscheiding in de kantlijn van het Nikah Nama-register
kan worden aangetekend. Hij deelde mee dat dit echter niet wettelijk verplicht
is. Hij gaf aan dat volstaan kan worden met het opstellen van een echtscheidingsakte.
De Minister merkte op dat de ambassade voor inhoudelijke verificatie van een
huwelijksakte derhalve niet kan volstaan met het controleren van het Nikah
Nama register.De Nationale ombudsman ontving de reactie van de Minister op 28 december
1999. Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Nationale ombudsman daarop
nog niet gereageerd.SteekpenningenRapport 99/491 behandelt onder meer de klacht dat een medewerker van de
Nederlandse ambassade te Lagos (Nigeria) aan verzoeksters gemachtigde steekpenningen
zou hebben gevraagd om documenten aan te nemen en om deze geverifieerd en
gelegaliseerd te krijgen.Verzoekster gaf tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman twee
verschillende versies van de ontmoeting tussen haar gemachtigde en een medewerker
van de ambassade waarbij de medewerker om steekpenningen had gevraagd. Voorts
was de lezing van verzoekster niet eenduidig met betrekking tot de vraag met
hoeveel medewerkers van de ambassade (één of twee) haar gemachtigde
contact had gehad. Verzoekster verstrekte aan de Nationale ombudsman een signalement
van de Nigeriaanse mede- werker van de ambassade waarmee haar gemachtigde
volgens haar contact had gehad.De Minister gaf in reactie op de klacht de namen en signalementen van
twee Nigeriaanse medewerkers van de ambassade die mogelijk bij de door verzoekster
bedoelde gedraging betrokken zouden kunnen zijn geweest. De combinatie van
naam en signalement van beide medewerkers kwam echter niet overeen met de
combinatie van naam en signalement, die verzoekster in haar klacht had genoemd.
De medewerker van de ambassade die in het kader van het onderhavige onderzoek
door medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman werd gehoord, bevestigde
de mededelingen over namen en signalementen van de Minister. De Minister en
de gehoorde medewerker ontkenden eenduidig dat verzoeksters gemachtigde om
steekpenningen was gevraagd.De Nationale ombudsman overwoog dat bij ernstige klachten zoals de onderhavige,
uit hetgeen een verzoeker naar voren brengt of uit de overige beschikbare
informatie, voldoende aannemelijk dient te zijn dat de desbetreffende gedraging
heeft plaatsgevonden. Hij oordeelde dat daarvan in dit geval geen sprake was.
Zo had verzoekster onvoldoende duidelijk gemaakt welke medewerker zij beschuldigde
van het vragen van steekpenningen. Ook op grond van de overige beschikbare
informatie was onvoldoende aannemelijk geworden dat er in dit geval door een
medewerker van de ambassade om steekpenningen was gevraagd.9.3.2 Overige zakenRapport 99/161 van 14 april 1999 betreft een klacht van een echtpaar dat
in mei 1998 vanuit Indonesië is gerepatrieerd. Verzoekers klaagden erover
dat de ambassade hen onvoldoende had geïnformeerd over de hoge kosten
die waren verbonden aan hun repatriëring naar Nederland.Verzoekers verbleven vanaf 8 mei 1998 op Bali (Indonesië), in
verband met hun huwelijk op 12 mei 1998. Op 17 mei 1998 ontvingen zij van
de Nederlandse ambassade een bericht over verwachte ongeregeldheden. Zij werden,
evenals andere Nederlandse toeristen, geadviseerd het land te verlaten. Hen
werd daarbij gevraagd of zij gebruik wensten te maken van een extra vlucht
naar Nederland die de ambassade had geregeld. Verzoeker deelde
mee dat hij, nadat hij het betreffende bericht had ontvangen, telefonisch
contact had opgenomen met de ambassade en had gezegd dat hij het zich niet
kon veroorloven om andere tickets aan te schaffen. Hierop had hij de boodschap
gekregen dat er niettemin geen enkel bezwaar was om gebruik te maken van de
extra vlucht. Verzoeker deelde mee dat zijn verbazing groot was geweest toen
hij bij het instappen te horen had gekregen hoeveel hij voor de vlucht moest
betalen (verzoeker moest daartoe een schuldbekentenis tekenen). De Minister
deelde mee dat verzoekers door de ambassade waren gerustgesteld, omdat een
gebrek aan financiële middelen geen obstakel mocht zijn om van de geboden
repatriëring gebruik te maken.De Nationale ombudsman gaf aan dat het voor zich spreekt dat de kosten
die aan de extra vlucht waren verbonden, dienden te worden betaald door betrokkenen.
Zij waren immers niet verplicht van deze vlucht gebruik te maken. Voorts overwoog
hij dat er op 18 mei 1998 min of meer sprake was van een noodsituatie in Indonesië.
De eerste zorg van de ambassade was dat Nederlanders die dat wensten, konden
vertrekken. Gelet daarop, achtte hij het niet onaannemelijk dat financiële
problemen die de repatriëring voor betrokkenen mogelijk tot gevolg hadden,
minder de aandacht hadden gekregen van de betrokken ambassademedewerkers dan,
zeker achteraf bezien, wellicht wenselijk was geweest. Hij merkte op dat aan
de andere kant ook van betrokkenen zelf mocht worden verwacht dat zij zich
goed informeerden over de kosten van de repatriëring. Niet was gebleken
dat verzoekers dat hadden gedaan. Op grond van het vorenstaande oordeelde
de Nationale ombudsman dat, hoe vervelend de financiële consequenties
ook waren voor verzoekers, de wijze van informatieverstrekking niet zodanig
tekort was geschoten dat de gedraging daarmee als niet behoorlijk dient te
worden gekwalificeerd.10 JUSTITIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Justitie begint onderdeel 10A, over het Ministerie
van Justitie, van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 10B, over de zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
Justitie, worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 10A MINISTERIE VAN JUSTITIE10A.1 Algemeen; cijfersIndelingHoofdstuk 10A betreft het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot gedragingen van het Ministerie van Justitie. Gedragingen van de politie,
ook voorzover ressorterend onder het Ministerie van Justitie, worden echter
behandeld in hoofdstuk 7A, en die van het openbaar ministerie in hoofdstuk
7B. In hoofdstuk 7B (§ 7B.8) komen ook gedragingen van het Centraal
Justitieel Incassobureau aan de orde.Tabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In behandeling per 01/01/1999  395Ontvangen in 1999  + 2 042Te behandelen  2 437 Afgedaan     1) niet in onderzoek 626   2) onderzoek     
a. rapport122* – 2 144  
b. tussentijds beëindigd1 3961 518 In behandeling per 01/01/2000  293* Twee rapporten hadden betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 2042. Dit is een
daling ten opzichte van 1998 (2800), met 27,1%. Deze daling betreft vooral
de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De Nationale ombudsman ontving
in 1999 1693 verzoekschriften over de IND (zie nader hierna, § 10A.2);
dit is 82,9% van alle 2042 verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Justitie. Deze 2042 verzoekschriften vormen 26,6% van alle 7681 verzoekschriften
die de Nationale ombudsman in 1999 ontving. Daarmee staat het Ministerie van
Justitie nog steeds vooraan, op ruime afstand gevolgd door het Ministerie
van Financiën (7,9%).Het aantal afgedane verzoekschriften (2144) daalde eveneens ten opzichte
van 1998 (2807), met 23,6%. Deze 2144 verzoekschriften vormen 36,5% van alle
5878 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1999 werden afgedaan. Van de
2144 zaken werden er 1518 (70,8%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Dit is 52,5% van alle 2889 zaken die de Nationale ombudsman
afdeed nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. Pas op verre
afstand volgt hier het Ministerie van Buitenlandse Zaken (16,8%).Van de genoemde 1518 zaken werden 122 (8%) afgedaan via een rapport (1998:
123; 5,9%). In 39,5% van de keren dat in de 122 rapporten een oordeel werd
gegeven, luidde dit «behoorlijk»; in 56,7% was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Van alle oordelen in de rapporten betrof 27,6% het vereiste van actieve
informatieverstrekking, 18,6% het vereiste van voortvarendheid, 13,3% het
vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften en 8,6%
het vereiste van belangenafweging/redelijkheid. In de zaken die werden afgedaan
zonder dat het kwam tot een rapport betrof 83,4% het vereiste van voortvarendheid.10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst10A.2.1 Algemene onderwerpenIn het hierna volgende deel van dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven
van het werk van de Nationale ombudsman in 1999 op het terrein
van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Vreemdelingenaangelegenheden
komen ook aan de orde in hoofdstuk 7,§ 7A.16, betreffende de vreemdelingendiensten
van de regionale politiekorpsen, in hoofdstuk 9, betreffende het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, en later in dit hoofdstuk, in § 10B.2, betreffende
het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers.10A.2.1.1 CijfersIn 1999 heeft de Nationale ombudsman 1693 verzoekschriften ontvangen met
betrekking tot de IND. In 1998 bedroeg dit aantal 2352.Het aantal IND-zaken beslaat 22% van de totale instroom over 1999.Het aantal afgedane klachten over de IND was in 1999 1713, waarvan één
uit 1996, negen uit 1997 en 245 uit 1998. Van de afgedane zaken heeft de Nationale
ombudsman er 854 direct ter behandeling doorgezonden naar de IND. De resterende
859 verzoekschriften zijn behandeld op het Bureau Nationale ombudsman. Daarvan
zijn er 471 afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek: 43
zaken zijn tussentijds beëindigd om uiteenlopende redenen, 394 zaken
zijn afgedaan door interventie, en in 34 zaken is een rapport uitgebracht.
De overige 388 verzoekschriften kwamen niet in aanmerking voor onderzoek,
onder meer niet omdat voor de klacht een voorziening van bezwaar en beroep
openstond (art. 16c WNo).10A.2.1.2 De behandeling door de Nationale ombudsman van
klachten over de INDType behandelingDe behandeling van klachten over de IND is in 1999 wat betreft de typen
van onderzoek op dezelfde voet voortgezet als in 1998. Dit betekent dat klachten
die, gelet op de vereisten van de Wet Nationale ombudsman ten aanzien van
bevoegdheid en ontvankelijkheid, in aanmerking komen voor onderzoek door de
Nationale ombudsman, op drie manieren kunnen worden behandeld: de klacht wordt
ter behandeling doorgezonden naar de IND; de klacht wordt in behandeling genomen
volgens de interventiemethode; er vindt een onderzoek plaats dat in beginsel
uitmondt in een openbaar rapport. Een uitgebreide beschrijving van deze drie
typen onderzoek is te vinden in het Jaarverslag 1998 (blz. 225–227).De instroom van klachten bij de Nationale ombudsman over de IND is in
de loop van 1999 ten opzichte van 1998 wat teruggelopen, maar is nog steeds
uitzonderlijk hoog gebleven. Gelet op de capaciteit die het behandelen van
dit hoge aantal klachten vergt van het Bureau Nationale ombudsman én
van de IND, koos de Nationale ombudsman er ook dit jaar voor om zoveel mogelijk
klachten ter behandeling door te zenden naar de IND, dan wel telefonisch aan
de IND voor te leggen met de vraag of in deze zaken een oplossing in het vooruitzicht
kon worden gesteld (de interventiemethode). Een andere reden voor de keuze
van deze typen behandeling is dat een schriftelijk onderzoek, gelet op het
feit dat het merendeel van de klachten over de IND de lange duur van de behandeling
van een aanvraag van een verblijfstitel en/of een tekort aan informatieverstrekking
betreft, in het merendeel van de gevallen in feite geen redelijk doel dient,
aangezien bij voorbaat vaststaat dat het om een gegronde klacht gaat en de
betrokken verzoeker vooral baat heeft bij een zo spoedig mogelijke beslissing
op zijn aanvraag, dan wel het verkrijgen van inlichtingen over de stand van
zaken in zijn procedure.Ontwikkelingen die zich bij elk van deze drie typen onderzoeksmethoden
hebben voorgedaan worden hieronder afzonderlijk besproken. a. doorzending naar de INDVolgens de ter zake met de IND gemaakte werkafspraak doet het district
van de IND waarop de klacht betrekking heeft de door de Nationale ombudsman
doorgezonden klacht zelf af binnen tien werkdagen. De IND bericht de Nationale
ombudsman daarover door toezending van een afschrift van de afdoeningbrief
die de IND aan betrokkene heeft verstuurd. Aan de hand van deze afdoeningbrieven
kan een beeld worden verkregen van de resultaten van dit type onderzoek.In het Jaarverslag 1998 (blz. 227) constateerde de Nationale ombudsman
dat de kwaliteit van de behandeling door de IND van doorgezonden klachten
in 1998 was afgenomen. De oorzaak voor deze kwaliteitsafname was mogelijk
gelegen in de sterke stijging van de instroom bij de Nationale ombudsman van
klachten over de IND in 1998.Hoewel het aantal doorgezonden klachten in 1999 is afgenomen, is de kwaliteit
van de behandeling van dit soort klachten onvoldoende gebleven. In grote lijnen
kan worden gezegd dat in 1999 de afdoeningbrieven in de helft van de gevallen
niet voldeden aan één of meer van de kwaliteitseisen die de
Nationale ombudsman aan een afdoeningbrief stelt (Jaarverslag 1998, blz. 225–226).
In al deze gevallen zag de Nationale ombudsman zich genoodzaakt de wijze van
afdoening te bespreken met de betrokken contactpersonen voor de Nationale
ombudsman bij de IND. De meest voorkomende redenen waren het ontbreken in
de afdoeningbrief van een gekwalificeerde toezegging, en een onvoldoende concrete
verklaring voor de vertraging in de duur van de behandeling.Een bijkomend punt van zorg was dat in vrijwel elk contact met de IND
naar aanleiding van een afdoeningbrief punten aan de orde moesten worden gesteld
die al vele malen eerder waren besproken. Dit deed de vraag rijzen in hoeverre
de IND de feedback verwerkt die de Nationale ombudsman geeft.Eén van de kwaliteitsnormen waaraan een afdoeningbrief volgens
de Nationale ombudsman moet voldoen is het vermelden van een concrete termijn
waarbinnen een tussenbericht aan verzoeker zal worden gestuurd indien geen
toezegging kan worden gedaan over een beslissingsdatum. De termijn voor het
verzenden van een tussenbericht mag niet langer zijn dan drie maanden. In
veel afdoeningsbrieven ontbreekt een concrete toezegging over een tussenbericht.
De IND heeft de Nationale ombudsman hierover laten weten dat het automatiseringssysteem
van de IND niet de capaciteit heeft om bij iedere individuele zaak te signaleren
wanneer een tussenbericht moet uitgaan. Tijdens een overleg op 20 oktober
1999 tussen de Nationale ombudsman en enkele van zijn medewerkers en de hoofddirecteur
van de IND, sprak de hoofddirecteur de verwachting uit dat in januari 2000
het automatiseringssysteem van de IND zodanig is aangepast dat het automatisch
verzenden van voortgangsberichten kan plaatsvinden (zie ook de bespreking
hierna van rapport 99/50 van 18 februari 1999, waarin de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris van Justitie onder meer de aanbeveling heeft gedaan om
de betrokkene een voortgangsbericht te sturen).In 1999 heeft de ontwikkeling zich voortgezet dat niet alleen de Nationale
ombudsman in veel gevallen kritiek had op de wijze van afdoening van doorgezonden
klachten, maar dat ook de betrokken verzoeker zich steeds vaker opnieuw tot
de Nationale ombudsman wendde. Ook nu weer gebeurde dat in veel gevallen omdat
de verzoeker niet tevreden was over de afdoeningbrief, bijvoorbeeld omdat
daarin geen concrete toezegging was opgenomen ten aanzien van de verdere behandeling
van de aanvraag. Daarnaast riepen betrokken verzoekers nogal eens opnieuw
de hulp van de Nationale ombudsman in, omdat de IND de in de afdoeningbrief
gedane toezegging niet was nagekomen. Dit heeft er dan weer toe geleid dat
de Nationale ombudsman zijn bemoeienis steeds vaker moest voortzetten in de
vorm van een telefonische interventie. b. interventieHet zwaartepunt van de klachten die de Nationale ombudsman in 1999 in
het kader van interventie telefonisch aan de IND heeft voorgelegd, lag ook
hier bij de lange duur van de behandeling van aanvragen om toelating in Nederland
als vluchteling, een vergunning tot verblijf of een machtiging tot voorlopig
verblijf, zowel in eerste aanleg als in bezwaar. De Nationale ombudsman ontving
daarnaast een toenemend aantal klachten over de lange duur van de behandeling
van aanvragen van een visum voor kort verblijf, en over het niet naleven van
rechterlijke uitspraken wat betreft de termijn waarbinnen een nieuwe beslissing
moet worden genomen en het niet naleven van uitspraken waarin de rechter zelf
in de zaak voorziet (afgifte vvtv).In het Jaarverslag 1998 (blz. 227) constateerde de Nationale ombudsman
dat de telefonische interventie in een toenemend aantal gevallen niet had
kunnen leiden tot een afronding van de zaak, met name omdat de IND er niet
in was geslaagd een bevredigende oplossing te bieden in de vorm van een concrete
toezegging over de verdere behandeling. Daarnaast was het steeds vaker voorgekomen
dat de IND gedane toezeggingen niet nakwam.Het aantal klachten dat in 1999 via de interventiemethode aan de IND is
voorgelegd, is gestegen ten opzichte van 1998. Dit heeft enerzijds te maken
met het toenemend aantal klachten dat na doorzending aan de IND niet naar
tevredenheid van de Nationale ombudsman en/of de betrokken verzoeker was afgehandeld
(zie hiervóór, onder a.). Daarnaast ontving de Nationale ombudsman
veel klachten van verzoekers die zelf al regelmatig hun klacht aan de IND
hadden voorgelegd zonder resultaat. Wanneer een verzoeker zich op eigen initiatief
al tevergeefs tot de IND heeft gewend, neemt de Nationale ombudsman in de
regel de behandeling van de klacht direct zelf ter hand.De effectiviteit van de interventiepraktijk is evenals die van de praktijk
van het doorzenden van klachten in 1999 verder afgenomen. De Nationale ombudsman
kreeg als reactie op telefonisch aan de IND voorgelegde klachten meer en meer
te horen dat geen termijn kon worden genoemd waarbinnen een volgende stap
in de procedure zou worden genomen of waarbinnen een beslissing op de aanvraag
kon worden verwacht. Voorts constateerde de Nationale ombudsman dat wanneer
de IND wel een concrete toezegging deed, deze toezegging steeds vaker niet
werd nagekomen. Gelet hierop wees de Nationale ombudsman de betrokken verzoekers
er in de interventiebrieven op dat zij, indien nodig, hun klacht opnieuw aan
de Nationale ombudsman konden voorleggen. De Nationale ombudsman nam de klacht
in dat geval direct schriftelijk in onderzoek (zie hierna, onder c.). Het
aantal verzoekers dat zich op deze grond opnieuw – met dezelfde klacht –
tot de Nationale ombudsman wendde, is in 1999 eveneens toegenomen.c. onderzoek uitmondend in een rapportTen gevolge van het toenemend gebrek aan effectiviteit van de behandeling
van doorgezonden klachten en de interventiemethode is het aantal klachten
dat schriftelijk in onderzoek werd genomen in 1999 gestegen ten opzichte van
1998. Een bijzondere positie namen daarbij de klachten in waarvan naar aanleiding
van eerdere interventies bij soortgelijke klachten bekend was dat van interveniëren
geen resultaat kon worden verwacht. Dit was bijvoorbeeld het geval bij klachten
over het Bureau Medische Advisering van de IND, die hierna apart worden besproken.Daar waar de klachten de lange duur van behandeling van aanvragen betroffen,
constateerde de Nationale ombudsman een terugkerend patroon van knelpunten
(zie hierna, onder § 10A.2.1.5). Naar aanleiding daarvan heeft de
Nationale ombudsman in een aantal zaken schriftelijke onderzoeken
ingesteld waarin een algemeen beeld werd getracht te verkrijgen over de situatie
met betrekking tot de knelpunten.Een punt van zorg bij schriftelijke onderzoeken is de termijn die de Staatssecretaris
van Justitie nodig heeft om te reageren op de klacht. De Nationale ombudsman
geeft het bestuursorgaan vier weken om schriftelijk te reageren op een klacht.
Hierop kan éénmaal, op telefonisch verzoek, een uitstel van
vier weken worden verleend. Een volgend verzoek om uitstel dient schriftelijk
en gemotiveerd te worden ingediend. Doorgaans heeft de IND zoveel tijd nodig
dat een schriftelijk verzoek om uitstel wordt ingediend, terwijl de aard van
de zaak een dergelijke reactietermijn meestal niet kan verklaren. Het duurt
in veel gevallen zeker twee en doorgaans drie maanden voordat de Nationale
ombudsman een reactie van de IND op de klacht ontvangt. Zowel voor het geven
van een eerste reactie als voor het geven van een eventuele vervolgreactie
in een latere fase van het onderzoek benut de IND de hiervoor genoemde tijd
ten volle. Gelet op de noodzaak om bij onderzoek van de Nationale ombudsman
snel te reageren, met name in geval van klachten over de behandelingsduur,
is deze praktijk zeer onwenselijk te noemen.Tijdens eerdergenoemd overleg van 20 oktober 1999 onderkende de hoofddirecteur
van de IND dit probleem. De hoofddirecteur gaf aan dat hij in fasen wilde
toewerken naar reactietermijnen die aan de normen van de Nationale ombudsman
zouden voldoen. Afgesproken is dat vanaf januari 2000 een periodiek overleg
plaatsvindt tussen de hoofddirecteur van de IND en medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman, waarin onder meer het punt van de reactietermijnen een
onderwerp van gesprek is.10A.2.1.3 Nieuwe aanpak van klachten door de Nationale
ombudsmanDe constatering dat de effectiviteit van de interventiepraktijk en van
de praktijk van het ter behandeling doorzenden van klachten naar de IND steeds
verder afneemt, heeft de Nationale ombudsman er aan het eind van 1999 toe
gebracht de criteria voor de beoordeling of een interventie al dan niet is
geslaagd, aan te scherpen.Inhoud nieuwe werkwijzeDe Nationale ombudsman legt klachten over de lange duur van behandeling
en informatieverstrekking nog steeds in beginsel telefonisch aan de IND voor,
tenzij uit het verzoekschrift blijkt dat interveniëren geen zin heeft,
dan wel dat het een structureel probleem betreft ten aanzien waarvan naar
aanleiding van eerdere interventies bekend is dat interveniëren geen
zin heeft (bijvoorbeeld wanneer een onderzoek door het Bureau Medische Advisering
plaatsvindt), of wanneer de aard van de klacht om schriftelijk onderzoek vraagt.Na een mislukte interventie wordt in beginsel in iedere zaak een nader
schriftelijk onderzoek geopend.Indien de IND tijdens interventie geen concrete toezegging kan doen met
betrekking tot de termijn waarbinnen een beslissing zal worden genomen wordt
alsnog een schriftelijk onderzoek geopend. Voorts zal worden overgegaan tot
onderzoek indien de door de IND genoemde termijn waarbinnen een beslissing
zal worden genomen niet acceptabel is. De richtlijn hierbij is één
maand. De Nationale ombudsman neemt voorts genoegen met een toezegging van
de IND dat binnen een maand de eerstvolgende stap in de procedure zal worden
gezet (bijvoorbeeld een nader gehoor) dan wel een lopend onderzoek (bijvoorbeeld
onderzoek door het Bureau Documenten) binnen een maand zal worden afgerond
én dat binnen een maand nadat de correcties op het nader gehoor zijn
ontvangen of binnen een maand nadat het desbetreffende onderzoek is afgerond,
de volgende stap in de procedure zal worden gezet. Na verloop van
tijd kunnen aan de hand van ervaringen op dit punt nadere criteria worden
geformuleerd.Indien uit het verzoekschrift of uit interventie bij de IND blijkt dat
de vertraging in de behandeling (mede) veroorzaakt wordt door een lopend onderzoek
bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken ter advisering van de IND in de
desbetreffende zaak, zal de klacht ook telefonisch worden voorgelegd aan de
contactpersoon van de Nationale ombudsman bij dit ministerie. Indien het Ministerie
van Buitenlandse Zaken geen acceptabele termijn kan noemen waarbinnen het
onderzoek zal worden afgerond, wordt de klacht schriftelijk in onderzoek genomen
als een klacht (mede) over een gedraging van de Minister van Buitenlandse
Zaken. Ook hier geldt als richtlijn voor een acceptabele termijn voor het
uitbrengen van het betreffende ambtsbericht een periode van één
maand.De Nationale ombudsman handelt op soortgelijke wijze indien uit het verzoekschrift
of uit interventie bij de IND blijkt dat het gaat om de behandeling van een
bezwaarschrift dat voor advies bij de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken
(ACV) ligt. De Nationale ombudsman richt zich in dat geval voor interventie
tot de contactpersoon van de ACV. De Nationale ombudsman neemt de klacht in
onderzoek indien de door de ACV genoemde termijn waarbinnen de hoorzitting
zal plaatsvinden én de termijn waarbinnen vervolgens advies zal worden
uitgebracht niet acceptabel is, waarbij weer moet worden gedacht aan één
maand.Indien er op een interventie wel een concrete toezegging van de IND, het
Ministerie van Buitenlandse Zaken of het ACV volgt, neemt de Nationale ombudsman
in de brief aan de betrokken verzoeker op dat hij zich opnieuw tot de Nationale
ombudsman kan wenden indien de toezegging niet wordt nagekomen. Wanneer een
verzoeker zulks doet, opent de Nationale ombudsman direct een schriftelijk
onderzoek.Bij het openen van een schriftelijk onderzoek beschrijft de Nationale
ombudsman in de brief aan de Staatssecretaris van Justitie (en/of de Minister
van Buitenlandse Zaken en/of de ACV) de via de interventie verkregen informatie,
zodat deze informatie op juistheid kan worden beoordeeld. In de openingsbrief
verzoekt de Nationale ombudsman voorts om toezending van een uitdraai van
het geautomatiseerde systeem van de IND. Wanneer de klacht direct in onderzoek
wordt genomen, wordt bovendien verzocht om toezending van een kopie van het
departementale dossier.Zoals hiervoor, onder § 10A.2.1.2.c, is beschreven is de termijn
die de IND nodig heeft om op een klacht te reageren een punt van zorg. De
Nationale ombudsman is daarom overgegaan tot het stellen van kortere reactietermijnen.
Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen klachten die direct, zonder interventie,
in onderzoek worden genomen en klachten die na een mislukte interventie in
onderzoek worden genomen.Bij klachten die direct in onderzoek worden genomen krijgt de IND nog
steeds vier weken de tijd om op de klacht te reageren. Indien de Nationale
ombudsman de reactie na vier weken nog niet heeft ontvangen, hanteert de Nationale
ombudsman een uitsteltermijn van maximaal drie weken. Met verder uitstel gaat
de Nationale ombudsman uitsluitend akkoord indien duidelijk is dat de IND
echt niet binnen zeven weken kan reageren.Indien een klacht na mislukte interventie in onderzoek is genomen, geldt
een reactietermijn van zeventien dagen. De Nationale ombudsman verleent uitstel
voor in beginsel maximaal veertien dagen. Alleen wanneer duidelijk is dat
de IND in redelijkheid niet binnen 31 dagen kan reageren, kan akkoord worden
gegaan met verder uitstel. Bij een blijvende ineffectiviteit van de interventiemethode zal de nieuwe
werkwijze van de Nationale ombudsman leiden tot het veelvuldig voortzetten
van de behandeling van klachten in de vorm van schriftelijke onderzoeken.
Dit zal een groter beslag leggen op de capaciteit van het Bureau Nationale
ombudsman.Overleg met de IND over de nieuwe werkmethodeTijdens een overleg op 18 november 1999 tussen enkele medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman, onder wie de directeur onderzoek, en medewerkers
van de IND, onder wie de directeur uitvoering, is de IND geïnformeerd
over het voornemen van de Nationale ombudsman om volgens deze nieuwe aanpak
te gaan werken.Hierbij is aan de IND tevens meegedeeld dat de Nationale ombudsman van
mening is dat voor een behandeling van een klacht over de lange duur van de
behandeling van een aanvraag het door de IND gehanteerde «fifo-systeem»
zou moeten worden gepasseerd. Dit systeem houdt in dat de IND de zaken op
volgorde van binnenkomst behandelt (first-in-first-out). De Nationale ombudsman
stelt zich op het standpunt dat het beginsel van een behoorlijke klachtenbehandeling
inhoudt dat een klacht aanleiding behoort te zijn tot het nemen van een passende
maatregel. In geval van een klacht over de lange duur van de behandeling van
een aanvraag betekent dit dat voorrang moet worden verleend aan de desbetreffende
aanvraag. Het «fifo-systeem» van de IND staat daaraan in de weg.Op 9 december 1999 vond een overleg plaats tussen de Staatssecretaris
van Justitie, de hoofddirecteur en de directeur uitvoering van de IND, en
de Nationale ombudsman, de substituut-ombudsman en een plaatsvervangend afdelingshoofd
van het Bureau Nationale ombudsman. Tijdens dit overleg is onder meer gesproken
over de nieuwe aanpak van klachten van de Nationale ombudsman en het herstel
van de effectiviteit van interventies door de Nationale ombudsman. De Staatssecretaris
zegde toe mee te werken aan het herstel van de interventiemethode, met name
in zaken waarbij geen sprake was van externe betrokkenheid, zoals in geval
van advisering door de Minister van Buitenlandse Zaken of de Adviescommissie
voor vreemdelingenzaken. De Nationale ombudsman deelde mee dat ten aanzien
van zaken waarbij sprake is van externe advisering de desbetreffende bestuursorganen
zullen worden betrokken bij het onderzoek. Middels monitoring zou kunnen worden
vastgesteld welke problemen zich bij de nieuwe werkwijze wellicht zouden voordoen.
Afgesproken werd om begin april 2000, of zoveel eerder als nodig mocht blijken,
een vervolgbijeenkomst te houden, en in de tussengelegen periode op ambtelijk
niveau zoveel mogelijk informatie uit te wisselen. 10A.2.1.4 Klachtenregeling INDNaar aanleiding van de inwerkingtreding op 1 juli 1999 van hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), betreffende interne klachtbehandeling,
heeft de IND een klachtenregeling opgesteld. Deze regeling is op 28 juni
1999 in een Tussentijds Bericht Vreemdelingencirculaire (TBV 1999/14) formeel
gepubliceerd. Uiteindelijk zal de interne klachtprocedure worden opgenomen
in de Vreemdelingencirculaire 1994, in een nieuw hoofdstuk, A11.Voorafgaand aan de publicatie in het TBV heeft de IND op 20 mei 1999
op eigen initiatief zijn conceptregeling voorgelegd aan de Nationale ombudsman
met het verzoek deze van commentaar te voorzien. De inhoud van de regeling
stuitte bij de Nationale ombudsman op grote inhoudelijke bezwaren. Een belangrijk
punt van bezwaar was het voornemen van de IND om klachten over de lange duur
van de behandeling aan te merken als een bezwaarschrift tegen het niet tijdig
beslissen op een aanvraag. Uitsluitend als de betrokkene in
zijn brief uitdrukkelijk de wens zou aangeven de kwestie te doen behandelen
als klacht over de bedrijfsvoering van de IND, zou hoofdstuk 9 van de Awb
worden toegepast. Bij de Nationale ombudsman riep dit onder meer de vragen
op of de IND op deze manier wel voldoende recht deed aan het uitgangspunt
van de Awb dat klachten in beginsel als zodanig moeten worden behandeld en
of niet de kans bestond dat de betrokkene door het indienen van een klacht
onbedoeld een instantie zou verspelen.De bezwaren van de Nationale ombudsman zijn besproken tijdens een overleg
op 17 juni 1999 tussen medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
en de IND, onder wie de directeur uitvoering. De IND deelde tijdens dit overleg
onder meer mee dat de IND naar aanleiding van de kritiek van de Nationale
ombudsman advies had ingewonnen bij de Landsadvocaat. Mede naar aanleiding
van dit advies had de IND besloten tegemoet te komen aan het merendeel van
de bezwaren van de Nationale ombudsman tegen de voorgestelde klachtenregeling.
Klachten over de lange duur van de behandeling zouden niet meer worden opgevat
als een bezwaar tegen het uitblijven van de beslissing, maar worden afgehandeld
als klacht.De Nationale ombudsman uitte tijdens het overleg op 17 juni 1999
verder zijn zorg over de personele inzet voor de klachtbehandeling. De IND
gaf aan de invoering van de interne klachtenregeling in de vorm van een project
aan te pakken. Het was de bedoeling dat de klachtbehandeling met ingang van
1 januari 2000 een geïntegreerd onderdeel zou zijn van de bedrijfsvoering
van de IND. Voor het bepalen van de personele inzet wilde de IND eerst bezien
hoeveel klachten er werden ontvangen.Voorts zou de IND vooralsnog een terughoudend beleid voeren ten aanzien
van de bekendmaking van de interne klachtenregeling, omdat de IND op dat moment
een grote hoeveelheid klachten niet zou kunnen verwerken.Tijdens het overleg gaf de IND aan moeite te hebben met de behandelingstermijn
van tien dagen die de Nationale ombudsman hanteert bij het ter behandeling
doorzenden van klachten naar de IND, vanwege de interne klachtbehandelingstermijn
van zes weken. De Nationale ombudsman gaf aan te zullen vasthouden aan de
bestaande procedure, zolang niet vaststond dat de klachtenregeling goed functioneerde.
Daarop is op voorstel van de IND besloten tot monitoring. Dit monitoren hield
in dat er maandelijks op ambtelijk niveau overleg plaatsvond tussen medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman en van de IND over de procedurele en inhoudelijke
aspecten van de (invoering van de) klachtbehandeling door de IND.Na voltooiing van de implementatie zal de Nationale ombudsman bezien of
kan worden overgegaan tot het normaal hanteren van het kenbaarheidvereiste.
Dit zou betekenen dat het door de Nationale ombudsman gevoerde beleid dat
klachten over de behandelingsduur van aanvragen of over informatieverstrekking
zonder meer in behandeling worden genomen, zou worden gewijzigd in het conform
het kenbaarheidvereiste eerst voorleggen van de klacht aan het betrokken bestuursorgaan
door de betrokken verzoeker.10A.2.1.5 Oorzaken van het ontstaan van klachten over
de INDInstroomDe instroom van asielzoekers is in 1999 hoog gebleven, zij het minder
hoog dan in 1998. De IND kampte in 1999 ten gevolge van de hoge instroom nog
steeds met grote werkvoorraden. De vorig jaar door de Staatssecretaris van
Justitie aangekondigde maatregel van personeelsuitbreiding bij de IND is nog
niet volledig geëffectueerd. De grote omvang van de instroom en de daaruit voortvloeiende werkachterstanden
vormen een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van klachten. Het merendeel
van de klachten betreft de stagnatie in de afhandeling van aanvragen om een
verblijfstitel, en een gebrek aan informatie over de voortgang in de procedure.Knelpunten in de behandelingIn het Jaarverslag 1998 constateerde de Nationale ombudsman naast de hoge
instroom ook een aantal specifieke knelpunten bij de behandeling van aanvragen
(pagina 228 e.v.). Uit de onderzoeken van de Nationale ombudsman in 1999 kwamen
al deze knelpunten, met uitzondering van de taalanalyse bij asielverzoeken,
weer naar voren als factoren die zorgden voor grote vertraging in de behandeling
van aanvragen, zowel in eerste aanleg als in bezwaar. Daarnaast bleken het
onderzoek naar aanleiding van verzoeken van de IND aan het Ministerie van
Buitenlandse Zaken om een ambtsbericht en de onderzoeken door het Bureau Medische
Advisering nieuwe knelpunten te vormen.1. AsielverzoekenTen aanzien van de behandeling van asielverzoeken in eerste aanleg komen
met name de volgende punten naar voren.Evenals het jaar daarvoor duurde het in 1999 door een tekort aan contactambtenaren
en tolken veelal maanden voordat het nader gehoor werd afgenomen. Vaak was
de wettelijke beslistermijn van zes maanden al verstreken voordat het nader
gehoor plaatsvond.Nog steeds bedroeg de wachttijd voor het verrichten van een onderzoek
naar de authenticiteit van de door de asielzoekers overgelegde documenten
door het Bureau Documenten van de IND in bijna alle gevallen enkele maanden.
De werkinstructie van 20 november 1997 waarin kort gezegd is vastgelegd
dat in geval van asielverzoeken van personen afkomstig uit Irak meer uitgebreid
onderzoek wordt verricht, speelde hierbij nog steeds een grote rol. Ten gevolge
van deze werkinstructie vonden in Irakese asielverzoeken documentenonderzoeken
plaats, hetgeen zowel voor Irakese zaken als voor andere zaken lange wachttijden
opleverde. Ook de werkinstructie nummer 161 van 1 maart 1998 (zie hierna,
onder 2. mvv-aanvragen) leidde tot een extra belasting van het Bureau Documenten.Ook de Landendesk van de IND, waaraan onderdelen van het asielrelaas ter
controle worden voorgelegd, kende een wachttijd van enkele maanden. In het
gesprek op 9 december 1999 deelde de Staatssecretaris overigens mee dat
de gemiddelde behandelingsduur bij de Landendesk inmiddels nog slechts enkele
weken bedroeg.In steeds meer onderzoeken van de Nationale ombudsman in 1999 bleek de
oorzaak van de vertraging te liggen bij een lopend onderzoek door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, al dan niet na een daartoe strekkend verzoek van de
Landendesk. Voordat het Ministerie van Buitenlandse Zaken een ambtsbericht
naar aanleiding van het onderzoek uitbracht, waren in veel gevallen maanden
verstreken.De Nationale ombudsman erkent dat – anders dan bij inschakeling
van het Bureau Documenten en de Landendesk die onderdeel uitmaken van de IND –
de IND niet geheel verantwoordelijk kan worden gehouden voor de duur van een
onderzoek door het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De Nationale ombudsman
verwacht echter ook in deze gevallen een actieve opstelling van de IND. De
Nationale ombudsman onderzocht in dit verband op welk moment in de procedure
de IND het Ministerie van Buitenlandse Zaken had verzocht een onderzoek in
te stellen, en ging na of de IND bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken
op spoed had aangedrongen bij het uitbrengen van een ambtsbericht en aldus
de voortgang bewaakte. Veelal constateerde de Nationale ombudsman dat de IND zonder daartoe een gegronde reden te kunnen aanvoeren pas
in een zeer laat stadium, vaak zelfs na het verstrijken van de wettelijke
beslistermijn van zes maanden, aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken verzocht
een onderzoek in te stellen. Ook het rappelleren door de IND bij dit ministerie
bleef vaak achterwege.In 1999 heeft de Nationale ombudsman in toenemende mate klachten over
de IND ontvangen waarbij sprake was van een stagnatie in de procedure door
achterstanden bij het Bureau Medische Advisering (BMA) van het Ministerie
van Justitie. Het ging daarbij overigens om zowel asielzaken als om zogenoemde
reguliere zaken. Niet zelden bleek dat met het uitbrengen van een advies door
het BMA meer dan negen maanden was gemoeid.De interventies leidden dientengevolge in 1999 steeds minder vaak tot
een oplossing. Kon de IND in de eerste maanden van 1999 slechts toezeggen
dat het onderzoek door de BMA binnen een aantal maanden zou zijn afgerond,
vanaf de maand juli 1999 kon de IND geen enkele termijn meer noemen.Aanvankelijk besloot de Nationale ombudsman vijf klachten waarbij de oorzaak
van de vertraging in de behandelingsduur bij het BMA bleek te liggen, schriftelijk
te onderzoeken. Klachten van andere verzoekers over de duur van het onderzoek
bij het BMA werden niet (verder) in onderzoek genomen. De betreffende verzoekers
ontvingen een brief van de Nationale ombudsman waarin werd meegedeeld dat
het instellen of schriftelijk voortzetten van een onderzoek niet zinvol was
omdat er al vergelijkbare onderzoeken liepen. Hen werd een rapport van deze
onderzoeken in het vooruitzicht gesteld.Een aantal gemachtigden van verzoekers maakte bezwaar tegen deze werkwijze.
Ook bij de Nationale ombudsman rees twijfel. Hierbij speelde onder meer een
rol dat het gaat om een bijzonder kwetsbare groep vreemdelingen. Niet zelden
is sprake van acute medische nood. De enorme doorlooptijden leveren onverantwoorde
situaties op. Omdat het echter ook weinig zinvol was steeds weer hetzelfde
onderzoek te verrichten, is besloten de lopende vijf onderzoeken gevoegd en
versneld te behandelen. Hiervan is één rapport uitgebracht (rapport
99/510 van 20 december 1999, zie hierna, onder § 10A.2.3) waarin
uitgebreid is ingegaan op de problematiek bij het BMA. De Nationale ombudsman
nam vervolgens nieuwe klachten over het BMA in behandeling door deze eerst
telefonisch ter interventie aan de IND voor te leggen. Indien interventie
niet tot een oplossing leidde – hetgeen bij bijna alle klachten het
geval was – vond schriftelijk onderzoek plaats volgens een versnelde
procedure. Het onderzoek werd telefonisch of per fax geopend met een vaste
vragenlijst, en afgerond met een rapport waarin werd gerefereerd aan de algemene
bevindingen in het hiervoor genoemde rapport.Ook dit jaar stelde de Nationale ombudsman vast dat wanneer in het kader
van de behandeling van één asielverzoek verschillende onderzoeken
worden verricht, die ná elkaar worden ingesteld. De IND wachtte in
die gevallen de resultaten van één deelonderzoek af alvorens
een volgend onderzoek te starten, terwijl dat lang niet altijd nodig was.Ook heeft de Nationale ombudsman waargenomen dat de IND-organisatie in
een aantal gevallen niet of in onvoldoende mate in staat was om een (verandering
in een bepaalde) werkwijze, als gevolg van bijvoorbeeld een nieuwe werkinstructie,
efficiënt in te voeren. De implementatie van een gewijzigde of nieuwe
werkwijze duurde daardoor (te) lang hetgeen de doorlooptijden in negatieve
zin beïnvloedde. Voorbeelden zijn de ontstane achterstanden bij het Bureau
Documenten naar aanleiding van de invoering van de werkinstructie over Irak
en de achterstanden bij het BMA. Een ander voorbeeld is de op 1 juli
1999 ingevoerde klachtenregeling van de IND, waarbij pas aan het eind van
1999 werd bekeken hoeveel mensen dienden te worden ingezet om
de klachten af te handelen.In de bezwaarschriftprocedure speelden dezelfde vertragingsfactoren –
met uitzondering van de nadere gehoren – een rol als bij de behandeling
van de asielaanvragen in eerste aanleg. De wettelijke beslistermijn van zes
dan wel tien weken, zoals is vastgelegd in artikel 7:10, eerste lid, Awb werd
veelal overschreden. Het derde en vierde lid van artikel 7:10 Awb geeft het
bestuursorgaan de mogelijkheid om – onder voorwaarden – de beslissing
op het bezwaarschrift uit te stellen. De IND zond echter zelden een mededeling
van verdaging of een verzoek om uitstel aan de betrokken verzoeker. De Staatssecretaris
van Justitie heeft naar aanleiding van een aanbeveling bij rapport 99/50 van
18 februari 1999 op dit punt gereageerd (zie voor een bespreking van
rapport 99/50 en de reactie van de Staatssecretaris van Justitie hierna, onder
§ 10A.2.3).2. Mvv-aanvragenAls knelpunten in de behandeling van mvv-aanvragen kan als eerste onderzoek
naar de authenticiteit van overgelegde documenten door het Bureau Documenten
van de IND worden genoemd. Ten aanzien van gezinsleden van in Nederland toegelaten
vluchtelingen heeft een beleidswijziging plaatsgevonden, hetgeen heeft geresulteerd
in een werkinstructie, nummer 161, van 1 maart 1998. Vreemdelingen die
een beroep doen op het speciale toelatingsbeleid voor gezinsleden van toegelaten
vluchtelingen moeten met originele en officiële documenten, zoals trouw-
en/of geboorteakten, de gezinsband aantonen. Deze documenten worden ter onderzoek
naar de authenticiteit ervan aangeboden aan het Bureau Documenten. Dit beleid
levert een extra belasting op voor het Bureau Documenten, dat in 1999 mede
hierdoor een grote achterstand had.Een tweede aanwijsbaar knelpunt was nog steeds het identificerend onderzoek
in het land van herkomst of het land waar de dichtstbijzijnde Nederlandse
vertegenwoordiging zich bevindt. Voor dit onderzoek is de Minister van Buitenlandse
Zaken verantwoordelijk. Aangezien de Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, ondergebracht bij de IND, een mvv-aanvraag behandelt en de beslissing
op een mvv-aanvraag derhalve een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van
de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie, hanteert
de Nationale ombudsman ook hier als toetssteen voor beoordeling van de gedraging
van de IND het stadium van de procedure waarin het onderzoek wordt aangevraagd
en de mate van rappelleren.10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfIn 1999 zijn 324 zaken afgedaan (1998: 313) die betrekking hebben op de
behandeling van aanvragen van een visum of van een machtiging tot voorlopig
verblijf. Evenals vorig jaar betroffen de klachten voor het overgrote deel
de lange duur van de behandeling van de desbetreffende verzoeken en bezwaarschriften
(306 klachten hadden (mede) daarop betrekking).Vier klachten zijn afgedaan door het uitbrengen van een rapport. In twee
daarvan was de klacht gegrond, en in één geval niet gegrond.
In één zaak was de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.
De vier rapporten hebben alle betrekking op de Visadienst.Daarnaast zijn 173 klachten ter behandeling doorgezonden naar de IND (1998:
199), en 138 klachten afgedaan via de interventiemethode (1998: 94).Bevoegdheid en toerekeningDe bevoegdheid tot afgifte van een visum voor kort verblijf of van een machtiging tot voorlopig verblijf ligt bij de Minister van Buitenlandse
Zaken. Bij de behandeling van aanvragen om visa voor kort verblijf en om machtigingen
tot voorlopig verblijf zijn behalve het Ministerie van Buitenlandse Zaken
betrokken: de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
en eventueel vreemdelingendiensten van de betrokken politiekorpsen (zie hoofdstuk
7A, § 7A.16). Visumaanvragen voor kort verblijf worden behandeld
door het Bureau Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het
Bureau Visadienst is ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het Ministerie van Justitie.Aanvragen om een machtiging tot voorlopig verblijf worden behandeld door
de Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, eveneens ondergebracht
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie.
De Visadienst machtigt de desbetreffende diplomatieke post in het buitenland
om een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) af te geven indien een daartoe
strekkend advies is gegeven door de Minister van Justitie of door de korpschef
van het desbetreffende politiekorps (in gevallen waarin deze daartoe is gemachtigd).Naar gelang van ieders verantwoordelijkheid moet de onderzochte gedraging
worden toegerekend aan de Minister van Buitenlandse Zaken, of de Minister
van Buitenlandse Zaken en de Minister van Justitie gezamenlijk (gedragingen
van het Bureau Visadienst en de Visadienst), of de Minister van Justitie,
of de betrokken korpsbeheerder.Omwille van de samenhang wordt het werk van de Nationale ombudsman op
het terrein van het Bureau Visadienst en de Visadienst behandeld op deze plaats
in het jaarverslag.Beslistermijn op mvv aanvragenOp een mvv-aanvraag dient – bij gebreke van een regeling op dit
punt in de vreemdelingenwetgeving – te worden beslist binnen een termijn
van acht weken, tenzij het bestuursorgaan de betrokkene conform het bepaalde
in artikel 4:14 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) laat weten dat niet
binnen acht weken kan worden beslist, en daarbij een redelijke termijn noemt
waarbinnen de beschikking wel tegemoet kan worden gezien (art. 4:13 Awb).In een rapport uit 1997 (rapport 97/607, Jaarverslag 1997, blz. 231 e.v.)
heeft de Nationale ombudsman aangegeven dat een behandelingsduur van drie
maanden voor mvv-aanvragen redelijk is te achten. Wel zal dan tijdig een behandelingsbericht
moeten worden gezonden waarin mededeling wordt gedaan van de termijn van drie
maanden. De Nationale ombudsman heeft in rapport 97/607 de Staatssecretaris
van Justitie in overweging gegeven om te bevorderen dat de termijn van drie
maanden voor het nemen van een beslissing wordt vastgelegd in een wettelijk
voorschrift. De Staatssecretaris van Justitie en de Minister van Buitenlandse
Zaken lieten in 1998 aan de Nationale ombudsman weten dat er ambtelijk overleg
zou plaatsvinden om de bevoegdheid tot visumverlening over te brengen van
de Minister van Buitenlandse Zaken naar de Minister van Justitie. Voorts gaven
zij aan het voornemen te hebben om de beslistermijn op mvv-aanvragen wettelijk
te regelen (Jaarverslag 1998, blz. 236 e.v.). De Staatssecretaris van Justitie
deelde op 19 juli 1999, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken,
aan de Nationale ombudsman mee dat het hiervoor bedoelde overleg nog niet
was afgerond en dat na afronding van dit overleg de beslistermijn wettelijk
zal worden vastgelegd.Overigens is in juli 1999 in de Vreemdelingencirculaire (A4.5.1) opgenomen
dat mvv-aanvragen niet worden afgedaan binnen een wettelijke termijn, «maar
binnen de in de Algemene wet bestuursrecht als redelijk genoemde termijn van
drie maanden». Voor alle duidelijkheid zij opgemerkt dat het niet zo
is dat in de Awb is bepaald dat een termijn van drie maanden
voor het nemen van een beslissing op een mvv-aanvraag redelijk is. De tekst
van de Vreemdelingencirculaire wekt dan ook ten onrechte de indruk dat dit
wel het geval is.Ingevolge de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb wordt de termijn voor het
nemen van een beslissing opgeschort vanaf het moment waarop aan de aanvrager
wordt verzocht om aanvullende informatie die noodzakelijk is om op de aanvraag
te kunnen beslissen tot aan het moment waarop die informatie wordt verstrekt.
In rapport 99/244 van 3 juni 1999 geeft de Nationale ombudsman aan dat
het enkel stellen van vragen of het verzoeken om informatie over te leggen
niet voldoende is voor het opschorten van de beslistermijn zoals bedoeld in
de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb. De aanvrager dient daartoe tevens op
de hoogte te worden gesteld van de termijn waarbinnen de aanvullende gegevens
dienen te worden opgestuurd, en van het feit dat de beslistermijn voor de
tussentijd wordt opgeschort. Gebeurt dit niet dan is er geen sprake van opschorting
van de beslistermijn zoals bedoeld in de artikelen 4:5 en 4:15 van de Awb
(zie ook de rapporten 99/60, 99/62, 99/66 en 99/71 op het terrein van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk 9, § 9.3.1).Rapport 99/11 (JV 1999, nr. S71, afl. 3, blz. 236–237) gaat over
de behandelingsduur van een bezwaarschrift. De IND had in het kader van de
behandeling van het bezwaarschrift aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken
verzocht om een verificatieonderzoek. Dit verzoek werd gedaan op 1 mei
1997. De IND rappelleerde het Ministerie van Buitenlandse Zaken op 22 augustus
1997, 1 oktober 1997 en 30 oktober 1997. Het verificatieonderzoek
werd op 30 april 1998 afgerond. De resultaten van dit onderzoek werden
op 7 januari 1999 in een ambtsbericht verwerkt. De Nationale ombudsman
overwoog dat de IND niet verantwoordelijk is voor de termijn die het Ministerie
van Buitenlandse Zaken neemt voor een verificatieonderzoek. Van de IND mag
echter wel worden verwacht dat hij tijdig informeert naar de stand van zaken
bij het opmaken van het ambtsbericht en zonodig rappelleert. De Nationale
ombudsman gaf aan het niet juist te achten dat de IND het Ministerie van Buitenlandse
Zaken na 30 oktober 1997 niet meer had gerappelleerd.Rapport 99/503 betreft eveneens een zaak waarin de IND in het kader van
de behandeling van een bezwaarschrift een aantal vragen had gesteld aan het
Ministerie van Buitenlandse Zaken. De vragen waren bij brief van 29 december
1997 aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken voorgelegd. De advocaat van
de betrokken Iraanse asielzoeker deelde in april en mei 1998 verschillende
malen aan de IND mee dat zijn cliënt geestelijk in een zeer slechte staat
verkeerde (op 4 juni 1998 benam verzoekers cliënt zich het leven).
Hij verzocht aan de IND om een beslissing te nemen zonder het resultaat van
het onderzoek van het Ministerie van Buitenlandse Zaken af te wachten. Een
ambtenaar van de IND liet in reactie daarop weten dat indien verzoekers cliënt
per se een beslissing wenste te ontvangen voordat het ambtsbericht was ontvangen,
die beslissing negatief zou zijn. Verzoeker diende hierover een klacht in.De Staatssecretaris van Justitie liet in reactie op de klacht onder meer
weten dat de IND een beslissing kan nemen indien een verzocht ambtsbericht
onaanvaardbaar lang op zich laat wachten. In dit geval had dit volgens hem
echter betekend dat er een negatieve beslissing zou worden genomen.De Nationale ombudsman volgde de Staatssecretaris in zijn standpunt dat
hij een beslissing op een bezwaarschrift kan nemen indien een verzocht ambtsbericht
onaanvaardbaar lang op zich laat wachten. De Staatssecretaris heeft in deze
een eigen verantwoordelijkheid. Voorts gaf hij aan dat het feit alleen dat
er een beslissing wordt genomen terwijl een verzocht ambtsbericht niet voorhanden
is, niet zonder meer betekent dat de beslissing op het bezwaarschrift
negatief zal zijn. De beslissing terzake is voorbehouden aan de Staatssecretaris.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken ambtenaar van de IND dan
ook niet op voorhand kon zeggen dat de beslissing op het bezwaarschrift negatief
zou zijn indien er een beslissing zou moeten worden genomen voordat het ambtsbericht
was ontvangen. Bovendien heeft de betrokken ambtenaar daarmee zijn bevoegdheid
overschreden.InterventiesHierna komt een zaak aan de orde waarin het onderzoek van de Nationale
ombudsman is beëindigd zonder dat een rapport is uitgebracht. Het betreft
een zaak waarin visa nog maar net op tijd werden verstrekt om een huwelijk
bij te kunnen wonen, terwijl de aanvraag tijdig was ingediend.Verzoeker zou op 23 juli 1999 in het huwelijk treden. De ouders en
zuster van zijn toekomstige echtgenote wilden daar graag bij zijn. Daartoe
werden op 13 april 1999 visumaanvragen ingediend. De maanden na de aanvraag
belde verzoeker veelvuldig met het Bureau Visadienst. Hij informeerde steeds
naar de stand van zaken, maar tevergeefs. Een week voor het huwelijk waren
de visa er nog niet. Zelfs bemiddeling van de burgemeester van Maastricht
mocht niet baten. Op 20 juli 1999 wendde verzoeker zich ten einde raad
tot de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman nam contact op met het
Bureau Visadienst. Hij verzocht het Bureau Visadienst om een spoedoplossing.
Het Bureau Visadienst zocht de zaak uit en constateerde dat de visumaanvragen
in eerste instantie niet juist waren behandeld. Het Bureau Visadienst beloofde
dat nog diezelfde dag (22 juli 1999) visa zouden worden verstrekt. De
schoonfamilie van verzoeker zou ze kunnen ophalen bij de Nederlandse ambassade
in Sarajevo. Dat leverde echter nog een probleem op, want de familie bevond
zich in Karlovac, Kroatië. Dat ligt op zo'n grote reisafstand van Sarajevo,
dat tijdig vertrek naar Nederland dan niet meer mogelijk zou zijn. De Nationale
ombudsman deed nogmaals een beroep op het Bureau Visadienst. Daar zorgde men
ervoor dat de visa konden worden afgehaald in Zagreb. Nog diezelfde avond
stapte de schoonfamilie van verzoeker met de visa op het vliegtuig naar Nederland.
Nog net op tijd om aanwezig te zijn bij het huwelijk van hun dochter en zuster.10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingIn 1999 zijn 923 verzoekschriften (1998: 1656) afgedaan die (mede) betrekking
hadden op de behandeling van asielverzoeken (695) en van aanvragen om een
vergunning tot verblijf of een vergunning tot vestiging (228). Op dit terrein
werden twintig rapporten uitgebracht. Van de overige zaken zijn er 651 ter
behandeling doorgezonden naar de IND (1998: 1334), en zijn er 228 afgedaan
via interventie (1998: 180).Ook op dit terrein hebben de meeste klachten betrekking op de lange duur
van de behandeling van aanvragen en bezwaarschriften (872 klachten hadden
(mede) daarop betrekking).In de twintig rapporten was de klacht in dertien gevallen gegrond en in
twee gevallen niet gegrond. In vier zaken was de klacht deels gegrond, en
deels niet gegrond en in één zaak was de klacht deels gegrond,
en deels niet gegrond, terwijl deels geen oordeel kon worden gegeven.PresenterenDe Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris in rapport 98/181 (Jaarverslag
1998, blz. 237 e.v.) in overweging om de gedragslijn met betrekking tot de
presentatie van vreemdelingen aan de diplomatieke vertegenwoordiging van het
land van herkomst neer te leggen in de Vreemdelingencirculaire, zodat algemeen
kenbaar is dat het hier gaat om vast beleid. De Nationale ombudsman wees erop
dat volgens jurisprudentie van de vreemdelingenrechter deze
gedragslijn in beginsel dient in te houden dat presentatie van een asielzoeker
bij de autoriteiten van het land van herkomst niet plaatsvindt zolang tegen
de niet-inwilliging van de asielaanvraag nog een verzoek om een voorlopige
voorziening aanhangig is. Volgens jurisprudentie van de vreemdelingenrechter
kan van dit beginsel alleen worden afgeweken wanneer bijvoorbeeld sprake is
van een ernstig gevaar voor de openbare orde, of wanneer de enige mogelijkheid
tot verwijdering verloren zou gaan wanneer zou worden gewacht met de uitzetting
op de behandeling van het verzoek om een voorlopige voorziening.De Staatssecretaris stelde naar aanleiding van de aanbeveling een Tussentijds
Bericht Vreemdelingencirculaire (TBV) op. De tekst van deze TBV strookte echter
niet met hetgeen met de aanbeveling was beoogd (te weten een «nee, tenzij»).
Uit de tekst van het TBV kon worden afgeleid dat presentatie vóór
de rechterlijke uitspraak toegestaan zou zijn, behoudens een aantal uitzonderingen
(dus een «ja, tenzij»). De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris
in overweging om de tekst van het TBV aan te passen. De Staatssecretaris liet
in januari 1999 aan de Nationale ombudsman weten dat het «nee, tenzij»
in een nieuw TBV tot uitdrukking zou worden gebracht. Het desbetreffende TBV
(1999/2) is in juli 1999 verwerkt in de Vreemdelingencirculaire (A6/9.2.1).
De aanbeveling uit rapport 98/181 is daarmee opgevolgd.Reactietermijn aanvullen rapport nader gehoorIn rapport 98/292 (Jaarverslag 1998, blz. 240 e.v.) heeft de Nationale
ombudsman de aanbeveling gedaan om het beleid inzake de reactietermijn voor
het indienen van reacties en aanvullingen op het rapport van nader gehoor
zodanig bij te stellen dat, als een bijzondere omstandigheid voor verlenging
van de reactietermijn, rekening wordt gehouden met een (structureel) tekort
aan tolken. Ook gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie
in overweging deze aanpassing van het beleid algemeen kenbaar te maken, bijvoorbeeld
door opname ervan in de Vreemdelingencirculaire. De Staatssecretaris nam deze
aanbeveling over. In werkinstructie nummer 167A werd één en
ander vastgelegd. Eén passage in deze werkinstructie was echter niet
geheel in lijn met hetgeen met de aanbeveling was beoogd. Dit betrof de regel
dat het afzeggen door een tolk van een al gemaakte afspraak, behoudens overmacht
aan de zijde van de tolk, in beginsel voor rekening komt van de aanvrager.
De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris in overweging om de desbetreffende
passage aan te passen.De Staatssecretaris liet aan de Nationale ombudsman weten dat hij de desbetreffende
passage niet wilde aanpassen. Voorts wees de Staatssecretaris erop dat in
de praktijk de IND zich soepeler opstelt, indien is erkend dat op een bepaald
moment (even) een schaarste is aan tolken in een bepaalde taal. In dat geval,
zo gaf de Staatssecretaris aan, zijn ruimere termijnen mogelijk. Aangezien
dit laatste nu juist is wat met de aanbeveling in rapport 98/292 was beoogd,
gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris opnieuw in overweging om werkinstructie
167A in deze zin aan te passen. Bij het afsluiten van dit jaarverslag had
de Staatssecretaris daarop nog niet gereageerd.Op 13 augustus 1999 ontving de Nationale ombudsman een klacht waaruit
bleek dat de IND zich ondanks de hierboven door de Staatssecretaris gememoreerde
praktijk toch niet altijd even soepel opstelt, indien duidelijk is dat op
een bepaald moment (even) een schaarste is aan tolken in een bepaalde taal.
De IND had in de desbetreffende zaak een verzoek om verder uitstel voor het
indienen van correcties en aanvullingen op het rapport van nader gehoor afgewezen,
terwijl aan de hand van een verklaring van een tolkencentrum voldoende vaststond
dat een tolk in de taal van betrokkene niet op korte termijn beschikbaar was. De Nationale ombudsman heeft het onderzoek in deze zaak overigens beëindigd
zonder dat een rapport was uitgebracht, aangezien de IND had laten weten dat
zij de namens betrokkene in deze zaak ontvangen correcties en aanvullingen
op het nader gehoor in de besluitvorming zou betrekken.Rapport 99/429 bevat een aanbeveling die inhoudelijk aansluit bij de aanbeveling
gedaan in rapport 98/292. De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris van
Justitie in overweging om te bewerkstelligen dat de openbare IND-werkinstructies
voor ieder rechtstreeks algemeen kenbaar worden, bijvoorbeeld door opname
ervan in de Vreemdelingencirculaire. De Nationale ombudsman overwoog daarbij
dat de wijze waarop de openbare IND-werkinstructies openbaar worden gemaakt,
te weten via het elektronisch documentatiesysteem van de IND (het zogenoemde
EDS-systeem), bezien vanuit artikel 3:42 van de Awb, als onvoltooid en ontoereikend
moet worden aangemerkt. Het EDS-systeem is immers niet een voor ieder toegankelijk
systeem. Zo kunnen advocaten geen aansluiting krijgen. Zij zijn voor het verkrijgen
van informatie uit het systeem afhankelijk van de Vereniging VluchtelingenWerk
Nederland.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Staatssecretaris nog niet
op deze aanbeveling gereageerd.Rapport 99/191 (MR 1999, nr. 33, afl. 6, blz. 163) gaat over een zaak
waarin de IND een verzoek om uitstel voor het indienen van de nadere gronden
van een bezwaarschrift heeft afgewezen. Ingevolge de artikelen 6:5 en 6:6
van de Awb dient de IND betrokkene een redelijke termijn te gunnen voor het
indienen van de nadere gronden. Verzoekers gemachtigde had het bezwaarschrift
ingediend op 24 juni 1997. Aangezien zij tot 21 juli 1997 op vakantie
zou zijn, had zij in het bezwaarschrift verzocht om uitstel voor het indienen
van de nadere gronden. De IND verleende haar op 3 juli 1997 een termijn
van twee weken voor het alsnog indienen van de gronden van het bezwaar. In
verband met de vakantie van de gemachtigde tot 21 juli 1997 verzocht
haar secretaresse op 7 juli 1997 aan de IND om uitstel tot 5 augustus
1997. De IND wees dit verzoek af.De Staatssecretaris deelde aan de Nationale ombudsman mee dat ten tijde
van het verzoek om uitstel van de gemachtigde slechts bij uitzondering een
extra termijn werd verleend. Vakantieverlof kon, aldus de Staatssecretaris,
niet snel een geldige reden voor extra uitstel zijn, aangezien dit een omstandigheid
betrof die door de aanvrager kon worden beïnvloed.De Nationale ombudsman overwoog dat op zichzelf een termijn van uitstel
van twee weken een redelijke termijn is. Hij gaf aan dat echter niet valt
in te zien waarom in dit geval niet kon worden ingestemd met een beperkte
verlenging van deze termijn. Hij wees er in dit verband op dat de eisen van
een voortvarende behandeling van een aanvraag met name in het belang van de
aanvrager zijn gesteld.In de periode waarin deze zaak speelde (juli 1997) voerde de IND geen
vast beleid met betrekking tot het verlenen van uitstel voor het indienen
van de nadere gronden van een bezwaarschrift (de IND paste zijn beleid op
dit punt althans niet consequent toe). Inmiddels is in de IND-werkinstructie
nummer 167A bepaald dat een verzoek om uitstel wegens vakantie in de bezwaarfase
slechts wordt ingewilligd indien de betrokken rechtshulpverlener al in een
eerdere fase van de procedure als gemachtigde is opgetreden. Daaronder wordt
mede begrepen het inzenden van een nog ongemotiveerd bezwaarschrift.Aanhouding van de behandeling in afwachting van ambtsbericht
of rechterlijke uitspraakIn een aanbeveling in rapport 98/402 (Jaarverslag 1998, blz. 241) heeft
de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie in overweging gegeven om erop toe te zien dat in die gevallen waarin een besluit
op een verzoek of een bezwaarschrift wordt aangehouden in afwachting van een
ambtsbericht of een rechterlijke uitspraak en de daarop volgende nadere standpuntbepaling,
en afhandeling niet mogelijk is binnen de wettelijke termijn, te allen tijde
de betrokkene hierover tijdig wordt geïnformeerd, en wordt gevraagd of
hij kan instemmen met verder uitstel van de besluitvorming, als bedoeld in
artikel 7:10, vierde lid Awb.Voorts werd de Staatssecretaris aanbevolen om in dergelijke gevallen te
doen verzekeren dat bij het stilleggen van de behandeling van een categorie
zaken, de behandeling van individuele zaken uit die categorie wordt voortgezet
op de punten waar dat mogelijk is indien daartoe aanleiding bestaat. De Staatssecretaris
wordt aanbevolen te verzekeren dat in verband daarmee ingekomen stukken worden
gelezen en beoordeeld.De Nationale ombudsman deed in rapport 99/50 een aanbeveling die in het
verlengde ligt van de aanbeveling in rapport 98/402. Het ging in deze zaak
om de behandeling van een bezwaarschrift waarin de Staatssecretaris het Bureau
Medische Advisering (destijds het Bureau Vreemdelingen Advisering) om advies
had gevraagd. De nadere gronden van het bezwaarschrift waren ingediend op
29 mei 1996. Het BMA werd op 22 augustus 1996 om advies gevraagd.De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris in overweging om te bevorderen
dat de IND:– in die gevallen waarin een medisch advies van het BMA voor de
besluitvorming is aangewezen, de adviesaanvraag aan het BMA doet in een zo
vroeg mogelijk stadium;– de betrokkene(n) hiervan direct op de hoogte stelt;– daarbij de betrokkene(n), in verband met de duur van de advisering
en de te voorziene overschrijding van de beslistermijn, verzoekt om in te
stemmen met verder uitstel van de besluitvorming, als bedoeld in artikel 7:10,
vierde lid Awb en– wanneer nodig de betrokkene(n) door middel van een tussenbericht
inlicht over de voortgang van het onderzoek door het BMA.De Staatssecretaris reageerde op 19 april 1999, respectievelijk 25 mei
1999 op de hiervoor bedoelde aanbevelingen. De Staatssecretaris liet onder
meer weten dat hij de mogelijkheid van geautomatiseerde verzending van voortgangsberichten
onderzocht en dat hij van plan was een algemene IND-richtlijn op te stellen
voor het verzenden van voortgangsberichten.In het gesprek met de Nationale ombudsman op 9 december 1999 deelde
de Staatssecretaris hierover mee dat in alle zaken die daarvoor op dat moment
in aanmerking kwamen (60 000 zaken), een gestandaardiseerd tussenbericht
zou worden gezonden. Voorts gaf hij aan dat de algemene richtlijn voor het
verzenden van tussenberichten nog in voorbereiding was. Bij het afsluiten
van het jaarverslag waren de tussenberichten nog niet verzonden, en was de
richtlijn nog niet tot stand gekomen.Voorts deelde de Staatssecretaris in zijn reactie op de aanbevelingen
mee ernaar te streven om de al in verschillende (units van) IND-regio's bestaande
werkwijze, waarbij een ervaren beslismedewerker de inkomende post beoordeelt
op de mogelijkheid van vervolgstappen, in te voeren bij alle regio's van de
IND. Naar aanleiding van de aanbeveling in rapport 99/50 om in die gevallen
waarin een medisch advies van het BMA voor de besluitvorming is aangewezen,
de adviesaanvraag aan het BMA te doen in een zo vroeg mogelijk stadium, deelde
de Staatssecretaris mee dat dit al bestaande praktijk was. Hij gaf aan dat
door de grote hoeveelheid af te handelen dossiers het echter kan voorkomen
dat een zaak later dan gewenst aan een beslismedewerker wordt toegedeeld,
hetgeen tot gevolg heeft dat het BMA niet direct wordt ingeschakeld. Naar aanleiding hiervan verzocht de Nationale ombudsman aan de Staatssecretaris
om te bevorderen dat de aanbeveling op het punt van het in een zo vroeg mogelijk
stadium aanvragen van een medisch advies van het BMA wordt betrokken bij genoemde
voorgenomen werkwijze inzake de beoordeling van ingekomen post.In de reactie die de Nationale ombudsman vervolgens van de Staatssecretaris
ontving deelde de Staatssecretaris mee dat binnen de IND-regio's verschillen
in aanpak bestaan, maar dat in grote lijnen binnengekomen post wordt bezien
op eventuele vervolgacties. De Staatssecretaris gaf echter niet aan of dit
ook geldt voor het aanvragen van een medisch advies van het BMA.De reactie van de Staatssecretaris op dit punt vormde aanleiding tot het
stellen van nadere vragen over de wijze waarop de Staatssecretaris voornemens
was binnenkomende post binnen de gehele IND te doen beoordelen op vervolgacties.Zie in dit verband ook rapport 99/510 dat hieronder wordt besproken.Ten aanzien van de aanbevelingen om een vreemdeling om instemming met
verder uitstel te vragen conform artikel 7:10, vierde lid Awb, liet de Staatssecretaris
weten dat vooralsnog zou worden volstaan met het versturen van voortgangsberichten.
Volgens de Staatssecretaris zou het vragen om instemming met verder uitstel
tot complicaties in de uitvoering kunnen leiden. Hij merkte op dat het niet
instemmen met verder uitstel zou betekenen dat er een beslissing zou moeten
worden genomen met inachtneming van de stand van zaken op dat moment. Daarbij
bestaat het risico, zo gaf hij aan, dat de rechter de beslissing zal vernietigen
vanwege een onzorgvuldige besluitvorming. Hij wees erop dat ook een positieve
beslissing tot ongewenste gevolgen zou kunnen leiden. Hij dacht daarbij aan
beroepen op het gelijkheidsbeginsel.De Nationale ombudsman deelde aan de Staatssecretaris mee dat hij wel
enig begrip had voor de door de Staatssecretaris aangedragen bezwaren, maar
dat niettemin van de IND mag worden verlangd dat hij de wet naleeft. Hij gaf
aan het zeer wel mogelijk te achten dat de brief aan de vreemdeling waarin
wordt gevraagd om in te stemmen met uitstel, zodanig wordt geredigeerd dat
die vreemdeling de consequenties begrijpt van het wel of niet instemmen met
dat uitstel. Hij merkte op dat denkbaar is dat de brief wordt verzonden via
de advocaat of een andere rechtshulpverlener van de vreemdeling. Deze kan
de vreemdeling adviseren in het maken van zijn afweging. De Nationale ombudsman
verzocht de Staatssecretaris om zijn standpunt te heroverwegen.De Staatssecretaris liet in reactie daarop weten dat hij de aanbeveling
overnam, en bij uitstelberichten overeenkomstig artikel 7:10, vierde lid Awb
zou vragen om instemming met verder uitstel. Hij gaf aan dat er een onderscheid
dient te worden gemaakt tussen twee categorieën van zaken, te weten zaken
waarin geen nadere informatie van derden vereist is, maar die nog niet behandeld
zijn vanwege de toepassing van het zogenoemde «first in, first out»
systeem en zaken waarin informatie van derden wordt afgewacht. Met betrekking
tot de laatste categorie zaken gaf hij aan dat hier twee algemene uitgangspunten
om voorrang strijden, te weten het uitgangspunt dat een beslissing tijdig
(binnen de beslistermijn) moet worden genomen en het uitgangspunt dat een
beslissing zorgvuldig tot stand dient te komen. Hij deelde mee dat hij ernaar
streeft de wettelijke beslistermijnen te halen, maar dat hij geen concessies
kan en zal doen aan de zorgvuldigheid als de beslistermijn onder druk komt
te staan. Hij merkte op dat hij dan de zorgvuldigheid zal laten prevaleren.
Stemt de vreemdeling in zo'n geval in met uitstel, dan krijgt hij een beslissing
zodra dat mogelijk is. Stemt hij niet in, zo liet de Staatssecretaris weten,
dan heeft de vreemdeling de mogelijkheid een rechtsmiddel in te dienen, namelijk
wegens het niet tijdig nemen van een beslissing. Naar aanleiding van deze reactie van de Staatssecretaris deelde de Nationale
ombudsman mee dat daarmee naar zijn oordeel niet werd gehandeld in overeenstemming
met het bepaalde in artikel 7:10, vierde lid Awb. Hij wees erop dat ingevolge
deze bepaling dient te worden beslist in geval de betrokkene niet instemt
met verder uitstel.Bureau Medische AdviseringBijzondere aandacht verdient het al in paragraaf 1 genoemde rapport
99/510 dat betrekking heeft op de problematiek bij het Bureau Medische Advisering
(BMA). In dit rapport zijn niet alleen vijf individuele klachten afzonderlijk
behandeld, maar is ook de problematiek bij het BMA in algemene zin aan de
orde gekomen.In vier van de vijf onderzochte zaken ging het om de behandelingsduur
van (verlengings)aanvragen om toelating, en in de vijfde zaak om de behandelingsduur
van een bezwaarschrift tegen de afwijzing van een aanvraag om toelating. In
al deze zaken was de wettelijke beslistermijn overschreden. De vertraging
in de procedure hing steeds samen met het feit dat de Medisch Adviseur van
het BMA, die door de IND om advies was gevraagd, in deze zaken niet in staat
was op korte termijn advies uit te brengen.In het algemene deel van zijn beoordeling benadrukte de Nationale ombudsman,
in lijn met de hiervoor genoemde rapporten 98/402 en 99/50, dat uitgangspunt
behoort te zijn dat bestuursorganen de voor hen geldende wettelijke termijnbepalingen
strikt naleven. In dat verband wees hij niet alleen op het primaat van de
wetgever, maar ook op de op dit punt na te streven gelijkheid tussen bestuursorganen
en burgers. Waar termijnen die in het bestuursrecht gelden voor burgers doorgaans
fatale termijnen zijn, behoren bestuursorganen zich strikt gebonden te achten
aan de voor hen geldende termijnbepalingen. Daarbij wees de Nationale ombudsman
er nog op dat een bestuursorgaan dat stelselmatig de desbetreffende termijnbepalingen
schendt, zich bepaald ongeloofwaardig maakt.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat voor zover een bestuursorgaan
in het kader van de voorbereiding van een besluit interne of externe informatie
nodig heeft, van dit bestuursorgaan mag worden verwacht dat het zich inspant
om deze informatie zo spoedig mogelijk te verkrijgen. Dit betekent dat een
bestuursorgaan steeds alert dient te zijn ten aanzien van de vraag of het
wellicht zinvol is in een concrete zaak alvast een onderzoek op te starten.Wanneer het voor het betrokken bestuursorgaan niet mogelijk is om binnen
de wettelijke beslistermijn daadwerkelijk tot een beslissing te komen omdat
met de voorbereiding van het besluit meer tijd is gemoeid dan de wetgever
het bestuursorgaan heeft gegeven, mag van het bestuursorgaan worden verwacht
dat het zich inspant om de termijnoverschrijding zo beperkt mogelijk te houden,
en dat het de belanghebbende tussentijds actief informeert over de actuele
stand van zaken en over de termijn waarop naar verwachting een besluit kan
worden genomen. Indien het gaat om de overschrijding van de termijn die geldt
voor het beslissen op een bezwaarschrift, behoort het bestuursorgaan zich
op grond van artikel 7:10, vierde lid, Awb met de indiener van het bezwaarschrift
te verstaan over de vraag of deze instemt met uitstel.Vervolgens ging de Nationale ombudsman in op de positie van het BMA en
van de Medisch Adviseur, op de problemen waarmee het BMA te kampen heeft,
en op de vraag of de lange doorlooptijden van aanvragen om een medisch advies
de Minister van Justitie zijn aan te rekenen.De Nationale ombudsman stelde vast dat het BMA als zodanig onderdeel uitmaakt
van de IND, en daarmee van het Ministerie van Justitie. Dit betekent
dat de Minister ervoor verantwoordelijk is dat het BMA naar behoren kan functioneren.
Met betrekking tot de positie van de Medisch Adviseur overwoog de Nationale
ombudsman dat de Minister, ondanks de professionele onafhankelijkheid van
de Medisch Adviseur, verantwoordelijk is voor de advisering door de Medisch
Adviseur.Uit het ingestelde onderzoek kwam naar voren dat het BMA (tot 1 januari
1999 het Bureau Vreemdelingen Advisering genoemd) in de loop van 1998 te maken
heeft gekregen met grote werkvoorraden. Dit kwam vooral door een verdubbeling
in 1998 ten opzichte van 1997 (tot ruim 3900) van het aantal adviesaanvragen
van de zijde van de IND aan het BMA. Bovendien bleek dat ongeveer 1500 dossiers
met medische adviezen die in de periode van maart 1997 tot maart 1998 waren
uitgebracht, opnieuw moesten worden beoordeeld in verband met mogelijke gebreken
in de adviezen.Blijkens informatie van de IND bedroeg de gemiddelde doorlooptijd van
adviesaanvragen in de tweede helft van 1999 negen tot twaalf maanden. In de
laatste drie maanden van 1999 werd de bezetting van artsen in vaste dienst
van het BMA uitgebreid van drie naar zeven. Daarnaast zijn er in de loop van
de tweede helft van 1999 vier verzekeringsgeneeskundigen op detacheringsbasis
ingeschakeld voor werkzaamheden voor het BMA.Volgens de IND zullen de uitbreiding van het BMA en de inschakeling van
artsen op detacheringsbasis ertoe leiden dat het BMA uiterlijk in augustus/september
2000 zijn achterstand heeft ingelopen. Het BMA gaf voorts aan dat de doorlooptijd
waarnaar wordt gestreefd zodra de achterstanden zijn weggewerkt, drie tot
zes maanden bedraagt.De Nationale ombudsman stelde voorop dat hij de genoemde gemiddelde doorlooptijd
van negen tot twaalf maanden onaanvaardbaar lang vindt. Hij wees in dat verband
niet alleen op de wettelijke termijnbepalingen, die bij dergelijke doorlooptijden
ruimschoots worden overschreden, maar ook op het gegeven dat het hier vaak
gaat om kwetsbare vreemdelingen. Langdurige onzekerheid over hun verblijfsrecht
in Nederland kan in hun geval vaak een buitengewoon negatieve weerslag hebben
op hun gezondheidstoestand.Volgens de Nationale ombudsman heeft de IND de situatie wat betreft de
personele bezetting van het BMA te lang op haar beloop gelaten. Gezien de
toename van het aantal adviesaanvragen in 1998 had eerder dan pas in de loop
van 1999 een begin gemaakt moeten worden met de uitbreiding van het aantal
artsen.Daarnaast overwoog de Nationale ombudsman dat de door de IND genoemde
streeftermijn van drie tot zes maanden te lang is. Omdat de IND zelf had aangegeven
dat de doorlooptijd in het meest gunstige geval tien weken is, valt volgens
de Nationale ombudsman niet in te zien waarom genoegen zou moeten worden genomen
met een gemiddelde doorlooptijd van drie tot zes maanden. De Nationale ombudsman
noemde een streeftermijn van drie maanden redelijk.Aangezien door de IND enerzijds was aangegeven dat het moeilijk is om
artsen in vaste dienst te werven en anderzijds dat het aantal artsen dat op
detacheringsbasis voor het BMA werkt, in beginsel kan worden uitgebreid, riep
het aantal ingeschakelde gedetacheerde artsen volgens de Nationale ombudsman
vragen op. Volgens hem ligt het in de rede om dat aantal in ieder geval op
korte termijn uit te breiden, zodat de achterstanden veel eerder dan pas in
augustus/september 2000 zijn weggewerkt en de gemiddelde doorlooptijden aanzienlijk
zullen worden bekort.Voor de volledigheid overwoog de Nationale ombudsman nog dat het gegeven
dat ongeveer 1500 dossiers met medische adviezen opnieuw moeten worden beoordeeld
(reden hiervoor is dat de desbetreffende medische adviezen niet voldoen aan
de professionele en medisch-ethische standaarden die daaraan gesteld moeten
worden) slechts voor een deel een verklaring maar zeker geen
rechtvaardiging kan vormen voor de ontstane achterstanden bij het BMA. Een
herbeoordeling van die dossiers vereist immers niet in alle gevallen ook een
herbeoordeling van het medisch advies, en bovendien is de Minister verantwoordelijk
voor de advisering door de Medisch Adviseur van het BMA. Daarom had het op
de weg van de Minister gelegen om op een veel eerder tijdstip maatregelen
te nemen om de met de herbeoordelingen samenhangende stagnaties in de procedures
zoveel mogelijk te beperken. Samenvattend stelde de Nationale ombudsman dat
de Minister van Justitie ervoor verantwoordelijk is dat de achterstanden zo
groot en de doorlooptijden zo lang zijn geworden, en dat er eerder maatregelen
genomen hadden kunnen, en moeten, worden genomen om de achterstanden weg te
werken en de doorlooptijden terug te brengen tot een aanvaardbare duur.De vertragingen in de procedures in de vijf individuele zaken waren alle
voor een groot deel terug te voeren op de achterstanden bij het BMA, waarvoor
de Minister van Justitie verantwoordelijk moet worden geacht. De conclusie
van de Nationale ombudsman luidde dan ook dat de desbetreffende klachten gegrond
waren.In algemene zin concludeerde de Nationale ombudsman dat de Minister van
Justitie is tekortgeschoten op het punt van zijn verantwoordelijkheid voor
de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de advisering door het BMA.De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris van Justitie de volgende
drie aanbevelingen:1. de na te streven gemiddelde doorlooptijd van een verzoek van de IND
aan het BMA om een medisch advies neerwaarts bij te stellen tot drie maanden
en om deze (streef)termijn op te nemen in de desbetreffende Werkinstructie
van de IND;2. op (zeer) korte termijn een aantal extra artsen in te schakelen voor
het BMA, zodat op korte termijn de ontstane achterstanden kunnen worden weggewerkt,
en de bijgestelde streeftermijnen kunnen worden gerealiseerd;3. de procedure voor het behandelen van verblijfsaanvragen en bezwaarschriften
zodanig aan te passen dat de wenselijkheid advies aan te vragen aan het BMA
zo spoedig mogelijk kan worden onderkend.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Staatssecretaris daarop nog
niet gereageerd.Aanbeveling met betrekking tot het nader gehoorIn rapport 96/600 kwam het functioneren van contactambtenaren tijdens
het nader gehoor aan de orde. In dit rapport heeft de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling gedaan om maatregelen te treffen
ter bevordering van de kwaliteit van het nader gehoor (Jaarverslag 1996, blz.
214 e.v.). In 1997 en 1998 is hierover correspondentie gevoerd tussen de Nationale
ombudsman en de Staatssecretaris van Justitie. Dit ging met name over het
opvolgen van de aanbeveling over het opnemen van het nader gehoor op een geluidsband,
en de aanbeveling over het maken van een videoband met informatie over het
nader gehoor (Jaarverslag 1997, blz. 239 e.v. en Jaarverslag 1998, blz. 242
e.v.).Naar aanleiding van de aanbeveling over het opnemen van het nader gehoor
op een geluidsband is in 1998 een aanvang gemaakt met een experimenteel onderzoek,
verricht in samenwerking met het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie
Centrum van het Ministerie van Justitie), naar onder meer de effecten van
bandopnamen op de kwaliteit van de nadere gehoren (zie het Jaarverslag 1998,
blz. 242). Dit experiment is in 1999 afgerond. In november 1999
verscheen het rapport met de resultaten van het onderzoek. Op 24 november
1999 vond hierover ambtelijk overleg plaats met de IND. Tijdens dit overleg
kwam ook aan de orde de ingebruikneming van de in de loop van 1998 gereedgekomen
videoband met informatie over het nader gehoor. De IND zegde tijdens dit overleg
toe dat de Nationale ombudsman op korte termijn de reactie van de Staatssecretaris
zou ontvangen op de aanbeveling over het opnemen van het nader gehoor op een
geluidsband. Tevens zegde de IND toe dat de Nationale ombudsman nog voor het
einde van het jaar zou worden geïnformeerd over de ingebruikneming van
de videoband met informatie over het nader gehoor.Bij faxbericht van 31 december 1999 deelde het hoofd van de IND namens
de Staatssecretaris mee dat in de wachtruimten in de aanmeldcentra zuilen
waren geplaatst waarmee de informatieve videoband kan worden afgespeeld.Voorts deelde hij nog het volgende mee:Bandopname nader gehoorEnige weken geleden is het experiment «Bandopname nader gehoor»
(BONG), dat in de regio Noord-West van de IND heeft plaatsgevonden, afgerond.
De belangrijkste conclusie luidt dat bandopnamen niet leiden tot verbetering
van de kwaliteit van nader gehoren, maar wel materiaal opleveren waarmee vastgesteld
kan worden of de weergave van hetgeen de asielzoeker meldt nauwkeurig is geweest.
Met andere woorden: als controle-instrument hebben bandopnamen hun waarde.Op korte termijn worden de uitvoeringsconsequenties, waaronder de beheerskosten,
in kaart gebracht waarna een definitief standpunt over de bandopnamen wordt
bepaald.10A.2.4 NaturalisatiesOp het terrein van de behandeling van naturalisatieverzoeken werden in
1999 29 verzoekschriften afgedaan (1998: 16), waarvan drie door het uitbrengen
van een rapport. In twee zaken was de klacht gegrond en in één
zaak deels gegrond, en deels niet gegrond.Veertien van de ontvangen verzoekschriften zijn ter behandeling doorgezonden
naar de IND (1998: 11), en twaalf verzoekschriften zijn afgedaan door interventie
(1998: 4).Ook op dit terrein hadden de klachten voor het grootste deel betrekking
op de lange duur van de behandeling van naturalisatieverzoeken, in eerste
aanleg of bezwaar (27 klachten hadden (mede) daarop betrekking).In rapport 99/415 komt een zaak aan de orde waarin aan verzoekster per
abuis een kennisgeving was gestuurd met de mededeling dat Hare Majesteit de
Koningin haar bij Koninklijk Besluit het Nederlanderschap had verleend. Een
soortgelijke kennisgeving was gestuurd aan de burgemeester van de gemeente
waarin verzoekster woonachtig was. Verzoekster werd door de desbetreffende
burgemeester in staat gesteld een Nederlands paspoort te verkrijgen. Aan verzoekster
werd op 14 september 1998 een Nederlands paspoort afgegeven.Aan de verzending van de hiervoor bedoelde kennisgevingen was het volgende
voorafgegaan. Verzoekster had op 15 januari 1998 een aanvraag tot naturalisatie
ingediend. Zij beschikte op dat moment over een vergunning tot verblijf bij
haar partner. Na toetsing van haar aanvraag door de IND werd verzoeksters
naam op 15 juni 1998 op een concept Koninklijk Besluit geplaatst. Het
is gebruikelijk dat een concept Koninklijk Besluit inzake naturalisatie ter
tekening naar de Koningin wordt gezonden wanneer het concept een lijst van
99 namen van te naturaliseren personen bevat. Naar aanleiding van een mededeling
van de Vreemdelingendienst te Rotterdam op 31 juli 1998 dat het vermoeden
bestond dat de relatie op grond waarvan verzoekster in het bezit
was gesteld van een vergunning tot verblijf een schijnrelatie betrof, die
was aangegaan met het doel om verblijf in Nederland te verkrijgen, werd verzoeksters
naam van het concept Koninklijk Besluit verwijderd. Hoewel verzoeksters naam
van het concept Koninklijk Besluit was verwijderd, waren in het computersysteem
waarmee de IND sinds mei 1998 werkte (Indis) niet alle koppelingen ongedaan
gemaakt (de oorzaak hiervan bleek een programmatuurfout in het computersysteem).
Dit leidde ertoe dat – nadat het concept waarop verzoeksters naam had
gestaan, ondertekend als Koninklijk Besluit bij de IND was teruggekeerd, en
de datum en het nummer van het Koninklijk Besluit in Indis waren ingevoerd –
in het computersysteem een kennisgeving werd aangemaakt in de zaak van verzoekster,
hoewel haar naam niet op het ondertekende Koninklijk Besluit stond. Eind september
1998 werd de fout door de IND ontdekt. De Staatssecretaris van Justitie verzocht
vervolgens aan de burgemeester van de gemeente waarin verzoekster woonachtig
was om het Nederlandse paspoort van verzoekster in te nemen.De Nationale ombudsman wees in het rapport op het grote belang van de
juistheid van de kennisgeving van naturalisatie en het daarin vermelde (een
genaturaliseerd persoon kan pas aanspraak maken op de rechten die aan het
Nederlanderschap zijn verbonden nadat hij in kennis is gesteld van het hem
betreffende Koninklijke Besluit tot naturalisatie). Hij overwoog dat, vooral
nu de IND werkte met een nieuw computersysteem dat automatisch kennisgevingen
aanmaakte, mocht worden verwacht dat de kennisgevingen vóór
de verzending aan een controle zouden zijn onderworpen. De IND liet tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman weten dat de werkwijze inmiddels
in die zin was aangepast.Aangezien de kennisgeving niet had mogen worden verzonden, gaf de Nationale
ombudsman de Staatssecretaris in overweging om verzoekster de kosten voor
de aanschaf van het Nederlandse paspoort te vergoeden. Deze aanbeveling werd
door de Staatssecretaris opgevolgd.10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzakenEr zijn in 1999 twee rapporten verschenen over de Adviescommissie voor
vreemdelingenzaken. In één zaak was de klacht gegrond en in
één zaak was de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.
Eén verzoekschrift is afgedaan door interventie.Eén van de hiervoor bedoelde rapporten is rapport 99/425. Volgens
verzoeker waren de leden van de commissie in zijn geval vooringenomen geweest.
Hij leidde dit onder meer af uit het feit dat de voorzitter van de ACV hem
had gevraagd waarom hij wilde doorprocederen voor een vluchtelingenstatus
terwijl aan hem al een vergunning tot verblijf was verleend, en dat de voorzitter
in reactie op zijn antwoord dat hij hereniging met zijn gezin wenste, had
opgemerkt dat het Vluchtelingenverdrag daarvoor niet is bedoeld. Voorts leidde
hij dit af uit de duur van de hoorzitting (15 minuten).Wat betreft de duur van het gehoor bleek tijdens het onderzoek van de
Nationale ombudsman dat de duur onder meer wordt bepaald door het aantal punten
dat volgens de commissie nog een nadere toelichting behoeft. Voorts wordt
de duur bepaald door (de duur van) de nadere toelichting van de vreemdeling
en (eventueel) diens gemachtigde. In het geval van verzoeker behoefde maar
een zeer beperkt aantal punten nog opheldering. Voorts was niet gebleken dat
verzoeker of zijn gemachtigde op enigerlei wijze waren beperkt in de mogelijkheid
om een nadere toelichting te geven.De Nationale ombudsman achtte het op geen van de door verzoeker genoemde
gronden aannemelijk dat de commissieleden vooringenomen waren geweest. Wel
gaf hij aan de opmerking van de voorzitter in reactie op het
antwoord van verzoeker dat hij hereniging met zijn gezin wenste– te
weten dat het Vluchtelingenverdrag daarvoor niet is bedoeld – minder
passend te achten, omdat daaruit afkeuring bleek van verzoekers motief om
te procederen voor een vluchtelingenstatus.10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDIn 1999 zijn vijf rapporten uitgebracht over diverse onderwerpen op het
terrein van de IND, die hiervoor niet aan de orde zijn geweest. De klacht
was in drie van deze zaken gegrond en in één zaak niet gegrond.
In één zaak was de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond.Rapport 99/504 behandelt de klacht dat de IND een beslissing heeft genomen
op verzoekers aanvraag om toelating als vluchteling in Nederland zonder hem
een afschrift van het schriftelijk verslag van het nader gehoor ter kennis
te hebben gebracht. Verzoeker had ten gevolge hiervan geen correcties en aanvullingen
op het rapport van nader gehoor kunnen indienen.De Nationale ombudsman overwoog dat het aanbrengen van correcties en aanvullingen
voor de asielzoeker van groot belang is om zijn asielrelaas zo volledig mogelijk
tot zijn recht te kunnen laten komen. Voor de IND zijn de correcties en aanvullingen
van belang voor een zorgvuldige voorbereiding van de beslissing op het asielverzoek.
De Nationale ombudsman overwoog verder dat de IND, nu was nagelaten verzoeker
een rapport van het nader gehoor ter beschikking te stellen alvorens een beslissing
te nemen op het asielverzoek, heeft gehandeld in strijd met het beginsel van
behoorlijk bestuur dat een beslissing wordt genomen na een zorgvuldig onderzoek
van de feiten en de af te wegen belangen, zoals dit is vastgelegd in artikel
3:2 van de Algemene wet bestuursrecht. De IND heeft voorts gehandeld in strijd
met artikel 52d van het Vreemdelingenbesluit en hoofdstuk B7/7.3 van de Vreemdelingencirculaire
1994, waarin is bepaald dat de asielzoeker en de eventuele (rechts)hulpverlener
een exemplaar van het rapport van nader gehoor ontvangen zodra dit beschikbaar
is.InterventiesHierna volgt een voorbeeld van een klacht waarin het onderzoek van de
Nationale ombudsman is beëindigd zonder dat een rapport is uitgebracht.Verzoekers, twee gehuwde asielzoekers uit een asielzoekerscentrum (AZC)
in Sneek die in het kader van het zogeheten «Zelf Zorg Arrangement»
verbleven bij familie in Den Haag, klaagden erover dat zij voor hun wekelijkse
meldingsplicht bij de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Friesland
te Sneek en het AZC te Sneek steeds met het gehele gezin, bestaande uit twee
volwassenen en twee kinderen, naar Sneek moesten reizen, en dat hun voorstel
om slechts één van beide volwassenen naar Sneek te laten reizen
of zich wekelijks te melden bij de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Haaglanden te Den Haag en een AZC in deze regio was afgewezen.De Staatssecretaris van Justitie liet op 18 december 1998 aan de
Nationale ombudsman weten dat verzoekers op 19 oktober 1998 administratief
waren overgeplaatst naar een in de buurt van Den Haag gelegen AZC en dat verzoekers
vanaf deze datum in dit AZC aan de wekelijkse meldplicht konden voldoen.Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers deelde op 22 juli 1999 aan
de Nationale ombudsman mee dat sinds 1 februari 1999 in het kader van
het Zelf Zorg Arrangement in het algemeen wordt bezien welk AZC zich in de
buurt bevindt van het ZZA-adres. De betrokken ZZA'er wordt administratief
overgeplaatst naar het dichtstbijzijnde AZC. De ZZA'er kan alsdan aan de wekelijkse
meldplicht voldoen in het desbetreffende AZC.Aangezien zowel in het geval van verzoekers als in het algemeen het door verzoekers onder de aandacht van de Nationale ombudsman gebrachte
probleem was opgelost, besloot de Nationale ombudsman het onderzoek te beëindigen.10A.3 Griffies van gerechtenIn 1999 zijn twee rapporten uitgebracht waarin een oordeel is gegeven
over een gedraging van een griffie van een gerecht (1998: 9). In het ene rapport
was de klacht gegrond en in het andere geval was de klacht niet gegrond.Daarnaast kwam in vier zaken door middel van een interventie een oplossing
voor de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van deze klachten
werd vervolgens beëindigd.Informatieverstrekking over de mogelijkheid tot het vragen
van vermindering van griffierechtIn het Jaarverslag van 1996 (blz. 230 e.v.) is onder meer rapport 96/550
besproken. In dit rapport oordeelde de Nationale ombudsman, onder aanhaling
van overwegingen uit rapport 88/73, onder meer dat het, gelet op het wettelijk
systeem van vaststellen van het verschuldigde griffierecht en op het moment
waarop dat gebeurt, voor de belanghebbende justitiabele van belang is om tijdig
op de hoogte te zijn van de mogelijkheid om vermindering van dit recht te
vragen. Het rapport bevat onder meer de aanbeveling aan de Minister van Justitie
om te bevorderen dat belanghebbenden tijdig van deze mogelijkheid op de hoogte
worden gesteld.In de Jaarverslagen van 1997 (blz. 246 e.v.) en 1998 (blz. 248 e.v.) wordt
de uitgebreide correspondentie tussen de Minister van Justitie en de Nationale
ombudsman over dit onderwerp weergegeven.Van de zijde van het Ministerie van Justitie is vernomen dat zestien rechtbanken
inmiddels de informatievoorziening hebben aangepast, terwijl bij twee rechtbanken
een en ander per 1 januari 2000 zou zijn aangepast. Eén rechtbank
onderzoekt nog op welke wijze de verbetering van de informatieverstrekking
kan worden ingevoerd.In de zaak die leidde tot rapport 99/274 had de griffie van het gerechtshof
te Amsterdam aan verzoekster wél een brochure toegestuurd, waarin zij
was gewezen op de mogelijkheid dat het griffierecht (normaal f 75) kon
worden verlaagd (tot f 40) voor mensen met een laag inkomen en voor zaken
met een gering geldelijk belang. Bij verzoekster was toch een misverstand
ontstaan door een inlegvel in de brochure, waarin de actuele bedragen werden
vermeld, doch slechts van het normale griffierecht (f 80) en niet van
het verlaagde griffierecht (f 45). Op basis van deze informatie trok
zij haar beroepschrift in, omdat de hoogte van het bedrag dat zij aan griffierecht
dacht te moeten betalen (f 80) in geen verhouding stond tot de hoogte
van de naheffingsaanslag parkeerbelasting van f 61,25 waartegen zij beroep
had ingesteld.De Nationale ombudsman oordeelde dat de griffie had voldaan aan het vereiste
van adequate en actieve informatieverstrekking, en vond daarbij het volgende
van belang. Verzoekster was door middel van bedoelde brochure gewezen op de
mogelijkheid van verlaging van het griffierecht. In het algemeen geldt, dat
informatie in een brochure niet is toegespitst op specifieke gevallen. Uit
de tekst van deze brochure bleek duidelijk dat de informatie die daarin werd
gegeven over het griffierecht niet als uitputtend was bedoeld. Voorts bleek
duidelijk dat de in de brochure vermelde bedragen konden worden geactualiseerd.
Ten slotte stonden in de brochure twee telefoonnummers vermeld voor eventuele
nadere informatie. De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk». De Nationale ombudsman nam overigens met instemming kennis van de mededeling
van de Minister van Justitie dat het inlegvel met informatie over de actuele
bedragen van het verlaagd griffierecht en over actuele bedragen van inkomen
en gering geldelijk belang zal worden aangepast.10A.4 Gevangeniswezen en TBS10A.4.1 AlgemeenIn 1999 verschenen elf rapporten over het gevangeniswezen. Hieronder vallen
penitentiaire inrichtingen, de inrichtingen bedoeld voor de tenuitvoerlegging
van de maatregel van terbeschikkingstelling (TBS) en de Dienst Justitiële
Inrichtingen van het Ministerie van Justitie.Zesmaal was de klacht gegrond, tweemaal niet gegrond, één
maal was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. Verder was in één
geval de klacht deels niet gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven.
In één geval was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond
en kon deels geen oordeel worden gegeven.10A.4.2 GevangeniswezenIn vier rapporten betreffende een penitentiaire inrichting deed de Nationale
ombudsman een aanbeveling. Rapport 99/276 betreft een gebrek aan informatie
jegens een penitentiair inrichtingswerkster. Zij was bij haar aanstelling
onvoldoende geïnformeerd over het feit dat zij was aangesteld met toepassing
van de Wet bevordering arbeidsinpassing (Wba; voorheen de Wet Vermeend/Moor),
terwijl dit voor haar een ongunstig fiscaal gevolg had. De Nationale ombudsman
achtte dit «niet behoorlijk» en deed de Minister van Justitie
de aanbeveling te bevorderen dat een ieder die met toepassing van de (thans
geldende) Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekering
bij het Ministerie van Justitie in dienst treedt, schriftelijk wordt geïnformeerd
over deze wet en de fiscale gevolgen daarvan.De Minister liet bij brief van 27 juli 1999 als volgt weten de aanbeveling
te zullen opvolgen:«door in het Handboek Financiële Rechtspositie, een losbladige
uitgave voor hoofden van dienst en de decentrale P&O-functie, ter zake
een passage op te nemen die in afschrift kan worden verstrekt aan in dienst
decentrale medewerkers op wie bovenvermelde situatie van toepassing is.»In rapport 99/454 werd er onder meer over geklaagd dat gedetineerden niet
worden geïnformeerd over het feit dat zij gedurende hun detentie zijn
verzekerd voor ziektekosten en zich daarvoor dus niet zelf hoeven te verzekeren.
De Nationale ombudsman achtte deze klacht gegrond. Hij nam met instemming
kennis van het feit dat de Minister van Justitie maatregelen overwoog ter
verbetering van de voorlichting aan gedetineerden op dit punt. Hij deed verder
in dit geval de aanbeveling om eventueel onnodig betaalde premie terug te
betalen, voor zover verzoekers een en ander niet van het ziekenfonds terug
konden krijgen. Aan het eind van het verslagjaar had de Minister van Justitie
nog niet op deze aanbeveling gereageerd.In rapport 99/446 was de geestelijke verzorging van gedetineerden aan
de orde. In de penitentiaire inrichting Demersluis was de humanistisch raadsman
wegens ziekte enige maanden afwezig. In die periode was eerst voorzien in
noodhulp door de andere geestelijke verzorgers in Demersluis, en na zes weken
was een geestelijke verzorger van dezelfde denominatie als achterwacht aangewezen.
Deze had overigens uitsluitend noodopvang geboden, en had niet de reguliere
taken (zoals het verzorgen van samen- komsten, groepsgesprekken
en andere activiteiten) overgenomen van de zieke geestelijke verzorger. De
Nationale ombudsman wees erop dat in de Penitentiaire beginselenwet en de
Penitentiaire maatregel is bepaald dat ten behoeve van de geestelijke verzorging
van gedetineerden aan iedere inrichting een of meer geestelijken van verschillende
gezindten zijn verbonden en dat de directeur er voor dient te zorgen dat in
de inrichting voldoende geestelijke verzorging beschikbaar is. Het is –
aldus de Nationale ombudsman – voor een gedetineerde van groot belang
om een beroep te kunnen doen op geestelijke verzorging. Een vermindering van
de mogelijkheid om contact te hebben met een geestelijke verzorger kan ernstig
ingrijpen in het welbevinden van een gedetineerde. Een dergelijke beperking
dient dan ook slechts bij uitzondering te worden toegepast, en met valide
redenen te worden onderbouwd. Dat, zoals de Minister van Justitie naar voren
bracht, het beschikbare budget ontoereikend was om (op korte termijn) een
(tijdelijke) vervanger aan te stellen achtte de Nationale ombudsman onvoldoende
reden. Hij gaf de Minister van Justitie dan ook in overweging te bevorderen
dat wordt gezorgd voor adequate vervanging tijdens afwezigheid van de geestelijke
verzorgers binnen het Huis van Bewaring Demersluis, waarbij de vervanging
(door geestelijk verzorgers van de zelfde denominatie als van de te vervangen
verzorger) ook zal dienen te voorzien in de overname van de reguliere taken
van de geestelijke verzorger. De Nationale ombudsman had aan het einde van
dit verslagjaar ook op deze aanbeveling nog geen reactie ontvangen.Bij het onderzoek naar aanleiding van de klacht die leidde tot rapport
99/506 kwam naar voren dat post voor gedetineerden in het Penitentiair Complex
Scheveningen uitsluitend via een postadres kon worden verzonden. De Nationale
ombudsman achtte dit «niet behoorlijk», gelet op de kwetsbare
positie van gedetineerden, die niet onnodig mogen worden belemmerd in hun
contactmogelijkheden met de buitenwereld. Hij deed dan ook de aanbeveling
dat in genoemde inrichting de mogelijkheid wordt gegeven post voor gedetineerden
af te geven of anderszins achter te laten. Op het einde van dit verslagjaar
was eveneens nog geen reactie op deze aanbeveling ontvangen.10A.5 Raad voor de KinderbeschermingOp het terrein van de Raad voor de Kinderbescherming heeft de Nationale
ombudsman in 1999 vier rapporten uitgebracht (in 1998: tien). In twee rapporten
was de klacht niet gegrond. De achtergrond van deze zaken vormde de ondertoezichtstelling
van een of meer kinderen van verzoekers.In één zaak werd het onderzoek beëindigd omdat de Raad
inmiddels de klacht gegrond had verklaard. In één zaak werd
na een gesprek met verzoekster besloten om geen onderzoek in te stellen.In rapport 99/155 had de Raad verzoekster niet tijdig meegedeeld dat zij
pas in aanmerking zou komen voor een pleegzorgvergoeding voor haar kleindochter
die bij haar woonde, wanneer de Raad daarvoor naar aanleiding van een ingesteld
raadsonderzoek een indicatie zou hebben gesteld. Bovendien zou, wanneer de
Raad eerder een onderzoek had ingesteld, naar mocht worden aangenomen, de
pleeggezinplaatsing bij verzoekster eerder definitief zijn geweest en was
zij eerder dan in deze zaak het geval was geweest, in aanmerking gekomen voor
een pleegzorgvergoeding. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Op grond hiervan heeft de Nationale ombudsman de Minister van Justitie
de aanbeveling gedaan om verzoekster een compensatie te geven voor het niet
tijdig informeren over de voorwaarden voor een pleegzorgvergoeding
en het als gevolg daarvan op een later tijdstip ontvangen van deze vergoeding
dan nodig was geweest.De Minister van Justitie volgde de aanbeveling op. De Raad heeft aan verzoekster
een bedrag van ruim f 4600 overgemaakt.In de zaak die leidde tot rapport 99/523 was onder meer het volgende aan
de orde. Verzoekers minderjarige dochter was van huis weggelopen. Dezelfde
dag nog werd contact opgenomen met de Raad en werd een afspraak gemaakt voor
het spreekuur van de Raad de volgende dag. Nadat zij op het spreekuur was
geweest en bij die gelegenheid haar moeder had beschuldigd van seksueel misbruik
en mishandeling had de Raad een onderzoek ingesteld.Volgens verzoeker had de Raad onvoldoende informatie ingewonnen, alvorens
een onderzoek in te stellen. De Raad had eerst een onderzoek uitgevoerd in
de directe sociale omgeving van verzoekers dochter. Niet kon worden gezegd
dat de Raad zich hiermee onvoldoende had ingespannen, of dat de Raad meer
informatie had moeten inwinnen alvorens de zaak in onderzoek te nemen. Hierbij
werd in aanmerking genomen dat de Raad er op voorhand rekening mee diende
te houden dat de beschuldiging wel juist kon zijn, en dat de belangen van
verzoekers dochter wel ernstig werden bedreigd. Op dit punt achtte de Nationale
ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk». Wel had van de
Raad mogen worden verwacht dat hij zijn handelen in zijn rapport meer inzichtelijk
zou hebben gemaakt, en dat de Raad verzoeker en zijn echtgenote erover zou
hebben ingelicht dat hun dochter de nacht voorafgaand aan het spreekuurbezoek
niet thuis zou komen; de Nationale ombudsman achtte het «niet behoorlijk»
dat dit was nagelaten. De Nationale ombudsman kon geen oordeel geven over
de klacht dat de Raad ongeoorloofde druk had uitgeoefend op verzoeker en zijn
echtgenote om het verzet tegen een uithuisplaatsing van de dochter op te geven.
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging wat betreft de overige
klachtonderdelen deels «behoorlijk» en «niet behoorlijk»
terwijl ook gedeeltelijk geen oordeel kon worden gegeven.10A.6 SchadevergoedingIn 1999 verscheen slechts één rapport (99/29) dat betrekking
heeft op een klacht over de behandeling van een verzoek om schadevergoeding
(in 1998: 6). Het ging om het volgende. Verzoeker stelde dat hij een dag te
lang in detentie had doorgebracht en vorderde daarom schadevergoeding. Het
probleem zat hem in de interpretatie van artikel 27 van het Wetboek van Strafrecht.
Daarin is bepaald dat bij het berekenen van de in mindering te brengen tijd
(de aftrek van het voorarrest) de eerste dag van de verzekering als een volle
dag wordt beschouwd, en de laatste dag buiten beschouwing blijft. Volgens
rechtspraak en literatuur is het doel van dit artikel om dubbeltelling van
de laatste dag van de inverzekeringstelling met de eerste dag van de inbewaringstelling
te voorkomen, en niet om een gedetineerde uiteindelijk minder te doen uitzitten
dan hem is opgelegd. Volgens verzoeker diende echter ingevolge genoemd artikel
de eerste dag van de inverzekeringstelling als een volle dag te worden geteld.
De Minister volgde echter bij de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding
de in rechtspraak en literatuur geldende opvatting. Gelet hierop en mede gelet
op de terughoudende opstelling van de Nationale ombudsman in schadevergoedingsaangelegenheden,
werd geoordeeld dat de aanspraak van verzoeker op schadevergoeding niet zo
evident juist was dat de Minister van Justitie niet in redelijkheid tot zijn
afwijzend standpunt had kunnen komen.De onderzochte gedraging was daarmee «behoorlijk». In 1998 had de Nationale ombudsman in rapport 98/123 de Minister van Justitie
in overweging gegeven een afwijzend besluit op een verzoek tot schadevergoeding
te heroverwegen, met inachtneming van een aantal overwegingen in het rapport
over motiveringsgebreken ten aanzien van de afwijzende beslissing op het schadevergoedingsverzoek.
Bij brief van 28 december 1998 berichtte de Minister van Justitie dat
in het kader van de heroverweging van de beslissing was geconcludeerd dat
het politieoptreden tengevolge waarvan verzoeker schade had geleden, had plaatsgevonden
op het grensgebied van openbare orde en strafvordering (verzoeker was betrokken
geweest bij een vechtpartij), maar dat het politieoptreden toch in de eerste
plaats moest worden aangemerkt als optreden ter handhaving van de openbare
orde. Dergelijk optreden vond plaats onder verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder.
Er had volgens de Minister destijds dan ook niet inhoudelijk op het verzoek
om schadevergoeding moeten worden ingegaan. De korpsbeheerder had inmiddels
alsnog de (oorspronkelijke) schadeclaim in behandeling genomen.In reactie op deze brief deelde de Nationale ombudsman de Minister van
Justitie bij brief van 19 januari 1999 onder meer het volgende mee:«In eerste instantie hebt u inhoudelijk op het onderhavige verzoek
om schadevergoeding beslist. Gelet op de aard en strekking van mijn aanbeveling
lag het in de lijn der verwachting dat u in het kader van de heroverweging
eveneens een inhoudelijke en gemotiveerde beslissing op dit verzoek zou hebben
genomen, en niet slechts een procedurele.Verzoeker mocht er immers ook op vertrouwen dat eventuele voorvragen,
zoals die over de verantwoordelijkheid, al waren beantwoord.Daarbij komt dat de omstandigheid dat het politieoptreden ook openbare
orde aspecten kent, niet zonder meer betekent dat de Minister in het geheel
geen beslissing meer op het onderhavige verzoek zou kunnen nemen, aangezien
deze aspecten van het politieoptreden nauw met elkaar verweven zijn, nog daargelaten
dat deze omstandigheid niet alsnog in het nadeel mag komen van een burger
die schadevergoeding vordert ter zake van politieoptreden. Denkbaar was geweest
dat u uw (mede)verantwoordelijkheid voor de verdere behandeling van het verzoek
om schadevergoe- ding had behouden.Het had dan ook meer voor de hand gelegen wanneer u, eventueel in samenwerking
met de korpsbeheerder, alsnog een inhoudelijke en gemotiveerde beslissing
op het onderhavige verzoek zou hebben genomen.»Desgevraagd berichtte de Minister van Justitie op 25 oktober 1999
dat de verzekeringsmaatschappij van de korpsbeheerder inmiddels een beslissing
had genomen. Aansprakelijkheid werd van de hand gewezen, omdat geen sprake
zou zijn van verwijtbare onzorgvuldigheid van de politie. Voorts deelde de
Minister mee dat de verzekeringsmaatschappij telefonisch had laten weten dat
de overwegingen in het rapport van de Nationale ombudsman waren meegewogen
bij de (hernieuwde) beslissing tot afwijzing van aansprakelijkheid.De Nationale ombudsman reageerde hierop bij brief van 25 november
1999 onder meer als volgt:«Het moge zo zijn dat de verzekeringsmaatschappij van de politie
aan een van uw medewerkers heeft meegedeeld dat de overwegingen in het rapport
zijn meegewogen bij het nemen van een nieuwe beslissing. Dit neemt echter
niet weg dat verzoeker mocht verwachten dat hij van de verzekeringsmaatschappij
een gemotiveerde beslissing op zijn verzoek om schadevergoeding zou ontvangen,
waarin de (...) punten waarop uw motivering is tekortgeschoten in ieder geval
zouden zijn behandeld en dat aan hem zou zijn uitgelegd om welke reden deze
punten al dan niet tot inname van een ander standpunt zouden leiden.» Voorts gaf de Nationale ombudsman in de brief van 25 november 1999
aan dat de verzekeringsmaatschappij onvoldoende was ingegaan op een aantal
aangegeven punten waarop de motivering van de afwijzing van de schadeclaim
tekort was geschoten. De Nationale ombudsman stelde ten slotte vast dat de
aanbeveling in strikt formele zin was opgevolgd, maar dat deze niet had geleid
tot het ermee beoogde doel, te weten een heroverweging van het besluit tot
afwijzing van het verzoek om schadevergoeding, met inachtneming van alle van
belang zijnde feiten en omstandigheden. Gelet op het belang van verzoeker
bij volledige én inhoudelijke opvolging van de aanbeveling, betreurde
hij dat.10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieIn twaalf rapporten die in 1999 werden uitgebracht met betrekking tot
het Ministerie van Justitie kwamen onderwerpen aan de orde die (deels) vallen
buiten het bereik van de voorgaande paragrafen (in 1998: eveneens 12). Vijf
maal was de klacht gegrond, vijf maal was de klacht niet gegrond, terwijl
in twee gevallen de klacht deels gegrond en deels niet gegrond werd verklaard.Twee rapporten hebben betrekking op gedragingen van (de Divisie Centrale
Recherche Informatie van) het Korps landelijke politiediensten, een politiedienst
die valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie.Artikel 3:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaalt dat het bestuursorgaan
bij de voorbereiding van een besluit de nodige kennis omtrent de relevante
feiten en omstandigheden en de af te wegen belangen vergaart. In rapport 99/10
was de vraag aan de orde of de Directeur Gerechtelijke Ondersteuning (DGO)
van de arrondissementsrechtbank te Breda hieraan had voldaan bij zijn besluit
het schoonmaakbedrijf, waarbij verzoekster in dienst was, op te dragen om
verzoekster vanaf 14 april 1997 niet meer bij de rechtbank te werk
te stellen. Verzoekster zou namelijk door een «zware crimineel»
naar haar werk zijn gebracht.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam het volgende naar voren.
Twee politieambtenaren hadden op 8 april 1997 meegedeeld te hebben gezien
dat verzoekster door een hun bekende crimineel, H., was afgezet bij de rechtbank.
Verzoekster stelde dat zij niet door H., maar door haar broer was gebracht.Gezien de noodzaak veiligheidsrisico's zoveel mogelijk uit te sluiten,
moest de DGO volgens de Nationale ombudsman de melding van de politieambtenaren
serieus nemen en kon hij bij wijze van ordemaatregel verzoekster de toegang
tot het gerechtsgebouw ontzeggen. De DGO had echter ook de plicht om op korte
termijn een grondig en zorgvuldig onderzoek in te stellen naar de melding,
alvorens een definitief besluit te nemen. Dat was niet gebeurd. De DGO had
verder ten onrechte nagelaten verzoekster zelf rechtstreeks, en niet slechts
via haar werkgeefster, te confronteren met gerezen bedenkingen. Voorts had
de DGO niet (zonder meer) mogen berusten in de afwezigheid van verzoekster
bij de confrontatie met de twee politieambtenaren, die nu alleen haar broer
hadden gezien. Bij de beslissing op het verzoek om herziening betrok de DGO
bij zijn overweging ten onrechte niet de mededeling van verzoekster dat een
ambtenaar van de parketpolitie had gezien dat verzoekster naar haar werk was
gebracht. Ook dit was in strijd met artikel 3:2 Awb.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman heeft de Minister van
Justitie alsnog de ambtenaar van de parketpolitie een verklaring gevraagd,
die voor verzoekster ontlastende onderdelen bevatte. De Minister vond echter
dat in het veiligheidsbelang van de rechtbank toch moest worden afgegaan op
de verklaringen van de (andere) politieambtenaren. De Nationale
ombudsman vond het niet juist dat de Minister het zwaarwegende belang van
verzoekster bij voorbaat al ondergeschikt had gemaakt aan het veiligheidsbelang
van de rechtbank. Al met al achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
«niet behoorlijk».Rapport 99/32 (zie ook § 7A.20.2) gaat over de informatieverstrekking
door de Minister van Justitie. De Minister had verzoeker gewezen op de mogelijkheid
om bij de Nationale ombudsman een verzoek tot behandeling van zijn klacht
in te dienen, maar daarbij niet het adres en de voorwaarden genoemd. De Minister
deelde mee dat er geen wettelijke verplichting bestaat tot de vermelding van
de desbetreffende gegevens, waarvoor ook overigens volgens de Minister geen
noodzaak bestaat, gelet op de algemene bekendheid die de Nationale ombudsman
geniet en de laagdrempelige werkwijze aldaar. De Nationale ombudsman merkte
op dat het ontbreken van een desbetreffend wettelijk voorschrift er niet aan
afdoet, dat de behoorlijkheid kan verlangen dat bepaalde informatie wordt
gegeven. Vanuit een oogpunt van actieve informatieverstrekking had het de
voorkeur verdiend indien de Minister ook het adres en telefoonnummer van de
Nationale ombudsman had genoemd. Dat dit niet was gebeurd, was echter ontoereikend
om de gedraging op dit punt «niet behoorlijk» te achten. Hierbij
was van belang dat het voor de verzoeker in kwestie, een jurist, betrekkelijk
eenvoudig was om de weg naar de Nationale ombudsman te vinden.In rapport 99/413 klaagden voormalige medewerkers van de criminele inlichtingendienst
van het regionale politiekorps Kennemerland (RCID) er onder meer over dat
in strijd met gemaakte afspraken over afscherming van tot personen herleidbare
gegevens, dergelijke gegevens toch in het zogenoemde FORT-rapport terecht
waren gekomen. Dit rapport was voortgekomen uit een onderzoek naar het functioneren
van genoemde RCID en was (uiteindelijk) openbaar gemaakt.De Nationale ombudsman achtte onvoldoende aannemelijk geworden dat aan
verzoekers daadwerkelijk de door hen gestelde toezeggingen omtrent vertrouwelijkheid
waren gedaan. De klacht was dan ook niet gegrond. De Nationale ombudsman overwoog
ten overvloede dat hij zich niet aan de indruk kon onttrekken dat niet voldoende
was nagedacht over de consequenties die het rijksrechercheonderzoek naar het
functioneren van het RCID-Kennemerland zou kunnen hebben voor individuele
politieambtenaren, zoals met name ook het openbaar worden van persoonsgegevens
van verzoekers. Het had – aldus de Nationale ombudsman – in de
rede gelegen als op dit punt op ondubbelzinnige wijze duidelijkheid was verschaft
aan betrokkenen. Het was in dit verband zeker denkbaar geweest als bij de
informatieverstrekking naar derden – personen/instanties die niet direct
bij het FORT-onderzoek betrokken waren, zoals ook de commissie Van Traa –
de namen van de individuele politieambtenaren zouden zijn weggehaald. Dergelijke
persoonsgegevens waren immers voor het verkrijgen van een beeld van de werkwijze
van de RCID-Kennemerland niet (rechtstreeks) van belang.Rapport 99/441 heeft betrekking op een Nederlandse burger die ten tijde
van het onderzoek van de Nationale ombudsman gedetineerd was in Duitsland.
Hij klaagde erover dat de Minister van Justitie het verzoek om tenuitvoerlegging
in Nederland van de in de Bondsrepubliek Duitsland door de rechter aan hem
opgelegde gevangenisstraf had afgewezen. Overbrenging van gevonniste personen
naar Nederland gebeurt op basis van de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen
(Wots). Dit kan op twee manieren gebeuren, te weten via de exequaturprocedure,
waarbij de Nederlandse rechter de in het buitenland opgelegde straf omzet
in een straf op basis van Nederlandse regelgeving, en – zoals in dit
geval – via rechtstreekse overname (art. 43 Wots). Zodra de tenuitvoerlegging in Nederland van een op basis van artikel 43
Wots overgenomen buitenlands strafvonnis aanvangt, is de Nederlandse wetgeving
van toepassing op de verdere tenuitvoerlegging, zodat de regeling van de vervroegde
invrijheidstelling na het verstrijken van tweederde van de strafduur van toepassing
is. Eventuele gunstiger regelingen op basis van de wetgeving van de veroordelende
staat zijn dan niet langer van toepassing.Gelet op de toepasselijke regelgeving heeft de Minister van Justitie een
discretionaire bevoegdheid tot beslissen op overnameverzoeken als bedoeld
in artikel 43 van de Wots. Blijkens de Memorie van Antwoord bij de Wots zal
de Minister in gevallen waarin de bijzondere kamer van het gerechtshof te
Arnhem negatief op het verzoek heeft geadviseerd, zich gebonden achten aan
een dergelijk negatief advies. Het gerechtshof te Arnhem had de Minister negatief
geadviseerd ten aanzien van de gevraagde overbrenging van verzoeker. De Nationale
ombudsman overwoog dat de Minister bij het uitoefenen van zijn bevoegdheid
een eigen verantwoordelijkheid heeft voor de uiteindelijke beslissing op een
verzoek tot overname en voor de motivering daarvan. Gelet op de discretionaire
bevoegdheid van de Minister bij de beoordeling van verzoeken tot rechtstreekse
overname van buitenlandse strafvonnissen, beperkte de Nationale ombudsman
zich tot de vraag of de Minister op juiste wijze invulling had gegeven aan
zijn verantwoordelijkheid. Dat was volgens de Nationale ombudsman hier het
geval, zodat hij het optreden van de Minister «behoorlijk» achtte. 10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE10B.1 Raden voor RechtsbijstandOp het terrein van de Raad voor Rechtsbijstand heeft de Nationale ombudsman
in 1999 drie rapporten uitgebracht. In één zaak was de klacht
gegrond en in twee zaken was de klacht gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk
niet gegrond. In drie zaken is door middel van interventie een oplossing voor
de klacht tot stand gekomen. Het onderzoek naar aanleiding van deze klachten
werd vervolgens beëindigd.In rapport 99/63 (JSV 1999, nr. 269, afl. 14) was het volgende aan de
orde. De Raad had aan de raadsman om aanvullende financiële gegevens
gevraagd, in plaats van aan de rechtzoekende zelf. De Nationale ombudsman
overwoog dat de Wet op de rechtsbijstand uitgaat van de gedachte dat een verzoek
om rechtsbijstand wordt ingediend door de rechtsbijstandverlener, welk verzoek
moet zijn vergezeld van in beginsel een verklaring omtrent inkomen en vermogen
en daarbij behorende bewijsstukken. Daarom moet uit het stelsel van de wet
worden afgeleid dat de Raad zich voor verzoeken om nadere financiële
informatie kan wenden tot de advocaat die de toevoegingsaanvraag heeft ingediend.
In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk». Het gegronde
klachtonderdeel betrof het niet beantwoorden van verzoekers brief. De onderzochte
gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».Rapport 99/266 (JB 1999, nr. 214, en AB 1999, 410) is een voortzetting
van hetgeen aan de orde was in de rapporten 97/26 en 97/433. Aan rapport 97/433
is in het Jaarverslag 1997 (blz. 262–263) en in het Jaarverslag 1998
(blz. 260) aandacht besteed.De klacht in rapport 99/266 hield in dat de Raad verzoeker niet had gewezen
op de rechtsgang die openstond tegen de afwijzing van zijn verzoek om schadevergoeding.
Op grond van jurisprudentie van – onder meer – de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State over de zogenoemde zelfstandige schadebesluiten, wordt
het vereiste van connexiteit gehanteerd. Dit houdt in dat, indien de oorspronkelijke
schadeveroorzakende beslissing een besluit is waartegen bezwaar en beroep
mogelijk is, eveneens bezwaar en beroep kan worden ingesteld tegen het besluit
om afwijzing van het verzoek om schadevergoeding. Daarom diende te worden
bepaald op welke – kennelijk – schadeveroorzakende beslissing
van de Raad het verzoek om schadevergoeding betrekking had. Verzoekers verzoek
aan de Raad om tot een financiële schikking te komen, was gebaseerd op
de rapporten 97/26 en 97/433 (AB 1997, 465) van de Nationale ombudsman.De gedraging van de Raad, die in rapport 97/26 aan de orde was, betrof
het verzuim van de Raad om, in strijd met zijn verplichting op grond van de
Wet op de rechtsbijstand, per 1 januari 1994 een klachtenregeling in
werking te hebben. Daarnaast had de Raad te lang gewacht met het benoemen
van de leden van de klachtencommissie en de centrale commissie van beroep.
Deze gedragingen konden echter niet worden aangemerkt als besluiten waartegen
verzoeker bezwaar en beroep had kunnen instellen. Daarom kon tegen het besluit
tot afwijzing van het verzoek om schadevergoeding ook geen bezwaar en beroep
worden ingesteld, en behoefde de Raad verzoeker daarop dan ook niet te wijzen.De gedraging van de Raad, die in rapport 97/433 aan de orde was, betrof
het niet tijdig beslissen op een bezwaarschrift en het onvoldoende informeren
van verzoeker. De laatstgenoemde gedraging was geen besluit waartegen bezwaar
en beroep openstaat. Voor de eerstgenoemde gedraging gold dit wel. Voor zover
verzoekers verzoek om schadevergoeding was gebaseerd op de niet tijdig genomen
beslissing op het bezwaarschrift, was het afwijzende besluit
over die schadevergoeding een beslissing waartegen bezwaar en beroep mogelijk
was. De Raad had verzoeker in zoverre moeten wijzen op de openstaande rechtsgang,
maar had dit nagelaten. De onderzochte gedraging was daarmee «niet behoorlijk».Rapport 99/416 betrof een klacht over onder meer de lange behandelingsduur
van een declaratie en de afwijzing van een andere declaratie voordat de Raad
voor Rechtsbijstand over nadere informatie beschikte. De onderzochte gedraging
was op dit punt «niet behoorlijk». Het andere klachtonderdeel
betrof het niet inschakelen van een klachtencommissie. De klachtenregeling,
zoals voorgeschreven in artikel 22 van de Wet op de rechtsbijstand, had echter
alleen betrekking op de rechtshulpverleners ressorterend onder de Raad voor
Rechtsbijstand en niet op de medewerkers van het bureau rechtsbijstandvoorziening
van de raad. Daarnaast was hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht nog
niet in werking getreden ten tijde van de gedraging waarop de klacht betrekking
had. Om die reden was de onderzochte gedraging op dit punt «behoorlijk».10B.2 Centraal Orgaan Opvang AsielzoekersIn 1999 zijn vijf rapporten uitgebracht op het terrein van het Centraal
Orgaan Opvang Asielzoekers. In één zaak was de klacht gegrond
en in drie zaken niet gegrond. In één zaak was de klacht deels
gegrond, deels niet gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven.In rapport 99/46 komt de beëindiging van de verstrekking van voorzieningen
aan asielzoekers ingevolge de Regeling verstrekkingen asielzoekers en andere
categorieën vreemdelingen (RVA; inmiddels vervallen) en de Regeling opvang
asielzoekers (ROA) aan de orde.Aan verzoeker was bij beschikking van 5 september 1996 meegedeeld
dat de aan hem tot dan toe verstrekte voorzieningen met ingang van 6 september
1996 zouden worden beëindigd. Ingevolge de RVA diende het Centraal orgaan
opvang asielzoekers (COA) de beslissingen te nemen tot het beëindigen
van de verstrekking. De beschikking van 5 september 1996 was echter niet
gegeven door het COA, maar door de IND. De IND ontdekte deze fout naar aanleiding
van een bezwaarschrift in een andere zaak waarin een soortgelijke, onregelmatige
beschikking was gezonden. De Nationale ombudsman overwoog dat sprake was van
een ernstige fout. De Nationale ombudsman gaf aan dat deze fout de IND aanleiding
had moeten geven tot het ambtshalve terugnemen van de aan verzoeker uitgereikte
beschikking. Een bezwaarschrift van verzoeker was daarvoor niet nodig geweest.De Nationale ombudsman merkte voorts op dat ook het COA in deze een verwijt
trof. Het COA was immers op de hoogte van de stappen jegens verzoeker. Aldus
had het, ook zonder signaal van de kant van de IND, moeten onderkennen dat
de beschikking van 5 september 1996 onregelmatig was.De Nationale ombudsman wees erop dat de beschikking door de hiervoor bedoelde
onregelmatigheid geen grond kon vormen voor het optreden tegen verzoeker.
De klachten van verzoeker over dit optreden waren alleen al om deze reden
gegrond. De Nationale ombudsman beoordeelde dit verdere optreden vervolgens
alsof het was gebaseerd op een wel regelmatige beschikking. Daarbij kwam onder
meer het volgende aan de orde.De hierboven bedoelde beschikking van 5 september 1996 was aan verzoeker
uitgereikt op het politiebureau. Verzoeker was daartoe op 5 september
1996, met medewerking van ambtenaren van de Koninklijke marechaussee, uit
het verwijdercentrum waar hij verbleef overgebracht naar het
politiebureau. De Nationale ombudsman wees erop dat daarmee voldoende vaststaat
dat verzoeker niet op eigen initiatief naar het politiebureau was gekomen.
Bovendien was verzoeker daarna niet in de gelegenheid gesteld terug te keren
naar het verwijdercentrum. De Nationale ombudsman overwoog dat met de hiervoor
weergegeven gang van zaken was gehandeld in strijd met de artikelen 3:40 en
3:41 van de Awb, waarin is bepaald dat een besluit pas in werking treedt nadat
het op de voorgeschreven wijze is bekend gemaakt. Immers, het verblijf van
verzoeker in het verwijdercentrum was feitelijk beëindigd vóórdat
hem het besluit daartoe was uitgereikt.Rapport 99/394 betreft een klacht over het feit dat een gezin binnen drie
jaar in zeven verschillende asielzoekerscentra was geplaatst. De Nationale
ombudsman overwoog dat ernaar gestreefd dient te worden zo min mogelijk verhuisbewegingen
te laten plaatsvinden. De door het COA genoemde redenen voor de diverse (over)plaatsingen
achtte de Nationale ombudsman in de gegeven omstandigheden echter toereikend
als rechtvaardiging. Niet was gebleken dat het betrokken gezin op onjuiste
of onnodige gronden in verschillende opvangcentra was gehuisvest.10B.3 Landelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenOp dit terrein heeft de Nationale ombudsman in 1999 twaalf rapporten (1998:
acht) uitgebracht. In zeven gevallen was de klacht gegrond, in twee gevallen
niet gegrond, in twee gevallen gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk niet gegrond,
en in één geval gedeeltelijk gegrond terwijl gedeeltelijk geen
oordeel kon worden gegeven.In zeven zaken kwam door middel van interventie een oplossing voor de
klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van deze klachten werd vervolgens
beëindigd.In zes gevallen had het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO)
onvoldoende actie ondernomen om de onderhoudsbijdrage te innen bij de betalingsplichtige,
en in drie gevallen had het LBIO daarbij ook onvoldoende informatie verstrekt.
In een van deze zaken (rapport 99/511) kwam naar voren dat het LBIO in januari
1998 een nieuw computersysteem had ingevoerd, waardoor er in de periode van
december 1997 tot en met februari 1998 een achterstand was ontstaan in de
behandeling van zaken, welke achterstand in de daaropvolgende maanden was
weggewerkt. De Nationale ombudsman achtte de invoering van een nieuw computersysteem,
afgezien van een beperkte inwerk- en gewenningsperiode, geen afdoende verklaring
voor een gebrek aan activiteit. In één geval had het LBIO de
betalingen die de betalingsplichtige aan de deurwaarder had gedaan, niet tijdig
doorbetaald aan de gerechtigde.Al deze onderzochte gedragingen waren «niet behoorlijk».De zaak die leidde tot rapport 99/315 heeft betrekking op de berekeningen
die het LBIO maakte van de achterstand in de betalingen. Het LBIO gaat pas
over tot inning wanneer binnen een periode van ten hoogste zes maanden voorafgaand
aan de indiening van het verzoek tot overname van de inning één
periodieke betaling niet (tijdig) is voldaan. Verzoeker had in deze periode
een maand niet betaald. Het stond vast dat verzoeker niet voorafgaand aan
deze maand of tijdens deze maand de bijdrage had voldaan. Daartegenover stonden
twee betalingen in de maand daaropvolgend. Omdat verzoeker niet tijdig had
betaald, was het LBIO terecht van een betalingsachterstand uitgegaan. Voor
de berekening van de achterstand is van belang aan welke maand een betaling
moet worden toegerekend. Daarvoor moet aanknoping worden gezocht bij een specificatie op de dagafschriften van de ontvanger. Hieruit bleek
dat verzoeker niet had voldaan aan zijn verplichting om vooraf te betalen.De onderzochte gedraging was «behoorlijk».In rapport 99/459 was het volgende aan de orde. Het LBIO had naast het
ondernemen van onvoldoende actie om de bijdrage te innen, te passief, en daardoor
klantonvriendelijk, gehandeld ten aanzien van het achterhalen van het adres
van de betalingsplichtige. Een medewerker van de gemeente Amsterdam had op
verzoek van verzoekster telefonisch contact opgenomen met het LBIO om de procedure
bij het opvragen van adresgegevens uit te leggen. De medewerkster van het
LBIO had weliswaar zesmaal de melding ontvangen dat het desbetreffende adres
niet bestond, terwijl zij wel beschikte over een uittreksel met dat adres,
maar had daarin blijkbaar geen aanleiding gezien om zelf contact op te nemen
met de gemeente. Daarnaast had het LBIO zich onvoldoende voorbereid op verzoeksters
komst naar het LBIO en haar verzoek om kopieën te maken uit het dossier.
De zaak escaleerde, waarbij een medewerker van het LBIO en verzoekster ieder
aan het dossier stonden te trekken. Deze escalatie was grotendeels het LBIO
te verwijten. Ten aanzien van de inhoud van het gesprek op die dag kon geen
oordeel worden gegeven. Tot slot had het LBIO verzoeksters gedetailleerd aangegeven
klachten onzorgvuldig behandeld.De onderzochte gedraging was gedeeltelijk «niet behoorlijk»
en gedeeltelijk kon geen oordeel worden gegeven.Rapport 99/494 betrof het volgende. Verzoeker meende dat het LBIO hem
toestemming had gegeven om rechtstreeks aan zijn ex-echtgenote te betalen,
in plaats van aan het LBIO. Omdat het LBIO niet afdoende had gereageerd op
verzoekers brieven, achtte de Nationale ombudsman verzoekers stelling dat
het LBIO hem deze toestemming tot rechtstreekse betaling had gegeven, aannemelijk.
Het verwijt van het LBIO dat hij deze betalingen zonder toestemming van het
LBIO had gedaan, was dan ook niet terecht. Daarnaast had het LBIO in juni
1999 aan verzoeker laten weten dat hij nog een betalingsachterstand had over
de periode van 1 september 1994 tot en met 28 februari 1996. Verzoeker
stelde dat hij in februari 1996 de achterstallige kinderalimentatie contant
had betaald. Verzoekers ex-echtgenote had na februari 1996 ook niet uit eigen
beweging het LBIO benaderd en het LBIO had tot de invoering van het nieuwe
computersysteem in januari 1998 geen enkele actie ondernomen. In deze omstandigheden
had het LBIO na zo'n lange periode niet zonder overleg met verzoeker en zijn
ex-echtgenote mogen overgaan tot het vaststellen van een betalingsachterstand.
De onderzochte gedraging was op deze punten «niet behoorlijk».
Voor het overige was de onderzochte gedraging gedeeltelijk «behoorlijk»
en gedeeltelijk «niet behoorlijk».In rapport 99/525 was het LBIO terecht overgegaan tot invordering van
een ouderbijdrage door middel van een dwangbevel. De Nationale ombudsman vond
dit terecht omdat het LBIO verzoeker immers eerst tot betaling had aangemaand
en verzoeker daarna niet tot betaling was overgegaan. De onderzochte gedraging
was «behoorlijk».10B.4 Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut PolitieOp dit terrein zijn in 1999 twee rapporten uitgebracht. In een zaak (99/254)
was de klacht gegrond en in de andere zaak (99/132) was de klacht gedeeltelijk
gegrond en gedeeltelijk niet gegrond.Rapport 99/132 had betrekking op het Politie Verkeersinstituut (PVI) te
Apeldoorn. Verzoeker klaagde over de gang van zaken rond een speciale rijopleiding,
verzorgd door het PVI, waarbij verzoeker voor de tweede maal
voor deze rijopleiding zakte. Bij verzoeker vond een zogenaamde«inkijk»
door een senior-docent (welke onder meer tot doel heeft om de docent en de
cursist de gelegenheid te geven om de rijprestaties van de cursist te verbeteren)
plaats op de laatste cursusdag, en daarmee een dag voor de examenrit. Hiermee
had het PVI afgeweken van de vaste praktijk dat tussen deze twee momenten
nog een volle instructiedag beschikbaar was om de prestaties van de cursist
te verbeteren. Het PVI kon hiervoor geen verklaring geven. De Nationale ombudsman
vond dit niet juist, en overwoog dat wanneer een bepaalde handelwijze tot
een in de praktijk gegroeide gewoonte is geworden, belanghebbenden, mede in
verband met het gelijkheidsbeginsel, daaraan de gerechtvaardigde verwachting
mogen ontlenen dat deze praktijk ook in hun geval zal worden gevolgd. Voor
een afwijkende handelwijze is dan alleen ruimte in bijzondere omstandigheden,
die duidelijk zullen moeten worden aangegeven. De Nationale ombudsman vond
het evenmin juist dat de inkijker vervolgens had opgetreden als examinator.
Hij overwoog dat deze werkwijze, waarbij één persoon optreedt
zowel als senior-docentbegeleider en als examinator bij een cursist, twijfels
kan doen ontstaan of de beoordeling plaatsvindt met de vereiste zorgvuldigheid
en onafhankelijkheid. De onderzochte gedraging was op deze punten «niet
behoorlijk». Voor het overige achtte de Nationale ombudsman de onderzochte
gedraging «behoorlijk».Rapport 99/254 betrof het Landelijk Selectie Centrum Politie (LSCP) te
Apeldoorn. Verzoekster had gesolliciteerd naar de functie van politieambtenaar.
Het LSCP had verzoekster pas op 10 november 1998 gebeld om haar adres
te controleren, omdat de uitnodigingen voor 18 augustus 1998 en 21 september
1998, voor de eerste fase van de selectieprocedure, niet waren aangekomen
op haar adres. De Nationale ombudsman achtte het aan het LSCP te wijten dat
verzoekster de uitnodigingen voor de eerste fase van de selectieprocedure
niet tijdig had ontvangen.Ook was het onjuist dat het LSCP niet tijdens de behandeling van verzoeksters
klacht, maar pas in het kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman
daadwerkelijk had getracht te achterhalen om welke reden de uitnodigingen
niet op verzoeksters adres waren bezorgd.De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».In 1999 werd één onderzoek over het Landelijk Selectie-
en Opleidingsinstituut Politie (LSOP) beëindigd. Het betrof een klacht
van de Stichting Openbaarheid van Bestuur te Nijmegen. Verzoekster klaagde
erover dat het hoofd van de bibliotheek van de Nederlandse Politie Academie
haar had laten weten dat een bezoek dat medewerkers van de stichting aan de
bibliotheek brachten als éénmalig moest worden beschouwd. Voorts
klaagde de stichting over de wijze waarop de directeur van de Nederlandse
Politie Academie haar brief van 6 januari 1998 had beantwoord. Wat betreft
dat laatste was verzoekster het er met name niet mee eens dat het antwoord
pas kwam op 1 oktober 1998, dat de directeur daarin niet inging op gestelde
vragen en dat de directeur had aangegeven dat de stichting niet viel onder
een doelgroep die voor uitlening in aanmerking kwam. In reactie op de klacht
gaf het LSOP toe dat de brief van 6 januari 1998 te laat was beantwoord.
Het LSOP bood daarvoor excuses aan. Naar aanleiding van nadere vragen die
de Nationale ombudsman in het onderzoek stelde, liet het LSOP onder meer weten
dat de (toenmalige) bibliothecaresse door het ontbreken van een eenduidig
beleid ten aanzien van het uitlenen aan particuliere derden in twijfel was
gebracht, hetgeen een halfslachtige houding ten aanzien van de medewerkers
van de stichting tot gevolg had gehad. Verder verklaarde het LSOP zich bereid
de medewerkers van de stichting te beschouwen als particuliere derden voor wie de bibliotheek in de nabije toekomst openstond. De Nationale
ombudsman zag vervolgens geen aanleiding het onderzoek voort te zetten. 10B.5 Commissie en secretariaat van het Schadefonds GeweldsmisdrijvenEr werden in 1999 twee klachten ontvangen over het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
In één zaak werd na interventie besloten het onderzoek te beëindigen.
In de zaak die leidde tot rapport 99/262 betrof de klacht de lange behandelingsduur
van het verzoek om een uitkering uit het fonds. Dit verzoek was pas een half
jaar na de indiening in behandeling genomen. Daarna had het secretariaat gedurende
bijna negen maanden nagelaten om verdere actie te ondernemen.De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».10B.6 Nederlandse Orde van AdvocatenOp dit terrein is in 1999 één rapport uitgebracht, 99/187
(AB 1999, nr. 278). Deze zaak betrof het volgende. Verzoeker, zelf een advocaat,
had aan de algemeen deken van de Nederlandse Orde van Advocaten een brief
met bijlagen gezonden, waarin hij de Orde verzocht om te bevorderen dat een
ex-cliënt van hem het tuchtrecht niet langer kon misbruiken. In deze
brief gaf verzoeker aan dat hij in ernstige mate hinder ondervond van misbruik
van het tuchtrecht door zijn ex-cliënt. De algemeen deken had de stukken
betreffende de klacht aan een journalist gestuurd zonder vooroverleg met verzoeker
en – kennelijk – ook zonder het stellen van voorwaarden op het
punt van de vertrouwelijkheid. Het zoeken van publiciteit was op zich niet
onbegrijpelijk, voor zover verzoeker een probleem had beschreven waarmee ook
anderen zouden kunnen worden geconfronteerd. Verzoeker had echter mogen verwachten
dat de Orde verzoekers belang bij een vertrouwelijke behandeling waar het
zijn eigen persoon betrof, in acht zou nemen. De Orde had daarom niet de vereiste
zorgvuldigheid naar verzoeker toe betracht. De president van de rechtbank
Den Haag had overwogen dat de doorzending de impliciete toestemming had van
verzoeker, zodat van onrechtmatig handelen jegens hem niet kon worden gesproken.
De Nationale ombudsman overwoog dat hij op grond van artikel 26, tweede lid,
WNo dit oordeel van de rechter diende te volgen. Waar aldus de gedraging waarover
verzoeker klaagt niet als onrechtmatig kan worden aangemerkt, betekent dit
echter niet dat zij daarmee ook behoorlijk moet worden geacht. In dezen is
van belang dat de behoorlijkheidsnorm, zoals de Nationale ombudsman die heeft
te hanteren als criterium van zijn beoordeling, een ruimer bereik heeft dan
de eis van rechtmatigheid.De onderzochte gedraging was gedeeltelijk «behoorlijk» en
gedeeltelijk «niet behoorlijk».10B.7 Orden van Advocaten in de verschillende arrondissementenOp dit terrein is in 1999 één rapport uitgebracht, 99/190.
De klacht was niet gegrond.In dit rapport was sprake van de klacht dat de Orde van Advocaten in het
arrondissement Maastricht onvoldoende medewerking had verleend bij het vinden
van een oplossing van een conflict tussen verzoeker en zijn voormalige advocaat.
De deken van de Orde had echter diverse pogingen ondernomen om partijen nader
tot elkaar te brengen, en in redelijkheid kon niet nog meer van hem worden
verwacht. De Nationale ombudsman achtte de gedraging «behoorlijk». 10B.8 Overige zelfstandige bestuursorganenCommissie voor de politieklachtenEr is in 1999 één rapport (99/391) uitgebracht over de Commissie
voor de Politieklachten in Amsterdam.De commissie had aan verzoekers gemachtigde een reeds verleend uitstel
voor het geven van een reactie verlengd. Kort na deze verlenging heeft de
commissie de gemachtigde laten weten dat dit tweede uitstel toch niet kon
worden verleend, in verband met het uitbrengen van het jaarverslag. Het bekorten
van de eerder verleende verlenging van de reactietermijn had uiteindelijk
plaatsgevonden op basis van een afspraak met de gemachtigde, waarbij niet
was gebleken dat de commissie ongeoorloofde druk had uitgeoefend op de gemachtigde.
Verder had de commissie de reactie die in het kader van de wederhoor was gegeven
niet inhoudelijk betrokken in haar advies aan de burgemeester van Amsterdam.
Dit was ook niet nodig, omdat verzoekers reactie een herhaling betrof van
hetgeen hij eerder naar voren had gebracht en de reactie van zijn gemachtigde
geen feiten of omstandigheden bevatte die van belang waren voor de beoordeling
van het politieoptreden.De onderzochte gedraging was «behoorlijk».GerechtsdeurwaarderEr is in 1999 één rapport 99/366 uitgebracht over een (kandidaat-)gerechtsdeurwaarder.
De klacht betrof onheuse bejegening door een kandidaat gerechtsdeurwaarder.
Omdat verzoekster niet nader had omschreven wat er was gezegd, en de deurwaarder
de onheuse bejegening ontkende, was niet gebleken dat de gestelde gedraging
had plaatsgehad. Om die reden achtte de Nationale ombudsman de onderzochte
gedraging «behoorlijk».BeklagcommissieEr is, ten slotte, in 1999 ook een klacht ontvangen over de beklagcommissies
uit de commissies van toezicht in de penitentiaire inrichtingen te 's-Gravenhage,
Haarlem en Utrecht, over het uitblijven van beslissingen op klaagschriften.
Er is geen onderzoek naar aanleiding van deze klachten ingesteld, omdat de
commissies nog een termijn was gesteld om tot een uitspraak te komen.11 BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties begint onderdeel
11A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 11B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES11A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  11Ontvangen in 1999  + 43Te behandelen  54 Afgedaan     1) niet in onderzoek 40   2) onderzoek      a. rapport2 – 52   b. tussentijds beëindigd1012 In
behandeling per 01/01/2000  2Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 43, een daling ten
opzichte van 1998 (67) met 35,8%. Het aantal afgedane zaken (52) daalde eveneens
ten opzichte van 1998 (96) met 45,8%. Van de 52 afgedane zaken werden twaalf
(23,1%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden
twee rapporten uitgebracht (1998: 4).11A.2 Binnenlandse VeiligheidsdienstEvenals in 1998 bracht de Nationale ombudsman in 1999 geen rapporten uit
over de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD).Vier maal werd een onderzoek op basis van een klacht over de BVD tussentijds
beëindigd (1998: 3). In één van die gevallen betrof de
klacht het uitblijven van een reactie van de Coördinator Veiligheidsonderzoeken
op de brief, waarin verzoeker zijn zienswijze kenbaar had gemaakt over het
voornemen van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om
in verzoekers geval een verklaring van geen bezwaar te weigeren. Tijdens het
onderzoek werd door het Ministerie medegedeeld dat inmiddels was gereageerd
op verzoekers brief en dat de reactie een formele weigering van een verklaring
van geen bezwaar inhield. Naar aanleiding van deze ontwikkeling liet verzoeker
weten dat hij gebruik zou maken van de mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen
tegen de weigering en dat de bemoeienis van de Nationale ombudsman wat hem
betreft kon worden beëindigd. De Nationale ombudsman beschouwde de klacht
vervolgens als ingetrokken.11A.3 USZO-ZoetermeerIn 1999 beëindigde de Nationale ombudsman zes onderzoeken die betrekking
hadden op USZO-Zoetermeer (1998: 8).Er werd één rapport uitgebracht (99/450). De klacht luidde
dat USZO-Zoetermeer verzoeker pas begin 1999 had geïnformeerd over de
herziening van zijn uitkering per 1 april 1994 en hem pas op 23 april 1999
had geïnformeerd over de consequenties van die herziening (de terugvordering
van een bedrag van f 56 735,69). Uit het onderzoek bleek dat USZO-Zoetermeer
middels een faxbericht van 23 september 1997 door USZO-Heerlen erop was geattendeerd
dat er een fout was gemaakt met verzoekers herplaatsingswachtgeld. Volgens
de Nationale ombudsman had de beslissing met betrekking tot een herziening –
rekening houdend met de complexe uitkeringssituatie – uiterlijk binnen
een in gevallen als deze nog redelijk te achten termijn van zes maanden aan
verzoeker bekend moeten zijn gemaakt. USZO-Zoetermeer nam pas ruim vijftien
maanden na de fax van USZO-Heerlen een beslissing. In het onderzoek bleek
niet van omstandigheden die deze behandelingsduur konden rechtvaardigen. De
klacht werd gegrond geacht. Vijf maal werd een onderzoek beëindigd zonder dat een rapport werd
uitgebracht.In een van die gevallen betrof de klacht dat USZO-Zoetermeer verzoeker
onvoldoende duidelijk had geïnformeerd over de mogelijkheid van een extra
aanvullende verzekering tegen de risico's van een inkomensdaling bij blijvende
arbeidsongeschiktheid, en hem niet tegelijkertijd met andere uitkeringsgerechtigden
in 1995 had ingelicht. Tijdens het onderzoek liet USZO-Zoetermeer weten dat
de uitkeringsgerechtigden in december 1994 per circulaire waren geïnformeerd
over de reparatie van het zogenaamde «WAO-gat» door middel van
een (collectieve) aanvullende verzekering. Deze aanvullende verzekering is
iets anders dan het (strikt individuele) IP Aanvullingsplan (IPAP), de aanvullende
verzekering die de Stichting Pensioenfonds ABP sinds november 1995 in samenwerking
met Proteq verzekeringen aanbiedt aan actief werkzame ambtenaren en onderwijsgevenden.
Verzoeker was verzekerd in het kader van de collectieve verzekering en kwam
als wachtgelder niet in aanmerking voor het IPAP. Dit leidde tot de conclusie
dat verzoeker zo goed als dat voor hem mogelijk was, was verzekerd tegen de
(loondervings)risico's van arbeidsongeschiktheid. Gezien de feiten en omstandigheden
van het geval besloot de Nationale ombudsman het onderzoek niet voort te zetten.In een ander onderzoek ging het er om dat USZO-Zoetermeer de brieven die
aan verzoeker werden gericht in kopie toezond aan verzoekers voormalige werkgever,
het Ministerie van Economische Zaken. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties liet weten dat op grond van de Awb en de jurisprudentie
moest worden aangenomen dat de voormalige werkgever derdebelanghebbende was
bij besluiten ten aanzien van het recht op, de duur, en de hoogte van verzoekers
uitkering, alsmede van eventuele sancties en verval van aanspraken en dergelijke.
USZO-Zoetermeer was daarom gerechtigd om afschriften van dergelijke, primair
tot de uitkeringsgerechtigde gerichte stukken toe te zenden aan de voormalige
werkgever. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beschouwde
de drie brieven die in 1998 aan verzoekers voormalige werkgever waren toegezonden
echter als algemene informatieverstrekking. Het was niet juist dat afschriften
van deze brieven aan het Ministerie van Economische Zaken waren verzonden.
Het Ministerie instrueerde USZO-Zoetermeer daarom om af te zien van het toezenden
van correspondentie aan de voormalige werkgever, anders dan afschriften van
besluiten die voor die werkgever van belang zijn. USZO-Zoetermeer wijzigde
naar aanleiding daarvan haar beleidslijn op dit punt. De Nationale ombudsman
zag vervolgens onvoldoende reden om het onderzoek op basis van de klacht voort
te zetten.11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesWat betreft de overige zaken op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties werden in 1999 twee klachten afgewikkeld. In
één geval werd een rapport uitgebracht (99/413). Het betreft
een gedraging van de Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse
Zaken gezamenlijk.Het onderzoek naar een klacht betreffende het uitblijven van een antwoord
op een tweetal brieven werd beëindigd, nadat verzoeker alsnog een antwoord
had ontvangen. 11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESIn 1999 werden twee klachten ontvangen over de Stichting Administratie
Indonesische pensioenen en één klacht over de Dienst Geneeskundige
verzorging politie. Deze klachten leidden niet tot onderzoek.12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begint onderdeel
12A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 12B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A.1 CijfersTabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  15Ontvangen in 1999  + 57Te behandelen  72 Afgedaan     1) niet in onderzoek 43   2) onderzoek      a. rapport5 – 61   b. tussentijds beëindigd1318 In
behandeling per 01/01/2000  11Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 57, een daling ten
opzichte van 1998 (71) met 19,7%. Het aantal afgedane zaken was 61 (1998:
86). Daarvan werden er achttien (29,5%) afgedaan na in aanmerking te zijn
gebracht voor onderzoek. Er verschenen vijf rapporten (1998: 3)12A.2 USZO-GroningenTot voor enige jaren gaven de werkomstandigheden bij USZO-Groningen en
de gevolgen daarvan voor de uitkeringsgerechtigde aanleiding tot een, in vergelijking
met andere uitkeringsinstellingen, groot aantal klachten. De Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen zag hierin aanleiding om in juli 1997
in overleg met USZO-Groningen maatregelen te treffen om per 1 januari
1998 een aanzienlijke kwaliteitsverbetering te bereiken. Afgaande op het aantal
klachten dat de Nationale ombudsman de afgelopen jaren via onderzoek heeft
afgedaan (in 1995: 87, in 1996: 49, in 1997: 21, in 1998: 13 en in 1999: 11)
en de overwegend incidentele aard van de betreffende problemen, hebben de
getroffen maatregelen effect gehad. Van de elf in onderzoek genomen zaken
werd er één via een rapport afgedaan. De rest via de interventiemethode.Vermeldenswaard is de zaak die leidde tot rapport 99/370. Het betrof de
klacht van een in Zuid-Limburg wonende uitkeringsgerechtigde, die in verband
met haar bezwaarschrift werd uitgenodigd voor een hoorzitting te Eindhoven,
één van de vijf locaties in het land waar USZO-Groningen dergelijke
zittingen pleegt te houden. Haar verzoek om te worden gehoord op het districtskantoor
van USZO te Maastricht werd afgewezen. Volgens verzoekster vormde de reisafstand
naar de hoorzitting een te hoge drempel en is dit strijdig met het beginsel
van «fair trial», zoals is neergelegd in de Europese verklaring
van de rechten van de mens.De Nationale ombudsman oordeelde de klacht niet gegrond: gelet op het
feit dat de met het horen belaste medewerkers Groningen als standplaats hebben,
is het economisch en praktisch verantwoord om te horen in vijf over het land
verspreide locaties. Een reistijd van een uur, zoals in het geval van verzoekster,
valt binnen de grenzen van het aanvaardbare.Een toezegging tot vergoeding van eventuele fiscale schade deed de Minister
tegenover een verzoekster die problemen ondervond omdat, volgens de Minister,
USZO-Groningen een aantal te vermijden fouten met haar uitkering had gemaakt.
Vanwege deze toezegging en omdat verzoekster inmiddels de duidelijke uitleg
had gekregen waar ze al meer dan eens om had gevraagd, werd de zaak daarmee
als afgedaan beschouwd.In de overige zaken die via onderzoek werden afgedaan, kon na overleg
met USZO-Groningen een oplossing worden gevonden, die voldoendereden
was om het onderzoek niet voort te zetten. Zo deed USZO in een aantal gevallen
de toezegging om alsnog schriftelijk te zullen reageren op de vragen die bij
betrokkenen leefden ten aanzien van onder meer de hoogte van de uitkering,
de opbouw van de vordering, de wijze waarop de terugvordering plaatsvond,
de afhandeling van een rechterlijke uitspraak en de betaling van proceskosten.12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenOp het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
werden nog zeven andere zaken via onderzoek afgedaan. In vier zaken werd een
rapport uitgebracht, één klacht werd gegrond geacht, één
klacht was niet gegrond en twee klachten werden deels gegrond, deels niet
gegrond bevonden. In één zaak werd een aanbeveling gedaan. In
drie gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd.De zaak die leidde tot rapport 99/125 betreft een klacht over de Rijksakademie
van beeldende kunsten (RABK) te Amsterdam. Verzoeker klaagde er onder meer
over dat de RABK een met hem afgesloten samenwerkingsovereenkomst had beëindigd
op basis van eenzijdig ingebrachte, niet door de RABK onderzochte, beschuldigingen
(lastigvallen van deelneemsters van de RABK) en zonder dat hij in de gelegenheid
was gesteld zich tegen de geuite beschuldigingen te verweren. Volgens de RABK
was verzoeker tijdens het gesprek waarbij hij met deze beschuldigingen werd
geconfronteerd, wel de gelegenheid geboden om hierop te reageren. Verzoeker
en de RABK spraken elkaar op dit punt tegen. Wel stond vast dat de RABK verzoeker
al tijdens dat gesprek had meegedeeld dat met hem geen tweede werkperiode
zou worden aangegaan. De Nationale ombudsman achtte deze gang van zaken niet
juist. Naar zijn oordeel had de RABK verzoeker een redelijke termijn moeten
gunnen om op de beschuldigingen te reageren. Vervolgens had de RABK –
alvorens een beslissing te nemen over het al dan niet aangaan van een tweede
werkperiode met verzoeker – het verweer van verzoeker voor commentaar
moeten voorleggen aan de deelneemsters van wie de beschuldigingen afkomstig
waren. Door dit niet te doen had de RABK gehandeld in strijd met de zorgvuldigheid
die bij het nemen van een dergelijke beslissing mocht worden verwacht.Voorts had de RABK naar het oordeel van de Nationale ombudsman ten onrechte
f 400 op verzoekers beurs ingehouden in verband met schade die verzoeker
aan een monitor had toegebracht, aangezien tussen partijen niet vaststond
dat de RABK een vordering had op verzoeker. Op die punten was de klacht gegrond.
Op een aantal andere punten werd de klacht niet gegrond geacht. De Nationale
ombudsman deed in deze zaak de aanbeveling om de f 400 alsnog aan verzoeker
uit te betalen. Deze aanbeveling werd opgevolgd.In rapport 99/279 oordeelde de Nationale ombudsman dat de Inspectie van
het Onderwijs zich gezien haar taak zoals die blijkt uit artikel 5 van de
Wet op het primair onderwijs (voorheen de Wet op het basisonderwijs), in beginsel
niet behoort te bemoeien met de indeling van groepen op een school. Voor ingrijpen
door de inspectie kan aanleiding bestaan indien de deugdelijkheid van het
onderwijs door de groepsindeling wordt geschaad. Die situatie deed zich niet
voor. De klacht was daarom niet gegrond.Rapport 99/245 betreft een klacht van drie leerkrachten uit het basisonderwijs.
Zij klaagden erover dat de Inspectie van het Onderwijs en in het verlengde
daarvan het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen geen eigen
standpunt hadden ingenomen inzake het arbeidsrechtelijke geschil tussen verzoekers
en hun werkgever, een schoolbestuur. De Nationale ombudsman
oordeelde dat dat ook niet hoefde, nu verzoekers het hoger beroep tegen de
uitspraak van de kantonrechter in de zaak tegen hun werkgever alsnog in der
minne hadden geschikt.Rapport 99/356 betreft een klacht over de lange behandelingsduur van een
bezwaarschrift bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over
het toekennen van een restauratiesubsidie voor een monumentale boerderij.
In reactie op de klacht liet de Minister weten dat de ontstane vertraging
was veroorzaakt door de omstandigheid dat het ambtsbericht van de Rijksdienst
voor de Monumentenzorg (RDMZ) nog niet was ontvangen en dat in verband daarmee
aanvankelijk nog geen hoorzitting van de Commissie voor de verzoekschriften
kon worden gepland. Indien de Minister zijn tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman gedane toezegging zou nakomen ten aanzien van het tijdstip waarop
op het bezwaarschrift zou worden beslist, dan zou de procedure acht maanden
in beslag hebben genomen. Dit was naar het oordeel van de Nationale ombudsman
onredelijk lang en betekende ruimschoots een verdubbeling van de uit de Algemene
wet bestuursrecht voortvloeiende maximale behandelingsduur van veertien weken.
De Minister had verder nagelaten verzoeksters te informeren over de voortgang
van de procedure, omdat dit extra werk met zich mee zou brengen, met een negatief
effect op de behandelingsduur. Dit was op zich begrijpelijk, aldus de Nationale
ombudsman, maar deed geen recht aan het belang van bezwaarden om adequaat
over de voortgang te worden geïnformeerd. De klacht was derhalve gegrond.
Met instemming nam de Nationale ombudsman er kennis van dat de Minister en
de RDMZ inmiddels maatregelen hadden genomen om te bevorderen dat bezwaarschriften
binnen de wettelijke termijn worden afgehandeld.Voorts nam hij eveneens met instemming kennis van het voornemen van de
Minister om de mogelijkheden om bezwaarden te informeren over de termijn waarop
een beslissing op het bezwaarschrift valt te verwachten, wanneer de wettelijk
voorgeschreven behandeltermijn wordt overschreden, nader te onderzoeken en
in overweging te nemen.Eén van de drie klachten die via interventie werd afgehandeld,
betrof met name het niet tijdig reageren en onvolledig informeren door de
RDMZ. Het onderzoek werd beëindigd nadat de RDMZ de bereidheid had uitgesproken
om verzoekster nadere informatie te verschaffen. 12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV12B.1.1 CijfersDe Informatie Beheer Groep (IBG) en de OV-Studentenkaart BV zijn zelfstandige
bestuursorganen die als zodanig vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. De OV-Studentenkaart BV handelt overigens alleen nog de lopende
zaken af met betrekking tot OV-Studentenkaarten die geldig waren tot 1 november
1994. Beide instanties worden hieronder samen behandeld.Tabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-BV): algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  21Ontvangen in 1999  + 210Te behandelen  231 Afgedaan     1) niet in onderzoek 105   2) onderzoek     
a. rapport1 – 205   b.
tussentijds beëindigd99100 In behandeling per 01/01/2000  26Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de IBG
en de OV-Studentenkaart BV was 210, een daling ten opzichte van 1998 (264),
met 20,4%.Het aantal afgedane verzoekschriften (205) daalde eveneens ten opzichte
van 1998 (301) met 31,9%.Van deze 205 verzoekschriften werden 100 (48,8%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. In één van deze zaken was aanleiding
om een rapport uit te brengen (1998: 0). De rest van de zaken is afgedaan
via de interventiemethode.In grote lijnen wijkt het algemene beeld van de klachten over de IBG en
de OV-Studentenkaart BV niet af van de voorgaande jaren.Ook in 1999 zijn met betrekking tot de IBG de ingestelde onderzoeken alle
na interventie beëindigd. Over de OV-Studentenkaart BV werd één
rapport uitgebracht (rapport 99/49). De interventiemethode werkte op dit terrein
zonder meer goed. Een onderzoek door de Nationale ombudsman leidt in het algemeen
tot een snelle reactie door de IBG. Vervolgens wordt hetzij een actie verricht
door de IBG, waarmee het probleem van verzoeker wordt opgelost, hetzij wordt
zodanig duidelijke informatie verstrekt dat onomstotelijk komt vast te staan
dat de IBG niet onjuist heeft gehandeld. Zowel door verzoekers als door de
Nationale ombudsman wordt deze manier van werken gewaardeerd.Verder is het vermeldenswaard dat er binnen de IBG voor is gekozen om
intern een mogelijkheid te scheppen om een kwestie voor een «second
opinion» voor te leggen aan een groep zeer ervaren en deskundige medewerkers.
Op die manier wordt meer recht gedaan aan individuele belangenafweging in
concrete moeilijke gevallen. Dit blijkt in de praktijk goed te werken. Ook
bij de Nationale ombudsman aanhangige zaken worden vaak via dit kanaal nog
eens beoordeeld. Op deze manier komen bijzondere gevallen aanzienlijk beter –
en overigens ook veel sneller dan via andere kanalen – tot hun recht.Een interessante ontwikkeling is ook die van het werken van geïntegreerde
teams binnen de IBG. De klant staat daarbij centraal: deze komt voor alle
«producten» (tegemoetkoming studiekosten, lesgeld, studiefinanciering, plaatsing etcetera) van de IBG bij één
team terecht. Dit zal naar verwachting de klantgerichtheid van de organisatie
sterk bevorderen.De klachten over de IBG zijn in 1999 overigens niet anders verdeeld dan
in 1998 en hadden met name betrekking op de uitvoering van de Wet op de studiefinanciering
(WSF), de Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS) en de Les- en cursusgeldwet
(LCW). De klachten liepen te zeer uiteen en waren te individueel om daaruit
algemene knelpunten te destilleren.Eind 1999 bracht een delegatie van het Bureau Nationale ombudsman een
bezoek aan de IBG, waarbij een aantal nieuwe ontwikkelingen op technisch en
organisatorisch gebied bij de IBG werd toegelicht en besproken.De OV-Studentenkaart BV verwerkt nog steeds de lopende vorderingen wegens
onterecht bezit van de door haar tot 1 november 1994 uitgereikte kaarten.
Er worden nu geen nieuwe vorderingen meer opgestart. Toch werden er door de
Nationale ombudsman nog 19 onderzoeken (1998: 8) ingesteld, die op één
na door interventie werden beëindigd.12B.1.2 Productgroep Studiefinanciering, Afdeling Bezwaar
en Beroep en productgroep OnderwijsdienstenIn 1999 werden alle 45 in onderzoek genomen klachten over de Productgroep
Studiefinanciering afgehandeld via de interventiemethode.In 23 gevallen werd het onderzoek beëindigd nadat door de IBG uitleg
over gecompliceerde schulden of anderszins informatie was verschaft. Vermeldenswaard
was daarbij een zaak waarin verzoeker door de IBG werd uitgenodigd voor een
persoonlijk gesprek op een regiokantoor om een gecompliceerde toekenningssituatie
eens goed uit zoeken. Bedacht moet worden dat de Nationale ombudsman vaak
klachten van complexe aard ontvangt, waar de burger zelf geen weg meer mee
weet. De Nationale ombudsman zorgt in die gevallen dat er duidelijkheid komt.
Het is dan mogelijk om – ook al leidt een en ander niet tot een (extra)
toekenning of het vervallen van een vordering – een zaak die zich al
jaren voortsleept tot een einde te brengen.In 22 gevallen werd positief resultaat geboekt voor de burger. Het ging
bijvoorbeeld om zaken waarin debiteuren alsnog in de gelegenheid werden gesteld
om de oorspronkelijke hoofdsom van de schuld te betalen. De in rekening gebrachte
rente en (deurwaarders)kosten werden in die gevallen door de IBG voor haar
rekening genomen. Bij oudere schulden betrof het hier soms duizenden guldens.
In andere gevallen werd – nadat was geconstateerd dat de invordering
van de schuld bepaald niet vlekkeloos was verlopen – alsnog een gunstige
betalingsregeling getroffen. Ook betaalde de IBG in een zaak waar na de positieve
beslissing op een bezwaarschrift toch de invordering niet was gestaakt de
aan verzoeker in rekening gebrachte invorderingskosten terug. Tevens ontving
de betrokkene – als blijk van begrip en erkenning van de gemaakte fouten –
een cadeaubon.Niet altijd pakt een klacht 100% voordelig uit voor verzoekers. Zo bleek
in een zaak dat door de IBG weliswaar fouten waren gemaakt in het voorlichtingstraject,
maar dat de ontstane invorderingskosten te wijten waren aan het consequent
niet reageren van verzoekster op correspondentie en aanmaningen van de IBG.
Die kosten hoefden volgens de Nationale ombudsman niet aan verzoeksters dochter
te worden gerestitueerd. Zij kreeg wel de oorspronkelijke hoofdsom van f 150
van de IBG terug.In een geval waarin een verzoeker namens zijn zuster – een kunstenares –
klaagde over een studieschuld van tientallen jaren her, leidde de interventie
door de Nationale ombudsman ertoe dat de achterstallig geworden schuld van
ruim f 10 000 weer werd opgenomen bij de reguliere schuld. De inmiddels
bij het kantongerecht en de rechtbank lopende zaken werden geroyeerd,
waarbij ieder zijn eigen kosten droeg. Vervolgens ontstond – omdat de
schuld nu weer geheel als regulier werd beschouwd– de mogelijkheid tot
draagkrachtmeting. Bij het minimuminkomen van verzoekster betekende dit in
feite dat zij niets of een zeer laag bedrag per maand ging betalen. Bovendien
viel de gehele schuld tevens onder de «garantieregeling» van de
WSF, die inhoudt dat indien na vijftien jaar de schuld nog niet is betaald,
het restant van rechtswege tenietgaat. Daarmee waren de problemen van verzoekster
in één keer opgelost.In een andere zaak werd, omdat de betrokkene steeds maar weer niet betaalde
en ook geen draagkrachtmeting had aangevraagd, door de IBG terecht de deurwaarder
ingeschakeld. Verzoeker betaalde wél aan de deurwaarder, inclusief
kosten. Vervolgens had hij weer geen geld om de reguliere aflossingen te betalen,
zodat die weer bij de deurwaarder terecht kwamen enzovoorts. Zijn zaakwaarnemer
vroeg de Nationale ombudsman om hulp om deze vicieuze cirkel te doorbreken.
De IBG liet weten dat bij hoge uitzondering door verzoeker met terugwerkende
kracht draagkrachtmeting kon worden gevraagd. Gelet op het lage inkomen van
verzoeker leidde dit tot een maandtermijn van f 0. Daarmee was bereikt
wat de zaakwaarnemer had beoogd: de cirkel was doorbroken.Overigens is bij de IBG duidelijk dat de wijze waarop een onderzoek wordt
beëindigd niet maatgevend is voor de vraag of het bestuursorgaan al dan
niet tot actie is overgegaan. Zo werd tijdens een onderzoek naar de gang van
zaken rond een uitwonenden-controle duidelijk dat de tekst van het zogenaamde
Uitwonenden-Rappelformulier aanpassing behoefde. De IBG gaf aan daartoe te
zullen overgaan. Het onderzoek kon daarop worden beëindigd.Ditzelfde geldt voor een onderzoek naar het toerekenen van een AAW-uitkering
over een aantal maanden in 1993, die in 1994 was uitbetaald, aan laatstgenoemd
jaar. Daardoor kreeg verzoeker over 1994 onverwacht een te hoog inkomen, waardoor
een forse terugvordering van studiefinanciering ontstond. Nadat door de Nationale
ombudsman contact was opgenomen met Gak Nederland BV verklaarde deze laatste
instantie dat de uitkering – indien verzoeker daarom zou hebben verzocht –
per kas had kunnen worden uitbetaald in 1993. Daarmee was de uitkering vorderbaar/inbaar
in 1993 geweest. De IBG stemde er alsnog mee in dat deze ook op dat jaar werd
geboekt. Dit leidde tot herstel van de ingetrokken studiefinanciering en ook
tot het wegvallen van de inmiddels door de OV-Studentenkaart BV ingestelde
vordering wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart. Een gelijk probleem
speelde in een zaak waarin het Philips pensioenfonds uiteindelijk op verzoek
van de Nationale ombudsman een soortgelijke verklaring afgaf. Ook in dat geval
was de zaak daarmee geregeld. De IBG zal in voorkomende gevallen dezelfde
beleidslijn hanteren.Interventies door de Nationale ombudsman zijn geschikt om zaken die administratief
zijn vastgelopen op een snelle manier weer vlot te trekken. Zo was er de zaak
van de echtgenoot van een aanvraagster van studiefinanciering. Hij klaagde
erover dat de IBG steeds maar weer de aanvraag retourneerde met het verzoek
om dan weer dit en dan weer dat stuk bij te voegen. De Nationale ombudsman
zorgde ervoor dat binnen drie weken een beslissing op de aanvraag werd genomen.
Overigens liet de IBG weten dat in dit geval nogal wat bewijsstukken nodig
waren geweest, maar dat die ook tegelijk hadden kunnen en moeten worden opgevraagd.
De wijziging van de organisatievorm (integrale teams) zou dit soort problemen
in de toekomst moeten gaan voorkomen.De IBG komt burgers naar aanleiding van hun klacht bij de Nationale ombudsman
in een enkel geval ook wel verder tegemoet dan strikt is voorgeschreven. Zo
bleek tijdens een onderzoek dat een studerende zonder meer verkeerd
was voorgelicht door de IBG over de meest voordelige inzet van het inkomen
van zijn partner. De IBG maakte daarvoor excuses en ging volledig mee in een
door verzoeker gedaan voorstel, waar dat volgens de WSF strikt genomen niet
was vereist, daarmee getuigend van een zeer tegemoetkomende opstelling.Ten slotte waren er nog twee klachten over de afdeling Bezwaar en Beroep.
Deze afdeling accepteerde in de ene zaak als bewijs van medeverzekering van
een studerende op de particuliere ziektekostenpolis van zijn vader noch een
door de vader getekende verklaring noch een door de verzekeringsagent in dit
verband afgegeven verklaring. Ook was niet gereageerd op een brief van verzoeker
over dit probleem. De IBG trok in deze zaak het boetekleed aan: men erkende
in de dienstverlening te zijn tekortgeschoten. Onder het aanbieden van verontschuldigingen
werd de zaak nu alsnog rechtgezet. Tevens werden maatregelen genomen om herhaling
te voorkomen.In de tweede zaak meende een verzoekster dat de IBG na een beroepszaak
bij het College van beroep studiefinanciering een voor haar gunstige nieuwe
beschikking diende te nemen. Zij meende dat de genomen nieuwe beschikking
alleen om haar dwars te zitten weer afwijzend was. Nadere bestudering van
de zaak leidde tot de conclusie dat de nieuwe afwijzing van de IBG was gebaseerd
op een ander artikel van de WSF. Gelet daarop achtte de Nationale ombudsman
het niet onredelijk dat de IBG het toch weer op een beroepszaak liet aankomen.Er werd één klacht over de productgroep Onderwijsdiensten
behandeld, die betrof een kwestie van plaatsing door het Centraal Bureau Aanmel-
ding en Plaatsing. Het onderzoek werd na interventie beëindigd.12B.1.3 OV-Studentenkaart BVIn 1999 werden 19 onderzoeken naar de OV-Studentenkaart BV beëindigd.
Het ging in alle gevallen om betwiste vorderingen van de BV wegens onterecht
bezit van de OV-Studentenkaart in het verleden. Na controle van hetzij het
inkomen (bij de Belastingdienst), hetzij de inschrijving (bij de onderwijsinstelling)
bleek dat geen recht had bestaan op studiefinanciering. In een dergelijk geval
bestaat ook geen recht op de OV-Studentenkaart. In deze zaken is vaak overleg
van de Nationale ombudsman met zowel de IBG als de OV-Studentenkaart BV nodig.In één geval werd een rapport uitgebracht (99/49). Verzoekster
klaagde erover dat de OV-Studentenkaart BV volhardde in de invordering jegens
haar zoon vanwege onterecht kaartbezit in de maanden augustus en september
1993. Tijdens het onderzoek bleek dat verzoeksters zoon zich in die maanden
niet had ingeschreven als voltijdstuderende, maar als extraneus/auditor. Hij
had daarmee over de maanden augustus en september 1993 geen recht op studiefinanciering.
In een dergelijke situatie kon ook geen beroep worden gedaan op de herexamenregeling.
Ingevolge de bepalingen van de WSF en de Algemene Voorwaarden OV-Studentenkaart
1992 verliest degene wiens recht op studiefinanciering eindigt, ook het recht
op de OV-Studentenkaart. Omdat verzoeksters zoon zijn kaart niet tijdig had
ingeleverd, was hij over de genoemde maanden het commerciële tarief verschuldigd.
De OV-Studentenkaart BV kon volharden in haar vordering. De Nationale ombudsman
oordeelde de klacht niet gegrond.De andere zaken werden zonder rapport beëindigd.In zeven gevallen bleek de vordering na onderzoek door de Nationale ombudsman
terecht. Verzoekers werden daarvan gemotiveerd op de hoogte gebracht.In de andere gevallen bereikte de Nationale ombudsman met zijn interventies
concrete resultaten voor verzoekers. In één geval was een vordering van f 1 227,45
ingesteld. De dochter van verzoeker zou de OV-Studentenkaart ten onrechte
drie maanden in bezit hebben gehad. Verzoeker stelde echter dat zij in die
drie maanden wel degelijk op een school ingeschreven was geweest. Hij kwam
er echter niet uit met de IBG en/of de OV-Studentenkaart BV. Nadat de zaak
door de Nationale ombudsman in onderzoek was genomen, kon worden vastgesteld
dat verzoekers dochter inderdaad ingeschreven had gestaan in de betreffende
periode. Hoewel de studiefinanciering gelet op de inmiddels verstreken tijd
niet meer kon worden herzien bleek uit het onderzoek dat het verzoekers dochter
niet kon worden verweten dat zij de kaart in die periode niet had ingeleverd.
Dat was reden om de vordering te laten vervallen.In een zaak waarin f 409,15 werd gevorderd wegens onterecht bezit
van de OV-Studentenkaart in één maand in 1994 kwam na onderzoek
vast te staan dat de vordering terecht was. Tevens was echter gebleken dat
door de studiefinanciering een maand eerder te laten stoppen nog een toeken-
ning van f 165 kon plaatsvinden over een voorgaande maand, omdat de verdien-
sten in de laatste maand dan niet meer meetelden. Daarmee was verzoe- kers
nadeel dan weer enigszins gecompenseerd.In een ander geval had de OV-Studentenkaart BV geweigerd verzoeker een
bepaalde betalingsregeling toe te staan. Na tussenkomst van de Nationale ombudsman
werd een voor beide partijen acceptabele regeling overeengekomen.In een zaak waarin twee maanden onterecht bezit van de kaart was beboet
werd na tussenkomst van de Nationale ombudsman door de IBG de franchise (vrijlatingsbedrag)
anders ingezet. Dit leidde enerzijds tot het halveren van de boete wegens
onterecht kaartbezit, en anderzijds tot het alsnog toekennen van één
maand studiefinanciering. Aldus werd bereikt dat verzoekster per saldo slechts
een gering bedrag verschuldigd was.In een ander geval bleek het gunstiger de studiefinanciering op een eerder
moment stop te zetten. Dit leidde weliswaar niet tot een vermindering van
de vordering van de OV-Studentenkaart BV, maar wél tot het extra toeken-
nen van drie maanden studiefinanciering. Bovendien leidde interventie door
de Nationale ombudsman tot het toestaan van een betalingsregeling door de
OV-Studentenkaart BV.In een tweetal zaken kwam de vordering van de OV-Studentenkaart BV te
vervallen omdat na interventie door de Nationale ombudsman de betrok- kenen
alsnog bleken ingeschreven te zijn geweest aan een onderwijsinstelling. Aan
hen kon niet worden verweten dat zij de OV-Studentenkaart niet in die periode
hadden ingeleverd. De vorderingen (onder meer één van f 1 267,20)
kwamen te vervallen. Ten slotte verdient nog vermelding een zaak waarin na
interventie door de Nationale ombudsman kon worden vastgesteld dat het onterechte
bezit van de OV-Studentenkaart niet aan verzoeker was te wijten omdat hij
van plan was in september 1993 te gaan studeren, en pas op het eind van die
maand kon weten dat dit uiteindelijk niet zou doorgaan, waarna hij met terugwerkende
kracht vanaf 1 september werd uitgeschreven. Daarom werd in plaats van
f 390 per maand het lage tarief van f 61 toegepast.12B.1.4 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldOp het gebied van de productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld
(TSL) werden in 1999 33 klachten na onderzoek via de interventiemethode afgehandeld.
Het ging om achttien klachten over de uitvoering van de Wet tegemoetkoming
studiekosten (1998: 5) en vijftien klachten over (de invordering van) het
lesgeld in de zin van de Les- en cursusgeldwet (1998: 8). Ook in 1999 hadden de klachten ten aanzien van het lesgeld weer vooral
betrekking op de invordering daarvan.In drie gevallen was de door de IBG verstrekte informatie van dien aard
dat de Nationale ombudsman, na verzoekers uitleg te hebben verstrekt, besloot
dat verder onderzoek niet zinvol was. Een klacht over het uitblijven van een
beslissing op een bezwaarschrift leidde ertoe dat de IBG – die de betreffende
brief niet als bezwaarschrift had herkend – direct een beslissing nam.In een zaak die een belastingconsulent namens een cliënt voorlegde
leidde interventie door de Nationale ombudsman ertoe dat de IBG alsnog inhoudelijk
reageerde op faxen aangaande het ten onrechte betekenen van een dwangbevel
voor een vermeende lesgeldschuld. De IBG haalde de vordering per omgaande
terug en bood excuses aan voor het veroorzaakte ongemak.Naar aanleiding van een klacht van een moeder van een studerende over
het bij haar via de deurwaarder invorderen van het lesgeld 1998/1999 bleek
dat de vader (haar ex-echtgenoot) in deze zaak al eerder het lesgeld had betaald.
Het bedrag aan lesgeld was echter teruggestort wegens het ontbreken van een
correct betalingskenmerk. Nadat de vader bereid was gebleken het lesgeld alsnog
over te maken, trok de IBG haar vordering in en zag zij af van het in rekening
brengen van rente en invorderingskosten. In een ander geval bleek recht te
bestaan op een tegemoetkoming in de studiekosten ter grootte van hetzelfde
bedrag als het lesgeld. Ook in dat geval trok de IBG – na verrekening
van deze twee bedragen met elkaar – de vordering in.Naar aanleiding van een klacht over het zonder vooraf toesturen van een
acceptgiro of aanmaning starten van de invordering liet de IBG in eerste instantie
weten dat verzoeker op correcte wijze was aangeschreven en aangemaand, en
dat er geen aanleiding was om af te zien van de inmiddels door verzoeker betaalde
invorderingskosten en rente. Verder onderzoek leidde echter tot een tweede
verzoek van de Nationale ombudsman aan de IBG om nog eens zeer specifiek aan
te geven aan welk adres de correspondentie was verzonden. Daaruit bleek dat
alleen de laatste aanmaning naar het juiste adres was verzonden. De rest van
de post was verzonden naar een geheel onbekend adres. Aangezien verzoeker
vervolgens volhield ook nooit een aanmaning te hebben gehad en het risico
van het niet aankomen van één aanmaning volgens vaste jurisprudentie
van de Nationale ombudsman ligt bij de verzender, besloot de IBG om de betaalde
kosten en rente aan verzoeker te restitueren.In twee gevallen was er sprake van onterechte automatische incasso door
de IBG van termijnen van lesgeld. De betaling in drie termijnen via automatische
incasso kan worden aangevraagd via de onderwijskaart. Door op de onderwijskaart
een daartoe bestemd hokje zwart te maken en vervolgens te ondertekenen geeft
men te kennen automatische incasso in drie termijnen te willen. Dit hokje
was in het ene geval door verzoekster in eerste instantie zwart gemaakt, en
in tweede instantie had zij dit gecorrigeerd door daarover een kruis te plaatsen.
Een dergelijke correctie is echter niet leesbaar voor de optische leesapparatuur,
die voor het inlezen van de onderwijskaarten wordt gebruikt. Vandaar dat de
computer als wens van verzoekster de automatische incasso in drie termijnen
had geregistreerd. Hoewel de fout niet geheel voor haar rekening kwam, was
de IBG toch van mening dat het verwerkingsproces van de onderwijskaarten toch
zodanig diende te zijn dat afwijkende kaarten zoals in dit geval op een of
andere wijze worden herkend. De procedure voor het volgend jaar was inmiddels
aangepast. Het probleem kon zich dan ook niet meer voordoen.In het andere geval van onterechte automatische incasso van termijnen
van lesgeld klaagde de moeder van een studerende erover dat incasso plaatsvond
terwijl een tegemoetkoming in de studiekosten was toegekend en
deze zou worden verrekend. Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman
bleek dat het lesgeld en de tegemoetkoming in de studiekosten waren toegekend
onder verschillende O&W-nummers. De eerste termijn was overigens terecht
geïncasseerd: op dat moment was de tegemoetkoming nog niet toegekend.
Door de verschillende nummers had vervolgens ten onrechte geen verrekening
plaatsgevonden. De IBG zette de zaak recht en bood haar excuses aan, en bij
wijze van tegemoetkoming en genoegdoening daarnaast nog een cadeaubon.Een andere zaak betrof voorts de klacht van een verzoeker met een «ü»
in zijn naam. De IBG zond hem een acceptgirokaart voor betaling van lesgeld,
waarbij de «u» zonder umlaut was afgedrukt. De Nationale ombudsman
stelde daarnaar een onderzoek in. De IBG liet weten dat zij met verzoeker
van mening was dat de naam correct diende te worden afgedrukt op correspondentie.
Het was echter technisch niet mogelijk het bestaande computersysteem aan te
passen. Vervanging zou zo'n f 300 000 kosten. In het kader van een
grootschalig reorganisatieproces bij de IBG zullen echter in de komende jaren
alle geautomatiseerde systemen worden doorgelicht. Daarbij zal ook aan het
probleem van de zogenaamde diacritische tekens de nodige aandacht worden geschonken.
Vervanging van de betreffende apparatuur zal naar verwachting binnen enkele
jaren plaatsvinden. Handmatige verwerking van verzoekers lesgeldrekeningen
was niet mogelijk. Het proces is – gelet op de zeer grote hoeveelheden
rekeningen die jaarlijks worden verzonden – zodanig geautomatiseerd
dat daaraan geen mensenhand meer te pas komt.De Nationale ombudsman liet verzoeker weten dat ook hij vond – en
dat ook reeds in andere rapporten had overwogen (bijvoorbeeld rapport 93/033) –
dat persoonsgegevens in geautomatiseerde informatiesystemen correct dienen
te worden opgenomen en dat deze gegevens ook op correcte wijze dienen te worden
vermeld in correspondentie met betrokkenen. Daarbij past echter ook enig begrip
dat een eventueel noodzakelijke aanpassing op dit punt van bestaande systemen,
onder meer vanwege financiële consequenties, niet altijd op korte termijn
zal zijn te realiseren. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat hetgeen
de IBG had aangevoerd ter rechtvaardiging voor de onjuiste schrijfwijze van
de naam van verzoeker, voldoende zwaar kon wegen om deze onjuiste schrijfwijze
(op dit moment) te kunnen billijken. De Nationale ombudsman vond het tevens
te ver gaan om van de IBG te verlangen dat zij uit de zeer grote hoeveelheden
lesgeldrekeningen de aan verzoeker geadresseerde rekeningen zou selecteren.In vier gevallen werd aan verzoekers – gelet op de omstandigheden
van het geval – tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman alsnog
toegestaan in termijnen te betalen.Voor zover werd geklaagd over de activiteiten van de productgroep TSL
op het gebied van de Wet tegemoetkoming studiekosten resulteerde dit in elf
onderzoeken in de sfeer van de Tegemoetkoming studiekosten onder de 18 jaar
(TS18-) en in zeven onderzoeken in de sfeer van de Tegemoetkoming in de studiekosten
boven de 18 jaar (TS18+).Met betrekking tot de klachten over de TS18- ontstond er in vier gevallen
duidelijkheid over de gang van zaken doordat de IBG tijdens het onderzoek
door de Nationale ombudsman verzoekers volledig informeerde. Daarna was verder
onderzoek niet zinvol, zodat dit werd beëindigd.In zeven andere gevallen nam de IBG naar aanleiding van de tussenkomst
van de Nationale ombudsman alsnog een beslissing op de aanvraag. In drie gevallen
leidde dit tot een toekenning, waarna het onderzoek werd beëindigd. In
één geval was vermeldenswaard dat verzoekster de bezwaar- en
beroepstermijn had laten verlopen. Met een beroep op de bijzondere
situatie van verzoekster wist de Nationale ombudsman uiteindelijk de IBG te
overtuigen om in dit geval het inkomen van de ex-echtgenoot van verzoekster,
die haar met regelmaat had bedreigd, niet in aanmerking te nemen bij de toekenning.
In twee andere gevallen werd de aanvraag afgewezen, waarna voor betrokkenen
alsnog de weg van bezwaar en beroep open kwam te staan. De Nationale ombudsman
is dan niet meer bevoegd zodat ook in deze zaken vervolgens het onderzoek
werd beëindigd.In zeven gevallen stelde de Nationale ombudsman een onderzoek in naar
een klacht over de uitvoering van de TS18+. In één geval leidde
dit tot een toekenning. In de zes andere zaken verstrekte de IBG tijdens het
onderzoek nadere informatie op grond waarvan aan verzoekers duidelijkheid
kon worden verschaft omtrent hun recht op deze tegemoetkoming. Verder onderzoek
was daarna niet langer zinvol, zodat deze onderzoeken werden beëindigd.12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoekIn 1999 werden twee rapporten uitgebracht over de Universiteit Leiden.
In het ene geval was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond. In het andere
geval was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond en deels werd geen oordeel
gegeven. Dit laatste rapport gaf aanleiding tot een aanbeveling. Ook werd
een rapport uitgebracht betreffende een klacht over de Open Universiteit Nederland
te Heerlen. Deze klacht werd niet gegrond geacht. Verder werden drie klachten
over respectievelijk de Universiteit Leiden, de Universiteit van Amsterdam
en de Open Universiteit Nederland tussentijds beëindigd. Deze laatste
zaak betrof de klacht dat de Open Universiteit Nederland overging tot invorderingsmaatrege-
len, terwijl verzoekster om een betalingsregeling voor haar cursusgeld had
verzocht. Nadat verzoekster alsnog in de gelegenheid was gesteld om haar cursusgeld
te voldoen, waarbij haar de invorderingskosten niet in rekening werden gebracht,
liet verzoekster weten dat de kwestie hiermee naar haar tevredenheid was opgelost.De klacht die betrekking heeft op de Open Universiteit Nederland en die
na onderzoek werd afgerond met rapport 99/8 betrof de wijze waarop het College
van bestuur van deze universiteit had gereageerd op een brief van verzoeker.
De Nationale ombudsman oordeelde de klacht niet gegrond.Rapport 99/116 werd uitgebracht naar aanleiding van een mislukte sollicitatie
naar een huisartsenopleidingsplaats bij de Rijks Universiteit Leiden (RUL).
De klacht betrof enerzijds de Selectiecommissie van de afdeling Huisartsopleiding
bij de RUL, en anderzijds de Beroepscommissie Toelatingsprocedure Huisartsopleiding
van de Huisarts en Verpleeghuis- arts Registratie Commissie van de Koninklijke
Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst.De klacht over de selectiecommissie handelde met name over de wijze waarop
verzoekster tijdens het sollicitatiegesprek was bejegend, en over de informatie
die zij had ontvangen met betrekking tot haar afwijzing. Wat betreft de bejegening
achtte de Nationale ombudsman de klacht gedeeltelijk niet gegrond, en onthield
hij zich gedeeltelijk van een oordeel.Wat betreft de gegeven toelichting op de afwijzing viel de commissie volgens
de Nationale ombudsman wel een verwijt te maken. In dat verband overwoog hij
dat verzoekster op beknopte wijze was meegedeeld waarom de commissie had besloten
haar niet toe te laten tot de opleiding, en dat het begrijpelijk was dat verzoekster
met name behoefte had aan een nadere toelichting op een opmerking
over haar persoonlijk functioneren. De Nationale ombudsman achtte het niet
juist dat haar die nadere toelichting niet was gegeven.Verzoeksters klacht over de beroepscommissie betrof de gang van zaken
rond de behandeling van haar beroep tegen de beslissing van de selectiecommissie.
Deze klacht wordt besproken in hoofdstuk 20, § 20B.3.In rapport 99/333 was de klacht gericht tegen de wijze waarop de decaan
van de faculteit der geneeskunde van de Universiteit Leiden had gereageerd
op een door verzoeker ingediende klacht en een door hem gestelde vraag. Verzoekers
brief betrof het in 1995 opnieuw openen van het Grafmonument van de Graven
van het Hollandse Huis te Rijnsburg, en de wijze waarop het skeletmateriaal
aan een onderzoek was onderworpen. Voorts vroeg verzoeker of het door hem
voorgestelde DNA-onderzoek spoedig zou kunnen plaatsvinden. De Nationale ombudsman
oordeelde dat de decaan voor de door verzoeker gestelde vragen – op
de vraag naar het DNA-onderzoek na – in redelijkheid kon volstaan met
het verwijzen van verzoeker naar het rapport van een onafhankelijke Commissie
van Onderzoek. In zoverre was de gedraging «behoorlijk». Het niet
beantwoorden van de vraag naar het DNA-onderzoek achtte de Nationale ombudsman
niet behoorlijk.12B.2.2 Dienst omroepbijdragenIn 1999 werden tien rapporten (in 1998: 7) uitgebracht op het terrein
van de Dienst omroepbijdragen (Dob). In drie daarvan luidde de conclusie dat
de klacht gegrond was, in twee zaken dat de klacht niet gegrond was. Verder
werd in vier rapporten de klacht deels gegrond, deels niet gegrond geacht
en in één rapport luidde de conclusie deels gegrond, deels geen
oordeel. In 29 gevallen (in 1998: 8) werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Gebruik oranje envelop voor aanmaningenIn twee rapporten (99/292 en 99/301) werd onder meer geklaagd over het
gebruik door de Dob van een duidelijk herkenbare, oranje envelop waarin een
aanmaning werd verstuurd. De Dob had hiervoor gekozen vanwege de attentiewaarde.
Aangezien de buitenkant van de oranje enveloppe geen informatie bevatte over
de inhoud, konden derden niet zonder meer weten welke mededeling zich daarin
bevond. In beginsel was het derden evenmin bekend dat uitsluitend aanmaningen
in een oranje envelop werden verzonden. De klachten op dit punt werden door
de Nationale ombudsman niet gegrond verklaard.Controleactiviteiten bij geestelijk zieke vrouwDe klacht die leidde tot rapport 99/339 werd ingediend door een verzoeker
die de belangen behartigde van een vrouw die aan schizofrenie lijdt. De vrouw
leidt een geïsoleerd leven en is niet in het bezit van een radio of televisie.
Verzoeker klaagde er onder meer over dat de Dob bij controles inzake de aanwezigheid
van radio en televisie geen rekening hield met de bijzondere situatie van
de vrouw. Volgens hem was het voor de vrouw zeer verontrustend dat de Dob
haar regelmatig benaderde met controleactiviteiten, zoals het zenden van in
dreigende taal gestelde brieven en bezoeken van controleurs. De Dob gaf aan
dat in enige mate rekening zal worden gehouden met de persoonlijke omstandigheden
van de vrouw, door haar langer dan de gebruikelijke periode uit te sluiten
van het toezenden van mailings. De Nationale ombudsman oordeelde dat de wijze
waarop de Dob de adressen controleert waar geen houders van ontvanginrichtingen
zijn geregistreerd, in het algemeen gesproken acceptabel is. Het was niet
onbegrijpelijk of onredelijk dat de Dob de vrouw niet voor onbepaalde
tijd van controleactiviteiten wenste uit te sluiten. De klacht op dit punt
was daarom niet gegrond.Overige rapportenDe overige rapporten die over de Dob werden uitgebracht richten zich met
name op de administratieve behandeling van correspondentie en op de wijze
van invordering van de omroepbijdrage.InterventiesIn de zaken die niet leidden tot een rapport werden in de meeste gevallen
verzoekers alsnog door de Dob tevreden gesteld. Dit deed de Dob onder meer
door alsnog informatie te verschaffen, brieven te beantwoorden, zaken administratief
recht te zetten, excuses aan te bieden, en invorde- ringskosten kwijt te schelden.In andere gevallen kon de Nationale ombudsman verzoekers op basis van
de verkregen informatie meer duidelijkheid verschaffen over de handelwijze
van de Dob, waarna er geen reden was het onderzoek voort te zetten.12B.2.3 Overige bestuursorganenDe Nationale ombudsman ontving twee klachten over het Commissariaat voor
de Media. In beide zaken, betreffende de afwikkeling van correspondentie,
werd de klacht tussentijds beëindigd.Klachten over het Instituut voor Toetsontwikkeling CITO, de Stichting
Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst en de Stichting Nuffic,
leidden niet tot onderzoek.13 FINANCIËNTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van het Ministerie van Financiën begint dit hoofdstuk
met een aantal cijfers.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 13A MINISTERIE VAN FINANCIËN13A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  142Ontvangen in 1999  + 605Te behandelen  747 Afgedaan     1) niet in onderzoek 418   2) onderzoek     
a. rapport67 – 654   b.
tussentijds beëindigd169236 In behandeling per 01/01/2000  93Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 605 (1998: 620).
Het betreft bij deze 605 zaken met name de Belastingdienst. De 605 zaken vormen
7,9% van de 7681 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1999 ontving.
Het aantal afgedane zaken bedroeg 654 (1998: 696). Deze 654 zaken vormen 11,1%
van het totaal van 5878 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1999 werden
afgedaan.Van de 654 afgedane zaken werden 236 (36%) afgedaan na in aanmerking te
zijn gebracht voor onderzoek. In 1998 waren er dat nog 193 (27,7%). Er werden
67 rapporten uitgebracht (1998: 82), terwijl in 169 zaken (1998: 111) het
onderzoek tussentijds werd beëindigd, doorgaans na toepassing van de
interventiemethode.13A.2 Belastingdienst13A.2.1 InleidingNa de reorganisatie van de Belastingdienst die is afgerond in het begin
van de negentiger jaren voert de Belastingdienst stelselmatig een beleid waarin
klantgerichtheid en klantvriendelijkheid een essentiële rol spelen. Onderdeel
van dit beleid is onder meer het streven naar kortere behandelingstermijnen
van aangiften, bezwaarschriften en correspondentie. Om dat doel te bereiken
wordt in toenemende mate – en met succes – gebruik gemaakt van
de mogelijkheden die verdergaande automatisering biedt. De massaliteit die
vaak eigen is aan het werk van de Belastingdienst en de «voorgeprogrammeerde»
manier van werken die inherent is aan de geautomatiseerde verwerking van de
massale processen leiden er echter toe dat in sommige gevallen een tegengesteld
effect optreedt.Hieronder volgt een tweetal voorbeelden van situaties, ontleend aan concrete
gevallen uit het verslagjaar, waarin dit tegengestelde effect zich voordeed.De eerste situatie betreft het systeem van voorlopige teruggave inkomstenbelasting.
De Belastingdienst streeft er naar om in situaties waarin volgens de gegevens
van de aangifte recht bestaat op een teruggaaf en waarin de aangifte is ingeleverd
vóór 1 april van het jaar volgend op het belastingjaar,
vóór 1 juli de aanslag vast te stellen. In alle gevallen
waarin dat niet lukt, legt de Belastingdienst langs geautomatiseerde weg een
voorlopige aanslag met een terug te geven bedrag op (voorlopige teruggaaf).
De voorlopige teruggaaf wordt verleend zonder voorafgaande inhoudelijke beoordeling
door de Belastingdienst van de aangiftegegevens. Door middel van een mededeling
op het biljet van de voorlopige teruggaaf wordt belastingplichtige gewezen
op het voorlopige karakter van de teruggaaf en op de mogelijkheid dat hij
deze (gedeeltelijk) moet terugbetalen wanneer bij de latere inhoudelijke beoordeling
van de aangiftegegevens blijkt dat een correctie moet worden aangebracht.
Op het moment van ontvangst van de voorlopige negatieve aanslag
is de uitbetaling veelal reeds onderweg.Op deze wijze wordt bereikt dat belastingplichtigen zo snel mogelijk kunnen
beschikken over de teruggaaf waarop zij op basis van de door hen aangereikte
aangiftegegevens recht zouden hebben. Wanneer echter bij de latere beoordeling
van de ingediende aangifte blijkt dat een correctie moet worden aangebracht
tengevolge waarvan de voorlopige teruggaaf geheel of gedeeltelijk moet worden
terugbetaald, ontstaan in een aantal situaties (voorspelbare) problemen. Daarbij
kan worden gedacht aan situaties waarin het bedrag van de voorlopige teruggaaf
terecht is gekomen op een rekening met een groot negatief saldo of waarin
het bedrag om op zich begrijpelijke redenen is aangewend voor aflossing van
andere schulden of noodzakelijke andere uitgaven. In dergelijke situaties
is het de belastingplichtige dan vaak niet mogelijk de definitieve aanslag
te voldoen. De Belastingdienst pleegt alleen een tegemoetkomende houding aan
te nemen wanneer de voorlopige teruggaaf is terug te voeren op een fout van
de Belastingdienst. Het is echter gebleken dat de werkwijze van de Belastingdienst,
hoezeer ook gericht op maximale efficiëntie, in het algemeen mede ten
behoeve van de belastingplichtige, kan leiden tot grote moeilijkheden voor
de individuele belastingplichtige.De gedragslijn van de Belastingdienst gaat kennelijk uit van de verwachting
dat belastingplichtigen steeds in staat zijn te beoordelen of er correcties
op hun aangifte zijn te verwachten en dat zij ook in staat zijn om te beoordelen
of de kans bestaat dat een (onverwachte) voorlopige teruggaaf geheel of gedeeltelijk
moet worden terugbetaald.De gedragslijn van de Belastingdienst gaat er kennelijk tevens van uit
dat de belastingplichtige burger steeds in staat is te onderkennen wat de
betekenis is van een voorlopige teruggaaf en ook in staat is om daarop adequaat
te reageren door bijvoorbeeld het geld van de voorlopige teruggaaf te reserveren.
Hetgeen overigens niet meer mogelijk is in het geval dat de uitbetaling is
gestort op een rekeningnummer met een (fors) negatief saldo.Inmiddels is gebleken dat deze verwachtingen in een aantal gevallen niet
juist zijn. De Belastingdienst legt het risico van zijn op maximale efficiëntie
gerichte handelwijze in dergelijke gevallen tot nu toe nogal eenzijdig bij
de belastingplichtige.Denkbaar is dat de Belastingdienst zou komen tot een aangepaste wijze
van werken. Daarbij is te denken aan het creëren van de mogelijkheid
(bijvoorbeeld op het aangiftebiljet) voor belastingplichtigen om aan te geven
of zij voor een voorlopige teruggaaf in aanmerking wensen te komen, onder
expliciete verwijzing naar het bij de Belastingdienst geregistreerde rekeningnummer
waarop de teruggaaf zou kunnen worden gestort. Daarbij zou dan tevens nog
eens uitdrukkelijk op de mogelijke consequenties van de keuze gewezen kunnen
worden, waarmee de verantwoordelijkheid van de belastingplichtige voor een
eventuele terugbetaling wordt benadrukt.Een situatie waarin het werken met geautomatiseerde systemen in individuele
gevallen kan leiden tot een tegengesteld effect deed zich in de praktijk van
de Nationale ombudsman voor rond de elektronische handtekening die is vereist
bij een elektronische aangifte. Een elektronische aangifte dient te worden
afgesloten met een elektronische handtekening. Alvorens de aangifte in behandeling
te nemen, vergelijkt de Belastingdienst de elektronische handtekening onder
de aangifte met de elektronische handtekening die de belastingplichtige eerder
en langs separate weg bij de Belastingdienst moet hebben gedeponeerd. In de
praktijk blijkt dat in een aantal gevallen geen of niet de juiste elektronische
handtekening in het systeem van de Belastingdienst is geregistreerd, bijvoorbeeld
doordat daartoe door de belastingplichtige niet de juiste gegevens werden
verstrekt of doordat de betekenis van de te deponeren elektronische
handtekening belastingplichtigen onvoldoende duidelijk was. Dat laatste kon
er bijvoorbeeld toe leiden dat bij opeenvolgende aangiften steeds een andere
elektronische handtekening werd gebruikt.Wanneer bij de hierboven beschreven vergelijking van de elektronische
handtekening onder de aangifte met de gedeponeerde handtekening geen overeenstemming
kon worden vastgesteld met de gedeponeerde handtekening, verzond de Belastingdienst
in alle gevallen een langs geautomatiseerde weg aangemaakte standaardbrief
waarin belastingplichtige werd medegedeeld dat nog geen elektronische handtekening
was ontvangen. Een brief van deze inhoud werd echter ook verzonden in gevallen
waarin belastingplichtige wel een elektronische handtekening ter registratie
aan de Belastingdienst had gezonden, maar daarbij niet de juiste of volledige
gegevens had verstrekt. De mededeling in de standaardbrief dat geen elektronische
handtekening was ontvangen, leidde in dergelijke gevallen tot onbegrip en
irritatie. Bovendien droeg de in deze gevallen niet toepasselijke inhoud van
die standaardbrief niet bij aan een snelle oplossing van de ontstane situatie.
De Nationale ombudsman overwoog in rapport 99/427 (VN 1999, nr. 54.29) dat
van de Belastingdienst verwacht had mogen worden dat hij verzoeker precies
had ingelicht over de reden waarin de door hem opgegeven elektronische handtekening
niet kon worden geregistreerd. De Belastingdienst heeft laten weten dat de
programmatuur van het betrokken systeem en de tekst van de betrokken brieven
zullen worden aangepast (zie verder § 13A.2.4).13A.2.2 Schadevergoeding: rentevergoedingDe Nationale ombudsman heeft in 1999 tien rapporten (1998: 7) uitgebracht
die geheel of gedeeltelijk betrekking hebben op beslissingen over rente- of
schadevergoeding. Voorts werd in twee gevallen (1998: 4) het onderzoek
beëindigd zonder dat een rapport werd uitgebracht.SchadevergoedingVan de tien rapporten hebben er negen betrekking op klachten over vergoeding
van schade. In acht van deze gevallen had de klacht geheel of gedeeltelijk
betrekking op de afwijzende beslissing op een verzoek om vergoeding van kosten
van deskundige bijstand (adviseurskosten). In zeven gevallen was de klacht
op dit punt niet gegrond. In het andere geval was de klacht op dit punt deels
gegrond, deels niet gegrond.In vijf rapporten (99/162, 99/224, 99/286, 99/342 en 99/350, AB 2000,18)
ziet de klacht (deels) op kosten van deskundige bijstand gemaakt in de bezwaarfase.
Voor de bespreking van deze rapporten is van belang hetgeen in Jaarverslag
1998 (blz. 283–284) is vermeld over rapport 98/562 (VN 1999, nr. 12.24,
JB 1999, nr. 24 en TFB 1999, afl. 2 en 3). In genoemd rapport heeft de Nationale
ombudsman als uitgangspunt genomen dat de jurisprudentie van de Hoge Raad
inzake door de bestuursrechter vernietigde beschikkingen ook geldt voor de
kosten van fiscale bijstand gemaakt tijdens de bezwaarfase (arrest van 1 juli
1993; NJ 1995, 150 en VN 1993, nr. 34.5 en arrest van 2 juni 1995; NJ
1997, 164). Deze jurisprudentie van de Hoge Raad houdt in dat indien een overheidslichaam
een besluit neemt en handhaaft dat naderhand door de rechter wordt vernietigd
(wegens strijd met het geschreven of ongeschreven recht), het jegens de door
dat besluit getroffene een onrechtmatige daad begaat, die in beginsel voor
rekening van het bestuursorgaan komt. Het bestuursorgaan is gehouden de als
gevolg van deze onrechtmatige daad door de getroffene geleden schade te vergoeden.
In het geval van rapport 98/562 had de belastingrechter de opgelegde en in
bezwaar gehandhaafde aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen
1991 vernietigd en de Belastingdienst tot vergoeding van de in de beroepsfase
gemaakte kosten veroordeeld. Daarmee was naar het oordeel van de Nationale ombudsman sprake van onrechtmatig handelen van de Belastingdienst,
ook wat betreft de bezwaarfase. Volgens de Nationale ombudsman was er dan
ook sprake van een onrechtmatige daad van de Belastingdienst die voor zijn
rekening diende te komen nu niet was gebleken van bijzondere omstandigheden.
In het rapport werd de aanbeveling gedaan om het verzoek om vergoeding van
de in de bezwaarfase gemaakte kosten te heroverwegen. Voor meer volledige
informatie wordt verwezen naar de beschrijving van dit rapport in Jaarverslag
1998.In eerste instantie liet de Staatssecretaris van Financiën aan de
Nationale ombudsman weten de aanbeveling niet op te volgen. De Staatssecretaris
wees erop dat bij de parlementaire behandeling van het Besluit proceskosten
fiscale procedures (verder: BPF) en het wetsvoorstel Algemene wet bestuursrecht
(verder: Awb) de cesuur van vergoedbare en niet-vergoed- bare kosten (door
de regering) uitdrukkelijk is gelegd bij het instellen van beroep bij de rechter.
Vergoeding van kosten gemaakt in de bestuurlijke voorfase zou uitzondering
dienen te blijven, alleen indien van bijzondere omstandigheden sprake is komen
bij de vermindering van een aanslag na bezwaar/beroep de kosten van de bezwaarfase
voor vergoeding in aanmerking, aldus de Staatssecretaris.In dit verband wees de Staatssecretaris erop dat de jurisprudentie van
de bestuursrechter zich conform dit laatste standpunt heeft ontwikkeld, het
«tegen beter weten in» criterium (zie CRvB 24 januari 1995,
AB 1995, 233). Wat betreft de – tegengestelde – jurisprudentie
van de burgerlijke rechter wees de Staatssecretaris erop dat deze volgens
hem zag op aanslagen waarop het per 1 januari 1994 inwerking getreden
BPF nog niet van toepassing was. Ten slotte anticipeerde de Staatssecretaris
op het voorontwerp van de Commissie Scheltema (voorontwerp kosten voorprocedures,
op 17 september 1998 aangeboden aan de Ministers van Justitie en van
Binnenlandse Zaken) waarin het volgende is neergelegd: het bestuursorgaan
kan uitsluitend aansprakelijk worden gesteld voor de kosten die een belanghebbende
in verband met de behandeling van een door hem ingediend bezwaar- of administratief
beroepschrift heeft gemaakt, indien het bestreden besluit onrechtmatig blijkt
én het bestuursorgaan in ernstige mate onzorgvuldig heeft gehandeld.
Als voorbeeld van een geval dat «ernstige onzorgvuldigheid oplevert»,
noemt het voorontwerp: een besluit dat inhoudelijk evident onverdedigbaar
is omdat het berust op een evident onjuiste wetsuitleg en/of duidelijk strijdig
is met jurisprudentie. Van ernstige onzorgvuldigheid is volgens het voorontwerp
geen sprake indien een, naar achteraf blijkt, onjuist maar verdedigbaar juridisch
standpunt is ingenomen, bij wijze van vergissing van verkeerde feiten is uitgegaan,
een recente rechterlijke uitspraak over het hoofd is gezien of termijnen niet
strikt zijn nageleefd.Vervolgens heeft tussen de Nationale ombudsman en de Staatssecretaris
overleg plaatsgevonden. Naar aanleiding van het overleg besloot de Staatssecretaris
om de aanbeveling uit rapport 98/562 alsnog op te volgen, zij het op grond
van de specifieke omstandigheden van dit geval. De principiële overwegingen
die ten grondslag liggen aan het oordeel van de Nationale ombudsman –
en daarmee aan de aanbeveling – werden door de Staatssecretaris niet
gevolgd.De Staatssecretaris heeft zijn standpunt neergelegd in zijn Besluit van
10 juni 1998, nr. AFZ 1998/1467M, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit
van 4 november 1999. Zakelijk weergegeven houdt dit standpunt in dat
de vergoeding van kosten die zijn gemaakt in een bestuurlijke voorfase (waaronder
de bezwaarfase) uitzondering dient te blijven en alleen aan de orde kan zijn
indien bijzondere omstandigheden daartoe aanleiding geven. Van bijzondere
omstandigheden als hiervoor bedoeld, is sprake indien het bestreden besluit
door ernstige onzorgvuldigheid in strijd met het recht is genomen. Het begrip
«ernstig onzorgvuldig» is ontleend aan de bestuursrechtspraak
en duidt op een situatie waarin het bestuursorgaan als het ware tegen beter
weten in heeft gehandeld.De Nationale ombudsman heeft de Staatssecretaris in zijn reactie op dit
Besluit laten weten dat dit besluit hem geen aanleiding gaf om het standpunt
van de Nationale ombudsman zoals neergelegd in rapport 98/562 te herzien.In de vijf in 1999 uitgebrachte rapporten – voor zover die betrekking
hebben op de kosten van deskundige bijstand gemaakt in de bezwaarfase –
was in geen van de gevallen sprake van een situatie, die gelijk was aan de
situatie in rapport 98/562, te weten een op de bezwaarfase gevolgde beroepsfase
waarin de aanslag was vernietigd. Er was dus geen sprake van vernietiging
door de rechter van beschikkingen van de Belastingdienst, zodat niet uit dien
hoofde reeds aanspraak op schadevergoeding was ontstaan. In een dergelijk
geval toetst de Nationale ombudsman zelfstandig of sprake is van een zodanig
verzuim aan de zijde van de Belastingdienst dat er reden is voor een kostenvergoeding,
voor zover de gemaakte kosten redelijk zijn. Van een dergelijke situatie was
naar het oordeel van de Nationale ombudsman alleen sprake in het geval dat
leidde tot rapport 99/162 (VN 1999, nr. 24.30; JSV 1999, nr. 165 ). De Belastingdienst
had ten aanzien van de aanslagregeling over 1996 een standpunt ingenomen,
waarvan hij op basis van de afhandeling van een eerder belastingjaar wist
of had kunnen weten, dat dit onjuist was. De Belastingdienst liet tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman weten dat hij had besloten om alsnog
een vergoeding toe te kennen.In de zaak die leidde tot rapport 99/286 oordeelde de Nationale ombudsman
dat weliswaar vaststond dat de Belastingdienst bij het vaststellen van de
aanslagen een onjuist standpunt had ingenomen, maar dat dit er echter niet
automatisch toe leidde dat verzoeker aanspraak zou kunnen maken op vergoeding
van de door verzoeker gemaakte adviseurskosten. De Nationale ombudsman overwoog
dat adviseurskosten die in direct verband staan met het doen van een aangifte,
gelet op hetgeen in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is, voor rekening
van belastingplichtige blijven. Wat betreft de periode na het daadwerkelijke
opleggen van de aanslag (de bezwaarfase) achtte de Nationale ombudsman het
niet aannemelijk dat ten aanzien van de inhoudelijke aspecten nog substantiële
additionele kosten ten opzichte van de aanslagregelende fase waren gemaakt.
In dit rapport speelde ook de kwestie van een door verzoeker ingediend verzoek
dat de strekking had te komen tot verrekening van negatieve inkomens over
de jaren 1986 tot en met 1988 met de positieve inkomens over 1989 tot en met
1991. De Nationale ombudsman stelde vast dat dit verzoek – achteraf
bezien – door de Belastingdienst terecht niet was ingewilligd, zij het
dat dit aanvankelijk op onjuiste gronden was gebeurd. Ook op dit punt oordeelde
de Nationale ombudsman dat geen aanleiding bestond om de kosten van juridische
bijstand te vergoeden. Er was namelijk sprake van een onjuist advies aan verzoeker
van diens gemachtigde, hetgeen uitsluitend laatstgenoemde viel aan te rekenen.Rapport 99/350 (VN 1999, nr. 38.20; AB 2000, 18) betrof het volgende.
De FIOD vorderde van de bank van verzoekster uitlevering van afschriften van
verzoeksters bankrekening. De FIOD had de uitlevering gevorderd op grond van
de bevoegdheid die is neergelegd in artikel 81 van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen (Awr). Artikel 81 Awr is opgenomen in hoofdstuk IX van die
wet, luidende «Strafrechtelijke bepalingen». Het onderzoek van
de FIOD werd ingegeven door de verdenking dat verzoekster ten onrechte in
Nederland geen (omzet- en vennootschaps-) belasting betaalde. De verkregen
informatie leidde evenwel niet tot strafvervolging maar tot aanslagen verhoogd
met een bestuurlijke boete van 100%. De aanslagen en de boetes werden na bezwaar
vernietigd omdat bleek dat verzoekster in Nederland niet belastingplichtig
was. Ter zake van de aan de FIOD verstrekte rekeningafschriften
bracht de bank verzoekster, overeenkomstig de Algemene voorwaarden, kosten
in rekening. De Nationale ombudsman achtte het besluit van de FIOD om gebruik
te maken van de hem ten dienste staande (strafrechtelijke) bevoegdheden op
zichzelf te billijken. Hij oordeelde voorts dat van de Staatssecretaris van
Financiën op grond van het arrest van de Hoge Raad van 23 december
1994 (NJ 1995, 512) echter verwacht had mogen worden dat hij het door verzoeksters
ingediende verzoek om vergoeding van de kosten had gehonoreerd. Uit bedoeld
arrest volgt namelijk dat de aanvankelijk aanwezige rechtvaardigingsgrond
voor het optreden van opsporingsambtenaren achteraf als ongefundeerd moet
worden aangemerkt indien uit de resultaten van een strafvorderlijk onderzoek –
uit de einduitspraak of anderszins – blijkt dat de verdenking, die ten
tijde van het optreden daarvoor een rechtvaardiging vormde, ten onrechte heeft
bestaan. In dit geval impliceerde de vernietiging door de Belastingdienst
van de aanslagen en boeten dat achteraf was komen vast te staan dat de verdenking
jegens verzoekster ten onrechte had bestaan. Nu deze verdenking ongefundeerd
was gebleken, kon deze achteraf niet dienen als rechtvaardigingsgrond voor
het opvragen door de FIOD van de afschriften bij de bank. Een aanbeveling
om bedoelde kosten alsnog te vergoeden, werd door de Staatssecretaris opgevolgd.
De kosten voor deskundige hulp in de bezwaarfase behoefden naar het oordeel
van de Nationale ombudsman niet te worden vergoed. De Belastingdienst had
bij de aanslagregeling niet onrechtmatig gehandeld en was jegens verzoekster
ook niet ernstig in verzuim geweest.In de zaak die leidde tot rapport 99/359 was het volgende aan de orde.
De Belastingdienst had aan verzoeker een vergoeding toegekend voor de door
hem gemaakte adviseurskosten met betrekking tot de procedures tegen de aanslagen
inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (ib/pvv) 1987 en 1988. Deze toekenning
was gebaseerd op de (toenmalige) regeling van de Staatssecretaris van Financiën
van 14 februari 1994, nr. AFZ94/846M waarin was neergelegd dat in geval
een belastingaanslag door een belastingrechter wordt vernietigd de door de
belastingplichtige gemaakte proceskosten (voor zover redelijk) worden vergoed.
Verzoeker stelde zich op het standpunt dat de Belastingdienst een aan hem
toegekende kostenvergoeding veel te laat aan hem had betaald. Volgens verzoeker
had hij hierdoor schade geleden. Het betrof door hem gemaakte advocaatkosten
die verband hielden met een vordering die zijn voormalige belastingadviseur
tegen hem had ingesteld in verband met door hem niet betaalde declaraties.
Verzoeker merkte in dit verband op dat hij bij tijdige uitbetaling door de
Belastingdienst van de toegekende kostenvergoeding de declaraties wel tijdig
zou hebben kunnen voldoen. De Staatssecretaris van Financiën stelde zich
op het standpunt dat hij niet is gehouden de (advocaat)kosten te vergoeden.
Hij wees erop dat de bewuste (advocaat)kosten niet het gevolg waren van het
vernietigen door de belastingrechter van de aanslagen ib/pvv 1987 en 1988,
en evenmin anderszins aan de Belastingdienst waren te wijten. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de Staatssecretaris kon worden gevolgd in zijn standpunt.
Hij overwoog dat de vordering van de belastingadviseur op verzoeker los stond
van de vraag of en wanneer de Belastingdienst aan verzoeker een kostenvergoeding
zou toekennen. Het betrof een zelfstandige rechtsbetrekking tussen verzoeker
en de belastingadviseur. Dat verzoeker betaling van de vordering afhankelijk
had gesteld van betaling van een kostenvergoeding door de Belastingdienst
was zijn eigen keuze, en regardeerde de Belastingdienst niet.RentevergoedingRapport 99/281 betreft de afwijzende beslissing van de Belastingdienst
op een verzoek om een door verzoekster gesteld rentenadeel te vergoeden. In dit geval deed zich het volgende voor. Ingevolge artikel 27a van
de Invorderingswet 1990 wordt over het bedrag van de belastingaanslag een
betalingskorting verleend indien het bedrag van de aanslag invorderbaar is
in meer dan één termijn en op de eerste vervaldag ten minste
het bedrag van de belastingaanslag verminderd met het bedrag van de te verlenen
betalingskorting is betaald. De door de Belastingdienst aan verzoekster opgelegde
voorlopige aanslag vennootschapsbelasting was invorderbaar in meer dan één
termijn. In de toelichting op het aanslagbiljet stond vermeld dat alleen indien
verzoekster het verschuldigde bedrag vóór de eerste vervaldag
had betaald, zij in aanmerking kwam voor een betalingskorting. Verzoekster
betaalde het bedrag van de aanslag, verminderd met het bedrag van de te verlenen
betalingskorting, ruim vier weken na de eerste vervaldag. Om die reden kwam
zij niet in aanmerking voor een betalingskorting. Dat de Belastingdienst het
verzoek om restitutie van de door verzoekster betaalde bedragen van nog niet
vervallen termijnen heeft afgewezen,én evenmin bereid bleek het door
verzoekster gestelde rentenadeel te vergoeden, was dan ook te billijken.InterventiesIn twee gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. In één
van deze gevallen gebeurde dit omdat de Belastingdienst alsnog de in rekening
gebrachte heffingsrente terugnam (en ook een vergoeding van gemaakte portokosten
toekende).13A.2.3 BehandelingsduurDe Nationale ombudsman bracht in 1999 zeven rapporten uit die betrekking
hadden op (onder meer) het terrein van de behandelingsduur (1998: 11; 1997:
16; 1996: 13). In 53 gevallen werd het onderzoek afgerond zonder dat een rapport
werd uitgebracht (1998: 31; 1997: 76; 1996: 73). Mede in aanmerking genomen
dat in de laatste groep klachten sprake was van negen gevallen die betrekking
hadden op hetzelfde incidentele probleem (zie onder Interventies), kan ook in dit verslagjaar worden aangesloten bij de in het jaarverslag
1998 geconstateerde daling van het aantal in onderzoek genomen klachten op
dit terrein, die werd toegeschreven aan de per 1 januari 1997 ingevoerde
Awb-conforme werkwijze van de Belastingdienst.In vier rapporten oordeelde de Nationale ombudsman de klacht ten aanzien
van de behandelingsduur gegrond, in één geval was de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond, en in twee gevallen niet gegrond.De aanleiding tot rapport 99/25 was een op 18 september 1996 bij
verzoeker ingesteld woonplaatsonderzoek. Op het moment dat verzoeker zich
wendde tot de Nationale ombudsman duurde het onderzoek, dat op dat moment
nog niet was afgerond, meer dan twee jaar. Verzoeker klaagde onder meer over
de behandelingsduur van dit onderzoek. Hij stelde zich op het standpunt dat
de behandelingsduur te lang was en dat de Belastingdienst het onderzoek onvoldoende
voortvarend uitvoerde. De Nationale ombudsman achtte het begrijpelijk dat
een behandelingsduur van meer dan twee jaar van een woonplaatsonderzoek als
zeer lang werd ervaren. Hij oordeelde echter dat in dit geval voor deze behandelingsduur
een voldoende rechtvaardiging bestond, nu – naar uit een door de Belastingdienst
verstrekt chronologische overzicht van werkzaamheden naar voren kwam –
de Belastingdienst voldoende voortvarend te werk was gegaan om alle gegevens
te verkrijgen die nodig waren voor een juiste beoordeling van de fiscale woonplaats
van verzoeker. Er waren geregeld stappen in de verdere voortgang van het onderzoek
gezet. Voorts was er geen grote periode aan te wijzen waarin de voortgang
van het onderzoek geheel was komen stil te liggen, terwijl de Belastingdienst
op een aantal momenten de verdere voortgang had bewaakt door herinneringsbriefjes
te sturen teneinde de gevraagde gegevens te verkrijgen.Voorts speelde in deze zaak het volgende. In afwachting van de uitkomst
van het woonplaatsonderzoek had de Belastingdienst ter behoud van rechten
aan verzoeker aanslagen inkomstenbelasting/vermogensbelasting opgelegd. Tegen
deze aanslagen diende verzoekers gemachtigde op 17 december 1996 en 11 november
1997 pro-forma bezwaarschriften in. Op het moment dat verzoeker zich wendde
tot de Nationale ombudsman (22 mei 1998) waren deze bezwaarschriften
nog niet afgehandeld. In artikel 6.2.7. van het Voorschrift Algemene wet bestuursrecht
(verder: Voorschrift Awb) is neergelegd dat bezwaarschriften in beginsel moeten
worden afgedaan binnen de termijn van zes weken als bedoeld in artikel 7:10
van de Algemene wet bestuursrecht (verder: Awb). Echter in uitzonderingsgevallen
is voorzien in de mogelijkheid om gebruik te maken van de ruimere termijn
van artikel 25 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (verder: Awr) voor
de afdoening van bezwaarschriften, te weten maximaal twee jaar.Volgens de Nationale ombudsman deed zich hier een uitzonderingsgeval voor
als bedoeld in artikel 6.2.7. van het Voorschrift Awb. Tegen de achtergrond
van de vaststelling dat het woonplaatsonderzoek met voldoende voortvarendheid
plaatsvond, rechtvaardigde het feit dat voorrang werd gegeven aan het verkrijgen
van meer duidelijkheid over de woonplaats van verzoeker (door middel van het
lopende woonplaatsonderzoek), dat de betreffende bezwaarschriften niet binnen
de termijn van artikel 7.10 Awb waren afgedaan. Daarbij werd de kanttekening
gemaakt dat dit niet wegnam dat de termijn voor het doen van een uitspraak
op de bezwaarschriften op grond van artikel 25 Awr is beperkt tot maximaal
twee jaar, en dat de Belastingdienst er daarnaast naar zou dienen te streven
dat de bezwaarschriften zo spoedig als mogelijk was, zouden worden afgedaan.
Verzoeker mocht namelijk niet langer dan strikt noodzakelijk was de mogelijkheid
worden onthouden om het oordeel van de belastingrechter te vragen over de
juistheid van de opgelegde aanslagen.In de zaak die leidde tot rapport 99/21 (VN 1999, nr. 10.19) was verzoeker
op 30 juni 1997 door de Belastingdienst gehoord in verband met door hem
ingediende bezwaarschriften tegen opgelegde belastingaanslagen. Binnen de
Belastingdienst geldt het voorschrift dat van het horen een verslag moet worden
opgemaakt en dat dit verslag afzonderlijk aan de betrokkene moet worden toegezonden.
Verzoeker klaagde erover dat de Belastingdienst hem pas op 12 februari
1998, bij afzonderlijke brief, een verslag van horen had verstrekt, gelijktijdig
met de beslissingen op de bezwaarschriften. De Belastingdienst was van mening
dat formeel niet onjuist was gehandeld, nu er geen sprake was van een vastgelegde
termijn waarbinnen het verslag aan betrokkene zou moeten worden toegezonden.
De Nationale ombudsman oordeelde dat van de Belastingdienst mag worden verwacht
dat deze binnen redelijke termijn na het horen overgaat tot het opstellen
van het verslag daarvan, en dit vervolgens (afzonderlijk) aan de betrokkene
toezendt, wanneer nodig op een eerder tijdstip dan de beslissing op het betreffende
bezwaarschrift. De periode van in dit geval zeven maanden kon volgens de Nationale
ombudsman niet worden aangemerkt als een redelijke termijn.InterventiesEvenals in eerdere jaren had het overgrote deel van de 53 zaken op het
terrein van de behandelingsduur die de Nationale ombudsman afdeed zonder het
onderzoek af te ronden met een rapport, betrekking op de verwerking van aangiften
inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen en op het uitblijven van een
reactie op bezwaarschriften, verzoeken en andere correspondentie aan de Belastingdienst.
In het algemeen leidde interventie door de Nationale ombudsman
er toe dat de aangiften/aanslagen alsnog op korte termijn werden afgewikkeld,
een beslissing op ingediende bezwaarschriften/verzoeken werd genomen dan wel
dat alsnog beantwoording van brieven plaatsvond.Aparte vermelding verdient nog de groep van negen gelijkluidende klachten
die betrekking hadden op bij de Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Buitenland Heerlen ingediende verzoeken tot restitutie van teveel ingehouden
loonheffing op Indische pensioenen. Tijdens het onderzoek bleek dat bij genoemde
eenheid van de Belastingdienst van een groep van ongeveer 70 personen, die
voor het merendeel door dezelfde gemachtigde werden vertegenwoordigd, vergelijkbare
verzoeken in behandeling waren. Oorzaak van de lange behandelingstermijn was
dat door de Belastingdienst over de onderhavige kwestie gedurende een periode
van anderhalf jaar onderhandelingen waren gevoerd met onder andere het Algemeen
burgerlijk pensioenfonds (hierna ABP). Hiervan was eerdergenoemde gemachtigde
op de hoogte. De onderhandelingen zagen op het bepalen van het exacte percentage
pensioenrechten dat betrekking had op de Indische pensioenen. Deze onderhandelingen
waren in mei 1999 afgerond. Omdat op dat moment van lang niet alle betrokkenen
de gegevens compleet waren, was de Belastingdienst er vervolgens toe overgegaan
om zelf de ontbrekende gegevens aan de hand van een daarvoor ontwikkeld opvraagformulier
bij het ABP op te vragen, hoewel dit eigenlijk door de betrokken belastingplichtige
had moeten worden gedaan. De Belastingdienst deelde mee dat de verzoeken na
ontvangst van de gegevens van het ABP meteen zouden worden afgehandeld. Gelet
op deze informatie besloot de Nationale ombudsman om in deze gevallen geen
verder onderzoek in te stellen.13A.2.4 InformatieverstrekkingIn 1999 handelde de Nationale ombudsman vierentwintig klachten af die
(onder meer) betrekking hadden op informatieverstrekking (1998: 10). Achttien
van deze klachten werden afgehandeld zonder dat een rapport werd uitgebracht.
Ten aanzien van de klachten die leidden tot de zes rapporten die de Nationale
ombudsman op dit terrein uitbracht (1998: 6), luidde het oordeel in drie gevallen
gegrond en in drie gevallen niet gegrond.Rapport 99/25 (zie ook onder § 13A.2.3) betreft door de Belastingdienst
verstrekte informatie naar aanleiding van een bij verzoeker ingesteld woonplaatsonderzoek.
De Nationale ombudsman overwoog dat in zijn algemeenheid niet kan worden gezegd
dat de Belastingdienst, wanneer hij beschikt over concrete aanwijzingen dat
een bepaald fiscaal gegeven niet juist zou kunnen zijn, gehouden is direct
bij het begin van een onderzoek uit eigen beweging aan de betreffende belastingplichtige
mee te delen dat deze aanwijzingen er zijn en waaruit deze bestaan. Met name
uit onderzoekstrategische overwegingen kan de Belastingdienst in redelijkheid
besluiten om deze informatie (vooralsnog) niet aan de belastingplichtige te
verstrekken. Indien echter bij de aanvang van of tijdens het onderzoek om
deze informatie wordt verzocht, zal deze informatie dienen te worden verstrekt
zo gauw de hiervoor bedoelde redenen voor geheimhouding niet meer van betekenis
zijn. In dit geval had de Belastingdienst de gevraagde informatie op diens
verzoek aan verzoekers belastingadviseur verstrekt, terwijl niet was komen
vast te staan dat al op een eerder moment om deze informatie was verzocht.
Daarom viel de Belastingdienst op dit punt geen verwijt te maken.De zaak die leidde tot rapport 99/427 (VN 1999, nr. 54.29; zie ook rapport
99/122 onder § 13A.2.5.6) betrof de gang van zaken rond een elektronisch
ingediende aangifte inkomstenbelasting 1998. Bij het doen van elektronische aangifte moet, per post, ook een opgaafformulier worden ingestuurd
met daarop een elektronische handtekening (een zelfgekozen pincode van 5 cijfers),
het sofi-nummer en een (geschreven) handtekening. In dit geval had verzoeker
de elektronische handtekening van zijn echtgenote opgestuurd, maar daarbij
niet haar sofi-nummer vermeld maar het zijne. Verzoeker ontving een brief
van de Belastingdienst waarin werd meegedeeld dat de aangifte niet kon worden
verwerkt omdat de elektronische handtekening van zijn echtgenote ontbrak.
Hierop zond verzoeker andermaal de elektronische handtekening van zijn echtgenote
naar de Belastingdienst zonder daarbij het juiste sofi-nummer te vermelden.
De Belastingdienst reageerde met een brief waarin werd vermeld dat de elektronische
handtekening van de echtgenote nog steeds niet was ontvangen zodat de aangifte
nog (steeds) niet kon worden geregistreerd. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman kwam naar voren dat de Belastingdienst werkte met een geheel geautomatiseerd
proces. Wanneer het sofi-nummer niet correspondeerde met de naam van de degene
die om registratie van zijn handtekening en verwerking van zijn aangifte had
gevraagd, werd er automatisch een brief aangemaakt waarin stond dat de Belastingdienst
helemaal geen handtekening had ontvangen, in plaats van dat er werd uitgelegd
dat de handtekening wel was ontvangen maar dat het sofi-nummer niet met de
tenaamstelling correspondeerde. In het geval van verzoeker stemde de inhoud
van de aan hem gezonden brieven niet overeen met de feiten. Dit had als gevolg
dat verzoeker na ontvangst van de eerste brief opnieuw een elektronische handtekening
van zijn echtgenote inzond zonder daarbij het juiste sofi-nummer te vermelden,
zodat de elektronische handtekening (nog steeds) niet kon worden geregistreerd.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst verzoeker onjuist
had geïnformeerd. Verzoeker had een brief moeten ontvangen waarin werd
aangegeven wat er precies mis was. Naar aanleiding van het onderzoek liet
de Belastingdienst de Nationale ombudsman weten dat de tekst van de brief
die in het geautomatiseerde proces wordt aangemaakt wanneer naam en sofi-nummer
niet corresponderen, zal worden aangepast (zie voor de elektronische handtekening
ook § 13A.2).InterventiesIn het grootste deel van de achttien gevallen waarin de Nationale ombudsman
besloot het onderzoek te beëindigen zonder het uitbrengen van een rapport,
had de betrokken eenheid van de Belastingdienst alsnog de verlangde informatie
verstrekt en in voorkomende gevallen tevens een oplossing voor gerezen problemen
geboden.In één geval beëindigde de Nationale ombudsman het
onderzoek nadat hij had geconstateerd dat de weigering van de Belastingdienst
om aan verzoekster de gevraagde correspondentie toe te zenden in overeenstemming
was met de geheimhoudingsplicht zoals die is neergelegd in paragraaf 2.1.1.
van het Voorschrift Informatieverstrekking 1993.13A.2.5 Heffing13A.2.5.1 ControleIn 1999 ontving de Nationale ombudsman één klacht (1998:
4) met betrekking tot een door de Belastingdienst ingesteld boekenonderzoek.Dit geval, dat leidde tot rapport 99/21 (VN 1999, nr. 10.19; zie ook § 13A.2.3),
betrof een klacht van verzoeker over het controlerapport van een in 1996 bij
hem gehouden boekenonderzoek. Het is in het «Handboek Controle»
voorgeschreven dat in een controlerapport de zienswijze van de gecontroleerde
met betrekking tot de ingenomen standpunten wordt vastgelegd. Indien die zienswijze
afwijkt van het standpunt van de Belastingdienst moeten de feiten en omstandigheden
waarop de gecontroleerde zijn visie baseert – objectief
en duidelijk – in het rapport worden opgenomen. De Belastingdienst erkende
dat dit in verzoekers geval niet was gebeurd. De Nationale ombudsman achtte
dit niet juist. Het feit dat – naar de Belastingdienst stelde –
tussen verzoeker en de Belastingdienst voldoende communicatie had plaatsgevonden,
zodat beide partijen van elkaars standpunten op de hoogte waren, deed hieraan
niet af. Dit gold evenzeer voor het feit dat verzoeker ter gelegenheid van
een eerder door hem bij de Belastingdienst ingediende klacht dit punt niet
aan de orde had gesteld, alsmede voor de stelling van de Belastingdienst dat
verzoeker door het niet opnemen van diens tegenargumenten in het controleverslag
geen schade had geleden.13A.2.5.2 Ambtshalve verminderingIn 1999 heeft de Nationale ombudsman vier (1998: 12) verzoeken behandeld
die een verzoek om ambtshalve vermindering als onderwerp hadden. In drie gevallen
werd een rapport uitgebracht. In al deze gevallen luidde de conclusie van
de Nationale ombudsman dat de klacht niet gegrond was. In één
geval werd het onderzoek tussentijds beëindigd omdat de Belastingdienst
op afdoende wijze aan verzoekers klacht was tegemoet gekomen.De Staatssecretaris van Financiën heeft in zijn besluit van 25 maart
1991 (DB 89/735) regels gegeven aan de Belastingdienst voor het gebruik van
de in artikel 65 Algemene wet inzake rijksbelastingen neergelegde bevoegdheid
tot het verlenen van een ambtshalve teruggaaf of vermindering.In het geval dat leidde tot rapport 99/377 waren met name de paragrafen
4 en 9 van dit Besluit van belang. Verzoekster verzocht de Belastingdienst
om ambtshalve vermindering van de aan haar opgelegde aanslag vennootschapsbelasting
1993.Verzoekster had in 1993 twee dochtervennootschappen opgericht en als storting
op de door deze vennootschappen uitgegeven aandelen haar beide ondernemingen
ingebracht. De Belastingdienst had bij het vaststellen van de aanslag het
standpunt ingenomen dat niet was voldaan aan het fusievereiste van artikel
14 Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (bedrijfsfusie) zoals dat toen luidde
en had de overdrachtswinst belast. De Belastingdienst was daarmee voorbijgegaan
aan verzoeksters standpunt dat aan dat vereiste niet behoefde te worden voldaan
op grond van de EG-fusierichtlijn (richtlijn inzake grensoverschrijdende fusies
van 23 juli 1990, 90/434/EEG). Verzoekster had tegen de aanslag geen
bezwaar gemaakt omdat zij er vanuit ging dat dit geen zin had. De aanslag
was derhalve onherroepelijk komen vast te staan.Bij haar verzoek om ambtshalve vermindering beriep verzoekster zich op
het inmiddels verschenen arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(HvJ EG) van 17 juli 1997 (BNB 1998/32 c) en stelde opnieuw dat in haar
aanslag vennootschapsbelasting 1993 ten onrechte overdrachtswinst was begrepen.
In zijn beslissing van 17 juli 1997 heeft het HvJ EG uitgesproken dat
de in artikel 14b, tweede lid, onderdeel b, (aandelenfusie) van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 (Wet IB) neergelegde regeling in strijd is met
de fusierichtlijn.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst kon worden gevolgd
in zijn standpunt dat de paragrafen 4 en 9 van het Besluit van 25 maart
1991 (DB 89/735) aan de gevraagde ambtshalve vermindering in de weg stonden.
Verzoekster had haar beroep op de directe werking en de toepasselijkheid van
de fusierichtlijn op haar geval kunnen doen langs de daarvoor bestaande procedures
van bezwaar en – eventueel – beroep. Dat had zij bewust nagelaten.
De in § 4 van het Besluit van 25 maart 1991 opgenomen regel
dat het besluit niet van toepassing is indien belastingplichtige opzettelijk
de wettelijke termijn van bezwaar had laten verstrijken, stond nu aan ambtshalve
vermindering in de weg. Bovendien constateerde de Nationale
ombudsman dat de aanslag vennootschapsbelasting 1993 op 17 juli 1997
al onherroepelijk vaststond. Ook dat stond aan de gevraagde ambtshalve vermindering
in de weg. In § 9 van het Besluit van de Staatssecretaris van 25 maart
1991 is namelijk vastgelegd dat een arrest van de Hoge Raad en/of een prejudiciële
beslissing van het HvJ EG niet leidt tot vermindering of ambtshalve teruggaaf
van belasting indien de belastingaanslag, de voldoening op aangifte of de
afdracht op aangifte onherroepelijk is komen vast te staan vóór
de dag waarop het betrokken arrest is gewezen.Vervolgens kwam in dit rapport nog het arrest van de Hoge Raad van 4 februari
1998 (VN 1998, nr. 10.10) aan de orde. De Hoge Raad heeft in dit arrest uitgesproken
dat, ook al is de fusierichtlijn in beginsel niet van toepassing op zuiver
nationale situaties, toch ook voor deze situaties de in artikel 14b, tweede
lid, onder b van de Wet IB neergelegde materiële fusie-eis richtlijnconform
moet worden uitgelegd. Het arrest van de Hoge Raad heeft geleid tot het Besluit
van de Staatssecretaris van Financiën van 7 mei 1998. Hij heeft
daarin wijziging van zijn beleid inzake aandelenfusies kenbaar gemaakt. De
Staatssecretaris bepaalde voorts dat de Belastingdienst met die wijziging
van beleid rekening moest houden ten aanzien van aanslagen die op 4 februari
1998 (datum arrest Hoge Raad) nog niet onherroepelijk vaststonden.De Nationale ombudsman liet in het midden of de arresten van het HvJ EG
en de Hoge Raad ook van toepassing waren op de bedrijfsfusie waarvan in verzoeksters
situatie sprake was en oordeelde dat voorzover aan de arresten van het HvJ
EG en de Hoge Raad al de betekenis moest worden gegeven die verzoekster daaraan
wilde geven, de Belastingdienst daarmee geen rekening hoefde te houden omdat
verzoeksters aanslagen op 4 februari 1998 al onherroepelijk vaststonden.Ook in rapport 99/408 speelt § 9 van het Besluit van de Staatssecretaris
van Financiën van 25 maart 1991 (DB 89/735) een belangrijke rol.
Verzoeker, inwoner van Nederland, was in de jaren 1992 tot en met 1995 als
zeevarende werkzaam geweest aan boord van een schip dat voer onder buitenlandse
vlag. In een ander Besluit van de Staatssecretaris van Financiën, het
Besluit van 5 maart 1969 (D 69/721), was bepaald dat personen onder dergelijke
omstandigheden, ongeacht hun nationaliteit, in beginsel moeten worden aangemerkt
als in Nederland verplicht verzekerden voor de volksverzekeringen. De aan
verzoeker over de jaren 1992 tot en met 1995 opgelegde aanslagen inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen (ib/pvv) waren met dit Besluit in overeenstemming. De Hoge
Raad verwierp echter in zijn arrest van 17 december 1997 (VN 1998, nr.
4.9) de wetstoepassing op het punt van de verzekeringsplicht zoals die ook
ten grondslag had gelegen aan de aan verzoeker opgelegde aanslagen ib/pvv
1992 tot en met 1995. Op het moment van verschijnen van dit arrest waren deze
aanslagen echter al onherroepelijk komen vast te staan.De Nationale ombudsman oordeelde dan ook dat de Belastingdienst op goede
gronden had geweigerd verzoekers verzoek om ambtshalve vermindering van de
aanslagen ib/pvv 1992 tot en met 1995 te honoreren. Het arrest van de Hoge
Raad vormde nieuwe jurisprudentie in die zin dat daarin een interpretatie
wordt gegeven van een bepaling in de belastingwetgeving die nieuwe elementen
bevat en die consequenties heeft voor de handelwijze van de Belastingdienst
tot dan toe. De regel van § 9 van het Besluit van 25 maart
1991 stond daarom in verzoekers geval aan ambtshalve vermindering in de weg.
De Nationale ombudsman overwoog daartoe dat voldoende vaststond dat de Belastingdienst
tot dan toe het beleid omtrent de verzekeringsplicht van in Nederland woonachtige
zeevarenden zoals neergelegd in het Besluit van de Staatssecretaris van Financiën
van 5 maart 1969 ook daadwerkelijk had uitgevoerd en dat geen sprake
was geweest, zoals verzoeker stelde, van een bewust gevoerd daarvan
afwijkend en begunstigend beleid. Verzoekers stelling dat de Belastingdienst
ook vóór het arrest van de Hoge Raad al placht te handelen in
afwijking van het beleid zoals neergelegd in het Besluit van 5 maart
1969 trof dan ook geen doel.In het geval dat aan de orde is in rapport 99/410 was van verzoeker, een
buitenlandse belastingplichtige, loonbelasting ingehouden naar het zogenaamde
buitenlandertarief van 25%. Tegen deze inhoudingen had verzoeker geen bezwaar
aangetekend. Met een beroep op het arrest van het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen van 26 juni 1996 (Asscher-arrest; BNB 1996/350)
en de arresten van de Hoge Raad van 28 mei en 2 juli 1997 (BNB 1997/279
en 289) verzocht verzoeker vervolgens, toen de inhoudingen al onherroepelijk
waren geworden, om ambtshalve teruggaaf van de teveel ingehouden loonbelasting.
In deze arresten is uitgemaakt dat het tarief van 25% voor buitenlanders in
strijd was met het EG-verdrag. De Staatssecretaris van Financiën wees
zijn verzoek af.De Nationale ombudsman concludeerde dat verzoekers klacht over deze afwijzing
niet gegrond was. De Nationale ombudsman overwoog daartoe in de eerste plaats
dat verzoeker de teruggaaf had moeten bewerkstelligen door het indienen van
een T-biljet en dat de daarvoor geldende termijn van drie jaar inmiddels was
verstreken. De termijn van drie jaar is opgenomen in een ander Besluit van
de Staatssecretaris van Financiën van 25 maart 1991 (DB 91/72) inzake
de indiening en verwerking van T-biljetten. Het Besluit kent de mogelijkheid
van verlenging van de termijn van drie jaar tot vijf jaar indien het terug
te geven bedrag meer bedraagt dan f 1 000, maar ook die termijn
was inmiddels verstreken.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat het verzoek om ambtshalve teruggaaf
van de teveel ingehouden loonbelasting ook overigens niet kon slagen omdat
voor het verlenen van een ambtshalve teruggaaf eveneens een termijn geldt
van vijf jaar. De Nationale ombudsman overwoog ten overvloede dat ook als
de vijfjaarstermijn niet aan het verzoek in de weg zou hebben gestaan, dit
verzoek toch niet had kunnen slagen. Daaraan stond de in dit hoofdstuk eerder
genoemde § 9 van het Besluit van 25 maart 1991 van de Staatssecretaris
van Financiën in de weg, waarin is vastgelegd dat een arrest van de Hoge
Raad en/of een prejudiciële beslissing van het HvJ EG niet leidt tot
vermindering of ambtshalve teruggaaf van belasting indien de belastingaanslag,
de voldoening op aangifte of de afdracht op aangifte onherroepelijk is komen
vast te staan vóór de dag waarop het betrokken arrest is gewezen.Waar verzoeker in relatie tot de toepassing van de hierboven genoemde
resoluties van de Staatssecretaris opmerkte dat deze niet zouden gelden voor
toegepaste regelgeving (artikel 20b van de Wet op de loonbelasting 1964) die
strijdig zou zijn met hogere regelgeving (EG-Verdrag), overwoog de Nationale
ombudsman tenslotte dat ook dit beroep niet kon slagen. Aan een dergelijk
beroep stond het beginsel van de formele rechtskracht in de weg. Dit beginsel
houdt in dat indien geen gebruik is gemaakt van de mogelijkheid van bezwaar
of beroep tegen een besluit de vraag naar de eventuele onrechtmatigheid van
het besluit niet meer aan de burgerlijke rechter kan worden voorgelegd. In
zoverre geldt het bewuste besluit dan als procedureel en materieel rechtmatig.
Dit geldt ook in het geval waarin moet worden aangenomen dat de bestuursrechter
(i.c. de belastingrechter) het besluit zou hebben vernietigd als er wel tijdig
beroep tegen dat besluit zou zijn ingesteld. Later onverbindend worden van
regelgeving doet in beginsel niet af aan de formele rechtskracht van de op
die regelgeving gebaseerde en intussen onherroepelijk geworden aanslagen.13A.2.5.3 HardheidsclausuleIn 1999 zijn geen klachten op het terrein van de hardheidsclausule van artikel 63 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen in onderzoek
genomen.13A.2.5.4 Onjuiste aanslagenIn 1999 deed de Nationale ombudsman twee zaken af (1998: 1) over het opleggen
van een onjuiste aanslag. In één zaak werd het onderzoek tussentijds
beëindigd, nadat de Belastingdienst alsnog afdoende aan verzoekers klacht
was tegemoet gekomen.In het geval dat leidde tot rapport 99/284 klaagde verzoeker over een
onjuiste voorlopige aanslag. De Nationale ombudsman stelde vast dat de Belastingdienst
geen rekening had gehouden met een door de Sociale Verzekeringsbank verleende
vrijstelling premieplicht voor de Nederlandse volksverzekeringen. Dezelfde
fout had de Belastingdienst ook meermalen in eerdere jaren gemaakt. Hoewel
naar aanleiding van de eerdere klacht van verzoeker bij de Nationale ombudsman
(rapport 97/456) aanpassingen van de programmatuur hadden plaatsgehad, viel
de omstandigheid dat deze aanpassingen – op het punt van premievrijstellingen –
in verzoekers geval niet afdoende waren gebleken de Belastingdienst aan te
rekenen. De klacht was dan ook gegrond. Er was geen aanleiding voor een aanbeveling,
omdat de Staatssecretaris van Financiën aan de automatiseringsorganisatie
van de Belastingdienst opdracht had gegeven om in de systemen rekening te
houden met de situatie zoals die zich bij verzoeker had voorgedaan en omdat
de betreffende belastingeenheid extra maatregelen had getroffen om te voorkomen
dat ook maar enige aanslag ten name van verzoeker zou worden vastgesteld zonder
menselijke tussenkomst.13A.2.5.5 BelastingteruggaafIn 1999 handelde de Nationale ombudsman negentien (1998: 15) klachten
via onderzoek af over terugbetalingen door de Belastingdienst op een ander
rekeningnummer dan dat waarop de betrokken belastingplichtige de terugbetaling
wenste te ontvangen. In vijf zaken werd een rapport uitgebracht. In de overige
veertien zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Rapport 99/170 betreft de volgende situatie. De Belastingdienst stortte
in de loop van juni 1997 de voor verzoekster bestemde voorlopige teruggaaf
inkomstenbelasting 1997 op een rekeningnummer dat niet ten name van verzoekster
stond, maar ten name van haar toenmalige echtgenoot, met wie zij op dat moment
nog in gemeenschap van goederen was getrouwd. Op grond van de definitieve
aanslag inkomstenbelasting over dat jaar diende verzoekster een aanzienlijk
bedrag aan de Belastingdienst terug te betalen. De Nationale ombudsman stelde
vast dat het verzoek om wijziging van het rekeningnummer, mede namens verzoekster,
uitsluitend door haar toenmalige echtgenoot was gedaan. Hij had daartoe echter
een machtiging van verzoekster moeten overleggen, omdat zij zelfstandig bevoegd
was om te beslissen op welke rekening een voor haar bestemde teruggaaf moest
worden gestort. De wetgever heeft immers, ook in het geval echtelieden in
gemeenschap van goederen zijn gehuwd, iedere echtgenoot de bevoegdheid verleend
om zelfstandig het «bestuur» uit te oefenen over de van zijn of
haar kant in de gemeenschap vallende goederen. Onder goederen zijn mede te
verstaan (het recht op) belastingteruggaven. Nu verzoeksters machtiging ontbrak,
had de Belastingdienst daar om moeten vragen. Dat was niet gebeurd. De Belastingdienst
had volstaan met onderzoek naar het woonadres. Indien de Belastingdienst om
een machtiging had gevraagd, zou dit ertoe hebben geleid dat de voorlopige
teruggaaf zou zijn gestort op een rekeningnummer waarover verzoekster had
kunnen beschikken. De Nationale ombudsman achtte de gedraging van de Belastingdienst
«niet behoorlijk» (zie ook § 13A.2.6.3). In rapport 99/250 ging het om de volgende situatie. De Belastingdienst
had een teruggaaf ten behoeve van verzoekster gestort op een rekeningnummer
met een negatief saldo, dat niet meer werd gebruikt door verzoekster. Nu dit
rekeningnummer wel nog op naam van verzoekster stond en verzoekster het rekeningnummer
niet rechtsgeldig had uitgesloten, had de Belastingdienst naar het oordeel
van de Nationale ombudsman bevrijdend betaald en hoefde hij het bedrag niet
nogmaals over te maken.Met verwijzing naar een eerder rapport van zijn hand (94/473) merkte de
Nationale ombudsman in een overweging ten overvloede nog wel het volgende
op. De Belastingdienst informeert sinds 1995 particulieren op het aangiftebiljet
inkomstenbelasting wel periodiek over het bij de Belastingdienst geregistreerde
rekeningnummer geschikt voor eventuele teruggaaf, maar hij doet dit niet bij
ondernemers op het aangiftebiljet omzetbelasting, zodat daarbij nog steeds
kans is op storting van een teruggaaf op een niet (meer) door de belastingplichtige
gewenst rekeningnummer, met name in de gevallen als die van verzoekster waarbij
na een periode van uitsluitend betalingen aan de Belastingdienst een teruggaaf
volgt. De aanbeveling om de mogelijkheid te onderzoeken om ook met betrekking
tot de omzetbelasting ondernemers periodiek te attenderen op het bij de Belastingdienst
bekende rekeningnummer voor teruggaven werd opgevolgd.Een andere situatie was aan de orde in het geval dat leidde tot rapport
99/358. Verzoeker had bij herhaling gedaan wat nodig was om zijn rekeningnummer
rechtsgeldig te wijzigen, maar de Belastingdienst had dit genegeerd. Als gevolg
daarvan had de Belastingdienst ten onrechte de belastingteruggaaf over 1996
en 1997 gestort op het rechtsgeldig uitgesloten rekeningnummer van verzoeker
waar een negatief saldo op stond. Volgens verzoeker had hij het bedrag van
de laatste storting bestemd voor een schuldsanering. De Nationale ombudsman
oordeelde dat het toch niet zo mocht zijn dat het nadeel van de herhaalde
tekortkomingen van de Belastingdienst op generlei wijze gevolgen zouden hebben
voor de Belastingdienst en dat het nadeel dat voortvloeide uit de gemaakte
fouten volledig werd afgewenteld op verzoeker. Dat nadeel bestond in het feit
dat verzoeker de beschikkingsvrijheid was ontnomen over het bedrag dat hem
toekwam. Het argument van de Belastingdienst daartegenover dat de teruggave
aan verzoeker ten goede was gekomen, was, geplaatst in de context van alle
omstandigheden van het geval, van onvoldoende gewicht om te kunnen rechtvaardigen
dat de Belastingdienst zou afzien van herstel van de bij herhaling gemaakte
fout. De aanbeveling om de belastingteruggave alsnog te storten op het door
verzoeker gewenste rekeningnummer werd opgevolgd.In het geval dat leidde tot rapport 99/435 had verzoekster de wijziging
van haar rekeningnummer niet in de daarvoor bestemde rubriek van het aangiftebiljet
inkomstenbelasting vermeld maar op de plaats waar het bij de Belastingdienst
bekende rekeningnummer van verzoekster was voorgedrukt. Als gevolg hiervan
was de wijziging niet verwerkt en de voorlopige teruggaaf inkomstenbelasting
gestort op een ander, ook aan verzoekster toebehorend rekeningnummer. Het
saldo op die laatste rekening was negatief zodat verzoekster feitelijk niet
over de teruggaaf kon beschikken. De Belastingdienst had geweigerd de desbetreffende
teruggaaf nogmaals uit te keren. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst
in dit geval geen verwijt trof. Het zou te ver voeren om van de Belastingdienst
te verwachten dat ieder aangiftebiljet direct bij binnenkomst nauwkeurig zou
worden bekeken op wijzigingen van gegevens van belastingplichtigen buiten
de daarvoor bestemde rubriek. De Nationale ombudsman overwoog nog dat de Belastingdienst
bevrijdend had betaald. De klacht werd niet gegrond verklaard. Rapport 99/522 betrof het volgende. Verzoeker had op zijn aangiftebiljet
inkomstenbelasting 1998 in de daarvoor bestemde ruimte zijn nieuwe rekeningnummer
voor teruggaaf vermeld. De Belastingdienst had desondanks een teruggave van
f 6 772 op verzoekers oude rekeningnummer gestort, waarop een debetstand
van f 5 492,05 stond. Na ontvangst van de teruggaaf was het nieuwe
(credit)saldo f 1 279,95. De Belastingdienst weigerde vervolgens
om het bedrag van de belastingteruggaaf te storten op verzoekers nieuwe rekening.
De Nationale ombudsman oordeelde dat verzoeker met het vermelden van zijn
nieuwe rekeningnummer op de daarvoor bestemde plaats op zijn aangiftebiljet
over 1998 de betaling op zijn oude rekeningnummer rechtsgeldig had uitgesloten.
Dit betekende dat verzoeker bevoegd was de betaling door de Belastingdienst
op dat oude rekeningnummer te weigeren en ook dat de Belastingdienst verzoeker
niet kon tegenwerpen dat dit rekeningnummer nog op zijn naam stond.De weigering van verzoeker kon, onder omstandigheden, tot gevolg hebben
dat de Belastingdienst de teruggaaf alsnog op het nieuwe rekeningnummer van
verzoeker zou moeten storten dan wel de schade zou moeten vergoeden die verzoeker
mogelijk had geleden of nog zou lijden door de onjuiste storting. Aangenomen
mocht worden dat verzoeker gehouden was, en ook het voornemen had, zijn schuld
aan de bank te voldoen. Door de betaling van de teruggaaf op verzoekers oude
rekeningnummer was deze schuld in één keer afgelost. Het creditsaldo
had de bank verzoeker ter beschikking gesteld. Onder deze omstandigheden was
de Belastingdienst niet gehouden het bedrag van de teruggaaf opnieuw aan verzoeker
uit te betalen. Het was echter aannemelijk dat verzoeker schade had geleden
door de onjuiste storting, omdat, nu verzoeker had verzocht om storting van
de teruggaaf op zijn nieuwe rekeningnummer, moest worden aangenomen dat hij,
zoals hij had gesteld, voornemens was de teruggaaf te besteden voor de betaling
van de te verwachten aanslag voor zijn echtgenote en ter delging van een aantal
schulden, ontstaan door trieste persoonlijke omstandigheden. Omdat verzoeker
nu was genoodzaakt naar andere middelen te zoeken om deze schulden te voldoen,
was het aannemelijk dat hij hiervoor extra kosten – zoals kosten voor
het afsluiten van een (hypothecaire) lening, eventuele invorderingskosten
en rente – had gemaakt dan wel zou moeten maken. Om deze reden had de
Belastingdienst niet mogen volstaan met de afwijzing van het verzoek van verzoeker
om de teruggaaf alsnog over te maken op zijn nieuwe rekeningnummer, maar had
hij met verzoeker in overleg dienen te treden over vergoeding van de schade
die verzoeker mogelijk had geleden of nog zou lijden door de onjuiste storting.
Met betrekking tot de hierop gerichte aanbeveling was aan het einde van het
verslagjaar nog geen reactie ontvangen.InterventiesIn een aantal zaken, waarin werd geklaagd over het storten op een verkeerd
rekeningnummer door de Belastingdienst, werd het onderzoek tussentijds beëindigd,
nadat was komen vast te staan dat de Belastingdienst voldoende inspanning
had verricht om na te gaan op welk rekeningnummer diende te worden gestort,
omdat hij de betrokken belastingplichtige de mogelijkheid had geboden het
juiste rekeningnummer op een formulier te vermelden.In één zaak had verzoeker (bijgestaan door een advocaat)
al geruime tijd met de Belastingdienst een geschil over de vraag of de Belastingdienst
een voor verzoeker bestemde teruggaaf, die in 1996 was gestort op een rekeningnummer
dat toen al jaren niet meer bij verzoeker in gebruik was en daarom opnieuw
was uitgegeven, alsnog aan hem moest uitbetalen. Na interventie door de Nationale
ombudsman, die onder meer verwees naar een door hem in 1998 uitgebracht rapport
(98/525; Jaarverslag 1998, blz. 297) over dit onderwerp, liet
de Belastingdienst daags na de opening van het onderzoek aan verzoeker weten
dat hij alsnog bereid was om aan verzoeker de teruggaaf uit te betalen op
een door hem aan te geven rekeningnummer. Daarop beëindigde de Nationale
ombudsman het onderzoek.13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffingVermeldenswaard zijn hier de volgende rapporten.Rapport 99/22 (VN 1999, nr. 18.37) heeft betrekking op een klacht van
verzoekers, die een onderneming drijven, over het standpunt van de Belastingdienst
dat zij verplicht waren om hun kasadministratie zodanig in te richten dat
daaruit de omzet per dag – en niet meer zoals voorheen per week –
kon blijken. De Belastingdienst en de Staatssecretaris van Financiën
hadden in hun reactie op de klacht naar voren gebracht dat artikel 52 van
de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr) weliswaar geen expliciete verplichting
geeft voor het voeren van een dagelijkse kasadministratie, maar dat in een
individueel geval bij de nadere invulling van de geldende administratieve
verplichtingen een zodanige kasadministratie wel als eis kan worden gesteld.
Een en ander hangt af van de aard, de omvang en de complexiteit van het bedrijf
en de gebruiken in de branche.De reden waarom in dit geval verzoekers hun omzetten dagelijks –
en niet meer zoals voorheen wekelijks – dienden te verantwoorden, was
volgens de Belastingdienst en de Staatssecretaris gelegen in het feit dat
verzoekers een detailhandel drijven met zowel winkelverkoop als ambulante
verkoop, waarbij de betalingen hoofdzakelijk à contant plaatsvinden.
De Belastingdienst en de Staatssecretaris achtten het bij dergelijke bedrijven
fiscaal-technisch van groot belang de omzetten van de twee hoofdstromen per
dag weer te geven, teneinde de verantwoording van de omzet op een adequate
wijze te kunnen beoordelen. In dit verband werd er nog op gewezen dat omzetverschillen
in winkels vaak te relateren zijn aan bijzondere dagen en dat met name bij
onjuiste boekingen onwaarschijnlijke dagomzetten blijken. Het op dagbasis
vastleggen van kasontvangsten verminderde de kans op onregelmatigheden, aldus
de reactie van de Belastingdienst en de Staatssecretaris van Financiën.Blijkens de parlementaire geschiedenis bij het wetsvoorstel aanpassingen
van administratieve verplichtingen heeft de wetgever er voor gekozen om in
de Awr met betrekking tot de wijze waarop een administratie dient te worden
ingericht en gevoerd geen nader uitgewerkte voorschriften op te nemen. De
wetgever heeft aan deze keuze de overweging ten grondslag gelegd dat de eisen
die aan het administratiesysteem worden gesteld of aan de wijze waarop een
zodanig systeem zal worden opgezet, mede worden bepaald door de aard en omvang
van het bedrijf, het beroep of de werkzaamheid. Uitgangspunt daarbij is dat
de administratieplichtige in beginsel vrij blijft om te kiezen op welke wijze
hij de administratie wenst in te richten en te voeren, mits aan de algemene
eisen van juistheid, volledigheid en controleerbaarheid van de administratie
is voldaan.Het voorgaande brengt met zich mee dat de Belastingdienst bij de nadere
invulling van de administratieve verplichtingen op basis van artikel 52 Awr
een zekere mate van vrijheid heeft. Gelet hierop komt zijn standpunt dat dit
artikel het voeren van een dagelijkse kasadministratie weliswaar niet expliciet
regelt, maar dat een dergelijke wijze van administreren in een individueel
geval wel als eis kan worden gesteld, op zich dan ook niet onjuist voor. Een
en ander betekent wel dat, indien de Belastingdienst een belastingplichtige
een dergelijke eis stelt, hij nadrukkelijk dient te motiveren waarom het voeren
van een dagelijkse kasadministratie uit een oogpunt van juistheid, volledigheid
en controleerbaarheid van de administratie wordt gevorderd. Dit geldt des
te meer wanneer de Belastingdienst, zoals in het geval van verzoekers,
bij eerdere controles genoegen nam met de weergave van weekcijfers.In dit geval hadden de Staatssecretaris van Financiën en de Belastingdienst
weliswaar meer in het algemeen voor bedrijven als die van verzoekers het belang
van het bijhouden van een administratie op basis van dagontvangsten toegelicht.
Echter, de vraag waarom in dit geval verzoekers niet langer zouden kunnen
volstaan met het wekelijks boeken van de omzet, was onvoldoende beantwoord
gebleven. Immers, niet gesteld of gebleken was dat de boekhouding van verzoekers,
op de wijze zoals die in ieder geval tot het controlebezoek in het kader van
de waarneming ter plaatse van 24 juni 1997 op basis van omzetcijfers
per week werd gevoerd, onvolledig of onjuist was, dan wel dat de controleerbaarheid
daarvan te wensen overliet. Het argument van de Belastingdienst dat de controle
van de volledigheid van de ontvangsten adequater zou kunnen geschieden wanneer
op basis van dagontvangsten zou worden geboekt, was te algemeen gesteld en
daarom in dit verband van onvoldoende gewicht. Ook de verklaring van de Belastingdienst
dat het stellen van de gewraakte eis voortvloeit uit een andere prioriteitstelling
bij de ingestelde boekenonderzoeken, was in dit geval ontoereikend.De Nationale ombudsman oordeelde dan ook dat de Belastingdienst onvoldoende
had gemotiveerd waarom verzoekers hun kasadministratie zodanig dienden in
te richten dat daaruit de omzet per dag zou blijken. Dit klemde te meer nu
de Belastingdienst zijn eis kracht had bijgezet door dreiging met de strafbepaling
zoals neergelegd in artikel 68, eerste lid, aanhef en onder d en tweede lid
van de Awr. De onderzochte gedraging achtte de Nationale ombudsman «niet
behoorlijk».De aan dit rapport verbonden aanbeveling om zijn standpunt nader te motiveren
werd door de Belastingdienst opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 99/45 stond de vraag centraal of de
Belastingdienst met verzoekster een compromis had moeten sluiten over de berekening
van de voorbelasting die op de omzetbelasting in aftrek kon worden gebracht.
Verzoekster stelde dat de Belastingdienst hiertoe had moeten overgaan omdat
er door zijn toedoen grote vertraging was ontstaan bij de afhandeling van
haar bezwaar- en beroepschrift over deze kwestie. Verzoekster verrichtte in
haar onderneming belaste en onbelaste prestaties. Volgens verzoekster had
het in de rede gelegen om de aan de onbelaste prestaties toe te rekenen en
niet in aftrek te brengen voorbelasting bij wijze van compromis vast te stellen
op drie procent. Een dergelijke methode was volgens verzoekster namelijk ook
in het verleden toegepast.De Nationale ombudsman oordeelde dat bij de behandeling van verzoeksters
bezwaar- en beroepschrift inderdaad door toedoen van de Belastingdienst vertraging
was ontstaan, die er toe had geleid dat duidelijkheid over de door verzoekster
op de door haar af te dragen omzetbelasting in aftrek te brengen voorbelasting
langer was uitgebleven dan nodig was. De Belastingdienst had dit ook erkend.
Het optreden van of namens verzoekster was echter evenmin ten volle gericht
geweest op het zo spoedig mogelijk verkrijgen van de gewenste duidelijkheid.
Zo had het ruim vijf maanden geduurd alvorens verzoeksters gemachtigde het
ingediende pro-forma bezwaarschrift had gemotiveerd en ruim negen maanden
alvorens het bij het gerechtshof ingediende pro-forma beroepschrift van een
motivering was voorzien. Onder deze omstandigheden was er geen aanleiding
voor de Belastingdienst om in de fase van de mondelinge behandeling van de
beroepsprocedure of in de daarop volgende correspondentie alsnog akkoord te
gaan met een compromis, enkel en alleen in verband met het feit dat er sprake
was van een aan de Belastingdienst toe te rekenen vertraging. In dit verband
merkte de Nationale ombudsman nog op dat niet was gebleken dat verzoekster
al in een eerder stadium had voorgesteld de zaak bij wijze van compromis af
te doen en dat op het moment van de mondelinge behandeling door
het gerechtshof mocht worden aangenomen dat de gewenste duidelijkheid al op
korte termijn zou worden geschapen door de uitspraak van het gerechtshof.Een probleem met een langs elektronische weg gedane aangifte deed zich
voor in het geval dat leidde tot rapport 99/122 (TFB 1999, afl. 5; zie ook
rapport 99/427 onder § 13A.2.4). Verzoekers echtgenote had ten behoeve
van haar elektronische aangifte 1996 en 1997 in totaal tot driemaal toe haar
elektronische handtekening aan de Belastingdienst bekend gemaakt, zij het
echter telkens met een invulfout(je) op het formulier (laatste cijfer sofi-nummer
ontbrak). Nadat zij van de Centrale beheereenheid informatiesystemen (CBI)
de mededeling had ontvangen dat haar aangifte 1997 niet kon worden verwerkt
omdat haar elektronische handtekening niet was ontvangen, wendde verzoekers
echtgenote zich schriftelijk tot de Belastingdienst, waarbij zij verwees naar
de gang van zaken met betrekking tot de aangifte over 1996, de gevoerde gesprekken
en correspondentie, en vermeldde zij naast het transactienummer waaronder
haar aangifte was verzonden nog haar elektronische handtekening. De Belastingdienst
stelde zich op het standpunt dat verzoekers echtgenote nog steeds geen aangifte
over 1997 had gedaan.De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Hij oordeelde dat onder
deze omstandigheden en gelet op de bereidwilligheid die verzoekers echtgenote
tot dan toe had getoond om aan haar verplichtingen te voldoen, van de Belastingdienst
had mogen worden verwacht dat hij contact zou hebben opgenomen met de CBI
teneinde te bereiken dat de elektronische handtekening van verzoekers echtgenote
alsnog kon worden geregistreerd. Over de juistheid van deze handtekening behoefde
onder deze omstandigheden immers geen twijfel meer te bestaan. Dit nalaten
van de Belastingdienst kon bovendien tot gevolg hebben dat ook komende jaren
weer dezelfde situatie zou ontstaan, omdat de elektronische handtekening,
naar mocht worden aangenomen, nog steeds niet bij de CBI was geregistreerd.
De Nationale ombudsman verklaarde de klacht gegrond.Met instemming werd kennis genomen van het voornemen van de Belastingdienst
om de aangifte 1997 van verzoekers echtgenote alsnog in behandeling te nemen.
De aanbeveling om de elektronische handtekening van verzoekers echtgenote
alsnog te registreren werd opgevolgd.Rapport 99/219 betrof het volgende. Verzoeker klaagde erover dat de Belastingdienst
bij de aanslagregeling over 1996 onvoldoende kennis had genomen van de informatie
op de aangifte en de door hem op verzoek van de Belastingdienst verstrekte
informatie, waardoor vragen (herhaald) werden gesteld terwijl de betreffende
informatie al bekend was.Verzoeker doelde hierbij allereerst op de door de Belastingdienst gestelde
vraag of verzoeker van zijn werkgever een tegemoetkoming had ontvangen in
de verhuiskosten, en zo ja tot welk bedrag. Voorts doelde verzoeker op het
verzoek om inzending van de bij de werkgever ingediende declaratie betreffende
de verhuiskosten. In de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is met betrekking
tot de aftrekpost «verhuiskosten» een onderscheid gemaakt tussen
de transportkosten van de inboedel en de overige verhuiskosten, waarbij de
aftrekbaarheid van laatstbedoelde kosten is beperkt. Tegen deze achtergrond
achtte de Nationale ombudsman het op zichzelf beschouwd acceptabel dat de
Belastingdienst informatie opvraagt ter beoordeling of in de door de werkgever
toegekende vergoeding een splitsing is gemaakt tussen vorenbedoelde twee categorieën
van kosten. Dat nam echter niet weg dat in verzoekers geval de door de Belastingdienst
gehanteerde vraagstelling duidelijker, meer gespecificeerd, had kunnen en
moeten zijn. Het was begrijpelijk geweest dat de gehanteerde vraagstelling
bij verzoeker irritatie en verwarring had veroorzaakt en bij
hem de indruk had gewekt dat zijn aangifte niet goed was bestudeerd.Met betrekking tot de vragen inzake de geclaimde aftrek van kosten van
zakelijke reizen had verzoeker op de vraag van de Belastingdienst om een specificatie
van de gemaakte reiskosten, niet de juiste informatie gegeven, omdat hij de
vraag onjuist had geïnterpreteerd. Het was verzoeker niet duidelijk dat
de Belastingdienst doelde op de geclaimde kosten voor reizen van de woonplaats
naar het hotel. Bij de nadere vraagstelling hierover had de Belastingdienst
verwezen naar het door verzoeker geclaimde bedrag voor reizen van de woonplaats
naar het hotel. Dat deze vraagstelling verzoeker nog steeds niet duidelijk
was, viel de Belastingdienst niet te verwijten.De Nationale ombudsman stelde met betrekking tot de gang van zaken betreffende
de geclaimde aftrek van premies voor lijfrenten voorop dat het de Belastingdienst
vrij staat om ten behoeve van de beoordeling van de aftrekbaarheid van de
premie voor lijfrente betalingsbewijzen van de betaalde premies alsmede de
polissen op te vragen, omdat een polis tussentijds kan worden gewijzigd, en
voor de aftrek van de premies het tijdstip van betalen van belang is. Het
viel echter niet in te zien waarom de Belastingdienst, na constatering dat
niet voldoende informatie beschikbaar was, niet op een duidelijke manier bij
verzoeker nadere informatie had ingewonnen. Door dit na te laten, had de Belastingdienst
het in de hand gewerkt dat te lang onduidelijk was gebleven of de polis viel
onder het oude dan wel het nieuwe regime. Dit had er toe geleid dat aan verzoeker
werd gevraagd om een verzoek in te dienen om terugwenteling van de betaalde
premies terwijl dit, nu de polis viel onder het oude regime, niet tot de mogelijkheden
behoorde. Dit was niet juist geweest.Ten slotte had de Belastingdienst verzoeker, op zijn verzoek om op hem
tariefgroep 3 toe te passen in plaats van de in zijn aangifte opgenomen tariefgroep
2, meegedeeld dat zijn aangifte diende te worden gecorrigeerd en dat aanvullende
informatie nodig was. Alvorens die nadere informatie te specificeren, werd
meegedeeld dat verzoeker niet kon worden ingedeeld in tariefgroep 3. Het is
te begrijpen geweest dat het voor verzoeker niet meer duidelijk was welke
tariefgroep de Belastingdienst voornemens was te hanteren. Immers, naast de
mededeling omtrent het niet willen indelen in tariefgroep 3, kwam er geen
enkele andere mededeling voor die als een uitwerking van de aangekondigde
correctie van de aangifte zou kunnen worden opgevat. Waarschijnlijk had zich
hierbij het gebruik van bouwstenen door de Belastingdienst gewroken. Ook op
dit punt achtte de Nationale ombudsman verzoekers klacht gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/252 had verzoekster verzocht om uitreiking
van een aangiftebiljet voor ondernemers (O-biljet) en om uitstel voor het
doen van aangifte. De Belastingdienst had verzoekster laten weten dat zij
eerst nadere informatie diende te verstrekken over haar onderneming op een
daartoe aan haar uitgereikt vragenformulier. De Nationale ombudsman oordeelde
dat verzoekster van de Belastingdienst had mogen verwachten dat hij haar zo
spoedig mogelijk na de ontvangst van het ingevulde vragenformulier het gevraagde
O-biljet had toegezonden, of, indien tussentijds zou zijn gebleken dat zij
niet als ondernemer kon worden aangemerkt, een ander biljet. Door dit na te
laten had de Belastingdienst verzoekster de mogelijkheid onthouden tijdig
op het voorgeschreven formulier aangifte te doen voor de inkomstenbelasting.
Hieraan kon niet afdoen dat verzoekster het haar toegezonden vragenformulier
niet binnen de gevraagde termijn van veertien dagen had geretourneerd en had
geadresseerd aan de verkeerde afdeling binnen de betrokken eenheid. Voorts
had de Belastingdienst de beoordeling of verzoekster wel of niet als ondernemer
kon worden aangemerkt kunnen uitvoeren ná verzending
van het gevraagde O-biljet, of zelfs pas na terugontvangst van het ingevulde
aangiftebiljet. Het mogelijke probleem dat daardoor niet duidelijk was of
verzoekster als particulier of als ondernemer moest worden beschreven, had
de Belastingdienst kunnen ondervangen door verzoekster tijdig te rappelleren
het vragenformulier terug te zenden.Verzoekster was ertoe overgegaan om haar aangifte in briefvorm te doen
toen de termijn gedurende welke haar uitstel was verleend, bijna was verstreken
en zij niet beschikte over een aangifteformulier van het voorgeschreven model.
Ondanks de door haar ingediende aangifte in briefvorm ontving zij een aanmaning
tot het doen van aangifte en een waarschuwing voor een aanslag op basis van
een schatting. Na ontvangst van de aanmaning wees verzoekster de Belastingdienst
nogmaals op de in briefvorm gedane aangifte. De Belastingdienst reageerde
hier niet op. De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. De Nationale ombudsman
achtte het ook niet juist dat de Belastingdienst verzoeksters aangifte in
briefvorm aanvankelijk niet had onderkend en haar een aanmaning en een waarschuwing
had gezonden. De klacht was gegrond. Met instemming werd kennis genomen van
de mededeling van de Belastingdienst dat de aangifte in briefvorm inmiddels
in behandeling was genomen en dat een afspraak was gemaakt om te toetsen of
verzoekster voor de heffing van inkomstenbelasting als ondernemer kon worden
aangemerkt.In rapport 99/283 kwam het volgende probleem aan de orde.Verzoeker was de belangenbehartiger van een aantal naar Antilliaans recht
opgerichte vennootschappen, die tot een «groep» behoorden. Tussen
verzoeker en de Belastingdienst werd in 1997 terzake van de op dat moment
nog door de vennootschappen in te dienen aangiften vennootschapsbelasting
1992 tot en met 1996 door middel van een compromis een afspraak gemaakt over
de hoogte van de vast te stellen verliezen (afwaardering van zogenaamde opgerente
vorderingen). De Belastingdienst gaf geen uitvoering aan het gesloten compromis,
maar had inmiddels een onderzoek ingesteld naar de belastingplicht op grond
van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (verder: Wet vpb). Verzoeker
achtte dit tegen de achtergrond van het gesloten compromis niet juist. De
Nationale ombudsman overwoog dat een aanslag vennootschapsbelasting alleen
kon worden opgelegd indien er sprake was van belastingplicht op grond van
de Wet vpb. Het stond vast dat bij het sluiten van het compromis de belastingplicht
van de betrokken vennootschappen niet aan de orde was geweest. Daaruit volgde
dat door de Belastingdienst bij het sluiten van het compromis ten aanzien
van het al dan niet bestaan van de belastingplicht voor de betrokken vennootschappen
geen expliciete standpuntbepaling had plaatsgevonden, zodat dit punt dan ook
niet onder de reikwijdte van het gesloten compromis viel. Er bestond daarom
geen beletsel om daar onderzoek naar in te stellen. Ook deden zich anderszins
geen omstandigheden voor die er aan in de weg stonden dat de Belastingdienst
een onderzoek naar die belastingplicht zou instellen. Hoewel het beter was
geweest indien de Belastingdienst voorafgaande aan het sluiten van het compromis
onderzoek zou hebben gedaan naar de belastingplicht, kon niet worden gezegd
dat met het nalaten daarvan gerechtvaardigde verwachtingen bij verzoeker waren
gewekt. Hierbij was tevens van belang dat de kwestie van de belastingplicht
nimmer tussen partijen aan de orde was gesteld, dat de betrokken vennootschappen
niet waren beschreven voor de vennootschapsbelasting, en dat deze zich in
weerwil van hun wettelijke verplichting daartoe niet hadden gewend tot de
Belastingdienst met het verzoek om uitreiking van aangiftebiljetten. Dit laatste
klemde te meer nu bij het gesloten compromis was aangesloten bij afspraken
die tussen verzoeker en de Belastingdienst waren gemaakt met betrekking tot
andere tot de «groep» behorende vennootschappen, die wel waren
beschreven voor de vennootschapsbelasting. De Nationale ombudsman
achtte de klacht niet gegrond.Rapport 99/409 betrof de vraag of een compromis tot stand was gekomen
tussen verzoekster (een BV) en de Belastingdienst over de fiscale gevolgen
van door verzoeksters directeur-groot aandeelhouder uitgevoerde dollartermijncontracten.De Nationale ombudsman oordeelde dat niet aannemelijk was dat een dergelijk
compromis tot stand was gekomen, omdat uit de gevoerde correspondentie tussen
verzoekster en de Belastingdienst bleek, dat op het moment waarop volgens
verzoekster het compromis tot stand was gekomen, de kwestie rond de dollartermijncontracten
nog niet tot een afronding was gekomen. Op een later tijdstip was kennelijk
wel overeenstemming bereikt tussen de Belastingdienst en verzoekster. Naar
aanleiding van verzoeksters klacht dat zij min of meer gedwongen was om het
op dat latere tijdstip overeengekomen compromis te aanvaarden, wees de Nationale
ombudsman op de contractsvrijheid die tussen partijen bestond en oordeelde
dat haar klacht ongegrond was.In een zaak, die niet in een rapport eindigde, ontving verzoekster aanslagen
(landinrichtingsrente) en correspondentie op naam, met toevoeging van de naam
van haar inmiddels overleden echtgenoot. Nadat de Belastingdienst aanvankelijk
had gesteld dat de tenaamstelling niet kon worden gewijzigd, omdat hij deze
informatie nu eenmaal zo aangeleverd kreeg van het Kadaster, kwam uit het
onderzoek door de Nationale ombudsman naar voren dat deze tekortkoming in
het informatiesysteem van de Belastingdienst in de loop van het jaar 2000
zou zijn ondervangen, omdat met het Kadaster nieuwe afspraken waren gemaakt
over de wijze waarop het informatie aan de Belastingdienst zou aanleveren.
Ter overbrugging van deze periode, zegde de Belastingdienst toe om door handmatig
ingrijpen ervoor te zorgen dat aanslagen en correspondentie op verzoeksters
eigen naam werden gesteld. Dit was voor de Nationale ombudsman aanleiding
om het onderzoek te beëindigen.13A.2.6 Invordering13A.2.6.1 VerrekeningDe Nationale ombudsman handelde in 1999 zes (1998: 5) klachten via onderzoek
af die (mede) betrekking hadden op het onderwerp verrekening. In vijf gevallen
werd het onderzoek tussentijds beëindigd.De klacht, die leidde tot rapport 99/403, had betrekking op het standpunt
van de Staatssecretaris van Financiën dat de Belastingdienst een in depot
gehouden bedrag van verzoekster kon en mocht verrekenen met haar op dat moment
openstaande schulden op de naheffingsaanslagen omzetbelasting over het tweede
en derde kwartaal 1996, en een premienota van het Landelijk instituut sociale
verzekeringen (Lisv) kon verrekenen met een voor verzoekster bestemde teruggaaf
omzetbelasting over het eerste kwartaal van 1998. De Nationale ombudsman overwoog
ten aanzien van de eerste verrekening dat op grond van het in de Leidraad
Invordering 1990 opgenomen uitstelbeleid aannemelijk is dat is bedoeld de
verrekening van een door middel van bezwaar of beroep betwiste openstaande
schuld met een teruggave in het algemeen alleen uit te sluiten voor gevallen
waarin voor de betwiste schuld uitstel van betaling is verleend. Aan verzoekster
was voor de openstaande schuld op de naheffingsaanslagen echter geen uitstel
van betaling verleend, zodat het enkele feit dat verzoekster de openstaande
schuld betwistte er niet aan in de weg had behoeven te staan de openstaande
schuld met de teruggaven te verrekenen. Hoewel de naheffingsaanslagen over
het tweede en derde kwartaal 1996 (wellicht) zouden moeten worden vernietigd,
werd met het resultaat van het boekenonderzoek dat de Belastingdienst
had ingesteld na de mondelinge behandeling van verzoeksters beroepschriften
duidelijk dat na die vernietiging een naheffingsaanslag over het gehele jaar
1996 zou moeten worden opgelegd. Omdat de schuld die met het vernietigen van
de beide naheffingsaanslagen teniet zou gaan, zou herleven in de op te leggen
naheffingsaanslag over het gehele jaar 1996, vormde de verwachte vernietiging
van de beide naheffingsaanslagen geen belemmering voor verrekening.De Nationale ombudsman kon evenmin het standpunt van verzoekster delen
dat met de verrekening van een premienota met een dagtekening van vóór
1 januari 1998 ten onrechte terugwerkende kracht werd gegeven aan de
per die datum ingevoerde mogelijkheid van verrekening van premienota's van
het Lisv met belastingteruggaven. Uit de relevante (wets-)bepalingen kon een
beperking als door verzoekster bedoeld niet worden opgemaakt. Ook stonden
deze bepalingen in de weg aan verzoeksters opvatting dat de dagtekening van
de premienota doorslaggevend was voor het bestaan van verrekeningsbevoegdheid.
De Nationale ombudsman achtte de gedraging dan ook «behoorlijk».13A.2.6.2 BetalingsregelingIn 1999 bedroeg het aantal via onderzoek afgedane klachten dat (deels)
betrekking had op betalingsregelingen 30 (1998: 17). In 24 zaken werd het
onderzoek tussentijds beëindigd, in de meeste gevallen omdat de Belastingdienst
alsnog afdoende tegemoet was gekomen aan de klacht of omdat spoedig na de
aanvang van het onderzoek kon worden vastgesteld dat de Belastingdienst had
gehandeld in overeenstemming met de regels die zijn opgenomen in de Leidraad
Invordering 1990.Bij de resterende zes zaken werd het onderzoek afgerond met een rapport.
Twee klachten werden deels gegrond en deels niet gegrond verklaard. Van de
overige vier klachten werden er drie niet gegrond en één gegrond
verklaard.In rapport 99/241 (JB 1999, nr. 185) overwoog de Nationale ombudsman dat
de Belastingdienst bij de behandeling van het beroep van verzoekster tegen
de afwijzing van haar verzoek om een betalingsregeling niet (tijdig) had onderkend
dat de onjuiste voorlopige aanslag het gevolg was van een intoetsfout bij
de eenheid. Om die reden had de Belastingdienst verzoekster een betalingstermijn
van 24 maanden in plaats van twaalf maanden moeten toestaan. Wordt een verzoek
om een betalingsregeling gedaan in verband met de terugbetaling van een voorlopige
teruggave, dan bestaat immers de mogelijkheid om een betalingsregeling te
treffen met een looptijd van ten hoogste 24 maanden in het geval de teruggave
het gevolg is van een fout van de Belastingdienst.De Nationale ombudsman achtte de klacht in zoverre gegrond. Voor zoverre
verzoekster zich niet kon vinden in de ruimere betalingstermijn van 24 maanden
overwoog de Nationale ombudsman dat niet was gebleken van bijzondere omstandigheden
die afwijking van de langere termijn rechtvaardigden. Het afbetalen van andere
schuldeisers en het kampen met psychische problemen, hoe ernstig deze op zich
ook zijn, konden in dit verband – mede gelet op het preferente karakter
van belastingschulden – geen rol spelen.Rapport 99/372 betreft de volgende situatie. De Belastingdienst was niet
bereid geweest om akkoord te gaan met een door verzoeker voorgestelde betalingsregeling
voor een belastingschuld, maar had vastgehouden aan een voorgenomen executie
van in beslag genomen zaken van verzoeker. De Nationale ombudsman achtte verzoekers
klacht daarover niet gegrond omdat de Belastingdienst geen betalingsregeling
met verzoeker als ondernemer behoefde aan te gaan wanneer, zoals bij verzoeker,
sprake was van een structureel betalingsprobleem. Een betalingsregeling voor ondernemers kan immers concurrentieverstorend werken ten opzichte
van andere ondernemers die wel hun fiscale verplichtingen nakomen. Verzoekers
niet nader geconcretiseerde gezondheidsproblemen lagen in beginsel in zijn
risicosfeer en verzoekers betalingsproblemen waren niet uitsluitend als direct
gevolg daarvan ontstaan.In de zaak die leidde tot rapport 99/404 was het volgende aan de orde.
Verzoekster had tegenover de Belastingdienst verklaard dat zij een verzoek
om kwijtschelding van de aan haar opgelegde aanslag inkomstenbelasting had
gericht tot Hare Majesteit de Koningin. Op grond daarvan had zij aan de Belastingdienst
verzocht om uitstel van betaling voor de aanslag. De Belastingdienst was aan
haar verzoek voorbijgegaan en doorgegaan met de invordering, omdat hem niet
was gebleken van het bestaan van een verzoekschrift aan Hare Majesteit de
Koningin. De Nationale ombudsman overwoog dat de Belastingdienst daarbij ten
onterechte verzoekster niet in de gelegenheid had gesteld om het bestaan van
het verzoekschrift aan te tonen, bijvoorbeeld door daarvan een kopie te overleggen.
Door dit na te laten, heeft de Belastingdienst de indruk gewekt geen geloof
te hechten aan de mededelingen van verzoekster omtrent het verzoekschrift,
evenwel zonder verzoekster daarvoor een reden te noemen of zonder dat daarvoor
overigens kennelijk een aanleiding bestond. De klacht was gegrond.Rapport 99/473 ging over de klacht van verzoekers dat de Belastingdienst
ter afkoop van een belastingschuld van f 166 742 een betaling had
geëist van f 100 000 terwijl in een eerder gesprek met verzoekers
was toegezegd dat ter afkoop zou kunnen worden volstaan met betaling van f 40 000.
De Nationale ombudsman overwoog dat de lezingen van partijen lijnrecht tegenover
elkaar stonden, maar dat de lezing van de Belastingdienst meer aannemelijk
was omdat het niet voor de hand lag dat de Belastingdienst een afkoopsom voor
een belastingschuld zou vaststellen alvorens duide- lijkheid bestond omtrent
de verhaalsmogelijkheden. Met de vaststelling van de verhaalsmogelijkheden
was de deurwaarder nog bezig. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet
gegrond.13A.2.6.3 KwijtscheldingOp het terrein van de kwijtschelding werden in 1999 negentien (1998: 13)
klachten via onderzoek afgehandeld. In zestien gevallen werd het onderzoek
tussentijds beëindigd. In de meeste van deze gevallen kwam de Nationale
ombudsman kort na de aanvang van het onderzoek tot de conclusie dat de beslissing
van de Belastingdienst in overeenstemming was met de Invorderingswet 1990
en de daarop gebaseerde Leidraad Invordering 1990.In drie zaken werd een rapport uitgebracht. In twee daarvan kwam de Nationale
ombudsman tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was. In één
geval werd de klacht gegrond verklaard.Het ging bij deze laatste klacht om de zaak die uitmondde in rapport 99/170
(zie ook § 13A.2.5.5). De Belastingdienst had een voor verzoekster
bestemde teruggaaf gestort op een rekening die niet ten name van verzoekster
stond maar ten name van haar voormalige echtgenoot met wie zij op dat moment
nog in gemeenschap van goederen was gehuwd. De Nationale ombudsman had ten
aanzien van de betrokken eenheid van de Belastingdienst geoordeeld dat de
storting van de voorlopige teruggaaf ten name van verzoekster niet correct
was geweest. Indien verzoekster zelf had kunnen beschikken over de teruggaaf,
had zij een bedrag kunnen reserveren voor het geval zij op grond van een definitieve
aanslag enig bedrag aan de Belastingdienst zou moeten terugbetalen. Dit laatste
nu was het geval. Onder deze omstandigheden had het in de rede gelegen dat
de Belastingdienst met verzoekster naar een oplossing had gezocht,
bijvoorbeeld door haar op haar verzoek kwijtschelding te verlenen dan wel
niet verder te bemoeilijken. De onderzochte gedraging was niet behoorlijk.De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris de aanbeveling om te bevorderen
dat de aanslag ten name van verzoekster alsnog zou worden kwijtgescholden
of buiten invordering gesteld.Deze aanbeveling werd in laatst genoemde zin opgevolgd.In de twee zaken die leidden tot de rapporten 99/143 en 99/168 kwam de
Nationale ombudsman telkens tot het oordeel dat verzoekers klachten over de
door de Belastingdienst (in beroep) afgewezen verzoeken om kwijtschelding
van een aanslag omzetbelasting respectievelijk inkomstenbelasting niet gegrond
waren, omdat uit het onderzoek door de Nationale ombudsman was gebleken dat
de Belastingdienst had gehandeld in overeenstemming met de kwijtscheldingsregels
voor ondernemers, zoals die zijn opgenomen in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet
1990 en de Leidraad Invordering 1990. In rapport 99/168 was van belang dat
verzoeker, ex-ondernemer, niet als particulier kon worden aangemerkt, omdat
niet aannemelijk was dat verzoeker, gelet op zijn leeftijd, geen onderneming
meer zou beginnen. Verzoeker had in zijn kwijtscheldingsverzoek tevens aangegeven
eventueel weer voor zichzelf te willen beginnen.De volgende gevallen die niet hebben geleid tot een rapport zijn het vermelden
waard.In één zaak had de Belastingdienst een verzoek om kwijtschelding
van de aanslag inkomstenbelasting 1997 afgewezen omdat verzoekster informatie
had verstrekt over haar inkomsten die ondoorzichtig was en tegenstrijdige
elementen bevatte. Interventie door de Nationale ombudsman leverde op dat
de Belastingdienst zich bereid verklaarde om verzoekster alsnog in de gelegenheid
te stellen in een gesprek volledige opening van zaken te geven omtrent haar
inkomenspositie. Met deze oplossing was verzoekster tevreden waarna het onderzoek
werd beëindigd.In een andere zaak stelde de Nationale ombudsman tijdens het onderzoek
vast dat de Belastingdienst het verzoek om kwijtschelding van een aanslag
inkomstenbelasting op juiste gronden had afgewezen, maar dat verzoeksters
betalingsproblemen als gevolg van de aanslag mede waren veroorzaakt door een
intoetsfout van de Belastingdienst. Als gevolg daarvan had de Belastingdienst
verzoeksters belastbaar inkomen op meer dan f 100 000 negatief vastgesteld
en had zij een veel te hoge voorlopige teruggaaf (f 7 117) ontvangen.
Dat was voor de Belastingdienst aanleiding om verzoekster een betalingsregeling
voor haar schuld aan te bieden die over 24 maanden werd uitgespreid.13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelenDe Nationale ombudsman deed in 1999 twaalf (1998: 13) zaken door middel
van onderzoek af die (mede) betrekking hadden op het gebruik van dwangmiddelen
door de Belastingdienst bij het invorderen van belastingschulden. In acht
gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. In vier gevallen gebeurde
dit omdat de Belastingdienst alsnog op afdoende wijze aan de klacht was tegemoetgekomen.
In drie gevallen werd het onderzoek beëindigd omdat bleek dat de klacht
het voortzetten van het onderzoek niet rechtvaardigde en in één
geval werd het onderzoek beëindigd omdat bleek dat de rechter inmiddels
uitspraak had gedaan in de kwestie waar de klacht betrekking op had. De overige
vier zaken werden afgerond met een rapport. In drie gevallen kwam de Nationale
ombudsman tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was en in één
geval werd de klacht als gegrond beoordeeld. De zaken waarin een rapport werd uitgebracht, betroffen het volgende.In het geval dat onderwerp was van rapport 99/79 werd de auto van verzoeker
tijdens zijn detentie door de Belastingdienst executoriaal verkocht in verband
met openstaande naheffingsaanslagen motorrijtuigenbelasting. Verzoeker was
van de naheffingsaanslagen niet op de hoogte omdat deze hem in het Huis van
Bewaring niet hadden bereikt. Ook de aanmaningen, het dwangbevel en het proces-verbaal
van beslaglegging hadden hem daar niet bereikt. Al deze stukken waren terecht
gekomen op zijn huisadres. Verzoeker had de Belastingdienst niet van zijn
detentie op de hoogte gesteld. De Belastingdienst had vóór de
executoriale verkoop geen persoonlijk contact gehad met verzoeker.De Nationale ombudsman oordeelde dat het niet aan de Belastingdienst kon
worden verweten dat verzoeker niet tijdig van de stukken had kunnen kennisnemen.
Wel mocht van de Belastingdienst worden verwacht dat deze voldoende pogingen
zou ondernemen om alvorens tot executie over te gaan met verzoeker in contact
te geraken. De Belastingdienst had in voldoende mate aan deze verwachting
voldaan door diverse malen zijn adres te verifiëren en te trachten hem
thuis te treffen. De Nationale ombudsman oordeelde voorts dat de Belastingdienst
geen onjuiste keuze had gemaakt door zich eerst te verhalen op verzoekers
auto en niet op bijvoorbeeld de inboedel van de woning. Daarvoor was onder
meer van belang dat door de verkoop van de auto zou worden voorkomen dat de
motorrijtuigenbelastingschuld nog verder zou oplopen.In het geval dat leidde tot rapport 99/242 klaagde verzoeker erover dat
de Belastingdienst ter zake van belastingschulden van besloten vennootschappen
waarvan hij (direct of indirect) aandeelhouder was, beslag had gelegd op de
activa die hij gebruikte in een onderneming die hij dreef in de vorm van een
eenmanszaak. Verzoeker dreef deze eenmanszaak met gebruikmaking van activa
die hij had gekocht op een executoriale verkoop van zaken van één
van zijn hiervoor bedoelde besloten vennootschappen en activa die hij had
gekocht van derden-kopers bij deze executoriale verkoop. De Nationale ombudsman
oordeelde dat er sprake was van een zo grote verwevenheid van de eenmanszaak
met de onderneming van de bedoelde besloten vennootschappen dat de Belastingdienst
op grond daarvan mocht aannemen dat in feite sprake was van het voortzetten
van de onderneming van de betrokken besloten vennootschappen in een andere
vorm (en op een ander adres). De omstandigheden waarop dit oordeel was gebaseerd
waren: het uitvoeren van dezelfde soort activiteiten, met deels dezelfde naam,
en het werken met (een deel van) hetzelfde personeel, dezelfde leiding, dezelfde
telefoon- en faxnummers, dezelfde bank- en girorekeningnummers, alsmede dezelfde
lay-out van het briefpapier. Bovendien had verzoeker de nieuwe onderneming
niet doen inschrijven in het handelsregister en ook niet als zodanig aangemeld
bij de Belastingdienst. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.In rapport 99/285 oordeelde de Nationale ombudsman dat de door verzoeker
naar voren gebrachte omstandigheden voor de Belastingdienst geen reden behoefden
te vormen om af te zien van de voorgenomen executoriale verkoop van inbeslaggenomen
zaken, waaronder de huisraad van de door hem en zijn vriendin bewoonde woning.
Acceptatie van de door verzoeker aangeboden betaling van een gedeelte van
het open- staande bedrag ineens, al dan niet in combinatie met maandelijkse
betalingen, zou in strijd zijn met het beleid op het punt van de invordering
van motorrijtuigenbelasting. Bovendien was het aanbod één keer
terloops in een telefoongesprek gedaan en was verzoeker op het daarop geplande
gesprek niet verschenen. Ook de door verzoeker aangevoerde gevolgen van de
voorgenomen verkoop voor de gezondheid van zijn vriendin behoefden de Belastingdienst
niet van verkoop te weerhouden. De gevolgen waren immers vooral
toe te schrijven aan verzoekers keus om motorvoertuigen aan te houden zonder
de daarvoor verschuldigde motorrijtuigenbelasting (te kunnen) voldoen. De
Nationale ombudsman oordeelde voorts dat de Belastingdienst/Directie Particulieren
Utrecht het beroep van verzoekers vriendin tegen de inbeslagname van de huisraad
terecht had afgewezen omdat de vriendin er niet in was geslaagd aan te tonen
dat (een deel van) de inbeslaggenomen huisraad haar eigendom was.In rapport 99/297 (JSV 1999, nr. 256) oordeelde de Nationale ombudsman
dat het niet juist was dat de Belastingdienst een loonvordering had gedaan
onder GAK Nederland BV, de instantie die verzoekers uitkering betaalde. Verzoeker
had de Belastingdienst immers laten weten nooit een aanmaning te hebben ontvangen
voor de schuld waarvoor de loonvordering werd gedaan. Onder deze omstandigheden
had de Belastingdienst er (voor alle zekerheid) toe moeten overgaan verzoeker
(nogmaals) een aanmaning te sturen, temeer daar een aanmaning voorwaarde is
voor een correcte dwanginvordering. De klacht was dan ook gegrond.In een geval dat niet leidde tot een rapport van de Nationale ombudsman
had de Belastingdienst aangekondigd te zullen overgaan tot het leggen van
derdenbeslag voor openstaande aanslagen motorrijtuigenbelasting. Op verzoek
van verzoeker was het kenteken van het bewuste motorvoertuig bij de Dienst
Wegverkeer geschorst maar deze schorsing was vervolgens niet door het Centraal
bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) verwerkt. Nadat het Cbm verzoeker had
laten weten dat de aanslagen zouden worden vernietigd, dat de invorderingskosten
kwamen te vervallen en dat de instantie waaronder het derdenbeslag was gelegd,
zou worden geïnformeerd dat het beslag kon worden opgeheven, werd het
onderzoek beëindigd.In een ander geval dat evenmin leidde tot een rapport had de Belastingdienst
in verband met verzoekers belastingschuld een loonvordering gedaan onder verzoekers
werkgever. De Belastingdienst had daarbij echter geen rekening gehouden met
de beslagvrije voet. Het onderzoek werd beëindigd nadat de tot dan toe
stokkende communicatie tussen verzoeker en de Belastingdienst weer op gang
was gekomen en de Belastingdienst de vordering onder de werkgever in het kader
van een aantal afspraken weer had ingetrokken.13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelastingIn 1999 handelde de Nationale ombudsman met betrekking tot het Centraal
bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) 27 (1998: 16) verzoekschriften af door
het instellen van een onderzoek. Tien daarvan werden afgedaan door middel
van interventie, in de overige zeventien gevallen werd een rapport uitgebracht.
In twee gevallen werd de klacht gegrond geacht, in eveneens twee gevallen
werd de klacht gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk niet gegrond geacht en
in de overige dertien gevallen werd de klacht als niet gegrond beoordeeld.Van de uitgebrachte rapporten hadden er dertien (99/235, 99/317 t/m 323,
99/327 t/m 330 en 99/406) betrekking op verzoeken om teruggaaf van motorrijtuigenbelasting
naar aanleiding van de verruiming van het begrip «personenauto»
bij de Wet van 16 december 1993 (Wet tot wijziging van de Wet op de belasting
van personenauto's en motorrijwielen van 1992; Stb. 1993, 673). Achtergrond
van deze wijziging was dat particulieren op grote schaal gebruik waren blijven
maken van auto's die volgens de sinds 1 januari 1988 geldende criteria geen
personenauto's waren. Met ingang van laatstgenoemde datum was bij wet het
begrip personenauto gewijzigd, om een halt toe te roepen aan
de derving van motorrijtuigenbelasting als gevolg van het feit dat het voor
particuliere gebruikers vanwege het lagere tarief voor bestelauto's aantrekkelijk
was om over te gaan tot de aanschaf van bestelauto's waarvoor grijze kentekens
werden afgegeven, in het bijzonder van bestelauto's die waren afgeleid van
personenauto's, de zogenaamde uitgeklede auto's.Als gevolg van de Wet van 16 december 1993 werden sommige bestelauto's
per 1 januari 1994 niet meer aangemerkt als bestelauto maar als personenauto.
In genoemde wet waren twee overgangsregelingen opgenomen. De eerste bepaalde
dat voor deze bestelauto's het bestelautotarief kon worden voldaan tot 1 januari
1995. De tweede overgangsregeling (neergelegd in artikel VII van genoemde
wet en uitgewerkt in de Uitvoeringsregeling motorrijtuigenbelasting in verband
met verruiming van het begrip personenauto) bepaalde dat voor houders van
een grootwagenpark (vanaf 100 van deze bestelauto's) het bestelautotarief
kon worden voldaan zolang de desbetreffende bestelauto op naam van die houder
bleef. De overgangsregeling voor grootwagenparken was opgenomen door een amendement,
welk amendement met name het oog had op niet-commerciële instellingen,
zoals bijvoorbeeld het Rode Kruis en de Wegenwacht.Op 5 februari 1997 deed het Gerechtshof te Arnhem uitspraak in twee
zaken waarin houders van bestelwagens – waarop de Wet van 16 december
1993 betrekking had en welke bestelauto's geen deel uitmaakten van een grootwagenpark –
beroep hadden ingesteld tegen uitspraken op bezwaar van de inspecteur van
het Cbm. De inspecteur had de aan genoemde houders opgelegde naheffingsaanslagen
motorrijtuigenbelasting over het tijdvak 1 januari tot en met 31 maart
1995 gehandhaafd ondanks bezwaar.Het Hof overwoog dat de regeling leidde tot een niet te rechtvaardigen
ongelijkheid tussen (groepen van) belastingplichtigen, waardoor sprake was
van verboden discriminatie in de zin van artikel 26 van het Internationaal
Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR).Tevens overwoog het Hof dat het hem passend voor kwam de geconstateerde
discriminatie op te heffen door de voor de motorrijtuigen van belanghebbenden
verschuldigde belasting te stellen op het bedrag dat was verschuldigd indien
de voor grootwagenparkhouders getroffen overgangsregeling ook in hun geval
toepassing kon vinden. Het Hof vernietigde de bestreden uitspraken op bezwaar
van de inspecteur alsmede de daarbij gehandhaafde naheffingsaanslagen.De Hoge Raad bevestigde de uitspraken van het Hof op 17 augustus
1998 (JB 1998/196). De Hoge Raad was van oordeel dat de voor ondernemers en
instellingen met een omvangrijk wagenpark in de bewuste overgangsregeling
gemaakte uitzondering niet anders kon worden gezien dan als een willekeurige
bevoordeling van die groep belastingplichtigen, die in strijd is met het gelijkheidsbeginsel
als vervat in artikel 26 IVBPR en artikel 14 van het Europees verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fudamentele vrijheden (EVRM).Bij Wet van 1 juli 1998 (Stb. 416) is de hiervoor bedoelde overgangsregeling
voor grootwagenparkhouders met ingang van 1 augustus 1998 beëindigd.
Dit betekent dat voor tijdvakken die aanvangen op of na 1 augustus 1998
voor de toepassing van het tarief van de motorrijtuigenbelasting de in de
Wet van 16 december 1993 genoemde criteria met betrekking tot het begrip
personenauto en het begrip bestelauto onverkort van toepassing zijn.De Staatssecretaris van Financiën legde in zijn besluit van 3 november
1998 neer hoe het Cbm dient om te gaan met verzoeken van houders van bestelauto's, voor zover deze bestelauto's geen deel uit maken van
grootwagenparken, om teruggaaf van het verschil tussen het personen- autotarief
(geel kenteken) en het bestelautotarief (grijs kenteken) over de periode van
1 januari 1995 tot 1 augustus 1998.Het besluit bepaalt dat teveel betaalde belasting kan worden gerestitueerd
vanaf 1 januari 1995 aan hen die uiterlijk op 23 maart 1997
een bezwaarschrift tegen de aanslag(en) motorrijtuigenbelasting of een verzoek
om teruggaaf bij de Inspecteur hadden ingediend. Aan hen die na deze datum
een bezwaarschrift of een verzoek om teruggave hadden ingediend of nog zouden
indienen kon teruggaaf worden verleend voor het tijdvak dat aanving op of
na 5 februari 1997 (de datum van de arresten van het gerechtshof te Arnhem).De Staatssecretaris van Financiën lichtte in zijn reactie op de klacht
die leidde tot het rapport 99/235 (JB 1999, nr. 161) de datum van 23 maart
1997 als volgt toe. In het tweede kwartaal van 1995 sloot de inspecteur van
het Cbm onder meer met de Stichting Belangen Grijskentekeneigenaren (de Stichting)
een overeenkomst over een praktische vorm voor de afdoening van de te verwachten
stroom bezwaarschriften. De Stichting wilde de (rechtmatigheid van de) overgangsregeling
voor grootwagenparkhouders van de Wet van 16 december 1993 aan het oordeel
van de belastingrechter onderwerpen.Deze overeenkomst hield in dat de «leden» van de Stichting
door hun lidmaatschap werden geacht bezwaar te hebben gemaakt tegen de heffing
van de motorrijtuigenbelasting naar het personenautotarief voor de tijdvakken
waarvoor dit mogelijk was en de tijdvakken die zouden aanbreken na de datum
van het sluiten van de overeenkomst. Op grond daarvan zou, als het uiteindelijke
oordeel van de rechter in het voordeel van de desbetreffende belastingplichtige
zou zijn, de teveel betaalde belasting worden gerestitueerd over de tijdvakken
die aanvingen op of na 1 januari 1995.Omdat de Staatssecretaris was gebleken dat over de uitleg van de overeenkomst
een interpretatieverschil bestond tussen het Cbm en de Stichting werd er op
24 maart 1997 met de Stichting een bijeenkomst belegd. Daarbij stond
de vraag centraal of met betrekking tot later aangemelde «leden»
van de Stichting het bepaalde in paragraaf 9.1. juncto 9.2. van het besluit
van 25 maart 1991 van de Staatssecretaris van Financiën (Voorschriften
inzake het ambtshalve verlenen van verminderingen of teruggaven) onverkort
moest worden toegepast, dan wel of deze later aangemelde «leden»
ook voor teruggave vanaf 1 januari 1995 in aanmerking konden komen.
Na de arresten van het Hof te Arnhem van 5 februari 1997 bleek dat de
Stichting de mening was toegedaan dat zowel de overeenkomst als uitlatingen
van de inspecteur van het Cbm het vertrouwen hadden gewekt dat de overeenkomst
ook voor later bij de Stichting aangemelde «leden» zou terugwerken
tot 1 januari 1995. Gelet hierop werd op 24 maart 1997 de overeenkomst
nader geduid, in die zin dat op of na 24 maart 1997 aangemelde donateurs
niet langer automatisch (dat wil zeggen uitsluitend op grond van het «lidmaatschap
van de Stichting») in aanmerking kwamen voor teruggaaf vanaf 1 januari
1995. Met het oog op het gelijkheidsbeginsel besloot de Staatssecretaris om
elke belastingplichtige die – al dan niet collectief – uiterlijk
op 23 maart 1997 zijn bezwaren terzake kenbaar had gemaakt in beginsel
voor teruggaaf vanaf 1 januari 1995 in aanmerking te laten komen.Twaalf van de dertien over deze kwestie uitgebrachte rapporten betreffen
een situatie waarin betrokkene pas na 23 maart 1997 zijn bezwaren tegen
de vanaf 1 januari 1995 geheven motorrijtuigenbelasting had kenbaar
gemaakt. In al deze gevallen concludeerde de Nationale ombudsman dat de klacht
niet gegrond was. De Nationale ombudsman overwoog in deze gevallen het volgende: «Het beginsel van formele rechtskracht houdt in dat wordt uitgegaan
van de rechtmatigheid van een besluit indien geen gebruik is gemaakt van de
mogelijkheid van bezwaar of beroep tegen dat besluit. Het bewuste besluit
geldt dan als procedureel en materieel rechtmatig. Dit geldt ook in het geval
waarin moet worden aangenomen dat de bestuursrechter het besluit zou hebben
vernietigd als er wel tijdig beroep tegen het besluit zou zijn ingesteld.
Later onverbindend worden van regelgeving doet in beginsel niet af aan de
formele rechtskracht van de op die regelgeving gebaseerde en intussen onherroepelijk
geworden aanslagen.Artikel 65 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen – zoals uitgewerkt
in het besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 25 maart
1991 – voorziet echter in de mogelijkheid een onjuiste belastingaanslag
ambtshalve te verminderen; aan de belastingplichtige wordt de vermindering
of teruggaaf verleend waarvoor deze redelijkerwijs in aanmerking komt. Aldus
wordt bewerkstelligd dat indien een belastingplichtige om redenen van formele
aard niet ontvankelijk is in zijn bezwaar of verzoek – bijvoorbeeld
in het geval van het te laat indienen van een bezwaar- of verzoekschrift –
niettemin de vermindering wordt verleend waarvoor deze belastingplichtige
redelijkerwijs in aanmerking komt. Anders gezegd, staat het feit dat de aanslag
intussen al onherroepelijk is geworden op zichzelf niet in de weg aan een
ambtshalve herbeoordeling in bovenbedoelde zin.In het besluit van 25 maart 1991 is bepaald dat een arrest van de
Hoge Raad waarin een toepassing van de belastingwet ligt besloten die voor
de belanghebbende gunstiger is dan de bij de heffing van de belasting gevolgde
toepassing, niet leidt tot het ambtshalve verlenen van vermindering of teruggaaf
van de belasting indien de aanslag/afdracht op aangifte onherroepelijk is
komen vast te staan vóór de dag waarop het arrest is gewezen.
Een uitspraak van een gerechtshof is doorgaans geen aanleiding voor het ambtshalve
verlenen van vermindering of teruggaaf, tenzij de Staatssecretaris anders
heeft bepaald.De Staatssecretaris heeft met het besluit van 3 november 1998 een
afwijkende – voor belastingplichtigen gunstiger – regeling getroffen.
Belastingplichtigen die na 23 maart 1997 een bezwaarschrift of een verzoek
om teruggave indienden of indienen, wordt teruggaaf verleend voor het tijdvak
dat aanving op of na de datum van de arresten van het Hof te Arnhem (5 februari
1997).Belastingplichtigen die vóór 23 maart 1997 een bezwaarschrift
of verzoek om teruggaaf hadden gedaan, zou restitutie van teveel betaalde
belasting worden verleend vanaf 1 januari 1995.Nu de datum van 23 maart 1997 door de Staatssecretaris in deze regeling
is opgenomen naar aanleiding van de discussie over een bepaalde groep belastingplichtigen
en deze datum door de Staatssecretaris later van toepassing is verklaard op alle belastingplichtigen, zag de Nationale ombudsman geen
reden voor kritiek op de inhoud van het Besluit van 3 november 1998.»In het dertiende geval, dat leidde tot rapport 99/406 (VN 1999, nr. 38.19),
was sprake van een situatie waarin verzoeker zijn bestelauto al in 1994 door
het plaatsen van een achterbank had omgebouwd tot een personenauto. Hij had
dit gedaan naar aanleiding van informatie die hij van het Cbm had ontvangen
over de op handen zijnde wetswijziging. De Nationale ombudsman oordeelde dat
verzoeker, gelet op deze ombouw, na 1 januari 1995 terecht was aangeslagen
voor het tarief van een personenauto. De afwijzing van het verzoek om teruggaaf
van een deel van de betaalde motorrijtuigenbelasting na 1 januari 1995
was dan ook «behoorlijk».Rapport 99/30 betrof het volgende. Verzoeker kocht in 1997 een Landrover.
Nadat hij informatie had opgevraagd bij het Cbm en de Dienst Wegver- keer
(RDW), bouwde verzoeker de auto om tot kampeerauto. Na de keuring
door de RDW ontving hij een nieuw kenteken, waarop zijn auto als kampeerauto
werd aangeduid. Het Cbm paste vervolgens op zijn verzoek voor de heffing van
de motorrijtuigenbelasting het bijzondere tarief voor kampeerauto's toe. Nadat
verzoekers auto echter aan een controle was onderworpen, stelde het Cbm dat
de auto niet voldeed aan de vereisten om te worden aangemerkt als kampeerauto.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat aan verzoeker
op zijn verzoek om informatie een Mededeling motorrijtuigenbelasting was gezonden
en dat daarvan inmiddels een nieuwe versie was uitgebracht, waarin de eisen
waaraan een kampeerauto moest voldoen, waren aangepast. Uit de nieuwe versie
van de Mededeling bleek dat onder andere de vereisten waaraan verzoekers auto
niet zou voldoen, waren aangepast en verduidelijkt. De Nationale ombudsman
oordeelde dat het Cbm er niet in was geslaagd verzoeker op diens verzoek voldoende
duidelijke informatie te verschaffen over de eisen waaraan een kampeerauto
moest voldoen. De klacht die zag op de informatieverstrekking door het Cbm
werd dan ook als «gegrond» beoordeeld. De Nationale ombudsman
oordeelde verder dat ook de nieuwe versie van de Mededeling motorrijtuigenbelasting
nog niet voldoende duidelijkheid gaf over die vereisten.Deze kwestie speelde ook in rapport 98/580 (VN 1999, nr. 8.27), dat is
besproken in het Jaarverslag 1998, blz. 308. Naar aanleiding van het onderzoek
in die zaak had de Staatssecretaris van Financiën laten weten voornemens
te zijn om nadere criteria voor uiterlijk en inrichting en overige eisen voor
kampeerauto's neer te leggen in het Uitvoeringsbesluit motorrijtuigenbelasting
1994. Daarop vooruitlopend heeft de Staatssecretaris nadere vereisten voor
kampeerauto's bekend gemaakt in zijn Besluit van 1 juni 1999, nr. VB
98/2647.In rapport 99/229 overwoog de Nationale ombudsman dat het Cbm terecht
over 1995 en 1996 aan verzoeker motorrijtuigenbelasting in rekening had gebracht,
ondanks verzoekers stelling dat hij tot tweemaal toe had geprobeerd het kenteken
van zijn auto te schorsen. Uit het onderzoek was namelijk niet gebleken wat
er de oorzaak van was geweest dat verzoeker het kenteken over die jaren niet
had kunnen laten schorsen. Evenmin was komen vast te staan dat het mislukken
van verzoekers pogingen het kenteken te laten schorsen – welke schorsing
overigens slechts kan worden verleend door de Dienst Wegverkeer – aan
het Cbm moest worden toegerekend.Rapport 99/240 had betrekking op de slechte telefonische bereikbaarheid
van het Cbm. Zoals het Cbm tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman
zelf ook al had aangegeven was de klacht gegrond.Naar aanleiding van het rapport liet het Cbm weten, dat maatregelen waren
genomen om de telefonische bereikbaarheid te verbeteren. Als gevolg van deze
maatregelen was het percentage van de inkomende gesprekken dat door het Cbm
kon worden beantwoord, gestegen van 24 en 21 in respectievelijk januari en
februari 1999 tot 78 in september 1999.Van de zaken die niet zijn afgedaan door het uitbrengen van een rapport
zijn de volgende vermeldenswaard.In één zaak klaagde verzoeker erover dat zijn auto bij het
Cbm ten onrechte stond geregistreerd als verbeurd verklaard. Het Cbm liet
daarop weten dat het niet mogelijk was gebleken om verzoeker rekeningen motorrijtuigenbelasting
toe te sturen omdat van de gemeente waar verzoeker woonachtig was geweest,
was vernomen dat hij was vertrokken naar Groot-Brittannië zonder dat
nadere adresgegevens bekend waren. In een dergelijke situatie wordt een blokkeringscode
in de administratie van het Cbm aangebracht en wordt de auto als fictief verbeurd
verklaard aangemerkt. Nadat de blokkeringscode weer uit het systeem was verwijderd en andere in dit geval gemaakte fouten waren hersteld
en nadat het Cbm verzoeker uitleg over een en ander had gegeven, werd het
onderzoek beëindigd.In een ander geval klaagde verzoekster erover dat het Cbm motorrijtuigenbelasting
van haar girorekening had laten afboeken voor een haar totaal onbekende auto.
Uit het onderzoek bleek dat de Belastingdienst een fout had gemaakt bij de
verwerking van een machtiging van een andere belastingplichtige. Het ten onrechte
afgeboekte bedrag werd teruggestort. Nadat de Belastingdienst verzoekster
zijn excuses had aangeboden, werd het onderzoek beëindigd.In een derde geval had een eenheid van de Belastingdienst verzoeker een
dwangbevel betekend in verband met een niet betaalde naheffingsaanslag motorrijtuigenbelasting.
Verzoeker had tegen deze naheffingsaanslag bezwaar aangetekend en op dat bezwaar
had het Cbm nog geen uitspraak gedaan. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman kwam naar voren dat het Cbm had verzuimd de eenheid van de Belastingdienst
in te lichten over het ontvangen bezwaarschrift. Nadat de eenheid had aangekondigd
de door verzoeker betaalde kosten voor de betekening van het dwangbevel terug
te betalen, werd het onderzoek beëindigd.13A.2.8 DouaneIn 1999 is één (1998: 5) onderzoek van de Nationale ombudsman
naar een gedraging van de Douane afgerond met het uitbrengen van een rapport
(99/118). Het betrof een klacht over de afwijzing door de douane van een verzoek
om schadevergoeding. Verzoekster stelde schade te hebben geleden ten gevolge
van de controle door de douane van de inhoud van een container, welke bestemd
was voor doorvoer naar Hamburg. Na de controle bleek het niet mogelijk de
inhoud weer in de container te herplaatsen en moesten extra kosten worden
gemaakt voor het gebruik en transport van een tweede container. Verzoekster
stelde de douane hier vooraf voor te hebben gewaarschuwd en eiste vergoeding
van de extra kosten. Volgens verzoekster waren de kosten te voorkomen geweest
door de controle over te laten aan de douane in Hamburg, de eindbestemming.De Nationale ombudsman oordeelde dat de douane zich terecht beriep op
haar bevoegdheid – op grond van communautaire en nationaalwettelijke
bepalingen – om over te gaan tot de controle van de inhoud van een container.
De douane stelde daarbij dat de keus welke zendingen aan controle worden onderworpen,
wordt gemaakt op basis van risicoanalyse, en dat geen gebruik was gemaakt
van de bevoegdheid de controle te verleggen naar elders omdat regelmatig bleek
dat een container dan tussentijds verdween. De douane merkte ook op dat het
risico van een bepaalde wijze van verpakken en de gevolgen daarvan bij een
eventuele controle door de douane voor rekening van de belanghebbende komt.De Nationale ombudsman concludeerde dat de klacht niet gegrond was.In vier zaken is het onderzoek in 1999 tussentijds beëindigd. Twee
daarvan hadden betrekking op het niet (tijdig) beantwoorden van brieven door
de douane. Nadat de brieven na bemoeienis van de Nationale ombudsman alsnog
op bevredigende wijze waren beantwoord, werd het onderzoek beëindigd.13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de BelastingdienstVan de overige zaken op het terrein van de Belastingdienst werden er twaalf
afgedaan door middel van interventie en vijf door het uitbrengen van een rapport.
In drie gevallen daarvan werd de klacht niet gegrond verklaard en in één
geval gegrond. In één geval was de klacht gedeeltelijk gegrond
en gedeeltelijk niet gegrond. Van de uitgebrachte rapporten zijn de volgende vermeldenswaard.In rapport 99/219 oordeelde de Nationale ombudsman dat verzoekers klacht
gegrond was voorzover deze zag op de wijze waarop de Belastingdienst tijdens
de behandeling van zijn aangifte verzoeker had gevraagd om nadere informatie.
De Nationale ombudsman vond het begrijpelijk dat de gehanteerde vraagstelling
had geleid tot irritatie bij verzoeker. De Nationale ombudsman achtte het
in deze zaak verder waarschijnlijk dat het gebruik van bouwstenen in correspondentie
met verzoeker had geleid tot onduidelijkheid bij verzoeker over voorgenomen
correcties op het punt van de toe te passen tariefgroep.In deze zaak oordeelde de Nationale ombudsman verder dat het «niet
behoorlijk» was geweest dat de behandelend ambtenaar verzoekers schriftelijke
klacht over de gang van zaken niet had overgedragen aan de verantwoordelijke
klachtbehandelaar op het moment dat verzoeker niet bereid bleek de klacht
door middel van een gesprek met hem af te handelen.In rapport 99/369 (AB 1999, nr. 435) oordeelde de Nationale ombudsman
dat het te billijken was dat de Belastingdienst naast de diskette voor het
doen van elektronische aangifte voor gebruikers van een computer met het besturingsprogramma
MS-DOS en/of Windows niet ook een diskette had uitgebracht die te gebruiken
zou zijn voor bezitters van een Apple Macintosh-computer. Dit oordeel was
onder meer gebaseerd op een afweging tussen enerzijds het aantal belanghebbenden
(ongeveer 2000) bij een dergelijke diskette en anderzijds de met het ontwikkelen
ervan gemoeide kosten (ongeveer f 1,5 miljoen).In het geval dat leidde tot rapport 99/519 was het volgende aan de orde.Verzoeker was advocaat en procureur. Hij was namens een cliënt opgetreden
tegenover de Belastingdienst. Verzoeker voerde onder meer aan dat de Belastingdienst
met het stellen van bepaalde vragen had gehandeld in strijd met het hem als
advocaat toekomende verschoningsrecht. Ingevolge dit recht zou verzoeker kunnen
weigeren om te voldoen aan de verplichtingen tot het verstrekken van inlichtingen
ten behoeve van de belastingheffing van derden. De Nationale ombudsman overwoog
dat het verschoningsrecht slechts geldt voorzover de betrokken advocaat uit
hoofde van zijn beroep tot geheimhouding verplicht is. Aangezien de wet aan
de vertegenwoordiger in fiscale aangelegenheden geen bijzondere eisen stelt,
geldt voor advocaten dat zij, indien zij optreden in dergelijke aangelegenheden
namens een belastingplichtige, handelen in de hoedanigheid van vertegenwoordiger
en niet in de hoedanigheid van advocaat in eigenlijke zin. In een fiscale
procedure zijn zij dan ook niet uit hoofde van hun beroep tot geheimhouding
verplicht en is het hiervoor bedoelde verschoningsrecht niet aan de orde.
De Nationale ombudsman overwoog voorts dat ook het zogenaamde informele verschoningsrecht,
zoals dat geldt voor belastingadviseurs en accountants, niet aan de orde was.
Dit informele verschoningsrecht geldt immers voor adviezen en daarmee op één
lijn te stellen correspondentie. Daarvan was in dit geval geen sprake.Een zaak waarin het onderzoek tussentijds werd beëindigd, betrof
de klacht dat de Belastingdienst het sofi-nummer van verzoeksters zoon ook
aan een derde zou hebben toegekend. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman
kwam naar voren dat dit niet het geval was maar dat een werkgever van verzoeksters
zoon diens sofi-nummer ook had gebruikt voor een andere werknemer. Nadat de
daaruit voortvloeiende gevolgen door de Belastingdienst waren weggenomen,
werd het onderzoek beëindigd. Een andere zaak die niet leidde tot een rapport betrof de klacht dat de
Belastingdienst/Centrale betalingsadministratie Apeldoorn (Cba) een betaling
die was bedoeld ter voldoening van een boeteaanslag motorrijtuigenbelasting,
had afgeboekt op openstaande aanslagen inkomstenbelasting. Uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman kwam het volgende naar voren.Verzoekster had een rekening motorrijtuigenbelasting ontvangen tot een
bedrag van f 76. Omdat zij dit bedrag niet tijdig betaalde, werd haar
een naheffingsaanslag met een verhoging van 100% opgelegd. Verzoekster betaalde
evenwel voor de dagtekening van de naheffingsaanslag alsnog het bedrag van
de rekening motorrijtuigenbelasting. De Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelasting
(Cbm) had daarop de naheffingsaanslag, inclusief het bedrag van de verhoging,
vernietigd en verzoekster een nieuwe, aparte boeteaanslag opgelegd voor alleen
het bedrag van de verhoging. Verzoekster had inmiddels, vóórdat
de boeteaanslag invorderbaar was, ook het bedrag van de boete al betaald,
naar aanleiding van de inmiddels vernietigde naheffingsaanslag. Omdat de boeteaanslag
nog niet invorderbaar was en de naheffingsaanslag inmiddels was vernietigd,
kon de Cba de ontvangen betaling niet op één van beide afboeken.
Daarom boekte de Cba het ontvangen bedrag af op de openstaande aanslagen inkomstenbelasting.Naar aanleiding van deze bevindingen gaf de Nationale ombudsman het Cbm
in overweging voortaan in een dergelijke situatie de naheffingsaanslag niet
verder te verminderen dan tot het bedrag van de boete, in plaats van de nu
gevolgde gedragslijn om de naheffingsaanslag geheel te vernietigen en een
aparte boeteaanslag op te leggen. Het Cbm heeft te kennen gegeven zijn beleid
op dit punt te zullen aanpassen.In een ander geval zag de klacht op de weigering van de Belastingdienst
om verzoekster een sofi-nummer te verstrekken. Verzoekster bezat de Canadese
nationaliteit en beschikte over een tijdelijke tewerkstellingsvergunning voor
het verrichten van werkzaamheden als stagiair in Nederland. In reactie op
de klacht liet de Belastingdienst weten dat het toekennen van een sofi-nummers
in een situatie als deze uitzonderlijk is en dat vermoedelijk daarom de afgifte
in eerste instantie was geweigerd. Omdat de Belastingdienst eveneens liet
weten dat alsnog het sofi-num- mer aan verzoekster was verstrekt, zag de Nationale
ombudsman af van verder onderzoek.13A.3 Ministerie van Financiën anderszins13A.3.1 Dienst DomeinenEr werden in 1999 op het terrein van de Dienst Domeinen geen (1998: 3)
zaken afgehandeld door het uitbrengen van een rapport. Twee zaken (1998: 3)
werden afgedaan zonder dat een rapport werd uitgebracht. In beide gevallen
werd het onderzoek tussentijds beëindigd nadat gebleken was dat de Dienst
Domeinen ter zake van het onderwerp van de klacht niets viel te verwijten.13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van FinanciënIn 1999 bracht de Nationale ombudsman één rapport (1998:
3) uit betreffende overige zaken op het terrein van het Ministerie van Financiën.
In dit rapport (99/341) oordeelde de Nationale ombudsman dat de Staatssecretaris
van Financiën terecht had geweigerd om de door verzoeker verschuldigde
invorderingsrente terug te brengen tot nihil. De Belastingdienst had verzoeker
deze invorderingsrente in rekening gebracht over de periode dat hij uitstel
van betaling had genoten voor zijn aanslag inkomstenbelasting 1992. Hij had
dit uitstel van betaling genoten in verband met het door hem
aangetekende bezwaar en beroep tegen de aanslag. Verzoeker was het niet eens
met de hem in rekening gebrachte invorderingsrente, onder meer niet omdat
de rente volgens hem het gevolg was van een correctie die ten onrechte door
de Belastingdienst was aangebracht.Ingevolge het in de Leidraad Invordering 1990 neergelegde beleid wordt
echter slechts een tegemoetkoming in de te betalen invorderingsrente verleend
indien sprake is geweest van een (buitensporig) lange behandelingsduur van
het bezwaar en/of beroep, voorzover deze lange behandelingsduur het gevolg
is geweest van een duidelijk verzuim van de Belastingdienst. Van een dergelijke
situatie was in dit geval echter geen sprake. De Nationale ombudsman merkte
verder nog op dat met het onherroepelijk worden van de aanslag de verschuldigdheid
van het te betalen bedrag was komen vast te staan. De mogelijkheid om de juistheid
van de aanslag en de daarbij toegepaste correctie in verband met de vervangingsreserve
te laten toetsen door de belastingrechter was komen te vervallen met het laten
verstrijken van de beroepstermijn tegen de uitspraak op het bezwaar. Ook was
niet gebleken dat verzoeker in het kader van de aanslagregeling of anderszins
over het verschuldigd worden van de invorderingsrente met de Belastingdienst
afspraken had gemaakt.De klacht werd niet gegrond geacht.Voorts werden vier zaken afgehandeld zonder dat een rapport werd opgemaakt.
Eén daarvan zag erop dat het Ministerie van Financiën niet had
gereageerd op een klacht die verzoeker had opgenomen in een brief aan het
Ministerie van Financiën. Het onderzoek werd beëindigd nadat de
Staatssecretaris van Financiën onder meer had toegezegd alsnog op de
klacht te zullen reageren. 13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËNMet betrekking tot zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Financiën
werden geen verzoekschriften ontvangen die in aanmerking kwamen voor onderzoek.14 MINISTERIE VAN DEFENSIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van het Ministerie van Defensie begint dit hoofdstuk met
een aantal cijfers.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6).14.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In behandeling per 01/01/1999  19Ontvangen in 1999  + 49Te behandelen  68 Afgedaan     1) niet in onderzoek 42   2) onderzoek      a. rapport11 – 61   b. tussentijds beëindigd819 In
behandeling per 01/01/2000  7Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 49 (1998: 79), het
aantal afgedane zaken 61 (1998: 93). Van de afgedane zaken werden negentien
(31,1%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen
elf rapporten (1998: 9). Van deze elf rapporten hadden er zeven geheel of
gedeeltelijk betrekking op de Koninklijke marechaussee (1998: 6). Acht zaken
werden via interventie afgedaan (1998: 13).14.2 USZO-DefensieIn twee zaken handelde de klacht geheel of gedeeltelijk over USZO- Defensie.Een van deze zaken werd via interventie afgedaan. Telefonische tussenkomst
door de Nationale ombudsman leidde er toe dat de USZO de behandeling van betrokkenes
verzoek om uitbetaling van militair pensioen weer ter hand nam, en verzoeker
verontschuldigingen aanbood voor de vertraging bij de behandeling.In de zaak die werd afgesloten met rapport 99/396 ging het om een volgens
verzoeker onjuiste jaaropgave. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman
bleek dat de jaaropgave wel degelijk juist was. De klacht werd dan ook niet
gegrond verklaard.14.3 Koninklijke marechausseeZeven rapporten handelden geheel of gedeeltelijk over de Koninklijke marechaussee.
In al deze zaken lag optreden van ambtenaren van de Koninklijke marechaussee
op de luchthaven Schiphol ten grondslag aan de klacht. In drie gevallen werd
de klacht niet gegrond verklaard, en in twee gevallen deels gegrond en deels
niet gegrond. In de zesde zaak werd de klacht op één onderdeel
niet gegrond verklaard, terwijl op een ander onderdeel geen oordeel werd uitgesproken.
In de laatste zaak luidde de conclusie deels gegrond en deels niet gegrond,
terwijl op twee onderdelen geen oordeel werd gegeven. In de zaak die leidde tot rapport 99/97 werd er onder meer over geklaagd
dat een ambtenaar van de Koninklijke marechaussee, die op Schiphol proces-verbaal
tegen verzoekster had opgemaakt in verband met het bezit van een spuitbusje
met traangas, onvoldoende actie had ondernomen om te voorkomen dat verzoekster
het vliegtuig naar Madrid zou missen.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat van de betrokken ambtenaar
had mogen worden verwacht dat hij via zijn portofoon de meldkamer van de Koninklijke
marechaussee zou hebben verzocht het personeel van de gate in te lichten over
het feit dat hij bezig was proces-verbaal op te maken. Hij oordeelde het,
ongeacht de vraag of een dergelijke actie er toe zou hebben geleid dat verzoekster
haar vliegtuig wél had gehaald, niet juist dat deze ambtenaar bedoelde
actie achterwege had gelaten. Op dit punt werd de klacht dan ook gegrond verklaard.Overigens verklaarde de Nationale ombudsman verzoeksters klacht over de
afwijzing van haar verzoek om schadevergoeding in verband met het missen van
haar vlucht niet gegrond.In dat verband overwoog hij dat de betrokken ambtenaar op juiste gronden
verzoekster had staande gehouden en proces-verbaal had opgemaakt. Gelet op
de uitvoering van het spuitbusje was er mogelijkerwijze sprake van overtreding
van bepalingen van de Wet wapens en munitie. Verzoekster had zich dienen te
realiseren dat het bezit van een dergelijk spuitbusje bij de veiligheidscontrole
tot problemen kon leiden. De gevolgen van een en ander, waaronder het mogelijk
missen van het vliegtuig, waren volgens de Nationale ombudsman dan ook in
beginsel voor risico van verzoekster. De Nationale ombudsman stelde dan ook
dat niet kon worden gezegd dat de Koninklijke marechaussee niet in redelijkheid
tot afwijzing van verzoeksters schadeclaim had kunnen komen.Ook in de zaak die werd afgesloten met rapport 99/233 ging het om de afwijzing
van een schadeclaim door de Koninklijke marechaussee.Volgens verzoeker was een deel van zijn handbagage, te weten zijn tas
met duty-free aankopen (twee Edammer kazen en een fles whisky), gestolen terwijl
hij werd onderworpen aan een security-check op het High Tech Checkpoint (HTC)
op de luchthaven Schiphol.De Nationale ombudsman stelde in zijn rapport vast dat een passagier die
op de luchthaven Schiphol wordt verzocht om zich te begeven naar de tweede
detectiepoort om aldaar een controle te ondergaan, geen zicht meer heeft op
de handbagage die hij op de X-ray-band heeft geplaatst. Daardoor bestaat de
mogelijkheid dat deze bagage ongemerkt door een derde wordt weggenomen. Volgens
de Nationale ombudsman is deze omstandigheid echter eerder toe te rekenen
aan de technische inrichting van het HTC dan aan het daar werkzame beveiligingspersoneel.
De Nationale ombudsman overwoog voorts dat niet de Koninklijke marechaussee
maar Amsterdam Airport Schiphol, als exploitant van de luchthaven, verantwoordelijk
is voor de technische inrichting van het HTC.Omdat de Nationale ombudsman verzoekers aanspraak op schadevergoeding
van de Koninklijke marechaussee niet zo evident juist achtte dat de Koninklijke
marechaussee deze niet in redelijkheid had kunnen afwijzen, werd de klacht
niet gegrond verklaard.In de zaak die werd afgesloten met rapport 99/380 ging het om de klacht
van de moeder van een minderjarige jongen. Volgens verzoekster had de Koninklijke
marechaussee niet adequaat gereageerd op haar verzoek om te verhinderen dat
haar zoon per vliegtuig zou afreizen naar Pakistan.Uit het onderzoek kwam naar voren dat het de Koninklijke marechaussee
naar aanleiding van de melding dat verzoeksters 14-jarige zoon waarschijnlijk
met een bepaalde vlucht Nederland wilde verlaten de vertrekposten op de luchthaven
had ingeseind, en had verzocht contact op te nemen met het hoofd doorlaatpost
van de Koninklijke marechaussee indien de jongen werd aangetroffen.
Voorts bleek dat het hoofd doorlaatpost vóór het vertrek van
het desbetreffende toestel twee keer telefonisch contact had opgenomen met
de particuliere maatschappij die de afhandeling van de desbetreffende vlucht
verzorgde.Dat een en ander er niet toe had geleid dat verzoeksters zoon kon worden
tegengehouden, was – naar achteraf bleek – het gevolg van het
feit dat de jongen had ingecheckt op een achternaam waarvan de eerste letter
een andere was dan die van zijn eigen naam. Kennelijk was zijn naam verkeerd
gespeld in zijn ticket, of was zijn naam in zijn ticket gewijzigd.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht niet gegrond. Hij overwoog
daartoe met name dat het, gezien het feit dat verzoekster zelf had aangegeven
op welk tijdstip haar zoon zou vertrekken, begrijpelijk is dat de Koninklijke
marechaussee gericht navraag had gedaan bij de maatschappij die de betreffende
vlucht zou afhandelen, en dat het feit dat haar zoon kennelijk op een andere
achternaam had ingecheckt de Koninklijke marechaussee niet kon worden tegengeworpen.Van de rapporten op het terrein van de Koninklijke marechaussee verdient
ten slotte vermelding de zaak die werd afgesloten met rapport 99/400. De verzoekster
in deze zaak, een geweigerde vreemdelinge, had er onder andere over geklaagd
dat zij gedurende haar verblijf in het passantenverblijf op de luchthaven
Schiphol de nacht had moeten doorbrengen in een ruimte met zeven mannen. Op
dit punt achtte de Nationale ombudsman de klacht gegrond. Volgens hem was
de bezetting van het passantenverblijf op dat moment als reden dringend genoeg
om verzoekster in de lounge te plaatsen.14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
DefensieOnderzoek ongevallen AP-23 mijnIn het Jaarverslag 1998 (blz. 317) besteedde de Nationale ombudsman al
aandacht aan het op 29 mei 1998 begonnen onderzoek naar de gang van zaken
rond twee ongevallen met een door het Ministerie van Defensie ontwikkelde
Anti Personeelsmijn, de AP-23. Het gaat hier om een onderzoek dat de Nationale
ombudsman, naar aanleiding van een daartoe strekkend verzoek van de vaste
Commissie voor Defensie uit de Tweede Kamer, heeft ingesteld met gebruikmaking
van de bevoegdheid van artikel 15 van de Wet Nationale ombudsman (onderzoek
op eigen initiatief).Het onderzoek werd op 19 april 1999 afgerond met rapport 99/175 (JB
1999, nr. 132, AB 1999, nr. 339). Omdat het hier om een zeer bijzondere zaak
gaat, wordt het rapport hier uitvoerig besproken.Inleiding en onderzoekHet eerste van de twee ongevallen vond plaats op 18 juli 1983. In
een leslokaal van de legerplaats bij Oldebroek ontplofte een AP-23 mijn uit
lot (serie) AI 68–2. Door dit ongeval kwamen zeven militairen om het
leven en raakten negen militairen gewond.Naar aanleiding van het ongeval werd een onderzoek ingesteld door de Koninklijke
marechaussee. Het Ministerie van Defensie kwam op basis van het onderzoekrapport
van de Koninklijke marechaussee tot de conclusie dat het ongeval het gevolg
was van de verwisseling van een instructiemijn met een scherpe mijn. Deze
verwisseling was te wijten aan een reeks van menselijke fouten, die waren
gemaakt over een periode van negen jaren.Het tweede ongeval gebeurde op 14 september 1984, tijdens een periodiek
onderzoek naar de AP-23 mijn in het Artillerie Schietkamp te Oldebroek. Een
AP-23 mijn uit hetzelfde lot AI 68–2 werd van afstand afgezet (het verrichten
van die handelingen die tot ontploffing van de mijn dienen te
leiden). De mijn ontplofte toen niet. Zij explodeerde echter alsnog nadat
zij door de beproevingsleider was benaderd. De beproevingsleider werd daarbij
op slag gedood.Naar aanleiding van dit ongeval werden verschillende onderzoeken ingesteld,
onder meer door de Koninklijke marechaussee. Op basis van één
van de onderzoekrapporten van de Koninklijke marechaussee nam de Minister
van Defensie aanvankelijk het standpunt in dat de wijze van handelen van de
beproevingsleider mede oorzaak was geweest van het ongeval. Op grond daarvan
wees hij aansprakelijkheid van Defensie voor het ongeval af.In een brief aan de weduwe van de beproevingsleider van 27 maart
1997, twaalfeneenhalf jaar na het ongeval, erkende de Minister echter alsnog
dat Defensie aansprakelijk was voor het ongeval. Volgens de Minister was nieuwe
informatie boven water gekomen, die aanleiding gaf tot een ander standpunt
over de aansprakelijkheid. De Minister kwam op grond van deze nieuwe informatie
tot het oordeel dat het aannemelijk was dat het ongeval niet zou zijn gebeurd
indien Defensie, nadat in 1970 bekend was geworden dat de slagpinveer van
de AP-23 mijn in een labiel evenwicht was te brengen (de zogenaamde S-stand),
de juiste maatregelen zou hebben getroffen.De erkenning in 1997 van de aansprakelijkheid voor het ongeval in 1984
en de daarop volgende berichtgeving in de media riepen bij nabestaanden van
het ongeval in 1983 en andere betrokkenen, alsmede bij een aantal leden van
de vaste Commissie voor Defensie uit de Tweede Kamer vragen op. De Commissie
was van mening dat de reactie van de Minister van Defensie op een aantal vragen
die leden van de Tweede Kamer aan hem hadden gesteld niet de door de Commissie
gewenste helderheid had verschaft. Gelet daarop, verzocht de Commissie aan
de Nationale ombudsman om een onderzoek in te stellen naar de gang van zaken
rond de ongevallen met de AP-23 mijn in 1983 en 1984. De Nationale ombudsman
liet de Commissie weten dat hij bereid was om het door haar wenselijk geachte
onderzoek uit te voeren.Uitgangspunt van de Nationale ombudsman bij zijn beslissing om een onderzoek
in te stellen naar de gang van zaken rond de twee ongevallen met de AP-23
mijn was de overweging dat het tot dusverre had ontbroken aan definitieve
waarheidsvinding, hetgeen in sterke mate belemmerend had gewerkt op het sluiten
van de dossiers, terwijl een dergelijke afronding ook in het belang was van
betrokkenen.Het onderzoek van de Nationale ombudsman had betrekking op de volgende
gedragingen:A. Het handhaven van de AP-23 mijn (met name lot AI 68–2) in de
arsenalen van Defensie en het te koop aanbieden van deze mijn aan derden,
(mede) bezien in het licht van de problemen bij de ontwikkeling van de mijn
en de (bijna-) ongevallen met de mijn.B. De door het Ministerie van Defensie gegeven informatie over de toedracht
van de ongevallen op 18 juli 1983 en op 14 september 1984.C. De afwikkeling van beide hiervoor genoemde ongevallen wat betreft de
nazorg aan en de begeleiding van nabestaanden en andere betrokkenen.Ad AIn zijn rapport oordeelde de Nationale ombudsman in de eerste plaats over
het feit dat het Ministerie van Defensie de AP-23 mijn in de arsenalen had
gehandhaafd ondanks problemen bij de ontwikkeling van de mijn (met name de
mogelijkheid van het optreden van de zogenaamde S-stand) en enkele (bijna-)
ongevallen met de mijn. De Nationale ombudsman stelde vast dat daarbij met name van belang was
het beproevingsverslag van de Munitie Onderzoekingsdienst (MOD) van 11 november
1970. De MOD gaf hierin aan dat de slagpinveer van de ontsteker van de AP-23
mijn in een labiel evenwicht, de zogenaamde S-stand, was te brengen. Stond
de slagpinveer eenmaal in deze S-stand, dan was een zeer lichte schok vervolgens
voldoende om de ontsteker te doen functioneren (en aldus de mijn te doen ontploffen).
De mogelijkheid van het optreden van de S-stand deed zich voor bij alle AP-23
mijnen. De kans hierop was echter groter bij mijnen uit lot AI 68–2,
omdat bij deze mijnen nog niet een bepaalde modificatie (namelijk verlaging
van de opsluitschroef) was toegepast. Bovendien was de kans op het optreden
van de S-stand groter indien de hefboom (het onderdeel van de mijn waarmee
deze tot ontploffing kon worden gebracht) werd getrokken in de richting van
de veiligheidshendel (waarmee de mijn van safe op armed kon worden gezet).Aanleiding voor het opstellen van het beproevingsverslag van 11 november
1970 was onder meer een bijna-ongeval dat zich had voorgedaan op 28 januari
1970. Bij de vernietiging van een aantal AP-23 mijnen (hetgeen gebeurde door
de mijnen stuk voor stuk af te zetten) weigerde een mijn. Toen, na een bepaalde
wachttijd, twee onderofficieren de mijn naderden met de bedoeling om deze
op safe te stellen, ontplofte deze echter alsnog. De twee onderofficieren
konden tijdig dekking vinden.De MOD wees er in het beproevingsverslag van 11 november 1970 op
dat gezien de mogelijkheid dat de slagpinveer zich in de S-stand bevond, bij
beproevingen weigeraars steeds van afstand moesten worden vernietigd.De Nationale ombudsman oordeelde dat het beproevingsverslag hoe dan ook
aanleiding had moeten geven tot het treffen van maatregelen, in het belang
van de veiligheid. Hij stelde vast dat dit ten onrechte niet was gebeurd.
De Minister noemde een aantal mogelijke oorzaken van het uitblijven van maatregelen,
te weten het vertrek op een gewichtig moment (begin 1971) van een functionaris
die een belangrijke rol speelde bij de afdoening van het beproevingsverslag
en die zijn werkzaamheden niet had kunnen overdragen omdat zijn opvolger nog
niet was benoemd, overbelasting van het munitietechnisch personeel, onvoldoende
dossiervorming en onvoldoende gestructureerde kwaliteitsbewaking. Naar het
oordeel van de Nationale ombudsman waren deze factoren van interne aard, en
konden zij op geen enkele wijze rechtvaardigen dat het beproevingsverslag
van 11 november 1970 niet direct had geleid tot maatregelen.Vervolgens werd door de Nationale ombudsman ingegaan op de maatregelen
die naar aanleiding van het beproevingsverslag hadden moeten worden genomen.
Als eerste maatregel had de AP-23 mijn moeten worden geblokkeerd (dit betekent
dat de mijn alleen nog met uitdrukkelijke autorisatie had mogen worden gebruikt).
Vervolgens had een vervolgmaatregel moeten worden getroffen, te weten modificatie,
vervanging of vernietiging van de AP-23 mijn. De Nationale ombudsman is ervan
uitgegaan dat ook in 1970, evenals in 1985 (het jaar waarin Defensie alsnog
besloot tot modificatie), niet een vervanger voor de AP-23 mijn beschikbaar
was, terwijl de mijn wel voorzag in een operationele behoefte. Daarom achtte
hij het aannemelijk dat Defensie, indien in 1970 wel consequenties zouden
zijn verbonden aan het beproevingsverslag, zou hebben gekozen voor modificatie
van de AP-23 mijn. Zolang de ongemodificeerde AP-23 mijn nog in de landsvoorraad
was opgenomen, had Defensie in elk geval in voorschriften, bijsluiters en
opleidingen aandacht moeten besteden aan de mogelijkheid van het optreden
van de S-stand en, onder meer bij beproevingen, adequate veiligheidsmaatregelen
moeten treffen. Daarna komt in het rapport de cruciale vraag aan de orde of de ongevallen
in 1983 en 1984 niet zouden hebben plaatsgevonden indien het beproevingsverslag
van 11 november 1970 wél tot maatregelen had geleid.De Nationale ombudsman oordeelde dat het aannemelijk was dat de ongevallen
in 1983 en 1984 niet zouden hebben plaatsgevonden indien het beproevingsverslag
wel tot maatregelen had geleid.De Nationale ombudsman nam hiermee ten aanzien van het ongeval van 18 juli
1983 een ander standpunt in dan de Minister. Volgens de Minister was het ongeval
in 1983 ook gebeurd indien de AP-23 mijn in 1970 zou zijn geblokkeerd.De Nationale ombudsman achtte het echter niet waarschijnlijk dat in zo'n
geval autorisatie zou zijn verleend voor het ombouwen van een scherpe AP-23
mijn tot een instructiemodel. Voor het geven van instructie was het gebruik
van een instructiemodel van de AP-23 mijn immers niet nodig. Mocht niettemin
wel de hiervoor bedoelde autorisatie zijn verleend, dan achtte de Nationale
ombudsman het niet aannemelijk dat zich dan (dus indien de AP-23 mijn in 1970
zou zijn geblokkeerd) een zelfde opeenstapeling van fouten zou hebben voorgedaan
zoals die nu was voorafgegaan aan het ongeval op 18 juli 1983. Door de
blokkering zou immers voor iedereen duidelijk zijn geweest dat aan het werken
met de AP-23 mijn aanmerkelijke veiligheidsrisico's waren verbonden.Ten aanzien van het ongeval van 14 september 1984 erkende de Minister
in 1997, twaalfeneenhalf jaar na het ongeval, dat aannemelijk was dat dit
ongeval niet zou hebben plaatsgevonden indien Defensie na het verschijnen
van het beproevingsverslag van 11 november 1970 de juiste maatregelen
zou hebben getroffen. De Nationale ombudsman deelde dit standpunt.Vervolgens werden door de Nationale ombudsman de maatregelen besproken
die waren getroffen naar aanleiding van de ongevallen in 1983 en 1984. Na
beide ongevallen werd het gebruik van de AP-23 geblokkeerd. Na het ongeval
in 1984 werd tevens besloten tot modificatie van de AP-23 mijn.Ten aanzien van het ongeval in 1983 wees de Nationale ombudsman erop dat
het aan Defensie viel te verwijten dat na het ongeval in 1983 geen verdere
maatregelen waren genomen. Defensie had na dit ongeval ten onrechte niet ook
een onderzoek ingesteld naar de technische staat van de ontplofte mijn.Volgens Defensie bestond er operationele behoefte aan een AP-mijn, terwijl
er destijds niet een vervanger beschikbaar was. De Nationale ombudsman gaf
aan geen reden tot kritiek te hebben op de na het ongeval in 1984 genomen
beslissing om de ontsteker van de AP-23 mijn te modificeren, en niet alle
AP-23 mijnen te vernietigen.De Nationale ombudsman oordeelde voorts dat het als een ernstige tekortkoming
moet worden aangemerkt dat de AP-23 mijn tot medio 1990 ongemodificeerd in de arsenalen van Defensie was gehandhaafd, en
zonder dat in voorschriften, bijsluiters en opleidingen bijzondere aandacht
was besteed aan de veiligheidsrisico's die aan het werken met de AP-23 mijn
waren verbonden en zonder het treffen van adequate veiligheidsmaatregelen,
terwijl al in 1970 binnen de Defensie-organisatie bekend was geworden dat
de slagpinveer van de ontsteker in een labiel evenwicht kon komen.In het rapport wordt vervolgens ingegaan op het feit dat het Ministerie
van Defensie de AP-23 mijnen in 1991/1992 te koop had aangeboden aan derden.
De Nationale ombudsman vond dat het Ministerie van Defensie daardoor onjuist
had gehandeld. Binnen de Defensie-organisatie was immers bekend dat de slagpinveer
van de ontstekers van de AP-23 mijnen niet betrouwbaar was.
Zoals de Staatssecretaris van Defensie op 14 oktober 1992 in antwoord
op kamervragen aan de Tweede Kamer had laten weten, betekende de technische
staat van de AP-23 mijn dat deze mijnen niet voor verkoop of afstoting in
aanmerking kwamen.Voorts vond de Nationale ombudsman het niet juist dat het Ministerie van
Defensie een inkoopbureau van de Amerikaanse marine, waaraan in 1981 21 sets
AP-23 mijnen waren geleverd, niet tijdig (namelijk pas in oktober 1998) heeft
geïnformeerd over de technische staat van de AP-23 mijn.Ad BDaarna komt in het rapport aan de orde de informatieverstrekking door
Defensie over de toedracht van de ongevallen aan zowel de nabestaanden en
de overlevenden als aan de Tweede Kamer.Het ongeval op 18 juli 1983Direct na het ongeval op 18 juli 1983 had de Koninklijke marechaussee
een onderzoek ingesteld. Het onderzoek van de Koninklijke marechaussee richtte
zich met name op de vraag hoe het mogelijk was geweest dat een scherpe AP-23
mijn in een instructielokaal terecht was gekomen en daar was gebruikt als
instructiemodel. Het onderzoek had zich niet uitgestrekt tot de technische
staat van de ontplofte mijn (een AP-23 mijn uit lot AI 68–2).De Nationale ombudsman stelde vast dat al vrij snel na het ongeval sprake
was van een aanwijzing dat er misschien iets niet in orde was geweest met
de ontplofte mijn. Uit een aantal verklaringen die de Koninklijke marechaussee
op 19 juli 1983 had afgenomen, bleek dat de instructeur de hefboom van
de mijn verschillende malen (drie tot vier keer) had bewogen alvorens de mijn
ontplofte. Een mijn die technisch in orde is, behoort echter te functioneren
zodra en alleen wanneer de hefboom met voldoende kracht wordt bewogen. Aangezien
niet bekend was met welke kracht de instructeur de hefboom had bewogen, kon
niet worden uitgesloten dat de ontplofte mijn in technisch opzicht niet deugdelijk
was. De Nationale ombudsman oordeelde daarom dat ook een onderzoek had moeten
worden ingesteld naar de technische staat van de ontplofte mijn. Hij achtte
het aannemelijk dat bij een dergelijk onderzoek de mogelijkheid van het optreden
van de S-stand naar voren zou zijn gekomen.De Nationale ombudsman ging vervolgens in op het eventueel aanwezige verband
tussen het manco van de AP-23 mijn en het ongeval in 1983.Aan de hand van een aantal verklaringen die de Koninklijke marechaussee
op 19 juli 1983 had afgenomen, achtte de Nationale ombudsman het aannemelijk
dat de instructeur eerst had geprobeerd de hefboom te bewegen terwijl de veiligheidshendel
in de safe stand stond en, toen hem dit niet goed lukte, vervolgens de veiligheidshendel
op armed had gezet, waarna hij de hefboom opnieuw had bewogen.De instructeur had de hefboom van de mijn verschillende malen (drie tot
vier keer) bewogen alvorens de mijn ontplofte. Bovendien had hij de hefboom
in diverse richtingen bewogen. De kans dat de slagpinveer in de S-stand kwam,
nam toe indien de hefboom in de richting van de veiligheidshendel werd getrokken
en bovendien, bij mijnen uit lot AI 68–2, indien deze in de richting
van de opsluitschroef werd getrokken.Verder was voor het functioneren van de AP-23 mijn de kracht van belang
waarmee de hefboom werd bewogen. Een AP-23 mijn die technisch volkomen in
orde is, behoort pas te functioneren indien de hefboom wordt bewogen met een
kracht van minimaal vier kilogram.De Nationale ombudsman wees erop dat in het beproevingsverslag van 11 november
1970 echter was aangegeven dat deze kracht lag tussen twee en vijf kilogram,
en in het geval in de richting van de veiligheidshendel werd getrokken tussen
twee en zes kilogram. Tevens stond in het beproevingsverslag
dat de kracht die nodig was voor het doen functioneren van de ontsteker in
vele gevallen groter was dan vier kilogram.De Nationale ombudsman stelde vervolgens vast dat het niet bekend was
welke kracht de instructeur had gebruikt toen hij de hefboom verschillende
malen had bewogen. Voorts wees hij erop dat aangenomen moest worden dat de
kracht die nodig was om de slagpinveer in de S-stand te brengen niet groter
was dan de kracht die nodig was om de mijn te laten functioneren.De Nationale ombudsman kwam op basis van het vorenstaande tot het oordeel
dat niet volstrekt kon worden uitgesloten dat de slagpinveer van de in het
leslokaal ontplofte mijn, als gevolg van het manco van dit type mijn, zich
direct vóór de ontploffing in een labiel evenwicht (de S-stand)
had bevonden.De Nationale ombudsman oordeelde vervolgens dat daarom niet met zekerheid
kon worden gesteld dat de mijn in elk geval ook zou zijn ontploft indien zij
technisch volkomen in orde zou zijn geweest.De Minister van Defensie had aan de Tweede Kamer en de ouders van één
van de omgekomen militairen laten weten dat het ongeval in 1983 geen verband
hield met de kwaliteit van de AP-23 mijn. Volgens de Minister zou door de
handelingen van de instructeur ook een scherpe mijn van een ander type tot
ontploffing zijn gekomen. De verwisseling van een oefenmijn met een scherpe
mijn was, aldus de Minister, de enige oorzaak van het ongeval in 1983.De Nationale ombudsman wees er in dat verband op dat Defensie ten onrechte
had nagelaten om ook een onderzoek in te stellen naar de technische staat
van de AP-23 mijn. Daardoor was in 1983 het manco van de AP-23 mijn niet (opnieuw)
onderkend. Dit had tot gevolg dat de Minister toen geen standpunt had ingenomen
ten aanzien van de vraag of het ongeval wellicht mede was te wijten aan het
manco van de AP-23 mijn.Ook nadat de informatie omtrent het manco van de AP-23 mijn alsnog (weer)
boven water was gekomen – na het ongeval op 14 september 1984 –
had de Minister de nabestaanden en overlevenden van het ongeval in 1983 en
de Tweede Kamer die informatie niet onmiddellijk verstrekt. Daardoor kon het
gebeuren dat de nabestaanden en overlevenden van het ongeval en de Tweede
Kamer pas in 1997, vele jaren na het ongeval, alsnog, via de media, werden
geconfronteerd met het manco van de AP-23 mijn.De Nationale ombudsman kwam op grond van het vorenstaande tot het oordeel
dat de informatieverstrekking over de toedracht van het ongeval in 1983 niet
volledig was geweest.De Nationale ombudsman oordeelde voorts dat er onvoldoende grond was voor
een zo stellige uitspraak over de oorzaak van het ongeval van 18 juli
1983 als de Minister die had gedaan. Ook in die zin kon de informatie die
de Minister van Defensie de Tweede Kamer en de hiervoor bedoelde ouders op
dit punt had verstrekt de toets der kritiek niet doorstaan.Het ongeval op 14 september 1984Naar aanleiding van het ongeval op 14 september 1984 werden drie
onderzoeken ingesteld, waarvan twee door de Koninklijke marechaussee. Op basis
van één van de onderzoekrapporten van de Koninklijke marechaussee,
van 12 april 1985, nam de Minister van Defensie aanvankelijk het standpunt
in dat de wijze van handelen van de beproevingsleider mede oorzaak was geweest
van het ongeval.In een brief aan de weduwe van de beproevingsleider van 27 maart
1997 erkende de Minister echter alsnog dat Defensie aansprakelijk was voor
het ongeval in 1984. Volgens de Minister was nieuwe informatie
boven water gekomen, die aanleiding gaf tot een ander oordeel over de aansprakelijkheid.
De Minister kwam op grond van deze nieuwe informatie tot het oordeel dat het
aannemelijk was dat het ongeval niet zou zijn gebeurd indien Defensie in 1970
de juiste maatregelen zou hebben getroffen.De Nationale ombudsman ging vervolgens na of het Ministerie van Defensie
zich in redelijkheid tot begin 1997 op het standpunt had kunnen stellen dat
het ongeval mede het gevolg was van handelen van de beproevingsleider, in
die zin dat hem daarvoor een zodanig verwijt trof dat dit de afwijzing van
aansprakelijkheid van Defensie voor het ongeval kon dragen.De Nationale ombudsman stelde op grond van het hiervoor bedoelde onderzoekrapport
van de Koninklijke marechaussee en de daarbij gevoegde processen-verbaal van
verhoor vast dat er in personeelstechnisch opzicht het nodige schortte aan
de organisatie van MBA-1 (dit was de afdeling waarbij de beproevingsleider
werkzaam was). MBA-1 had onder meer te kampen met: achterstand bij periodiek
onderzoek, overbelasting, minimale bezetting en (daardoor) weinig tijd/aandacht
voor veiligheid, een gebrek aan voldoende ervaring en gebrekkige documentatie.
De Nationale ombudsman gaf aan dat het aannemelijk was dat de wijze van handelen
van de beproevingsleider in sterke mate bepaald was geweest door deze problemen.
Verder stelde de Nationale ombudsman vast dat Defensie op de hoogte was van
deze problemen en daarvoor de volle verantwoordelijkheid droeg. De Nationale
ombudsman achtte het oordeel van de Koninklijke marechaussee dat de beproevingsleider
zich ten onrechte niet had geconformeerd aan het gebruikelijke veiligheidsgedrag
niet houdbaar.De informatie die in 1997 boven water zou zijn gekomen en die volgens
het Ministerie van Defensie aanleiding gaf tot een ander oordeel over de aansprakelijkheid,
betrof twee notities waarin met name wordt ingegaan op de beheerstechnische
en personeelstechnische problemen bij MBA-1 en de invloed die deze hadden
gehad op het handelen van de beproevingsleider. De Nationale ombudsman stelde
echter vast dat deze problemen en de invloed daarvan op het handelen van de
beproevingsleider al vielen af te leiden uit het hiervoor bedoelde onderzoekrapport
van de Koninklijke marechaussee van 12 april 1985 en de daarbij gevoegde
processen-verbaal van verhoor. Hij oordeelde dan ook dat de door de Minister
bedoelde informatie in dit opzicht niet nieuw was.Het geheel overziend, oordeelde de Nationale ombudsman dat Defensie zich
in redelijkheid niet gedurende een reeks van jaren op het standpunt had kunnen
stellen dat het ongeval mede het gevolg was van de wijze van handelen van
de beproevingsleider waarvoor hem een verwijt trof. De Nationale ombudsman
achtte het daarom niet juist dat Defensie tot 1997 het hiervoor bedoelde standpunt
tegenover de weduwe van de beproevingsleider had ingenomen en op grond daarvan
de aansprakelijkstelling door de weduwe had afgewezen. Hij achtte het extra
schrijnend voor de weduwe dat Defensie maar liefst twaalfeneenhalf jaar in
deze opstelling had volhard. Bovendien vond de Nationale ombudsman het niet
juist dat de Minister aan de weduwe van de beproevingsleider had laten weten
dat de in 1997 boven water gekomen informatie nieuw was en aanleiding gaf
tot een ander oordeel over de aansprakelijkheid.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek verder dat de weduwe
van de beproevingsleider op de dag van het ongeval twee tegenstrijdige mededelingen
had gekregen over de toedracht van het ongeval. De eerste mededeling was dat
haar man zorgvuldig had gehandeld, maar de tweede mededeling,
later die dag, was dat het ongeval was te wijten aan (onvoorzichtigheid van)
haar man. Deze laatste mededeling werd gedaan door de betrokken bedrijfsmaatschappelijk
werker. De Nationale ombudsman achtte een dergelijke discrepantie in strijd
met de zorgvuldigheid die in dergelijke gevallen van Defensie mag worden verwacht.
Verder wees hij erop dat het niet juist was dat mededelingen waren gedaan
omtrent de toedracht van het ongeval zelfs nog voor dat naar dat ongeval een
onderzoek was ingesteld.De Nationale ombudsman oordeelde dat Defensie bovendien in gebreke was
gebleven doordat zij na de afronding (medio 1985) van de onderzoeken naar
de toedracht van het ongeval de weduwe van de beproevingsleider niet uit eigen
beweging had geïnformeerd over de resultaten van deze onderzoeken. De
weduwe van de beproevingsleider had pas in juni 1989, na een beroep op de
Wet openbaarheid van bestuur, kennis kunnen nemen van een deel van het onderzoekrapport
van de Koninklijke marechaussee.Met betrekking tot de informatieverstrekking aan de Tweede Kamer wees
de Nationale ombudsman erop dat de verwijzing naar de nieuwe informatie die
in 1997 boven water zou zijn gekomen als motivering voor het besluit van de
Minister van Defensie om het standpunt over de aansprakelijkheid te herzien
geen hout sneed. Ook op het punt van de afwijzing van de aansprakelijkheid
van Defensie voor het ongeval van 1984 – het standpunt van het Ministerie
dat dit ongeval het gevolg was van handelen dat aan de beproevingsleider kon
worden toegerekend – kon naar zijn oordeel de informatieverstrekking
aan de Tweede Kamer de toets der kritiek niet doorstaan.Ad CMet betrekking tot de derde onderzochte gedraging benadrukte de Nationale
ombudsman dat het in het geval van een ongeval met dodelijke afloop binnen
de Defensie-organisatie behoort tot de verantwoordelijkheid van het Ministerie
van Defensie, als werkgever, om de nabestaan- den en andere betrokkenen zorgvuldige
begeleiding en adequate nazorg te bieden. In dat verband moet onder andere
worden gedacht aan een snelle eerste berichtgeving aan relaties van de slachtoffers,
aan duidelijke en correcte informatieverstrekking over de oorzaak van het
ongeval en over de precieze doodsoorzaak van de slachtoffers, aan goede psycho-sociale
begeleiding, en aan adequate voorlichting over allerlei zaken met betrekking
tot de rechtspositie van de betrokkenen.Het ongeval op 18 juli 1983Met betrekking tot de eerste berichtgeving aan de relaties van de slachtoffers
van het ongeval in 1983 stelde de Nationale ombudsman vast dat de Minister
al in 1983 had aangegeven dat het informeren van de families van de getroffenen
niet met de gewenste snelheid was gebeurd. De Nationale ombudsman deelde dit
standpunt.Verder wees de Nationale ombudsman erop dat voor zover nabestaanden van
de slachtoffers van het ongeval nadere informatie hadden gewenst over de wijze
waarop hun familielid was omgekomen, van het Ministerie van Defensie had mogen
worden verwacht dat het deze informatie onverwijld zou hebben verstrekt. De
Nationale ombudsman stelde vast dat dit in ieder geval in één
geval niet was gebeurd.Wat betreft de berichtgeving over de toedracht van het ongeval wees de
Nationale ombudsman erop dat de Minister van Defensie juist had gehandeld
door de nabestaanden en overlevenden in kennis te stellen van de brieven waarmee
hij in 1983 en 1984 de Tweede Kamer had geïnformeerd over de toedracht
van het ongeval.Op het tekort schieten van de informatieverstrekking na het bekend worden, na het ongeval in 1984, van het manco van de AP-23 mijn is
hiervoor al ingegaan.Ten aanzien van de psycho-sociale begeleiding wees de Nationale ombudsman
erop dat het Ministerie van Defensie het, terecht, tot zijn taak rekende om
zowel de overlevenden als de nabestaanden van degenen die bij het ongeval
van 1983 waren omgekomen psychologische begeleiding te bieden, en om hen bij
te staan in hun rouwproces. Voor deze begeleiding werden maatschappelijk werkers
van de Militair Sociale Dienst (MSD) ingeschakeld. De Minister had in het
kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman aangegeven dat deze begeleiding
met de grootste zorg en toewijding had plaatsgevonden, en dat de intensiteit
en de duur van de begeleiding waren afgestemd op de behoeften.De Nationale ombudsman wees erop dat uit de gesprekken met verschillende
overlevenden, alsmede met de nabestaanden van één van de slachtoffers,
was gebleken dat de meningen over de geboden nazorg en psychische begeleiding
in aanzienlijke mate van elkaar verschilden. Uit die gesprekken bleek ook
dat verschillende overlevenden bijna zestien jaar na het ongeval van 18 juli
1983 nog kampten met de psychische gevolgen daarvan. De Nationale ombudsman
gaf aan dat het niet mogelijk is om in algemene zin een uitspraak te doen
over de kwaliteit van de geboden zorg en begeleiding, of om te beoordelen
of de betrokkenen nu geen psychische problemen zouden hebben indien zij destijds
intensiever waren begeleid. Het enkele gegeven dat een aantal overlevenden
duidelijke kritiek had op de geboden zorg en begeleiding kon, aldus de Nationale
ombudsman, echter als signaal niet worden genegeerd.Voorts uitte de Nationale ombudsman kritiek op het feit dat het Ministerie
van Defensie niet al direct en uit eigen beweging expliciet had aangegeven
dat het aansprakelijkheid aanvaardde voor het ongeval. Bovendien had het Ministerie
de overlevenden en nabestaanden ten onrechte niet gewezen op de mogelijkheid
van vergoeding van schade en op de mogelijkheid om een invaliditeitspensioen
aan te vragen.Het ongeval van 14 september 1984Op de berichtgeving aan de weduwe van de beproevingsleider over de toedracht
van het ongeval is hiervoor al uitgebreid ingegaan. De Nationale ombudsman
voegde daar nog aan toe dat het Ministerie de weduwe ten onrechte zeer langdurig
had gedwarsboomd in haar pogingen om kennis te nemen van alle stukken die
op het ongeval betrekking hadden. Hij gaf aan dat het volstrekt begrijpelijk
is dat de weduwe argwanend was geworden door de ondoorzichtige wijze waarop
het Ministerie was omgegaan met haar verzoeken om informatie en dat dit ten
volle aan het Ministerie moest worden verweten.Ten aanzien van de eerste berichtgeving aan de weduwe van de beproevingsleider
stelde de Nationale ombudsman vast dat de bedrijfsmaatschappelijk werker die
de weduwe 's avonds had bezocht er niet van op de hoogte was dat de weduwe
in de middag al was geïnformeerd. Uit deze gang van zaken bleek, aldus
de Nationale ombudsman, dat de interne communicatie binnen de Defensie-organisatie
ten aanzien van de berichtgeving aan de weduwe te wensen had overgelaten.De Nationale ombudsman oordeelde vervolgens dat het niet juist was dat
de Minister van Defensie tot in 1997 tegenover de weduwe van de beproevingsleider
had volgehouden dat zijn Ministerie niet aansprakelijk was voor het ongeval.Overigens was de Nationale ombudsman van mening dat het Ministerie van
Defensie het ongeval terecht als een dienstongeval had aangemerkt. De Nationale ombudsman wees er in zijn rapport tenslotte onder meer op
dat het onderzoek op een aantal vragen antwoord heeft kunnen geven. Zo was
op basis van de onderzoekbevindingen aannemelijk geworden dat geen van beide
ongevallen in 1983 en 1984 zou hebben plaatsgevonden indien binnen de Defensie-organisatie
adequaat zou zijn gereageerd op het beproevingsverslag van 11 november
1970. De Nationale ombudsman gaf aan het bepaald onthutsend te achten dat
een beproevingsverslag met een zo duidelijke aanbeveling niet tot de nodige
maatregelen had geleid.Voorts merkte hij op het schrijnend te vinden – met name naar de
betrokken nabestaanden en overlevenden – dat er voor de Tweede Kamer
zo lange tijd na de beide ongevallen en dertien jaar na de sluiting van een
uitvoerig proces-verbaal van de Koninklijke marechaussee waarin een aantal
belangrijke aspecten rond het manco aan de mijn aan de orde was geweest, nog
aanleiding bestond om de Nationale ombudsman over deze zaak te benaderen.
Hij was ervan overtuigd dat veel leed bij nabestaanden en overlevenden had
kunnen worden voorkomen indien het Ministerie van Defensie van meet af aan
volledige openheid had betracht jegens hen, en indien het zich tegenover de
weduwe van het slachtoffer van het ongeval van 1984 minder halsstarrig had
opgesteld.Daarnaast wees de Nationale ombudsman erop dat uit een drietal eerdere
onderzoeken van hem naar aanleiding van ongevallen binnen de Defensie-organisatie,
die hadden plaatsgevonden in de jaren 1989, 1992 en 1996, bleek dat Defensie
onvoldoende had geleerd van de ervaringen rond de twee ongevallen met de AP-23
mijn. De Nationale ombudsman wees erop dat dit voor de Defensie-organisatie
reden geeft tot bezinning op de vraag of de procedures en de cultuur voldoende
zijn afgestemd op onverhoopte calamiteiten.Verder wees de Nationale ombudsman erop dat het in de rede lag dat dit
rapport onderwerp zou worden van bespreking tussen de vaste Commissie voor
Defensie uit de Tweede Kamer en de Minister van Defensie. Hij gaf aan dat
verwacht mocht worden dat in dat verband vanzelf de vraag aan de orde zou
komen naar de eventuele consequenties die deze zo tragische ongevallen zouden
moeten hebben voor de Defensie-organisatie, in het belang van het waarborgen
van een maximale veiligheid. Hij merkte vervolgens op dat daarom werd afgezien
van een expliciete aanbeveling op dit punt.De Nationale ombudsman sprak de hoop uit dat de nabestaanden en de overlevenden
van de ongevallen in 1983 en 1984 dit rapport als betekenisvol zouden ervaren,
en dat het rapport, waar nodig, een rol zou kunnen vervullen in het contact
tussen hen en het Ministerie van Defensie over de gevolgen van elk van deze
twee ongevallen.Het rapport werd afgesloten met het oordeel van Nationale ombudsman over
de onderzochte gedragingen. Op de drie hoofdpunten luidde het oordeel dat
de onderzochte gedragingen niet behoorlijk waren.Aan dit rapport, dat via een persbericht en een persbijeenkomst werd bekendgemaakt,
werd zowel in de media als in de vakpers (JB 1999, nr. 132, AB 1999, nr. 339)
veel aandacht besteed.Naar aanleiding van het rapport liet de Staatssecretaris van Defensie
bij brief van 7 mei 1999 aan de Voorzitter van de vaste Commissie voor
Defensie uit de Tweede Kamer onder meer weten dat hij naar aanleiding van
het rapport van de Nationale ombudsman de overlevenden en de nabestaanden
van de slachtoffers van beide ongevallen had benaderd, en dat met hen zou
worden besproken op welke wijze het Ministerie van Defensie aan hen hulp en
bijstand kon verlenen. Ook de schade-afwikkeling zou daarbij
opnieuw worden bezien. Bij zijn verdere handelen jegens de overlevenden en
de nabestaanden zou de Staatssecretaris het rapport van de Nationale ombudsman
als uitgangspunt nemen.Voorts wees de Staatssecretaris er in zijn brief aan de Voorzitter van
de vaste Commissie voor Defensie op dat het rapport van de Nationale ombudsman
nog eens onderstreepte dat de werkwijze bij Defensie met name op het punt
van slagvaardigheid en communicatie belangrijke verbetering behoefde.Op 27 mei 1999 pleegde de Staatssecretaris met de vaste Commissie voor
Defensie overleg over het rapport en over zijn brief van 7 mei 1999.
Bij deze gelegenheid erkende de Staatssecretaris de door de Nationale ombudsman
gesignaleerde fouten (Kamerstukken II 1998/99, 26 200 X, nr. 36 en Kamerstukken
II 1999/2000, 26 800 X, nr. 3, p. 12).OverigeIn de zaak die leidde tot rapport 99/210 ging het om de hoogte van het
bod dat de Staatssecretaris van Defensie had uitgebracht op een woning van
verzoeker. Aan deze woning, die zich nabij de hoofdstart- en landingsbaan
van de militaire vliegbasis Leeuwarden bevindt, werden in 1991 op kosten van
het Rijk geluidwerende voorzieningen aangebracht. Desondanks verklaarde het
Ministerie van Defensie zich eind 1996 bereid verzoeker een bod tot aankoop
van zijn woning te doen.Uiteindelijk deed de Staatssecretaris verzoeker in juli 1997 een bod dat
volgens verzoeker veel te laag was.De Nationale ombudsman overwoog dat van het Ministerie, nu het zich bereid
had verklaard verzoekers woning aan te kopen, mocht worden verwacht dat het
een redelijk bod zou doen, en dat het bij het bepalen van de hoogte van zijn
bod aansluiting zou zoeken bij de bestaande regelgeving op dat punt, te weten
de Regeling geluidwerende voorzieningen.Uit een op verzoek van de Nationale ombudsman door het Ministerie opgestelde
berekening bleek dat het bod ruim f 35 000 hoger zou zijn uitgevallen
indien bij de bepaling van de hoogte van het bod de Regeling geluidwerende
voorzieningen was toegepast.De Nationale ombudsman oordeelde de door het Ministerie in dit geval gehanteerde
berekeningswijze niet juist, en de klacht daarom gegrond.Hij deed de Minister de aanbeveling verzoeker een nieuw bod te doen aan
de hand van de berekening zoals hij die tijdens het onderzoek had gemaakt.De Minister nam deze aanbeveling over, waardoor het nieuwe bod ruim f 35 000
hoger was dan het aanvankelijke bod.Ten slotte verdient aandacht de zaak die werd afgerond met rapport 99/507.
In deze zaak ging het om de afwijzing van een sollicitatie. Volgens verzoeker,
die had gesolliciteerd naar de functie van (aspirant) officier bij de Koninklijke
Marine, had Defensie Werving en Selectie ten onrechte drugsgebruik aangevoerd
als grond om hem af te wijzen.Op grond van het resultaat van zijn onderzoek zag de Nationale ombudsman
geen aanleiding om te twijfelen aan de stelling van de Minister dat verzoeker
tijdens het sollicitatiegesprek tegenover een psycholoog van Defensie Werving
en Selectie had verklaard dat hij eens in de maand drugs gebruikte. Omdat
de Koninklijke Marine als uitgangspunt hanteert dat het gebruik en/of het
in bezit hebben van drugs niet is toegestaan, oordeelde de Nationale ombudsman
dat er geen grond bestond voor het verwijt dat verzoeker, mede in verband
met hetgeen hij zelf had verklaard over zijn drugsgebruik, was afgewezen voor
de functie van officier bij de Koninklijke Marine.De klacht van verzoeker hield voorts in dat de Militaire Inlichtingendienst
(MID) in een vroegtijdig stadium belastende informatie over hem had ingebracht
in de selectieprocedure. In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman dat verzoeker niet aannemelijk
had gemaakt en dat het ook niet aannemelijk was dat de MID enige informatie
over verzoeker had doorgegeven aan Defensie Werving en Selectie, of anderszins
informatie over hem in het kader van zijn sollicitatie had doorgespeeld aan
derden.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht op beide onderdelen niet gegrond.Van de zaken die via interventie werden afgehandeld, verdient nog vermelding
de zaak waarin het ging om een afwijzende beslissing op een verzoek om toekenning
van een Militaire Willems-Orde. Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat de Minister van Defensie niets meer van zich had laten horen nadat
verzoeker had gereageerd op bedoelde beslissing.Interventie door de Nationale ombudsman had tot gevolg dat de Minister
er alsnog toe overging om het Kapittel der Militaire Willems-Orde om advies
te vragen.15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEERTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
begint onderdeel 15A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel
15B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER15A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  29Ontvangen in 1999  + 109 Te behandelen  138 Afgedaan     1) niet in onderzoek 87   2) onderzoek      a. rapport6 – 133   b. tussentijds beëindigd4046 In behandeling per 01/01/2000  5In 1999 werden 109 verzoekschriften ontvangen (1998: 129). Het aantal
afgedane zaken bedroeg 133 (1998: 142). Daarvan werden 46 (34,6%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden zes rapporten
uitgebracht (1998: 8).15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting15A.2.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman bracht in 1999 vijf rapporten (99/180, 99/184,
99/249, 99/288 en 99/457) uit naar aanleiding van klachten over het Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting. Drie keer concludeerde hij dat de klacht niet gegrond
was en twee keer dat de klacht gegrond was.Op het terrein van het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting werden
verder in totaal 32 zaken die in onderzoek waren genomen via interventie afgedaan.
In het merendeel van deze zaken werd het onderzoek op initiatief van de Nationale
ombudsman beëindigd omdat de zaak inmiddels tot een oplossing was gekomen,
of omdat de toezegging was gedaan dat dit op korte termijn zou gebeuren.15A.2.2 Individuele huursubsidieOp het gebied van de individuele huursubsidie deed de Nationale ombudsman
in 1999 29 klachten af. In twee zaken werd het onderzoek beëindigd met
een rapport (99/249 en 99/288, AB 1999, 424). In deze twee zaken werd de klacht
éénmaal gegrond verklaard en éénmaal niet gegrond.
In de overige zaken werd geen rapport uitgebracht, omdat door interventie
van de Nationale ombudsman de zaak alsnog tot een goed einde werd gebracht.
Het merendeel van deze klachten betrof het uitblijven van een beslissing op
een bezwaarschrift, de behandelingsduur van een subsidie-aanvraag of het niet
beantwoorden van brieven. Opvallend daarbij was dat betrokkenen veelal geen
tussenbericht hadden ontvangen waarin de reden van de vertraging werd vermeld
alsmede een termijn werd genoemd waarbinnen de zaak zou zijn afgehandeld.
Voorts bleek dat vooral de bij de Hoofdafdeling Individuele Huursubsidie (HIS)
bestaande werkachterstand de reden voor de vertraging was. Aan de Minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer zijn nadere vragen
gesteld omtrent de bestaande werkachterstanden. Op het moment van het afsluiten
van dit jaarverslag was hierop nog geen antwoord ontvangen.In de zaak die leidde tot rapport 99/288 (AB 1999, nr. 424) klaagde verzoek-
ster erover dat de voorlichting over huursubsidie in de Huursubsidiekaart van mei 1998 van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer onvolledig en misleidend was. In de folder stond
een huurgrens vermeld van f 1085. Daarbij was niet aangegeven dat voor
nieuwe bewoners een aftoppingsgrens bestond van f 849. Verzoekster had
voor het sluiten van de huurovereenkomst met de verhuurder, naar aanleiding
van een TV-spot de huursubsidiekaart aangevraagd. Hoewel zij naar haar mening
op grond van de informatie op de kaart recht had op huursubsidie, bleek naderhand
dat zij hierop geen recht had omdat in haar geval als nieuwe huurster een
huurprijsgrens van f 849 diende te worden gehanteerd. Verzoekster achtte
de informatie op de kaart misleidend.De Nationale ombudsman oordeelde dat de huursubsidiekaart (die overigens
inmiddels niet meer als afzonderlijk voorlichtingsmateriaal wordt verstrekt
en waarvan de inhoud is opgenomen in de brochure «Huursubsidie 1999–2000»),
gelet op de aard en het doel van deze publicatie, slechts indicatief was voor
de mogelijkheid om huursubsidie te krijgen en dat degene die meer wil weten,
daar naar moet vragen. Aan de kaart kon dan ook geen gerechtvaardigde verwachting
worden ontleend met betrekking tot de eventuele toekenning van huursubsidie.
Hij wees er daarbij op dat op de kaart werd aangegeven dat wanneer 3 x ja
was aangekruist, de kans zou bestaan dat betrokkene voor huursubsidie in aanmerking
zou komen. In de conclusie dat er in haar geval een kans op toekenning van
huursubsidie bestond, had verzoekster dan ook aanleiding kunnen vinden om
nadere inlichtingen in te winnen. De Nationale ombudsman achtte de klacht
niet gegrond.15A.2.3 Inspectie van de VolkshuisvestingDe Nationale ombudsman deed in 1999 één klacht af over de
Inspectie van de Volkshuisvesting. Naar aanleiding van het onderzoek werd
een rapport uitgebracht (99/457; JB 1999, nr. 314). Verzoeker had bij het
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer geklaagd
over het door een bepaalde bouwvereniging (een toegelaten instelling als bedoeld
in artikel 70 van de Woningwet) gevoerde huurbeleid (differentiatie van huurprijzen),
dat volgens verzoeker neerkwam op het voeren van inkomenspolitiek. Het betrof
hier het dynamisch huurbeleid (inhoudende dat degenen die huursubsidie ontvangen
automatisch een gematigde huurverhoging krijgen, die nooit hoger kon zijn
dan het percentage waarmee in de huursubsidieregeling rekening was gehouden)
en de huurquotekaart (inhoudende dat voor huurders die meer dan een bepaald
deel van hun inkomen aan huur zouden gaan betalen, de aangezegde huurverhoging
kon worden ingetrokken). Verzoeker klaagde erover dat de Inspectie van de
Volkshuisvesting in de provincie Zuid-Holland blijkens de reactie op zijn
klacht weliswaar beaamde dat het ongewenst leek dat instellingen als deze
bouwvereniging door een differentiatie van huurprijzen aan herverdeling van
inkomen konden doen, maar niettemin op dit punt een gedoogbeleid voerde. In
reactie op de klacht deelde de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer onder meer mee dat het resultaat van de afweging
die ten aanzien van het gewraakte huurbeleid van deze bouwvereniging was gemaakt,
was dat het (bredere) belang van de volkshuisvesting door de bouwvereniging
niet werd geschaad, ook al bevatte het gevoerde huurbeleid aspecten van inkomenspolitiek.
Een en ander had tot gevolg gehad dat was volstaan met een bestuurlijk advies
aan de bouwvereniging inhoudende dat het gevoerde beleid sterk werd ontraden.
De Staatssecretaris wees er daarbij op dat de juridische basis om in voorkomende
gevallen een aan het inkomen gerelateerd huurbeleid tegen te gaan ontbreekt,
aangezien het Rijk alleen kan ingrijpen indien de toegelaten instelling handelt
in strijd met het bredere volkshuisvestingsbelang. Dit had geleid
tot de volgende door het Rijk in acht genomen handhavingslijn:– vormen van individueel huurbeleid, waarbij het verbeteren van
de betaalbaarheid voorop staat, worden sterk ontraden. Dit in verband met
de nieuwe Huursubsidiewet;– in andere gevallen hangt het oordeel af van de nagestreefde doelen,
de te verwachten effectiviteit en de omvang van de ingezette middelen in relatie
tot de overige volkshuisvestingstaken van de toegelaten instelling.De Nationale ombudsman was van oordeel dat, tegen de achtergrond van de
door het Rijk gehanteerde en op zichzelf te billijken handhavingslijn, de
handelwijze van de Inspectie was te billijken. Hij achtte de klacht daarmee
niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/184 was de Inspectie van de Volkshuisvesting
slechts zijdelings betrokken. Verzoekster klaagde er in dit geval over dat
de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
haar schriftelijke verzoek tot het geven van een aanwijzing had geweigerd.
Verzoekster is een bewonersvereniging en haar leden zijn huurders van woningen
in de «sociale huursector». De verhuurder van (onder meer) deze
woningen is een stichting (een toegelaten instelling als bedoeld in artikel
70 van de Woningwet) in Eindhoven. Verzoekster had zich tot de Inspectie Volkshuisvesting
Noord-Brabant/Zeeland gewend met klachten over de stichting, die zich niet
zou gedragen als een verantwoord sociaal verhuurder. Naar aanleiding van de
klachten stelde de Inspectie een onderzoek in. Op grond van de resultaten
van dit onderzoek deelde de Inspectie verzoekster mee dat verzoekster andere
wegen dan het nemen van stappen door de inspectie ter beschikking stonden
en dat verzoekster een constructieve dialoog met de stichting uit de weg was
gegaan. Verzoekster was het hiermee niet eens en zij wendde zich tot de Staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer met het verzoek
de stichting een aanwijzing te geven ingevolge artikel 41 van het Besluit
beheer sociale huursector. Verzoeksters klacht betrof het feit dat dit verzoek
was geweigerd. De Nationale ombudsman oordeelde de weigering terecht. Nu de
Inspectie de klachten uitvoerig had onderzocht, kon de Staatssecretaris volstaan
met verwijzing naar het resultaat van het onderzoek door de Inspecteur. Indien
de bevindingen van de Inspecteur onvoldoende waren geweest, had verzoekster
haar bezwaren daartegen kenbaar kunnen en moeten maken. Verzoekster had haar
verzoek om een aanwijzing echter alleen gebaseerd op een nieuw incident. De
Staatssecretaris kon dan ook in redelijkheid er van uitgaan dat zich ten tijde
van het verzoek om een aanwijzing geen concrete, uitzonderlijke situatie voordeed
op grond waarvan een aanwijzing aan de stichting was geïndiceerd.15A.3 Directoraat-Generaal MilieubeheerDe Nationale ombudsman bracht in 1999 geen rapporten uit op het terrein
van het Directoraat-Generaal Milieubeheer. Zes zaken werden afgerond via interventie.
In vier van deze gevallen betrof de klacht het niet (voldoende) beantwoorden
van brieven en werd het onderzoek beëindigd omdat de toezegging werd
gedaan dat de brieven alsnog zouden worden beantwoord. De vijfde zaak handelde
over de sanering van een olietank. Verzoeker had in 1986 op eigen initiatief
een olietank laten saneren. Op 1 maart 1993 was het Besluit opslaan in
ondergrondse tanks in werking getreden (per 15 augustus 1999 vervangen
door het Besluit opslaan in ondergrondse tanks 1998). Verzoeker had overeenkomstig
de uit dit besluit voortvloeiende verplichtingen zijn tank in 1993 aangemeld
bij de gemeente. Vanwege het verstrijken van de garantie, verleend op de in 1986 uitgevoerde sanering, diende verzoeker in 1998 bij de gemeente
een aanvraag in tot toekenning van subsidie voor verwijdering van de tank.
Verzoeker kon daarvoor een subsidie krijgen van f 1350. Omdat de kosten
van verwijdering circa f 50 000 bedroegen, besloot verzoeker tot
het opnieuw laten saneren van de tank. Verzoeker wilde hiertoe echter alleen
overgaan indien het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer hem een vrijwaring zou verstrekken voor eventuele nieuwe saneringen
in de toekomst.Volgens verzoeker had het Ministerie dit ten onrechte geweigerd.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
liet in reactie op de klacht weten dat verzoeker, indien hij eventueel benodigde
aanvullende maatregelen liet uitvoeren door een erkend tanksaneringsbedrijf,
van dit bedrijf een certificaat voor de uitgevoerde werkzaamheden zou krijgen.
Met dit certificaat zou verzoeker kunnen aantonen dat aan de in het Besluit
opslaan in ondergrondse tanks 1998 gestelde eisen was voldaan en verzoeker
zou op grond van dit besluit niet meer kunnen worden aangesproken tot het
saneren van zijn tank dan wel tot het treffen van aanvullende maatregelen.
Gelet hierop en gelet op het feit dat van de zijde van het Ministerie te kennen
werd gegeven dat het niet in de rede ligt dat er in de toekomst bij algemene
maatregel van bestuur ingrijpender maatregelen worden voorgeschreven en reeds
gesaneerde tanks in de toekomst niet meer behoeven te worden verwijderd, besloot
de Nationale ombudsman het onderzoek naar aanleiding van de klacht te beëindigen.De zesde zaak betrof een klacht over storingen in de televisieontvangst
ten gevolge van de plaatsing van een zendmast. Verzoekster had hierover een
klacht ingediend bij de Inspectie Milieuhygiëne Oost. Omdat de afhandeling
van haar klacht lang op zich liet wachten, wendde zij zich tot de Nationale
ombudsman die een onderzoek instelde. Tijdens het onderzoek bleek dat de reden
van de lange behandelingsduur was gelegen in het feit dat niet duidelijk was
bij welke instantie men met dit soort klachten terecht kan en vanuit welk
uitgangspunt naar zo'n klacht moet worden gekeken. Ondanks twijfel over haar
rol op dit punt, had de Inspectie de kwestie naar zich toegetrokken en de
andere betrokkenen (de Rijksdienst voor de Radiocommunicatie (RDR) en Nozema,
als veroorzaker van hinder) gevraagd met haar om de tafel te gaan zitten,
teneinde te komen tot een oplossing van het probleem. Op het moment dat verzoekster
zich tot de Nationale ombudsman wendde, bestond over de kwestie nog geen duidelijkheid,
reden waarom verzoeksters klacht nog niet was afgehandeld. Mede gelet op de
interventie van de Nationale ombudsman, nam de RDR tenslotte het standpunt
in dat hij de bevoegde instantie is om dit soort klachten af te handelen en
dat de behandeling van de klachten kosteloos is. De Inspectie droeg de klacht
vervolgens ter behandeling over aan de RDR. Voor de Nationale ombudsman was
dit reden het onderzoek te beëindigen.15A.4 Overige zaken met betrekking tot het MinisterieRapport 99/216 betrof een klacht over een gedraging van zowel de Minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening als de Minister van Verkeer en
Waterstaat. Verzoeker klaagde erover dat het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat,
Directie Oost-Nederland, van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat én
de Inspectie Ruimtelijke Ordening, Directie Oost-Nederland van de Rijksplanologische
Dienst van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
vasthielden aan de negatieve adviezen die zij hadden afgegeven ten aanzien
van een voorontwerp-bestemmingsplan van het college van burgemeester en wethouders
van de gemeente Renkum betreffende de bouw van een binnenmanege op het terrein
van verzoeker, gelegen in het winterbed van de Rijn. Voor een
nadere beschrijving van de zaak wordt verwezen naar hoofdstuk 16, § 16A.3
van dit jaarverslag. 15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15B.1 HuurcommissiesIn 1999 werden zes klachten (1998: 10) afgehandeld over gedragingen van
huurcommissies. Eén zaak werd afgerond met rapport (99/83). De overige
vijf zaken werden door interventie tot een goed einde gebracht.In de zaak die leidde tot rapport 99/83 klaagde verzoeker erover dat de
huurcommissie in het ressort Amsterdam onzorgvuldig jegens hem had gehandeld
doordat zij zich met betrekking tot de door hem verhuurde (typen) woningen
niet wilde conformeren aan uitspraken van de kantonrechter te Amsterdam. Volgens
verzoeker diende de huurcommissie zich met name te richten naar het oordeel
van de kantonrechter over de puntenwaardering voor de kwaliteit van een van
de (typen) woningen, dit teneinde te voorkomen dat verzoeker onnodige procedures
zou moeten voeren en daarmee gepaard gaande kosten zou moeten maken. De Nationale
ombudsman oordeelde in dit rapport dat de huurcommissie een eigen verantwoordelijkheid
heeft met betrekking tot de vraag hoe de kwaliteit van een woning moet worden
gewaardeerd. Indien één van de partijen zich niet kan verenigen
met de uitspraak van de huurcommissie over de kwaliteit van een bepaalde woning
en de maximaal redelijke huurprijs daarvan, kan deze partij zich wenden tot
de kantonrechter. Weliswaar kan het oordeel van de kantonrechter op zich zelf
beschouwd voor de waardering van de kwaliteit van een vergelijkbare woning
door de huurcommissie van belang zijn, maar het is voor de huurcommissie op
dit punt niet zonder meer maatgevend. Het staat de huurcommissie vrij om –
met als richtsnoer Bijlage I van het Besluit huurprijzen woonruimte en de
daarbij gegeven toelichting – ter zake een eigen lijn te kiezen, indien
zij daarvoor redenen aanwezig acht. Aan het door verzoeker naar voren gebrachte
argument dat een afwijkend standpunt van de huurcommissie leidt tot extra
juridische procedures en daarmee gepaard gaande kosten, kon naar het oordeel
van de Nationale ombudsman in dit verband geen doorslaggevende betekenis worden
toegekend. De Nationale ombudsman achtte de klacht dan ook niet gegrond.In 1999 werd de reactie van de voorzitter van de huurcommissie in het
ressort Amsterdam ontvangen op de aanbeveling in rapport 98/574 (Jaarverslag
1998, blz. 326–327). De aanbeveling betrof het beleid van de huurcommissie
in het ressort Amsterdam om verzoeken van huurders om uitspraak te doen over
de redelijkheid van een voorstel tot huurverlaging niet in behandeling te
nemen maar terug te sturen naar de afzender, indien na de voorgestelde ingangsdatum
van de huurverlaging nog geen zes weken zijn verstreken. De voorzitter van
de huurcommissie liet de Nationale ombudsman weten dat verzoekschriften die
worden ontvangen vóór het verstrijken van voornoemde termijn
van zes weken, niet langer meer worden teruggestuurd, maar worden geregistreerd
waarbij de ontvangst van het verzoekschrift schriftelijk wordt bevestigd.
De daadwerkelijke behandeling van de zaak vindt echter pas plaats na de zes
weken termijn. De aanbeveling is daarmee opgevolgd.15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registersIn 1999 werden drie klachten afgehandeld over de Dienst voor het kadaster
en de openbare registers. Eén zaak werd afgesloten met een rapport
(99/96). De overige twee zaken werden tussentijds beëindigd nadat het
voor verzoeker gewenste resultaat was bereikt. Rapport 99/96 had betrekking
op een klacht over de Dienst voor het kadaster en de openbare registers Noord-Holland,
vestiging Amsterdam. Verzoekster klaagde erover dat het kadaster
haar een bedrag van f 56 in rekening had gebracht voor op haar verzoek
verstrekte kadastrale gegevens, hoewel in een voorafgaand telefoongesprek
niet was medegedeeld dat aan de verstrekking kosten zouden zijn verbonden.
Voorts klaagde verzoekster over de wijze waarop het kadaster haar klacht over
voornoemde gang van zaken had behandeld. Met betrekking tot het in rekening
brengen van de kosten wees de Nationale ombudsman er in zijn rapport op dat
het in rekening brengen van kadastraal recht voortvloeit uit de Kadasterwet
en het Besluit kadastrale tarieven. Nu door verzoekster niet was gesteld en
ook anderszins niet was gebleken of aannemelijk was geworden dat met zoveel
woorden tegen haar was gezegd dat de verstrekking van kadastrale gegevens
gratis zou zijn, was de Nationale ombudsman van oordeel dat het kadaster verzoekster
voor het verstrekken van kadastrale gegevens kosten in rekening kon brengen
én in de betaling ervan kon volharden. De Nationale ombudsman achtte
de klacht op dit onderdeel dan ook niet gegrond. Met betrekking tot de wijze
waarop het kadaster verzoeksters klacht had afgehandeld, kwam de Nationale
ombudsman tot het oordeel dat verzoekster naar aanleiding van haar klacht
ten onrechte was medegedeeld dat verificatie van hetgeen verzoekster telefonisch
was medegedeeld niet mogelijk was. Tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman kon immers worden vastgesteld met welke medewerkers verzoekster
(telefonisch) contact had gehad en kon aan deze medewerkers alsnog worden
gevraagd wat zich volgens hen had voorgedaan. Het kadaster had verzoeksters
klacht dan ook zonder deugdelijk onderzoek afgewezen. De Nationale ombudsman
achtte de klacht op dit onderdeel dan ook gegrond.16 VERKEER EN WATERSTAATTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Verkeer en Waterstaat begint onderdeel 16A van dit
hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 16B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT16A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  12Ontvangen in 1999  + 33Te behandelen  45 Afgedaan     1) niet in onderzoek 26   2) onderzoek      a. rapport3 – 41   b. tussentijds beëindigd1215 In
behandeling per 01/01/2000  4In 1999 werden 33 verzoekschriften ontvangen (1998: 34). Het aantal afgedane
zaken bedroeg 41 (1998: 44). Daarvan werden vijftien (36,6%) afgedaan na in
aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen drie rapporten (1998:
9).16A.2 RijksluchtvaartdienstIn 1999 beëindigde de Nationale ombudsman in vier gevallen een onderzoek
zonder een rapport uit te brengen. Het betrof hier onder meer gevallen waarin
een brief van verzoeker alsnog door de Rijksluchtvaartdienst werd beantwoord
of alsnog een beschikking op verzoekers bezwaarschrift werd genomen.16A.3 RijkswaterstaatDe Nationale ombudsman bracht drie rapporten uit over het Directoraat-Generaal
Rijkswaterstaat. In een gelijk aantal gevallen beëindigde hij een onderzoek
zonder een rapport uit te brengen.In twee rapporten luidde de conclusie dat de klacht niet gegrond was,
in één rapport werd de klacht gegrond geacht.BergingskostenIn de zaak die leidde tot rapport 99/397 klaagde verzoeker erover dat
de Minister van Verkeer en Waterstaat (verder de Minister) hem de kosten in
rekening had gebracht die het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Directie
Zuid-Holland, te Rotterdam (verder Rijkswaterstaat) had moeten maken voor
het opsporen en het bergen van zijn zeilboot, die was gezonken in het Hollandsch
Diep. Verzoeker was van mening dat hij voor die kosten niet aansprakelijk
kon worden gesteld, omdat hem geen verwijt trof voor het zinken van zijn boot.
Daarnaast stelde hij dat hij geen toestemming had gegeven voor de berging
en dat hij afstand had gedaan van zijn boot, zodat de kosten van de berging
hem niet in rekening konden worden gebracht.De Minister baseerde haar vordering onder meer op het feit dat verzoeker
naar haar oordeel een verwijt kon worden gemaakt van het zinken van het schip.
Zij achtte verzoeker op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk voor de
schade, bestaand uit de kosten van opsporing en berging van het schip. Verzoeker
had volgens de Minister niet geanticipeerd op de naderende storm en had daarmee
gehandeld in strijd met de eisen van goed zeemanschap, zoals neergelegd in
het Binnenvaartpolitiereglement. Verzoeker had bij de naderende storm de zeilen
onmiddellijk dienen te strijken en had met behulp van de buitenboordmotor
naar de kant moeten gaan in plaats van te proberen terug te zeilen. Daarnaast
moest verzoeker als eigenaar van het schip, ook als er geen sprake zou zijn
geweest van verwijtbaar handelen, aansprakelijk worden gehouden voor de schade
die was ontstaan als gevolg van het maken van een inbreuk op
het eigendomsrecht van de Staat (HR 14 oktober 1994, AB 1995, nr. 48).
Rijkswaterstaat was als beheerder van rijksvaarwater genoodzaakt tot het maken
van bergingskosten, omdat de gezonken zeilboot gevaar opleverde voor het overige
scheepvaartverkeer. De zeilboot was namelijk rechtstandig, met omhoogstaande
mast en geheven zeilen, in de vaarweg gezonken.Gelet op de door de Minister aangevoerde argumenten kon volgens de Nationale
ombudsman niet worden geoordeeld dat de Minister niet in redelijkheid had
kunnen besluiten verzoeker de kosten in rekening te brengen die Rijkswaterstaat
had gemaakt voor de opsporing en berging van verzoekers zeilboot. De klacht
van verzoeker achtte de Nationale ombudsman niet gegrond.Negatief advies ten aanzien van een voorontwerp-bestemmingsplanRapport 99/216 betrof het volgende. Verzoeker is eigenaar van grond gelegen
in het winterbed aan de Rijn. Op deze grond bevindt zich een hoogwatervrije
kade. Hierop is de woning van verzoeker gebouwd, alsmede een stal.Verzoeker wilde op de hoogwatervrije kade een binnenmanege bouwen. Voordat
hij hiertoe kon overgaan, diende het vigerende bestemmingsplan te worden gewijzigd.
De gemeente Renkum verleende medewerking aan de plannen van verzoeker. Het
college van burgemeester en wethouders diende, in het kader van het overleg
ex artikel 10 van het Besluit op de ruimtelijke ordening 1985, een voorontwerp-bestemmingsplan
in bij onder meer het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Directie Oost-Nederland,
van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (verder Rijkswaterstaat) en de
Inspectie Ruimtelijke Ordening, Directie Oost-Nederland van de Rijksplanologische
Dienst van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(verder Inspectie Ruimtelijke Ordening). Deze instanties toetsten het plan
aan de beleidslijn «Ruimte voor de rivier» van april 1997, vastgesteld
door het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Op basis van deze toetsing adviseerden
Rijkswaterstaat en de Inspectie Ruimtelijke Ordening het college van burgemeester
en wethouders om het ingediende plan niet verder in procedure te brengen.
Genoemd college verzocht daarop onder meer Rijkswaterstaat en de Inspectie
Ruimtelijke Ordening om hun standpunt te herzien. Deze instanties zagen daartoe
geen aanleiding, maar lieten wel weten dat medio 2000 wellicht een heroverweging
van het ingenomen standpunt kon plaatsvinden als een lopend onderzoek naar
de mogelijkheden om ruimte te creëren voor de rivier zou zijn afgerond.
De gemeente bracht het voorontwerp-bestemmingsplan niet verder in procedure.
Verzoeker klaagde er met name over dat beide instanties vasthielden aan de
door hen afgegeven negatieve adviezen.De Nationale ombudsman overwoog onder meer het volgende. De doelstelling
van de beleidslijn «Ruimte voor de rivier» is meer ruimte voor
de rivier, de duurzame bescherming van mens en dier tegen overstroming bij
hoogwater en het beperken van materiële schade. Deze beleidslijn is intussen
in de jurisprudentie als beoordelingskader aanvaard. De Nationale ombudsman
zag, mede daarom, voldoende reden om deze beleidslijn als uitgangspunt te
nemen bij de beoordeling van de adviezen van Rijkswaterstaat en de Inspectie
Ruimtelijke Ordening.Genoemde beleidslijn is van toepassing op alle nieuwe activiteiten in
het winterbed van de grote rivieren en geldt onder andere voor de Rijn. De
hoofdlijn van deze beleidslijn is dat ingrepen in het winterbed van de grote
rivieren worden getoetst die zouden kunnen leiden tot waterstandsverhoging
in de huidige situatie en/of feitelijke belemmering voor toekomstige
vergroting van de afvoercapaciteit, en/of potentiële schade bij hoogwater.De bouw van de door verzoeker gewenste binnenmanege is een activiteit
die op grond van de beleidslijn niet was toegestaan, tenzij sprake zou zijn
van een zwaarwegend maatschappelijk belang én de activiteit redelijkerwijs
niet buiten het winterbed zou kunnen worden gerealiseerd én de activiteit
geen feitelijke belemmering zou vormen om in de toekomst de afvoercapaciteit
te vergroten. Rijkswaterstaat en de Inspectie Ruimtelijke Ordening stelden
zich op het standpunt dat geen van de drie uitzonderingssituaties uit de beleidslijn
zich voordeed. Dit standpunt bracht beide instanties tot een negatief advies
over het voorgelegde voorontwerp-bestemmingsplan. Ook nadat het college van
burgemeester en wethouders hen had verzocht om hun adviezen te heroverwegen,
lieten zij weten bij dit standpunt te blijven.Dit standpunt hield onder meer in dat de feitelijke belemmering om in
de toekomst de afvoercapaciteit te vergroten, toenam door uitbreiding van
de bebouwing. Deze stelling werd bevestigd door de reactie van de Minister
van Verkeer en Waterstaat op de klacht van verzoeker. Deze gaf aan dat, hoewel
de locatie hooggelegen is in het winterbed van de rivier, deze bij een maatgevende
waterafvoer van 15 000m3/s toch niet geheel watervrij zou
blijven. Op dit punt was het advies naar het oordeel van de Nationale ombudsman
dan ook voldoende onderbouwd, en was er geen reden om het aan te passen.Voorts werd voldoende ingegaan op het door het college van burgemeester
en wethouders aangevoerde punt van het maatschappelijk belang. De Nationale
ombudsman zag geen reden voor kritiek op de conclusie dat de connecties van
verzoeker met de ruitertopsportwereld onvoldoende opwogen tegen het algemene
of maatschappelijke belang van een doelmatige afvoer van (hoog)water. Ook
in zoverre was er geen reden voor een ander standpunt.Behoudens de kanttekening dat Rijkswaterstaat en de Inspectie Ruimtelijke
Ordening niet expliciet aandacht hadden besteed aan de stelling van het college
van burgemeester en wethouders dat verzoekers bedrijf een grondgebonden bedrijf
was, kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat Rijkswaterstaat en de
Inspectie Ruimtelijke Ordening niet onjuist hadden gehandeld door te blijven
bij hun eerder ingenomen standpunt. De Nationale ombudsman achtte de klacht
niet gegrond.Plaatsing geluidsschermen A12De twee zaken die zonder rapport werden beëindiging betroffen klachten
over de vertraging die dreigde op te treden in de voortgang van het plaatsen
van geluidsschermen langs de A12, ter hoogte van Arnhem. In het Meerjarenprogramma
Infrastructuur en Transport 1999–2003 (MIT; op 14 december 1998
behandeld in de Tweede Kamer) is door de Minister van Verkeer en Waterstaat
voor de A12, gedeelte Utrecht–Duitse grens, een breed pakket aan voorzieningen
opgenomen ter bevordering van de doorstroming van het verkeer. Om deze maatregelen
te kunnen realiseren zullen de viaducten op dit traject moeten worden verbreed.
In het MIT zijn voor deze werkzaamheden financiële middelen voorzien
tussen 2005 en 2008. Als gevolg hiervan kunnen de oorspronkelijk voorziene
geluidsschermen niet in het voorjaar van 2000 worden geplaatst.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat er op dat moment
(maart 1999) overleg plaats vond met onder meer de gemeente Arnhem over het
uitvoeren van een door Rijkswaterstaat ontwikkeld alternatief plan, dat voorziet
in de plaatsing van verplaatsbare schermen. Ingeval van spoedige overeenstemming
en een gunstig verloop van de nog te volgen procedures, zou uitvoering kunnen
plaats hebben in de periode medio 2000–medio 2001. Mede omdat verder
onderzoek door de Nationale ombudsman niet het door verzoekers gewenste gevolg
zou kunnen hebben, namelijk realisering van de geluidsschermen
in het voorjaar van 2000, werden beide onderzoeken beëindigd.16A.4 Telecommunicatie en PostEen onderzoek naar een klacht over een gedraging van de examencommissie
voor de amateurradiozendexamens werd door de Nationale ombudsman beëindigd,
omdat de Rijksdienst voor Radiocommunicatie liet weten verzoekers aldaar ingediende
klacht alsnog in behandeling te nemen.16A.5 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Verkeer en WaterstaatIn 1999 beëindigde de Nationale ombudsman in vier gevallen een onderzoek
zonder een rapport uit te brengen. Eén van deze zaken betrof de trage
afwikkeling van een brief die begin september 1998 door het Kabinet der Koningin
in handen was gesteld van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Pas in februari
1999 was de behandeling ter hand genomen waarbij was gebleken dat de door
verzoeker gevraagde inhoudelijke reactie diende te worden gegeven door het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Nadat de Minister van Verkeer
en Waterstaat de brief op 25 februari 1999 had doorgezonden en verzoeker
vervolgens bij brief van 16 maart 1999 een antwoord van de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid had ontvangen, liet hij weten dat de kwestie
naar tevredenheid was opgelost. Het onderzoek werd daarop beëindigd. 16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT16B.1 Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenIn 1999 verschenen vier rapporten (1998: 3) over het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR). Deze rapporten betroffen met name de wijze van afhandeling van klachten
over de gang van zaken bij een praktijkexamen. In één geval
was de klacht gegrond, in een ander geval deels gegrond, deels niet gegrond
en in twee gevallen was de klacht deels niet gegrond en werd deels geen oordeel
gegeven. In vijf gevallen beëindigde de Nationale ombudsman een onderzoek
zonder een rapport uit te brengen. Een van deze zaken betrof een klacht over
ongelijke behandeling bij het afleggen van een motorrijexamen. Kandidaten
die zich niet via een bij het CBR geregistreerde rijschool voor het motorrijexamen
hebben aangemeld krijgen niet dezelfde behandeling als kandidaten die zulks
wel hebben gedaan. Zo is een van de voorwaarden in de inschrijvingsovereenkomst
tussen het CBR en de daar geregistreerde rijscholen dat instructeurs van deze
rijscholen het praktisch examen van een aangemelde kandidaat mogen bijwonen.
Instructeurs van rijscholen die geen overeenkomst met het CBR hebben afgesloten
(verzoekers rijschool behoorde tot deze categorie) mogen dit niet. Volgens
de Nationale ombudsman was er in verzoekers geval geen sprake van ongelijke
behandeling van gelijke gevallen. Hij verwees verzoeker naar rapport 95/477,
waarin hij de voorwaarden, die in de inschrijvingsbijeenkomst zijn vastgelegd,
redelijk achtte, ook al zou dat met zich brengen dat de uitgangspositie van
niet geregistreerde rijscholen op bepaalde punten wellicht wat ongunstiger
is dan die van wel geregistreerde rijscholen (zie Jaarverslag 1995, p. 309–310)
.Rapport 99/375 betrof een gedraging van het Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheid
(BNOR) van het CBR. Verzoekster klaagde onder meer over de afhandeling door
het BNOR van haar klacht over de wijze waarop een met naam genoemde rijvaardigheidsadviseur
van het BNOR zich had opgesteld in het kader van een rijexamen van één
van haar leerlingen.De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat het CBR in zijn schriftelijke
reactie van 24 december 1998 op de door verzoekster bij hem ingediende klacht
had aangegeven dat uit geen van de verklaringen bleek dat de rijvaardigheidsadviseur
de leerling niet naar behoren had opgevangen. Uit de door verzoekster afgelegde
verklaring bleek immers dat zij van mening was dat de rijvaardigheidsadviseur
de leerling niet naar behoren had opgevangen. Volgens haar was de rijvaardigheidsadviseur
onvriendelijk (streng en kortaf) geweest en had hij de leerling niet op zijn
gemak gesteld. De leerling had daar, aldus de brief van 24 december 1998,
niets aan toe te voegen. Tegenover de verklaringen van verzoekster en de leerling
stond de verklaring van de rijvaardigheidsadviseur inhoudende dat hij de leerling
wel degelijk op zijn gemak had gesteld, maar dat het geruststellend effect
verloren was gegaan doordat verzoekster de leerling onvoldoende had voorbereid
op de voorbereidende controlehandelingen.Volgens de Nationale ombudsman kon het CBR, gezien het vorenstaande, niet
volstaan met de mededeling dat uit geen van de verklaringen was gebleken dat
de rijvaardigheidsadviseur de leerling niet naar behoren had opgevangen. Het
CBR had moeten aangeven waarom het de verklaring van de rijvaardigheidsadviseur
aannemelijker achtte dan de verklaringen van verzoekster en de leerling. De
enkele mededeling dat de rijvaardig- heidsadviseur, aldus het CBR, de procedures
en regels nauwlettend in acht had genomen, was daartoe niet voldoende. Verzoeksters
klacht was op dit punt gegrond. In rapport 99/57 ging het om het volgende. Verzoeker had bij het CBR het
praktijkexamen B afgelegd. Dit examen was door de examinator afgebroken, omdat
verzoeker – zo bleek uit het door de examinator opgemaakte uitslagformulier
en de daarbij gevoegde toelichting – ondanks herhaald verzoek had geweigerd
opdrachten uit te voeren en diverse malen bedreigingen naar de examinator
had geuit. Verzoeker diende bij het CBR een klacht in over het afbreken van
het examen. Het CBR liet verzoeker weten dat het tot de conclusie was gekomen
dat verzoeker zich gedurende het examen niet correct had gedragen en dat hij
de examinator had willen intimideren.Verzoekers klacht bij de Nationale ombudsman betrof de wijze waarop het
CBR zijn klacht had afgehandeld. Hij klaagde er met name over dat het CBR
uit het feit dat hij niet had gereageerd op een schriftelijk verzoek van het
CBR om telefonisch contact op te nemen, de conclusie had getrokken dat hij
zich gedurende het rijexamen niet correct had gedragen. Verzoeker klaagde
er verder over dat het CBR hem in het kader van dat onderzoek niet schriftelijk
in kennis had gesteld van de door de examinator opgestelde verklaring.De Nationale ombudsman overwoog dat essentieel voor een behoorlijke klachtbehandeling
is het toepassen van het beginsel van hoor en wederhoor. Dit beginsel brengt
met zich dat, voorafgaand aan het nemen van een beslissing naar aanleiding
van een klacht, de lezing van degene op wiens gedraging de klacht betrekking
heeft, behoort te worden voorgelegd aan de klager, tenzij die lezing een bevestiging
van het standpunt van klager inhoudt. De klager behoort daarbij te worden
uitgenodigd om zijn reactie te geven.Verzoeker stelde in zijn klachtbrief aan het CBR dat hij de examinator
niet had bedreigd. Hij wenste op dit punt uitleg. Volgens de Nationale ombudsman
had het CBR ter voldoening aan het beginsel van hoor en wederhoor, alvorens
op de klacht van verzoeker te beslissen, het bij het uitslagformulier gevoegde
bericht van de examinator, waarin zij haar lezing gaf over het afbreken van
het examen, schriftelijk aan verzoeker moeten overleggen, met de uitnodiging
om daar op te reageren. Dat verzoeker niet had gereageerd op de brief van
het CBR om contact over zijn klacht op te nemen deed daar niet aan af. Het
CBR had verzoeker verder een termijn moeten stellen waarin hij de gelegenheid
had om te reageren op de lezing van de examinator. Indien na ommekomst van
die termijn geen reactie van verzoeker was ontvangen, had het CBR de klacht
vervolgens wel schriftelijk kunnen afhandelen.Nu gezien het voorgaande geen goede toepassing was gegeven aan het beginsel
van hoor en wederhoor, voldeed volgens de Nationale ombudsman de klachtbehandeling
door het CBR in zoverre niet aan de daar aan te stellen eisen. De klacht was
gegrond.Het beginsel van hoor en wederhoor speelde eveneens een rol in rapport
99/86 en in één van de zaken die via interventie werd en beëindigd.Voorts is vermeldenswaard de klacht over het CBR, dat geweigerd had verzoeker
de schade te vergoeden die hij naar zijn zeggen had geleden als gevolg van
het niet doorgaan van het praktijkexamen. Tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman liet verzoeker weten dat hij met het CBR tot een vergelijk was gekomen
en dat aan hem een bedrag van f 625 aan schadevergoeding zou worden uitbetaald.
Nadat verzoeker het bedrag had ontvangen, werd het onderzoek door de Nationale
ombudsman beëindigd. 16B.2 Dienst WegverkeerIn 1999 kwamen drie rapporten uit (in 1998: 4) die betrekking hebben op
de handelwijze van de Dienst Wegverkeer (RDW). In twee gevallen luidde de
conclusie dat de klacht niet gegrond was. In een ander geval was de klacht
deels gegrond, deels niet gegrond.In zeventien gevallen beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
zonder een rapport uit te brengen. In de meeste van deze zaken werd het onderzoek
beëindigd omdat de RDW alsnog aan de wensen van de verzoeker tegemoet
kwam. Het ging hier met name om het alsnog in orde maken en versturen van
een kentekenbewijs.Zwitsers rijbewijsIn de zaak die leidde tot rapport 99/23 klaagde verzoeker er over dat
de RDW zijn Zwitserse rijbewijs, dat hij ter omwisseling voor een Nederlands
document had aangeboden, niet terug kon geven omdat het na één
jaar was vernietigd.De volgende wet- en regelgeving was hier van toepassing. Artikel 114a,
vijfde lid, van het toenmalige Wegenverkeersreglement bepaalde onder meer
dat degene die een rijbewijs afgeeft tegen overlegging van een in het buitenland
anders dan in een Lid-Staat van de Europese Gemeenschappen afgegeven rijbewijs,
dat rijbewijs in neemt. Ingevolge het zesde lid van genoemd artikel wordt
het ingenomen rijbewijs aan de aanvrager teruggegeven indien hij een daartoe
strekkend verzoek heeft ingediend bij de aanvraag, en als hij een aantoonbaar
belang heeft bij de teruggave van het ingenomen rijbewijs. De vraag wanneer
er sprake is van een aantoonbaar belang is uitgewerkt in de Regeling van de
Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat van 28 december 1982 betreffende
teruggave van bij omwisseling ingenomen rijbewijzen, afgegeven in niet-lid-staten
van de Europese Gemeenschappen. Alleen in uitzonderingsgevallen kan het om
te wisselen rijbewijs worden teruggegeven aan betrokkene.Uit het verzoek om teruggave van verzoeker was gebleken dat verzoeker
het rijbewijs terug wenste te ontvangen in verband met een mogelijke terugkeer
naar Zwitserland. Dit belang was niet in de hierboven genoemde Regeling opgenomen.
In reactie op de klacht had de RDW aangegeven dat er geen aanleiding bestond
verzoeker om nadere informatie te vragen in verband met zijn verzoek om teruggave,
omdat verzoeker, indien hij weer in Zwitserland zou gaan wonen, zijn Nederlandse
rijbewijs weer zou kunnen omwisselen in een Zwitsers rijbewijs. De Nationale
ombudsman overwoog, gelet op het voorgaande, dat de RDW terecht had besloten
dat verzoeker destijds geen aantoonbaar belang had bij teruggave van zijn
Zwitserse rijbewijs, zodat kon worden volstaan met het afgeven van een verklaring
met daarop de gegevens van zijn Zwitserse rijbewijs.De Nationale ombudsman overwoog verder dat de RDW op grond van artikel
2, tweede lid, van de destijds geldende Archiefwet 1962 en artikel 2 van het
destijds geldende Archiefbesluit, het Zwitserse rijbewijs van verzoeker had
mogen vernietigen na verloop van 1 jaar. Het was, gezien artikel 3, tweede
lid van het genoemde Archiefbesluit wel onjuist dat de RDW geen reproductie
van het rijbewijs had gemaakt alvorens het te vernietigen. Nu verzoeker wel
een verklaring had ontvangen met daarop de gegevens over zijn Zwitserse rijbewijs,
kon volgens de Nationale ombudsman het ontbreken van een reproductie niet
zo zwaar wegen dat geoordeeld moest worden dat de RDW ten aanzien van de vernietiging
niet juist had gehandeld. De klacht was niet gegrond.KeuringIn de zaak die leidde tot rapport 99/461 klaagde verzoeker erover dat
de RDW zijn klacht dat de door hem gekochte auto door de RDW was goedgekeurd
voor toelating tot het verkeer op de weg, had afgewezen. Volgens verzoeker
verkeerde de auto ten tijde van de keuring in dusdanig slechte staat dat deze
niet had mogen worden goedgekeurd. Ter onderbouwing van zijn standpunt legde
verzoeker een op 10 maart 1999 gedateerde verklaring van zijn garagehouder
over. Hierin werd gesteld dat de auto, toen deze eind oktober 1998 werd aangeboden
voor een onderhoudsbeurt, niet voldeed aan de APK-normen wegens ernstige roestschade.Verzoeker had de auto gekocht en uit Duitsland ingevoerd. De auto werd
op 21 september 1998 door de RDW goedgekeurd. Bij brief van 8 oktober
1998 deed verzoeker er bij de RDW zijn beklag over dat de auto was goedgekeurd.
In zijn brief gaf hij aan dat zijn garagehouder ernstige gebreken aan de auto
had geconstateerd en dat hij een onderzoek van de RDW verwachtte. Naar aanleiding
van de klacht nam een bedrijfsinspecteur van de RDW op 23 oktober 1998
telefonisch contact op met verzoeker waarbij de afspraak werd gemaakt dat
verzoeker op 26 oktober 1998 zou worden bezocht teneinde de auto aan
een onderzoek te onderwerpen. Uit het door de RDW overgelegde onderzoeksrapport,
gedateerd op 26 oktober 1998, bleek dat de bedrijfsinspecteurs tijdens
hun onderzoek constateerden dat de roestschade aan de auto geheel gerepareerd
of verwijderd was. Verzoeker werd op 29 oktober 1998 telefonisch in kennis
gesteld van de bevindingen van het onderzoek waarbij hem werd gezegd dat het
niet waarschijnlijk was dat de RDW schuld trof.De Nationale ombudsman overwoog het volgende. In geval een belanghebbende
van mening is dat ten onrechte door de RDW een keuringsbewijs is afgegeven
en hij hierover bij de RDW zijn beklag doet, is het van belang dat geen verandering
wordt aangebracht in de staat waarin het voertuig zich tijdens de keuring
bevond. Verzoeker liet de Nationale ombudsman weten met de reparatiewerkzaamheden
aan zijn auto te zijn begonnen omstreeks 20 oktober 1998, dat wil zeggen
nadat hij er bij de RDW zijn beklag over had gedaan dat de auto was goedgekeurd
en voordat hij hierop van de RDW een reactie had ontvangen. Hierdoor was het
voor de bedrijfsinspecteurs niet mogelijk met zekerheid vast te stellen in
welke staat de auto zich bevond toen deze op 21 september 1998 ter keuring
was aangeboden. Dat de RDW verzoekers klacht afwees, was volgens de Nationale
ombudsman dan ook te billijken.Ten overvloede verwees de Nationale ombudsman nog naar rapport 98/183
van 18 mei 1998 (zie Jaarverslag 1998, p. 340–341). In dit rapport
stelde de Nationale ombudsman zich op het standpunt dat een verzoek om herkeuring
door de RDW moet worden aangemerkt als een beroepschrift c.q. bezwaarschrift
in de zin van artikel 91, eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994 (WVW) en
artikel 6:4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), alsmede dat de ontvangst
van een dergelijk verzoek conform artikel 6:14 van de Awb op zo kort mogelijke
termijn schriftelijk dient te worden bevestigd.De Nationale ombudsman merkte in rapport 99/461 verder op dat de verklaringen
van de RDW en verzoeker ten aanzien van de informatie over voornoemde procedure
ingevolge artikel 91, eerste lid, van de WVW uiteen liepen. Volgens de RDW
wordt standaard gewezen op deze procedure en had de inspecteur dit ook gedaan
tijdens het telefoongesprek met verzoeker op 23 oktober 1998. Volgens
verzoeker was hij hierop niet gewezen. Wat hier ook van zij, de brief van
8 oktober 1998 liet volgens de Nationale ombudsman geen twijfel over
de bedoeling van verzoeker. De RDW had de brief van verzoeker van 8 oktober
1998 ten onrechte niet aangemerkt als een bezwaarschrift in de zin van artikel
91, eerste lid, van de WVW en artikel 6:4 van de Awb. De RDW had tevens nagelaten
om verzoeker de ontvangst conform artikel 6:14 Awb schriftelijk te bevestigen. De RDW had op dit punt onvoldoende zorgvuldig jegens verzoeker gehandeld.In het hierboven genoemde rapport 98/183 had de Nationale ombudsman de
RDW overigens de aanbeveling gedaan om, voor zoveel nodig, te bevorderen dat:1. verzoeken om herkeuring na de eerdere afgifte van een keuringsbewijs
worden onderkend – al naar gelang van toepassing – als bezwaar
of als administratief beroep in de zin van artikel 91, eerste lid van de WVW,
en dienovereenkomstig worden behandeld;2. in dat verband de Awb wordt nageleefd ten aanzien van de ontvangstbevestiging;3. toereikende informatie wordt verstrekt.In reactie op de aanbeveling had de RDW in 1998 onder meer laten weten
dat klanten die telefonisch om een herkeuring verzoeken volgens inmiddels
vaste procedure worden gewezen op het recht om bezwaar of administratief beroep
in te stellen, alsmede op de eis dat dit schriftelijk moet gebeuren. Tevens
had de RDW aangegeven dat het APK-formulier zodanig zou worden aangepast dat
daarop de bezwaar/beroepsmogelijkheden zouden worden vermeld. Omdat de RDW
op dat moment nog onderzocht op welke wijze inhoud kon worden gegeven aan
de verplichting om klanten in dit soort gevallen een ontvangstbevestiging
te sturen en nadere schriftelijke informatie te geven, had de RDW laten weten
hierop terug te zullen komen zodra er meer duidelijkheid zou bestaan. In 1999
deelde de RDW mee pas in het jaar 2000 uitsluitsel te kunnen geven over het
sturen van een ontvangstbevestiging. Verder berichtte de RDW dat de bestaande
tekst van de APK-folder zal worden uitgebreid met het oog op een betere informatievoorziening
aan burgers.16B.3 OverigeIn 1999 leidde de klacht die werd ontvangen over OPTA niet tot een onderzoek.17 ECONOMISCHE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Economische Zaken begint onderdeel 17A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 17B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN17A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Economische Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  1Ontvangen in 1999  + 11Te behandelen  12 Afgedaan     1) niet in onderzoek 6   2) onderzoek      a. rapport– – 11   b. tussentijds beëindigd55 In
behandeling per 01/01/2000  1In 1999 ontving de Nationale ombudsman elf verzoekschriften (1998: 4)
op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken. Het aantal afgedane
zaken bedroeg elf. Daarvan werden vijf (45,5%) afgedaan na in aanmerking te
zijn gebracht voor onderzoek. Evenals in 1998 werd er geen rapport uitgebracht.
De verzoekschriften die in onderzoek werden genomen, werden alle afgedaan
door interventie.17A.2 Afgehandelde zaken in 1999Eén verzoekschrift betrof het niet reageren op verzoekers brieven
door het Ministerie van Economische Zaken. Uit de reactie van het Ministerie
bleek dat verzoeker schriftelijk was meegedeeld dat niet duidelijk was waarom
hij zich in deze aangelegenheid tot het Ministerie had gewend en dat het Ministerie
hem op grond van de verstrekte informatie niet kon helpen. De Nationale ombudsman
deelde dit standpunt. Er was derhalve geen aanleiding meer om het onderzoek
voort te zetten.Een ander verzoekschrift had onder meer betrekking ophet feit dat en de wijze waarop het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) verzoekster, die al vanaf februari 1968 voor het CBS werkte, had laten
weten per 1 juli 1999 niet langer gebruik te zullen maken van haar diensten
als enquêtrice. De reden voor beëindiging was gelegen in het feit
dat verzoekster ouder was dan 65 jaar. Het CBS had besloten om per 1 januari
1999 tot de regel «65 = stoppen» over te gaan omdat er zich verschillende
ernstige problemen met ouderen hadden voorgedaan (klachten door respondenten),
velen van hen minimaal inzetbaar waren en ook moeite hadden met het bijhouden
van de voortschrijdende techniek. Het CBS zag destijds geen mogelijkheid (gezien
de omvang van het corps en de fysieke afstand) dit per individu te bekijken.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman deelde de Minister van
Economische Zaken mee dat als gevolg van een wijziging van de organisatie
van het CBS met betrekking tot het enquêtecorps per 1 oktober 1999
de maximumleeftijd van 65 jaar voor interviewers weer was afgeschaft. Door
het CBS zijn of worden nu per regio supervisoren aangesteld die bekend zijn
met de stand van zaken in het veld en de inzetbaarheid en de gezondheidstoestand
van individuele medewerkers.Hierdoor kan elke interviewer, ongeacht zijn/haar leeftijd, zijn/haar
freelance werkzaamheden uitvoeren, zolang hij/zij aan de gebruikelijke criteria
voor CBS-interviewers voldoet.De Minister achtte de klacht van verzoekster met betrekking tot het beëindigen
van de overeenkomst op grond van haar leeftijd gegrond. Het CBS deed hierop
verzoekster het aanbod om met haar een nieuwe overeenkomst aan te gaan. Indien
zij van dit aanbod geen gebruik wenste te maken, zou haar wegens het niet
geheel zorgvuldig beëindigen van de relatie een geldbedrag worden aangeboden.
Het CBS achtte dit geldbedrag in dit bijzondere geval op zijn plaats als dank
voor de doorverzoekster verrichte diensten, en omdat er sprake
was van een langdurige samenwerking van 31 jaar tussen haar en het CBS.Verzoekster liet de Nationale ombudsman vervolgens weten dat de klacht
naar tevredenheid was opgelost. Zij had gekozen voor het haar aangeboden geldbedrag.
De Nationale ombudsman beëindigde hierop het onderzoek. 17B ZELFSTANDIG BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKENKamers van Koophandel en FabriekenIn 1999 werd één rapport uitgebracht naar aanleiding van
een klacht over gedragingen op het terrein van de Kamers van Koophandel en
Fabrieken (KvK).In deze zaak, die leidde tot rapport 99/166, klaagden verzoekers over
de tijd die de KvK te Amsterdam nodig had om hun brief van 13 maart 1998
te beantwoorden. Voorts klaagden zij over het onbevredigende antwoord dat
zij vervolgens hadden ontvangen, over de wijze van informeren over de resultaten
van het door de KvK aangekondigde onderzoek naar de oorzaken van de onjuiste
vermelding van verzoekers bedrijfsgegevens in het handelsregister via KvK-On-Line
alsmede over de lange behandelingsduur van een door hen ingediend bezwaarschrift.
De Nationale ombudsman oordeelde in zijn rapport de klacht op alle onderdelen
gegrond.OverigeIn 1999 werd een klacht ontvangen over de Nederlandse onderneming voor
energie en milieubeheer bv. Deze klacht leidde niet tot onderzoek. 18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij begint onderdeel
18A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 18B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  7Ontvangen in 1999  + 26 Te behandelen  33Afgedaan     1) niet in onderzoek 18   2) onderzoek      a. rapport5 – 32   b. tussentijds beëindigd914 In behandeling per 01/01/2000  1In 1999 werden 26 verzoekschriften ontvangen (1998: 30) en 32 afgedaan
(1998: 34). Van deze 32 werden veertien (43,8%) afgedaan na in aanmer- king
te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen vijf rapporten (1998: 7).18A.2 Afgehandelde zaken in 1999Artikel 7:10 Algemene wet bestuursrecht; beslistermijnenIn de zaak die leidde tot rapport 99/148 (JB 1999, nr. 131) klaagde verzoeker
erover dat de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij tot het moment
dat hij zich tot de Nationale ombudsman had gewend nog geen beslissing had
genomen op een tweetal door hem ingediende bezwaarschriften. Tijdens het onderzoek
door de Nationale ombudsman bleek dat de vertraging was opgetreden als gevolg
van het zeer grote aantal binnengekomen bezwaarschriften in verband met de
epidemie van Klassieke Varkenspest, en als gevolg van het feit dat in verband
met een rechterlijke uitspraak betreffende de mandatering van de bevoegdheid
te beslissen op bezwaarschriften, een onverwacht extra aantal bezwaarschriften
moest worden afgehandeld door de Minister in plaats van door de colleges van
gedeputeerde staten.Ingevolge het bepaalde in artikel 7:10, eerste lid, van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) diende de Minister in principe binnen zes weken op de
onderhavige bezwaarschriften te beslissen. Aangezien dit niet lukte, verdaagde
de Minister de beslissingen voor vier weken, onder toepassing van het derde
lid van artikel 7:10 Awb. Bij zijn verdagingsbericht gaf de Minister aan dat
in de praktijk was gebleken dat gezien het grote aantal ingediende bezwaarschriften,
het voor de afhandeling daarvan vereiste nader onderzoek en de daarbij te
volgen procedure, ook deze termijn veelal niet gehaald kon worden. De Minister
gaf voorts aan te verwachten binnen drie maanden te zullen beslissen op de
bezwaarschriften.Op een vraag van de zijde van de Nationale ombudsman of deze handelwijze
van de Minister wel in overeenstemming was met artikel 7:10, vierde lid, van
de Awb – dat bepaalt dat verder uitstel van de beslissing op een bezwaarschrift
mogelijk is voor zover de indiener van het bezwaarschrift daarmee instemt –
liet de Minister weten zijn handelwijze niet in strijd met dit artikellid
te achten. Aangezien de Awb niet vereist op welke wijze de instemming wordt
verkregen, meende de Minister dat dit ook kon door (stilzwijgende) aanvaarding
van deze verdaging. De Minister gaf aan dat hij ervan uitging dat de indiener
van een bezwaarschrift met een dergelijk aangekondigd uitstel instemde, tenzij
deze van het tegendeel had doen blijken.Volgens de Nationale ombudsman was voor dit standpunt van de Minister
om redenen van efficiency wel iets te zeggen, maar was het standpunt alleen
dan aanvaardbaar, wanneer de indiener van het bezwaarschrift er tevens
duidelijk over was geïnformeerd dat het niet (tijdig) reageren op een
mededeling van verder uitstel zou worden uitgelegd als een instemming met
dat uitstel, en als hij daarbij duidelijk was gewezen op de mogelijkheid om
aan te geven dat hij niet met dat verder uitstel instemde.In het geval van verzoeker bleek niet dat verzoeker uitdrukkelijk had
ingestemd met verder uitstel van de beslissing op bezwaar en bleek evenmin
dat verzoeker op de hiervoor bedoelde wijze was geïnformeerd. De Minister
had dan ook niet mogen aannemen dat verzoeker met verder uitstel instemde.
Dit betekende volgens de Nationale ombudsman dat te laat op verzoekers beide
bezwaarschriften was beslist. De door de Minister aangevoerde omstandigheden
vormden wel een verklaring voor de vertraging, maar werden niet toereikend
geacht als rechtvaardiging voor de gehele periode. De Nationale ombudsman
achtte de klacht van verzoeker dan ook gegrond.Met instemming nam de Nationale ombudsman kennis van de mededeling van
de Minister dat hij bereid was te bezien of de berichtgeving aan indieners
van een bezwaarschrift kon worden aangepast, in die zin dat zij er expliciet
op zullen worden gewezen dat wordt aangenomen dat zij instemmen met verder
uitstel van behandeling, tenzij zij laten weten dat zij daar niet mee akkoord
gaan.KeuringstarievenRapport 99/277 betrof een klacht over de hoogte van de keuringstarieven
voor varkens, zoals gehanteerd door de Rijksdienst voor de keuring van Vee
en Vlees (RVV) van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij.
Verzoekster klaagde erover dat de RVV haar varkensslachterij in strijd met
het gelijkheidsbeginsel hogere keuringstarieven in rekening bracht dan een
met haar – wat capaciteit betrof – vergelijkbaar concurrerend
bedrijf. Verzoekster vond grond voor haar standpunt in een in de vakpers gepubliceerd
interview met de toenmalige directeur van de RVV, waarin deze een uitspraak
deed over de hoogte van het keuringstarief bij de concurrent van verzoekster.In zijn reactie op de klacht deelde de Minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij mee dat het keuringstarief per geslacht varken per bedrijf, per
dag kan verschillen. De oorzaak daarvan was volgens de Minister niet gelegen
in ongelijke behandeling van bedrijven, maar in de dagelijkse omstandigheden
bij de individuele slachtplaatsen en in het door het bedrijfsleven gewenste
maatwerk. Zoals de Minister aangaf, is het tarief dat de RVV aan een slachterij
in rekening brengt, gebaseerd op de Regeling tarieven keuring vlees en vleesproducten
1993. Een van de factoren bij de berekening van het tarief is de tijd die
de RVV aan de keuring besteedt. Volgens de Minister is de tijd die de RVV
nodig heeft voor het keuren van de aangeboden dieren enerzijds afhankelijk
van de aanbieder (aantal dieren en effectieve bandsnelheid) en anderzijds
van de landelijk vastgestelde normering voor het aantal in te zetten keuringsmedewerkers,
in combinatie met de werkelijke beschikbaarheid van die medewerkers. De Minister
erkende dat in incidentele gevallen door onderbezetting van keuringsmedewerkers
tengevolge van ziekte, bijzondere verlofsituaties en overmachtsituaties, verschillen
tussen bedrijven kunnen optreden. Het tarief, zoals dat uit de mond van de
toenmalige directeur van de RVV in de publiciteit was gebracht, had de Minister
echter niet kunnen traceren.De Nationale ombudsman achtte het op basis van het door de Minister ter
beschikking gestelde cijfermateriaal en de overige gegevens, in onderlinge
samenhang gezien, aannemelijk dat de verschillen in de keuringstarieven terug
te voeren waren op de dagelijkse omstandigheden bij de individuele slachtplaatsen
en in het door het bedrijfsleven gewenste maatwerk. De Nationale ombudsman
concludeerde dat de klacht op het punt van de hoogte van de keuringstarieven
niet gegrond was.De klacht van verzoekster werd wel gegrond geacht wat betreft de mate van informatieverstrekking door de RVV. De RVV had verzoekster naar
aanleiding van een brief, waarin zij vroeg om opheldering over de prijsverschillen,
uitgebreider dienen te informeren. Een vervolgbrief van verzoekster, waarin
zij had verzocht om een nadere toelichting, had door de RVV beantwoord moeten
worden.Algemene Inspectiedienst; gedraging in de uitoefening
van zijn functie als ambtenaar?In de zaak die leidde tot rapport 99/379 deed zich de vraag voor of de
Nationale ombudsman bevoegd was een oordeel te geven over een gedraging van
een ambtenaar van de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, waarover werd geklaagd. Het betrof hier
de klacht van een verzoeker, dat zijn buurman, als opsporingsambtenaar werkzaam
bij de AID, hem en zijn zoon had geïntimideerd door zich tijdens een
schietincident met een luchtdrukpistool te laten voorstaan op zijn functie
als ambtenaar van de AID en op zijn daarmee samenhangende opsporingsbevoegdheid.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het feit dat deze buurman,
overeenkomstig hij verzoeker had meegedeeld, na het incident de politie had
ingeschakeld en niet zelf proces-verbaal had opgemaakt of had gedreigd dat
te doen, er op duidde dat de buurman geen gebruik had gemaakt van de opsporingsbevoegdheden
waarover hij uit hoofde van zijn functie beschikte. Dat de buurman, in reactie
op een opmerking van verzoeker, deze had meegedeeld dat hij als buitengewoon
opsporingsambtenaar wist waarover hij sprak en in dat verband wellicht ook
had aangegeven dat hij bij de AID werkzaam was, bood de Nationale ombudsman
onvoldoende grond om in dit geval te spreken van een optreden als ambtenaar.
Aangezien bovendien niet was gebleken dat de betrokken buurman op enige wijze
gebruik had gemaakt van ambtelijke bevoegdheden of had gedreigd met gebruik
van de bevoegdheden waarover hij als opsporingsambtenaar beschikte, was er
voor de Nationale ombudsman onvoldoende aanleiding om de gedraging van verzoekers
buurman aan te merken als te zijn verricht in de uitoefening van zijn functie
van ambtenaar van de AID. De Nationale ombudsman onthield zich dan ook van
een oordeel over de betreffende gedraging.Verzoeker had er voorts over geklaagd dat een hoofdinspecteur van de AID
zijn klacht over het optreden van de betrokken AID-ambtenaar – verzoekers
buurman – niet-ontvankelijk had verklaard, op de grond dat het een klacht
betrof waarbij de betrokken ambtenaar niet ambtshalve was betrokken. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat de hoofdinspecteur op grond van de beschikbare
stukken in redelijkheid het advies van de klachtencommissie van de AID had
kunnen opvolgen en het standpunt had kunnen innemen dat verzoekers klacht
geen betrekking had op het functioneren van een AID-ambtenaar als zodanig.
In zoverre was de klacht niet gegrond.Bureau HeffingenRapport 99/456 betreft een klacht over het Bureau Heffingen van het Ministerie.
Verzoeksters klacht had betrekking op een vijftal punten, te weten (1) de
trage afhandeling van formulieren die voor verzoekster waren ingediend in
verband met de overdracht van mestproductierechten, (2) de afhandeling van
drie grondgebruiksverklaringen, (3) het tijdstip van beantwoording van een
faxbericht, (4) de telefonische bereikbaarheid en (5) het niet beantwoorden
van een brief.Ten aanzien van het eerste klachtonderdeel oordeelde de Nationale ombudsman
dat het Bureau Heffingen, nu in de Wet verplaatsing mestproductie geen bepaling
is opgenomen binnen welke termijn een beslissing moet worden genomen, ingevolge
artikel 4:13 van de Algemene wet bestuursrecht binnen acht weken nadat verzoekster
de leges voor de overdrachten van mestproductierechten had betaald, een beslissing had moeten nemen inzake de verzoeken om overdracht van
mestproductierechten. In twee van de drie gedane verzoeken tot overdracht
van mestproductierechten was dit niet gebeurd. Dit was niet juist.Met betrekking tot het tweede klachtonderdeel achtte de Nationale ombudsman
de afhandelingsduur van de grondgebruiksverklaringen veel te lang. De door
de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij hiervoor gegeven redenen
konden de lange afhandelingsduur niet rechtvaardigen. De Nationale ombudsman
wees er op dat het van belang is dat een aanvrager van een grondgebruiksverklaring
tijdig in kennis wordt gesteld van het feit dat registratie heeft plaatsgevonden
dan wel dat het ingediende formulier niet juist dan wel onvolledig is ingevuld.Ook ten aanzien van de drie andere klachtonderdelen was het Bureau Heffingen
volgens de Nationale ombudsman tegenover verzoekster tekort geschoten.De handelwijze van het Bureau Heffingen werd dan ook op alle vijf de klachtonderdelen
«niet behoorlijk» geacht.Rentevergoeding; onjuiste informatieverstrekkingRapport 99/487 heeft betrekking op de weigering van Bureau Laser, regio
Noord, van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij om verzoeker
rente te betalen in verband met het tijdstip waarop de hem over 1998 toekomende
bijdrage ingevolge de Beschikking ter zake van het uit produktie nemen van
bouwland (verder: de Beschikking) werd uitbetaald.Op grond van de bepalingen van de Beschikking dient verzoeker ieder jaar
een zogenoemde betalingsverklaring in te zenden aan het einde van het zogeheten
verplichtingenjaar, dat voor verzoeker telkens op 7 oktober eindigt.
Voor het betreffende jaar ontving verzoeker het formulier voor de betalingsverklaring
op 13 oktober 1998 en diende hij het in op 14 oktober 1998. De betaling
ontving verzoeker vervolgens op 11 december 1998. Gelet op het tijdstip
van uitbetaling verzocht verzoeker Laser om uitbetaling van een maand wettelijke
rente. Verzoeker achtte een betalingstermijn van vier weken redelijk; de Minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij stelde een redelijke betalingstermijn
op drie maanden.De Nationale ombudsman overwoog dat de Beschikking geen termijn noemt
waarbinnen uiterlijk dient te worden betaald. Verzoeker had Laser ook niet
gemaand hem te betalen. Er kon volgens de Nationale ombudsman dan ook geen
sprake zijn van een verzuim als bedoeld in de artikelen 6:82 en 6:83 van het
Burgerlijk Wetboek, op grond waarvan Laser of de Minister gehouden zou zijn
tot het betalen van wettelijke rente. Ook was de Nationale ombudsman van oordeel
dat Laser niet uit redenen van coulance had behoeven over te gaan tot rentevergoeding.
Weliswaar had Laser voor de uitbetaling aan verzoeker meer tijd nodig gehad
dan de door de Nationale ombudsman redelijke geachte termijn van zes weken,
maar de overschrijding was beperkt gebleven. De onderzochte gedraging was
in zoverre behoorlijk.De Nationale ombudsman achtte het echter niet juist dat Laser verzoeker
(en andere belanghebbenden) ieder jaar laat weten, dat zij de betalingsverklaring
binnen één maand na afloop van het verplichtingenjaar moeten
indienen, op straffe van verlies van het recht op de bijdrage over het betreffende
jaar. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Beschikking daarvoor geen grondslag
biedt. Deze constatering vormde voor de Nationale ombudsman aanleiding om
de Minister de aanbeveling te doen om te bevorderen dat de tekst van de brieven
die in het kader van de uitvoering van de Beschikking aan belanghebbenden
worden verzonden, wordt aangepast.De Minister deelde aan het einde van het verslagjaar mee dat de Directeur
van Bureau Laser inmiddels maatregelen had getroffen teneinde aan deze aanbeveling
te voldoen. Overige zaken in 1999In 1999 werd met betrekking tot (diensten van) het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij in negen zaken het onderzoek tussentijds beëindigd.
In één geval werd geen (nader) onderzoek naar verzoekers klacht
ingesteld, nadat de Nationale ombudsman had vastgesteld dat de klacht feitelijk
niet zag op een gedraging van een dienst van het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, maar op een uitspraak van een rechterlijke instantie,
dat de Nationale ombudsman niet op inhoudelijke juistheid mag toetsen.In de meeste overige zaken werd tijdens het onderzoek alsnog aan de wensen
van de verzoek(st)ers tegemoet gekomen. Daarbij ging het onder meer om het
alsnog nemen van een beslissing op een aanvraag of op een bezwaarschrift,
het alsnog (afdoende) beantwoorden van correspondentie of om het op korte
termijn in het vooruitzicht stellen van een beslissing of beantwoording van
een brief.Voorts achtte de Nationale ombudsman het in een tweetal zaken, na beoordeling
van het feitencomplex en het juridisch kader, niet zinvol een (nader) onderzoek
in te stellen dan wel voort te zetten. In het ene geval had verzoekster niet
de stelling van de Minster weersproken dat haar geen onjuiste informatie met
betrekking tot een verstrekte subsidie was gegeven en kon voorts de van toepassing
zijnde subsidieregeling niet tot de door verzoekster beoogde uitkomst leiden.
In het andere geval meende de Nationale ombudsman dat niet was gebleken van
een gesteld handelen in strijd met een banenpoolregeling, zodat de Minister
geen aanleiding had hoeven te zien maatregelen te treffen ten aanzien van
het door verzoekster gestelde misbruik van de banenpoolregeling. 18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJIn 1999 werden twee rapporten uitgebracht naar aanleiding van klachten
over gedragingen van zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij.Beantwoording brievenIn rapport 99/173 betrof de klacht het niet (adequaat) beantwoorden door
de Landinrichtingscommissie Land van Cuijk te Tilburg van een tweetal brieven
van verzoeker. Met betrekking tot de klacht van verzoeker dat een van zijn
brieven niet adequaat was beantwoord, merkte de Nationale ombudsman op dat
de Commissie wel degelijk – zij het kort – in een brief aan verzoeker
was ingegaan op de probleempunten die verzoeker aan de orde had gesteld. Van
een niet adequate beantwoording kon dan ook niet worden gesproken, zodat de
klacht op dat punt niet gegrond was. Dat de Commissie op een andere brief
van verzoeker in het geheel niet had gereageerd, om de reden dat in deze brief
geen nieuwe feiten aan de orde kwamen, achtte de Nationale ombudsman niet
juist. De Commissie had verzoeker schriftelijk moeten informeren dat en om
welke reden niet langer op correspondentie van de zijde van verzoeker met
betrekking tot de betreffende problematiek zou worden gereageerd. De klacht
was op dit punt gegrond.StaatsbosbeheerRapport 99/485 (AB 2000, nr. 7) heeft betrekking op een klacht van een
verzoeker, wiens erf via twee paden is ontsloten naar de openbare weg. Via
een oprijlaan kan betrokkene de openbare weg X. bereiken en via een recreatief
voetpad kan hij op een ander pad komen, dat uiteindelijk leidt naar openbare
weg Y. Oprijlaan en recreatief pad zijn eigendom van Staatsbosbeheer. Verzoeker
klaagde erover dat Staatsbosbeheer een hek, waarmee het recreatieve pad voor
gemotoriseerd verkeer is afgesloten, had voorzien van een nieuw slot en had
geweigerd hem daarvan nog langer de sleutel te verstrekken. Verzoeker had
voordien (op vergunningsbasis) de beschikking over een sleutel van het hek
om van het betreffende pad gebruik te kunnen maken om de openbare weg Y. te
kunnen bereiken ingeval de oprijlaan voor autoverkeer in de richting van weg
X. versperd was. Verzoeker was van mening dat Staatsbosbeheer hem door deze
weigering belemmerde zijn recht van weg in de richting van weg Y. uit te oefenen.
Daartoe beriep hij zich op een ruilverkavelingsakte uit 1970 en op een overweging
van de president van de arrondissementsrechtbank te Alkmaar in een kort geding
vonnis uit 1997, betreffende het onderhoud van de oprijlaan en het recreatieve
pad. Staatsbosbeheer baseerde zijn weigering om verzoeker opnieuw een sleutel
te verstrekken op de stelling dat een in het kader van het kort geding uitgevoerde
kadastrale recherche had uitgewezen dat verzoeker slechts een beperkt recht
van weg heeft in de richting van weg Y. Staatsbosbeheer stelde zich op het
standpunt dat verzoeker de kadastrale onderzoeksgegevens tijdens het kort
geding noch nadien had aangevochten en dat verzoeker op basis van die gegevens
tijdens het kort geding was aangezegd dat hem niet opnieuw een sleutel ter
beschikking zou worden gesteld.De Nationale ombudsman was van oordeel dat aan de uitspraak van de president
in kort geding op het punt van de reikwijdte van verzoekers recht van weg
niet zonder meer die betekenis kon worden gehecht die verzoeker daaraan wilde
geven. Volgens de Nationale ombudsman was voorts niet gebleken dat de stelling
van Staatsbosbeheer dat verzoeker slechts een beperkt recht van weg heeft,
onjuist was. Van omstandigheden op grond waarvan verzoeker mocht verwachten
dat de hem eerder verleende toestemming om gebruik te maken van het recreatieve
pad gecontinueerd zou worden, was volgens de Nationale ombudsman evenmin
gebleken. Aangezien verzoeker bovendien niet rauwelijks met de afsluiting
was geconfronteerd en er geen redenen waren op grond waarvan verzoeker ervan
mocht uitgaan dat Staatsbosbeheer aan het voornemen tot afsluiting geen uitvoering
zou geven, kon Staatsbosbeheer volgens de Nationale ombudsman in redelijkheid
beslissen verzoeker niet langer een sleutel van het betreffende hek te verstrekken.
De klacht was dan ook niet gegrond.In 1999 werden ten slotte nog twee klachten ontvangen over de Herinrichtingscommissie
Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën, respectievelijk de
Stichting Centraal Orgaan Zuivelcontrole. Beide klachten leidden niet tot
onderzoek.19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begint onderdeel
19A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 19B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A.1 CijfersTabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  10Ontvangen in 1999  + 22Te behandelen  32 Afgedaan     1) niet in onderzoek 26   2) onderzoek      a. rapport4 – 31   b. tussentijds beëindigd15 In
behandeling per 01/01/2000  1Er werden in 1999 22 verzoekschriften ontvangen (1998: 41). Het aantal
afgedane zaken bedroeg 31 (1998: 45). Er verschenen vier rapporten (1998:
3).19A.2 Afgedane zakenDe Nationale ombudsman bracht in 1999 vier rapporten uit over het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (1998: 3). In één geval
was de klacht gegrond; tweemaal achtte de Nationale ombudsman de aan het onderzoek
ten grondslag liggende klacht deels gegrond en deels niet gegrond; éénmaal
was de klacht niet gegrond.Eén onderzoek naar een gedraging van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid werd beëindigd zonder een rapport (1998: 1).
De klacht betrof het uitblijven van een reactie op het door verzoekster op
16 februari 1999 mondeling toegelichte plan ter bestrijding van langdurige
werkloosheid, ondanks de toezegging dat zou worden gereageerd en ondanks een
rappelbrief van 17 mei 1999. Nadat de Minister in een brief van 2 juni
1999 een standpunt had gegeven met betrekking tot verzoeksters plan en verzoekster
van de zijde van het Ministerie telefonisch en bij brief van 2 juni 1999
verontschuldigingen waren aangeboden, zag de Nationale ombudsman geen aanleiding
het onderzoek voort te zetten.KoopkrachtontwikkelingIn rapport 99/14 ging het om de wijze van corresponderen. Verzoeker had
de Minister op 26 januari en 1 juni 1998 geschreven over de koopkrachtontwikkeling.
In zijn brief van 26 januari 1998 had verzoeker de Minister gevraagd om uit
te leggen hoe het kwam dat zijn uitkering over januari 1998 lager was uitgevallen
dan over november 1997, terwijl de Minister had toegezegd dat iedereen in
1998 een hoger besteedbaar inkomen zou ontvangen. In vervolg daarop zond verzoeker
de Minister op 1 juni 1998 onder meer specificaties toe van zijn uitkering
over november 1997, januari 1998 en april 1998.Bij brief van 10 juni 1998 deelde de Minister verzoeker onder meer mee
dat het Ministerie veel brieven over dit onderwerp had ontvangen. Bij een
klein gedeelte van die brieven moest gedetailleerd worden nagegaan hoe de
inkomenssituatie er uitzag. Volgens de Minister vergde dit uitzoekwerk en
vaak ook overleg met de instanties die het inkomen uitkeren. Dit proces was
nog volop gaande maar had niet in alle situaties, waaronder die van verzoeker,
tot afronding kunnen leiden.Bij brief van 23 juli 1998 antwoordde de Minister op verzoekers brief
van 1 juni 1998. In de brief gaf de Minister een aantal redenen waarom
de inkomensontwikkeling van januari 1998 ten opzichte van december 1997 door
een aanmerkelijk aantal mensen als een achteruitgang was ervaren, afgezet
tegen de algemene verwachting. In reactie op verzoekers brief van 10 juni
1998 zond de Minister verzoeker op 24 juli 1998 een brief toe die gelijkluidend
was aan het schrijven van 23 juli 1998.Bij de beoordeling van verzoekers klacht overwoog de Nationale ombudsman
dat verzoeker uit de brief van 10 juni 1998 mocht opmaken dat zijn vragen
over de koopkrachtontwikkeling inhoudelijk zouden worden beantwoord. Het was
daarom niet juist dat de Minister in de brieven van 23 en 24 juli 1998
had volstaan met het geven van een aantal verklaringen, in de verwachting
dat het verzoeker duidelijk zou zijn welke verklaring op hem van toepassing
was. De Nationale ombudsman achtte verzoekers klacht gegrond. Overigens had
de Minister verzoeker in een brief van 23 november 1998 alsnog voldoende
informatie verstrekt, nadat verzoeker de Minister op 7 augustus 1998
opnieuw had geschreven.Voorlichting over de ANWPer 1 juli 1996 is de Algemene Weduwen- en Wezenwet vervangen door de
Algemene Nabestaandenwet (Anw). Rapport 99/40 (JB 1999, nr. 62) betrof de
voorlichting die het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid had gegeven
over de ingrijpende gevolgen die de invoering van de Anw kon hebben voor de
financiële situatie van burgers. Verzoekster, die te maken had gekregen
met de gevolgen van de wet doordat haar echtgenoot kort na de invoering daarvan
onverwacht kwam te overlijden, stelde zich op het standpunt dat zij mede door
de gebrekkige voorlichting van het Ministerie onvoldoende was voorbereid op
de financiële consequenties van haar verlies. Volgens verzoekster had
het Ministerie een duidelijker waarschuwing moeten geven in de televisiespot
van de Postbus 51-campagne die in verband met de invoering van de Anw werd
gevoerd. Zij gaf aan dat er in de Postbus 51-campagne te veel aandacht werd
geschonken aan voor de burgers gunstige kanten van de wet, zoals de omstandigheid
dat ook ongehuwd samenwonenden in aanmerking kwamen voor een uitkering. Verder
merkte verzoekster op dat de voorlichtingscampagne – waarin gebruik
werd gemaakt van een concept met peper- en zoutstellen – gelijkenis
vertoonde met de reclamecampagne van een verzekeringsmaatschappij, waarin
de boodschap was «hoe je ook samenleeft, wij verzekeren het wel».De Nationale ombudsman overwoog dat hetgeen in een (televisie)reclamespot
van minder dan dertig seconden aan de orde kan worden gesteld beperkt was.
Hij stelde vast dat in de betreffende spot in hoofdzaak werd aangegeven dat
er een nieuwe wet was en dat daarover een brochure kon worden gehaald bij
postkantoor en bibliotheek. Tevens werd in de spot onder meer gevraagd hoe
het zat met de financiële situatie bij het overlijden van de partner
en of er maatregelen moesten worden genomen. In de brochure werd een uitleg
gegeven over de verschillende uitkeringen op basis van de Anw, waarbij eveneens
werd aanbevolen om na te gaan wat de gevolgen waren voor de eigen situatie
en om eventueel maatregelen te nemen.Gezien het voorlichtingsmateriaal vond de Nationale ombudsman dat niet
kon worden gezegd dat het Ministerie voorbij was gegaan aan de ingrijpende
consequenties die de Anw in voorkomende gevallen voor burgers kon hebben of
dat niet in overweging was gegeven om na te gaan of maatregelen moesten worden
genomen. Dat daarbij was gekozen voor een aanpak die serieus was, maar niet
dusdanig «zwaar» dat mensen zich zouden afsluiten van de boodschap,
deed daar niet aan af. Gezien de boodschap die werd gegeven in de Postbus51
spot achtte de Nationale ombudsman verzoeksters bezwaar dat aansluiting was
gezocht bij de reclamecampagne van een verzekeringsmaatschappij niet overtuigend.De Nationale ombudsman achtte verzoeksters klacht dan ook niet gegrond
wat betreft de inhoud van de gegeven voorlichting.De Nationale ombudsman overwoog echter tevens dat de voorlichtingscampagne
met betrekking tot de Anw, die heeft geduurd van medio mei tot medio september
1996, anderhalve maand vóór de invoering van de Anw
was begonnen. Personen van wie de partner kort na de invoering van de wet
was overleden, en die pas door de voorlichtingscampagne kennis hadden gekregen
van de nieuwe wet, hadden daardoor maar zeer kort de tijd gehad om maatregelen
te nemen om de negatieve gevolgen van de Anw op te vangen. Dat de wet was
aangenomen was daarentegen al geruime tijd bekend. Uit een oogpunt van actieve
informatieverstrekking had dan ook mogen worden verwacht dat de Postbus51-
campagne, als belangrijkste middel om de grote groep belanghebbenden op de
hoogte te brengen, eerder van start was gegaan. Het feit dat er vóór
de campagne al andere voorlichtingsactiviteiten waren geweest deed daar niet
aan af. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond wat betreft het tijdstip
van de voorlichting.ArbeidsinspectieIn rapport 99/192 was een gedraging van de Arbeidsinspectie, regio Noordwest
te Amsterdam, aan de orde. Verzoeker, die werkzaamheden verrichtte aan stalen
gietpannen in de fabriek van de opdrachtgever van zijn werkgever, wendde zich
op 10 december 1997 en 21 januari 1998 telefonisch tot de Arbeidsinspectie.
Hij deed het verzoek een onderzoek in te stellen naar isolatiemateriaal waarmee
hij tijdens het verrichten van zijn werkzaamheden in aanraking kwam. Naar
aanleiding van de melding van 10 december 1997 bracht een inspecteur
van de Arbeidsinspectie nog diezelfde dag een bezoek aan verzoekers werkgever.
Aangezien de werkzaamheden al waren beëindigd, werd verder de afspraak
gemaakt dat op 16 december 1997 de situatie ter plaatse zou worden bekeken.
Op 16 december 1997 constateerde de inspecteur onder meer dat werknemers
bij het werk aan de gietpannen in aanraking kwamen met isolatiemateriaal,
dat bestond uit keramische vezels. Op dezelfde dag werd door de opdrachtgever
van verzoekers werkgever aan de inspecteur een rapport overhandigd waaruit
bleek dat die keramische vezels niet vielen onder het asbestregiem. Bij brief
van 13 januari 1998 werd verzoeker door de Arbeidsinspectie op de hoogte
gebracht van het resultaat van het onderzoek naar aanleiding van zijn melding
van 10 december 1997. Naar aanleiding van de tweede melding van verzoeker
stelde de Arbeidsinspectie uit zorgvuldigheidsoverwegingen een tweede onderzoek
in. Gedacht werd aan de mogelijkheid dat de structuur van de keramische vezels
zou kunnen wijzigen door extreme verhitting. Volgens de Nationale ombudsman
impliceerde het feit dat uit zorgvuldigheidsoverwegingen een tweede onderzoek
werd ingesteld niet dat het aanvankelijk nalaten van dat onderzoek niet juist
was. De onderzochte gedraging was in zoverre «behoorlijk».Op 23 januari 1998 besloot de Arbeidsinspectie tot het doen van het nader
onderzoek. In februari 1998 kwam er bij de Arbeidsinspectie de melding binnen
dat een gietpan zou worden gesloopt in verband met renovatie. Gelet op de
omstandigheid dat bij de Arbeidsinspectie bekend was dat dit soort renovaties
slechts incidenteel voorkomt, had de Arbeidsinspectie direct actie moeten
nemen. Dat dit niet is gebeurd was niet juist. Dat als gevolg van een personeelsgebrek
bij de Arbeidsinspectie, Regio Noordwest, geen monsters konden worden genomen
achtte de Nationale ombudsman geen rechtvaardiging. Eventueel had een andere
regio ingeschakeld kunnen worden.Wat betreft de zorgvuldigheid bij het nemen van een monster klaagde verzoeker
er over dat het monster niet was genomen door de inspecteur zelf en dat het
uitsluitend was gericht op het keramisch materiaal en niet op het isolatiemateriaal
daaronder. Volgens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
was het monster, nadat het met een pneumatische jekkerhamer was losgemaakt,
wel door de inspecteur persoonlijk genomen. De inspecteur en verzoeker spraken
elkaar op dit punt tegen. Ongeacht het antwoord op de vraag welke lezing juist
was, was de Nationale ombudsman van oordeel dat niet viel in te zien waarom een werknemer van verzoekers opdrachtgever niet een monster zou mogen
nemen in aanwezigheid van een inspecteur van de Arbeidsinspectie en dit vervolgens
aan de inspecteur zou mogen overhandigen. Tevens bleek in het onderzoek niet
dat er naast de keramische vezels nog sprake was van ander isolatiemateriaal.
De klacht was op dit punt niet gegrond.Verzoeker klaagde er tenslotte over dat de Arbeidsinspectie, Regio Noordwest,
hem te lang had laten wachten alvorens hem op de hoogte te brengen van de
resultaten van een door TNO uitgevoerd onderzoek. De Nationale ombudsman achtte
de klacht op dit punt gegrond. Op 19 juni 1998 werd het rapport door
TNO toegezonden aan de opdrachtgever, te weten de Arbeidsinspectie te 's-Gravenhage.
Abusievelijk werd geen afschrift gestuurd naar de Arbeidsinspectie, Regio
Noordwest. Het had op de weg van de Arbeidsinspectie, Regio Noordwest, gelegen
om verzoeker op de hoogte te houden van de stand van zaken en om hem tijdig
en op eigen initiatief te informeren over de vertraging in het onderzoek.
De Arbeidsinspectie, Regio Noordwest, had door te rappelleren bij de Arbeidsinspectie
te 's-Gravenhage ook eerder in het bezit kunnen komen van het TNO-rapport
en daardoor verzoeker schriftelijk van het definitieve resultaat op de hoogte
kunnen brengen.Rapport 99/326 (JSV 1999, nr. 258) betreft een klacht over een controle
naar de tewerkstelling van vreemdelingen, die de Arbeidsinspectie, Regio Zuid,
tezamen met GUO Uitvoeringsinstelling BV, district Eindhoven en de regiopolitie
Brabant Zuid-Oost, afdeling Vreemdelingen verrichtte op verzoekers bedrijf.De Nationale ombudsman achtte het onder meer niet onjuist dat ervoor was
gekozen om de controle uit te voeren in een samenwerkingsverband met de vreemdelingendienst
en GUO Uitvoeringsinstelling BV. Reden voor een geïntegreerde aanpak
was onder meer dat overtredingen van de Wet arbeid vreemdelingen veelal gepaard
gaan met overtreding van andere wettelijke voorschriften. Voorts gaf de Nationale
ombudsman aan dat de inzet van een team van acht personen niet buitensporig
was, aangezien vooraf niet precies bekend was wat voor situaties zouden worden
aangetroffen. Bovendien vond hij dat de betrokken ambtenaren in redelijkheid
hadden kunnen besluiten om verzoekers bedrijf te controleren. De Nationale
ombudsman overwoog daartoe onder meer dat het een toezichtactie betrof en
derhalve ook bedrijven waar in het verleden geen overtredingen zijn geconstateerd
en waar ook geen indicatie is over mogelijke illegale tewerkstelling aan een
controle konden worden onderworpen.Ten slotte achtte hij het niet onjuist dat de betrokken ambtenaar van
de arbeidsinspectie had besloten het erf van verzoeker te betreden –
aangezien dit nodig was om te kunnen controleren of er werkzaamheden werden
verricht en of er vreemdelingen op het bedrijf van verzoeker werkzaam waren –
en om zich daarbij te laten begeleiden door twee ambtenaren van de vreemdelingendienst.De klacht was niet gegrond.In het Jaarverslag 1998 wordt op de pagina's 358 en 359 rapport 98/131
besproken. De klacht betrof de handelwijze van onder meer de Arbeidsinspectie,
Regio Zuid, te Roermond. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Arbeidsinspectie
te weinig oog had gehad voor verzoekers belang, doordat zij niet had gereageerd
op diens verzoeken om de resultaten over te leggen van metingen naar sporenbelasting
van oesterzwammen bij zijn werkgever. De werkgever diende deze metingen uit
te voeren volgens afspraken met de Arbeidsinspectie, die waren gemaakt naar
aanleiding van een eerste inspectie. Verzoeker had belang bij dit onderzoek,
omdat hij leed aan beroepsastma, veroorzaakt door sporen van de oesterzwam.
In reactie op de aan dit rapport verbonden aanbeveling liet de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in dit verslagjaar weten dat
de serie metingen naar sporenbelasting van oesterzwammen door de werkgever
van verzoeker in gang waren gezet. De Nationale ombudsman beschouwde hiermee
de aanbeveling als opgevolgd. 19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid19B.1.1 CijfersTabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  169Ontvangen in 1999  + 574Te behandelen  743 Afgedaan     1) niet in onderzoek 460   2) onderzoek     
a. rapport39 – 696   b.
tussentijds beëindigd197236 In behandeling per 01/01/2000  47In 1999 werden 574 verzoekschriften ontvangen met betrekking tot één
van de bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid (1998: 619).
Het aantal afgedane zaken was 696 (1998: 675). Deze 696 zaken vormen 11,8%
van het totaal van 5878 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1999 werden
afgedaan. Van de 696 afgedane verzoekschriften zijn 236 afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden 39 rapporten uitgebracht (1998:
67).19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringen en Sociale
VerzekeringsbankHet Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv) is verantwoordelijk
voor de uitvoering van de werknemersverzekeringen door de uitvoeringsinstellingen
Gak Nederland BV (Gak), Cadans Uitvoeringsinstelling BV (Cadans), GUO Uitvoeringsinstelling
BV (GUO), SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NV (SFB) en de Uitvoeringsinstelling
Sociale Zekerheid voor Overheid en onderwijs (USZO) Heerlen. Het Lisv heeft
de bevoegdheid om besluiten te nemen overgedragen aan de uitvoeringsinstellingen,
zodat hun gedragingen worden toegerekend aan het Lisv, als mandaatgever. Per
1 juli 1999 heeft het Lisv ook de bevoegdheid tot reageren in het kader
van een (schriftelijk) onderzoek van de Nationale ombudsman aan de uitvoeringsinstellingen
gemandateerd. Daarmee is voor een belangrijk deel tegemoet gekomen aan het
in het vorige verslag gesignaleerde probleem dat de reacties van het Lisv
met betrekking tot een klacht over een uitvoeringsinstelling vaak niet binnen
de afgesproken termijn van vier weken werden ontvangen.In onderstaande paragrafen worden niet alleen klachten besproken die betrekking
hebben op gedragingen van het Lisv en de daaronder ressorterende uitvoeringsinstellingen,
maar ook op gedragingen van de Sociale Verzekeringsbank (SVB).19B.1.3.1 BehandelingsduurHet aantal klachten over de behandelingsduur op het terrein van de sociale
zekerheid is in 1999 opnieuw toegenomen. Het ging in 1999 om 125 klachten
die na onderzoek werden afgedaan, waarvan 113 na interventie. In twaalf zaken
werd een rapport uitgebracht; in elf daarvan is de klacht gegrond geacht.
In 1998 ging het nog om in totaal 87 klachten (28 rapporten en 59 interventies)
en in 1997 om 53 klachten (8 rapporten en 45 interventies). De verklaring
voor de toename in 1999 is deels te vinden in de gang van zaken
bij USZO-Heerlen. Deze uitvoeringsinstelling had al vanaf de tweede helft
van 1996 in toenemende mate te kampen met een verhoogde werkdruk, onder meer
als gevolg van een groot aantal bezwaar- en beroepschriften in verband met
de omzetting van de arbeids- ongeschiktheidsuitkeringen voor overheids- en
onderwijspersoneel per 1 januari 1996. Ook het lange tijd niet naar behoren
functioneren van het geautomatiseerde systeem dat voor de verzorging van de
uitkeringen wordt gebruikt, droeg in niet geringe mate bij aan de problemen
bij USZO. In het voorjaar van 1999 is een aantal maatregelen getroffen om
onder meer de bestaande achterstanden in de behandeling van bezwaar- en beroepschriften
in te lopen en uiterlijk per 1 januari 2000 dergelijke zaken weer binnen
de wettelijke termijnen te kunnen afdoen. Deze maatregelen lijken effect te
hebben gesorteerd, afgaande op het feit dat van de in 1999 afgedane klachten
(29) over de behandelingsduur bij USZO er slechts enkele dateren uit de tweede
helft van dit jaar en deze bovendien verband houden met het uitblijven van
een oplossing van al daarvoor ontstane problemen.Een aanzienlijk deel van de overige klachten (36) betreft de behandelingsduur
bij districtskantoren van Gak Nederland BV.De meest voorkomende klachten over de behandelingsduur gaan over het niet
(op tijd) beantwoorden van brieven, de trage uitbetaling van de uitkering
en het niet (tijdig) beslissen op een bezwaarschrift dan wel over de toekenning
of herziening van een uitkering. Drie klachten betroffen het niet of zeer
laat uitvoering geven aan een rechterlijke uitspraak.Twee zaken betroffen de gevolgen van het ontbreken van de mogelijkheid
om een medische (her)keuring uit te voeren. In het kader van het onderzoek
dat leidde tot rapport 99/367 deelde Cadans mee, dat op verzoeksters bezwaarschrift
van 6 juli 1998 niet binnen de wettelijke termijn van zeventien weken
een beslissing kon worden genomen vanwege een enorme onderbezetting van bezwaarartsen.
De Nationale ombudsman achtte dat wel een verklaring, maar geen rechtvaardiging
voor het feit dat uiteindelijk pas een jaar later – op 12 juli
1999 – op het bezwaar werd beslist. Ook het Gak voerde de beperkte beschikbaarheid
van verzekeringsartsen aan als reden voor de vertraging van een medisch heronderzoek,
ondanks een toezegging aan verzoekster voor een spoedige oproep. Ook in dit
geval (rapport 99/100) werd de klacht gegrond geacht, temeer omdat de advocaat
van betrokkene het Gak had gewezen op het belang van een spoedige vaststelling
van de mate van arbeidsongeschiktheid.In rapport 99/109 deed zich de situatie voor dat een uitkeringsgerechtigde
per 1 juli 1998 volledig arbeidsongeschikt was verklaard, maar pas begin
januari 1999 de beschikking betreffende deze herziening ontving en een –
verhoogde – WAO-uitkering kreeg uitbetaald. De Nationale ombudsman zag
in de verklaring van Cadans, dat een vertraging was ontstaan door de werkdruk
als gevolg van onderbezetting van de uitvoerende afdeling geen rechtvaardiging
voor de onredelijk lange termijn van zes maanden. Gelet op de toezegging van
Cadans in een brief van 6 juli 1998, namelijk dat de beschikking op korte
termijn zou worden toegestuurd, had verzoekster mogen verwachten dat zij de
beschikking binnen enkele weken zou ontvangen. Ook viel niet in te zien waarom
niet al binnen die termijn de verhoogde uitkering had kunnen worden uitbetaald.
Met instemming werd kennisgenomen van de mededeling van Cadans dat werd gewerkt
aan het nemen van extra maatregelen, zoals het inzetten van extra personeel
en overwerken, teneinde de achterstanden weg te werken.In de zaken die na een interventie konden worden afgedaan valt overigens
op, dat zich nogal eens vertraging voordoet in bijzondere gevallen en niet
zozeer in standaard administratieve processen. Voorbeelden daarvan zijn:– de ingevolge een rechterlijke uitspraak eind 1997 toegekende WAO-uitkering met terugwerkende kracht tot juni 1995, die moest worden
verrekend met een WW-uitkering over datzelfde tijdvak, maar pas in oktober
1999 definitief door GUO was afgewikkeld;– de problemen met de telefonische overmaking van betalingen aan
een in België wonende uitkeringsgerechtigde als gevolg van personele
problemen bij de centrale betaalafdeling van Cadans;– het door het Gak pas in november 1997 aan verzoeker bekend maken
dat er over de periode oktober 1989 – januari 1990 geen recht op WW
was geweest, waardoor hij te laat weet kreeg van de consequenties voor zijn
pensioenopbouw;– de in oktober 1994 bij het Gak ingediende aanvraag om een WAO-
uitkering van een in Slovenië wonende uitkeringsgerechtigde waarop, «als
gevolg van een aanzienlijke achterstand in de werkzaamheden van de betreffende
afdeling», pas in mei 1999 zicht op de definitieve beslissing werd gegeven.Voorbeelden van een kleine fout, maar met soms verstrekkende gevolgen
voor de belanghebbende, zijn onder meer de vordering die ontstond omdat de
uitkering door het Gak was vastgesteld op een dagloon van f 897 in plaats
van f 8,97, een bij het Gak onvindbaar dossier waarvoor een vervangend
dossier moest worden gemaakt, het door USZO zeer traag reageren op een verzoek
om wijziging van de tariefgroep zodat teveel loonheffing was ingehouden, die
pas veel later van de Belastingdienst kon worden terugontvangen.19B.1.3.2 InformatieverstrekkingOp het gebied van de informatieverstrekking deed de Nationale ombudsman
in 1999 61 klachten af (1998: 48). In elf zaken werd een rapport uitgebracht
(1998: 20). In vijf rapporten werd de klacht gegrond verklaard, in vier rapporten
was de klacht niet gegrond, en in twee rapporten was de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond. In de overige 50 zaken werd geen rapport uitgebracht,
omdat de gevraagde informatie door interventie van de Nationale ombudsman
alsnog werd verstrekt, of omdat de informatieverstrekking inmiddels was of
zou worden verbeterd.Eén van de zaken waarin geen rapport werd uitgebracht, betrof een
klacht over het Gak. Verzoekster klaagde erover dat het Gak afwijzend had
gereageerd op haar verzoek om op de betaalspecificaties van haar Werkloosheidswetuitkering
het aantal uren te vermelden waarover de uitkering was berekend. Als reactie
op de klacht gaf het Gak aan dat zou worden bezien of het meeprinten van het
aantal uren in 2000 kon worden ingevoerd. Daarbij zou nog diepgaand naar de
wijziging worden gekeken, waarbij het met name de vraag was of de specificatie
in bepaalde gevallen (als er sprake was van meer rechten) niet onnodig onoverzichtelijk
werd. Voorts liet het Gak aan de Nationale ombudsman weten dat op verzoek
in individuele gevallen altijd de nodige uitleg zou worden verstrekt zoals
in het kader van dit verzoekschrift ook was gebeurd. Gelet op deze reactie
zag de Nationale ombudsman geen reden het onderzoek voort te zetten, zodat
hij besloot het onderzoek te beëindigen.Een geval van gebrekkige informatieverstrekking was onder meer aan de
orde in rapport 99/209 (JSV 1999, nr. 275). Verzoekster had in haar bezwaarschrift
van 15 december 1997 USZO gevraagd om uitstel voor het indienen van de
gronden van haar bezwaar omdat zij met haar vakorganisatie wilde overleggen.
Deze vakorganisatie verzocht USZO op 8 april 1998 om een nadere toelichting
op de berekening van verzoeksters uitkering. USZO gaf de gevraagde informatie
pas per brief van 26 augustus 1998 en niet eerder dan na diverse rappels.
De Nationale ombudsman oordeelde onder meer dat USZO onvoldoende
oog had gehad voor de belangen van verzoekster. De klacht werd gegrond geacht.Rapport 99/296 betreft een klacht van verzoekster over de toonzetting
en een waarschuwing in een aan haar gerichte brief van de SVB. De Nationale
ombudsman oordeelde dat ingevolge de «Wet boeten, maatregelen en terug-
en invordering sociale zekerheid» de SVB verplicht is om een boete op
te leggen indien onvolledige of onjuiste informatie wordt gegeven of wijzigingen
niet tijdig worden gemeld, dan wel een maatregel op te leggen indien een uitkeringsgerechtigde
niet tijdig formulieren of andere informatie terugzendt. Vanuit het oogpunt
van actieve informatieverstrekking en klantvriendelijkheid is het opnemen
van een waarschuwing hiervoor in haar brieven te billijken, omdat op deze
wijze zoveel mogelijk wordt voorkomen dat gerechtigden achteraf worden «overvallen»
met een maatregel wegens het niet tijdig inzenden van de gevraagde gegevens.
Vanuit het oogpunt van doelmatigheid is te billijken dat de SVB deze waarschuwing
in haar standaardbrieven opneemt in al die gevallen, waarin het niet naleven
van enig voorschrift kan leiden tot de oplegging van een boete of maatregel.
Het is niet doelmatig om dit in afzonderlijke brieven te doen. Ook gaven de
bewoordingen waarin de waarschuwing was geplaatst, zakelijk van aard, de Nationale
ombudsman geen reden tot kritiek. Hij achtte de klacht over de toonzetting
van de brief van het SVB derhalve niet gegrond.In een zaak waarin geen rapport werd uitgebracht over de toonzetting van
brieven of formulieren van USZO-Heerlen werd verwezen naar het bovenstaande
rapport.In een zaak die leidde tot rapport 99/305 (JB 1999, nr. 238 en TVG 1999,
 nr. 71) klaagde verzoeker erover dat het Gak hem inzage had geweigerd in
de volledige medische rapportage van de psychiater, omdat rechtstreekse kennisneming
van onderdelen van deze rapportage schadelijk voor verzoeker zou zijn. De
Nationale ombudsman stelde voorop dat op deze zaak de Wet persoonsregistraties
(Wpr) van toepassing was, en niet (ook) de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst,
die heeft geleid tot regeling van de overeenkomst inzake geneeskundige behandeling
in afdeling 5 van titel 7.7 van het Burgerlijk Wetboek (BW).Het Gak liet als reactie op de klacht onder meer weten dat een geregistreerde
in beginsel zijn hele dossier kan inzien, maar dat hier een aantal uitzonderingen
op bestaat, die zijn beschreven in het Handboek gegevensverstrekking. Het
Handboek gegevensverstrekking bevat onder meer de tekst van het Gak-privacyreglement
personenregistratie sociale verzekeringen 1998 en de Instructie inzage- en
correctierecht.De Nationale ombudsman oordeelde dat een houder van een persoonsregistratie
te allen tijde is gehouden om een geregistreerde inzage te verschaffen in
de gegevens die op hem betrekking hebben, tenzij sprake is van omstandigheden
die, in verband met gronden die zijn aangegeven in onder meer de Wpr, er toe
moeten leiden inzage niet toe te staan. Redenen om inzage te weigeren die
verband houden met de persoon van de geregistreerde behoren hier niet toe.
Het inzagerecht van de geregistreerde behoeft er intussen niet aan in de weg
te staan dat de gegevensverstrekking op advies van de houder en in overleg
met de geregistreerde op een aangepaste wijze plaatsvindt, met name door de
aanwezigheid van een deskundige vertrouwenspersoon of -arts bij de inzage
of door deze de inhoud van de gegevens aan de geregistreerde uiteen te laten
zetten. Dit betekent dat het recht op inzage van de geregistreerde in de gegevens
van de persoonsregistratie die op hemzelf betrekking hebben in dat geval gaat
boven de bezwaren of risico's die deze inzage naar het oordeel van de houder
met zich meebrengt. Op de grondslag van het recht op zelfbeschikking ligt
aldus de (uiteindelijke) verantwoordelijkheid bij de geregistreerde.
De weigering van het Gak om inzage te verstrekken in de medische gegevens
strookte naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet met het absolute
karakter van het inzagerecht en de regeling ervan in de Wpr, noch met het
Gak-privacyreglement persoonsregistratie sociale verzekeringen 1998 dat op
basis van de Wpr is opgesteld. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
beriep het Gak zich, ter motivering van zijn weigering om verzoeker inzage
te verstrekken, op de bescherming van gewichtige belangen van anderen. In
dit verband merkte de Nationale ombudsman op dat het Gak dit noch in eerdere
instantie jegens verzoeker noch in het kader van het onderzoek had aangevoerd
als reden waarom het verzoeker geen inzage wilde verlenen. Uit het onderzoek
was de Nationale ombudsman overigens niet gebleken van een risico dat belangen
van derden in gevaar zouden komen in het geval van het verlenen aan verzoeker
van inzage in de medische gegevens van zijn dossier.Voorts stelde het Gak onder meer de medische exceptie van artikel 7:448,
derde lid, BW aan de orde. Voor zover deze medische exceptie, bij wijze van
overeenkomstige toepassing, een rol had gespeeld in de overwegingen van het
Gak achtte de Nationale ombudsman het volgende van belang, overigens onverminderd
hetgeen was overwogen over het wettelijke regime dat gold voor deze zaak.Artikel 7:448 BW ziet op de verplichting van een arts om zijn patiënt
inlichtingen te verstrekken. Volgens het derde lid van dit artikel is de arts
hier niet toe verplicht voor zover en voor zolang dit geven van inlichtingen
de patiënt kennelijk ernstig nadeel zou berokkenen. De regeling van het
inzagerecht van een patiënt in zijn dossier kent niet een dergelijke
uitzondering om redenen van medische exceptie. Niettemin is het in de parlementaire
geschiedenis van afdeling 7.7.5 BW mogelijk geacht dat een arts in zeer uitzonderlijke
gevallen gerechtigd kan zijn om een patiënt inzage in zijn dossier te
weigeren om redenen van medische exceptie.In zo'n geval moet het gaan om de reële vrees dat door het verlenen
van inzage directe levensbedreiging voor de patiënt zou ontstaan. De
arts kan zich dan met een beroep op overmacht op het standpunt stellen dat
inzageverlening niet in overeenstemming zou zijn met de zorg van een goed
hulpverlener die hij heeft te betrachten.Het Gak had zich in deze zaak er niet op beroepen dat er hier sprake was
van een dergelijk exceptioneel geval, noch was de Nationale ombudsman hiervan
tijdens het onderzoek op enigerlei wijze gebleken. Een dergelijke uitzonderingsgrond,
die wellicht een inbreuk op het vrijwel absolute inzagerecht van de Wpr zou
kunnen rechtvaardigen, deed zich hier dan ook niet voor. Als in deze zaak
al overwegingen in verband met de medische exceptie een rol zouden hebben
gespeeld, dan zou het in elk geval passend zijn geweest wanneer een andere
arts om een second opinion zou zijn gevraagd. Voorts zou een weigering om
redenen van medische exceptie beslist een veel steviger motivering hebben
verlangd dan de motivering die door het Gak was gegeven voor zijn weigering
om verzoeker inzage te verstrekken.Voorts oordeelde de Nationale ombudsman dat het feit dat verzoeker via
het eindgesprek met de psychiater op de hoogte was gesteld van de conclusies
van het rapport aan het voorgaande niet af deed. Het recht van verzoeker op
inzage in zijn dossier bij het Gak is immers een recht dat hij jegens het
Gak als houder van deze gegevens rechtstreeks kan uitoefenen. Voorts dient
het inzagerecht er voor de geregistreerde ook toe om er achter te komen op
welke wijze gegevens in het dossier zijn vastgelegd, en om deze zonodig te
doen corrigeren.Evenmin deed het feit dat het Gak het rapport naar de huisarts van verzoeker
had gestuurd aan het voorgaande af. Immers, deze toezending had
er niet toe geleid dat verzoeker zijn inzagerecht op een voor hem bevredigende
wijze had kunnen uitoefenen.In de ogen van de Nationale ombudsman kon de weigering van het Gak om
verzoeker inzage te verschaffen in de medische gegevens van zijn dossier de
toets der kritiek niet doorstaan. De Nationale ombudsman achtte de klacht
gegrond. Hij deed de aanbeveling aan het Lisv het er toe te leiden dat het
Gak verzoeker alsnog inzage zou verschaffen in zijn gehele dossier (al dan
niet door inschakeling van een vertrouwenspersoon) en de Instructie inzage-
en correctierecht van het Gak op het punt van het inzagerecht zodanig zou
worden aangepast dat deze in overeenstemming is met het Gak-privacyreglement
persoonregistratie sociale verzekeringen 1998. Bij het afsluiten van het jaarverslag
had het Lisv nog niet op de aanbeveling gereageerd.In rapport 99/325 (JSV 1999, nr. 169) achtte de Nationale ombudsman de
klacht van verzoeker niet gegrond. Deze klacht had betrekking op informatie
in een brief van het Gak onder meer inhoudende dat zoals in de voorschriften
staat vermeld het niet op tijd inleveren van de werkbriefjes Uitvoering Werkloosheidswet,
de uitkering in gevaar kan brengen. In de brief werd verzoeker aangeraden
om alsnog binnen een bepaalde tijd een werkbriefje in te leveren met een schriftelijke
toelichting waarom het werkbriefje niet op de aangegeven tijd was ingeleverd.
Verzoeker meende hieraan te kunnen ontlenen dat het enkele opvolgen van dit
advies ertoe zou leiden dat een sanctie achterwege zou blijven. Volgens de
Nationale ombudsman werd verzoeker gelet op de bovengenoemde brief en het
door verzoeker ingevulde werkbriefje Uitvoering Werkloosheidswet duidelijk
gewezen op het belang om zich te houden aan de voorschriften van de Werkloosheidswet.
In de brochure waarin de voorschriften zijn opgenomen staat vermeld dat het
niet naleven van deze voorschriften gevolgen kan hebben voor de uitkering
van betrokkene. De sanctie kan bestaan uit een strafkorting of een weigering
van de uitkering. Gelet hierop kon verzoeker aan het advies van het Gak om
zijn werkbriefje alsnog binnen een bepaalde tijd in te leveren, in redelijkheid
niet de verwachting ontlenen dat het enkel opvolgen van dit advies ertoe zou
leiden dat een sanctie achterwege zou blijven.In de zaak die leidde tot rapport 99/392 (JB 1999, nr. 279) klaagde verzoeker
over de weigering van Cadans om hem een afschrift te sturen van een door Cadans
te nemen beslissing in een uitkeringskwestie. Verzoeker wees erop dat de desbetreffende
zaak door de Centrale Raad van Beroep (CRvB) was overgedragen aan Cadans,
en dat hij in de procedure bij de CRvB als gemachtigde van betrokkene had
opgetreden. Volgens verzoeker moest hij nog steeds als gemachtigde van betrokkene
worden aangemerkt. Cadans wees er namens het Lisv op dat het ging om de vraag
of verzoeker op het moment dat hij om een afschrift van de beslissing vroeg
nog was te beschouwen als gemachtigde van betrokkene. Naar het oordeel van
Cadans was dit niet het geval. Cadans voegde daar nog aan toe zich te baseren
op de Wpr.De Nationale ombudsman overwoog dat Cadans blijkens het bepaalde in artikel
2:1 van de Awb bevoegd was om van verzoeker een schriftelijke machtiging te
verlangen. Voor de beantwoording van de vraag of de weigering van Cadans om
verzoeker een afschrift van de nieuw te nemen beslissing toe te sturen zonder
een daartoe strekkende machtiging de toets der kritiek kon doorstaan, was
volgens de Nationale ombudsman echter ook van belang of Cadans een toereikende
reden had om van verzoeker zo'n machtiging te verlangen.De Nationale ombudsman oordeelde onder meer dat het voor Cadans duidelijk
was dat verzoeker advocaat was, en dat hij destijds als gemachtigde van de
betrokken cliënte beroep had ingesteld bij de CRvB. Cadans beschikte
immers over de uitspraak van CRvB. In zoverre bestond er voor Cadans geen
enkele reden om te controleren of verzoeker inderdaad advocaat was. Nu in
deze zaak op geen enkele wijze was gesteld of gebleken dat verzoeker voor
wat de bedoelde uitkeringszaak betrof niet langer als gemachtigde van bedoelde
cliënte optrad, viel niet in te zien waarom Cadans een machtiging nodig
zou hebben om verzoeker een afschrift van de nieuwe beschikking te kunnen
sturen. De klacht werd gegrond geacht. De Nationale ombudsman deed het Lisv
de aanbeveling het ertoe te leiden dat Cadans zich alsnog bereid zou verklaren
verzoeker een afschrift te sturen van de nieuw te nemen beslissing. Cadans
liet weten dat de aanbeveling werd overgenomen.In rapport 99/426 achtte de Nationale ombudsman de klacht van verzoekster
gegrond. Deze klacht had betrekking op de gebrekkige informatieverstrekking
door de SVB in verband met een door verzoekster over 1998 ontvangen nabetaling
op grond van de Algemene Nabestaandenwet van ruim f 17 000 waarop
geen loonbelasting was ingehouden. Verzoekster was onaangenaam verrast, toen
haar door de Belastingdienst een naheffingsaanslag inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen 1998 van ruim f 4 000 werd opgelegd. De SVB gaf
aan dat het door haar gehanteerde automatische betalingssysteem niet kon vaststellen
of een nabetaling met of zonder inhouding geschiedde, indien, zoals in verzoeksters
geval, een verrekening had plaatsgehad. De Nationale ombudsman oordeelde dat
vanuit een oogpunt van actieve informatieverstrekking van de SVB had mogen
worden verwacht dat zij verzoekster op enigerlei wijze had gewezen op de mogelijkheid
van een naheffingsaanslag, met name omdat de SVB zelf op de hoogte was van
het feit dat dit onder bepaalde omstandigheden kon gebeuren. De Nationale
ombudsman overwoog ten overvloede dat op de SVB niet de verplichting rustte
om in individuele gevallen, zoals bij verzoekster, na te gaan of de betrokkene
rekening moest houden met de mogelijkheid van een naheffingsaanslag en daar
informatie over te verstrekken, juist omdat dit afhankelijk was van meerdere
factoren, die de SVB in het algemeen niet bekend waren. Met instemming nam
de Nationale ombudsman kennis van het feit dat de SVB laat onderzoeken of
de geautomatiseerde correspondentie van de SVB dient te worden aangepast op
het punt van het attenderen op de mogelijkheid van een naheffingsaanslag.In 1999 werd een reactie ontvangen van USZO op de aanbeveling in rapport
98/370 (Jaarverslag 1998, blz. 365). Deze aanbeveling hield in dat USZO alsnog
zou reageren op verzoekers grieven over het niveau van het jegens hem aan
de dag gelegde dienstbetoon door USZO. Uit de door USZO verstrekte gegevens
bleek dat USZO had gehandeld conform de bedoeling van de aanbeveling.19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingIn 1999 verschenen vijftien rapporten waarin de onderwerpen dienstverlening,
bejegening en klachtbehandeling aan de orde kwamen. In het geval waarin de
Nationale ombudsman werd gevraagd een oordeel uit te spreken over het onderwerp
dienstverlening was de klacht gegrond. In de vier gevallen die betrekking
hadden op bejegening, werd in twee gevallen geen oordeel gegeven, was de klacht
een keer niet gegrond en een keer deels gegrond deels niet gegrond. In de
twaalf gevallen waarin de Nationale ombudsman werd gevraagd een oordeel uit
te spreken over klachtbehandeling was de klacht in zeven gevallen gegrond,
in drie gevallen niet gegrond en in één geval deels gegrond,
deels niet gegrond. In één geval werd geen oordeel gegeven.In zestien gevallen werd een onderzoek naar aanleiding van een klacht
met betrekking tot dienstverlening, bejegening en klachtbehandeling afgesloten
zonder dat een rapport werd uitgebracht (in 1998: 17). Dit betrof veelal zaken
waarin het betrokken bestuursorgaan erkende dat niet juist was gehandeld,
verzoeker alsnog tegemoet kwam en verontschuldigingen aanbood voor de gang
van zaken.DienstverleningHet rapport over dit onderwerp (rapport 99/500) betreft het volgende.
Verzoekster klaagde er onder meer over dat Gak Nederland BV geen gehoor had
willen geven aan zijn verzoek om op het districtskantoor van het Gak te Groningen
te worden gehoord in het kader van een bezwaarschriftenprocedure. Hij vond
het onredelijk van het Gak om van hem te eisen dat hij de reis zou maken naar
het hoofdkantoor van het Gak te Amsterdam, terwijl er ook een vestiging is
van het Gak in Groningen.Het Gak merkte in dit verband op dat ingevolge artikel 12, eerste lid
van het Reglement behandeling bezwaarschriften Lisv 1998 de uitvoeringsinstelling
de plaats en het tijdstip van de hoorzitting bepaalt. Het beleid van het Gak –
dat is ingegeven door praktische overwegingen – is dat de behandeling
van bezwaar- en beroepschriften in premiezaken centraal op het hoofdkantoor
te Amsterdam worden afgedaan. Alleen de behandeling van beroep- en bezwaarschriften
in zaken die betrekking hebben op uitkeringen worden door een districtskantoor
afgedaan. Indien er echter zwaarwegende redenen worden aangevoerd die het
houden van een hoorzitting elders dan in Amsterdam zouden rechtvaardigen,
kan het Gak hiertoe besluiten. Het enkele feit dat verzoeker in Groningen
woonachtig is en er in Groningen een districtskantoor is, achtte het Gak niet
van zwaarwegend belang.De Nationale ombudsman achtte de argumenten van het Gak om de afhandeling
van bezwaar- en beroepschriften in premiezaken centraal op het hoofdkantoor
te Amsterdam te laten plaatsvinden, en slechts in uitzonderingssituaties een
hoorzitting te houden op een districtskantoor, op zich begrijpelijk. Dit beleid
van het Gak achtte hij echter alleen acceptabel indien het Gak daarnaast de
belanghebbende de gelegenheid biedt om telefonisch te worden gehoord. Door
het bieden van de mogelijkheid telefonisch te worden gehoord kan een belanghebbende
die het om welke reden dan ook het te bezwaarlijk vindt om naar Amsterdam
te komen om daar te worden gehoord, en volgens de interne beleidsregels van
het Gak niet aanmerking komt om te worden gehoord op een districtskantoor,
toch de gang naar Amsterdam worden bespaard. Een door het Gak voor de toekomst
geboden mogelijkheid om een belanghebbende op diens verzoek telefonisch te
horen mits er sprake is van één van de door het Gak limitatief
opgesomde situaties is niet toereikend.Door verzoeker de mogelijkheid van het telefonisch horen niet te bieden
en van hem te verlangen dat hij de reis zou maken naar het hoofdkantoor van
het Gak te Amsterdam, had het Gak volgens de Nationale ombudsman dan ook niet
juist gehandeld. De klacht was gegrond.Overigens had een ander onderdeel van het Gak verzoekers gemachtigde op
eigen initiatief in een andere zaak (een uitkeringskwestie) de mogelijkheid
geboden om een toelichting te geven via de vergadertelefoon. De Nationale
ombudsman zag niet in waarom deze mogelijkheid niet door alle onderdelen van
het Gak wordt geboden.De Nationale ombudsman deed het Lisv de aanbeveling om te bevorderen dat
Gak Nederland BV belanghebbenden in bezwaarschriftprocedures ook de mogelijkheid
biedt om met hun instemming via een vergadertelefoon te worden gehoord. Op
deze aanbeveling werd nog geen reactie ontvangen bij het afsluiten van dit
jaarverslag.In 1999 ontving de Nationale ombudsman een reactie op de aanbeveling van
rapport 98/519 (Jaarverslag 1998, blz. 366). Verzoekster ontving alsnog een
reactie van USZO. De aanbeveling had betrekking op het onbeantwoord blijven
van verzoeksters brief aan de USZO-directie, waarin zij haar
beklag deed over het verloop van haar telefoongesprekken met USZO-medewerkers
en het niet nakomen van toezeggingen om haar terug te bellen en schriftelijk
te informeren.De aanbeveling was daarmee opgevolgd.BejegeningDit onderwerp kwam in vier rapporten aan de orde. In de rapporten 99/15
(Gak) en 99/89 (Cadans) ging het om bejegening van verzoeker door een verzekeringsarts
tijdens een (lichamelijk) onderzoek. Omdat de verklaringen van verzoekers
en de verzekeringsarts uiteen liepen en de precieze toedracht verder niet
viel te achterhalen, werd in beide gevallen geen oordeel gegeven.In rapport 99/212 klaagde verzoeker onder meer over de wijze waarop hij
door een opsporingsambtenaar van het GUO was verhoord. Verzoeker had aangevoerd
dat hem tijdens het verhoor een bevel tot inverzekeringstelling was getoond,
waardoor hij zich onder druk gezet voelde tot het doen van een bekentenis.Het GUO erkende dat het bevel tot inverzekeringstelling aan verzoeker
was getoond, maar gaf aan dat dit was gebeurd in het kader van de informatieverstrekking
aan verzoeker over de strafrechtelijke mogelijkheden na diens aanhouding.Verzoeker kon echter niet aannemelijk maken dat hij door deze handelwijze
zodanig onder druk was komen te staan dat niet meer kon worden geoordeeld
dat hij zijn verklaring in vrijheid had afgelegd. Ook overigens was niet gebleken
dat het tonen van het bevel tot inverzekeringstelling met een ander doel was
gedaan dan het informeren van verzoeker over de strafvorderlijke mogelijkheden.
De klacht was niet gegrond.In rapport 99/395 werd geklaagd over het optreden van een aantal medewerkers
van de afdeling sociale recherche van de SVB tijdens het strafrechtelijk onderzoek
in een fraudezaak. Verzoeker klaagde er onder meer over dat één
van de betrokken sociaal rechercheurs hem tijdens een huisbezoek had geïntimideerd
door hem agressief te bejegenen en door op de stoep voor zijn woning tegen
hem te schreeuwen. De Nationale ombudsman achtte op basis van de verklaringen
die tijdens het onderzoek waren afgelegd, deze stelling van verzoeker niet
aannemelijk.De klacht was op dit punt dan ook niet gegrond.De Nationale ombudsman achtte op basis van de verklaringen wel aannemelijk
dat de betrokken sociaal rechercheur tijdens een verhoor op het politiebureau
tegen hem had gezegd: «Daar zit u dan met uw 69 jaar op het politiebureau
zonder veters in uw schoenen».De Nationale ombudsman overwoog dat hij er op zichzelf van overtuigd was
dat deze opmerking niet was gemaakt om verzoeker te intimideren of te kwetsen.
Dit neemt niet weg dat volgens de Nationale ombudsman de opmerking beter niet
gemaakt had kunnen worden. Gezien de situatie was het immers voorspelbaar
dat een opmerking als deze verkeerd zou overkomen op verzoeker.Op dit punt was de klacht gegrond.KlachtbehandelingIn de rapporten 99/15 (Gak), 99/16 (Cadans), 99/26 (Cadans) en 99/514
(Gak) kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat onvoldoende was ingegaan
op (alle onderdelen van) de bij het Gak respectievelijk Cadans ingediende
klachten. In rapport 99/16 werd de aanbeveling opgenomen dat het Lisv zou
bevorderen dat Cadans verzoeker alsnog een overzicht zou sturen van de bedragen
die hij had ontvangen op grond van de WAO en de Toeslagenwet, met een berekening
van die bedragen en een toelichting op de gedane betalingen, alsmede een verklaring
inzake de verrekening met de Gemeentelijke Sociale Dienst die rekening hield met de stelling van verzoeker dat niet meer dan 15% van zijn uitkering
had mogen worden verrekend. Deze aanbeveling werd opgevolgd.Rapport 99/302 betreft het volgende. Verzoekster klaagde er onder meer
over dat haar klacht over basiskantoor Zwolle van Cadans niet was afgehandeld
door de klachtencommissie van Cadans te Zeist (hoofdkantoor), maar door de
directeur van het basiskantoor zelf.De Nationale ombudsman overwoog het volgende. In de klachtenprocedure
Cadans Uitvoeringsinstelling BV en de publieksfolder waarin Cadans uitleg
geeft over de klachtenprocedure is aangegeven hoe Cadans klachten afhandelt.
Klachten over (medewerkers van) een basiskantoor worden afgehandeld door de
directeur van het basiskantoor waarop de klacht betrekking heeft. Klachten
over (medewerkers van) het hoofdkantoor worden afgehandeld door het hoofd
van de afdeling waarop de klacht betrekking heeft. Nadat de klacht door het
betrokken basiskantoor dan wel door het hoofd van de afdeling op het hoofdkantoor
waarop de klacht betrekking heeft, is afgehandeld, dient degene die de afhandeling
heeft verzorgd te rapporteren aan de klachtencommissie. De klachtencommissie
handelt de klacht dus niet zelf af, maar houdt toezicht op de afhandeling
van de klacht. Waaruit dit toezicht bestaat, wordt in de klachtenprocedure
Cadans Uitvoeringsinstelling BV precies omschreven. Dat de door verzoekster
ingediende klacht over Cadans, basiskantoor Zwolle, niet was afgehandeld door
de klachtencommissie van Cadans (hoofdkantoor) te Zeist, maar door de directeur
van het basiskantoor zelf, was dan ook overeenkomstig de klachtenprocedure.Verder beantwoordde de Nationale ombudsman de vraag of de klachtenprocedure
van Cadans op voornoemd punt voldoet aan de eisen van zorgvuldigheid.Bij interne klachtbehandeling dient volgens de Nationale ombudsman te
zijn gewaarborgd dat met de vereiste distantie naar een klacht wordt gekeken.
Degene die de klacht behandelt, mag niet dezelfde zijn als degene op wiens
gedraging de klacht betrekking heeft. Degene op wiens gedraging de klacht
betrekking heeft, mag wel bij de klachtbehandeling worden betrokken, mits
hij de klacht niet zelf afdoet. In de klachtenprocedure van Cadans is bepaald
dat klachten over (medewerkers van) een basiskantoor worden afgehandeld door
de directeur van het basiskantoor waarop de klacht betrekking heeft, terwijl
verder de toezichthoudende rol van de klachtencommissie in de klachtenprocedure
nauwkeurig is omschreven. Aldus is volgens de Nationale ombudsman de vereiste
distantie bij de behandeling van klachten over de handelwijze van medewerkers
van een basiskantoor in beginsel gewaarborgd. Verzoeksters klacht was niet
gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/316 klaagde verzoekster er onder
meer over dat haar klachten (ingediend in 1998) over een districtskantoor
van het Gak steeds door dezelfde persoon, die werkzaam was op het hoofdkantoor
van het Gak en op de hoogte was van verzoeksters aangelegenheden, werden behandeld.
De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat het Gak op deze wijze juist
een van het betrokken districtskantoor onafhankelijke klachtbehandeling had
beoogd. Niet was gebleken dat het Gak volgens een onjuiste procedure had gereageerd
op verzoeksters klachten. De klacht was in zoverre niet gegrond.Rapport 99/360 heeft onder meer betrekking op de klachtbehandeling door
USZO Den Haag. Verzoeker had in 1998 bij USZO Den Haag geklaagd over uitlatingen
betreffende zijn psychische belastbaarheid door een verzekeringsarts en een
arbeidsdeskundige in rapporten die in het kader van de beoordeling van zijn
arbeids(on)geschiktheid waren opgemaakt. Volgens hem was voor deze uitlatingen
geen steun te vinden in eerdere rapportages van behandelend neurologen, psychiaters
en psychologen dan wel in de verschillende gesprekken die hij
met de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige had gehad. Verzoeker achtte
het niet juist dat USZO Den Haag bij de behandeling van zijn klacht had volstaan
met de mededeling dat de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige aan hun
uitlatingen vasthielden, zonder aan te geven op grond waarvan de verzekeringsarts
en de arbeidsdeskundige tot hun uitlatingen waren gekomen.Volgens de Nationale ombudsman had van USZO Den Haag mogen worden verwacht
dat zij aan de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige had gevraagd om aan
te geven op grond waarvan zij tot hun uitlatingen waren gekomen. Vervolgens
had zij aan de hand van de reactie van de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige
een oordeel dienen te geven over verzoekers klacht dat voor de uitlatingen
van de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige geen steun was te vinden in
bovenbedoelde eerdere rapportages dan wel in de verschillende gesprekken die
verzoeker met de verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige had gehad. Dat dit
niet was gebeurd, was volgens de Nationale ombudsman niet juist. De klacht
was op dit punt gegrond.19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingDe Nationale ombudsman heeft in 1999 twee rapporten (1998: 3) uitgebracht
waarin de onderwerpen rentevergoeding en schadevergoeding aan de orde kwamen.Verder behelsden acht zaken (1998: 10), waarin de Nationale ombudsman
het onderzoek afsloot zonder een rapport uit te brengen, (mede) de onderwerpen
schade- of rentevergoeding. Drie van deze zaken hadden betrekking op schade
die verzoekers stelden te hebben geleden doordat zij volgend op een nabetaling
van een ziektewetuitkering een naheffingsaanslag hadden ontvangen, respectievelijk
doordat was gebleken dat vanwege een onjuiste tariefgroepindeling te weinig
loonbelasting was ingehouden. In het geval van de nabetaling van de ziektewetuitkering
bleek tijdens het onderzoek dat het bedrag van de nabetaling juist was zodat
van belastingnadeel geen sprake was, waarna de Nationale ombudsman het onderzoek
beëindigde. In de andere twee gevallen oordeelde de Nationale ombudsman
dat van financieel nadeel door de opgelegde naheffingsaanslagen geen sprake
was, nu het ging om een persoonlijke belastingschuld die hoe dan ook was verschuldigd.
Voor zover verzoeker in één van deze beide gevallen financieel
(rente)nadeel had geleden doordat hij een lening had moeten afsluiten ter
voldoening van de belastingschuld, was GUO bereid een verzoek om vergoeding
van dit nadeel in behandeling te nemen.In vier van de acht gevallen werd het onderzoek beëindigd omdat de
betrokken instantie inmiddels tot rente- of schadevergoeding was overgegaan,
dan wel omdat verzoeker eerst de beslissing van de betrokken instantie dienaangaande
diende af te wachten of eerst een dergelijk verzoek tot de betrokken instantie
moest richten. In één geval ging het om advocaatkosten die de
SVB uit overwegingen van coulance bereid was te vergoeden. In een ander geval
ging het om schade bestaande uit premienadeel in de vorm van het verschil
tussen de premie voor de particuliere ziektekostenverzekering die verzoeker
had afgesloten en de in de betreffende periode geldende ziekenfondspremie.
Deze zaak speelde in vervolg op een andere klacht van verzoeker, terzake waarvan
rapport 99/024 was uitgebracht. De SVB verklaarde zich naar aanleiding van
het oordeel van de Nationale ombudsman in dit rapport bereid om verzoeker
deze schade te vergoeden, gelet op de omstandigheden van het geval.De laatste zaak betrof een klacht over de schade die verzoeker stelde
te hebben geleden doordat een medewerkster van het Gak de aan hem verleende
vrijstelling van zijn sollicitatieplicht zou hebben geweigerd te accepteren.
Omdat er met betrekking tot deze gedraging sprake was van tegenstrijdige verklaringen
van het Gak en verzoeker, besloot de Nationale ombudsman gelet op de terughoudende
opstelling bij de beoordeling van klachten over de weigering om schade te
vergoeden, om geen onderzoek in te stellen. Door de onduidelijkheid over de
vraag of de betrokken medewerkster de sollicitatieplicht had gehandhaafd,
was het immers niet mogelijk om tot een beoordeling te komen van de vraag
of de betrokken medewerkster de vrijstelling al dan niet terecht had genegeerd.
Een onderzoek naar deze klacht zou dan ook nooit tot de conclusie kunnen leiden
dat er sprake was van een verzoek om schadevergoeding dat zo evident juist
was dat het Gak niet in redelijkheid had kunnen weigeren om de gestelde schade
te vergoeden.RentevergoedingIn de zaak die leidde tot rapport 99/115 (JB 1999, nr. 117) klaagde verzoeker
erover dat het Gak – ondanks het feit dat het had toegegeven dat de
ziekenfondspremie in de systemen van het Gak onjuist was berekend en dat verzoeker
bij beëindiging van zijn werkloosheidsuitkering een eindafrekening had
behoren te ontvangen – hem had meegedeeld dat correctie en eindafrekening
pas aan het einde van 1998 plaats zouden kunnen hebben. Tijdens het onderzoek
door de Nationale ombudsman bleek dat een en ander was te wijten aan onvolkomenheden
in het geautomatiseerde systeem en dat handmatige verwerking hierdoor evenmin
mogelijk was.De Nationale ombudsman stelde in zijn beoordeling voorop dat verzoeker
bij de beëindiging van zijn werkloosheidsuitkering wegens het bereiken
van de 65-jarige leeftijd van het Gak een eindafrekening en eventueel teruggave
van de door hem teveel betaalde premie had behoren te ontvangen. De gevolgen
van de beperkingen van het geautomatiseerde systeem waardoor een en ander
pas een het eind van het kalenderjaar kon gebeuren, waren echter volgens de
Nationale ombudsman niet zodanig nadelig voor verzoeker dat hij op onaanvaardbare
wijze in zijn belangen werd geschaad. In verband met de relatief kleine schaal
waarop het probleem zich voordeed en de kosten die met de aanpassing van het
geautomatiseerde systeem zouden zijn gemoeid, behoefde van het Gak niet te
worden verlangd dat het de beperkingen ongedaan zou maken.De Nationale ombudsman vond wel dat het Gak deze situatie – de aanwezigheid
van een geautomatiseerd systeem dat als gevolg van beperkingen in de weg staat
aan een geheel correcte uitvoering van de sociale-zekerheidsregelgeving –
niet mocht laten voortbestaan zonder zijn cliënten die hiervan financieel
nadeel ondervinden daarvoor te compenseren. Het Gak had verzoeker dan ook
vergoeding van de door hem gederfde en te derven rente moeten aanbieden voor
het geval dat na de eindafrekening zou blijken dat verzoeker nog recht had
op een bedrag. Dit bedrag had hij immers direct bij de beëindiging van
zijn uitkering moeten ontvangen.De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van de mededeling van
het Lisv dat het Gak bereid was om verzoeker wettelijke rente te vergoeden.
Het Lisv deelde mee ook in vergelijkbare gevallen tot vergoeding van de wettelijke
rente over te gaan, indien betrokkenen daar om verzoeken.SchadevergoedingIn rapport 99/513 ging het om de klacht van een vennootschap onder firma
dat het Gak niet bereid was om de kosten te vergoeden die zij had gemaakt
in het kader van het indienen van een klacht over het Gak. De klacht was door
het Gak gegrond verklaard. De Nationale ombudsman merkte in zijn beoordeling
op dat een klachtenprocedure een laagdrempelig karakter heeft, wat betekent
dat deze procedure in beginsel zonder problemen kan worden gevoerd zonder
(rechts)bijstand. Kosten gemaakt in het kader van een klachtenprocedure
moeten dan ook voor rekening van de klager blijven, tenzij sprake is van bijzondere
omstandigheden. De Nationale ombudsman merkte hierbij op dat dit ook geldt
voor kosten gemaakt vóór de klachtenprocedure om de gedraging
waarover wordt geklaagd recht te zetten. In het onderhavige geval was niet
gebleken van bijzondere omstandigheden en merkte de Nationale ombudsman de
weigering van het Gak om de kosten te vergoeden dan ook als behoorlijk aan.19B.1.6 Regeling persoonsgebonden budgettenMet ingang van 1 januari 1998 is de Sociale Verzekeringsbank (in opdracht
van de Ziekenfondsraad) belast met de administratieve en financiële uitvoering
van de «Regeling Ziekenfondsraad subsidiëring persoonsgebonden
budget 1998» (PGB-regeling 1998). Zie voor nadere informatie over de
PGB-regeling 1998, blz. 369–370 van het Jaarverslag 1998.Het aantal klachten met betrekking tot deze regeling is in 1999, vergeleken
met 1998, fors afgenomen. In 1999 werden op dit terrein vier klachten in onderzoek
genomen, tegen twintig in 1998. De vier klachten hadden (mede) betrekking
op het niet tijdig verrichten van betalingen.In alle gevallen werd het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman
beëindigd, omdat de kwestie inmiddels tot een oplossing was gekomen,
of omdat de toezegging was gedaan dat dit op korte termijn zou gebeuren.19B.1.7 Overige klachtenIn de categorie «overige klachten» bracht de Nationale ombudsman
in 1999 acht rapporten uit.Drie keer concludeerde hij dat de klacht niet gegrond was, twee keer dat
de klacht gegrond was en in drie gevallen luidde de conclusie deels gegrond,
deels niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/209 (JSV 1999, nr. 275) klaagde verzoekster
er onder meer over dat USZO een schriftelijke toezegging om haar een bedrag
van f 2 044,33 na te betalen niet was nagekomen. USZO had dit bedrag
namelijk, zonder haar daarover vooraf in te lichten, in mindering gebracht
op een schuld die verzoekster bij USZO had. Deze schuld was ontstaan doordat
USZO aan verzoekster gedurende bijna twee jaar te hoge voorschotbedragen aan
WAO-conforme uitkering had uitbetaald. Verzoekster was met USZO een betalingsregeling
overeengekomen die inhield dat de schuld zou worden verrekend met haar uitkering
door een maandelijkse inhouding in 60 termijnen.Uit een brief van 1 juli 1998 bleek dat USZO de door verzoeksters gestelde
toezegging had gedaan.De Nationale ombudsman achtte het dan ook niet juist dat USZO deze toezegging
niet was nagekomen. De Nationale ombudsman overwoog daarbij dat, indien er
een reden was geweest om de toezegging tot uitbetaling niet na te komen, USZO
met verzoekster in overleg had moeten treden, niet in de laatste plaats gezien
de brief van verzoekster van 18 juni 1998. In deze brief had zij USZO
namelijk gewezen op de voor haar ingrijpende consequenties van het gemis van
dit bedrag, namelijk de onmogelijkheid om nog langer een medisch noodzakelijk
geacht dieet te bekostigen.Daarnaast klaagde verzoekster erover dat USZO ook het haar in de maand
mei 1998 toekomende vakantiegeld had aangewend ter verrekening van de openstaande
schuld, in plaats van dit naar haar over te maken. Ook dit was volgens de
Nationale ombudsman niet juist, gelet op de betalingsregeling die verzoekster
met USZO had getroffen. De klacht van verzoekster was gegrond. Verzoekster kreeg alsnog (een deel van) de bedoelde bedragen uitbetaald.In de zaak die leidde tot rapport 99/326 (JSV 1999, nr. 258) klaagde verzoeker
over de wijze waarop de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, tezamen met GUO en de
regiopolitie Brabant Zuid-Oost, afdeling vreemdelingen, op zijn bedrijf een
controle had uitgevoerd naar de tewerkstelling van vreemdelingen. Verzoeker
achtte de wijze van optreden (onder meer de inzet van acht personen en het
zonder zijn toestemming betreden van zijn terrein) buitenproportioneel.Uit het onderzoek kwam naar voren dat bij controles als deze, ambtenaren
van de vreemdelingendienst in het bijzonder een veiligheidstaak hebben ten
aanzien van de medewerkers van andere diensten. Verder hebben zij tot taak
de vaststelling van het rechtmatig verblijf van eventueel aangetroffen vreemdelingen.
De Minister van Sociale Zaken had tijdens het onderzoek nog aangegeven dat
bij de samenstelling (grootte) van de teams rekening dient te worden gehouden
met het feit dat vooraf niet precies bekend is wat voor situaties zullen worden
aangetroffen.Gelet hierop, daarbij mede in overweging nemende dat bij de controle gebruik
was gemaakt van onopvallende voertuigen, géén van de bij de
controle betrokken ambtenaren in uniform was, en niet alle betrokken ambtenaren
het erf van verzoeker hadden betreden, was de Nationale ombudsman van oordeel
dat niet kon worden gesteld dat de inzet van een team van acht personen buitensporig
was geweest.Voorzover verzoeker erover klaagde dat de betrokken ambtenaren zonder
zijn toestemming zijn terrein hadden betreden, overwoog de Nationale ombudsman
dat, gelet op de bevoegdheden waarover deze ambtenaren beschikken, zij vooraf
geen toestemming nodig hadden om zijn terrein te betreden. De Nationale ombudsman
wees er wel op dat dit niet betekent dat zij te allen tijde van die bevoegdheid
gebruik mogen maken. Ingevolge artikel 5:13 van de Algemene wet bestuursrecht
mogen zij dit slechts doen voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling
van hun taak nodig is.De Nationale ombudsman was van oordeel dat in dit geval aan dat criterium
was voldaan.Vaststond namelijk dat op de dag van de controle het zicht op een deel
van verzoekers terrein aan het oog werd onttrokken door een aantal containers.
Bovendien bevonden zich op het perceel van verzoeker twee loodsen, waarin
mogelijk werkzaamheden werden verricht, hetgeen niet op voorhand viel uit
te sluiten. De Nationale ombudsman overwoog dat de enige mogelijkheid om te
kunnen controleren of er werkzaamheden werden verricht en of er vreemdelingen
op het bedrijf van verzoeker werkzaam waren, dan ook was om het erf van verzoeker
te betreden en te controleren of achter de containers of in de loodsen werkzaamheden
werden verricht. Uit het proces-verbaal bleek dat de betrokken ambtenaren
niet meer hadden gedaan dan dat. De klacht van verzoeker was niet gegrond.In rapport 99/343 klaagde verzoeker, een musicus met wisselende werkzaamheden
dat het districtskantoor Helmond van het Gak zijn WW-uitkering beëindigde,
telkens als zich een periode van vier weken voldoende werk had voorgedaan,
waarna hij zich genoodzaakt zag een nieuwe aanvraag in te dienen. Verzoeker
stelde dat hier sprake was van ongelijke behandeling, aangezien twee collega's –
onder wie één met een vergelijkbaar arbeidsverleden –
en eenzelfde aantal gewerkte uren – konden volstaan met het invullen
van werkbriefjes. Bovendien waren volgens verzoeker de argumenten die het
Gak voor deze handelwijze aanvoerde niet steekhoudend.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam vast te staan dat
er weliswaar sprake was van een afwijkende behandeling in een tijdsbestek
waarin de drie musici dezelfde uren hadden gewerkt, maar dat deze ongelijke
behandeling deels kon worden verklaard omdat de werkbriefjesperioden
van betrokkenen niet synchroon liepen en deels, omdat er bij één
collega van verzoeker sprake was van een grotere omvang van het opgebouwde
recht, zodat niet meer kon worden gesproken van gelijke gevallen. Verder was
gebleken dat het Gak verzoekers WW-rechten had behandeld conform het criterium
dat is vastgelegd in de landelijke werkinstructie voor de registratie van
herlevingen. De Nationale ombudsman was dan ook van oordeel dat het Gak op
dit punt jegens verzoeker correct had gehandeld.De Nationale ombudsman concludeerde verder dat het door het Gak jegens
verzoeker gehanteerde argument dat de omvang van het recht van zijn collega's
beduidend hoger was, in elk geval voor één van de twee collega's
niet opging; diens recht was zelfs kleiner dan dat van verzoeker. De afwijkende
behandeling van de desbetreffende collega was – anders dan het Gak had
aangegeven – het gevolg van het niet-synchroon lopen van de werkbriefjesperioden
van verzoeker en deze collega en, naar uit het onderzoek was gebleken, ook
eenmaal een gevolg van de onjuiste toepassing van de werkinstructie. In zoverre
was de argumentatie van het Gak ontoereikend.Op dit punt was de klacht van verzoeker gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/434 klaagde verzoeker erover dat
Cadans nog steeds geen oplossing had gevonden voor het foutief schrijven van
zijn naam op de aan hem gerichte uitkeringsspecificaties en jaaropgaven. De
achternaam van verzoeker bevat een voorvoegsel dat met een hoofdletter moet
worden geschreven. Verzoeker ontving al enige jaren post van Cadans waarop
het betreffende voorvoegsel met een kleine letter werd geschreven.Cadans liet tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman weten dat
er nog één systeem is dat naam-, adres- en woonplaatsgegevens
niet volgens de GBA-tabel registreert, in die zin dat een voorvoegsel dat
in een naam voorkomt niet van een hoofdletter kan worden voorzien.Volgens Cadans zal een structurele aanpassing van de systemen over 1,5
à 2 jaar haar beslag krijgen. Cadans deed daarom het voorstel om tot
die tijd de tenaamstelling van verzoeker op de adressering te controleren
en zonodig handmatig te corrigeren. Andere oplossingen vergden volgens Cadans
systeemtechnische aanpassingen die financieel niet haalbaar waren.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat van bestuursorganen
in beginsel mag worden verwacht dat zij hun administratie zodanig inrichten
dat persoonsgegevens correct worden opgenomen in hun geautomatiseerde informatiesystemen,
en dat deze gegevens op correcte wijze worden vermeld in hun correspondentie
met betrokkene. Een dergelijke eis geldt volgens de Nationale ombudsman ook
voor uitvoeringsinstellingen die in opdracht van het Lisv werken, waarbij
enig begrip past voor het feit dat een eventueel noodzakelijke aanpassing
op dit punt van bestaande systemen, vanwege de financiële consequenties,
niet altijd op korte termijn te realiseren zal zijn.Volgens de Nationale ombudsman kon Cadans er een verwijt van worden gemaakt
dat zij de aangedragen oplossing om de correspondentie van verzoeker telkens
te controleren en zonodig handmatig aan te passen, niet in een eerder stadium
had toegepast. De klacht van verzoeker was dan ook gegrond. Met instemming
nam de Nationale ombudsman kennis van het door Cadans gedane voorstel om tot
een oplossing van verzoekers probleem te komen.In de categorie «overige klachten» zijn in totaal 22 klachten
afgedaan zonder rapport (1998: 24). Veelal gebeurde dit omdat het betrokken
bestuursorgaan erkende dat niet juist was gehandeld, verzoeker alsnog tegemoet
kwam en verontschuldigingen aanbood voor de gang van zaken. Onderwerpen die onder meer aan de orde kwamen, waren onjuiste en onregelmatige
betalingen van uitkeringen, het toepassen van een onjuiste tariefgroep, de
onzorgvuldige handelwijze bij het leggen van een beslag en fouten bij de afhandeling
van een aanvraag om een Ziektewetuitkering.Drie van deze zaken verdienen aparte vermelding.In de eerste zaak klaagde verzoekster erover dat het Gak de door haar
gesignaleerde fout bij de uitbetaling van haar WW-uitkering over de maand
februari 1999 weliswaar had hersteld met een nabetaling in maart 1999, maar
op deze nabetaling van haar WW-uitkering de loonbelastingtabel voor bijzondere
beloningen had toegepast en haar voor teruggave van de teveel ingehouden loonbelasting
had verwezen naar de Belastingdienst. Verzoekster vond het onredelijk dat
zij als gevolg van een fout van het Gak buiten haar schuld te maken kreeg
met een financieel nadeel.In zijn reactie op de klacht stelde het Gak zich op het standpunt dat
het volgens de regels had gehandeld. Gelet op de financiële situatie
van verzoekster en de omstandigheid dat aan de nabetaling ook een fout van
het Gak ten grondslag had gelegen, besloot het Gak echter voor verzoekster
een uitzondering te maken. Het Gak zegde toe verzoeksters uitkering te zullen
herberekenen en het teveel ingehouden bedrag aan loonbelasting aan verzoekster
te betalen. Gelet op deze reactie zag de Nationale ombudsman geen reden om
het onderzoek voort te zetten.De tweede zaak betrof een verzoeker van wie Cadans bij besluit van juli
1997 een bedrag van f 25,63 had teruggevorderd wegens ten onrechte betaalde
WW-uitkering. Bij besluit van 13 augustus 1997 had Cadans verzoeker in
verband hiermee een boete van f 300 opgelegd wegens het schenden van
de inlichtingenplicht. Verzoeker klaagde erover dat Cadans een brief van zijn
gemachtigde van 15 augustus 1997 niet als bezwaarschrift tegen –
in ieder geval – het besluit tot boete-oplegging van 13 augustus
1997 had aangemerkt.Cadans ging er in haar reactie vanuit dat de betreffende brief destijds
niet was beantwoord en gaf aan dat zij niet meer kon achterhalen waarom de
brief destijds niet als bezwaarschrift was aangemerkt. Zij erkende dat het
op haar weg had gelegen om destijds bij verzoekers gemachtigde te informeren
of de brief als bezwaarschrift was bedoeld. Dit had zij echter nagelaten,
waarbij zij aangaf dat, indien de brief in 1997 was doorgestuurd naar de afdeling
Bezwaar en Beroep, deze als bezwaarschrift zou zijn behandeld. Cadans besloot
dan ook om de betreffende brief alsnog als bezwaarschrift in behandeling te
nemen. Gelet hierop achtte de Nationale ombudsman voortzetting van het onderzoek
niet zinvol.Nadien liet Cadans de Nationale ombudsman weten dat zij aanleiding had
gezien het bezwaarschrift van verzoeker gegrond te verklaren, zodat hij de
boete van f 300 niet hoefde te betalen.In de laatste zaak deelde het Gak, na interventie door de Nationale ombudsman,
aan verzoeker mee dat het bedrag van de teveel aan verzoeker betaalde uitkering
niet meer zou worden ingevorderd. Het Gak ging hiertoe over omdat de situatie
was ontstaan door een onjuiste berekening van verzoekers uitkering door het
Gak. 19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie19B.2.1 CijfersTabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  27Ontvangen in 1999  + 54Te behandelen  81 Afgedaan     1) niet in onderzoek 32   2) onderzoek      a. rapport26 – 64   b. tussentijds beëindigd632 In
behandeling per 01/01/2000  17Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
bedroeg 54, een stijging ten opzichte van 1998 (45). Het aantal afgedane zaken
bedroeg 64 (1998: 63). Van de 64 afgedane zaken werden 32 (50%) afgedaan na
in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden 26 (1998: 36)
tot een rapport.19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningAan het hoofd van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie staat het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA). De Nationale ombudsman bracht in
1999 één rapport uit (1998: 3) over het CBA. Dit rapport (99/374)
ging over een gedraging van de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening.
Verzoeker klaagde er over dat de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening
zijn verzoek om schadevergoeding, ingediend naar aanleiding van rapport 97/528
van de Nationale ombudsman had afgewezen. De Nationale ombudsman had in dit
rapport aangegeven, dat de Regionaal Directeur van de Arbeidsvoorziening (RDA)
tekort was geschoten in zijn onderzoeksplicht, en dat de RDA op basis van
de in het ontslagdossier aanwezige stukken niet (al) in redelijkheid had kunnen
komen tot het verlenen van een ontslagvergunning om bedrijfseconomische redenen.
De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport 99/374 dat dit oordeel de
mogelijkheid openliet dat het resultaat van het aanvullende onderzoek de RDA
alsnog voldoende grond zou hebben gegeven voor het verlenen van de ontslagvergunning.
Verzoeker had geen stukken overgelegd waaruit bleek dat de RDA, indien hij
aanvullend onderzoek zou hebben verricht, in redelijkheid niet een ontslagvergunning
voor verzoeker had mogen verlenen. De Nationale ombudsman oordeelde dan ook
dat niet was komen vast te staan dat, indien de RDA wel aan zijn onderzoeksplicht
zou hebben voldaan, de ontslagvergunning niet zou zijn verleend, zodat verzoekers
werkgever de arbeidsovereenkomst met verzoeker niet (rechtsgeldig) zou hebben
kunnen opzeggen. Gelet op het vorenstaande en mede in aanmerking genomen de
terughoudende opstelling van de Nationale ombudsman ten aanzien van beslissingen
van bestuursorganen om schadevergoeding, oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening in redelijkheid had kunnen
besluiten om de schadeclaim van verzoeker af te wijzen. De klacht was dan
ook niet gegrond.19B.2.2.1 OntslagvergunningenInleidingDe Nationale ombudsman bracht in 1999 negentien rapporten (1998: 22) uit
die betrekking hebben op ontslagbesluiten, genomen door of namens een RDA.
De verdeling van de rapporten over ontslagbesluiten over de verschillende
RDA's is als volgt: RDA Rijnmond vier, RDA Overijssel vier, RDA
Zuidelijk Noord-Holland drie, RDA Haaglanden twee en RDA Zeeland, RDA Limburg,
RDA Rijnstreek, RDA Midden en West Brabant, RDA Noord-Oost Brabant en RDA
IJssel-Veluwe elk één rapport.De Nationale ombudsman kwam in dertien van deze negentien rapporten tot
het oordeel «behoorlijk» en in vier tot het oordeel «niet
behoorlijk». In de overige twee rapporten was het oordeel over de onderzochte
gedraging deels «behoorlijk» en deels «niet behoorlijk».Ook in 1999 was het grootste deel van de klachten afkomstig van werknemers
voor wie een ontslagvergunning was afgegeven. In drie gevallen was de klacht
afkomstig van een werkgever.Daarnaast werden drie zaken door middel van interventie afgedaan.OntslagbesluitMet de inwerkingtreding van de Wet Flexibiliteit en Zekerheid (Stb. 1998,
300) is de bevoegdheid om toestemming te verlenen voor opzegging van de arbeidsverhouding
aan de Regionaal Directeuren geattribueerd. In het Ontslagbesluit zijn de
ontslagregels uit het Delegatiebesluit 1993 voor een aanzienlijk deel ongewijzigd
overgenomen. De wijzigingen die zijn aangebracht hebben voornamelijk betrekking
op verkorting van de totale beëindigingsduur bij ontslag, en in het bijzonder
op de verkorting van de behandelingsduur van aanvragen van een ontslagvergunning
wegens bedrijfseconomische redenen bij de Regionale Directeuren. Deze verkorting
houdt in dat indien een werknemer geen bezwaar maakt tegen een door zijn werkgever
voor hem ingediende ontslagaanvraag wegens bedrijfseconomische redenen, hij
niet wordt gehoord en de ontslagadviescommissie geen advies uitbrengt. Dit
betekent dat de toetsing door de RDA in beginsel beperkt blijft tot de beoordeling
van de ontslaggrond en naleving van de ontslagregels zoals in deze regeling
neergelegd (anciënniteit, afspiegeling, herplaatsing en arbeidsongeschiktheid).MotiveringIn vijf rapporten kwam de motivering van het ontslagbesluit aan de orde.
In drie van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat
de motivering ontoereikend was. In de andere twee rapporten achtte hij de
motivering wel deugdelijk.In de gevallen waarin de motivering niet toereikend was, ging het er in
twee zaken om dat uit de motivering niet bleek welke invloed het verweer van
verzoeker op de beslissing van de RDA had gehad. In de andere zaak was de
motivering niet voldoende omdat uit de motivering op geen enkele wijze bleek
waarom de RDA van mening was dat de arbeidsverhouding tussen verzoeker en
werkgever duurzaam zou zijn verstoord.Hoor en wederhoorIn 1999 hadden twee zaken betrekking op het beginsel van hoor en wederhoor.
In rapport 99/130 had de RDA met de werkgever een tweetal voorgesprekken gehad.
In deze voorgesprekken had de werkgever de RDA meegedeeld dat de directeur
van de werkgever voortaan zelf de door verzoeker verrichte inkoopactiviteiten
zou gaan verrichten. De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat ongeacht
het antwoord op de vraag of de beslissing van de werkgever om de inkoopactiviteiten
voortaan door de directeur te laten verrichten behoort tot de beleidsvrijheid
van de werkgever, van de RDA had mogen worden verwacht dat hij verzoeker,
gelet op het door verzoeker ter zake gevoerde verweer, in het kader van hoor
en wederhoor in kennis had gesteld van de inhoud van zijn voorbesprekingen
met de werkgever, en hem in de gelegenheid had gesteld hierop nader te reageren.
Door dat niet te doen, maar wel de door de werkgever aan hem verstrekte informatie
zonder meer mee te nemen bij zijn beslissing, terwijl het ging om informatie
die van belang was geweest bij het nemen van die beslissing, had de RDA uit
een oogpunt van een zorgvuldige ontslagprocedure niet juist gehandeld. Dat
daarbij bij verzoeker de indruk was ontstaan dat de RDA met
zijn verweer geen rekening had gehouden, was te begrijpen, aldus de Nationale
ombudsman. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging dan ook
«niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/363 had de RDA telefonisch contact
opgenomen met een consulent van het werkgelegenheidsproject van waaruit de
detachering van verzoekster was geregeld. Volgens de RDA zou dit gesprek hebben
plaatsgevonden in het kader van een bredere oriëntatie door de RDA omtrent
de positie van verzoekster en haar verdere ontplooiingsmogelijkheden op de
arbeidsmarkt. De Nationale ombudsman merkte in de eerste plaats op dat het
vreemd voorkwam dat de RDA tijdens de ontslagprocedure contact had opgenomen
met de betreffende consulent teneinde zich te kunnen oriënteren omtrent
de positie van verzoekster en haar verdere ontplooiingsmogelijkheden op de
arbeidsmarkt. Immers, de RDA diende te beoordelen of de door de werkgever
in dit geval aangevoerde redenen een ontslag rechtvaardigden. De positie van
verzoekster op de arbeidsmarkt was daarbij niet relevant, aldus de Nationale
ombudsman. Verder overwoog de Nationale ombudsman dat van de RDA had mogen
worden verwacht dat hij verzoekster tijdens de ontslagprocedure in ieder geval
in kennis had gesteld van zijn gesprek met de consulent, de beweegredenen
tot het aangaan van dit gesprek en de inhoud daarvan. Dat hij dit had nagelaten,
was niet juist.OntslaggrondenIn 1999 gingen tien rapporten over aanvragen van een ontslagvergunning
wegens bedrijfseconomische redenen.In acht rapporten werden ontslagaanvragen wegens ongeschiktheid voor de
functie beoordeeld. Driemaal ging het daarbij om ongeschiktheid voor de functie
wegens een duurzaam verstoorde arbeidsverhouding, tweemaal om ongeschiktheid
voor de functie wegens ziekte en/of gebreken en eenmaal om ongeschiktheid
voor de functie wegens verwijtbaar handelen of nalaten. In één
zaak voerde de werkgever ongeschiktheid aan voor de functie zowel wegens ziekte
en/of gebreken als wel wegens een verstoorde arbeidsverhouding en in een andere
zaak ging het om ongeschiktheid voor de functie zowel wegens verwijtbaar handelen
of nalaten als wegens een duurzaam verstoorde arbeidsverhouding.Ontslag om bedrijfseconomische redenenPer 1 januari 1999 is het Delegatiebesluit 1993 vervangen door het Ontslagbesluit.
Zoals hiervoor reeds is vermeld zijn de regels van het Delegatiebesluit 1993
voor een aanzienlijk deel ongewijzigd overgenomen in het Ontslagbesluit. Op
grond van artikel 4:1, eerste lid, van het Ontslagbesluit kan de RDA een ontslagvergunning
verlenen om bedrijfseconomische redenen indien de werkgever aannemelijk heeft
gemaakt dat uit bedrijfseconomisch oogpunt één of meer arbeidsplaatsen
dienen te vervallen. Verder dient de werkgever per bedrijfsvestiging en per
categorie uitwisselbare functies de werknemers met het kortste dienstverband
het eerst voor ontslag in aanmerking te brengen (artikel 4:2, eerste lid,
van het Ontslagbesluit; anciënniteitsbeginsel). De RDA dient te toetsen
of de werkgever wel aan het anciënniteitsbeginsel heeft voldaan.In rapport 99/185 betwistte verzoeker niet de bedrijfseconomische noodzaak
van zijn ontslag en het daarmee samenhangende vervallen van zijn arbeidsplaats.
Ook werd door verzoeker niet betwist dat er geen mogelijkheden waren om hem
in een andere passende functie te plaatsen. Verzoeker was echter van oordeel
dat de RDA bij het nemen van zijn beslissing er ten onrechte van was uitgegaan
dat door zijn werkgever actief was bemiddeld. Voorts was volgens verzoeker
de overeengekomen termijn voor bemiddeling ten tijde van het
aanvragen van de ontslagvergunning nog niet verstreken. De Nationale ombudsman
merkte in dit verband op dat de RDA in redelijkheid had kunnen besluiten om
de werkgever om bedrijfseconomische reden een ontslagvergunning voor verzoeker
te verlenen. Wat betreft verzoekers klacht dat de werkgever niet actief zou
hebben bemiddeld om hem extern te herplaatsen en dat de bemiddelingsperiode
nog niet was verstreken, merkte de Nationale ombudsman op dat, afgezien van
het feit dat de werkgever hiervoor een uitvoerige verklaring had gegeven,
het niet tot de taak van de RDA in een ontslagprocedure behoorde om bij onenigheid
over het al dan niet nakomen van afspraken uit een sociaal convenant, deze
afspraken te beoordelen. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 99/207 was verzoeker van mening dat
de RDA de ontslagaanvraag van zijn werkgever wegens bedrijfseconomische redenen
niet in behandeling had mogen nemen omdat hij op grond van artikel 21 van
de Wet op de ondernemingsraden dan wel op grond van de artikelen 15 en 19
van de Arbeidsomstandighedenwet ontslagbescherming zou genieten. De Nationale
ombudsman merkte in dit verband op dat de werkgever de RDA had verzocht hem
wegens bedrijfseconomische redenen een ontslagvergunning te verlenen voor
verzoeker. De RDA diende dan ook aan de hand van het (voormalige) Delegatiebesluit
1993, te beoordelen of de door de werkgever aangevoerde argumenten een ontslag
voor verzoeker wegens bedrijfseconomische redenen rechtvaardigden. Indien
de RDA van mening is dat dit het geval is, dient hij de ontslagvergunning
te verlenen. Of de werkgever vervolgens wegens het in artikel 21 van de Wet
op de ondernemingsraden dan wel artikel 15 of 19 van de Arbeidsomstandighedenwet
neergelegde ontslagverbod van de ontslagvergunning daadwerkelijk gebruik kan
maken, is niet aan de RDA ter beoordeling. De klacht was niet gegrond.Tenslotte is rapport 99/228 vermeldenswaard omdat de RDA verzoekster geen
toestemming had verleend de arbeidsverhouding met een van haar werknemers
te beëindigen wegens bedrijfseconomische redenen, en er zelfs bij de
werkgever op had aangedrongen om de ontslagaanvraag in te trekken. Dit ondanks
het feit dat de RDA van oordeel was dat de arbeidsplaats van deze werknemer
was komen te vervallen en dat er voor deze werknemer geen andere passende
werkzaamheden binnen het bedrijf van verzoekster aanwezig waren. Volgens de
RDA rustte er op verzoekster een inspanningsverplichting om de werknemer aan
een andere werkkring te helpen.In reactie op de klacht merkte het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening
op dat de RDA van mening was dat het voorgenomen ontslag van de werknemer
in strijd was met één van de doelstellingen van de preventieve
ontslagtoets, te weten het voorkomen van oneigenlijke instroom in de Sociale
Zekerheid. Voorts diende de RDA op grond van artikel 8 van het (voormalige)
Delegatiebesluit 1993 de mogelijkheden en belangen van de betrokken werknemer
en verzoekster in acht te nemen en kon hij tot geen andere conclusie komen
dan dat het ontslag van de werknemer onredelijk was omdat enige inspanning
van de zijde van verzoekster om gedwongen ontslag te voorkomen volledig achterwege
was gebleven.De Nationale ombudsman overwoog dat de RDA niet in dit standpunt kon worden
gevolgd. Het betrof in deze zaak een ontslagaanvraag wegens bedrijfseconomische
reden. De RDA diende dan ook te beoordelen of aan de bepalingen zoals neergelegd
in artikel 9 van het Delegatiebesluit 1993 was voldaan. De RDA erkende dat
verzoekster voldoende aannemelijk had gemaakt dat de arbeidsplaats van de
werknemer wegens bedrijfseconomische reden was komen te vervallen, en dat
er binnen het bedrijf van verzoekster geen mogelijkheden waren om de werknemer
te herplaatsen. Hieruit volgde dat aan de voorwaarden tot het
verlenen van een ontslag wegens bedrijfseconomische redenen was voldaan. De
RDA had dan ook de ontslagvergunning dienen te verlenen. De vraag of verzoekster
zich al dan niet (voldoende) had ingespannen om de werknemer aan een andere
baan buiten het bedrijf te helpen, was niet ter beoordeling aan de RDA, aldus
de Nationale ombudsman. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Ontslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenIngevolge artikel 5:1, eerste lid, van het Ontslagbesluit kan op grond
van de ongeschiktheid van de werknemer voor de functie slechts toestemming
voor ontslag worden verleend, indien de werkgever deze ongeschiktheid aannemelijk
heeft gemaakt en hij tevens voldoende contact met de werknemer heeft gehad
om te trachten verbetering te weeg te brengen in diens functioneren, en aannemelijk
is dat het disfunctioneren niet is toe te schrijven aan onvoldoende zorg voor
de arbeidsomstandigheden van de zijde van de werkgever.Rapport 99/231 (AB 1999, nr. 333) betreft een ontslagaanvraag wegens een
verstoorde arbeidsverhouding. Volgens de werkgever was vanaf het moment dat
de leiding van de onderneming na het overlijden van de directeur was overgegaan
op zijn echtgenote, de arbeidsrelatie met verzoeker onder druk komen te staan.
Het was volgens werkgever onmogelijk om verzoeker op zijn gedrag aan te spreken
omdat hij de werkgever vervolgens ging uitschelden. Het een en ander had de
arbeidsverhouding tussen de werkgever en verzoeker ernstig verstoord, aldus
de werkgever. Voorts had de werkgever verzoeker bij brieven van 11 december
1996 en 31 januari 1998 op zijn gedrag gewezen. De Nationale ombudsman
overwoog in zijn rapport dat RDA in redelijkheid tot de conclusie had kunnen
komen dat de arbeidsverhouding tussen verzoeker en de werkgever zodanig was
verstoord dat een vruchtbare samenwerking in de toekomst uitgesloten mocht
worden geacht. Immers, uit de brief van 11 december 1996 bleek dat de
relatie tussen de werkgever en verzoeker op dat moment al slecht was. Verder
was voldoende komen vast te staan dat deze situatie sedertdien door nieuwe
incidenten die waren voorgevallen niet was verbeterd.Voor zover verzoeker van mening was dat onvoldoende was onderzocht of
herstel van de samenwerking niet mogelijk was, werd opgemerkt, dat verzoeker
onder andere uit de brief van 11 december 1996 had kunnen afleiden dat
zijn gedrag te wensen overliet. Indien verzoeker een goede relatie met zijn
werkgever op prijs stelde, had van hem mogen worden verwacht dat hij van af
dat moment zich anders zou gaan opstellen. De klacht was niet gegrond.Wanneer de werkgever aangeeft dat de ongeschiktheid voor de functie het
gevolg is van ziekte of gebreken, is artikel 5:2 van het Ontslagbesluit van
toepassing. De RDA kan op deze ontslaggrond slechts toestemming voor ontslag
verlenen indien de werkgever de ongeschiktheid van de werknemer aannemelijk
heeft gemaakt en tevens aannemelijk is dat binnen zes maanden geen herstel
zal optreden. Verder dient de werkgever aannemelijk te hebben gemaakt dat
hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid heeft de werknemer te herplaatsen
in een aangepaste dan wel andere functie binnen de onderneming, die voor de
werknemer als passend kan worden beschouwd. Ten aanzien van dit laatst punt
dient de RDA bovendien advies in te winnen bij het Landelijk instituut sociale
verzekeringen.Rapport 99/324 betreft een klacht van verzoeker dat de RDA bij het verlenen
van de ontslagvergunning het advies van de door de RDA ingeschakelde uitvoeringsinstelling
zonder meer had gevolgd zonder na te gaan of de mededelingen
van de arbeidsdeskundige niet op een misverstand berustten. De Nationale ombudsman
overwoog in zijn rapport dat door verzoeker niet was gesteld noch was gebleken,
dat verzoeker zich vóór de ontslagaanvraag op 26 november
1998 weer beschikbaar had gesteld voor de arbeidsmarkt. Gelet hierop en op
het feit dat de arbeidsdeskundige van het Gak in zijn advies van 6 januari
1999, ondubbelzinnig had aangegeven dat de verwachting bestond dat verzoeker
niet meer in staat zou zijn enige arbeid te verrichten, dat er geen mogelijkheden
waren tot het verrichten van passend werk bij de werkgever en dat de brief
van verzoekers gemachtigde van 28 december 1998 geen aanleiding gaf dit
standpunt te herzien, behoefde er voor de RDA geen aanleiding te zijn te twijfelen
aan de mededelingen van de arbeidsdeskundige. De klacht was niet gegrond.OverigIn de zaak die leidde tot rapport 99/270 was verzoeker van mening dat
de RDA zich van het geven van een oordeel had dienen te onthouden omdat de
RDA volgens verzoeker zelf partij was in de ontslagprocedure. Verzoeker was
via zijn werkgever gedetacheerd bij Arbeidsvoorziening Rijnmond, Omdat het
project waarvoor verzoeker bij Arbeidsvoorziening Rijnmond was gedetacheerd
zou aflopen, werd de detacheringsovereenkomst door Arbeidsvoorziening Rijnmond
opgezegd, en was de werkgever genoodzaakt voor verzoeker een ontslagvergunning
aan te vragen. Hij diende dit verzoek in bij de RDA Rijnmond. De Nationale
ombudsman merkte in zijn rapport op dat verzoeker niet in zijn standpunt kon
worden gevolgd. Dit omdat het beëindigen van de detacheringsovereenkomst
een vaststaand gegeven betrof en tijdens de ontslagprocedure gesteld noch
gebleken was dat er voor verzoeker herplaatsingsmogelijkheden waren binnen
het bedrijf van de werkgever. De RDA kon dan ook in redelijkheid beslissen
dat verzoekers arbeidsplaats als gevolg van de beëindiging van de detacheringsovereenkomst
was komen te vervallen. Niet viel in te zien dat een andere RDA dan wel het
Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening in deze zaak tot een andere beslissing
zou zijn gekomen, aldus de Nationale ombudsman. De onderzochte gedraging was
«behoorlijk».Wel merkte de Nationale ombudsman nog op dat de ontslagaanvraag betrekking
had op het aflopen van het project bij de opdrachtgever van de werkgever,
Arbeidsvoorziening Rijnmond, en niet op een verstoorde arbeidsverhouding dan
wel onvoldoende functioneren van verzoeker bij Arbeidsvoorziening Rijnmond.
In een dergelijk geval spelen eigen bevindingen van Arbeidsvoorziening Rijnmond
wel een rol en zou de RDA, teneinde te voorkomen dat de indruk zou worden
gewekt dat de ontslagaanvraag niet onafhankelijk en objectief zou worden beoordeeld,
zich van het geven van een oordeel behoren te onthouden en de zaak moeten
overdragen aan een andere RDA.19B.2.2.2 Bemiddeling en scholingIn 1999 verschenen op het terrein van de bemiddeling en scholing zes rapporten
(1998: 11). De Nationale ombudsman verklaarde de betreffende klacht in vier
zaken niet gegrond en in één zaak gegrond. In één
zaak was de conclusie dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was.Daarnaast werden twee zaken door middel van interventie afgedaan.Rapport 99/351 betreft de klacht dat het arbeidsbureau verzoekster niet
uitdrukkelijk had gewezen op haar sollicitatieplicht en op de consequenties
die het niet voldoen aan deze verplichting kon hebben op (de toekenning van)
haar uitkering. De Nationale ombudsman merkte in de eerste plaats op dat niet
het arbeidsbureau maar het Gak als uitkeringsinstantie de uitkeringsgerechtigde
een sollicitatieverplichting oplegt. Nog afgezien van het feit
dat het als algemeen bekend mag worden beschouwd dat op een WW-gerechtigde
een sollicitatieverplichting rust, is het gebruikelijk dat het Gak aan iedere
aanvrager van een WW-uitkering een informatieset verstrekt, waarin wordt ingegaan
op de sollicitatieplicht van de uitkeringsgerechtigde. Ook Arbeidsvoorziening
is van dit gebruik op de hoogte. Verzoekster had niet ontkend een dergelijke
set te hebben ontvangen. Gelet op het voorgaande oordeelde de Nationale ombudsman
dat op Arbeidsvoorziening niet de plicht rust werkzoekenden met een uitkering
expliciet op hun sollicitatieplicht te wijzen. Slechts onder bijzondere omstandigheden
zal van Arbeidsvoorziening mogen worden verwacht dat dit wel gebeurt. Van
dergelijke omstandigheden was in dit geval niet gebleken.Gelet hierop kon de vraag of het arbeidsbureau verzoekster nu wel of niet
op haar sollicitatieplicht had gewezen verder buiten beschouwing blijven,
aldus de Nationale ombudsman. De klacht was niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 99/53 klaagde verzoeker er onder meer
over dat Arbeidsvoorziening Rijnmond hem onder druk zou hebben gezet om zijn
klacht in te trekken. Indien hij zijn klacht niet zou intrekken zou verzoeker
niet meer worden bemiddeld. Ter staving van zijn klacht liet verzoeker de
Nationale ombudsman een bandopname horen van een gesprek tussen verzoeker
en twee medewerksters van Arbeidsvoorziening Rijnmond, mevrouw X en mevrouw
Y. Uit deze bandopname bleek dat mevrouw X en mevrouw Y tijdens dit gesprek
aan verzoeker als laatste mogelijkheid bemiddeling via een detacheringsbureau
hadden aangeboden. Verder bleek daaruit dat mevrouw Y en mevrouw X daarbij
als voorwaarde hadden gesteld dat verzoeker zijn klacht diende in te trekken.
Met andere woorden: als hij zijn klacht niet zou intrekken, dan zou hij geen
gebruik kunnen maken van de mogelijkheid van bemiddeling via een detacheringsbureau.
Hij zou dan worden terugverwezen naar het arbeidsbureau.Het vorenstaande werd bevestigd door de aantekening die mevrouw X in het
«overzicht traject administratie» had gemaakt na het bewuste gesprek,
inhoudende dat verzoeker tijdens dit gesprek had aangegeven zijn klacht door
te zetten en dat daarmee het aanbod om te proberen via een detacheringsbureau
een baangarantie te krijgen en dan een eventuele opleiding te regelen, was
komen te vervallen. Ook uit de brief van Arbeidsvoorziening Rijnmond van 18 februari
1998 bleek dat verzoeker een keuze diende te maken: of doorzetten van zijn
klacht of bemiddeling via een detacheringsbureau. Gelet op het vorenstaande
was het volgens de Nationale ombudsman begrijpelijk dat verzoeker zich onder
druk voelde gezet om zijn klacht in te trekken. Deed hij dit niet, dan zou
hij immers niet in aanmerking komen voor bemiddeling via een detacheringsbureau.
Dit was niet juist. De onderzochte gedraging was dan ook «niet behoorlijk».In 1998 heeft de Nationale ombudsman een rapport uitgebracht (98/536)
waarin onder meer de klachtbehandeling door de vestigingsmanager van arbeidsbureau
te Wijchen en door het Regionaal Bureau Arbeidsvoorziening Gelderland-WMO
(RBA) aan de orde was. Zowel de vestigingsmanager als het RBA hadden bij de
behandeling van verzoeksters klacht ten onrechte geen toepassing gegeven aan
het beginsel van hoor en wederhoor. De Nationale ombudsman gaf het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening in overweging om in de «procedure
interne klachtafhandeling» van de Regio Gelderland (en voor zover nodig
in de procedures van de andere regio's) een voorschrift te doen opnemen dat
ertoe strekt dat bij de behandeling van klachten in beginsel toepassing wordt
gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor.Voorts vroeg de Nationale ombudsman aandacht voor het door het RBA Gelderland
kennelijk in deze zaak gehanteerde uitgangspunt dat klagers die
vaker dan één keer per half jaar een klacht indienen, niet meer
serieus genomen hoeven te worden. De Nationale ombudsman gaf het CBA in overweging
te bevorderen dat dit uitgangspunt zou worden herzien.Bij brief van 27 mei 1999 liet het CBA de Nationale ombudsman weten
de aanbevelingen te zullen opvolgen.20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport begint onderdeel
20A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 20B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A.1 CijfersTabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  12Ontvangen in 1999  + 36Te behandelen  48 Afgedaan     1) niet in onderzoek 27   2) onderzoek      a. rapport5 – 40   b. tussentijds beëindigd813 In
behandeling per 01/01/2000  8Het aantal in 1999 ontvangen verzoekschriften bedroeg 36 (1998: 41). Het
aantal afgedane zaken bedroeg 40 (1998: 47). Van de afgedane zaken werden
dertien (32,5%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarvan leidden er vijf tot een rapport (1998: 8). Twee daarvan hadden betrekking
op de Inspectie voor de Gezondheidszorg (1998: 5). Acht zaken werden afgehandeld
via de interventiemethode (1998: 6).20A.2 Inspectie voor de GezondheidszorgHet aantal in onderzoek genomen klachten over de Inspectie voor de Gezondheidszorg
bedroeg vier. Twee onderzoeken werden tussentijds beëindigd, in het ene
geval trok de verzoeker, een specialist, zijn klacht in omdat de medische
staf van het ziekenhuis waarbij hij werkt dat van hem verlangde.In de andere zaak werd geklaagd over het niet-reageren door een inspecteur
op een klachtbrief. Tijdens het onderzoek kwam naar voren dat verzoeker de
inspectie vanaf 1992 steeds weer had benaderd over dezelfde kwestie,
en dat de inspectie hem op een gegeven moment had laten weten dat de inspectie
niet de aangewezen instantie was om zijn problemen op te lossen, alsmede dat
op verdere correspondentie over die problemen niet meer zou worden gereageerd.
Omdat verzoekers klachtbrief over hetzelfde probleem ging, achtte de Nationale
ombudsman het aanvaardbaar dat die brief niet was beantwoord. Hij zag daarom
geen reden om het onderzoek voort te zetten.In de zaak die werd afgesloten met rapport 99/103 (TVG 1999, nr. 62) ging
het om de klacht van een huisarts uit Hoek van Holland. Zijn klacht hield
in dat de Inspecteur voor de Gezondheidszorg te Rijswijk zijn klacht over
de aanrijtijden van ambulances in Hoek van Holland in verschillende opzichten
niet zorgvuldig had onderzocht, en op basis van zijn onderzoek had geconcludeerd
dat er geen sprake was van een structureel probleem.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport onder meer dat de inspecteur
bij zijn onderzoek onvoldoende aandacht had besteed aan (mogelijke) tekortkomingen
van de bijstandregeling die in de regio Rotterdam-Rijnmond van kracht is.
Op grond van deze bijstandregeling wordt voor spoedvervoer voor Hoek van Holland
de hulp van de ambulancedienst Westland ingeschakeld. Deze ambulancedienst
valt onder de Centrale Post Ambulancevervoer (CPA) Den Haag. Dit betekent
dat in geval van dergelijke bijstand de CPA Rotterdam, die in beginsel ambulanceritten
voor Hoek van Holland toewijst, eerst contact moet opnemen met de CPA Den
Haag. Uit een aan de inspecteur voorgelegd incident bleek dat van de maximale
aanrijtijd van vijftien minuten al vijf minuten waren verbruikt met het zoeken
naar een beschikbare ambulance. Een deel van deze tijd werd
verklaard door het contact tussen de CPA Rotterdam en de CPA Den Haag.Met betrekking tot de conclusie van de inspecteur dat het geschetste beeld
dat zich structureel overschrijdingen van de aanrijtijden voordoen, niet wordt
bevestigd overwoog de Nationale ombudsman dat gelet op het ontbreken van voldoende
harde informatie niet valt in te zien hoe de inspecteur tot zijn conclusie
heeft kunnen komen. Op deze twee onderdelen werd de klacht dan ook gegrond
verklaard. Op drie andere onderdelen verklaarde de Nationale ombudsman de
klacht niet gegrond.Ook de zaak die werd afgesloten met rapport 99/275 verdient bespreking.
In deze zaak ging het om de klacht van een apotheker over het uitblijven van
adequate actie van de zijde van de Inspectie voor de Gezondheidszorg te Arnhem
op zijn verzoek om de apotheek te sluiten van een huisarts in dezelfde gemeente
als waar verzoeker zijn apotheek heeft.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de betrokken
huisarts niet beschikte over een vergunning tot uitoefening der artsenijbereidkunst.
Daarom was het hem ingevolge de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening verboden
geneesmiddelen te bereiden of af te leveren. De inspectie had echter bij herhaling
aan verzoeker laten weten dat zij nog niet wilde optreden tegen de betrokken
huisarts, die in 1997 de praktijk had overgenomen van een inmiddels overleden
huisarts die tot medio 1993 over een zogenoemde apotheekvergunning had beschikt.
In eerste instantie wilde de inspectie de beslissing afwachten van de Commissie
voor de Gebiedsaanwijzing in de provincie Gelderland (Cobega) op het verzoek
van de betrokken huisarts om een apotheekvergunning. Na het afwijzende besluit
van de Cobega wilde de inspectie de termijn afwachten waarbinnen de arts in
beroep kon gaan tegen het besluit van de Cobega, aangezien deze arts, indien
hij in beroep zou gaan, nog de mogelijkheid had de president van de rechtbank
om een voorlopige voorziening te vragen.De houding van de inspectie kwam er op neer dat zij gedoogde dat de huisarts
het apotheekgedeelte van zijn praktijk voortzette gedurende de procedure ex
artikel 6, vierde lid, van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening. De Nationale
ombudsman achtte dat in dit geval niet juist. In dat verband overwoog hij
onder meer dat de Cobega de apotheekvergunning van de voorganger van de betrokken
huisarts in 1993 had ingetrokken, en dat het tegen die beslissing ingestelde
beroep door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ongegrond was
verklaard. Uit die beslissingen viel volgens de Nationale ombudsman af te
leiden dat zowel de Cobega als de Minister van mening was dat de geneesmiddelenvoorziening
in de betreffende gemeente door de apotheek van verzoeker voldoende was gewaarborgd.
De kans dat de Cobega de huisarts een apotheekvergunning zou verlenen moest
volgens de Nationale ombudsman net als de kans dat de president van de rechtbank
een eventueel verzoek van de huisarts om een voorlopige voorziening zou honoreren,
uiterst gering worden geacht.De Nationale ombudsman overwoog vervolgens dat niet kon worden gesteld
dat de situatie van de betrokken huisarts zodanig was dat zijn belangen dienden
te prevaleren boven die van verzoeker. Bovendien was de situatie van de huisarts
niet zodanig dat de inspectie die kon laten vallen onder één
van de in de kabinetsnota «Grenzen aan gedogen» genoemde gevallen.Op grond van een en ander oordeelde de Nationale ombudsman dat de inspectie
er te laat toe was overgegaan om er bij de huisarts op aan te dringen zijn
apotheek te sluiten, en er vervolgens te lang mee had gewacht hem te gebieden
zijn apotheek te sluiten.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. 20A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Volkgezondheid, Welzijn en SportTwee van de drie andere rapporten die, naast die over de Inspectie voor
de Gezondheidszorg, het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport betroffen,
hielden verband met de wijziging per 1 februari 1999 van de vergoedingslimieten
van het GVS (geneesmiddelenvergoedingssysteem).In de zaak die leidde tot rapport 99/422 ging het onder meer om de behandelingsduur
van de brief waarin verzoeker het Ministerie had gevraagd welk geneesmiddel
kon worden gebruikt als alternatief voor een bepaald middel, waarvoor per
1 februari 1999 moest worden bijbetaald.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de wijziging van
de vergoedingslimieten tot een groot aantal vragen en reacties had geleid
van patiënten en zorgverleners, met als gevolg dat het Ministerie honderden
brieven daarover had ontvangen, die allemaal moesten worden beantwoord. Volgens
de Minister was de capaciteit van haar Ministerie daar niet op ingesteld,
en had de beantwoording van een deel van die brieven, waaronder die van verzoeker,
vertraging opgelopen. Zij wees er in dat verband op dat ervoor was gekozen
om geen ontvangstbevestigingen te sturen, ten einde de vertraging zo beperkt
mogelijk te houden.De Nationale ombudsman kon de Minister in dit opzicht niet volgen. Omdat
het gezien het grote aantal brieven dat het Ministerie in verband met de wijziging
van de vergoedingslimieten bereikte, viel te voorzien dat het niet mogelijk
was om deze brieven direct na ontvangst af te handelen, had het volgens de
Nationale ombudsman op de weg van de Minister gelegen om juist wél
een behandelingsbericht te sturen. Daarin had dan kunnen worden aangegeven
waarom directe beantwoording niet mogelijk was, alsmede op welke termijn naar
verwachting een inhoudelijke reactie zou volgen. De klacht werd gegrond verklaard.In de zaak die werd afgesloten met rapport 99/428 ging het om de klacht
van een apotheker. Volgens hem had de Minister onder meer op een te laat tijdstip
bekendheid gegeven aan de wijzigingen in het GVS. De Nationale ombudsman stelde
vast dat de Minister door middel van een publicatie in de Nederlandse Staatscourant
van 29 oktober 1998 het ontwerp van de lijst met de nieuwe vergoedingslimieten
had bekendgemaakt, en dat zij de betrokken koepels bij brief van 30 oktober
1998 over de nieuwe vergoedingslimieten en over genoemde publicatie had geïnformeerd.Vlak voor het van kracht worden van de nieuwe limieten had zij alle Nederlandse
artsen en apothekers schriftelijk geïnformeerd over de nieuwe situatie.
De Nationale ombudsman oordeelde in verband daarmee dan ook dat de Minister
de belanghebbenden tijdig en duidelijk had geïnformeerd. Hij wees er
daarbij op dat het late tijdstip waarop duidelijkheid was ontstaan over de
gevolgen van de nieuwe limieten niet zozeer was veroorzaakt door het tijdstip
waarop deze limieten waren vastgesteld of gepubliceerd, als wel door het tijdstip
waarop de producenten van geneesmiddelen hun (bijgestelde) prijzen bekendmaakten.
In dat verband merkte de Nationale ombudsman op dat de Minister op grond van
de Wet geneesmiddelenprijzen de mogelijkheid heeft om een maximumprijs vast
te stellen voor geregistreerde geneesmiddelen waarvan de beschikbaarheid naar
het oordeel van de Minister door de overheid dient te worden gewaarborgd,
maar dat zij niet beschikt over de bevoegdheid om producenten van geneesmiddelen
te dwingen om de prijzen van hun geneesmiddelen in de periode direct voorafgaande
aan de wijziging van vergoedingslimieten te bevriezen. Het feit dat pas kort
voor het van kracht worden van de nieuwe limieten duidelijk werd voor welke
geneesmiddelen moest worden bijbetaald en hoe hoog die eigen bijdragen waren, viel de Minister dan ook niet aan te rekenen. De klacht werd niet
gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 99/186 ging het om de behandeling van
een bezwaarschrift. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek
dat de beslissing van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op
dat bezwaarschrift door een foutieve adressering verzoekster niet had bereikt.
De Minister herstelde de gemaakte fout en bood verzoekster haar verontschuldigingen
aan. In zijn rapport wees de Nationale ombudsman er nog op dat ook wanneer
de beslissing direct naar het juiste adres was gestuurd, de wettelijke termijn
van het nemen van een beslissing op een bezwaarschrift zou zijn overschreden.Van de zaken die niet tot een rapport leidden, hadden er twee betrekking
op het onder het Ministerie ressorterende Donorregister. In beide zaken ging
het met name om het uitblijven van een antwoord op een brief van de betrokkene.
Nadat de Nationale ombudsman de Minister had benaderd, volgde in beide zaken
spoedig een reactie van het Donorregister aan de betrokkenen. De onderzoeken
werden in verband daarmee tussentijds beëindigd.Tot slot verdient aandacht de zaak waarin werd geklaagd over de Inspectie
Gezondheidsbescherming Waren en Veterinaire Zaken van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. De klacht van verzoeker hield in dat de inspectie zich niet
bereid had getoond aan een restauranthouder mee te delen dat een tegen het
betreffende restaurant ingediende klacht niet van verzoeker afkomstig was.Uit het onderzoek bleek dat het om een telefonische klacht ging, dat de
melder van de klacht zich bij de inspectie had bekendgemaakt onder de naam
van verzoeker, en dat de restauranthouder, een buurman van verzoeker, daarover
was geïnformeerd door de inspectie.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman deelde de Minister mee
dat er geen bezwaar tegen bestond de restauranthouder alsnog mee te delen
dat de klacht tegen het bedrijf niet van verzoeker afkomstig was. Nadat de
inspectie de restauranthouder schriftelijk had meegedeeld dat verzoeker niet
de klager was, werd het onderzoek van de Nationale ombudsman beëindigd. 20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT20B.1 Pensioen- en UitkeringsraadIn 1999 werden twee onderzoeken afgesloten naar aanleiding van klachten
over de Pensioen- en Uitkeringsraad (1998: vier). In beide zaken werd het
onderzoek beëindigd nadat de betrokkene was geïnformeerd over de
gevolgde procedure en over de toepasselijke wettelijke bepalingen.20B.2 Ziekenfondsraad c.a.Ook op het terrein van de Ziekenfondsraad werden in 1999 geen zaken via
onderzoek afgehandeld (1998: 3).Overigens is de Ziekenfondsraad per 1 juli 1999 opgehouden te bestaan.Op 4 oktober 1999 heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
het nieuwe College voor zorgverzekeringen (CVZ) en de Commissie toezicht uitvoeringsorganisatie
(CTU) geïnstalleerd.Het CVZ heeft een groot deel van de taken van de Ziekenfondsraad overgenomen.De Wet Nationale ombudsman is op zowel het CVZ als de CTU van toepassing.De Nationale ombudsman is ook bevoegd ten aanzien van ziekenfondsen en
particuliere zorgverzekeraars, voor zover het bij deze laatste categorie gaat
om de uitvoering van wettelijke taken (uitvoering van de Ziekenfondswet en
de Algemene wet bijzondere ziektekosten).In 1999 werden veertien klachten over ziekenfondsen en particuliere zorgverzekeraars
via interventie afgehandeld. De klachten betroffen onder meer de (informatie
over de) in rekening gebrachte eigen bijdrage, het traag of in het geheel
niet reageren op brieven en aanvragen en het vergoeden van geleden schade.In één van de vier zaken die betrekking hadden op CAK Bijzondere
Zorgkosten BV te Den Haag liet het CAK weten uit coulance alsnog bereid te
zijn over te gaan tot vergoeding van aantoonbare belastingschade die verzoekster
naar haar mening als gevolg van vertraagde facturering door het CAK zou leiden.
Op dit terrein werden geen rapporten uitgebracht.20B.3 OverigeEr werd net als in 1998 één rapport (99/213) uitgebracht
over het Centraal orgaan tarieven gezondheidszorg (Cotg). De klacht hield
onder andere in dat het Cotg verzoeker, een tandarts, onjuiste informatie
had verschaft over de bedragen die hij aan ziekenfondspatiënten in rekening
kon brengen voor paradontale vervolgbehandelingen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman erkende het Cotg dat
zijn brief aan verzoeker, waarin antwoord werd gegeven op vragen van verzoeker
over de in rekening te brengen kosten, zorgvuldiger geformuleerd had kunnen
worden. Doordat het Cotg in zijn brief geen onderscheid had gemaakt tussen
particulier verzekerden enerzijds en ziekenfondspatiënten anderzijds,
had bij verzoeker een misverstand kunnen rijzen. Op dit onderdeel werd de
klacht gegrond verklaard.In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman voorts dat het Cotg verzoekers
schadeclaim in verband met onjuiste informatieverstrekking door het Cotg in
redelijkheid had kunnen afwijzen. De Nationale ombudsman stelde in dat verband
onder andere dat de door het Cotg verstrekte informatie geen grond bood voor
verzoekers claim. Op dit onderdeel werd de klacht niet gegrond verklaard. Rapport 99/116 werd uitgebracht naar aanleiding van een mislukte sollicitatie
naar een huisartsenopleidingsplaats bij de Rijks Universiteit Leiden (RUL).
De klacht betrof enerzijds de Selectiecommissie van de afdeling Huisartsopleiding
bij de RUL, en anderzijds de Beroepscommissie Toelatingsprocedure Huisartsopleiding
van de Huisarts en Verpleeghuisarts Registratie Commissie van de KNMG.De klacht over de selectiecommissie handelde met name over de wijze waarop
verzoekster tijdens het sollicitatiegesprek was bejegend, en over de informatie
die zij had ontvangen met betrekking tot haar afwijzing. Deze klacht is beschreven
in hoofdstuk 12, § 12B.2.1.Verzoeksters klacht over de beroepscommissie betrof de gang van zaken
rond de behandeling van haar beroep tegen de beslissing van de selectiecommissie.
Volgens verzoekster had de beroepscommissie uitspraak gedaan op haar beroepschrift
zonder haar eerst in de gelegenheid te stellen te reageren op het commentaar
van het hoofd van de afdeling Huisartsopleiding, één van de
leden van de selectiecommissie, op haar beroep. Volgens de beroepscommissie
was verzoeksters gemachtigde wél in de gelegenheid gesteld op dat commentaar
te reageren, maar had deze gemachtigde daarvan geen gebruik gemaakt.Uit het onderzoek kwam naar voren dat de secretaris van de beroepscommissie
de reactie van bedoeld hoofd op verzoeksters beroep weliswaar had doorgestuurd
naar verzoeksters gemachtigde, maar in de aanbiedingsbrief slechts had meegedeeld
dat de beroepscommissie zich op korte termijn zou beraden. Hij had daarbij
niet aangegeven dat, en binnen welke termijn, kon worden gereageerd op dat
commentaar.De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Hij overwoog in dat verband
dat indien een bestuursorgaan in een procedure de reactie van de ene partij
doorstuurt naar de andere partij, volstrekt helder dient te zijn met welk
oogmerk dat gebeurt. Indien wordt beoogd die andere partij in de gelegenheid
te stellen bedoelde reactie te becommentariëren, dient dit expliciet
te worden meegedeeld, en dient een termijn te worden genoemd waarbinnen kan
worden gereageerd.Omdat uit het onderzoek bleek dat de in dit geval gevolgde procedure de
gebruikelijke was, deed de Nationale ombudsman de beroepscommissie de aanbeveling
om in dit soort gevallen de indiener van het beroepschrift voortaan expliciet
de gelegenheid te bieden om op het commentaar van de zijde van de selectiecommissie
te reageren, en om daarbij aan te geven binnen welke termijn kan worden gereageerd.De beroepscommissie liet spoedig na het uitkomen van het rapport weten
dat de aanbeveling werd opgevolgd.Ten slotte werd in 1999 nog een klacht ontvangen over de Commissie sanering
ziekenhuisvoorzieningen. Deze klacht leidde niet tot onderzoek.
 21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE21.1 CijfersTabel 1 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/1999  –Ontvangen in 1999  + 5Te behandelen  5 Afgedaan     1) niet in onderzoek 3   2) onderzoek      a. rapport––5   b. tussentijds beëindigd22 In
behandeling per 01/01/2000  –In 1999 werden vijf verzoekschriften ontvangen op het terrein van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie (1998: 4). Het aantal afgedane zaken bedroeg evenals in
1998 vijf. Van de afgedane zaken werden twee afgedaan na in aanmerking te
zijn gebracht voor onderzoek. Deze werden afgehandeld via de interventiemethode.
Er werd geen rapport uitgebracht.21.2 Afgedane zakenEen van de via interventie afgehandelde zaken betrof een klacht over het
niet reageren door het Hoofdbedrijfschap Detailhandel op brieven van verzoeker.
Nadat de Nationale ombudsman een afschrift had ontvangen van de alsnog aan
verzoeker verzonden reactie, was er geen aanleiding meer het onderzoek voort
te zetten.De andere zaak betrof een klacht over de Centrale Organisatie Superheffing
van het Productschap voor Zuivel. Verzoekster klaagde erover dat het productschap
tot het moment van indiening van de klacht bij de Nationale ombudsman nog
niet was overgegaan tot uitbetaling van in de jaren 1994 tot en met 1996 toegekende
vergoedingen ter compensatie van door de Europese Gemeenschap toegepaste melkquotumkortingen.
De Nationale ombudsman stelde in de loop van het onderzoek vast dat voldoende
duidelijk was komen vast te staan dat de reden dat het productschap niet was
overgegaan tot uitbetaling van de toegekende vergoedingen, was gelegen in
het feit dat sprake was van een niet betaalde superheffingsschuld. De Nationale
ombudsman achtte een nader onderzoek op dit punt niet zinvol. Aangezien bovendien
een tegen de opgelegde superheffing ingesteld beroep ongegrond was verklaard,
was de Nationale ombudsman van mening dat voortzetting van het onderzoek geen
enkel doel meer diende.Drie zaken die in 1999 werden ontvangen kwamen niet voor onderzoek in
aanmerking. Het betrof hier klachten over de Sociaal-Economische Raad, het
Bedrijfschap Schildersbedrijf en het Productschap voor Zuivel. 22 WATERSCHAPPEN22.1 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het terrein van de bestuursorganen van de waterschappen bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6).Tabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften
 In behandeling per 01/01/1999  26Ontvangen in 1999  + 101Te behandelen  127 Afgedaan     1) niet in onderzoek 54   2) onderzoek     
a. rapport4 – 100   b.
tussentijds beëindigd4246 In behandeling per 01/01/2000  27In 1999 werden 101 verzoekschriften ontvangen op het terrein van de waterschappen
(1998: 91). Het aantal afgedane zaken bedroeg 100 (1998: 115). Van deze 100
zaken werden 46 (46%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarvan leidden vier tot een rapport (1998: 16). De overige 42 zaken werden
via interventie afgehandeld.22.2 Afgedane zaken22.2.1 Behandelingsduur bezwaarschriftenIn 1999 werden zeven klachten (1998: 3), die (mede) betrekking hadden
op de behandelingsduur van bezwaarschriften, tussentijds afgedaan. Er werden
geen rapporten uitgebracht (1998: 1). In zes van de zeven zaken die werden
beëindigd nam het betreffende waterschap, zuiveringsschap of hoogheemraadschap
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman alsnog een beslissing op
het bezwaarschrift. In het andere geval deed de Dienst Waterbeheer en Riolering
(DWR) van het hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht te Hilversum, nadat
de Nationale ombudsman de klacht in onderzoek had genomen, het voorstel verzoekers
bezwaarschrift door te sturen naar de belastingkamer van het gerechtshof ter
behandeling als beroepschrift. In dezelfde zaak wees de Nationale ombudsman
het hoogheemraadschap erop – dit naar aanleiding van een opmerking van
de DWR dat verzoekers bezwaarschrift was afgehandeld binnen de wettelijk geldende
termijn van één jaar – dat de Nationale ombudsman er in
zijn onderzoeken en uitspraken niet van uitgaat dat deze termijn doorslaggevend
is voor de vraag of behoorlijk is gehandeld. De Nationale ombudsman verwees
voor zijn visie aangaande deze materie naar het Jaarverslag 1997, blz. 394.
Het hoogheemraadschap werd er voorts op gewezen dat het dagelijks bestuur
van de Unie van Waterschappen had laten weten het standpunt van de Nationale
ombudsman te delen en de leden-waterschappen in de zogenoemde ledenbrief van
8 juli 1998 had geadviseerd het beleid daarop af te stemmen (Jaarverslag 1998,
blz. 393–394). 22.2.2 Invordering22.2.2.1 Kosten van invorderingEr werd één zaak via interventie afgehandeld (1998: 2 interventies,
1 rapport). Verzoeker klaagde er onder meer over dat de DWR van het hoogheemraadschap
Amstel, Gooi en Vecht hem, ondanks het feit dat hij een bezwaarschrift had
ingediend tegen de opgelegde aanslag verontreinigingsheffing woonruimte 1998,
ter invordering van de betreffende aanslag een aanmaning en een dwangbevel
had gestuurd, waarbij aanmaningskosten in rekening waren gebracht. Nadat de
zaak door de Nationale ombudsman in onderzoek was genomen, liet het hoogheemraadschap
weten dat verzoeker de aanmaningskosten niet behoefde te betalen. Voorts werd
de aanslag verminderd.22.2.2.2 KwijtscheldingOp het terrein van kwijtschelding werden zes zaken tussentijds afgedaan
(1998: 16 interventies, 3 rapporten). Het ging hier om klachten over afwijzingen
van (bezwaren tegen afwijzende beslissingen op) verzoeken om kwijtschelding
van opgelegde aanslagen verontreinigingsheffing en/of ingezetenenomslag. In
deze zaken werd het onderzoek beëindigd, omdat de Nationale ombudsman
tot het oordeel kwam dat de beslissing van het betreffende waterschap om geen
kwijtschelding te verlenen juist was.22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invorderingIn de zaak die leidde tot rapport 99/405 klaagde verzoekster er onder
meer over dat het zuiveringsschap Drenthe te Assen per 1 januari 1997
zonder reden en zonder haar ervan in kennis te stellen de heffingscode voor
haar woning had gewijzigd, ten gevolge waarvan de door haar verschuldigde
nota's niet meer automatisch via het waterleidingbedrijf werden geïnd.
Voorts klaagde verzoekster erover dat het zuiveringsschap haar, ondanks het
feit dat het wist van de foutieve codewijziging en het de toezegging had gedaan
deze om te zetten naar de juiste code, had geconfronteerd met de deurwaarder
in verband met achterstallige nota's. Uit de door het zuiveringsschap in het
kader van het onderzoek door de Nationale ombudsman gegeven verklaring bleek
om welke reden het zuiveringsschap tot wijziging van de code was overgegaan.
Voorts bleek dat de wijziging niet zonder reden was uitgevoerd. Omdat de wijziging
van de heffingscode in dit geval echter tevens een wijziging in de wijze van
betaling inhield, was de Nationale ombudsman van oordeel dat van het zuiveringsschap
had mogen worden verwacht dat het verzoekster ervan in kennis had gesteld
dat de betaling voortaan niet meer automatisch via de nota van het waterleidingbedrijf
zou plaatsvinden, maar via een aanslag verontreinigingsheffing. Door dit na
te laten was het zuiveringsschap uit een oogpunt van adequate informatieverstrekking
jegens verzoekster tekortgeschoten. De klacht was op dit punt gegrond.Omdat verzoekster er inmiddels van op de hoogte was dat als gevolg van
de gewijzigde heffingscode betaling van de door haar verschuldigde verontreinigingsheffing
niet meer via automatische incasso had plaatsgevonden, had van haar mogen
worden verwacht dat zij tot betaling van de aanslag zou zijn overgegaan, dan
wel met het zuiveringsschap een betalingsregeling zou hebben getroffen. Nu
verzoekster dit had nagelaten, kon het volgens de Nationale ombudsman niet
aan het zuiveringsschap worden verweten, dat het uiteindelijk de deurwaarder
had ingeschakeld bij het incasseren van de achterstallige nota. De klacht
was op dit punt niet gegrond.Zeven klachten werden tussentijds afgedaan. Deze klachten betroffen onder
meer het niet (inhoudelijk) reageren op brieven met betrekking tot invorderingskwesties,
het niet hebben verzonden van een eindafrekening, het ten onrechte hebben
ondernomen van invorderingsacties en het niet terugbetalen van
ten onrechte in rekening gebrachte aanmanings- en dwangbevelkosten.Nadat de Nationale ombudsman deze klachten in onderzoek had genomen, werden
de (onderliggende) problemen alsnog naar tevredenheid opgelost.22.2.3 SchadevergoedingOp het terrein van schadevergoeding werden vier zaken tussentijds afgedaan
(1998: 1 interventie, 4 rapporten). Eén daarvan is vermeldenswaard.
Verzoeker diende bij het waterschap Zeeuwse Eilanden een verzoek in tot vergoeding
van de kosten die hij had moeten maken (aangetekende brieven, bezoeken aan
het waterschap) om zijn juiste adres bij het waterschap ingang te doen vinden.
Het waterschap stuurde namelijk al jaren correspondentie naar het verkeerde
adres. In de reactie op de klacht gaf het waterschap aan alsnog een vergoeding
voor de reiskosten en de kosten van de aangetekende brieven te willen verstrekken.
De Nationale ombudsman vond de berekening die het waterschap daarbij had gehanteerd,
redelijk. Voorts achtte de Nationale ombudsman het redelijk dat het waterschap
niet de kosten had vergoed van het meenemen van een getuige door verzoeker
bij zijn bezoeken aan het waterschap. Die kosten had verzoeker redelijkerwijs
niet hoeven maken, en moesten daarom voor zijn rekening blijven.22.2.4 Overige zakenBaggerwerkzaamhedenRapport 99/182 betreft de uitvoering van in 1997 door het waterschap De
Waterlanden te Middenbeemster uitgevoerde baggerwerkzaamheden in het kader
van achterstallig onderhoud. Verzoekers klaagden er in de eerste plaats over
dat het waterschap bij de baggerwerkzaamheden in de achter hun percelen gelegen
wateren, niet alle afgesproken wateren had uitgebaggerd. De Nationale ombudsman
achtte de volgens het waterschap gemaakte afspraken, dat een tweetal sloten
zou worden uitgebaggerd, meer aannemelijk dan de volgens verzoekers gemaakte
afspraken, dat ook een derde sloot zouden worden uitgebaggerd. Het waterschap
had volgens de Nationale ombudsman dan ook conform de afspraken gehandeld.Verzoekers klaagden er in de tweede plaats over dat de baggerwerkzaamheden
niet naar behoren waren uitgevoerd, omdat niet tot aan de beschoeiing c.q.
de oeverzijde was gebaggerd en niet was gebaggerd tot de juiste diepte. Aangezien
sprake was van achterstallig onderhoud meenden verzoekers dat gebaggerd had
moeten worden volgens de in 1993 geldende keur. De Nationale ombudsman achtte
het te billijken dat het waterschap had gebaggerd volgens de bepalingen van
de huidige, in 1994 ingevoerde, keur en niet op basis van de oude bepalingen
uit 1993. Gelet voorts op de (argumenten van het waterschap met betrekking
tot de) wijze van baggeren, concludeerde de Nationale ombudsman dat het waterschap
de baggerwerkzaamheden naar behoren had uitgevoerd.Ten slotte klaagden verzoekers erover dat de toegezegde evaluatie van
de nieuwe status van het water, dat is gelegen direct achter hun percelen,
nog niet had plaatsgevonden. Uit de door het waterschap verstrekte gegevens
bleek dat op ambtelijk niveau een inventarisatie had plaatsgevonden van knelpunten,
die voortkwamen uit de nieuwe keur. De daarbij geconstateerde knelpunten gaven
geen aanleiding tot keurwijziging, maar konden worden opgelost door aanpassing
van de uitvoeringspraktijk. De veronderstelling van verzoekers dat de evaluatie
specifiek betrekking had op een mogelijke herziening van de status van de
sloot, berustte volgens de Nationale ombudsman dan ook op een misverstand.
De klacht werd niet gegrond geacht. Passage in briefIn de zaak die leidde tot rapport 99/203 (JB 1999, nr. 147) klaagde verzoeker
over een passage in een brief van het dagelijks bestuur van het waterschap
Hollands Kroon te Wieringerwerf. In die brief droeg het dagelijks bestuur
verzoeker op zich met onmiddellijke ingang te onthouden van het adviseren
en begeleiden van belanghebbenden in aangelegenheden die het waterschap direct
dan wel indirect betroffen. Daarbij stelde het dagelijks bestuur zich op het
standpunt dat deze activiteiten onverenigbaar waren met verzoekers status
van voormalig secretaris van één van de rechtsvoorgangers van
het waterschap en met zijn positie van rechthebbende op wachtgeld ten laste
van het waterschap. De klacht van verzoeker dat de betreffende passage inconsequent
was, werd door de Nationale ombudsman gedeeld. Aan het adres van verzoeker
werd in de gewraakte passage een aantal punten van kritiek geuit, waarvan
het dagelijks bestuur tevens liet weten dat deze vooralsnog buiten beschouwing
zouden worden gelaten, terwijl uit de context de reden daarvan onvoldoende
duidelijk werd. Verzoeker had mogen verwachten dat het dagelijks bestuur een
en ander duidelijker in de brief had uiteengezet. De onderzochte gedraging
was in zoverre «niet behoorlijk». Voorts had het dagelijks bestuur
de punten van kritiek nader dienen te onderbouwen. Ook in zoverre was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Er rustte op het dagelijks bestuur echter geen wettelijke plicht om voorafgaand
aan de brief verzoekers visie ten aanzien van de betreffende passage te vernemen.
Artikel 4:8, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht was in dit verband
niet van toepassing. Dit artikel ziet op beschikkingen en de betreffende brief
kan niet als zodanig worden aangemerkt, aangezien de inhoud daarvan niet op
rechtsgevolg was gericht. Op dit punt was de klacht niet gegrond.Rapport 99/389 betreft een klacht over het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap
van Rijnland te Leiden. Verzoeker, oud bestuurder van dit hoogheemraadschap,
klaagde erover dat het dagelijks bestuur hem had laten weten dat hij, gelet
op de omstandigheden rond zijn vertrek (een vertrouwensbreuk tussen hem en
het dagelijks bestuur, ontstaan als gevolg van een uitgelekt memo van verzoeker),
niet welkom was op in de «Rijnlander» (het personeelsblad van
het hoogheemraadschap) aangekondigde ontvangsten. Verzoeker vond dit zeer
beledigend. De Nationale ombudsman vond de handelwijze van het dagelijks bestuur
op dit punt begrijpelijk en achtte het voorts aannemelijk, dat het niet de
bedoeling van het dagelijks bestuur was geweest om verzoeker hiermee te beledigen.
De verwoording door het dagelijks bestuur van de boodschap aan verzoeker in
de betreffende brief was volgens de Nationale ombudsman ook niet beledigend.
Dat verzoeker het wel zo had opgevat, deed daaraan niet af. De klacht was
op dit punt niet gegrond.De klacht van verzoeker dat hij van het dagelijks bestuur geen antwoord
kreeg op de (herhaalde) vraag tot welke instantie hij zich zou kunnen wenden,
indien het dagelijks bestuur hem geen danwel een onbevredigend antwoord op
een door hem gestelde vraag zou geven, achtte de Nationale ombudsman wel gegrond.
Het dagelijks bestuur had verzoeker erop moeten wijzen dat hij zich tot de
Nationale ombudsman kon wenden met het verzoek een onderzoek in te stellen
naar de wijze waarop het dagelijks bestuur zich jegens hem had gedragen.Er werden voorts 21 zaken tussentijds afgedaan. Tien daarvan hadden betrekking
op het uitblijven van een reactie op een brief van verzoeker. Tussenkomst
van de Nationale ombudsman leidde in die gevallen alsnog tot actie.Twee verzoekers dienden een klacht bij de Nationale ombudsman in omdat
zij telkens onterechte aanslagen opgelegd kregen, en één verzoeker omdat hij aanslagen ontving die voor een ander bestemd waren. In
de reactie op de klachten werd aangegeven dat actie zou worden ondernomen
om een einde aan de onjuiste situaties te maken.Waterhuishoudkundige problemen waren tweemaal onderwerp van interventiezaken.
Vermeldenswaard is de zaak waarin verzoeker erover klaagde dat het waterschap
Roer en Maas te Sittard onvoldoende actie had ondernomen tegen de telkens
terugkerende wateroverlast in de woonomgeving van verzoeker. In zijn reactie
gaf het waterschap een uitleg over de taak en het beleid van het waterschap
ten aanzien van de bestrijding van wateroverlast. Voorts werd aangegeven welke
maatregelen en noodvoorzieningen, met name de aanleg van drie regenwaterbuffers,
waren genomen om de overlast in de toekomst te beperken. Verzoeker vond de
uitleg voldoende en trok zijn klacht in.Een ander geval dat nog vermeldenswaard is, is de zaak waarin verzoekster
erover klaagde dat het waterschap De Groote Waal te Klaaswaal haar onvoldoende
had geïnformeerd over het in 1993 door haar bij het waterschap gelegde
beslag op het loon van haar ex-echtgenoot. In reactie op de klacht gaf het
waterschap aan niet meer over (het exploit ter zake van) het loonbeslag te
beschikken, omdat dat in 1994 was vernietigd. Volgens het waterschap verviel
met het voldaan zijn van de vordering op de ex-echtgenoot de bewaarplicht
van het stuk betreffende het loonbeslag. De Nationale ombudsman was van oordeel
dat het waterschap verzoekster op de van toepassing zijnde wetgeving (Archiefwet
1962) had moeten wijzen. Voorts oordeelde de Nationale ombudsman dat het waterschap
ter zake van de vernietiging van het stuk niet juist had gehandeld. Gelet
op deze beoordeling en in aanmerking genomen dat het doel van verzoekster
was de stukken betreffende het loonbeslag in handen te krijgen, besloot de
Nationale ombudsman het onderzoek te beëindigen, onder verwijzing van
verzoekster naar andere wegen, waarlangs zij mogelijk haar doel zou kunnen
bereiken.23 PROVINCIES23.1 Algemeen23.1.1 De aansluiting van de provinciesTot 1 januari 1999 waren de provincies in het kader van een proefproject
aangesloten bij de Nationale ombudsman. Met ingang van 1 januari 1999 is dit
proefproject geëindigd (zie ook Jaarverslag 1998, blz. 403) en vallen
de provincies op grond van artikel 1a eerste lid onder b juncto artikel 1b
van de Wet Nationale ombudsman (WNo) onder de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman voor een periode van vier jaar.23.1.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman op
het gebied van de provincies bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.Tabel Provincies: verdeling verzoekschriften ontvangen
in 1999 Provincie19991998Groningen11 Friesland20 Drenthe21Overijssel10 Gelderland53 Utrecht45Noord-Holland34 Zuid-Holland69Zeeland12 Noord-Brabant61 Limburg12Flevoland10  3328De Nationale ombudsman ontving in 1999 33 klachten op het terrein van
de provincies (1998: 28). Daarvan werden er vijf in onderzoek genomen. Twee
van deze onderzoeken werden afgerond met een rapport, twee werden via de interventiemethode
beëindigd en één onderzoek liep nog op 1 januari 2000.
In 1999 werden voorts nog twee rapporten uitgebracht, en werd vier maal het
onderzoek na interventie beëindigd, naar aanleiding van in 1998 ingediende
klachten. 28 Verzoekschriften leidden – om verschillende redenen –
niet tot onderzoek. Zo was in zes gevallen nog niet voldaan aan het kenbaarheidsvereiste
(1998: vier). In negentien gevallen was één van de (andere)
omstandigheden die zijn neergelegd in artikel 14 en artikel 16 van de WNo
van toepassing. Verder trok één verzoeker zijn klacht in vóórdat
tot onderzoek was besloten en werden twee klachten – conform de bedoeling
van verzoeker – voor kennisgeving aangenomen. Op 1 januari 2000
was voor één klacht nog niet beslist of deze in onderzoek zou
worden genomen.23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenRapportenIn 1999 bracht de Nationale ombudsman vier rapporten uit op het terrein
van de provincies (twee over de provincie Utrecht, één over
de provincie Noord-Holland en één over de provincie Zeeland).
In één zaak verklaarde de Nationale ombudsman
de klacht gegrond, in twee zaken verklaarde hij de klachten niet gegrond en
in één geval was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Afhandeling briefRapport 99/236 betreft een klacht over gedeputeerde staten van de provincie
Utrecht. Verzoekster klaagde erover dat gedeputeerde staten van Utrecht, ondanks
een schriftelijk rappel, niet inhoudelijk hadden gereageerd op haar brief
van 4 februari 1998 waarin zij gedeputeerde staten aansprakelijk stelde
voor de door haar geleden schade ten bedrage van f 9 033,71. Verzoekster
stelde de schade te hebben geleden als gevolg van de beschadiging aan een
tv-kabel. In een brief van 22 juni 1998 deelden gedeputeerde staten aan
verzoekster mee dat haar brief was doorgezonden aan de verzekeraar van gedeputeerde
staten. Nadat verzoekster zich op 10 maart 1999 tot de Nationale ombudsman
had gericht, reageerde de verzekeraar van de provincie bij brief van 26 maart
1999 op verzoeksters brief. De Nationale ombudsman oordeelde dat gedeputeerde
staten niet met de vereiste voortvarendheid hadden gehandeld door verzoeksters
brief pas op 22 juni 1998 aan de verzekeraar door te sturen. Bovendien
was verzuimd in het behandelingsbericht een termijn te noemen waarbinnen een
reactie kon worden verwacht en was verzuimd bij de verzekeraar aan te dringen
op een versnelde afhandeling van de zaak. De Nationale ombudsman achtte de
onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Voorts nam de Nationale
ombudsman in deze zaak met instemming kennis van de mededeling van de provincie
Utrecht dat per 1 april 1999 een voortgangsbewakingssysteem operationeel
is geworden dat de afhandeling van schadeclaims zal bewaken.BodemvervuilingRapport 99/340 betreft eveneens een klacht over gedeputeerde staten van
de provincie Utrecht. Verzoekster klaagde erover dat gedeputeerde staten niet
waren overgegaan tot afgifte van een urgentiebeschikking ingevolge artikel
37, tweede lid, onderdeel a, van de Wet bodembescherming. In dit artikel is
bepaald dat gedeputeerde staten in een beschikking vaststellen of er sprake
is van een geval van ernstige verontreiniging van de bodem naar aanleiding
van een nader onderzoek of naar aanleiding van een melding als bedoeld in
artikel 28, eerste lid, van de wet (melding van het voornemen tot saneren).
In de bedoelde beschikking stellen gedeputeerde staten vast of er van urgentie
sprake is.In een woonwijk in de gemeente Zeist hadden in het verleden bedrijfsactiviteiten
plaatsgevonden. In november 1997 was een projectgroep opgericht nadat naar
aanleiding van de resultaten van een onderzoek naar de kwaliteit van het grondwater,
twijfels waren gerezen over de voorheen in de woonwijk uitgevoerde bodemonderzoeken
en bodemsanering. In de projectgroep was de provincie Utrecht vertegenwoordigd.
De gemeente gaf in het voorjaar 1998 een onderzoekbureau opdracht tot een
onderzoek naar de situatie in de woonwijk. De resultaten van dit onderzoek
leidden ertoe dat vervolgonderzoek noodzakelijk was. In december 1998 werd
in een nieuwsbrief aan de bewoners van de wijk meegedeeld dat volgens de planning
in januari 1999 het dossieronderzoek zou worden afgerond. De projectgroep
zou dan aan de provincie en gemeente aanbevelingen doen. De eindreportage
werd in de zomer van 1999 verwacht.In 1998 maakte een aantal bewoners van de woonwijk bezwaar tegen de jaarlijkse
huurverhoging. Bij uitspraak van 28 januari 1999 verklaarde de huurcommissie
in het ressort Utrecht het verzet tegen de uitspraak van de voorzitter over
de redelijkheid van een voorstel tot huurverhoging ongegrond. De huurcommissie
overwoog dat er door gedeputeerde staten geen beschikking als bedoeld in artikel
37, tweede lid, onderdeel a, van de Wet bodembescherming was afgegeven en
dat er om die reden geen sprake was van een absoluut nulpunt als bedoeld in
het Besluit huurprijzen woonruimte, welke voor de huurcommissie
aanleiding zou zijn uit te spreken dat de voorgestelde huurverhoging niet
redelijk is.De Nationale ombudsman oordeelde dat gedeputeerde staten niet kon worden
verweten dat zij in februari 1999 nog geen urgentieverklaring als bedoeld
in artikel 37 van de Wet bodembescherming hadden afgegeven, aangezien de eindrapportage
van het onderzoek naar de verontreiniging in de woonwijk pas in de zomer van
1999 werd verwacht. De onderzochte gedraging was «behoorlijk»
.Ten overvloede werd opgemerkt dat het feit dat de huurcommissie het antwoord
op de vraag naar de redelijkheid van een voorgestelde huurverhoging liet afhangen
van de vraag of een urgentiebeschikking (als bedoeld in de Wet Bodembescherming)
wordt afgegeven, tot gevolg heeft dat de bewoners er een bijzonder belang
bij hebben dat gedeputeerde staten voortvarend te werk gaan na afronding van
het onderzoek naar de verontreiniging. In dit verband merkte de Nationale
ombudsman nog op dat van gedeputeerde staten mag worden verwacht dat zij,
na de ontvangst van de onderzoekresultaten, zullen beslissen binnen de in
de Wet bodembescherming genoemde termijn van dertien weken.Nieuwe afrasteringIn het onderzoek dat leidde tot rapport 99/465 klaagde verzoekster erover
dat het college van gedeputeerde staten van Noord-Holland haar verzoek om
een bijdrage in de kosten voor het vernieuwen van de afrastering tussen verzoeksters
perceel en een provinciale weg had afgewezen. Verzoekster wilde een bijdrage
in de door haar gemaakte kosten omdat door de provincie nooit onderhoud was
gepleegd aan de wilgen die langs de afrastering stonden en die er volgens
verzoekster de oorzaak van waren dat er schade aan de afrastering was ontstaan.Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat de provincie niet voldoende in
de gelegenheid was gesteld om de afrastering te inspecteren vóórdat
deze door verzoekster was vervangen. Voorts oordeelde de Nationale ombudsman
dat het gelet op de maaswijdte van het gaas niet onaannemelijk was dat, zoals
de provincie had gesteld, de takken door het gaas heen waren gegroeid en geen
schade hadden veroorzaakt. Voorts was niet komen vast te staan dat het niet
mogelijk was geweest de takken te verwijderen zonder de afrastering te beschadigen.
Bovendien was niet komen vast te staan dat de provincie bij het afzetten van
de wilgen in het voorjaar van 1998 schade had veroorzaakt aan dat deel van
de afrastering dat op dat moment nog niet door verzoekster was vervangen.
De Nationale ombudsman oordeelde alles overziend dan ook dat niet kon worden
gesteld dat verzoeksters aanspraak op een schadevergoeding, gezien de gronden
waarop deze aanspraak berustte, zo evident juist was, dat de provincie niet
in redelijkheid tot haar afwijzende besluit had kunnen komen. De onderzochte
gedraging was «behoorlijk».MilieuhandhavingBijzondere aandacht verdient het onderzoek dat werd afgesloten met rapport
99/467.De verzoekster in deze zaak is een bedrijf dat zich onder meer bezighoudt
met vuilverwerking en recycling. Volgens verzoekster werd zij door de provincie
Zeeland op verschillende manieren gedwarsboomd in haar bedrijfsvoering. Zo
zou de provincie ten onrechte verzoekster melding inzake de plaatsing van
een filterinstallatie niet hebben geaccepteerd en in plaats daarvan, zonder
daartoe toereikende gronden aan te voeren, van haar hebben geëist dat
zij om wijziging van haar milieuvergunning zou verzoeken voordat zij tot de
plaatsing van de filterinstallatie kon overgaan, en zou de provincie in verschillende
bestuurlijke waarschuwingen verzoekster geen duidelijkheid hebben gegeven
over de door haar te volgen handelwijze ter voorkoming van bestuursrechtelijk
optreden. Ook klaagde verzoekster erover dat de provincie een aantal malen
niet of niet tijdig had gereageerd op haar meldingen inzake
het accepteren van partijen verontreinigde grond, dat bepaalde ambtenaren
van de provincie vertrouwelijke mededelingen van haar kant hadden laten uitlekken
binnen de provincieorganisatie, en dat de provincie vertrouwelijke informatie
had doorgespeeld aan de regionale pers.In de inleiding van zijn beoordeling wees de Nationale ombudsman erop
dat hij zich in deze zaak zou onthouden van een oordeel ten aanzien van inhoudelijke
aspecten, voor zover deze althans, op grond van de Wet milieubeheer en de
Algemene wet bestuursrecht (Awb), uiteindelijk aan de bestuursrechter zouden
kunnen worden voorgelegd.Vervolgens besprak de Nationale ombudsman de vijf klachtonderdelen een
voor een.Met betrekking tot de aan verzoekster gestelde eis dat zij voor de plaatsing
van de filterinstallatie een wijzigingsvergunning diende aan te vragen (de
provincie nam geen genoegen met een melding), stelde de Nationale ombudsman
in de eerste plaats vast dat blijkens jurisprudentie van de Raad van State
tegen een weigering van een bestuursorgaan om een melding als hier aan de
orde te accepteren, geen rechtsmiddelen op grond van de Awb openstaan. De
Nationale ombudsman diende daarom een oordeel te geven over de weigering van
gedeputeerde staten van Zeeland om de desbetreffende melding van verzoekster
te accepteren. Hij overwoog in dat verband dat alleen al op grond van het
voortdurende meningsverschil tussen verzoekster en de provincie met betrekking
tot de vraag of de door verzoekster voorgestane verandering van haar inrichting
wel of niet als gunstig voor het milieu moest worden beoordeeld, een vergunningprocedure,
met alle daaraan verbonden waarborgen op het terrein van rechtsbescherming,
de meest geëigende weg was.Overigens bleek uit het onderzoek dat tegen verzoekster een strafrechtelijk
onderzoek liep en dat verzoekster ook niet tot de aanvraag van een wijzigingvergunning
wilde overgaan omdat dat volgens haar zou kunnen worden uitgelegd als een
erkenning van haar kant dat zij zich in het verleden schuldig had gemaakt
aan verwijtbaar gedrag. De Nationale ombudsman overwoog in dat verband dat
het niet juist zou zijn indien gedeputeerde staten zich bij de beoordeling
van de vraag of een wijzigingsvergunning nodig was, zouden laten leiden door
het gegeven dat onder verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie een
strafrechtelijk onderzoek tegen verzoekster liep. Op dit punt werd de klacht
niet gegrond verklaard.Ten aanzien van het tweede klachtonderdeel overwoog de Nationale ombudsman
dat van een bestuursorgaan dat bestuurlijke (voor)waarschuwingen doet uitgaan,
mag worden verwacht dat het daarin duidelijk aangeeft wat betrokkene te doen
staat om verdergaand bestuursrechtelijk optreden (zoals de toepassing van
bestuursdwang, de oplegging van een dwangsom, of de intrekking van een vergunning)
te voorkomen. Omdat gedeputeerde staten in hun schriftelijke waarschuwingen
aan verzoekster aan deze eis hadden voldaan, verklaarde de Nationale ombudsman
de klacht ook op dit onderdeel niet gegrond.Met betrekking tot de klacht over het niet of niet tijdig reageren door
de provincie op meldingen van verzoekster inzake de acceptatie van partijen
grond stelde de Nationale ombudsman vast dat in de milieuvergunning van verzoekster
is bepaald dat zij ten minste vijf dagen voordat een bepaalde partij grond
wordt geaccepteerd aan de provincie informatie dient te verstrekken over de
analyseresultaten en over de herkomst van de grond. Volgens de vergunningvoorschriften
kan de betreffende partij worden geaccepteerd indien de provincie niet binnen
vijf dagen na ontvangst van deze informatie schriftelijk heeft gereageerd.
De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekster er in beginsel op moet kunnen
vertrouwen dat zij de desbetreffende partij grond mag innemen en verwerken
indien de provincie niet binnen vijf dagen schriftelijk heeft laten weten
daartegen bezwaar te hebben. Uit het onderzoek kwam naar voren dat de provincie ten aanzien van verschillende
partijen grond pas na het verstrijken van de vijf-dagenter- mijn had meegedeeld
dat zij bezwaar had tegen acceptatie daarvan door verzoekster, en in andere
gevallen telefonisch haar standpunt kenbaar had gemaakt. De Nationale ombudsman
verklaarde de klacht op dit punt dan ook gegrond.De klachten op het punt van de informatieverstrekking werden beide niet
gegrond verklaard. In dat verband overwoog de Nationale ombudsman dat niet
was gesteld of gebleken dat de betrokken ambtenaren van de provincie informatie
uit een bespreking met vertegenwoordigers van verzoekster naar buiten hadden
bekendgemaakt, en dat niet viel in te zien dat de informatie die een ambtenaar
van de provincie aan een journalist van een regionale krant had verstrekt,
een vertrouwelijk karakter had en zich om die reden niet leende voor verstrekking
aan derden.InterventiesIn 1999 zijn er zes klachten over de provincies afgehandeld middels de
interventiemethode.Uitblijven reactie op brievenVan de vijf onderzoeken die betrekking hadden op het uitblijven van een
reactie van de provincie op brieven van verzoekers, zijn de volgende twee
vermeldenswaard.In de zaak betreffende de provincie Groningen leidde de interventie van
de Nationale ombudsman tot een vlotte reactie op verzoekers brief, waarbij
hem de gevraagde restitutie van verontreinigingsheffing werd verleend, en
tot een toezegging dat in de toekomst standaard behandelingsberichten zouden
worden verstuurd als een brief niet binnen drie weken kon worden beantwoord.In de zaak betreffende de provincie Zuid-Holland was voor de afhandeling
meer nodig dan een snelle reactie van de provincie. Verzoeker maakte zich
zorgen over de bouwplannen van de gemeente Brielle met betrekking tot het
stuk grond tegenover zijn woning. Hij schreef daarover, in verband met de
toezichthoudende taak van de provincie, een brief aan de provincie Zuid-Holland.
Toen een reactie uitbleef, diende hij een klacht in bij de Nationale ombudsman.
De reactie die verzoeker na tussenkomst van de Nationale ombudsman ontving,
stelde hem niet tevreden. Verzoeker vond de reactie te summier. Vervolgens
kwam een gesprek tot stand tussen verzoeker en de betrokken ambtenaren van
de provincie, zodat verzoeker alsnog een afdoende antwoord zou kunnen krijgen
op zijn vragen. In het gesprek werd duidelijk dat er nog geen aanvraag van
de gemeente bestond voor wijziging van de bestemming van de grond, zodat de
zorgen van verzoeker konden worden weggenomen. De klacht werd als afgedaan
beschouwd.SchadevergoedingEén van de zaken die na interventie van de Nationale ombudsman
kon worden afgedaan, ging over het uitblijven van een reactie op een verzoek
om schadeloosstelling. Verzoeker was eigenaar van een stuk grond (in gebruik
als landbouwgrond) dat gelegen was in een waterwingebied. De bepalingen van
de provinciale milieuverordening waren op deze grond van toepassing, en dat
betekende dat verzoeker geen bestrijdingsmiddelen en geen meststoffen op het
land mocht gebruiken. Daardoor leed hij vermogensschade. Op grond van de provinciale
milieuverordening in samenhang met de Wet milieubeheer kon verzoeker in aanmerking
komen voor een schadevergoeding. Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat de provincie Noord-Brabant nog niet had beslist op zijn verzoek om
schadeloosstelling. Aangezien het vaststellen van de schade een jaarlijks
terugkerende kwestie betrof, drong de Nationale ombudsman bij de provincie
aan op het vinden van een structurele oplossing. Na veelvuldig
aandringen van de Nationale ombudsman, vond er een gesprek plaats tussen verzoeker
en medewerkers van de provincie. Het gesprek resulteerde in een concept-overeenkomst
die verzoeker werd aangeboden, waarin de afkoop van de schade over langere
termijn werd geregeld. Partijen hadden de intentie om tot overeenstemming
te komen en zullen deze overeenkomst nader uitwerken. De provincie gaf in
de reactie op de klacht voorts aan dat de klacht gegrond was. Een en ander
was voor de Nationale ombudsman aanleiding het onderzoek naar de klacht te
beëindigen.23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenHieronder worden enkele zaken beschreven die op verschillende gronden,
genoemd in de artikelen 14 en 16 van de WNo, niet leidden tot onderzoek.Geen gedraging jegens verzoekerIn 1999 ontving de Nationale ombudsman twee verzoekschriften over de vaststelling
van een interlokale busdienstregeling door het college van gedeputeerde staten.
Door verzoekers werd aangevoerd dat door het college van gedeputeerde staten
bij de vaststelling van de busdienstregeling geen rekening was gehouden met
de argumenten die door verzoekers waren aangevoerd tegen de nieuwe busdienstregeling.
In beide gevallen werd geen onderzoek ingesteld.Ingevolge artikel 19 van de Wet personenvervoer stelt het college van
gedeputeerde staten de dienstregeling voor interlokaal openbaar vervoer vast,
nadat belanghebbenden in de gelegenheid zijn gesteld wensen kenbaar te maken
ten aanzien van de dienstregeling. Bij de vaststelling van de dienstregeling
dient het college – ter bevordering van een redelijke en duurzame voorziening
in de vraag naar personenvervoer – een afweging te maken tussen onder
andere de omvang en het gebruik van goed functionerend openbaar vervoer, de
noodzaak van de voorzieningen voor diegenen die op dit vervoer zijn aangewezen,
de verkeersveiligheid, de ruimtelijke ordening, het milieubeheer en de beschikbare
financiële middelen. Tegen het besluit tot vaststelling van de dienstregeling
staat voor belanghebbenden een bezwaar- en beroepsprocedure open.Indien ten aanzien van de gedraging waarover wordt geklaagd een dergelijke
procedure openstaat, aanhangig is of is doorlopen is de Nationale ombudsman,
gelet op het bepaalde in artikel 16 van de wet op zijn ambt, niet bevoegd
een onderzoek in te stellen. Volgens vast beleid stelt de Nationale ombudsman
eveneens geen onderzoek in indien geen gebruik is gemaakt van de mogelijkheid
om een bezwaarschrift in te dienen en vervolgens beroep in te stellen. Door
een verzoeker werd aangevoerd dat, nu door het College van Beroep voor het
bedrijfsleven was uitgesproken dat verzoeker als derde-belanghebbende dient
te worden aangemerkt in zijn beroep tegen de vaststelling van de busdienstregeling,
de Nationale ombudsman derhalve wel een onderzoek zou kunnen instellen, omdat
het bepaalde in artikel 16 van de WNo niet van toepassing zou zijn.Bij de beoordeling van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman terzake
bleek echter dat bij de vaststelling van een busdienstregeling de vervoersonderneming,
de gemeenten in het desbetreffende vervoersgebied en het college van gedeputeerde
staten de betrokken partijen zijn. Het college van gedeputeerde staten stelt,
ingevolge het bepaalde in artikel 19 van de Wet personenvervoer, de betrokken
gemeentebesturen – en via deze besturen de burgers – in de gelegenheid
hun wensen kenbaar te maken. Naar aanleiding van de via deze procedure ontvangen
reacties treden het college van gedeputeerde staten, de gemeentebesturen en
de vervoersonderneming met elkaar in overleg, met als doel te beoordelen welke
wijzigingen in de dienstregeling – met inachtneming van het doel van
de wet – doorgevoerd kunnen worden. De beslissing van het college van gedeputeerde staten tot vaststelling van de dienstregeling is
derhalve een gedraging jegens de betrokken gemeenten enerzijds en de betrokken
vervoersonderneming anderzijds en kan niet worden aangemerkt als een gedraging
jegens een individuele burger. Ingevolge artikel 14, onderdeel d, van de WNo
is de Nationale ombudsman niet verplicht een onderzoek in te stellen indien
de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden.Een gelijkluidende overweging lag ten grondslag aan de beslissing om geen
onderzoek in te stellen naar aanleiding van een klacht over de door het college
van gedeputeerde staten van de provincie Gelderland gevolgde procedure bij
de aanwijzing van de locatie Horst-Noord als regionaal bedrijventerrein, welke
aanwijzing in strijd zou zijn met het in 1996 vastgesteld streekplan. Bij
de beoordeling van de Nationale ombudsman terzake is geoordeeld dat de aanwijzing
van de locatie een gedraging is jegens het gemeentebestuur van Ermelo en niet
jegens de in dat gebied woonachtige burgers. Naar aanleiding van de aanwijzing
zal door het gemeentebestuur een (gewijzigd) bestemmingsplan moeten worden
opgesteld. Voor de vaststelling van een dergelijk plan geldt de voorbereidingsprocedure,
waarin burgers hun zienswijzen kenbaar kunnen maken.Actief optredenEen klacht over het uitblijven van actie door het college van gedeputeerde
staten van Noord-Brabant tegen een op verzoekers erfscheiding geplaatste abri
is eveneens niet in onderzoek genomen. Een abri dient te worden aangemerkt
als een meldingplichtig bouwwerk, waarbij voor de plaatsing van een dergelijk
bouwwerk door het college van burgemeester en wethouders vrijstelling kan
worden verleend van de bepalingen van het bestemmingsplan. Gelet hierop en
op het feit dat door het college van gedeputeerde staten direct naar aanleiding
van verzoekers brief informatie was ingewonnen bij de gemeente en verzoeker
hieromtrent had geïnformeerd kon niet worden gesteld dat het college
van gedeputeerde staten niet voldoende actief had gereageerd. De klacht was
kennelijk ongegrond.Beheer waterkeringenIn verband met de opgetreden hoge waterstand in augustus 1996 is door
twee inwoners van Vlissingen een alternatief voorstel voor de bediening van
de sluis in de Vissershaven opgesteld. Het aan het college van gedeputeerde
staten voorgelegde voorstel was afgewezen onder verwijzing naar nieuw gemaakte
afspraken en genomen maatregelen ter voorkoming van wateroverlast. Betrokken
inwoners hebben de Nationale ombudsman vervolgens verzocht een onderzoek in
te stellen naar de afwijzende beslissing.Uit de parlementaire geschiedenis van de Wet op de waterkering blijkt
dat de toezichthoudende taak van het college van gedeputeerde staten uitsluitend
betrekking heeft op het toezicht ter voorkoming van overstromingen, met name
voor wat betreft het – versneld – aanleggen en verbeteren van
de primaire waterkeringen. Daarbij is uitdrukkelijk aangegeven dat de wet
niet het beheer regelt van de waterkeringen, aangezien de waterkeringen bij
waterschappen in beheer zijn. Gelet op de verdeling van de taken en bevoegdheden
tussen de provincie en het waterschap kon niet worden gesteld dat het college
van gedeputeerde staten mogelijk niet behoorlijk had gehandeld door, onder
verwijzing naar de nieuw gemaakte afspraken en genomen maatregelen het alternatief
voorstel niet over te nemen. Daarom stelde de Nationale ombudsman geen onderzoek
in. 24 GEMEENTEN24.1 Algemeen24.1.1 Aangesloten gemeentenTot 1 januari 1999 was een aantal gemeenten in het kader van een proefproject
aangesloten bij de Nationale ombudsman. Met ingang van 1 januari 1999
is dit proefproject geëindigd (zie ook Jaarverslag 1998, blz. 409) en
vallen alle gemeenten die aansluiting bij de Nationale ombudsman hebben gezocht
op grond van artikel 1a, eerste lid, onder b, juncto artikel 1b van de Wet
Nationale ombudsman (WNo) onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
voor een periode van vier jaar.Met ingang van 1 januari 1999 sloten de volgende gemeenten zich aan:Apeldoorn, Beemster, Bernheze, Beverwijk, Breda, Brummen, Dantumadeel,
Duiven, Enschede, Ermelo, Ferwerderadiel, Gaasterlân-Sleat, Gorinchem,
Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Harenkarspel, Heusden, Katwijk,
Langedijk, Leiderdorp, Lemsterland, Lisse, Losser, Middelharnis, Moerdijk,
Nijkerk, Nijmegen, Noordwijk, Oegstgeest, Reeuwijk, Roermond, Ruurlo, Schijndel,
Steenwijk, Venlo, Voorschoten, Voorst en Weert.Medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman hebben in 1999 bij alle
gemeenten die per 1 januari 1999 nieuw onder de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman vielen een kennismakingsbezoek afgelegd.Met ingang van 1 januari 2000 heeft zich nog een 24-tal gemeenten aangesloten.
Het betreft de volgende gemeenten:Baarle-Nassau, Bergh, Blaricum, Boskoop, Brunssum, Bunschoten, Diemen,
Dordrecht, Geertruidenberg, Groenlo, Haarlem, Leidschendam, Leusden, Nederlek,
Nieuwegein, Noordwijkerhout, Ridderkerk, Rijnsburg, Sassenheim, Ten Boer,
Tiel, Veendam, Woudenberg en Woudrichem.In totaal vallen aldus met ingang van 1 januari 2000 62 gemeenten onder
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.24.1.2 >CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1999 op het gebied van de gemeenten bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.Tabel Gemeenten: verdeling verzoekschriften ontvangen
in 1999 Gemeente19991998Apeldoorn2410 Beemster0–Bernheze5– Beverwijk33 Breda176Brummen21 Dantumadeel0– Duiven1–Enschede1020 Ermelo1–Ferwerderadiel1– Gaasterlân–Sleat0–Gorinchem64 Haarlemmerliede
& Spaarnwoude10 Haarlemmermeer1810 Harenkarspel0–Heusden16 Katwijk53 Langedijk2–Leiderdorp54 Lemsterland2–Lisse3– Losser10 Middelharnis1–Moerdijk0– Noordwijk34 Nijkerk22Nijmegen16– Oegstgeest24Reeuwijk2– Roermond66 Ruurlo01Schijndel21 Steenwijk21 Venlo67Voorschoten24 Voorst3–Weert46  159103De Nationale ombudsman ontving in 1999 159 klachten over gemeenten die
zich bij de Nationale ombudsman hebben aangesloten (1998: 103). Daarvan werden
er 38 in onderzoek genomen. Zes van deze onderzoeken werden afgesloten met
een rapport. In 21 gevallen werd het onderzoek na interventie beëindigd.
Elf onderzoeken liepen nog op 1 januari 2000. In 1999 werden voorts nog
zes rapporten uitgebracht, en werd negen maal het onderzoek na interventie
beëindigd, naar aanleiding van in 1998 ingediende klachten. 106 verzoekschriften
leidden – om verschillende redenen – niet tot onderzoek. Zo was
in 23 gevallen nog niet voldaan aan het kenbaarheidsvereiste (1998: 11). In
61 gevallen was één van de (andere) omstandigheden die zijn
neergelegd in artikel 14 en artikel 16 van de WNo van toepassing. Verder was
de Nationale ombudsman in acht gevallen niet bevoegd op grond van artikel
30 van de WNo, omdat de desbetreffende gedraging lag voor de datum waarop
de betrokken gemeente zich aansloot bij de Nationale ombudsman. Vier verzoekers
trokken hun klacht in vóórdat tot onderzoek was besloten, en
tien klachten werden – conform de bedoeling van verzoeker – voor
kennisgeving aangenomen. Ten slotte was op 1 januari 2000 ten aanzien
van vijftien klachten nog niet bekend of deze in onderzoek zouden worden genomen.24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten24.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomen24.2.1.1 RapportenIn 1999 bracht de Nationale ombudsman twaalf rapporten uit op het terrein
van de bij hem aangesloten gemeenten. Vier rapporten betroffen de gemeente
Apeldoorn, twee de gemeente Haarlemmermeer, twee de gemeente Enschede en één
de gemeenten Breda, Heusden, Gorinchem en Roermond.In vijf rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
deels gegrond en deels niet gegrond; in één van die gevallen
leidde dat tot een aanbeveling. In één rapport was de gedraging
gegrond. In zes rapporten was de klacht niet gegrond; in één
van deze gevallen werd desondanks een aanbeveling gedaan.DwanginvorderingRapport 99/113 (JSV 1999, nr. 166) betreft een klacht van verzoeker dat
de gemeente Roermond ter invordering van de in rekening gebrachte bedragen
gemeentelijke heffingen 1995, 1996 en 1997 was overgegaan tot dwanginvordering
middels een bij verzoekers uitkeringsinstantie ingestelde loonvordering. Verzoeker
was van mening dat dwanginvordering niet op zijn plaats was omdat hij de verschuldigdheid
van de in rekening gebrachte bedragen aan de belastingrechter had voorgelegd
en hij de gemeente bovendien had aangeboden om alle verschuldigde bedragen
per medio februari 1999 te betalen in een maandelijkse bedrag dat overeenstemde
met zijn betalingscapaciteit.De Nationale ombudsman overwoog dat de ingestelde loonvordering terecht
was gedaan voorzover deze betrekking had op de door verzoeker niet bestreden
bedragen. Voor zover de loonvordering betrekking had op de door verzoeker
bestreden bedragen kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de gemeente
in redelijkheid had kunnen komen tot haar beslissing om af te wijken van het
in de Leidraad Invordering 1990 neergelegde uitgangspunt dat in het algemeen
onder door de gemeente te stellen voorwaarden gunstig wordt beslist op een
verzoek om uitstel van betaling in verband met een tijdig gemotiveerd bezwaarschrift
dan wel beroepschrift. Tot deze conclusie kwam de Nationale ombudsman nadat
was overwogen dat enerzijds de inhoudelijke kwestie deels aan de orde geweest
was geweest in een eerdere uitspraak van de bestuursrechter met een voor verzoeker
ongunstig resultaat. Voor het resterende deel gold dat het financiële
belang van het bestreden bedrag dermate klein was (circa f 10 per aanslag)
dat de beslissing om hiervoor geen uitstel van betaling te verlenen, was te
billijken. Het was volgens de Nationale ombudsman eveneens te billijken dat
de gemeente was voorbijgegaan aan verzoekers aanbod om het verschuldigde bedrag
met ingang van medio februari 1999 in een maandelijks bedrag te betalen. Verzoeker
had een groot deel van het bedrag van de aanslag al moeten voldoen, terwijl
bovendien bij de loonvordering rekening was gehouden met de zogenaamde beslagvrije
voet. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».SnippergroenIn rapport 99/114 klaagde verzoeker erover dat de gemeente Haarlemmermeer
hem niet vooraf had geïnformeerd over de verkoop van een stuk openbaar
groen (snippergroen) gelegen voor zijn woning, hetgeen er volgens verzoeker
toe had geleid dat zijn uitzicht na het optrekken van een schutting door de
koper ernstig werd belemmerd. De Nationale ombudsman overwoog dat de gronduitgifte
niet in strijd was met het (gepubliceerde) groenstructuurplan dan wel het
groenuitgifteplan van de gemeente. Artikel 122 van de Woningwet verzet zich
ertegen dat de gemeente in koopcontracten als hier bedoeld (ketting)bedingen
opneemt omtrent het al dan niet oprichten van een schutting. Vervolgens overwoog
de Nationale ombudsman dat de gemeente gevolgd kon worden in haar standpunt
dat er in dit specifieke geval geen aanleiding was geweest om de omwonenden,
waaronder verzoeker, te raadplegen voordat tot verkoop van de groenstrook
werd overgegaan. De woning van verzoeker lag op twaalf meter afstand van de
groenstrook, terwijl het zicht vanuit zijn woning al werd ontnomen door zijn
berging en een coniferenhaag. Bovendien zou, ook al zouden de omwonenden van
te voren zijn geïnformeerd over de voorgenomen verkoop, dat geen betekenis
hebben gehad voor het besluit van de koper van de woning om een schutting
te plaatsen. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».ZalmsnipIn rapport 99/160 (AB 1999, nr. 264) klaagde verzoeker, die een gemeubileerde
woonruimte huurde in een woning in Breda, erover dat de gemeente Breda hem
niet in aanmerking had laten komen voor de zogenaamde Zalmsnip omdat hij niet
als belastingplichtige in het kader van de gemeentelijke heffingen kon worden
beschouwd.Met ingang van 1 januari 1998 is artikel 229d van de Gemeentewet ingevoerd.
In dit artikel is bepaald dat diegenen die een aanslag ontvangen inzake gebruikersheffing
onroerende zaakbelasting, reinigingsheffing of heffing rioolrechten recht
hebben op een vermindering van het bedrag van die aanslag met f 100.
Huishoudens die geen aanslag inzake hiervoor genoemde belastingen ontvangen,
behoren in beginsel ook in aanmerking te komen voor f 100 lastenverlichting.Aan de gemeenten, die ten gevolge van de lastenverlichting minder baten
ontvangen, worden via het gemeentefonds financiële middelen ter beschikking
gesteld. De bijdrage aan het gemeentefonds is gebaseerd op het begrip woonruimte
zoals gehanteerd in de regelgeving ter uitvoering van de Financiële-verhoudingswet.
Dit betekent dat er aan een gemeente ook een bijdrage wordt verstrekt voor
een bepaalde categorie niet-belastingplichtige huishoudens. Voor de huurder
van een kamer ontvangt de gemeente geen bijdrage via het gemeentefonds als
het gaat om gedeelde bewoning.De gemeente Breda gaat bij de toekenning van de Zalmsnip uit van het financiële
woonruimtebegrip. Dit uitgangspunt van de gemeente is niet geheel in lijn
met de expliciete wens van het kabinet om alle huishoudens te laten profiteren
van lastenverlichting.Niettemin achtte de Nationale ombudsman het wel te billijken wanneer een
gemeente een dergelijk uitgangspunt kiest. Immers, gemeenten ontvangen in
verband met de Zalmsnip alleen middelen uit het gemeentefonds voor de categorieën
huishoudens die een woonruimte bewonen in de zin van de Financiële-verhoudingswet.De Nationale ombudsman stelde vast dat verzoeker niet kon worden aangemerkt
als belastingplichtige in het kader van artikel 229d van de Gemeentewet. Verder
werd duidelijk dat de door verzoeker gehuurde kamer niet kon worden beschouwd
als een wooneenheid zoals bedoeld in de regelingen ter uitvoering van de Financiële-verhoudingswet.
De gemeente Breda ontvangt voor personen in de situatie als die van verzoeker
geen bijdrage van het Rijk. De Nationale ombudsman zag, gelet op deze omstandigheden,
geen reden voor kritiek op de beslissing van de gemeente Breda om verzoeker
de Zalmsnip niet uit te betalen. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».Tijdens het onderzoek in deze zaak kwam wel nog naar voren dat in de door
het college van burgemeester en wethouders vastgestelde «Beleidsregels
lokale lastenverlichting» een te eng woonruimtebegrip bij kamerverhuur
werd gehanteerd. Als gevolg hiervan werden van de Zalmsnip ook kamerbewoners
uitgesloten van zogenaamde wooneenheden voor wie de gemeente wel een bijdrage
op basis van de Financiële-verhoudingswet ontvangt. Dit was dan ook reden
voor de Nationale ombudsman om een aanbeveling op te nemen. Het college van
burgemeester en wethouders werd in overweging gegeven de genoemde Beleidsregels
in overeenstemming te brengen met zijn standpunt dat bij de toekenning van
de Zalmsnip dient te worden aangesloten bij het woonruimtebegrip van de Financiële-verhoudingswet.
Deze aanbeveling werd opgevolgd.Ontheffingsprocedure geluidhinderIn rapport 99/174 klaagde verzoeker erover dat de gemeente Enschede een
toezegging niet was nagekomen. De gemeente had toegezegd er zorg voor te dragen
dat de ontheffingsprocedure geluidhinder voor het eind december
1998 te houden Circusfestival, op een vroeger tijdstip zou plaatsvinden dan
in 1997 was gebeurd.Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat de ontheffing op 11 mei 1998
door de organisatoren van het jaarlijkse Circusfestival was aangevraagd en
dat deze op 15 juli 1998 door de gemeente was verleend. Op 20 augustus
1998 maakte verzoeker bezwaar tegen de ontheffing. De bezwaarprocedure was
uiteindelijk op 17 november 1998 afgerond. Dat was ruim voordat het Circusfestival
op 14 december 1998 begon. De Nationale ombudsman oordeelde dat de gemeente
terecht naar voren had gebracht dat het praktisch gezien niet werkbaar was
om van aanvragers van ontheffingen te verlangen dat de aanvragen zodanig vroeg
werden ingediend dat zeker was dat ook de uitspraak op een eventueel in te
stellen beroep kan worden verwacht voordat het evenement plaatsvindt. De Nationale
ombudsman concludeerde dat de gemeente zich aan haar toezegging had gehouden.
De onderzochte gedraging was «behoorlijk».Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman nog op dat de gemeente had
verzuimd de verdagingsbeslissing op grond van artikel 7:10, derde lid, van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb) schriftelijk aan verzoeker kenbaar te
maken. De gemeente liet tijdens het onderzoek weten dat inmiddels voorzieningen
waren getroffen zodat in de toekomst van een verdagingsbeslissing wél
schriftelijk mededeling zal worden gedaan.BouwkavelIn rapport 99/253 (JB 1999, nr. 213) klaagde verzoeker er onder meer over
dat het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heusden zijn
verzoek tot plaatsing op de wachtlijst voor de uitgifte van een bouwkavel
in de Kern Elshout had afgewezen. De Nationale ombudsman overwoog dat het
college van burgemeester en wethouders de vrijheid toekomt om voorwaarden
te stellen voor inschrijving op de wachtlijst voor uitgifte van een bouwkavel.
De door het college van de gemeente Heusden gestelde voorwaarden waren van
dien aard dat individuele aanvragen om een bouwkavel daar in redelijkheid
aan kunnen worden getoetst. Het college kon geen verwijt gemaakt worden van
ongelijke behandeling van verzoeker ten opzichte van andere inwoners van de
gemeente. Van een economische dan wel sociale binding met de gemeente in de
betekenis die in het algemeen aan het begrip binding wordt toegekend was geen
sprake. De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk».Vervolgens klaagde verzoeker erover dat het college een kavel bij voorrang
had aangeboden aan de burgemeester van de gemeente Heusden en dat de gemeente
hem geen afschrift had willen geven van het besluit van de Commissaris van
de Koningin houdende ontheffing van het verbod tot onderhands van de gemeente
verwerven van onroerende zaken. Ten aanzien van dit deel van de klacht overwoog
de Nationale ombudsman dat het – gelet op het bepaalde in artikel 71
van de Gemeentewet, op grond waarvan een burgemeester zijn werkelijke woonplaats
in de gemeente dient te hebben, en het feit dat de burgemeester ondanks al
zijn inspanningen nog geen passende woning had weten te vinden – was
te billijken dat het college van burgemeester en wethouders bij voorrang een
bouwkavel aan de burgemeester had toegewezen. Ook op dit punt was de gedraging
«behoorlijk».De Nationale ombudsman merkte vervolgens op dat het niet juist was dat
de voor het bij onderhands verwerven van de gemeente van onroerende zaken
voorgeschreven procedure (ontheffing van de Commissaris van de Koningin ingevolge
artikel 69 jo artikel 15 Gemeentewet) niet tijdig was gevolgd. Dit gebeurde
namelijk pas tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman. Ten slotte
oordeelde de Nationale ombudsman dat het niet juist was geweest dat verzoeker
niet correct was geïnformeerd over de gang van zaken rondom de aanvraag
van ontheffing aan de Commissaris van de Koningin. Woonruimteverdeling bij stadsvernieuwingRapport 99/265 betreft een klacht over de gemeente Haarlemmermeer, waarbij
verzoeker zich op het standpunt stelde dat er voor de gemeente aanleiding
had moeten zijn om aanvullende maatregelen te treffen voor de categorie stadsvernieuwingsurgenten
en direct toezicht te houden op een eerlijke behandeling bij de toewijzing
van een woning door de Woonwinkel Amstel-Meerlanden. Verzoeker wees er in
dit verband op dat hij tijdens de periode dat hij stadsvernieuwingsurgent
was niet voldoende bescherming had gekregen van de zijde van de gemeente.
Tijdens het onderzoek naar deze klacht werd duidelijk dat het door de gemeente
gesloten convenant met de woningcorporaties betreffende de woonruimteverdeling
en de toewijzing van woningen in overeenstemming is met hetgeen in de Huisvestingswet
is bepaald. Verder werd duidelijk dat de gemeente achteraf, door middel van
kwartaalrapportages van de woningcorporaties en de jaarrapportages van de
onafhankelijke klachtencommissie, waartoe woningzoekenden zich kunnen wenden,
toezicht houdt op de uitvoering van het door haar vastgestelde beleid inzake
de verdeling van woonruimten. De categorie stadsvernieuwingsurgenten kon ingevolge
de Huisvestingwet geen aanspraak maken op een bijzondere behandeling anders
dan die van voorrang. Er is geen wettelijke bepaling die voorschrijft dat
voor deze categorie aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om direct
toezicht te houden op een eerlijke behandeling bij de toewijzing van woningen.
Ook anderszins was niet gebleken dat het treffen van dit soort maatregelen
voor stadsvernieuwingsurgenten nodig was. De Nationale ombudsman zag geen
grond voor een verwijt aan burgemeester en wethouders dat zij dergelijke aanvullende
maatregelen niet hadden getroffen. Vervolgens klaagde verzoeker erover dat
de gemeente geen aanleiding had gezien om voorafgaande aan de toewijzing van
een woning die wat de maximaal toegestane huur betreft afweek van de door
de gemeente vastgestelde normen, overleg met hem te voeren. Ten aanzien van
dit punt overwoog de Nationale ombudsman dat het op de weg van verzoeker lag
om zelf met de gemeente in overleg te treden indien hij van mening was dat
de huurprijs van de hem aangeboden woning onaanvaardbaar hoog was. Niet viel
in te zien waarom het initiatief daartoe van de gemeente had moeten uitgaan.
De onderzochte gedraging was op beide punten «behoorlijk».TenaamstellingIn de zaak die leidde tot rapport 99/387 (JB 1999, nr. 260) klaagde verzoekster
er onder meer over dat de gemeente Apeldoorn haar in een brief aan de Centrale
Raad van Beroep aanduidde met haar eigen naam, terwijl het de gemeente bekend
was dat zij de naam van haar echtgenoot wenste te gebruiken. Verzoekster was
in de desbetreffende brief aangeduid met haar eigen naam onder het in het
briefhoofd vermelde kopje «Betreft». In de brief zelf werd zij
aangeduid met de naam van haar echtgenoot en haar eigen naam. De Nationale
ombudsman overwoog dat de gemeente Apeldoorn in beginsel recht dient te doen
aan verzoeksters recht om gebruik te maken van haar bevoegdheid de naam van
haar echtgenoot te voeren. Dit betekent echter niet dat geen enkele afwijking
van dat uitgangspunt kan worden aanvaard. In dit geval achtte de Nationale
ombudsman het niet onredelijk dat verzoekster was aangeduid met haar eigen
naam. Daarbij was van belang dat onder het kopje «Betreft» in
een brief in het algemeen een summiere aanduiding van het onderwerp van de
brief staat vermeld. Verder is meegewogen dat de gemeenteambtenaar die de
brief geschreven had, problemen bij de Centrale Raad van Beroep had willen
voorkomen, omdat de Centrale Raad van Beroep gehuwde vrouwen en weduwen in
zijn administratie aanduidt met hun eigen naam met daarna de toevoeging e/v
of w/v en de naam van hun echtgenoot. Voorts was van belang dat het niet ging
om een brief die aan verzoekster persoonlijk was gericht. De
klacht was op dit punt dan ook niet gegrond.Andere klachtonderdelen die verzoekster naar voren heeft gebracht betroffen
het verzenden van een brief door de gemeente Apeldoorn naar haar oude adres
en deze te richten aan haar overleden echtgenoot, alsmede het niet beantwoorden
van een brief. Deze klachtonderdelen werden door de Nationale ombudsman gegrond
geacht.NederlanderschapRapport 99/407 betreft een klacht van een verzoekster over de gemeente
Apeldoorn waarbij zij onder meer klaagde over de volgende punten.In de eerste plaats klaagde zij erover dat de gemeente Apeldoorn haar
nooit had geïnformeerd over de optieregeling ter verkrijging van het
Nederlanderschap in de periode waarin zij daarvoor in aanmerking kwam. Voorts
klaagde zij erover dat de gemeente Apeldoorn haar geen informatie had verstrekt
over het naamgebruik na haar huwelijk.Verzoekster is in Nederland geboren, maar heeft de Spaanse nationaliteit.
Ten aanzien van het eerste klachtonderdeel overwoog de Nationale ombudsman
dat in artikel 6 van de Rijkswet op het Nederlanderschap onder meer is bepaald
dat een meerderjarige vreemdeling, die in Nederland geboren is en hier sinds
zijn geboorte heeft gewoond en die verder de leeftijd van 25 jaar nog niet
heeft bereikt, door het afleggen van een daartoe strekkende verklaring het
Nederlanderschap kan verkrijgen. De burgemeester is bevoegd tot het in ontvangst
nemen van die verklaring. De wetgever heeft het voor de hiervoor genoemde
vreemdelingen dus mogelijk gemaakt om op eenvoudige wijze het Nederlanderschap
te verkrijgen.Het wijzigen van de nationaliteit is in het algemeen echter een gevoelige
kwestie. Niet iedere belanghebbende stelt actieve informatieverstrekking op
dat punt op prijs. Daarom voert het te ver om van de gemeente Apeldoorn te
verlangen dat zij met betrekking tot het bestaan van de optieregeling actief
informatie verstrekt. Van personen als verzoekster, die Nederland goed kennen,
mag ook zelf enige inspanning worden gevraagd als zij interesse hebben in
het verkrijgen van het Nederlanderschap. Van belang is voorts dat ook na het
bereiken van de 25-jarige leeftijd het voor personen als verzoekster nog steeds
mogelijk is om het Nederlanderschap te verwerven, zij het tegen hogere kosten.
De klacht was op dit punt dan ook niet gegrond.Ten aanzien van het niet verstrekken van informatie aan verzoekster over
het naamgebruik na haar huwelijk had de gemeente in haar reactie naar voren
gebracht dat bij de huwelijksaangifte van personen die de Nederlandse nationaliteit
bezitten, vluchtelingen en personen van wie de nationaliteit onbekend is de
naamvoering na het huwelijk wél standaard aan de orde komt. Dat gebeurde
echter niet bij een huwelijk van niet-Nederlanders, omdat daar standaard artikel
1 van de Wet conflictenrecht namen wordt toegepast. Op grond van dit artikel
is ten aanzien van de naamvoering de wetgeving van het land waarvan men de
nationaliteit draagt uitgangspunt. Aangezien de gemeente Apeldoorn niet op
de hoogte is of kan zijn van de regelgeving omtrent naamvoering na het huwelijk
van alle andere nationaliteiten dienen niet-Nederlandse burgers, die de naam
van hun echtgenoot willen voeren, zelf bewijsstukken over te leggen waaruit
blijkt dat naamvoering van de partner op grond van de wetgeving van het land
van nationaliteit toegestaan is. De Nationale ombudsman kon voor dat laatste
punt begrip opbrengen, maar dat nam in zijn ogen niet weg dat de gemeente
Apeldoorn niet-Nederlanders bij de huwelijksaangifte kon informeren over het
bestaan van de Wet conflictenrecht namen en met name over de inhoud van artikel
1 van deze wet, zeker nu in andere gevallen de naamvoering wél standaard
aan de orde komt bij de huwelijksaangifte. In zoverre was de klacht dan ook
gegrond.Aan het tweede klachtonderdeel verbond de Nationale ombudsman een aanbeveling waarbij de gemeente Apeldoorn in overweging werd gegeven
te bevorderen dat bij de ondertrouw de naamvoering van vrouwen in verband
met het huwelijk standaard in alle gevallen aan de orde komt. Deze aanbeveling
werd opgevolgd.Koop onroerende zakenIn de zaak die leidde tot rapport 99/418 klaagde verzoeker onder meer
over de handelwijze van het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Apeldoorn bij de voorgenomen aankoop van een aan hem toebehorend
stuk grond met opstallen (een garagebedrijf, een tankstation en een vrijstaande
woning). In de eerste plaats klaagde verzoeker erover dat het college van
burgemeester en wethouders zich tegen de afspraak in niet gebonden heeft geacht
aan de koopsom die was vastgesteld door een door hem geraadpleegde belastingadviseur.
Op grond van de feiten die uit het onderzoek door de Nationale ombudsman naar
voren waren gekomen, achtte de Nationale ombudsman het aannemelijk dat de
gemeente en verzoeker hadden afgesproken dat het uitgangspunt voor de onderhandelingen
zou zijn dat verzoeker na de transactie met de gemeente in een gelijke inkomenspositie
diende te verkeren als voor de verkoop. Voorts werd afgesproken dat er naar
een constructie moest worden gezocht waarbij zou worden voorkomen dat de fiscus
een aanzienlijk deel van de aankoopsom zou belasten. Afgesproken werd dat
verzoeker een belastingadviseur zou raadplegen om na te gaan op welke wijze
de hiervoor bedoelde uitgangspunten zouden worden gewaarborgd. Niet aannemelijk
was dat partijen hadden afgesproken dat zij gebonden zouden zijn aan de door
de desbetreffende belastingadviseur te berekenen koopsom. In zoverre achtte
de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging dan ook behoorlijk. Dit nam
echter niet weg dat aan het uitgangspunt dat verzoeker na de transactie met
de gemeente in een gelijke inkomenspositie diende te verkeren als daarvoor,
in beginsel alleen kon worden voldaan indien verzoeker aanspraak zou kunnen
maken op een waardevaste lijfrenteuitkering. Verzoeker mocht er dan ook op
vertrouwen dat hij na de verkoop aanspraak zou kunnen maken op een waardevaste
lijfrenteuitkering. Dat de benodigde koopsom daardoor (aanzienlijk) hoger
was dan de gemeente had ingeschat, deed daaraan niet af. De gemeente kon naar
het oordeel van de Nationale ombudsman dan ook in redelijkheid niet de door
de belastingadviseur berekende koopsom afwijzen om de reden dat deze daarbij
was uitgegaan van een waardevaste lijfrenteuitkering. In zoverre was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Voorts klaagde verzoeker erover dat het college van burgemeester en wethouders
misbruik had gemaakt van zijn positie door, tijdens de onderhandelingen over
de aankoop, met de huurder van zijn tankstation af te spreken dat het tankstation
niet behoefde te worden aangepast aan de nieuwe milieuhygiënische eisen,
indien de huurder het huurcontract in 1998 niet zou verlengen. Uit het onderzoek
door de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de desbetreffende huurder
al voordat de gemeente met verzoeker in onderhandeling was getreden over de
grond met opstallen, aan de gemeente had laten weten dat hij voornemens was
om de huurovereenkomst per 1 april 1998 te beëindigen. Het tankstation
diende per 1 juli 1995 te zijn aangepast aan de nieuwe milieuhygiënische
eisen. Het ging dus slechts om een beperkte periode gedurende welke het tankstation
in werking zou zijn en niet zou voldoen aan de milieuhygiënische eisen.
Gezien het vorenstaande en gelet op het standpunt van het kabinet, zoals verwoord
in de nota Grenzen aan gedogen, dat gedogen in uitzonderingsgevallen aanvaardbaar
kan zijn, oordeelde de Nationale ombudsman dat het niet onjuist was dat de
gemeente had gedoogd dat de huurder het tankstation niet zou aanpassen aan
de milieuhygiënische eisen. Er is dan ook geen sprake geweest van misbruik
van positie door het college van burgemeester en wethouders.
De klacht was op dit punt niet gegrond.Bekendmaking bestemmingsplanIn het onderzoek dat leidde tot rapport 99/492 ging het om een verzoeker
die klaagde over het feit dat in de bekendmaking in een weekblad van het bestemmingsplan
«Velve-Lindenhof 1987» in de gemeente Enschede alleen stond
vermeld dat het ging om «herziening nummer 112». Volgens de Nationale
ombudsman had verzoeker uit de desbetreffende publicatie kunnen afleiden op
welk gebied de herziening van het bestemmingsplan betrekking had, de inhoud
van de herziening, wanneer en waar het ontwerpplan voor een ieder ter inzage
zou liggen en de wijze waarop belanghebbenden wensen en opmerkingen over het
ontwerpplan kenbaar konden maken. Verder kon het college, gelet op het grote
aantal panden waarop de herziening betrekking had en de onduidelijkheid over
de grootte van de groep insprekers, in redelijkheid besluiten de wijziging
van het bestemmingsplan door middel van publicatie in een huis-aan-huisblad
kenbaar te maken en er in dit geval van af te zien eventueel belanghebbenden
persoonlijk van de wijziging van het bestemmingsplan in kennis te stellen.
Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was het college van burgemeester
en wethouders uit een oogpunt van adequate informatieverstrekking jegens verzoeker
dan ook niet tekortgeschoten.Beantwoorden van brievenRapport 99/497 betreft een klacht over de gemeente Apeldoorn. Verzoekster,
werkneemster bij de gemeente Apeldoorn, klaagde erover dat het college van
burgemeester en wethouders van Apeldoorn niet voldoende had gereageerd op
de vijf brieven die zij vanaf maart 1999 aan de gemeente schreef in verband
met haar afwezigheid door ziekte en de daarmee samenhangende arbeidsongeschiktheidskeuring
en ontslagaanvraag.Het hoofd personeel en organisatie van de gemeente deelde verzoekster,
namens het college van burgemeester en wethouders, bij brief van 22 maart
1999 (later gecorrigeerd in een brief van 25 juni 1999) mee dat hij in
verband met verzoeksters langdurige arbeidsongeschiktheid, de Uitvoeringsinstelling
sociale zekerheid voor overheidspersoneel en onderwijs (USZO), zou vragen
of een herstel binnen een periode van zes maanden nadat verzoekster twee jaar
arbeidsongeschikt was, te verwachten viel. Indien de USZO aangaf dat geen
herstel te verwachten was kon haar per 1 oktober 1999 ontslag worden
verleend. Aan verzoekster werd tevens meegedeeld dat de USZO gevraagd was
een medisch advies inzake de mate van arbeidsongeschiktheid af te geven.Verzoekster informeerde op 10, 31 augustus en 18 september 1999
schriftelijk bij de gemeente naar het uitblijven van een inhoudelijke reactie
op haar brieven. Bij brief van 6 oktober 1999 – tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman – bevestigde het college van burgemeester
en wethouders de ontvangst van de brieven van 10, 31 augustus en 18 september
1999. Er werden excuses aangeboden voor het feit dat niet eerder was gereageerd.
Tevens werd aangegeven dat het advies van de USZO inzake de ontslagaanvraag
van verzoekster werd afgewacht. Zodra het advies was ontvangen zouden de brieven
zo spoedig mogelijk worden beantwoord.De Nationale ombudsman oordeelde dat het college van burgemeester en wethouders
zich niet op het standpunt kon stellen dat het, voordat tot beantwoording
van de brieven werd overgegaan, het advies van de USZO wilde afwachten. Een
deel van de door verzoekster gestelde vragen had immers geen betrekking op
het ontslag en de daarmee samenhangende adviesaanvraag. Evenmin kon het college
worden gevolgd in zijn standpunt dat de brief van 6 oktober 1999 een
afdoende reactie was op de brieven van verzoekster van 10, 31 augustus
en 18 september 1999. Van het college had verwacht mogen worden dat het
verzoekster na ontvangst van haar brief van 10 augustus 1999 een ontvangstbevestiging
had gezonden met daarin aangegeven de reden waarom directe beantwoording van
haar brief niet mogelijk was en binnen welke termijn verzoekster antwoord
kon verwachten. Er was niet juist gehandeld door verzoekster pas op 6 oktober
1999 een ontvangstbevestiging te sturen, zonder daarin aan te geven dat de
USZO om advies was verzocht en wanneer dit advies kon worden verwacht. De
Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Handelwijze Gemeentelijke Sociale DienstRapport 99/492 betreft een klacht over de gemeente Gorinchem. Verzoeker
klaagde er ten eerste over dat het college van burgemeester en wethouders
van Gorinchem niet had gereageerd op de door haar echtgenoot op 27 januari
1999 per fax ingediende klacht en zij klaagde er vervolgens over dat de afdeling
Sociale Zaken van de gemeente Gorinchem op 21 septem- ber 1998 eenzijdig
een procedure had vastgesteld voor de afhandeling van door haar of haar gezinsleden
ingediende aanvragen om een (bijzondere) bijstandsuitkering.De Nationale ombudsman oordeelde dat het, gelet op de inhoud van de fax
van 27 januari 1999, begrijpelijk was dat deze fax niet was opgevat als
een klacht op grond van de Klachtenregeling Gorinchem, nu door verzoeksters
echtgenoot in de fax niet met zoveel woorden was aangegeven dat hij een klacht
wilde indienen. In dit verband was van belang dat de gemeente in de periode
januari 1998 tot en met augustus 1999 van verzoekster en haar familie een
zeer grote hoeveelheid correspondentie had ontvangen hetgeen billijkte dat
de gemeente niet op elke brief of fax van verzoekster of haar familie reageerde
met het terugsturen van een schriftelijke reactie. Bovendien was van belang
dat naar aanleiding van de fax van 27 januari 1999 door een medewerker
van de afdeling Sociale Zaken met verzoekster telefonisch contact was opgenomen.
De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk»Ten aanzien van de tweede klacht overwoog de Nationale ombudsman dat niet
viel in te zien waarom de afdeling Sociale Zaken van de gemeente de door haar
gevolgde werkwijze betreffende aanvragen om (bijzondere) bijstand van verzoekster
en haar familieleden om redenen van duidelijkheid niet schriftelijk zou mogen
vastleggen. Het is niet gebleken dat de gemeente inzake het aanvragen van
(bijzondere) bijstand door verzoekster en haar familie onderscheid maakte
ten opzichte van andere aanvragers. Niet gesteld kon worden dat er sprake
was van een ongelijke behandeling van verzoekster dan wel haar familieleden.
Er was niet onjuist gehandeld. De onderzocht gedraging was ook op dit punt
«behoorlijk».24.2.1.2 InterventiesIn 1999 heeft de Nationale ombudsman 30 klachten over gemeenten afgedaan
middels de interventiemethode.Zes klachten hadden betrekking op het uitblijven van een reactie op een
brief of een bezwaarschrift. De heffing van gemeentebelastingen was ook zesmaal
onderwerp van een klacht. De overige klachten hadden betrekking op zeer verschillende
terreinen.Non-responsIn de zaken waarin het ging om het uitblijven van een reactie, was de
tussenkomst van de Nationale ombudsman aanleiding voor de desbetreffende gemeente
de betrokken brief of het bezwaarschrift alsnog met spoed af te handelen.
Voor een verzoeker die in zijn brief aan de gemeente Katwijk had geklaagd
over de geluidsoverlast van een feesttent gedurende de jaarlijkse oranjefeesten,
betekende dit een snelle reactie van de gemeente waarin werd
aangegeven dat er strenger zou worden gecontroleerd tijdens de komende oranjefeesten.
Bovendien zou de Bouw- en Milieudienst ten tijde van de festiviteiten ter
plaatse geluidsmetingen uitvoeren.In een andere zaak had verzoeker in zijn brief aan de gemeente Breda geklaagd
over het feit dat er in zijn woonomgeving door een van de bewoners een camper
was geplaatst. In reactie op de klacht gaf de gemeente, onder aanbieding van
verontschuldigingen, aan alsnog snel te zullen reageren op verzoekers brief.
De Nationale ombudsman ontving inderdaad enige dagen later een afschrift van
een brief aan verzoeker over deze kwestie.BelastingheffingVan de zes onderzochte gedragingen die betrekking hadden op de heffing
van gemeentelijke belastingen, zijn de volgende drie vermeldenswaard.In een zaak klaagde verzoekster erover dat het college van burgemeester
en wethouders van Beverwijk haar verzoek om ambtshalve vermindering van de
aanslagen onroerende zaakbelasting (OZB) 1993 en 1994 had afgewezen. In zijn
verzoek op de klacht te reageren, vroeg de Nationale ombudsman de gemeente
ook in te gaan op de vraag of bij de aanslagen OZB 1993 en 1994 niet dezelfde
grondslagen zouden moeten gelden als bij de aanslag OZB 1995. Voor de aanslag
1995 was de gemeente uiteindelijk, op grond van een taxatiekundig compromis
tussen de gemeente en verzoekster, uitgegaan van een heffingsmaatstaf (de
waarde in het economisch verkeer van de onroerende zaak) per 1 januari
1992 van 3,2 miljoen gulden. Bij het opleggen van de aanslagen OZB 1993 en
1994 was de gemeente uitgegaan van de «oude» heffingsmaatstaf
per 1 januari 1992; 5,6 miljoen gulden. De gemeente beantwoordde de vraag
van de Nationale ombudsman bevestigend. Het verzoek om ambtshalve vermindering
werd, na hernieuwde beoordeling door de gemeente, volledig toegewezen. Verzoekster
trok vervolgens de klacht in.In een andere zaak over de gemeente Beverwijk klaagde verzoeker erover
dat zijn verzoek om ambtshalve teruggaaf van ten onrechte betaalde reinigingsrechten
slechts gedeeltelijk was toegekend. In de reactie op de klacht gaf de gemeente
aan in dit incidentele geval af te zullen wijken van het vaste beleid, inhoudende
dat de termijn voor het verlenen van ambtshalve vermindering/teruggaaf van
belastingaanslagen tot drie jaar is beperkt. De gemeente verleende alsnog
ambtshalve vermindering voor de belastingjaren 1994 en 1995. Verzoeker was
tevreden met het bereikte resultaat.Voor de Nationale ombudsman was deze klacht aanleiding de mening van de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) te vragen over het beleid van de
gemeente inzake vermindering/teruggaaf. De termijn die de gemeente hanteert
(drie jaar) wijkt af van de termijn van vijf jaar die de Belastingdienst hanteert,
en die is neergelegd in een resolutie van de Staatssecretaris van Financiën.
Formeel is de gemeente niet aan deze resolutie gebonden. De Nationale ombudsman
stelde zich echter op het standpunt dat het gezien de strekking van art. 231
van de Gemeentewet, te weten het voor de heffing en invordering van gemeentelijke
belastingen toepasselijk verklaren van de voor de Belastingdienst geldende
regelgeving, voor de hand ligt en ook wenselijk is dat gemeenten terzake van
ingediende verzoeken om ambtshalve vermindering/teruggaaf van belastingaanslagen
toepassing geven aan de door de Belastingdienst gehanteerde voorschriften
zoals neergelegd in voornoemde resolutie. Bij het afsluiten van het verslagjaar,
had de VNG nog niet op de vraag van de Nationale ombudsman gereageerd. Over de invordering van gemeentebelastingen, ontving de Nationale ombudsman
onder andere de volgende klacht. Verzoeker klaagde erover dat de gemeente
Voorst had volhard in de invordering van f 10 aanmaningskosten in verband
met een niet tijdig betaalde aanslag, terwijl de gemeente volgens verzoeker
de verwachting had gewekt dat er geen invorderingsmaatregelen zouden worden
getroffen. De gemeente deelde de Nationale ombudsman mee dat de omschrijving
van de betalingstermijnen in de bijsluiter en folder «Aanslagbiljet
gemeentelijke belastingen 1998» kennelijk, zoals bij verzoeker, tot
misverstanden kon leiden. De gemeente gaf aan de tekst in de bijsluiter en
de folder te zullen aanpassen. Overigens deelde de gemeente mee de aanmaningskosten
(en de inmiddels daarbij gekomen kosten van een dwangbevel; totaal f 60)
te zullen terugbetalen aan verzoeker. Verzoeker kon zich hierin vinden.OverigeIn vier gevallen waarin door de Nationale ombudsman werd geïntervenieerd,
had de gedraging van de gemeente betrekking op het uitblijven van een betaling.
Zo klaagde een verzoeker erover dat de gemeente Haarlemmermeer hem had meegedeeld
geen voorschot te zullen uitkeren op de aan verzoeker toegekende inkomensvervangende
uitkering totdat de voorzitter van de Centrale Raad van Beroep zou hebben
beslist op de door de gemeente gevraagde voorlopige voorziening. In de reactie
op de klacht gaf de gemeente aan zo snel mogelijk een nieuw besluit over de
uitkering van verzoeker te zullen nemen, met inachtneming van de uitspraak
van de arrondissementsrechtbank. Dit nieuwe besluit zou zo snel mogelijk uitgevoerd
worden, zo nodig in de vorm van een voorschot. De gemeente deelde verder mee
dat in toekomstige gelijksoortige gevallen indien schorsing nodig zou worden
geacht, daarom direct al zou worden gevraagd tijdens de behandeling bij de
rechtbank.In een zaak over de gemeente Gorinchem gaf verzoekster aan tevreden te
zijn met de uitkomst van het onderzoek van de Nationale ombudsman waarin de
gemeente had toegegeven dat haar aanvraag «bijzondere bijdrage huurlasten
(vangnet regeling)» niet correct was behandeld. De eerste toekenning
op grond van de aanvraag had eerder moeten plaatsvinden. De gemeente kwam
verzoekster tegemoet door een voorschot te verlenen op de tweede toekenning.Ook het onderzoek naar de klacht over de weigering van de gemeente Breda
de schade te vergoeden die medewerkers van de Dienst Stadsbeheer aan verzoekers
auto hadden toegebracht bij het afvoeren van grofvuil, leidde tot een positief
resultaat. De gemeente was bereid alsnog een financiële regeling te treffen.De gemeente Enschede was betrokken bij een geschil over het aanwenden
van het budget voor een speelgelegenheid. Verzoekster klaagde erover dat de
gemeente het restantbedrag (f 2 000) van het daarvoor beschikbare
budget (f 10 000), na de aanschaf van een nieuw speeltoestel, niet
wilde aanwenden voor een ander speeltoestel. In reactie op de klacht stuurde
de gemeente de Nationale ombudsman een afschrift van een brief aan verzoekster
waarin werd aangegeven dat, indien er inderdaad geld over zou zijn, een extra
speeltoestel zou worden aangeschaft.In de volgende twee gevallen ging het om de (soms beperkte) mogelijkheden
die een gemeente heeft om concrete problemen van burgers op te lossen.In het eerste geval klaagde verzoeker erover dat de gemeente Ruurlo zich
te weinig had ingespannen om hem aan woonruimte te helpen. Uit een gesprek
dat de Nationale ombudsman had georganiseerd tussen de gemeente en de advocaat
van verzoeker bleek dat de gemeente al diverse malen bij de betrokken woonstichting
had aangedrongen op het aanbieden van een woning aan verzoeker. In het gesprek
werd toegezegd dat de verantwoordelijke wethouder nog een laatste keer de
directeur van de woonstichting zou proberen over te halen tot
het aanbieden van woonruimte. Nadat was gebleken dat de woonstichting –
in verband met eerdere ervaringen met verzoeker – bij haar standpunt
bleef, kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de gemeente in redelijkheid
geen mogelijkheden meer had om verzoeker aan woonruimte te helpen. Er was
geen aanleiding het onderzoek voort te zetten.In een andere zaak klaagde verzoeker erover dat de gemeente Leiderdorp
volhardde in het voornemen een walnootboom in een plantsoen te plaatsen op
de plaats van een ten dode opgeschreven populier. Uit het onderzoek van de
Nationale ombudsman kwam naar voren dat er sprake was van een buurtconflict.
Een aantal bewoners had al eerder de populier willen kappen, omdat deze overlast
opleverde in de vorm van «pluizen» en het wegnemen van licht.
Een aantal meende dat dit niet noodzakelijk was. Vervolgens werd – door
een actie van één van de voorstanders van het kappen van de
populier – deze boom onherstelbaar beschadigd. Nadat was besloten dat
de populier uit veiligheidsoverwegingen diende te worden verwijderd, richtte
het conflict zich op de keuze voor de vervangende boom. Een aantal bewoners,
waaronder verzoeker, was tegen de walnootboom in verband met vandalismegevoeligheid
en de verwachte grootte van de boom. De gemeente besloot het voorstel van
de walnootboom toch te honoreren, omdat een duidelijke meerderheid van de
omwonenden zich hiervoor had uitgesproken. Dat verzoeker een andere oplossing
had gewenst, deed volgens de Nationale ombudsman niet af aan de conclusie
dat de gemeente, gezien de gegeven motivering, kon volharden in de keuze van
een walnootboom.In drie zaken waarin de Nationale ombudsman een onderzoek instelde was
de nadere uitleg die de gemeente over de betrokken kwestie gaf aanleiding
om de zaak als afgedaan te beschouwen.Een verzoekster klaagde erover dat de gemeente Haarlemmermeer een procedure
met verschillende termijnen voor het verhelpen van storingen aan openbare
verlichting hanteerde. Verzoekster vond dat een storing altijd binnen 24 uur
verholpen zou moeten worden verholpen (o.a. in verband met inbraakpreventie).
De gemeente gaf in de reactie op de klacht een uitleg over het feit dat in
de procedure verschillende termijnen werden gehanteerd. Een en ander had te
maken met de beperkte beschikbaarheid van menskracht en van de benodigde apparatuur
(wagen met uitschuifbare ladder). De gemeente gaf voorts aan dat de klacht
van verzoekster aanleiding was de verwerking van meldingen, van storingen
en de afhandeling van eventuele klachten daarover te verbeteren. De Nationale
ombudsman zag in de uitleg en de maatregelen van de gemeente aanleiding het
onderzoek te beëindigen.Het uitblijven van informatie vooraf over de verkoop van een groenstrook
door de gemeente Haarlemmermeer aan overburen, was voor verzoeker aanleiding
een klacht in te dienen bij de Nationale ombudsman. In de reactie op de klacht
zette de gemeente uitgebreid uiteen waarom verzoeker niet voorafgaand aan
de verkoop op de hoogte was gesteld. De Nationale ombudsman achtte, onder
verwijzing naar een eerder uitgebracht rapport (99/114, zie hiervoor § 24.2.1)
waarin een soortgelijke zaak aan de orde was geweest, de uitleg van de gemeente
afdoende. Daarbij werd opgemerkt dat de gevolgen van de verkoop, namelijk
het plaatsen van een erfafscheiding op de groenstrook, slechts een relatief
geringe wijziging van het uitzicht van verzoeker tot gevolg had. Er was geen
aanleiding het onderzoek voort te zetten.Een inwoner van de gemeente Breda klaagde erover dat zijn klacht over
de wijze waarop de Dienst Sociale zaken, Arbeidsmarktbeleid en Welzijn van
de gemeente invulling had gegeven aan het WAGW (Wet arbeid gehandicapte werknemers)-project
waaraan zijn zoon in de periode 1997–1998 had deelgenomen, ongegrond
was verklaard. De gemeente Breda gaf een uitleg over de afhandeling van de
klacht, waarbij uitgebreid werd ingegaan op de vragen van verzoeker
over de aanmelding/instroom van zijn zoon in het WAGW-project en over de bij
artsen ingewonnen informatie. De Nationale ombudsman concludeerde dat de gemeente,
hoewel zij niet altijd even alert had gereageerd, in redelijkheid had kunnen
komen tot de afwijzing van de klacht van verzoeker.De laatste drie zaken die hier worden vermeld, zijn tussentijds afgedaan
omdat de gemeente met een redelijk voorstel kwam, een oplossingsgericht gesprek
aankondigde, of het treffen van maatregelen in het vooruitzicht stelde.In een zaak betreffende de gemeente Katwijk klaagde verzoeker erover dat
de gemeente zich in 1996 bereid had verklaard om hem een stuk grond te verkopen
voor een beduidend hoger bedrag dan in 1989 en 1990 mondeling was overeengekomen.
In reactie op deze klacht liet de gemeente weten te willen komen tot een minnelijk
schikking met verzoeker. De behandeling van de zaak werd daarop opgeschort
totdat de onderhandelingen zouden zijn beëindigd. Toen bleek dat de onderhandelingen
niet vorderden, besloot de Nationale ombudsman de vinger aan de pols te houden
en nadrukkelijk bij de gemeente aan te dringen op het vinden van een oplossing.
Dit leidde uiteindelijk tot een voorstel waarmee beide partijen akkoord gingen.Een inwoonster van de gemeente Enschede klaagde erover dat de gemeente
niet of niet adequaat optrad tegen de overlast (geluidshinder) die werd veroorzaakt
door de verkoop van drank- en etenswaren bij een nabijgelegen benzinestation.
Verzoekster had de klacht tegelijkertijd aan de gemeente zelf voorgelegd.
De Nationale ombudsman ontving een afschrift van de reactie van de gemeente
op die klacht. Daarin gaf de gemeente aan dat het college van burgemeester
en wethouders inderdaad had geconstateerd dat het tankstation niet aan alle,
aan de milieuvergunning verbonden, voorwaarden had voldaan. Genoemde milieuvergunning
was inmiddels komen te vervallen. De gemeente zegde toe bij het toekennen
van de nieuwe vergunning, voorschriften te zullen verbinden met betrekking
tot het voorkomen van geluidshinder van het tankstation. De afdeling Milieu
zou maatregelen treffen voor zover het tankstation niet voldeed aan de gestelde
of nog te stellen eisen. De Nationale ombudsman oordeelde dat de gemeente
met de gedane toezeggingen voldoende tegemoet was gekomen aan de klacht van
verzoekster.In een zaak over de gemeente Breda klaagde verzoeker erover dat het college
van burgemeester en wethouders zonder daarvoor een afdoende motivering te
geven, niet was ingegaan op zijn herhaald verzoek om specifieke verkeersmaatregelen
te nemen. Het verzoek had betrekking op de problemen die verzoeker ondervond
als gevolg van het feit dat hij in een straat in de binnenstad woont die,
ingevolge een herinrichtingsplan voor het verkeer in de binnenstad, een groot
gedeelte van de week met (verwijderbare) paaltjes wordt afgesloten. De problemen
hadden onder andere betrekking op de onduidelijkheid van de verkeersborden
ter plaatse, het moeilijk kunnen bereiken van de eigen parkeerplaats, en de
overlast van verkeerd geparkeerde auto's en fietsen. In de reactie op de klacht
ging de gemeente alsnog uitgebreid in op de door verzoeker gesignaleerde problemen.
Verzoeker was alleen nog niet tevreden gesteld op het punt van de overlast
van fout geparkeerde auto's. De Nationale ombudsman vroeg de gemeente daarop
of de bereidheid bestond naar een oplossing te zoeken. De gemeente deelde
mee dat een structurele oplossing niet dadelijk voorhanden was omdat de verkeersproblematiek
in de binnenstad een zeer complexe materie betrof. De gemeente was wel bereid
in een gesprek met verzoeker te komen tot een voor beide partijen aanvaardbare
situatie. Verzoeker ging daarmee akkoord. De Nationale ombudsman beëindigde
vervolgens het onderzoek. 24.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenHieronder worden enkele zaken beschreven die op verschillende gronden,
genoemd in de artikelen 14 en 16 van de WNo, niet leidden tot onderzoek.InformatieplichtBestuursorganen dienen actief en adequaat de gewenste informatie te verschaffen.
In 1999 ontving de Nationale ombudsman een klacht waarbij werd ingegaan op
de informatieverstrekking. Een ten onrechte opgestelde aanmaning werd op naam
van verzoeker naar zijn vorig woonadres gestuurd. Het verzoek om de huidige
bewoners te informeren over het ten onrechte versturen van de aanmaning werd
door het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen, onder aanbieding
van zijn excuses voor de gang van zaken, afgewezen. Het college van burgemeester
en wethouders zag geen aanleiding te veronderstellen dat de huidige bewoners
het briefgeheim hadden geschonden. Bovendien was het later opgestelde dwangbevel,
na controle door de deurwaarder, niet aan het vorig woonadres van verzoeker
afgegeven. Het college van burgemeester en wethouders was van mening dat het
aan verzoeker was om, desgewenst, de betrokken bewoners alsnog te informeren.
De Nationale ombudsman achtte dit standpunt acceptabel en beoordeelde de klacht
als kennelijk ongegrond.Een andere klacht had betrekking op het informeren van verzoeker over
de voorgenomen aanwijzing van verzoekers woning als gemeentelijk monument.
Bij de behandeling van een bezwaarschrift tegen een bouwplan was door het
college van burgemeester en wethouders van de gemeente Leiderdorp het voornemen
uitgesproken de desbetreffende woning als gemeentelijk monument aan te wijzen.
De indiener van het bezwaarschrift was hieromtrent wel, doch verzoeker niet
geïnformeerd. Door de gemeente Leiderdorp werd – achteraf –
erkend dat verzoeker van dit voornemen eveneens op de hoogte gesteld had moeten
worden. Gelet hierop zag de Nationale ombudsman geen aanleiding om alsnog
een onderzoek in te stellen, omdat niet viel in te zien welk belang nog in
redelijkheid gediend zou kunnen zijn bij een dergelijk onderzoek. Voorzover
verzoeker aangaf in zijn belangen te zijn geschaad, omdat hij niet in staat
was gesteld tegen dit voornemen een bezwaarschrift in te dienen, oordeelde
de Nationale ombudsman dat het voornemen nog omgezet diende te worden in een
besluit tot aanwijzing van de woning en verzoeker op dat moment gebruik kon
maken van de mogelijkheid om een bezwaarschrift in te dienen en zijn zienswijze
kenbaar te maken.SchadevergoedingEen klacht over de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding door
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Breda werd niet
in onderzoek genomen, omdat het college zich terzake op het standpunt kon
stellen dat de vraag of het gehouden was tot het vergoeden van de gestelde
schade – eventueel – diende te worden beantwoord door de burgerlijke
rechter.De klacht had betrekking op de mogelijke schadelijke gevolgen van bouwverkeer
en de aanleg van een bergbezinkbassin. In de rapporten van het deskundigenonderzoek
werd geconcludeerd dat er geen sprake was van een causaal verband tussen de
activiteiten en de geconstateerde schade. Gelet hierop oordeelde de Nationale
ombudsman dat de aanspraak van betrokkene op schadevergoeding, gezien de gronden
waarop deze aanspraak berustte, niet zo evident juist was dat het betrokken
bestuursorgaan niet in redelijkheid tot zijn bestreden besluit had kunnen
komen. De klacht was kennelijk ongegrond. GemeentebelastingenRegelmatig ontvangt de Nationale ombudsman klachten over aanslagen gemeentelijke
belastingen. Naar aanleiding van dergelijke klachten wordt nimmer een onderzoek
ingesteld; de Nationale ombudsman is in deze zaken op grond van artikel 16,
onderdeel f van de wet op zijn ambt niet bevoegd een onderzoek in te stellen
indien een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening heeft
opengestaan. Naar klachten over de verhoging van gemeentelijke belastingen
wordt eveneens geen onderzoek ingesteld, omdat deze worden vastgesteld via
de gemeentelijke belastingverordening. De Nationale ombudsman is niet bevoegd
een onderzoek in te stellen naar aanleiding van klachten betreffende de inhoud
van dergelijke algemeen verbindende voorschriften.In beginsel kan de Nationale ombudsman wel een onderzoek instellen naar
de afwijzende beslissing op een verzoek om ambtshalve herziening van een belastingaanslag,
bijvoorbeeld indien het de waardebepaling van een woning betreft en achteraf
is gebleken dat deze te hoog is vastgesteld. Een klacht terzake werd echter
niet in onderzoek genomen, omdat artikel 2 van het Uitvoeringsbesluit Wet
waardering onroerende zaken bepaalt dat ambtshalve vermindering uitsluitend
mogelijk is ingeval de waarde had behoren te zijn vastgesteld op een bedrag
dat tenminste twintig percent, met een minimum van f 10 000 lager
is dan de te hoog vastgestelde waarde. In het onderhavige geval werd niet
aan deze voorwaarde voldaan.HuisvestingIn 1999 zijn enkele klachten binnengekomen over de toewijzing van huurwoningen,
de afgifte van huisvestingsvergunningen en de afgifte van urgentieverklaringen.
Geconstateerd is dat bij dergelijke klachten voor de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman terzake met name bepalend is welke overeenkomsten gesloten zijn
tussen gemeenten en woningcorporaties. Ingevolge artikel 4 van de Huisvestingswet
kunnen gemeenten met eigenaren van een of meer woonruimten een overeenkomst
sluiten voor het in gebruik geven van woonruimten. Als uitvloeisel van een
dergelijke overeenkomst verrichten woningcorporaties, naast de eigen activiteiten,
gedelegeerde of gemandateerde werkzaamheden voor of namens het gemeentebestuur.
Bij de beoordeling van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman is het derhalve
noodzakelijk inzicht te hebben in de ter plaatse geldende verordening om een
goed onderscheid te kunnen maken tussen de gedragingen van de corporaties
op het terrein van de verhuur – waarvoor de Nationale ombudsman niet
bevoegd is – en de activiteiten die voor of namens het gemeentebestuur
worden verricht. BouwvergunningIn de navolgende zaak was door de gemeente Breda aan de buurman van verzoeker
een bouwvergunning verleend voor een uitbouw van zijn woning. Deze uitbouw
zou tegen het vrijstaande huis van verzoeker worden gebouwd. Verzoeker had
verzuimd bezwaar te maken tegen de verlening van de bouwvergunning. Toen de
buurman begon met bouwen heeft verzoeker langs civielrechtelijke weg weten
te voorkomen dat de buurman zijn bouwplannen verder kon uitvoeren. Het gerechtshof
had bepaald dat de buurman niet tegen verzoekers woning mocht aanbouwen, omdat
dat in strijd was met de bouwverordening van de gemeente Breda. De buurman
van verzoeker had daarna een verzoek ingediend bij de gemeente om te gedogen
dat hij met een kleine afwijking van de oorspronkelijke bouwvergunning toch
mocht bouwen. In eerste instantie had de gemeente Breda daar negatief op gereageerd.
Vier maanden later echter was een gemeenteambtenaar voornemens ten aanzien
hiervan positief te adviseren aan het college van burgemeester en wethouders.
Verzoeker had inmiddels de Nationale ombudsman benaderd. Deze heeft verzoeker
er bij brief op gewezen dat de gemeente een eventuele bouw formeel niet kon
gedogen zonder een gedoogbeschikking van burgemeester en wethouders. Daarnaast
heeft de Nationale ombudsman het feit dat er sprake was van strijd met de
bouwverordening benadrukt en het feit dat de gemeente in eerste instantie
niet voornemens was een afwijking van de bouwvergunning te gedogen. In reactie
op deze brief liet verzoeker weten dat burgemeester en wethouders hadden besloten
om niet een afwijking van de verleende bouwvergunning te gedogen. Verzoeker
was hier heel tevreden mee.DEEL IV BIJLAGENBIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1999Algemene leiding Nationale ombudsmanmr. R. FernhoutSubstituut-ombudsmanmw. mr. L. de Bruin Directeurmr. T.
W. van der Krogt Directeur onderzoekmr. H. J. I. M. de Rooij  Stafmedewerkers:mw. mr. drs. P. E. G. M. Hoekx  H. J. Koops  mw. C. Schornagel
(trainee)  mw. R. A. G. Vreeswijk (trainee)   Secretariaat:mw. Th. M. van Alphen-Haverkort  mw. J. E. Fuld  mw. M. C. van Gorkum mw. G. Zuidema   Voorlichting en bibliotheek  Hoofdmw. M. Sieben Voorlichtermw. drs. J. D. E. van den Broek Medewerkers voorlichting:mw. drs. M. H. E. de Jong  W. J. Molleman (stagiair)Bibliothecarismw. drs. J. de Ruiter (gedetacheerd)Medewerkers bibliotheek:J. de Kroon  mw. J. I. Sarmiento-de Faber  mw. S. de Wild Secretariaat:mw. M. Groot  mw. M. C. van der Waal-Koene   Afdeling informatie-
en communicatietechnologie  HoofdR. HofMedewerkers:mw. S. C. Martens  mw. L. J. Richter G. N. Slagboom   Facilitaire dienst  HoofdA. P. Luijben Unithoofd documentaire
informatievoorziening en archiefmw. J. H. Swint-LindhoutMedewerkers:mw. H. A. Gout  mw. M. Maggan  mw. B. M. E. Plugge  B. Vermeulen   Financiële en personele zaken  RekenplichtigeH. J. HeijdraAdviseur personeelmw. S. D.
Lavèn Onderzoeksafdelingen:  Afdeling I  Afdelingshoofdmr. S. Pfeifer Senioronderzoekermr. A. W. de Bruin Onderzoek:mr. A. P. Bangoer  mw. mr. E. C. M. ten Berge  mr. M.
W. J. van Bogget  mr. A. W. de Bruin  mw. drs. M. F. Hess  mr. M. A. Hoogkamer mw. mr. C. M. M. Hoogwegt  mw. mr. L. A. Kool  T. Korteland  M. M. S. Mekel  mw. mr. E. M. D. Mosselman mr. R. Sabai  mw. mr. R. M. Simoncelli  mw. J. D. van Wijk   Secretariaat:E. C. Alberto  mw. M. A. W. B. Boerop   Afdeling II  Afdelingshoofdmr. M. J. C. Houtkamp Plv. afdelingshoofdmr. P. J. M. SteultjensOnderzoek:mw. mr.
drs. K. Th. van Barneveld  mr. W. Bos mr. S. P. A. Bijvoet  mw. mr. O. G. M. X. Dinger mr. M. A. L. A. M. van der Heijden  mr. H. M. J. van Kasteren  mw. mr.
M. J. M. Marseille  mw. mr. E. A. Meijer  mw. mr. A. Muller  mr. P. P. van der Neut mw. mr. J. Nieuwenhuys  mr. R. J. Salters  mr. P. B. Ch. D. F. van Sasse van Ysselt  mw. mr. M. A. Smit mw. mr. J. Stam  mw. mr.
B. J. Vegter  Secretariaat:mw.
Th. J. M. van Eijk  mw. W. Hiemstra mw. M. J. E. Koster-Douma  mw. D. L. Massa-Jacobs  Afdeling III  Afdelingshoofdmr. H. J. I. M. de Rooij Plv. afdelingshoofdmr. H. DijkgraafOnderzoek:mr. T. A. Bakker  mr. R.
A. T. Beemster mw. mr. W. F. Bolsenbroek  mw. mr. drs. S. M. Borkent mw. mr. M. C. Breet  mr. L. H. Bruins  mw. mr.
J. Dekker  mr. M. A. P. Haddink  mw. mr. Th. H. Keijzer  mr. W. Molijn mw. mr. drs. A. Mulder  mr. B. S. Ockhuysen (gedetacheerd)  mw. mr. D. A. Oomen  mr. J. A. Prins mr. J.
W. Prins  mr. F. Romijn  mr. A. C. M. Spetgens   Secretariaat:J.
S. Crataura  mw. H. J. M. Dulfer-Wollaars  mw. A. Stam-Jansen  mw. A. H. Toet-Rog  Afdeling IV  Afdelingshoofdmr. H. J. I. M. de Rooij Plv. afdelingshoofdmr. S. J. P. SnijderOnderzoek:mw. mr.
N. M. van den Akker-Bliek  mw. mr. A. C. van den Belt  mw. mr. J. de Bruijn  mw. mr. P. C. van Dorst  mr. B. J. Duinhof  mr. K.E. Hendriksen  mw. mr. S. H. B. van 't Hof  mw. mr. E. de Jong  mw. mr. E. J. van Rijssen  P. P. F.
Schets  mw. E. J. M. Veeken mw. mr. P. G. J. van der Vlis  mw. mr. M. Winkel  Secretariaat:mw. C. J. Ainoel  drs. M. A. W. M. Cuijpers  mw. G. H. M. van der Elsen  mw. C. M. Reijndorp mw. G. Sion (uitzendkracht)BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE
OMBUDSMANDeze bijlage bevat een overzicht van de kamerstukken c.a. over de Nationale
ombudsman die in 1999 zijn verschenen.Een overzicht van parlementaire stukken uit voorgaande jaren is te vinden
in de desbetreffende bijlage bij de vorige jaarverslagen.1. De Grondwet 26 157Verandering in de
Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman
[tweede lezing]  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van Wet nr. 3Memorie van toelichting  (14 september 1998) nr. 4Verslag  (vastgesteld 29
oktober 1998)  (De vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft geen aanleiding gevonden tot het maken van opmerkingen of het stellen
van vragen.)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 45ste vergadering,
28 januari 1999, blz. 3101 (Wetsvoorstel zonder beraadslaging en zonder
stemming aangenomen, met de gekwalificeerde meerderheid als bedoeld in artikel
137, vierde lid, van de Grondwet.)  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr. 188Eindverslag (vastgesteld 9 februari 1999)   Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 20ste vergadering, 23 februari 1999, blz. 735(Wetsvoorstel zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen, met de gekwalificeerde
meerderheid als bedoeld in artikel 137, vierde lid, van de Grondwet.)  Staatsblad
1999, nr. 133Wet van 25 februari 1999 tot verandering in de Grondwet, strekkende
tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman (inwerkingtreding
25 maart 1999)   2. De Wet Nationale ombudsman  25 837Aanvulling van de
Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van klachten
door bestuursorganen  Tweede Kamer der Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst van het voorstel van wet, Advies
van de Raad van State en Nader rapport nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie van
toelichting  (14 januari 1998) (Bevat voorstel tot wijziging van de artikelen 12 en 14 van de
Wet Nationale ombudsman, dat ertoe strekt het kenbaarheidsvereiste om te zetten
in het vereiste dat de verzoeker, alvorens het verzoek te doen, over de gedraging
een klacht indient bij het bestuursorgaan, tenzij dit redelijkerwijs niet
van hem kan worden gevergd.)nr. 4Verslag  (vastgesteld 23 maart 1998)nr. 5Nota naar aanleiding van het verslag  (ontvangen 10 juni
1998) nr. 6Nota van wijziging  (ontvangen 10 juni 1998) nr. 7Amendement van het lid Brood  (ontvangen 4 november 1998) nr. 8Motie van
het lid Apostolou c.s. (voorgesteld 5 november 1998) nr. 9Gewijzigd amendement van het lid Brood, ter
vervanging van dat gedrukt onder nr. 7 (6 november 1998) nr. 10Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal  (ontvangen
10 november 1998) (Reactie van de minister op het gewijzigd amendement-Brood.)  Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 21ste vergadering, 5 november
1998, blz.1356–1379 1998/1999, 23ste vergadering, 11 november 1998, blz.
1496–1498 (Algemene beraadslaging)1998/1999, 25ste vergadering, 17 november
1998, blz. 1593 (Gewijzigd amendement-Brood, motie-Apostolou c.s. en wetsvoorstel:
aangenomen met algemene stemmen.)  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr. 88Gewijzigd voorstel van wet  (17 november 1998)nr. 88aVoorlopig
verslag  (vastgesteld 27 januari 1999)nr. 88bMemorie van antwoord  (ontvangen 20 april 1999)nr. 88cEindverslag  (vastgesteld
27 april 1999)  Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 29ste vergadering,
11 mei 1999, blz. 1300–1308 (Wetsvoorstel aangenomen.)  Staatsblad 1999, nr. 214Wet van 12
mei 1999, houdende aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling
over de behandeling van klachten door bestuursorganen   Staatsblad 1999, nr. 241Koninklijk besluit van 7 juni 1999, houdende vaststelling van
het tijdstip van inwerkingtreding van de wet van 12 mei 1999 tot aanvulling
van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van
klachten door bestuursorganen (Stb. 214)  26 410Wijziging van bepalingen
met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens  Tweede Kamer der Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst
van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals voorgelegd
aan de Raad van State en voor zover nadien gewijzigd, Advies van de Raad van
State en Nader rapport nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van Wet nr. 3Memorie van Toelichting  (20 februari 1999)  (Bevat – inmiddels achterhaalde – wijziging van art.
1a, derde lid, WNo.)nr. 4Nota van verbetering  (ontvangen 18 maart 1999) nr. 5Amendement (voorgesteld
15 november 1999)  26 523Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
en enkele aanverwante wetten naar aanleiding van de evaluatie van de Algemene
wet bestuursrecht (Eerste evaluatiewet Awb)  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel
van Wet nr. 3Memorie van Toelichting  (10 mei 1999) nr. 4Nota van wijziging  (ontvangen 21 juni 1999)  (Invoeging art. VA, houdende wijziging
van art. 14, onderdelen h en i, WNo; betreft reparatie van misslag)nr. 5Verslag (vastgesteld
27 oktober 1999) nr. 6Nota naar aanleiding van het verslag  (ontvangen 9 november 1999) nr. 7Tweede nota
van wijziging  (ontvangen 9 november 1999) nr. 8Aanvullend verslag  (vastgesteld 7 december 1999)  3. Benoeming ambtsdragers  26 518Aanbeveling van de Commissie van Aanbeveling Nationale ombudsmanTweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (10 mei 1999) nr. 2Advies van
de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties  (15 juni 1999)nr. 3Brief
van de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal  (22 juni 1999)   Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 93ste vergadering, 24 juni 1999, blz. 5332(Benoeming
van prof. mr. R. Fernhout tot Nationale ombudsman met ingang van 1 oktober
1999.)1999/2000, 1ste vergadering, 21 september 1999, blz. 2(Beëdiging van de heer Fernhout tot Nationale ombudsman.)  26 720Herbenoeming substituut-ombudsman  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
over herbenoeming van Mw. L. de Bruin tot substituut-ombudsman  (14 september 1999)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1999/2000, 4de vergadering, 28 september 1999, blz. 172(Herbenoeming
van mevrouw mr. L. de Bruin tot substituut-ombudsman met ingang van 1 oktober
1999.)1999/2000, 6de vergadering, 30 september 1999, blz. 315(Beëdiging
van mevrouw De Bruin.)  4. Aanwijzing bestuursorganen (artt. 1a, 1b en 1c van de Wet Nationale
ombudsman)  Staatscourant 1999, nr. 20Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 21 januari 1999, nr. CW99/U52 553(Besluit
waarbij de WNo van toepassing wordt verklaard op de bestuursorganen van de
gemeente Nijmegen.)Inwerkingtreding 1 februari 1999   Staatscourant 1999, nr. 253Besluit van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 20 december 1999, nr. CW99/U100 833(Besluit waarbij de WNo van toepassing wordt verklaard op de bestuursorganen
van 24 bij naam genoemde gemeenten.)Inwerkingtreding 1 januari 2000   5. Diverse stukken met betrekking
tot de Nationale ombudsman  Staatscourant 1999, nr. 129Bekendmaking van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 23 juni 1999, nr. CW99/U73 835B, van
de voor het jaar 1999 geldende bedragen van de kostenvergoeding voor de Nationale
ombudsman en de substituut-ombudsman   Staatscourant 1999, nr. 133Besluit van
de Minister van Justitie van 30 juni 1999, nr. 775 497/99/6, waarbij
een nieuw art. 2c wordt ingevoegd in het Besluit inlichtingen strafregisters (Het nieuwe art. 2c bepaalt onder meer dat de directeur van het Bureau Nationale
ombudsman gegevens uit het strafregister mag ontvangen ten behoeve van het
antecedentenonderzoek van personen die worden of zijn belast met werkzaamheden
in dienstbetrekking bij de Nationale ombudsman.)Inwerkingtreding 17 juli 1999   Staatscourant
1999, nr. 238Koninklijk besluit van 12 november 1999, nr. 99 005280,
tot vaststelling van het «Basisselectiedocument Nationale ombudsman
1982 – 1997» en de daarbij behorende toelichting(Besluit
op voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
gelet op artikel 5, tweede lid, aanhef en onder a, van de Archiefwet 1995.)  6. De
jaarverslagen van de Nationale ombudsman  26 445Jaarverslag van de Nationale ombudsman 1998  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Nationale ombudsman aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal nr. 2Jaarverslag 1998 (17 maart 1999) nr. 3Motie-Scheltema-de Nie
c.s. over een ombudsfunctie in iedere gemeente vóór 1 januari
2002 (voorgesteld 3 juni 1999; met algemene stemmen aangenomen 8 juni 1999)nr. 4Notitie
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over bescherming
van de naam ombudsman (ontvangen 26 augustus 1999)   Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999 84ste vergadering, 3 juni 1999, blz. 4918–4943(Behandeling
Jaarverslag 1998.)1998/1999 85ste vergadering, 8 juni 1999, blz. 4943(Motie-Scheltema-de Nie c.s. met algemene stemmen aangenomen.)  7. De rijksbegroting  26 200Rijksbegroting voor het jaar 1999  Hoofdstuk IXB Ministerie van Financiën  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 25Brief staatssecretaris
inzake mogelijke vergoeding van kosten gemaakt ter zake van de bezwaarfase  (6 juli
1999) Hoofdstuk XV Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 80Verslag algemeen overleg over het kabinetsstandpunt
inzake onverzekerbare risico's  (5 juli 1999)   Hoofdstuk X Ministerie van Defensie  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 36Verslag algemeen
overleg over rapport Nationale ombudsman inzake ongevallen met AP-23 mijn
in 1983 en 1984  (11 juni 1999)  26 800Rijksbegroting voor het jaar 2000  Hoofdstuk IIHoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1–2Begroting
van uitgaven en ontvangsten  (21 september 1999) nr. 3Verslag houdende lijst van vragen en antwoorden  (1 oktober
1999)   Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1999/2000, 8ste vergadering, 6 oktober
1999, blz. 430 (Begroting aangenomen, zonder stemming.)  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr. 47Eindverslag van
de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Hoge
Colleges van Staat  (26 oktober 1999)  Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1999/2000 3e vergadering, 9 november
1999, blz. 74(Begroting aangenomen, zonder stemming.)  Staatsblad 1999, nr. 544Wet van 11
november 1999 tot vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin (II) voor het jaar
2000   Hoofdstuk
IV tot en met XVI  Tweede Kamer der Staten-Generaal  Hoofdstuk
IVKabinet voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse
Zaken nr. 2Memorie van toelichting  (blz. 47: Aanbevelingen Nationale ombudsman) Hoofdstuk VMinisterie
van Buitenlandse Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting  (blz. 12: Aanbevelingen
Nationale ombudsman)   Hoofdstuk VIMinisterie
van Justitie nr. 3Bijlagen  (blz. 61–65: Inzake de aanbevelingen Nationale ombudsman)   Hoofdstuk VIIMinisterie van Binnenlandse Zaken nr. 2Memorie
van toelichting (blz. 293–295: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk VIIIMinisterie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen nr. 2Memorie van toelichting  (blz. 330: Aanbevelingen Nationale ombudsman   Hoofdstuk IXBMinisterie van Financiën nr. 3Bijlagen bij
de begroting  (blz. 32: Aanbevelingen Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XMinisterie van Defensie nr. 3Bijlagen bij de begroting blz. 11–13: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XIMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting  blz. 23: De bijlage inzake
verzoekschriften van de Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XIIMinisterie van Verkeer en Waterstaat) nr. 2Memorie van toelichting  blz. 342: Aanbevelingen
Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XIIIMinisterie van Economische Zaken nr.
2Memorie van toelichting  blz. 239: Aanbevelingen van de Nationale
ombudsman)   Hoofdstuk XIVMinisterie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij nr. 3Bijlagen bij de begroting  blz. 22: Overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XVMinisterie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nr. 3Bijlagen 1 t/m 15 bij de begroting  blz. 12–14:
Overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XVIMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nr. 3Bijlagen 1 t/m 16
behorende bij de Memorie van Toelichting  blz. 25: De bijlage inzake aanbevelingen Nationale ombudsman) 8. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsman  In 1999 heeft de Nationale ombudsman aan de Commissie voor de
Verzoekschriften uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties uit de Tweede Kamer, in de navolgende maanden,
openbare kwartaaloverzichten gestuurd met daarin de reacties die van de bestuursorganen
werden ontvangen op aanbevelingen in de rapporten.    Eerste kwartaal: mei 1999  Tweede kwartaal: juli 1999  Derde kwartaal: november 1999 Vierde kwartaal: februari 2000   Deze overzichten hebben geen nummering vanwege de
Tweede Kamer.  9. Kamervragen  Aanhangsel van de Handelingen1998/1999, nr. 1465 Vragen van het lid Koenders (PvdA) aan en de antwoorden
van de minister van Buitenlandse Zaken over de kosten van de zaak-Oltmans
(resp. ingezonden 18 mei 1999 en ontvangen 1 juni 1999) (In antwoord
op de eerste vraag geeft de minister een overzicht van de verschillende procedures
door de de heer Oltmans aangespannen. Daartoe behoren ook twee klachten ingediend
bij de Nationale ombudsman).  Aanhangsel van de Handelingen1998/1999, nr. 1591 Vragen van de leden Halsema en
M.B.Vos (beiden GroenLinks) aan de ministers van Justitie en van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij over een procedure tegen een bestuurslid van de Faunabescherming
en het antwoord van de minister van Justitie, mede namens de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (resp. ingezonden 26 mei 1999 en
ontvangen 21 juni 1999) (Vragen naar aanleiding van een rapport van
de Nationale ombudsman over de wijze van afhandeling van een klacht over een
opsporingsonderzoek van de politie door de hoofdofficier van Justitie. In
het antwoord gaat de minister in op het rapport van de Nationale ombudsman.)  Aanhangsel
van de Handelingen1999/2000, nr. 136 Vragen van het lid Arib (PvdA) aan de minister van Justitie en
de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over een «kinderombudsman»
en het antwoord van de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (resp. ingezonden 20 september 1999
en ontvangen 19 oktober 1999) (De minister sluit de reeks antwoorden af
door te wijzen op de mogelijkheid klachten betreffende bestuursorganen in
de jeugdbescherming en de jeugdhulpverlening voor te leggen aan de Nationale
ombudsman.)  Aanhangsel van de Handelingen1999/2000, nr. 137 Vragen van het lid Van Vliet (D66) aan de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over een «kinderombudsman»
en het antwoord van de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (resp. ingezonden 20 september 1999
en ontvangen 19 oktober 1999) (De minister
verwijst voor de beantwoording van de deelvragen 3 en 4 naar het laatste deelantwoord
op de vragen van het lid Arib (PvdA)(nr. 136), waarin de minister wijst op
de mogelijkheid klachten betreffende bestuursorganen in de jeugdbescherming
en de jeugdhulpverlening voor te leggen aan de Nationale ombudsman.)  Aanhangsel van de Handelingen1999/2000, nr. 258 Vragen van het lid Kalsbeek (PvdA) aan staatssecretaris Hoogervorst van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over onduidelijkheid rond het begrip «samenwonen»
en zijn antwoord daarop. (resp. ingezonden 30 september 1999 en ontvangen
10 november 1999)(In deelantwoord 4 wijst de staatssecretaris op de mogelijkheid
een klacht in te dienen bij de Nationale ombudsman over een oordeel van de
directeur van een vestigingskantoor over een ingediende klacht.)  10. Diverse
kamerstukken  19 637Vluchtelingenbeleid  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 416Verslag van een
algemeen overleg  (vastgesteld 10 februari 1999)  (In dit overleg komt verschillende
keren het jaarverslag van de Nationale ombudsman 1998 ter sprake, daar waar
het gaat over de IND.)nr.
445Brief van de ministers van Buitenlandse Zaken
en voor Grote Steden- en Integratiebeleid en de staatssecretaris van Justitie  (18 juni
1999)  (In deze brief komt een rapport met aanbevelingen van de Nationale
ombudsman van 1998 betreffende het totstandkomingsproces van de individuele
ambtsberichten in asielzaken ter sprake.)nr. 484Brief van de ministers van
Buitenlandse Zaken en Voor Grote Steden- en Integratiebeleid en de staatssecretaris
van Justitie (27 oktober 1999)  (Ook in deze brief komt een rapport met aanbevelingen van de Nationale
ombudsman uit 1998 betreffende het totstandkomingsproces van de individuele
ambtsberichten in asielzaken ter sprake.)  25 877Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede
wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19..)  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 8nota naar aanleiding van het verslag  (ontvangen 29 september 1999)  (In het verslag
wordt op diverse plaatsen gesproken over het jaarverslag 1998 en rapporten
uitgebracht door de Nationale ombudsman.)nr. 9Nota van wijziging  (ontvangen
29 september 1999) (Wijziging van enkele artikelen van de wet, onder meer met betrekking
tot de Nationale ombudsman.)  24 456Aanpassing van de
Wet toezicht beleggingsinstellingen, de Wet toezicht effectenverkeer, de Wet
toezicht kredietwezen 1992, de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993
en de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf in verband met het mogelijk
maken van onderzoek naar de toereikendheid van de wetgeving of van de wijze
waarop de toezichthouders deze wetgeving uitvoeren of hebben uitgevoerd  Eerste Kamer
der Staten-Generaal  nr. 76bNota naar aanleiding van het verslag  (8 juni 1999)  (Dit wetsvoorstel strekt er mede toe
te bepalen dat de Wet openbaarheid van bestuur en de Wet Nationale ombudsman
niet van toepassing zijn met betrekking tot bepaalde gegevens of inlichtingen
die de desbetreffende minister of de in zijn opdracht werkende derde ingevolge
de genoemde wetten onder zich heeft.)  Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 36ste vergadering, blz. 1550 (Wetsvoorstel zonder beraadslaging en zonder
stemming aangenomen.)  Staatsblad 1999, nr. 342Wet van 2 juli 1999 tot aanpassing van de Wet toezicht
beleggings-instellingen, de Wet toezicht effectenverkeer 1995, de Wet toezicht
kredietwezen 1992, de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en de Wet
toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf in verband met het mogelijk maken
van onderzoek naar de toereikendheid van de wetgeving of van de wijze waarop
de toezichthouders deze wetgeving uitvoeren of hebben uitgevoerd   Staatsblad 1999, nr. 431Koninklijk
besluit van 19 augustus 1999, houdende vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding
van de Wet van 2 juli 1999 tot aanpassing van de Wet toezicht beleggings-instellingen,
de Wet toezicht effectenverkeer 1995, de Wet toezicht kredietwezen 1992, de
Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf
in verband met het mogelijk maken van onderzoek naar de toereikendheid van
de wetgeving of van de wijze waarop de toezichthouders deze wetgeving uitvoeren
of hebben uitgevoerdBIJLAGE 3 3.1 Vermelding van rapporten in vakbladen
in 1999Overzicht 1 januari 1999 tot en met 31 december 1999Politie en openbaar ministerie 98/505JV 1999, nr. 16afl. 1, blz. 85–90* 99/03AB 1999, nr. 201afl. 20, blz. 847–856* (m.n.
P.J. Stolk) 99/214JV 1999, nr. 173afl. 9, blz. 647–649*99/326JSV 1999,
nr. 258afl. 14, blz. 1065–1081In Delikt en Delinkwent 1999 wordt op blz.
265–275 (afl. 3) en blz. 691–706 en blz. 794 (afl. 8) een aantal
rapporten besproken.In het tijdschrift Opportuun (tijdschrift
voor het openbaar ministerie) worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd
van rapporten van de Nationale ombudsman op het terrein van het openbaar ministerie.Ministeries Buitenlandse
Zaken98/235JB 1999, nr. 161afl.
9, blz. 760–770* (m.n. E.C.H.J. van der Linden) 98/542JV 1999, nr. S52afl. 2, blz. 170–171* 99/11JV 1999, nr. S71afl. 3, blz. 236–237*99/61JB 1999, nr. 100afl. 5, blz. 511–514* 99/71AB 1999, nr. 271afl. 28, blz. 1189–1197* (m.n. P.J. Stolk)99/71JSV 1999, nr. 117afl. 7, blz 489–497 99/371JB 1999, nr. 259afl. 13, blz. 1202–1204*    Justitie (met uitzondering van politie en openbaar ministerie)98/308Verkeersrecht 1999, nr. 73 afl. 4, blz. 127–128*98/445AB 1999, nr. 36afl. 3, blz. 116–120*98/446AB 1999,
nr. 25afl. 2, blz. 76–80* (m.n. P.J. Stolk)98/497JSV 1999, nr. 188afl. 10, blz 809–811*98/505JV 1999,
nr. 16afl. 1, blz. 85–90* 98/542JV 1999, nr. S52afl. 2, blz. 170–171* 99/5NAV 1999, nr. 60afl. 3, blz. 240* 99/11JV 1999, nr. S71afl. 3, blz. 236–237* 99/74JSV 1999, nr. 116afl. 7, blz.
481–48999/90JSV 1999, nr. 115afl. 7, blz. 476–48199/191MR 1999,
nr. 33afl. 6, blz. 163* 99/195JSV 1999, nr. 185af. 10, blz. 792–795* 99/282JSV 1999, nr. 257afl. 14, blz. 1059–1065* 99/393MR 1999, nr. 49afl.
9–10, blz 264* (zie ook blz. 245, noot 153 t/m 155)   Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties98/505JV 1999, nr. 16afl.
1, blz. 85–90*   Financiën98/127JSV 1999, nr. 276afl. 15, blz. 1146–1152 98/322JSV 1999, nr. 170afl. 9, blz. 709–714 98/525JSV 1999, nr. 186afl. 10,
blz. 795–801 98/526JSV 1999, nr. 187afl. 10, blz. 801–80898/547VN 1999, nr. 10.20afl. 10 blz. 796–797*
(m.n.)98/552AB 1999, nr. 78afl. 7, blz. 283–289* (m.n.
P.J. Stolk) 98/552VN 1999, nr. 9.24afl. 9, blz. 732–735* (m.n.)98/562JB 1999, nr. 24afl. 1, blz. 111–115* (m.n.
H.J. Simon) 98/562VN 1999, nr. 12.24afl. 12, blz. 990–994*
(m.n.) 98/562TFB 1999afl.
2, blz. 29–30* (m.n. M.A. de Kleer en R.M.P.G. Niessen-Cobben) 98/562TFB 1999afl. 3, blz. 22–23* (m.n. F.A. Piek) 98/566VN 1999,
nr. 4.27,afl. 4, blz. 372–374* (m.n.) 98/566JB 1999,
nr. 39afl. 2, blz. 201–205*
(m.n. A.R. Neerfhof) 98/566TFB 1999afl. 4, blz. 24* (m.n.
F.A. Piek) 98/580VN 1999, nr. 8.27afl. 8, blz. 642–644* (m.n.) 99/21VN
1999, nr. 10.19afl. 10, blz. 794–796* (m.n.) 99/22VN
1999, nr. 18.37afl. 18, blz. 1655–1658*
(m.n.) 99/122TFB 1999afl. 5, blz. 29–30* (m.n. H. Ph.
Ruys) 99/162JSV 1999, nr. 165afl. 9, blz. 680–68799/162VN 1999,
nr. 24.30afl. 24, blz. 2197–2198* (m.n.)99/235JB 1999, nr. 161afl. 14, blz. 760–771
(m.n. E.C.H.J. van der Linden) 99/241JB 1999, nr.185afl.
10, blz. 869–872* (m.n.) 99/297JSV 1999, nr. 256afl. 14, blz. 1052–1059* 99/330VN 1999, nr. 38.19afl. 38, blz. 3499–3503* (m.n.) 99/350VN 1999, nr. 38.20afl. 38, blz. 3503–3507* (m.n.) 99/369AB 1999, nr. 435afl. 43, blz. 1879–1884* (m.n. P.J. Stolk) 99/406VN 1999, nr. 38.19afl. 38, blz. 3499–3505 (m.n.) 99/427VN 1999,
nr. 54.29afl. 54, blz. 4833–4836* (m.n.)In het tijdschrift Fiscaal up to date worden
regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale ombudsman
op het terrein van de Belastingdienst en ook in het Infobulletin van de Belastingdienst worden af en toe rapporten samengevat. Defensie98/505JV 1999, nr. 16afl. 1, blz. 85–90* 98/576AB 1999,
nr. 97afl. 9, blz. 357–369 (m.n. P.J. Stolk) 99/175JB 1999, nr. 132afl. 7, blz. 641–650* 99/175AB 1999,
nr. 339afl. 35, blz. 1514–1540 (m.n. P.J.
Stolk)   Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer98/4381JSV
1999, nr. 217afl. 11, blz. 909–918 98/572AB 1999,
nr. 106afl. 10, blz. 397–408 (m.n. P.J.
Stolk) 99/288AB 1999, nr. 424afl. 42, blz. 1841–1844*
(m.n. P.J. Stolk) 99/457JB 1999, nr. 314afl.
16, blz. 1419–1422* (m.n. De Bruin)   Landbouw, Natuurbeheer en Visserij98/358JSV 1999, nr. 168afl. 9, blz. 696–70498/502AB 1999, nr. 158afl. 16, blz. 675–684* (m.n. P.J. Stolk) 99/148JB 1999, nr. 131afl. 7, blz. 637–641*   Sociale Zaken en Werkgelegenheid99/402JB 1999, nr. 62afl. 3, blz. 307–310* (m.n.
A.R. Neerhof) 99/326JSV 1999, nr. 258afl. 14, blz. 1065–1081    Volksgezondheid, Welzijn en Sport98/341TVG 1999, nr. 1999/30afl. 3, blz. 203–204*99/103TVG 1999, nr. 1999/62afl.
6, blz. 408–412* Zelfstandige
bestuursorganen   Landelijk instituut sociale verzekeringen99/10JSV 1999, nr. 167afl. 9, blz. 693–696*99/115JB 1999, nr. 117afl. 6, blz. 587–589*99/209JSV 1999, nr. 275afl. 15, blz. 1139–114699/217JSV 1999, nr. 274afl. 15, blz. 1136–1139*99/305JB 1999, nr. 238afl.
12, blz. 1100–1105*99/305TVG 1999, nr. 71afl. 7, blz
476–479* (m.n.)99/3253JSV 1999, nr. 169afl. 9, blz.
704–709*99/326JSV 1999, nr. 258afl. 14, blz. 1065–108199/392JB 1999, nr. 279afl. 14, blz. 1282–1283*   Sociale Verzekeringsbank te Amstelveen98/475JSV 1999, nr. 189afl. 10, blz. 811–81998/551AB 1999, nr. 67afl. 6, blz.
243–248 (m.n. P.J. Stolk)    Centraal Bestuur voor de arbeidsvoorziening99/231AB 1999, nr. 333afl. 34, blz. 1485–1496* (m.n.
P.J. Stolk)    Nederlandse orde van advocaten99/187AB 1999, nr. 278afl. 29, blz. 1229–1244 (m.n. P.J. Stolk)    Centraal Orgaan
Tarieven Gezondheidszorg98/589AB 1999, nr. 142afl. 14, blz. 582–588 (m.n. P.J. Stolk)    Raad voor Rechtsbijstand98/348JSV 1999, nr. 251afl. 13, blz. 1032–1037* 99/63JSV 1999, nr. 269afl. 14, blz. 1110–1117*99/266JB 1999, nr. 214afl. 11, blz. 992–999 (m.n. R.J.N. Schlössels) 99/266AB 1999, nr. 410afl. 41, blz. 1800–1804* (m.n. P.J.
Stolk)    Gemeenten   99/113JSV 1999, nr. 166afl. 9, blz. 687–69399/160AB 1999,
nr. 264afl. 27, blz. 1148–1156*
(m.n. P.J. Stolk) 99/253JB 1999, nr. 213afl. 11, blz. 985–992*99/387JB 1999, nr. 260afl. 13, blz. 1204–1206      Waterschappen   99/203JB 1999,
nr. 147afl. 8, blz. 704–713* = gedeeltelijke weergave of samenvattingm.n. = met noot1 Rapportnummer abusievelijk weergegeven als IHS 98 04382 Rapportnummer abusievelijk weergegeven als 99/213 Rapportnummer abusievelijk weergegeven als 98/325 AB= AB Rechtspraak Bestuursrecht JB= Jurisprudentie BestuursrechtJSV= Jurisprudentie Sociale Voorzieningen JV= Jurisprudentie Vreemdelingenrecht MR= MigrantenrechtNAV= Nieuwsbrief Asiel- en Vluchtelingenrecht TFB= Tijdschrift voor Formeel Belastingrecht TvG= Tijdschrift voor Gezondheidsrecht VN= Vakstudienieuws3.2 Overzicht uitgebrachte rapporten 1999In dit overzicht worden per rapport achtereenvolgens vermeld: het nummer
van het rapport; gegevens (zoals het betreffende onderdeel) over het bestuursorgaan
waarover het verzoekschrift is ingediend; een aanduiding van de inhoud van
het verzoekschrift in trefwoorden; de code van het oordeel van de Nationale
ombudsman, waarbij vermeld of de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan en/of zijn instemming heeft betuigd.De rapporten zijn ingedeeld volgens het werkgebied van de ministeries.In het overzicht worden de volgende codes en afkortingen gebruikt: GakGemeenschappelijk administratiekantoor SFBStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale
Verzekering Bouwnijverheid USZOUitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid GUOGemeenschappelijk
Uitvoeringsorgaan  het oordeelg= gegrond ng= niet gegrond go= geen oordeel #= met aanbeveling!= met instemmingRapportenoverzicht Nationale ombudsman 1999Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Nr.Gedraging vanKlachtOordeel99/450USZO-Zoetermeerverzoeker pas in 1999 duidelijkheid verschaft
over herziening uitkering per 1 april 1994 en terugvorderinggBuitenlandse Zaken Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/002Ambassade Belgradobrief, waarin verzoeker discriminatie
op grond van seksuele geaardheid door Internationaal Tribunaal aan de orde
stelde, niet doorgezonden naar Ministerie van Buitenlandse Zaken, en hem daarover
niet geïnformeerdgo99/009Ambassade Accra (Ghana)niet
beslist op aanvraag Nederlands paspoort; niet (voldoende) gereageerd op brieveng 99/011Ministerie van Buitenlandse Zakenlange
behandelingsduur verificatieonderzoek naar geboorteakte van de zoon van verzoekerg99/017Ministerie van Buitenlandse Zakenbejegening door voorzitter tijdens hoorzitting i.h.k.
van behandeling bezwaarschrift tegen beslissing legalisatie en verificatie
akteng,ng 99/033Ambassade Lagosonvoldoende/onduidelijke
informatie verstrekt over legaliseren van documenten van partnerg,ng,go99/039Ambassade Islamabad
(Pakistan)aanvraag legalisatie geboorteakte
zoon nog niet afgehandeld; in tweede instantie 600 gulden in rekening gebracht
voor afhandeling legalisatieaanvraagg,ng 99/054Ambassade Luxemburgniet meegedeeld dat gestolen tas en paspoorten weer terecht
waren en deze waren vernietigdg  Minister
van Buitenlandse Zakengeen vergoeding
schadeg99/060Ambassade Accralange behandelingsduur
legalisatie/verificatie aanvraag akten; niet tijdig geïnformeerd dat
de beschikking op aanvraag niet op tijd genomen kon wordeng 99/061Minister van Buitenlandse Zakenniet bereid project voor gezondheidszorg in Slovenië
te financieren, terwijl bij verzoeker wel de verwachting was gewektng 99/062Ambassade Islamabadlange behandelingsduur aanvraag legalisatie/verificatie
geboorteakteg99/066Ambassade Accrabehandelingsduur aanvraag
legalisatie geboorteakten en overlijdensakte; niet geïnformeerd over
termijn voor beslissing cf. Awbg99/071Ambassade Lagoslate acceptatie aanvraag voor legalisatie/verificatie; lange behandelingsduur;
niet volledig geïnformeerd over vereisten voor de aanvraag; ambassade
laat slechts vijf personen per dag toeg 99/072Consulaat San Juan (Puerto Rico)onjuist geïnformeerd over vernieuwing paspoort waardoor
verzoeker gedetineerd is geraakt en schade heeft geleden; geen actie om nadelige
gevolgen te beperkenng99/085Ambassade Lagosbehandeling
aanvraag voor legalisatie/verificatie; onvoldoende geïnformeerd over
procedure; geen reactie op brief advocaatng,go Ministerie van Buitenlandse Zakengeen inhoudelijke reactie – ondanks rappel – op bezwaar advocaat
tegen de beschikking van de Nederlandse ambassade in Lagos en het verzoek
om onderzoek naar het optreden – m.n. vragen om steekpenningen –
van het personeelg 99/110Ambassade Lagosonvoldoende duidelijk
aangegeven welke stukken moeten worden overlegd om aan voorwaarden te voldoen
om met Nigeriaanse partner te kunnen trouweng 99/120Ambassade Islamabadklacht namens 198 leden Pakistaanse gemeenschap in Nederland
over werkwijze ambassade bij verificatie en legalisatie documenten; lange
duur verkrijgen nieuwe documenten na verlies of diefstal reis- en identiteitspapierenng,go99/141Ministerie van Buitenlandse Zakenonvoldoende
serieuze en voortvarende behandeling klacht over vertrouwenspersoon, ingeschakeld
door Nederlandse ambassade in Islamabadg,ng  Ambassade Islamabaddoor ambassade ingeschakelde
vertrouwenspersoon vroeg steekpenningenng 99/156Ambassade Islamabadlange behandelingsduur aanvraag verificatie geboorteakteg 99/157Ministerie van Buitenlandse Zakennog
geen uitvoering gegeven aan uitspraak rechtbank en evenmin brieven van gemachtigde
hierover beantwoordg 99/161Ambassade Jakartaverzoeker
en echtgenote niet of onvoldoende geïnformeerd over hoge kosten repatriëringng Ministerie van Buitenlandse Zakenaan andere gerepatrieerden minder hoge kosten in rekening
gebrachtng99/247Minister van Buitenlandse Zakenstandpunt
dat verzoeker opnieuw een geboorteakte moet overleggenng Ambassade Accraduur behandeling
verzoek om legalisatie geboorteakte en huwelijksakteg99/289Ambassade New Delhistelt zich jegens verzoeker zo op dat zijn positie en
ondernemingsactiviteiten worden geschaadg,ng 99/312Ambassade Islamabadlange behandelingsduur aanvraag legalisatie documenten;
laat gereageerd op brieven advocateng 99/371Ambassade Accralange behandelingsduur aanvraag legalisatie/verificatie geboorteakte
en ongehuwdverklaringg 99/382Ministerie van Buitenlandse Zakenadvocaat meegedeeld dat verzoeker correct was behandeld, terwijl hij door
autoriteiten in Sri Lanka is mishandeldgo 99/423Ministerie van Buitenlandse Zaken/afd.
Uitzendingen van Hoofdafd. Internationale Samenwerkingverzoekster i.v.m. leeftijd en werkervaring niet laten solliciteren
naar functie assistent-deskundige internationale organisatieng 99/460Ambassade Islamabadhandelwijze rondom visumaanvraag (vier
keer bezoek; vroeg tijdstip bezoek; tonen vliegticket en cheques)!,g,ng Ministerie van Buitenlandse Zakenniet gereageerd op briefg 99/468Ambassade Accrastelt afgifte van machtiging tot voorlopig verblijf echtgenote
afhankelijk van geboorteakte van echtgenote, ondanks dat Visadienst geen bezwaar
heeft; geen reactie op briefg,ng99/491Ambassade Lagosniet aannemen documenten ondanks door gemachtigde aangeboden documenten ter
legalisatie; geen nieuwe aanvraagformulieren toegezonden; smeergeld gevraagd;
bejegeningg,ng  Ministerie van Buitenlandse Zakengeen adequate hulp geboden bij problemen met ambassade
Lagosg 99/508Ambassade Ankarageeft niet onmiddellijk
verklaring over beslissing; onderzoek duurt onnodig lang; onvoldoende geïnformeerd
over procedureg,goBuitenlandse Zaken en Justitie Nr.Gedraging vanKlachtOordeel99/011Visadienstbehandelingsduur bezwaarschrift tegen afwijzing van een
verzoek om een machtiging tot voorlopig verblijf van de zoon van verzoekerg99/012Visadienstlange behandelingsduur bezwaarschrift
tegen afwijzing verzoek om een machtiging tot voorlopig verblijf van de partner
en haar kind van verzoeker; late schriftelijke bevestiging voor een hoorzitting;
verzoek om binnen één week documenten te legalisereng,ng99/244Visadienstduur behandeling aanvraag mvv voor vriendin verzoeker;
tegenstrijdige informatie gegeven over noodzaak ongehuwdverklaringg99/460Visadiensthandelwijze omtrent visumaanvraag (geen informatie over
stand van zaken; weigering gesprek met medewerker)ng99/508Visadiensthandelwijze omtrent behandeling verzoek om machtiging tot voorlopig verblijfgDefensie Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/097Koninklijke
Marechausseebij opmaken proces-verbaal
op Schiphol onvoldoende gedaan om te voorkomen dat verzoekster vliegtuig naar
Madrid miste; verzoek om schadevergoeding afgewezeng,ng99/171Koninklijke Marechaussee Schipholvliegticket verzoeker meegegeven aan andere passagier,
terwijl verzoeker het wisselgeld van die persoon ontving; afhandeling klacht
hierover door bevelhebberng,go 99/175Minister van Defensiehandhaven AP-23 mijn in arsenalen Defensie en te koop
aanbieden aan derden; informatie over toedracht ongevallen met mijn in 1983
en 1984; afwikkeling ongevallen voor wat betreft nazorg aan en begeleiding
van nabestaanden en andere betrokkeneng,ng,go 99/210Staatssecretaris van Defensieveel te laag bod uitgebracht op huis verzoeker#,g 99/233Koninklijke
Marechaussee Schipholverzoek om schadevergoeding
afgewezen (deel handbagage gestolen tijdens security check)ng99/368Bevelhebber
der marechaussee Den Haagafhandeling
klacht zeevarende over optreden marechaussee in Karachi (Pakistan) toen verzoeker
via Amsterdam naar Groot-Brittannië wilde vliegen om daar in te schepeng,ng 99/380Koninklijke Marechaussee Schipholniet
adequaat gereageerd op verzoek om te verhinderen dat minderjarige zoon verzoekster
naar Pakistan zou reizenng 99/394Koninklijke Marechausseegang
van zaken rond uitzetting gezin naar Kroatiëng 99/396Ministerie van Defensieverzoeker jaaropgave gestuurd met een bedrag van f 20 123
aan loon, terwijl hij in 1998 behalve netto bedrag van f 3 409 geen
loon meer heeft ontvangenng99/400Koninklijke Marechausseeklacht
over optreden medewerkers (zonder reden vastgehouden; beschuldigd; langdurig
gefouilleerd en seksueel betast; nacht in verblijf met mannen en overleden
persoon)g,ng,go 99/507Werving en Selectie Defensiehandelwijze
omtrent afhandeling sollicitatie bij Koninklijke Marine (voert ten onrechte
drugsgebruik als afwijzingsgrond aan)ng  Militaire Inlichtingendienstbrengt in
een vroegtijdig stadium belastende informatie over verzoeker in selectieprocedurengEconomische Zaken Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/166Kamer van Koophandel
en Fabrieken Amsterdambrieven en vragen
over herkansing praktijkproef makelaardij niet goed beantwoord; geen informatie
gegeven over onderzoek naar onjuiste vermelding bedrijfsgegevens in handelsregister;
geen beslissing genomen op bezwaarschrift tegen nota jaarlijkse bijdragegFinanciën Nr.Gedraging vanKlachtOordeel99/021Belastingdienst/Ondernemingen
Maastrichtverslag van horen n.a.v. bezwaar
door de Belastingsdienst pas verstrekt tegelijk met uitspraken op de ingediende
bezwaarschriften; controlerapport t.a.v. boekenonderzoek niet volledigg99/022Belastingdienst/Ondernemingen
Zwolleklacht over standpunt Belastingdienst
onder verwijzing naar art. 52 Awr, dat kasadministratie zo ingericht moet
zijn dat daaruit de omzet per dag blijkt; waarschuwing gestuurd dat verzoekers
strafbaar zouden zijn op basis van art. 68 Awr; voor ontvangst ondertekend
retourneren van waarschuwing; eenzijdig opgelegde eisen m.b.t. administratieplicht
zonder dat accountant kon worden geraadpleegd#,g,ng 99/025Belastingdienst/Grote Ondernemingen Haarlemgeen informatie over aanleiding voor het instellen van het woonplaatsonderzoek;
onvoldoende informatie over de aanslagen; lange duur woonplaatsonderzoek;
behandelingsduur bezwaarschriftenng99/030Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingonvoldoende informatie over eisen bijzonder
tarief motorrijtuigenbelasting voor een kampeerauto; andere uitleg eiseng99/043Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtreactie op klacht
over schending privacy door verzenden aangiftebiljet in enveloppe met venster
waardoor ook soort biljet kan worden gelezeng99/045Belastingdienst/Ondernemingen Roermondwijze van omgaan met bezwaren tegen naheffingsaanslag
omzetbelastingng99/079Belastingdienst/Particulieren Eindhoven, vestiging Tilburgtijdens detentie verzoekers auto in beslag genomen en
executoriaal verkocht wegens schuld motorrijtuigenbelasting; verzoeker niet
op de hoogte van schuld, aanmaningen, dwangbevel en beslaglegging; de belastingdienst
had verblijfplaats verzoeker moeten achterhalen; waarde auto niet in verhouding
tot de openstaande schuld; weigering schade te vergoedenng99/117Belastingdienst/Ondernemingen Amsterdam
1n.a.v. opgaaf als startende ondernemer
nog geen fiscaal- en btw-nummer toegekend!,g99/118Belastingdienst/Douane Rotterdamverzoek om schadevergoeding t.g.v. controle container
afgewezenng99/121Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen buitenland Heerlenaanvraag omzetbelasting niet juist behandeldg,ng99/122Belastingdienst/Particulieren
Zutphenstandpunt dat geen aangifte is
gedaan omdat elektronische handtekening niet klopt!,#, g Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtwijze van behandeling klachtg99/143Belastingdienst/Directie Ondernemingen
Noord Zwolleberoep tegen afwijzing verzoek
om kwijtschelding aanslag omzetbelasting 1996 afgewezenng99/145Belastingdienst/Ondernemingen Roosendaaltijdens bespreking met verzoeker gemaakte
afspraken niet nagekomenng99/162Belastingdienst/Ondernemingen Rotterdam 2verzoek om vergoeding kosten bezwaarfase afgewezen!,g,ng99/168Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtverzoek om kwijtschelding
aanslag inkomstenbelasting afgewezen en daarbij ten onrechte geen rekening
gehouden met verslechterde inkomenspositieng99/170Belastingdienst/Particulieren Middelburgteruggaaf inkomstenbelasting op rekening
ex-echtgenoot gestort#,g Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtbij afwijzing beroep
tegen afwijzing verzoek om kwijtschelding aanslag inkomstenbelasting onvoldoende
rekening gehouden met foutieve stortingg99/219Belastingdienst/Particulieren Nijmegenwijze waarop aangifte inkomstenbelasting
is behandeld (onvoldoende kennis genomen van verstrekte informatie); klacht
niet goed afgehandeldg,ng99/224Belastingdienst/Ondernemingen Roermondafwijzend beslist op verzoek om vergoeding voor kosten deskundige bijstand
i.v.m. aangifte inkomstenbelastingng99/225Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtheeft volhard in beslissing om geen betalingsregeling
af te sluitenng 99/229Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoeker moet openstaande rekeningen
motorrijtuigenbelasting betalen, terwijl hij al in 1995 en 1996 heeft geprobeerd
schorsing van zijn kentekenbewijs te krijgenng99/235Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoek om teruggave verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen geel en grijs kenteken afgewezen omdat verzoek daartoe niet tijdig
was ingediendng99/237Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Zaandamafwijzend gereageerd op verzoek om vergoeding kosten juridische
bijstandng99/240Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingeind januari/begin februari 1999 telefonisch onbereikbaar!,g99/241Belastingdienst/Directie
Particulierenberoep afgewezen tegen weigering
betalingsregeling aanslag inkomstenbelasting 1996g,ng99/242Belastingdienst/Ondernemingen Rijswijkhandelwijze bij invordering openstaande
belastingschulden groep BV's (start nieuwe onderneming gehinderd)ng99/250Belastingdienst/Ondernemingen
Gorinchemteruggaaf omzetbelasting overgemaakt
op niet meer gebruikt rekeningnummer met negatief saldo en geweigerd teruggaaf
nogmaals over te maken op gewenst rekeningnummer#,ng99/252Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Leidengeen O-biljet toegezonden; geen
acht geslagen op aangifte inkomstenbelasting op blanco papier en aanmaning
en waarschuwing gezonden; niet gereageerd op brief!,g99/269Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Hilversumlange behandelingsduur aangiften
en/of ingediende bezwaarschrifteng,ng99/281Belastingdienst/Ondernemingen Gorinchemafwijzend beslist op verzoek BV om geleden
rentenadeel te vergoedenng99/283Belastingdienst/Ondernemingen Amsterdam 2wijze van behandeling aangiften vennootschapsbelastingg,ng99/284Belastingdienst/Particulierenbij vaststellen aanslag inkomstenbelasting
weer geen rekening gehouden met vrijstelling premie volksverzekeringeng99/285Belastingdienst/Particulieren
Heerlenwil overgaan tot openbare verkoop
inboedel woning terwijl verzoeker betaling kan doenng Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtberoep afgewezen tegen inbeslagname zaken die eigendom
verzoekster zijn ten laste van haar vriendng99/286Belastingdienst/Particulieren Utrechtafwijzende beslissing op verzoek om vergoeding
adviseurskostenng99/297Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Alkmaarter invordering aanslag inkomstenbelasting loonvordering op uitkering
ingesteld, terwijl verzoeker nooit aanslag noch aanmaning heeft ontvangeng99/317Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van verschil motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over periode 1.1.95
tot 7.1.97 omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/318Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoek om teruggave van het verschil
in motorruituigenbelasting tussen het personenautotarief en het bestelautotarief
over de periode 1.1.95 tot 21.12.96 afgewezen, omdat verzoek niet voor 24.3.97
was ingediendng99/319Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over de periode 1.1.95
tot 17.11.96, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng 99/320Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over de periode 1.1.95
tot 27.11.96, omdat het verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/321Belastingdienst/Centraal
bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave
verleend van het verschil in motorrijtuigenbelasting tussen het personenautotarief
en het bestelautotarief over de periode 1.1.95 tot 16.12.96, omdat het verzoek
niet voor 24.3.97 was ingediendng99/322Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoek afgewezen om teruggave van het
verschil in motorrijtuigenbelasting tussen het personenautotarief en het bestelautotarief
over de periode 1.1.95 tot 28.1.97, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/323Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoek afgewezen om teruggave van het verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over het eerste halfjaar
1995, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/327Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil
in motorrijtuigenbelasting tussen het personenautotarief en het bestelautotarief
over de periode 1.1.95 tot 6.1.97, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/328Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over de periode 1.1.95
tot 1.10.96, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/329Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil
in motorrijtuigenbelasting tussen het personenautotarief en het bestelautotarief
over de periode 1.1.95 tot 5.12.96, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediendng99/330Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastinggeen teruggave verleend van het verschil in motorrijtuigenbelasting
tussen het personenautotarief en het bestelautotarief over de periode 1.1.95
tot 4.12.96, omdat verzoek niet voor 24.3.97 was ingediend; niet ingegaan
op verzoek om over teruggave rente te vergoeden!,g,ng99/341Staatssecretaris van Financiënverzoek om in rekening gebrachte invorderingsrente
i.v.m. tijdstip betalen aanslag inkomstenbelasting tot nihil te verminderen
afgewezenng99/342Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Buitenlandverzoek om vergoeding adviseurskosten in bezwaarfase m.b.t. aanslag
inkomstenbelasting afgewezenng99/350Staatssecretaris van Financiënafwijzend beslist op verzoek om vergoeding kosten bestrijding opgelegde naheffingsaanslagen
omzetbelasting en vennootschapsbelasting#,g,ng99/358Belastingdienst/Particulieren Rotterdamweigert teruggave inkomstenbelasting
alsnog over te maken op gewenst rekeningnummer#,g99/359Staatssecretaris van Financiënafwijzend beslist op verzoek om additionele
vergoeding proceskosten gemaakt in procedure tussen verzoeker en zijn belastingadviseurng99/369Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtbiedt geen aangiftediskette aan die bruikbaar is op Apple Macintosh computerng99/372Belastingdienst/Ondernemingen Roermondniet bereid akkoord te gaan met een betalingsregeling, houdt vast aan openbare
verkoopng99/377Belastingdienst/Ondernemingen Goesverzoek
om ambtshalve vermindering aanslag vennootschapsbelasting afgewezenng 99/401Belastingdienst/Directie
Particulierenheeft beroep afgewezen tegen
afwijzende beslissing om uitstel van betalingg,ng 99/403Staatssecretaris van Financiënstandpunt
dat ontvanger de onterechte verrekening van teruggaven omzetbelasting aan
verzoekster niet ongedaan behoefde te maken; geen vergoeding kosten bijstandng99/404Belastingdienst/Particulieren Leeuwardengang van zaken omtrent invordering van inkomstenbelasting (geen verder uitstel
ondanks verzoek)g99/406Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelastingverzoek om vermindering betaalde motorrijtuigenbelasting afgewezenng99/408Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Dordrechtverzoek om vermindering aanslagen inkomstenbelasting afgewezenng99/409Belastingdienst/Ondernemingen Helmondhandelwijze rond totstandkoming fiscaal compromis inzake aangiften vennootschapsbelastingng99/410Staatssecretaris Financiënverzoek
om teruggaaf van (teveel) ingehouden loonbelasting afgewezenng 99/419Belastingdienst/Centraal
bureau motorrijtuigenbelastingteruggaven
motorrijtuigenbelasting op verkeerde rekening gestort; onvoldoende acht geslagen
op melding verzoeksterg,ng99/427Belastingdienst/Centrale Beheereenheid Informatiesystemenverzoeker pas laat geïnformeerd dat aangifte niet
konden worden verwerkt omdat elektronische handtekening ontbrak; ten onrechte
laten weten dat verzoeker niet tijdig had gereageerd; ondanks aangifte diskette
gezonden!,g,ng99/435Belastingdienst/Particulieren Harderwijkwijziging rekeningnummer op aangiftebiljet inkomstenbelasting niet verwerkt
waardoor teruggaaf op verkeerd rekeningnummer is gestortng Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Goudabejegeninggo99/436Belastingdienst/Particulieren Bredageen uitspraak gedaan op bezwaarschrift tegen ingehouden
loonbelastingg99/473Belastingdienst/Ondernemingen Utrechtafkoop van belastingschuld hoger dan eerder was afgesprokenng99/518Belastingdienst/Ondernemingengang van zaken tijdens hoorzitting in
kader van bezwaarschriftprocedure tegen naheffingsaanslag loonbelastingng99/522Belastingdienst/Particulieren
Nijmegenweigert teruggave inkomstenbelasting
1998 alsnog over te maken op gewenst rekeningnummer#,gPolitie Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/003Regiopolitie
Amsterdam-Amstellandmet uitbrengen persbericht
privacy verzoeker geschondeng 99/004Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondafhandeling klacht (ontvangst niet schriftelijk bevestigd, klacht niet serieus
genomen, niet bereid in te gaan op bezwaar tegen afhandeling); brief over
uitblijven reactie door korpsbeheerder doorgezonden naar korpschefg,ng99/007Regiopolitie
Twentepolitieambtenaren hebben bij aanhouding
verzoeker geweld gebruikt, terwijl ze zich niet als politieambtenaren bekend
hadden gemaakt; racistische opmerking tegen hem gemaaktng 99/018Regiopolitie Haaglandenhandelwijze ambtenaren tijdens aangifte diefstal autoradiog,go 99/020Regiopolitie Haaglandenonvoldoende en te langdurig onderzoek n.a.v. aangifte van belediging
dan wel smaad; niet op de hoogte gehouden; klacht niet volledig beantwoordg,ng 99/028Regiopolitie Brabant-Noordi.h.k. onderzoek
naar verkeersovertreding informatie ingewonnen bij een bank, waardoor privacy
is geschondeng 99/031Regiopolitie Haaglandenbejegening bij
aanhouding (legitimeren; geen reden gegeven; onnodig geweld gebruikt; psychische
druk afleggen verklaring; bij inverzekeringstelling geen gelegenheid om een
verklaring af te leggen; bij visitatie gedwongen zicht uit te kleden); geen
uitleg over heenzending#,g,ng 99/034Regiopolitie Haaglandenoptreden
n.a.v. melding geluidsoverlast (onnodig veel politie ter plaatse; ten onrechte
machtiging verstrekt om woning te betreden)ng  Beheerder regiopolitie Haaglandenwijze van afhandeling klacht over optreden politie n.a.v. melding geluidsoverlast
(7 maanden later afgedaan; beticht van verbaal agressief gedrag)g,go99/035Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondbejegening verzoeker
na aanhouding (niet gereageerd op verzoeken om hulp vanuit cel; pas laat medicijnen
en schone kleding gegeven; met derden over strafrechtelijk verleden gesproken)g,ng99/038Regiopolitie Hollands Middenverzoeker
aangehouden en niet de personen die hem in zijn woning hadden overvallen en
tegen wie hij zich had verweerd; eerder al onvoldoende tegen latere overvallers
opgetredeng,ng99/041Regiopolitie Midden- en West-Brabantverzoeker tijdens vervoer naar politiebureau geen zitplaats aangeboden; bejegening;
na insluiting in cel geen medicijnen gegeven en ondanks verzoek daartoe geen
arts gewaarschuwdg,ng,go 99/044Regiopolitie Limburg-Zuidverzoeker en zijn vrouw onder druk gezet om te bekennen; en verzoeker langer
vastgehouden dan nodig wasng,go 99/047Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoeker met disproportioneel geweld aangehoudeng 99/048Regiopolitie
Utrechtverzoeker ten onrechte aangehouden,
zijn gegevens verstrekt aan Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme; verzoek
om schadevergoeding afgewezenng99/051Regiopolitie Zuid-Holland Zuidhandelwijze na aantreffen gestolen autong99/052Regiopolitie
IJssellandverzoek om vergoeding schade
na binnentreden afgewezen#,g99/055Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondbehandelingsduur bezwaarschriften; mededeling van korpschef dat zijn correspondentie
tot een bepaald moment onbeantwoord zal blijveng99/056Regiopolitie Limburg-Noordintimiderend optreden door politie bij ademanalysetest;
ondanks hartkwaal verzoeker geen arts geroepenng 99/064Regiopolitie Kennemerlandkraakpand binnengetreden door deur te forceren; niet meteen
voldaan aan verzoek bewoners om het pand te verlaten; onbevoegd binnengetreden;
niet voldaan aan verzoek om schriftelijk bewijs te geven; niet in de gelegenheid
gesteld een kort geding aan te spanneng,ng,go 99/069Regiopolitie Haaglandenniet opgetreden n.a.v. brief met klacht over overlast
door buren; bij telefonische navraag verwezen naar brief politie waarin verzoeker
werd geadviseerd hulp te zoeken en verwezen naar de RIAGGg 99/077Regiopolitie Kennemerlandbejegening dochter
van verzoeker n.a.v. verdenking van doorrijden na aanrijding; bromfiets zomaar
van school meegenomen; dochter van school opgehaald en 2,5 uur verhoord; een
door een politieambtenaar ingevuld aanrijdingsformulier laten ondertekenen
terwijl uit opsporingsonderzoek was gebleken dat van een aanrijding met haar
bromfiets geen sprake was geweestg,ng  Beheerder Regiopolitie Kennemerlandwijze
van klachtafhandeling; niet meegedeeld dat het niet toelichten van de klacht
bij de politieklachtencommissie nadelig effect kan hebben op het advies van
deze commissie; geen duidelijk antwoord op klachtenng99/088Regiopolitie Haaglandenverzoek om medische behandeling afgewezen na een verkeersongevalng99/091Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondverzoeker
voor het doen van aangifte verwezen naar bepaalde politieambtenaarng 99/092Regiopolitie
Utrechtonheuse bejegening; nog geen reactie
op klachtg,ng,go 99/093Sociaal rechercheurs gemeente Alkmaarbejegening verzoekster tijdens verhoor i.v.m. verdenking van steunfraudeg,ng,go99/094Regiopolitie Haaglandenbehandeling verzoekers
(betrokken bij vechtpartij) op politiebureaug,ng,go 99/098Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondgesprekken met journalist niet informeel behandeld; onjuist
proces-verbaal van verklaring zonder autorisatie bij OM ingeleverd; in proces-verbaal
n.a.v. klacht niet ingegaan op alle klachtonderdeleng,ng 99/099Parkeerbedrijf Rotterdamgeoordeeld dat auto moest worden weggesleeptng  Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondonjuiste informatie verstrekt over mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen
tegen wegslepen auto; pas laat meegedeeld dat klachten bij parkeerbedrijf
moesten worden ingediendg 99/101Regiopolitie Hollands Middengeweigerd in aangifte kwalificatie poging tot doodslag op te nemen, geweigerd
aangifte later aan te vullen, geen haast gemaakt met doorzenden aangifte naar
OM, niet of onvoldoende opgetreden tegen geluidsoverlastng,go 99/102Regiopolitie Noord-Holland Noordzoon overdreven en onnodig achtervolgd (met dodelijke
afloop)ng 99/104Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandgeweigerd aangifte op te nemen van mishandeling en vernielingng,go99/105Regiopolitie
IJssellandhandelwijze politie rondom
insluiting verzoeker; geen schadevergoeding en excuses aangebodeng,ng 99/106Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondwijze van afdoening
klacht#,g,ng 99/107Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandgeen serieus onderzoek ingesteld naar inbraken bij bedrijfng 99/108Regiopolitie Flevolandoptreden rond aanhouding (o.m. geweldgebruik; boeien);
geen formulier «aanvraag medische informatie» verstrekt; wijze
van behandeling klachtg,ng,go99/119Regiopolitie Haaglandenbejegening
tijdens verblijf 's nachts op politiebureaung99/124Regiopolitie Brabant-Noordambtenaar op eigen initiatief contact opgenomen met Duitse
politie en verklaring gestuurd over verdovende middelen in auto verzoeker
(was in Duitsland aangehouden op verdenking van drugssmokkel); korpsbeheerder
heeft klachten ongegrond verklaardng99/126Regiopolitie Noord-Holland Noordoptreden tegen geluidsoverlast (geweldgebruik); geen gelegenheid
gegeven aangifte te doen van mishandelingng99/127Regiopolitie Zeelandoptreden n.a.v. overlijden zoon verzoeker (informeren
pers; verzoeker niet teruggebeld; weinig tactvolle bejegening)g,ng 99/128Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondonvoldoende zorgvuldig en voortvarend opgetreden n.a.v. aangifte van doorrijden
na aanrijding; verzoek om schadevergoeding en klachten nog niet afgehandeldg,ng 99/129Regiopolitie Gelderland-Middenwijze van
omgaan met aangifte vernieling en bedreiging door ex-echtgenootg,ng,go99/131Regiopolitie
Midden- en West-Brabantgeen actie ondernomen
n.a.v. meldingen verzoeker over strafbare feiten gepleegd in zijn wijk; korpsbeheerder
ten onrechte advies klachtencommissie overgenomeng,ng,go99/132Politie Verkeersinstituut Apeldoorngang van zaken rond een speciale rijopleiding
(opnieuw volgen al na twee maanden i.p.v. één jaar; duur twee
weken i.p.v. drie; niet geïnformeerd over gevolgen voor aantal ongelijkheden
tot deelname en invloed op cursuscijfer; te weinig tijd om rijprestaties te
verbeteren; contact tussen instructeur en examinator over bepaling cursuscijfer)g,ng 99/133Regiopolitie Haaglandenhandelwijze bij
aangifte van diefstal van auto (te achtervolgen auto kwijtgeraakt en geen
opsporingsactiviteiten meer ondernomen; geen informatie verschaft over voortgang
onderzoek; lange behandelingsduur klacht; oordeel over de klacht en verzoek
om schadevergoeding; bewering dat verzoeker geen interesse meer had in de
goederen)g,ng 99/136Regiopolitie Hollands Middenonvoldoende
actie n.a.v. sinds medio 1996 gedane meldingen van parkeeroverlast, met name
voor uitrit met invalidenbordng 99/137Regiopolitie Haaglandenmanier waarop de politie het ongevallenregistratieformulier heeft
ingevuld (onjuiste inhoud, weigering fouten te corrigeren en proces-verbaal
op te maken); geen reactie op brieven van gemachtigdeg99/138Regiopolitie Hollands Middenvooringenomen gedrag bij optreden n.a.v. aanrijding; zonder
vooraf te informeren gehoord als verdachte; weigering door één
van de agenten om naam te noemenng 99/139Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondfiets die verzoeker had gevonden, verkocht; verzoek om
schadevergoeding afgewezen!,g99/142Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandbejegening bij ophalen inbeslaggenomen bromfiets; klacht niet onpartijdig
behandeldg,ng,go99/148Regiopolitie Limburg-Noordfeiten op registratieformulier
verkeersongeval onjuist weergegeven en geweigerd formulier te wijzigenng 99/149Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondgang van zaken rond
aanhouding; afhandeling klachtg,ng,go 99/150Regiopolitie Gelderland-Zuidgang van zaken tijdens inverzekeringstelling ; klacht
ten onrechte ongegrond verklaard!,g,ng99/151Regiopolitie Brabant Zuid-Oostverzoekster bericht dat niet zal worden opgetreden tegen
vissers die in strijd met visverbod vissen, terwijl eerder in brief was aangegeven
dat dat wel zou gebeurenng 99/158Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondproces-verbaal opgemaakt op grond van onjuiste veronderstelling dat auto niet
WA verzekerd was; kentekenbewijs auto zoekgemaaktg,go99/163Regiopolitie Amsterdam-Amstellandgeweigerd schade aan voordeur (n.a.v. binnentreden) te
vergoeden; klacht ongegrond verklaardng 99/165Regiopolitie Flevolandaangifte van doorrijden na aanrijding onvoldoende voortvarend
behandeldg 99/176Regiopolitie Flevolandoptreden politie
rond aanhouding (geweldgebruik; boeien; insluiting)ng 99/177Regiopolitie Gelderland-Middenoptreden politie rond aanhouding verzoeker (geweldgebruik;
boeien; insluiting)g,ng99/178Regiopolitie Gooi en Vechtstreekwijze waarop arrestatieteam zoon verzoekers heeft aangehouden; politieambtenaar
als vader toenmalige vriendin zoon politie- en privézaken vermengdg,ng 99/179Regiopolitie Groningenonvoldoende actie ondernomen n.a.v. meldingen van vernieling
heesters en overlast jongeren tijdens jaarwisselingng99/183Regiopolitie Noord-Holland Noord/vreemdelingendienstafhandeling verzoek om vergunning tot
verblijf (onjuiste informatie verstrekt; bejegening); afhandeling klacht hieroverg,ng,go 99/188Regiopolitie Utrechtverzoeker ondanks
al verstrekte informatie laten aanhouden en pas laat weer vrijgelaten; afhandeling
klachtg,go 99/189Regiopolitie Twenteoptreden n.a.v. melding
dat achtjarige zoon verzoekers een schoolgenoot zou hebben geslagen en/of
geschoptng99/197Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondinformatie
over verzoekster en haar familie verstrekt aan woningbouwcorporaties om te
voorkomen dat woning zou worden toegewezen; verzoekster hierover niet tijdig
geïnformeerd!,g99/198Regiopolitie Midden- en West-Brabant/team Vreemdelingenzakenn.a.v. aanvraag verblijfsvergunning partner onnodig contact
opgenomen met en informatie verstrekt aan werkgever verzoekster, wat aanleiding
was om aanstelling niet te verlengen; n.a.v. klacht eenzijdig onderzoek laten
verrichteng99/199Regiopolitie Zaanstreek-Waterland's nachts
bij verzoeker aan deur verschenen n.a.v. melding niet betaalde taxirekening;
klacht ongegrond verklaardng99/201Regiopolitie Midden- en West-Brabantbejegening verzoeker (als verdachte i.p.v. als informant; buiten hem om antecedenten
nagetrokken; betaling geldboete; geen gelegenheid geboden te telefoneren;
insluiting)g,ng99/204Regiopolitie IJssellandverzoek om schadevergoeding
(i.v.m. onvoldoende actie na aangifte) afgewezenng 99/205Regiopolitie Noord-Holland Noordreactie op melding dat groep personen verzoekers zoon
en diens vrienden had aangevallen in parkg,go 99/211Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandwijze van uitvoering opsporingsonderzoek
n.a.v. actie Stichting Kritisch Faunabeheer tegen bijvoederen wilde zwijnen;
klacht niet correct afgehandeldg,ng,go99/212Regiopolitie Groningenhandelwijze rondom aanhouding (ten onrechte als verdachte
aangemerkt; verhoor; insluiting; echtgenote niet geïnformeerd); niet
ingegaan op verzoek om schadevergoedingg,ng,go 99/214Regiopolitie Brabant-Noord/vreemdelingendiensttijdens presentatie verzoeker (uitgeprocedeerde
asielzoeker) aan consul Bangladesh voor laissez-passer vertrouwelijke informatie
verstrekt waardoor hij in gevaar kan komeng 99/215Regiopolitie Amsterdam-Amstellandonvoldoende gevolg gegeven aan aangifte diefstal decoder
uit woningg99/218Regiopolitie Utrechtweigert wegsleepkosten
te restituerenng 99/220Regiopolitie Haaglandenoptreden in verband
met ontruiming kraakpandg,ng 99/221Regiopolitie Kennemerlandhandelwijze rond aanhouding (onnodig geboeid; bedrading geluidsapparatuur
doorgeknipt; geluidsapparatuur onvolledig en beschadigd teruggegeven); verzoek
om schadevergoeding afgewezen; wijze van afhandeling klacht#,g,ng99/222Regiopolitie
Gelderland-Zuidwijze waarop verzoeker
zijn werk bij de politie had beëindigd bekend gemaakt; in kader van klachtbehandeling
onjuiste bewering gedaan; verzoeker ten onrechte aangehouden en ingesloten;
handelwijze tijdens klachtprocedure; lange behandelingsduur klachtg,ng,go99/226Regiopolitie Utrechtoptreden rondom aanhouding
verzoeker (o.m. geen contact opgenomen n.a.v. brief; binnentreden; drie uur
vastgehouden in cel)g,ng,go 99/227Regiopolitie Brabant Zuid-Oostreactie op telefonische melding buurvrouw verzoeker dat
zijn dochtertje lange tijd lag te huileng,ng,go 99/232Regiopolitie Zaanstreek-Waterlandoptreden rond aanhouding en verhoor (gefouilleerd; geen
gelegenheid gegeven kinderen te informeren; geweld gebruikt en geboeid; discriminerend
bejegend; niet toegestaan naar toilet te gaan)g,ng,go 99/234Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondoptreden politie tijdens beslechting ruzie (honden op
aanwezigen afgestuurd; verzoeker geboeid; pas laat naar ziekenhuis gebracht;
bloed laten afnemen zonder toestemming te vragen); klacht hierover niet in
behandeling genomenng,go99/239Regiopolitie Utrechtgang van
zaken rond aanhouding verzoeker in Hoog Catharijne; behandeling klacht hieroverg,ng 99/243Regiopolitie Hollands Middenverzoeker
aangereden om hem staande te houden; zijn bromfiets in beslag genomen en hem
zonder verzorging achtergelaten, zich bij afwikkeling aanrijding niet aan
voorschriften gehouden; klacht niet binnen geldende termijn afgehandeldg,ng99/251Regiopolitie
Haaglandenoptreden politie bij afnemen
blaastest en aanhouding (arm uit kom getrokken; pas laat arts gewaarschuwdng 99/254Landelijk Selectie Centrum Politietijdens
sollicitatieprocedure niet zorgvuldig gehandeld; wijze van behandeling klachtg99/255Regiopolitie Haaglandenverzoeker niet
op de hoogte gesteld van stand van zaken en uitslag onderzoek identiteit personenautog 99/258Regiopolitie Twentebejegening minderjarige
zoons verzoekers; behandeling klachtg,ng,go 99/259Regiopolitie Amsterdam-Amstellandreactie korpschef op persoonlijk aan hem gerichte brieven;
telefonische toezegging medewerker korps dat gesprek met korpschef zou plaatsvinden
niet nagekomeng,ng,go99/263Regiopolitie Haaglandenaangifte
van poging tot moord niet opgenomen en zich onprofessioneel opgesteld jegens
verzoeker; afhandeling klacht door burgemeester van Rijswijkg,ng,go 99/264Regiopolitie
Brabant Zuid-Oosthandelwijze rondom aanhouding
(echtgenoot pas laat geïnformeerd; vervoer terug op eigen kosten; klachten
niet zorgvuldig behandeld)ng 99/267Regiopolitie Utrecht/vreemdelingendienstniet juist gehandeld bij uitzetting verzoeker (hem onvoldoende
geïnformeerd over openstaande rechtsmiddelen; advocaat niet geïnformeerd
en hem niet gelegenheid gegeven contact op te nemen met advocaat)ng99/268Regiopolitie
TwenteRaad voor de Kinderbescherming
ingelicht over dochter verzoeker door zog. «melding kind i.v.m. gezinsproblematiek»
(privacy geschonden en onjuistheden vermeld)ng 99/272Regiopolitie Zaanstreek-Waterland/korpsbeheerderin beslissing op klacht overwogen dat
insluiting in cel verklaarbaar was, mede omdat officier van justitie van hogere
rang moest worden benaderd om verzoeker te verhoreng,ng 99/273Regiopolitie Gelderland-Middenzoon aangehouden en daarbij disproportioneel geweld gebruiktg,ng 99/287Regiopolitie Noord-Holland Noordverzoekster
met geweld het politiebureau uitgezet; geweigerd aangiften op te nemen; verzoekster
met geweld haar huis uitgezetng 99/294Regiopolitie Amsterdam-Amstellandomstandigheden waaronder verzoeker werd vastgehouden in
politiecel; niet actief genoeg opgetreden na melding over bedreiging door
buurtbewoner; geen actie ondernomen toen verzoeker door buurtbewoner werd
aangevallen; omstandigheden waaronder hij in vervangende hechtenis is gehouden;
ten onrechte woning binnengetreden; verzoeker ten onrechte gesommeerd troep
in flat op te ruimen; wijze van behandeling klachteng,ng,go 99/298Regiopolitie Haaglandenaanhouding verzoeker
terwijl hij als journalist bandopnamen maakteg,ng99/304Regiopolitie Amsterdam-Amstellandoptreden rondom aanhouding verzoeker (geboeid, onheus
bejegend, geen kopie van proces-verbaal verhoor verstrekt)g,ng,go99/307Regiopolitie Haaglandendisproportioneel geweldgebruik jegens verzoeker en tijdens
zijn insluiting niet ingegaan op verzoek om medische hulp; verzoek om schadevergoeding
afgewezenng,go 99/308Regiopolitie Frieslandhandelwijze bij
overbrenging verzoekster naar psychiatrisch centrum; behandeling verzoekster
tijdens onderbrenging in passantenverblijf politiebureau; verzoekster overgebracht
naar politiebureau in Leeuwarden ter opneming in psychiatrisch ziekenhuis;
zonder haar toestemming overleg gevoerd met bekende; verzoekster niet gehoord
door districtschef over ingediende klachten; korpsbeheerder niet gereageerd
op brieveng,ng,go99/309Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondbejegening
verzoekster (aangehouden op verdenking van verduistering in dienstbetrekking);
inverzekeringstelling onvoldoende gemotiveerd; behandeling klacht!,g,ng,go99/310Regiopolitie Flevolandoptreden jegens
verzoeker in sauna (met zaklantaarns in zijn gezicht geschenen en hem gesommeerd
zich aan te kleden; hem gedwongen een getuigenverklaring te ondertekenen)g,ng 99/313Regiopolitie Amsterdam-Amstellandna aanrijding
op denigrerende wijze door de politie behandeld, en onheus bejegend.ng,go Beheerder regiopolitie Amsterdam-Amstellandtrage afhandeling van klacht over bejegening
politie na aanrijdingg 99/314Regiopolitie Utrechtna melding
dat drie ruiten van woning zijn ingegooid, weigert politie woning te betreden
om schade te bekijken; in proces-verbaal ten onrechte vermeld dat de getuige
een voor verzoekster onbekende man was; ten onrechte vermeld dat geen behoefte
was aan slachtofferhulp; ten onrechte niet vermeld dat de getuige had gezegd
dat de dader de buurjongen wasg,ng,go99/326Regiopolitie Brabant Zuid-Oostcontrole door de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, met de
Guo Uitvoeringinstelling BV, district Eindhoven, en de regiopolitie Brabant
Zuid-Oost, afdeling Vreemdelingen, op zijn bedrijf naar de tewerkstelling
van vreemdelingen buitenproportioneel uitgevoerd; onvoldoende voorzonderzoek
gedaanng 99/345Regiopolitie Gelderland-Midden/vreemdelingendienstdocumenten, ingehouden tijdens eerste gehoor i.v.m. toelating
als vluchteling, niet geretourneerdg 99/346Regiopolitie Gelderland-Midden/vreemdelingendienstoriginele geboorteakte, ingenomen i.v.m.
verzoek om toelating als vluchteling, nog niet teruggegeveng 99/347Regiopolitie
Brabant-Noordbij vechtpartij betrokken
zoon van verzoeker aan strengere aanpak dan gebruikelijk onderworpen, omdat
hij de zoon van een politieambtenaar is; klacht hierover op basis van onjuiste
informatie niet gegrond verklaardng99/348Regiopolitie Haaglandenhandelwijze rond ontruiming kraakpand; geweigerd telefoonnummer
officier van justitie te noemen; meegedeeld dat weghalen schot waarmee woning
was dichtgetimmerd onrechtmatig wasg,ng 99/352Regiopolitie Midden- en West-Brabantzonder redelijk doel gegevens over verzoekster
(in 1996 tijdelijk werkzaam bij korps) uit politiedossiers en justitiële
informatie ingezien, tegen haar gebruikt en binnen organisatie doorgespeeld;
klacht nog niet afgedaan!,g,ng 99/353Regiopolitie Haaglandendisproportioneel geweld gebruikt tegen verzoekster, geen medicijnen
verstrekt op bureau noch psychiater gewaarschuwdng 99/354Regiopolitie Zeelandoptreden rond binnentreden en aanhouding verzoeker; korpsbeheerder
zonder nadere motivering klachtencommissie gevolgd en klacht niet gegrond
verklaardg,ng,go99/362Regiopolitie Hollands Middenverzoeker
geprovoceerd door voor hem rijdend plotseling af te remmen, hem agressief
bejegend en zijn antwoorden als leugens aangemerkt; geen oordeel over klacht
gegeveng,ng,go99/365Regiopolitie Amsterdam-Amstellandschriftelijke
mededeling dat verzoeker zou worden uitgenodigd om klacht toe te lichten niet
nagekomen; lange behandelingsduur klachtg 99/376Regiopolitie Gelderland-Zuidzonder toestemming of machtiging woning doorzocht; nog
geen beslissing genomen op klachtg99/378Regiopolitie Haaglandenoptreden politie rond aanhouding verzoeker; verzoeker een schop
gegeven; wijze van behandeling klachtg,ng,go99/381Regiopolitie Flevolandondanks rappels niet inhoudelijk gereageerd op brief waarin
verzoeker klaagde over politieoptreden#,g 99/385Regiopolitie Drentheoptreden rond aanhouding; afhandeling klachtg,ng 99/388Regiopolitie
Utrecht/vreemdelingendienstformulering
aanzegging tot vertrek minderjarige zoon verzoekster wekte de indruk dat vertrek
onvermijdelijk was!,g 99/391Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoeker ten onrechte aangehouden; wijze van behandeling klacht door ambtenaar
en Commissie Politieklachten; overname advies Commissie door korpsbeheerderg,ng99/393Regiopolitie Hollands Middenverblijf
verzoeker (Ier) op politiebureau niet gemeld bij vreemdelingenpiketdienst,
waardoor hem rechtsbijstand is onthouden; hem uit Nederland verwijderd voordat
termijn voor zoeken van werk voor EG-onderdanen is verstreken#,g99/394Regiopolitie
Groningen/vreemdelingendienstgang van
zaken rond uitzetting gezin naar Kroatiëng 99/398Regiopolitie Groningen/vreemdelingendienstbehandelingsduur verzoek om verlening
van een machtiging tot voorlopig verblijf familieleden; wijze waarop klacht
is afgehandeldg99/399Regiopolitie Amsterdam-Amstellandheeft
auto verzoekster buiten gebruik gesteld in verband met aan haar zoon opgelegde,
niet betaalde sanctiesng99/412Regiopolitie Haaglandenten
onrechte woning binnengetreden en huiszoeking verricht; toezegging contact
op te nemen niet nagekomeng,go 99/417Regiopolitie Haaglandenhandelwijze rond ontruiming kraakpand!,g,ng,go 99/430Regiopolitie Zuid-Holland
Zuidoptreden n.a.v. meldingen over landing
luchtballon in weiland in Groot Ammers; geweigerd aangifte van verduistering
op te nemeng,ng99/431Regiopolitie Utrechtwijze van aanhouden
verzoeker (geweldgebruik; boeien)g,ng99/437Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondbejegening (ambtenaar gaf geen ruimte voor gesprek n.a.v.
bezwaarschrift; liet zich laatdunkend uit over raadsman verzoeker)g,ng 99/439Regiopolitie Zaanstreek-Waterland/vreemdelingendienstten onrechte woning asielzoeker binnengetreden om hem
uit te zettenng99/442Regiopolitie Gelderland-Zuidoptreden
tijdens blokkade van proefdierenlaboratorium in Nijmegen (geweldgebruik; geweigerd
zich te identificeren; bejegening); wijze van behandeling klachteng,ng 99/445Regiopolitie
Gelderland-Zuidoptreden rond stilhouden
automobilistg,ng 99/447Regiopolitie Amsterdam-Amstellandgedreigd
heistelling waarin verzoekers zaten, te laten kanteleng,ng99/449Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoeker ten onrechte aangehouden en geboeidng99/451Regiopolitie
Zeelandonvoldoende opsporingsactiviteiten
ondernomen n.a.v. aangiften van bedreiging en vernieling; nog geen inhoudelijke
reactie gegeven op klacht#,g 99/453Regiopolitie Flevolandbewoners
AZC geslagen en politiehonden tegen hen ingezet; verzoeker overgebracht naar
politiebureaug,ng,go99/455Regiopolitie Utrechtoptreden
rond staandehouding verzoeker bij verkeersovertreding (bejegening); afhandeling
klachtg,ng,go99/458Regiopolitie IJssellandoptreden bij verkeerscontrole
(bejegening, snorfiets en verblijfsdocument ingenomen); niet beslist op klachtg99/463Regiopolitie Limburg-Noordschakelt naar
aanleiding van een verkeersongeval een bergingsbedrijf in, terwijl verzoeker
al aan een politieambtenaar had meegedeeld dat verzoekers bergingsbedrijf
zou zorgdragen voor het afslepen; geen reactie op brief over deze kwestieg,ng 99/469Regiopolitie Kennemerlandaanhouding verzoeker;
optreden rond aanhouding (geboeid; bejegend; kwijtraken van sieraden); afdoening
klacht hieroverg,ng 99/470Regiopolitie Frieslandaanhouding
geldboetevonnissen, terwijl brieven met oproep nog niet waren ontvangen; buiten
gebruik stellen voertuigg 99/471Regiopolitie Brabant Zuid-Oosthandelwijze politie omtrent aangifte valsheid in geschrifte!,g,ng 99/474Regiopolitie
Utrechtbejegening (ambtenaar geeft verzoekster
de schuld van verkeerde registratie zoon); klacht onvoldoende objectief afgedaanng,go 99/475Regiopolitie Haaglandendoet onvoldoende
onderzoek naar aangifte diefstal van fiets en melding van bedreigingg99/477Regiopolitie
Twente/vreemdelingendienstonvolledige
informatie over formaliteiten noodzakelijk voor verkrijging machtiging tot
verblijf voor Moldavische partnergo99/480Regiopolitie Gooi en Vechtstreekhandelwijze omtrent aangifte verkrachting (weigering opneming
aangifte; verzoekster niet op de hoogte gehouden; toezegging contactpersonen
niet nagekomen; bejegening)g,ng,go 99/481Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandte weinig opsporingsactiviteiten n.a.v. aangifte diefstal
van scooterng99/482Regiopolitie Frieslandhandelwijze omtrent
burenconflict (geen bemiddeling via wijkagent; aanhouding in woning; opsluiting
in kleine ruimte)g,ng99/483Regiopolitie Haaglandenhandelwijze
omtrent aanhouding (gebruik geweld en geboeid, geen verstrekking medicijnen;
late vrijlating)g 99/486Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondhandelwijze
ten aanzien van de fiets van verzoekers zoon (overdraging aan een derde waardoor
fiets verdween; weigering aangifte verduistering); verzoek om schadevergoeding
afgewezeng,ng 99/488Regiopolitie Haaglandendeelt zonder redelijk
vermoeden mee dat ladder van verzoekers is gestoleng 99/489Regiopolitie Gelderland-Middenhandelwijze
omtrent aanhouding (aanhouding zonder redelijk vermoeden van schuld aan strafbaar
feit; geboeid; afnemen bril; geblindoekt)g,ng99/490Regiopolitie Utrechtweigering om man, aan wie verzoeker enkele dagen onderdak
had verleend, uit huis te verwijderenng  Beheerder regiopolitie Utrechtklacht
op onjuiste gronden ongegrond verklaardng 99/493Regiopolitie Hollands Middenoptreden politiekorps niet adequaat waardoor feestelijkheden
uit de hand liepen; optreden politieambtenaren jegens verzoekster (slaan;
aanhouding; lang vasthouden; weigering kopie verklaring); behandeling klacht
hieroverg,ng,go99/495Regiopolitie Amsterdam-Amstellandhandelwijze
omtrent staande houden (ten onrechte kleding en auto onderzocht)g Regiopolitie Amsterdam-Amstellandafdoening klachtg 99/496Regiopolitie Limburg-Noordvraagt verzoeker,
zonder reden te melden, naar politiebureau te komen; onder druk gezet tijdens
verhoor; geen kopie afgelegde verklaring gegeveng,ng,go99/499Regiopolitie Utrechtgeen actie ondernomen na melding van slapende dieven in
gestolen autog99/501Regiopolitie Utrechtklacht over optreden
van politieambtenaar niet voldoende zorgvuldig afgedaan (hoor en wederhoor
niet toegepast; geen getuigen)g,ng99/502Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandniet voldoende gereageerd op diverse telefonische verzoeken
om hulp bij problemen met buurtbewoners; onvoldoende en inadequaat opsporingsonderzoekng 99/505Regiopolitie Zuid-Holland Zuidregistratie
van ongeluk niet juist opgemaakt (verklaring verzoeker niet verwerkt)g99/515Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandbejegening verzoekster
en haar minderjarige zoon bij telefonisch verhoorng,go99/516Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandwijze waarop politie zich heeft ingelaten
met problemen tussen verzoeker en de koper van zijn motorfietsng 99/517Regiopolitie
Amsterdam-Amstellandpolitieoptreden op
Blauwbrug te A'dam (bejegening; fiets aan de kant gesmeten; onterechte aanhouding;
insluiting; opmerkingen uit proces-verbaal gelaten)g,ng,go 99/519Regiopolitie Haaglandenbij insluiting persoonlijke eigendommen kwijtgemaakt;
verzoek om schadevergoeding afgewezen#,g99/520Interregionaal arrestatieteam Zuid,
Den Boschtijdens inval in woonwagen onnodig
verbaal en fysiek geweld gebruiktgo  Regiopolitie
Limburg-Zuidgang van zaken tijdens verblijf
in politiebureaung 99/521Regiopolitie Twenteprivacy geschonden
door naam verzoeker – die zich onder pseudoniem bij overheidsinstantie
had gemeld – te onthullen en door aan te geven dat verzoeker bekend
is bij de politie; wijze van afdoening klachtg,ng 99/524Regiopolitie Limburg-Zuidop grond van Opiumwet woning binnengetreden zonder dat
er een verdenking bestondg,ng99/526Regiopolitie Kennemerlandhandelwijze omtrent aanhouding (ten onrechte inzetten politiehond; onvoldoende
zorg voor verwondingen; geen bloedproef afgenomen)g,ng99/527Regiopolitie Frieslandbejegening verzoekers tijdens telefonisch contact; afhandeling
klacht hieroverg,goJustitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/413Minister van
Justitie en Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesverklaringen van voormalig CID-medewerkers in kader van
FORT-onderzoek ondanks toezeggingen niet vertrouwelijk behandeld; hierover
geen overleg met hen gevoerdngJustitie Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/003Arrondissementsparket
Amsterdamniet gereageerd op klacht over
persberichtg 99/005Ministerie van Justitieduur afhandeling
verzoek om strafonderbrekingng  Huis
van bewaring Roermondgedetineerde met
hernia niet in gelegenheid gesteld operatie te ondergaan in gewoon ziekenhuis,
maar op wachtlijst voor Penitentiair Ziekenhuis geplaatst; bejegening verpleegkundige;
arts heeft pas toestemming verleend voor strafonderbreking i.v.m. operatie
in gewoon ziekenhuis na kennisgenomen te hebben van inhoud strafrechtelijk
vonnisg,ng99/006Arrondissementsparket Amsterdamniet voor
terechtzitting gepoogd schaderegeling tussen verdachte(n) diefstal en benadeelde
partij tot stand te brengen; pas laat gestolen en inbeslaggenomen voorwerpen
teruggegeven; verzoeker pas laat geïnformeerd over hoger beroep en hem
niet op de hoogte gesteld van beslissing ook tweede verdachte in deze zaak
te vervolgen!,g,ng,go99/010Arrondissementsrechtbank Breda/directeur gerechtelijke ondersteuningschoonmaakbedrijf opgedragen verzoekster
(in dienst van dat bedrijf) niet meer op rechtbank te werk te stellen omdat
ze door crimineel naar haar werk zou zijn gebracht; verzoek om beslissing
te herzien afgewezeng99/012Immigratie- en Naturalisatiedienstniet adequaat gereageerd op telefonische verzoeken om informatie over behandeling
bezwaarschriftg,ng99/018Hoofdofficier van justitie Den Haagniet
gereageerd op klachtbrief over politieoptreden bij aangifteg,ng  Gebiedsofficier van justitie Den Haagonvoldoende inhoudelijk ingegaan op klachtbrief over politieoptreden bij aangifteg99/019Arrondissementsparket Arnhemniet uit
eigen beweging en pas 22 maanden na de zitting twee verdachten van een misdrijf
opnieuw gedagvaard, waardoor de politierechter het openbaar ministerie niet
ontvankelijk heeft verklaard vanwege het verstrijken van een redelijke termijn;
geen informatie verstrekt over de loop van de strafzaak waardoor verzoeker
en haar zoon de zitting niet hebben kunnen bijwoneng 99/027Dienst Justitiële Inrichtingen,
afd. Individuele Jeugd en TBS Zakenonvoldoende
gereageerd op bezwaren tegen de overplaatsing van zoon van verzoekerg 99/029Minister van
Justitieafwijzing verzoek om schadevergoeding
i.v.m. een dag te lang doorbrenging in detentieng99/032Rijksrecherchetijdens verhoor op vooringenomen wijze bejegend; weigering maatregelen
te treffen jegens de rijksrechercheurs ondanks mededeling procureurs-generaal
dat zij ten onrechte van de hoofdofficier van justitie te Arnhem hadden begrepen
dat zij verzoeker als verdachte moesten aanmerkeng,ng  Minister van Justitieklacht over bejegening door Rijksrecherche niet gegrond
verklaard; zonder voldoende informatie over hoe en waar in brief meegedeeld
dat verzoeker een klacht bij de Nationale ombudsman kon indieneng,ng99/036Arrondissementsparket
Rotterdamverzoeker ten onrechte in opsporingsregister
laten signaleren i.v.m. vonnis, dat hij al betaald had#,g  College van procureurs-generaalschadevergoeding geweigerd#,g99/037Korps landelijke politiedienstenbejegening door ambtenaar bij aanspreken op verkeersovertreding; ambtenaar
overtrad daarna zelf verschillende verkeersvoorschriften; klacht hierover
ongegrond verklaard en verzoeker niet gehoordng,go 99/042Parket procureur-generaal Amsterdamverzoeker in 1997 zonder oproep vooraf
laten insluiten om gevangenisstraf uit te zitten waartoe hij in 1994 bij verstek
was veroordeeld, zodat hij geen voorbereidingen heeft kunnen treffen in privésituatie;
hem geen afschrift arrest betekendng  College van procureurs-generaalgeen antwoord
ontvangen op klachtbrieveng 99/044Officier van justitie Maastrichtopdracht gegeven om verzoeker aan te houden zonder redelijk vermoeden van
schuldng99/046Centraal Orgaan opvang asielzoekers Ter Apelbehandeling «uitgeprocedeerde» asielzoeker nadat hij uit verwijdercentrum
was gezet; beschikking tot verwijdering uit Nederland bij andere asielzoeker
ingetrokken en bij verzoeker niet; beschikking afkomstig van IND, terwijl
bezwaar kan worden ingediend bij COAg  Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandeling
«uitgeprocedeerde» asielzoeker nadat hij uit verwijdercentrum
was gezet; beschikking tot verwijdering uit Nederland bij andere asielzoeker
ingetrokken en bij verzoeker niet; beschikking afkomstig van IND, terwijl
bezwaar kan worden ingediend bij COAg 99/050Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandelingsduur bezwaarschrift tegen
afwijzing asielaanvraag#,g 99/059Ministerie van Justitiena
7 jaar nog geen beslissing op gratieverzoekg 99/063Raad voor Rechtsbijstandklacht van advocaat over weigering gevolg te geven aan
zijn bij toevoegingsaanvragen overgelegde schriftelijke verzoeken om aanvullende
financiële gegevens voor het verlenen van een toevoeging op te vragen
bij de rechtzoekende zelf; geen reactie op brief aan directeur van de Raadg,ng99/064Officier van justitie te Haarlemgeen
sprake van «gebruik» als bedoeld in art. 429 sexies Wetboek van
Strafrecht; ontruiming op 20.11.96 niet opportuun omdat pas in juni 1997 sprake
zou zijn van sloop; niet in de gelegenheid gesteld een kort geding aan te
spannen;!,ng 99/067College van procureurs-generaalgeen reactie
op brieven met klachten over rijksrecherce en openbaar ministerieg99/068Arrondissementsparket
Amsterdamstrafrechtelijk informatie verstrekt
over verzoeker aan een derdeg 99/070Arrondissementsparket Arnhemdoor venster van de envelop voor de postbesteller privacy-gevoelige gegevens
te zienng99/073Aanmeldcentrum Zevenaarasielverzoeken
niet in behandeling genomen; geen opvang voor de nacht aangeboden; zo laat
verwezen naar AC Rijsbergen dat dat niet meer te bereiken was met openbaar
vervoer!,g,ng 99/074College van procureurs-generaalafwijzing
verzoek om vergoeding van kosten i.v.m. vernietiging van een opgelegde administratieve
boeteng 99/075Griffie arrondissementsparket Den Haaggeen reactie op herhaalde schriftelijke
verzoeken om afschriften van of informatie over een aantal processtukken;
afspraak om verzoeker persoonlijk te woord te staan niet nagekomeng99/082Immigratie-
en Naturalisatiedienstoptreden contactambtenaar
bij nader gehoor, waardoor asielzoeker zich onder druk gezet voelde en niet
de gelegheid heeft gehad zijn asielverhaal goed toe te lichtenng 99/090Minister van
Justitiegeen reactie op bezwaarschriften
tegen het niet tijdig nemen van een besluit door de hoofdofficier van justitie
te Rotterdam resp. het College van procureurs-generaalg99/095Arrondissementsparket Leeuwardenverzoeker vervangende hechtenis laten ondergaan in regime
van beperkte gemeenschapng  Centraal
Justitieel Incassobureaumeegedeeld dat
betalingsregeling niet meer mogelijk was; brief niet beantwoordg,ng99/098Openbaar ministerie
Rotterdamniet erop toegezien dat politie
op alle bezwaren reageerde; geweigerd stukken over verklaring uit strafdossier
te verwijderen#,g,ng99/102Hoofdofficier van justitie Alkmaarn.a.v. klacht geconcludeerd dat de politie adequaat heeft gehandeldng 99/112Arrondissementsparket
Rotterdampas laat inhoudelijk gereageerd
op verzoek procureur-generaal om advies over klaagschrift; nog niet gereageerd
op brieven en telefonische verzoeken om informatieg99/124Officier van justitie Den Boschpolitieambtenaar toestemming gegeven om informatie te
verstrekken aan Duitse politieng99/134Ministerie van Justitiede wijze waarop het Ministerie de taak uitvoert van toezichthouder
op vergunningshouders ingevolge de Wet opneming buitenlandse pleegkinderenng99/135Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenover de periode juni 1997–februari 1998 geen kinderalimentatie betaald;
onvoldoende controle op de inning van de alimentatie door deurwaarder; niet
vermeld over welke maanden het uiteindelijk ontvangen bedrag betrekking had;
trage afhandeling klachtg 99/140Arrondissementsparket Den Haagingediend beroepschrift onvoldoende voortvarend behandeld; geweigerd klacht
schriftelijk af te doen!,g99/144Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende voortvarendheid betracht bij inning kinderalimentatieg,ng99/152Arrondissementsparket Den Haagverzoeker
niet op de hoogte gehouden van verloop strafzaak, zodat hij zich niet als
benadeelde partij heeft kunnen voegen!,g99/153Arrondissementsparket Rotterdamverzoeker – slachtoffer van strafbaar feit –
niet actief geïnformeerd over afdoening aangifteg  Arrondissementsparket Den Haagverzoeker – slachtoffer van strafbaar feit – niet actief geïnformeerd
over afdoening aangifteg99/155Raad voor de Kinderbescherming Utrechtverzoek om vergoeding kosten verzorging en opvoeding kleindochter afgewezen#,g 99/159Landelijk bureau openbaar ministerieverzoeker zonder goede redenen daarvoor aangemerkt als vluchtgevaarlijk en
hem onvoldoende gelegenheid gegeven zich daartegen te verwerenng99/164Arrondissementsparket
Den Haagpolitierechter van onvoldoende
informatie voorzien over verduistering; geen adequaat antwoord gegeven op
vrageng,ng 99/169Centraal Justitieel Incassobureau Leeuwardenonvoldoende antwoord op vragen in brief; brief zonder medeweten verzoeker
doorgestuurd naar deurwaarder over wie brief ging; verzoeker laten weten dat
reactie Nationale ombudsman werd afgewachtg99/178Arrondissementsparket Amsterdamtoestemming gegeven voor aanhouding terwijl daarvoor geen
geldige reden bestondng 99/187Algemeen deken Nederlandse orde van
advocatengeen onderzoek ingesteld naar
mogelijkheden om zich teweer te stellen tegen de, tegen verzoeker (advocaat)
gerichte acties van een bepaalde stichting; brief advocaat zonder toestemming
aan journalist gegeven en in blad laten publicereng,ng99/190Deken Orde van Advocaten Maastrichtverleent onvoldoende medewerking aan
oplossing conflict verzoeker met voormalige advocaatng99/191Immigratie- en Naturalisatiedienstverzoek om uitstel voor indienen nadere
gronden bezwaarschrift niet ingewilligdg 99/193Centraal Justitieel Incassobureaubesloten geen overeenkomst te sluiten met twee gerechtsdeurwaardersng 99/194Immigratie- en Naturalisatiedienstgang
van zaken tijdens eerste gehoor i.v.m. asielverzoekg 99/195Arrondissementsparket Den Haagsepotbeslissing naar oude adres gestuurd, niet inhoudelijk
gereageerd op verzoek om informatie over voortgang zaak; niet aangegeven welke
personen of instanties inzage hebben gehad in dossier verzoeker#,g,ng,go 99/196Landelijk Bureau
Inning Onderhoudsbijdragenzich onvoldoende
ingespannen om alimentatie te inneng99/200Arrondissementsparket Den Haagzaak verzoekster (slachtoffer aanrijding) slechts «ad
informandum» op dagvaarding vermeld; niet voldaan aan herhaald verzoek
om kopie proces-verbaal toe te zenden#,g 99/208Raad voor de Kinderbescherming Groningenverzoeker niet adequaat geïnformeerd
over onderzoek naar zijn twee kinderen, aanvraag voorlopige voogdij en plaatsing
kinderen bij grootouders in Duitsland; politie ingeschakeld om kinderen bij
hem weg te halenng99/211Hoofdofficier van justitie Zutphenwijze
van behandeling klachtg 99/217College van procureurs-generaallange behandelingsduur bezwaarschrifteng 99/223Gemeentelijke sociale dienst Hengelo/sociale
recherchebejegening tijdens verhoor;
geweigerd verklaring te wijzigen; geen gelegenheid gegeven uiteindelijke verklaring
te lezengo99/230Directie huis van bewaring «De Leuvense Poort» Den Boschwijze van optreden jegens verzoekster toen zij gedetineerde
wilde bezoeken (niet tijdig gemeld dat die was overgeplaatst)ng,go 99/238Directeur Penitentiaire
Inrichting 't Sticht Utrechtzich bij
weigering om aanvraag tot overplaatsing in behandeling te nemen gebaseerd
op onjuiste gegevensng 99/256Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonderneemt al sinds tweede helft 1995 te weinig om alimentatie
te innen van ex-echtgenootg99/260Officier van justitie Den Haagbrief ten onrechte opgevat als beroep op de kantonrechter; niet op alle punten
gereageerdg  Officier van justitie Den Haagbrief ten onrechte opgevat als beroep op de kantonrechter;
niet op alle punten gereageerdg99/261Arrondissementsparket Assenafwijzend gereageerd op verzoek om vergoeding schade aan
in beslag genomen auto#,g,ng 99/262Secretariaat Schadefonds Geweldsmisdrijvennog geen beslissing op verzoek om uitkeringg 99/264Officier van justitie Den Boschverzoekster slechts aangehouden om beschikbaar te zijn
voor verhoorng 99/266Raad voor Rechtsbijstandverzoeker in
brief met afwijzing verzoek om schadevergoeding niet gewezen op openstaande
rechtsgang; niet gereageerd op briefg 99/267Immigratie- en Naturalisatiedienstslechts 24 uur geboden voor indienen
verzoek om voorlopige voorzieningng99/271Immigratie- en Naturalisatiedienstgeen beslissing genomen op verzoeken om toelating tot
vluchteling en om verlening vergunning tot verblijfg99/274Griffie gerechtshof Amsterdamverzoekster niet tijdig ingelicht over hoogte griffierecht!,ng 99/276Penitentiaire Inrichtingen Torentijd Middelburgverzoekster bij indiensttreding er niet
schriftelijk op gewezen dat zij werd aangesteld met toepassing van Wet bevordering
arbeidsinpassing#,g 99/290Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandelingsduur bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op asielverzoek
(Iran)g99/291Raad voor de Kinderbescherming Amsterdamwerkwijze in het kader van de plaatsing van verzoekers dochter in pleeggezinng99/293Arrondissementsparket Amsterdamonvoldoende
inspanningen verricht om vonnis politierechter (betalen schadevergoeding f 740,–)
ten uitvoer te leggeng,ng Centraal Justitieel
Incassobureauonvoldoende inspanningen
verricht om vonnis politierechter (betalen schadevergoeding f 740,-)
ten uitvoer te leggeng99/295Immigratie- en Naturalisatiedienstnog geen beslissing genomen op verzoek om toelating als vluchteling en om
verlening vergunning tot verblijfg99/299Arrondissementsparket Bredakennisgeving in beslag genomen voorwerpen te beschouwen
als onttrokken aan het verkeer niet ook aan advocaat verzoeker gestuurd; kennisgeving
naar oude adres verzoeker gestuurd, waardoor hij niet tijdig een klaagschrift
heeft kunnen indienen#,g,ng 99/302Immigratie- en Naturalisatiedienstverzoekster in strijd met feiten meegedeeld dat nog geen beslissing was genomen
op naturalisatieverzoek; klacht nog niet afgehandeldg 99/306Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende actie ondernomen om kinderalimentatie
te innen bij ex-echtgenootg99/311Penitentiair complex Scheveningensemafoon, die verzoekster bij bezoek in bewaring moest geven, zoekgeraakt;
geen reactie op brief over deze kwestie!,g99/315Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenstelselmatig onjuiste berekeningen gemaakt
bij vaststelling bedrag achterstand van betaling alimentatie, waardoor het
LBIO ten onrechte is uitgegaan van een achterstandng99/332Immigratie- en Naturalisatiedienstgeen beslissing genomen op verzoek van
19 juli 1993 om genaturaliseerd te worden tot Nederlander (artikel 10 Rijkswet
op het Nederlanderschap)g 99/334Immigratie- en Naturalisatiedienstlange behandelingsduur van verzoek om toelating als vluchteling en om verlening
van vergunning tot verblijf van 26 augustus 1997 en van bezwaarschrift van
10 april 1998 tegen uitblijven beslissing op verzoekeng99/336Openbaar ministerie Amsterdamsinds verzoek van 28 februari 1997 geen kopie toegezonden
van dossier van verzoeker; wijze van afhandeling strafrechtelijk onderzoek
(ruim anderhalf jaar na aanhouding opgeroepen voor verhoor terwijl op de dag
van aanhouding was gebleken dat verzoeker niet als verdachte moest worden
aangemerkt; pas ruim jaar na verzoek om grond waarop het strafrechtelijk onderzoek
werd geseponeerd («onvoldoende aanwijzing van schuld») gewijzigd
in «ten onrechte als verdachte aangemerkt»; in mei 1998 bij brief
meegedeeld dat het instellen van vervolging het gevolg was van het feit dat
iemand zich voor verzoeker had uitgegeven)!,g,go99/337Korps landelijke politiedienstenin registratieformulier onzorgvuldig weergegeven op welke
manier verzoeker betrokken was bij aanrijdingng99/344Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende actie ondernomen om alimentatie
te inneng 99/345Immigratie- en Naturalisatiedienstdocumenten,
ingehouden tijdens eerste gehoor i.v.m. toelating als vluchteling, niet geretourneerdng  Centraal
Orgaan opvang asielzoekersdocumenten,
ingehouden tijdens eerste gehoor i.v.m. toelating als vluchteling, niet geretourneerdng 99/346Immigratie- en Naturalisatiedienstoriginele
geboorteakte, ingenomen i.v.m. verzoek om toelating als vluchteling, nog niet
teruggegevenng  Centraal Orgaan opvang asielzoekersoriginele geboorteakte, ingenomen i.v.m.
verzoek om toelating als vluchteling, nog niet teruggegevenng99/348Officier van
justitie Den Haagbevel tot ontruiming
kraakpand niet op goede gronden genomenng99/349Arrondissementsparket Den Haagbrief met verzoek om heroverweging transactievoorstel
niet beantwoordg 99/361Arrondissementsparket Amsterdamstrafzaak
n.a.v. aangifte zo lang laten liggen dat officier van justitie niet ontvankelijk
is verklaard en daarmee verzoeker mogelijkheid ontnomen om in strafprocedure
schade te verhalen; verzoeker niet actief geïnformeerd over stand van
zakeng  College van procureurs-generaalverzoek om schadevergoeding nog niet behandeldg 99/364Arrondissementsparket
Haarlemhandelwijze rond vernietiging
wegens onverzekerd rijden inbeslaggenomen bestelbusg,ng99/366Kandidaat gerechtsdeurwaarder Geldermalsenbejegening bij executie vonnis waarbij
verzoekster is veroordeeld tot betalen geldsomng99/373Officier van justitie Den Haaggeen opschortende werking verleend aan gratieverzoekng99/382Immigratie-
en Naturalisatiediensthandelwijze rond
verwijdering verzoeker naar Sri Lanka!,g,ng,go 99/383Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende actie ondernomen om kinderalimentatie
te innen; verzoekster niet geïnformeerd over stand van zaken; niet gereageerd
op klachtg99/384Directie asielzoekerscentrum Strijenwijze waarop is omgegaan met verzoeken i.v.m. slechte gezondheidstoestand
en dood zoontje verzoekster; niet gereageerd op klachtbriefg,ng,go  Centraal Orgaan opvang asielzoekersniet gereageerd op klachtbriefg99/386Centraal Justitieel Incassobureaupas laat gevolg gegeven aan uitspraak kantonrechter waarbij
was bepaald dat verzoeker f 55,– teruggestort diende te krijgen;
onvoldoende voortvarend gereageerd op brief en faxg,ng99/390Ministerie van Justitie/directie gevangeniswezenverzoeker ten onrechte aangehouden; wijze
van behandeling klacht door ambtenaar en Commissie Politieklachten; overname
advies Commissie door korpsbeheerderng99/394Immigratie- en Naturalisatiedienstniet gereageerd op klachtg  Centraal Orgaan opvang asielzoekersgezin binnen drie jaar in zeven verschillende AZC's geplaatstng99/399Centraal Justitieel
Incassobureaugedreigd met verkoop dan
wel vernietiging van auto; geen motivatie voor oordeel beschikking auto; geen
terugbetaling bedrag aan sanctiesg,ng 99/415Staatssecretaris van Justitieverzoekster per abuis kennisgeving van naturalisatie gestuurd;
op naturalisatieverzoek moet nog beslist worden na nader onderzoek; burgemeester
van Rotterdam verzocht paspoort weer in te nemen#,g,ng 99/416Raad voor Rechtsbijstand Leeuwardenlange duur en warrige wijze van behandeling
toevoegingsdeclaratie; wijze van behandeling klacht hieroverg,ng 99/417Officier van
justitie Den Haagten onrechte geconcludeerd
dat sprake was van huisvredebreuk door krakers!,g,ng,go 99/420Korps landelijke politiediensten/Divisie Centrale Recherche Informatiegeen actie ondernomen om door Duitsland opgenomen signalering
in Schengen Informatie Systeem te laten verwijderen, waardoor verzoeker ten
onrechte door België is uitgeleverd aan Duitslandng 99/424Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen
Goudazich onvoldoende ingespannen om
alimentatie te inneng99/425Adviescommissie voor vreemdelingenzakencommissieleden hadden oordeel al voor gehoor klaarng 99/429Immigratie-
en Naturalisatiediensthanteert willekeurig
uitstelbeleid voor aanbrengen correcties en aanvullingen op rapporten van
nader gehoor en voor aanvullen gronden bezwaarschriften#,ng99/430Korps landelijke politiedienstenoptreden n.a.v. meldingen over landing luchtballon in
weiland in Groot Ammersng 99/433Immigratie- en Naturalisatiedienstlange duur behandeling asielaanvraagg 99/438Immigratie- en Naturalisatiedienstpas laat Dublin-claim bij Spanje ingediend;
hierover foutieve informatie verstrektg99/439Immigratie- en Naturalisatiedienstbrieven advocaat niet schriftelijk beantwoord;
bij advocaat naar verblijfplaats verzoeker geïnformeerdg,ng99/440Landelijk Bureau
Inning Onderhoudsbijdragen Goudaonvoldoende
actie ondernomen om alimentatie te innen; onvoldoende informatie verstrekt
over stand van zaken#,g99/441Ministerie van Justitieverzoek
Duitsland om tenuitvoerlegging straf afgewezenng99/443Arrondissementsparket Den Haagniet gereageerd op briefng 99/444Immigratie- en Naturalisatiedienstlange duur behandeling asielverzoekg 99/446Minister van
Justitiestelt onvoldoende middelen ter
beschikking voor geestelijke verzorging in Huis van Bewaring «Demersluis»#,g 99/454Penitentiaire Inrichting Zwollegeheim
telefoonnummer aan derde verstrekt; verwachtingen gewekt over verlof dochter
verzoekers; melding ziekenhuisopname niet doorgegeven; niet geïnformeerd
over ziektekostenverzekering dochter!,# ,g,ng,go99/459Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenhandelt onvoldoende voortvarend bij de
invordering van de kinderalimentatie (onzorgvuldig bij achterhalen adres ex-echtgenoot;
afhandeling klachten)g,go99/462Centraal Justitieel Incassobureaustuurt sinds 1996 post in verband met een WAHV-beschikking voor een snelheidsovertreding,
terwijl deze post voor een derde is bestemdng 99/466Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandelingsduur verzoek om toelating
als vluchteling en vergunning tot verblijfg99/471Arrondissementsparket 's-Hertogenboschten onrechte herhaaldelijk verwijzen
naar regiopolitie Brabant Zuid-Oostg 99/472Immigratie- en Naturalisatiedienstgeen beslissing genomen op bezwaarschriftg 99/476Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op verzoek om toelating; onvoldoende
geïnformeerd; geen reactie op briefg,ng Adviescommissie vreemdelingenzakenbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op verzoek om toelatingg99/479Immigratie-
en Naturalisatiedienstbehandelingsduur
van verzoeken om toelating als vluchtelingg 99/482Officier van justitie Leeuwardengeen reactie op klachtbriefg99/484Immigratie- en Naturalisatiedienstlange behandelingsduur van bezwaarschrift
tegen afwijzing asielverzoek; zaak niet voorgelegd aan Bureau Vreemdelingenadviseringg,ng 99/489Arrondissementsparket Arnhembevel tot aanhouding afgegevenng 99/494Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenheeft verweten dat verzoeker uit eigen
beweging kinderalimentatie direct aan ex-echtgenote betaald; ten onrechte
beschuldigd van achterstallige alimentatie; afdoening klacht hieroverg,ng 99/495Officier van
justitie Amsterdamafdoening klachtg99/503Immigratie-
en Naturalisatiediensthandelwijze omtrent
procedure betreffende verzoek om toelating als vluchteling en verlening vergunning
tot verblijf van inmiddels overleden asielzoekerg,ng99/504Immigratie- en Naturalisatiedienstheeft geen afschrift van schriftelijk
verslag van gehoor gegeveng 99/506Penitentiair complex Scheveningenbiedt geen mogelijkheid om bij bezoeken aan gedetineerden, brieven af te geven
aan portiers#,g99/510Immigratie- en Naturalisatiedienstlange
duur behandeling asielverzoeken waarin IND Bureau Medische Advisering om advies
heeft gevraagd#,g 99/511Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende actie ondernomen m.b.t. inning kinderalimentatie voor zonen; verzoekster
onvoldoende geïnformeerd over voortgang incasso en inspanningen LBIOg 99/512Penitentiaire Inrichting «De Wieling» Leeuwarden/adj.dir. gedetineerdenzorgniet ingegaan op vraag waarom huishoudrasp
zonder problemen aan gedetineerde is overhandigd, terwijl voor het in bezit
krijgen schuimspaan een afstandsverklaring moet worden ondertekendg99/523Raad voor de
Kinderbescherminghandelwijze m.b.t. onderzoek
naar minderjarige dochter verzoekerg,ng,go 99/525Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenbedrag aan onderhoudsbijdrage bij verzoeker
geïnd krachtens dwangbevel en invorderingskosten aan hem in rekening
gebrachtngLandbouw, Natuurbeheer en Visserij Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/147Minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserijnog
geen beslissing genomen op bezwaarschrift!,g 99/277Rijksdienst voor Keuring van Vee en
Vleeshanteert voor bedrijf verzoekster
hoger keuringstarief voor varkens; onvoldoende opheldering verschaft over
prijsverschil; nog niet gereageerd op verzoek om nadere toelichtingg,ng 99/379Algemene Inspectiedienst
Zwolleverzoeker en zoon geïntimideerd
door ambtenaar AID die zich liet voorstaan op zijn functie en opsporingsbevoegdheid;
klacht niet ontvankelijk verklaardng,go 99/456Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij/Bureau heffingenoverdracht
van mestproductierechten nog niet verwerkt waardoor verzoekster schade lijdt;
nog niet gereageerd op klachtbriefg99/485Staatsbosbeheer regio Noord-Hollandweigering verstrekking sleutels van nieuwe hangsloten
van hekng 99/487Laser regio Noordafwijzing van verzoek
om uitbetaling; geen reactie op briefg,ngOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/008Open Universiteitreactie op briefng99/049OV-Studentenkaart BVvolhardt in vordering f 780 wegens onterecht kaartbezitng 99/076Dienst omroepbijdragenmanier waarop omroepbijdrage in rekening is gebracht; latere
toezending dan datum rekening; bij toezending geen rekening gehouden met vakantie;
verwezen naar niet ontvangen informatie over wijzingen in de betalingstermijnen;
geen informatie over bezwaarmogelijkheden; geen telefoonnummer voor informatie;
geen reactie op klachtbrief; telefonisch niet te bereikeng,ng 99/111Dienst omroepbijdragenklachtbrief niet tijdig beantwoord en bedrag omroepbijdrage
niet terugbetaaldg99/125Rijksacademie van beeldende kunsten Amsterdamsamenwerkingsbijeenkomst beëindigd op basis van eenzijdig ingebrachte
en niet onderzochte beschuldigingen; i.v.m. schade verlangd dat verzoeker
valse opgave zou doen bij verzekeringsmaatschappij; beurs Nuffic ten onrechte
onder zich gehouden#,g,ng 99/181Dienst omroepbijdragenomroepbijdrage
in rekening gebracht voor periode dat tv verzegeld wasng 99/202Dienst omroepbijdragenverzoeker aanmaning gestuurd terwijl hij machtiging tot
automatische incasso had verleend!,g99/245Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappenafwijzende reactie ministerie op verzoek
om standpunt in te nemen over de weigering van de Inspectie van het Onderwijs
om actie te ondernemen tegen voormalige werkgever verzoekers; langdurig uitblijven
reactieg,ng99/279Inspectie van het Onderwijs Zoetermeeronvoldoende actie ondernomen n.a.v. klacht over plaatsing zoon in combinatieklasng99/292Dienst omroepbijdragendreigbrief gezonden
in duidelijk herkenbare enveloppe i.v.m. niet tijdig betalen omroepbijdrageg,ng 99/300Dienst omroepbijdragenverzoeker aanmaning
gestuurd in duidelijk herkenbare oranje envelop, bij aanmaning kaart ingesloten
waarop op intimiderende wijze wordt gewezen op maatregelen die DOB kan nemenng 99/333Universiteit Leiden, decaan faculteit geneeskundewijze van reageren op door verzoeker ingediende klacht en vraag; ten onrechte
alleen verwezen naar rapport van een onafhankelijk commissie over het openen
van het grafmonument van de Graven van Hollandg,ng 99/339Dienst omroepbijdragenhoudt geen rekening met bijzondere situatie vrouw met
schizofrenie (zendt regelmatig brieven en stuurt controleurs); reageert niet
op briefg99/356Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappennog geen beslissing genomen op bezwaarschrift tegen vastgestelde restauratiesubsidie!,g99/370USZO-Groningenverzoekster mag bezwaarschrift
niet toelichten in Maastricht maar moet naar Eindhovenng 99/402Dienst omroepbijdragenhandelwijze omtrent verzoek om het origineel van kaart
retour te zendeng,ng 99/448Dienst omroepbijdragennota
verzonden naar moeder verzoeker, hierover geen opheldering gegeven, pas laat
nieuwe nota naar verzoeker gestuurd, niet ingegaan op verzoek om betalingsperiode
omroepbijdrage te verlengeng,go 99/509Dienst Omroepbijdragenniet schriftelijk gereageerd op brieven waarin verzoeker onder
meer had gevraagd om een proeve van de weigering van zijn bank om verschuldigde
omroepbijdrage af te schrijveng,ngSociale Zaken en Werkgelegenheid Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/001Sociale Verzekeringsbank,
kantoor buitenland Amsterdamchequebetaling
AOW-uitkering in mei 1997 niet tijdig afgehandeld; nog steeds geen uitgebreide
betalingsgegevens verstrektng99/013Arbeidsbureau Rotterdamklacht
over de weigering om schriftelijk te antwoorden op vraag wat toegevoegde waarde
is van een intake-gesprek met een consulent van het Arbeidsbureau, gezien
ervaringen met arbeidsbemiddeling door USZOng99/014Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheidwijze van reactie op brieven van verzoeker
over koopkrachtontwikkelingg 99/015Gak Haarlemklacht over de
uitspraken van de verzekeringsarts; wijze van klachtafhandelingg,go99/016Cadans Uitvoeringsinstelling
BVbij klachtafhandeling onvoldoende ingegaan
op door verzoeker geformuleerde klachten#,g 99/024Sociale Verzekeringsbank, districtskantoor
Bredate laat geïnformeerd over het
niet langer (verplicht) verzekerd zijn ingevolge de Ziekenfondswet, waardoor
verzoeker enige tijd onverzekerd wasg99/026Cadans Uitvoeringsinstelling BV Zeistonvolledige behandeling van klachtbrieveng99/040Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidrond invoering Algemene nabestaandenwet niet voldoende voorlichting gegeven
over ingrijpende gevolgen voor (financiële) situatie van burgersg,ng99/053Arbeidsvoorziening
Rijnmonddiscriminatie verzoeker (Nigeriaan)
in procedure aanmelding en selectie voor deelname aan leer-werk-project; reactie
op klachtg,ng99/058USZO-Heerlengeen reactie op telefonische
verzoeken om toelichting over de bedragen die in termijnen met zijn uitkering
werden verrekendg 99/065Gak Haarlemreactie op klachtbrief, nu
daarin klacht van verzoeker over het niet verwerken van de dertiende maand
in dagloon ongegrond is verklaardg 99/080Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
IJssel-Veluweontoereikende motivering
ontslagvergunningg 99/081Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Overijsseltoestemming verleend aan werkgever om arbeidsverhouding
te beëindigen om bedrijfseconomische redenen; anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepastng 99/084Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Overijsseldoor de werkgever gestelde bedrijfseconomische noodzaak
voor ontslag onvoldoende aannemelijk en toestemming RDA niet terecht; anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepastng 99/087Gak Apeldoornpas zes weken
na melding werkloosheid tijd voor intakegesprek; pas na 8 weken overgegaan
tot betalingg 99/089Cadans Uitvoeringsinstelling Tilburg/verzekeringsdeskundigewijze van onderzoek aan voet; sarcastisch gelachen toen
verzoeker liet weten hoe pijnlijk onderzoek wasgo  Cadans Uitvoeringsinstelling Tilburgnaar aanleiding van klacht alleen telefonisch onderhoud; in brief ontkend
dat verzoeker was meegedeeld dat het moeilijk was een andere verzekeringsgeneeskundige
toe te wijzengo 99/100Gak Eindhovenverzoekster pas laat aan
medisch heronderzoek onderworpeng 99/109Cadans Uitvoeringsinstelling BVnog geen beschikking gezonden over 80–100% arbeidsongeschiktheid
en ook nog niet overgegaan tot uitbetaling volledige WAO-uitkeringg 99/115Gak Amsterdamcorrectie onjuiste
berekening ZFW-premie over vakantietoeslag pas aan het einde van het jaar;
meegedeeld dat eindafrekening i.v.m. beëindiging WW-uitkering niet tussentijds
opgemaakt kan worden!,g99/123Cadans Haarlemziektewetuitkering
nog niet betaalbaar gesteldg 99/130Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Rijswijkontslagvergunning verleend (geen rekening gehouden met
verweer; geen gelegenheid gegeven te reageren op telefonische informatie werkgever;
beslissing onvoldoende gemotiveerd; beslissing eerder aan werkgever meegedeeld)g,ng 99/146Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Amsterdambij nemen beslissing over ontslagvergunning verweer verzoeker
onvoldoende meegewogenng 99/154Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Den Boschbij weigeren ontslagvergunning onvoldoende rekening gehouden
met grieven en argumenten werkgeverng 99/167Gak Arnhemnog geen beslissing genomen op aanvragen werkloosheidsuitkering; wijze van
afhandeling klacht hieroverg99/172Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Amsterdamontslagvergunning verleend en daarbij verweer verzoeker
niet inhoudelijk meegewogenng99/185Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Amsterdamontslagvergunning verleend en er daarbij ten onrechte
vanuit gegaan dat werkgever actief voor verzoeker had bemiddeldng 99/186Arbeidsbureau
Hoogeveenafdoening klacht over wijze
waarop is omgegaan met verzoeksters wens om met een Roemeens diploma in Nederland
als verpleegkundige te kunnen werkeng99/192Arbeidsinspectie Amsterdamniet adequaat gereageerd op verzoek om onderzoek bij werkgever
verzoeker (i.v.m. asbest); resultaat onderzoek TNO laat toegestuurdg,ng99/206Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening Overijsselten onrechte ontslagvergunning verleend (anciënniteitsbeginsel niet juist
toegepast)ng99/207Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Midden en West Brabantbij afgeven ontslagvergunning anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepast; had ontslagaanvraag niet in behandeling mogen nemen
omdat verzoeker ontslagbescherming genietng 99/209USZO-Heerlennog niet of onvoldoende informatie verstrekt om bezwaarschrift
te kunnen onderbouwen; nabetaling in mindering gebracht op schuld; vakantiegeld
met schuld verrekendg 99/212GUO uitvoeringsinstelling BV Groningenhandelwijze rondom aanhouding (ten onrechte als verdachte aangemerkt; verhoor;
insluiting; echtgenote niet geïnformeerd)ng99/228Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
Rijnmondten onrechte geen ontslagvergunning
verleend voor werknemer verzoekerg 99/231Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
Haaglandenontslagvergunning verleend
voor verzoekerng 99/248Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Alphen aan den Rijnbij beslissing afgifte ontslagvergunning geen rekening
gehouden met verweer verzoekerg 99/270Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
Rijnmondontslagaanvraag voor verzoeker
in behandeling genomen, terwijl deze gedetacheerd was bij Arbeidsvoorziening
Rijnmondng 99/280Sociale Verzekeringsbankinhoud brief
over niet terugontvangen formulier kinderbijslag; niet gereageerd op verzoek
om toezending formulier; geen excuses aangeboden voor gang van zakeng,ng 99/282Cadans Uitvoeringsinstelling
BVverzoekster nog geen beschikking gezonden
over feit dat ze niet langer arbeidsongeschikt wordt geacht; nog geen beslissing
genomen op bezwaarschriftg 99/296Sociale Verzekeringsbank Deventerklachtbrief ongegrond geachtng99/301Cadans Uitvoeringsinstelling BVweigert aan te geven welk bedrag verzoekster exact mag
bijverdienen naast WAO-uitkering; klacht niet door klachtencommissie afgehandeld
maar door directeurng 99/305Gak Eindhovenweigert verzoeker
inzage in de medische gegevens van zijn dossier#,g 99/316Gak Amsterdamklacht over Gak Heerlen steeds door dezelfde persoon laten behandelen,
en vooral telefonisch afgedaang,ng Gak
Heerlenformulier voor aanvraag Duitse
invaliditeitsrente onzorgvuldig ingevuld; ten onrechte geen rekening gehouden
met de tijdvakken dat verzoekster in loondienst en als zelfstandige in Nederland
heeft gewerkt en met «inactieve tijdvakken»; ook tweede formulier
onjuist ingevuldg,ng99/324Regionaal Directeur Arbeidsvoorziening Overijsselgeen toestemming verleend aan werkgever om de arbeidsverhouding
te beëindigen; advies Uitvoeringsinstelling zonder meer gevolgd zonder
na te gaan of mededelingen arbeidsdeskundige juist warenng 99/325Gak Arnhemredactie van brief om erop te wijzen dat nog geen werkbriefje is ingeleverd;
daaruit was op te maken dat geen korting op uitkering zou volgen als het werkbriefje
alsnog binnen één week na ontvangst van de brief zou worden
ingeleverdng 99/326GUO Uitvoeringsinstelling BV Eindhovencontrole door de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, met de GUO Uitvoeringstelling
BV, district Eindhoven, en de regiopolitie Brabant Zuid-Oost, afdeling Vreemdelingen,
op zijn bedrijf naar de tewerkstelling van vreemdelingen buitenproportioneel
uitgevoerd; onvoldoende vooronderzoek gedaanng  Arbeidsinspectie Regio Zuidcontrole door de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, met de Guo Uitvoeringstelling
BV, district Eindhoven, en de regiopolitie Brabant Zuid-Oost, afdeling Vreemdelingen,
op zijn bedrijf naar de tewerkstelling van vreemdelingen buitenproportioneel
uitgevoerd; onvoldoende voorzonderzoek gedaang99/331Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
Limburgvergunning tot ontslagverlening
onvoldoende gemotiveerd; persoonlijk getinte opmerking gemaakt in ontslagvergunning,
die geen grond kunen zijn voor ontslag; aanvraag van werkgever tot verlenging
van vergunning aangemerkt als nieuwe aanvraag, en deze zonder meer gehonoreerdg,ng99/335Gak Apeldoorngegevens WAO-dossier niet
doorgegeven aan afdeling Arbeidsintegratie bij overgang van deze afdeling
naar Arbeidsvoorziening per 1.1.98 en zich beroept op privacyregels; mondelinge
toestemming voor volgen van een opleiding niet in dossier opgenomeng,ng99/338Arbeidsvoorziening
Nederland Concerneenheid Arbeidsintegratie Goesonvoldoende begeleiding bij problemen van verzoeker bij scholings- en stageprojectng99/343Gak Nederland BVbeëindigt telkens
WW-uitkering musicus met wisselende werkzaamheden, waarna hij weer nieuwe
aanvraag in moet dieneng,ng99/351Arbeidsbureau Terneuzenverzoekster,
die WW-uitkering heeft, niet uitdrukkelijk gewezen op sollicitatieplichtng 99/355Gak Venloklacht over gedraging buitendienstmedewerker niet gegrond
verklaardng 99/357SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekeringniet gereageerd op verzoeken om toelichting op terugvordering en evenmin gereageerd
op brief met klacht over uitblijven specificatieng 99/360USZO Den Haagverzekeringsarts en arbeidsdeskundige
onjuist beeld geschetst van verzoeker in rapporten in kader van beoordeling
arbeids(on)geschiktheid; wijze van afhandeling klachtg,ng 99/363Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening
Rotterdamontslagvergunning verleend (verweer
verzoekster niet voorgelegd aan werkgever; informatie niet aan haar voorgelegd;
ontslagvergunning onjuist gemotiveerd)g99/367Cadans Uitvoeringsinstelling BVnog geen beslissing genomen op bezwaarschrift; nog niet
gereageerd op briefg 99/374Algemene Directie Arbeidsvoorzieningverzoek om schadevergoeding afgewezenng 99/392Cadans Uitvoeringsinstelling BVwil verzoeker (gemachtigde in procedure Centrale Raad
van Beroep) zonder machtiging geen afschrift sturen van beslissing#,g 99/395Sociale Verzekeringsbankopstelling sociaal rechercheurs tijdens
strafrechtelijk onderzoek tegen verzoeker!,g,ng99/411GUO Uitvoeringsinstelling BV Zoetermeerniet bereid verzoeker tegemoetkoming
te geven wegens nalatigheid (te weinig loonbelasting ingehouden, waardoor
hij nu bedrag aan Belastingdienst moet nabetalen)ng99/414Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorzieningontslagvergunning verleend (anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepast)ng99/426Sociale Verzekeringsbank Bredagebrekkige informatieverstrekking over nabetaling nabestaandenuitkering!,g 99/434Cadans Uitvoeringsinstelling
BVgeen oplossing gevonden voor foutief
schrijven naam op uitkeringsspecificaties en jaaropgaven!,g 99/452Gak Zwollenog niet gereageerd op briefg  Gak Amsterdamklacht niet goed behandeldng99/464Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening Zeelandverleent
geen toestemming om de arbeidsverhouding met één van de werknemers
te beëindigen; beslissing onvoldoende en onjuist gemotiveerdng 99/478Centraal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening Zoetermeerbemiddelt op onjuiste gronden niet (verder) voor een vaste baan in onderwijs;
verzoeker geregistreerd als moeilijk bemiddelbaarng99/500Gak Amsterdamgeen gehoor aan verzoek om in verzoekers woonplaats te worden
gehoord; ten onrechte onthouden van mogelijkheid om toelichting via een vergadertelefoon
te geven#,g 99/513Gak Apeldoornweigert kosten te vergoeden
die verzoekster voor twee cliënten heeft gemaaktng 99/514Gak Nijmegenniet gereageerd op telefoontjes en faxen waarin verzoeker Gak
heeft uitgenodigd om bedrijf te bezoeken in kader van vaststelling en heroverweging
arbeidsongeschiktheidspercentage werknemer; reactie op klachtbriefgVerkeer en Waterstaat Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/023Dienst Wegverkeer
VeendamZwitsers rijbewijs, dat in februari
1994 ter omwisseling voor een Nederlands document werd aangeboden, na één
jaar vernietigdng 99/057Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzenwijze van klachtafhandeling; ten onrechte geconcludeerd dat verzoeker zich
niet correct had gedragen; niet schriftelijk geïnformeerd over verklaring
examinator; onvoldoende onderzoek!,g 99/078Bureau Nader Onderzoek
Rijvaardigheidsbewij-zen/Rijvaardig-heidsadviseuropmerking adviseur bij Versneld Bijzonder Examen over Marokkaans rijbewijs;
nagelaten na afloop van de testrit fouten te bespreken; op formulier aangetekend
dat bijzondere verrichtingen waren uitgevoerd terwijl dit niet het geval was;
verzoekster wil opnieuw een mogelijkheid tot een examenng,go 99/086Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewij-zen/examinatoronvoldoende beoordeling rijexamen leerling (leerling in
onzekerheid gelaten over fout, tijdens examen verslag gedaan van zijn opleiding);
bewering dat verzoeker druk op examinator zou hebben uitgeoefendng,go99/216Rijkswaterstaat
Arnhemhoudt vast aan negatieve adviezen
t.a.v. voorontwerp-bestemmingsplan gemeente Renkum over bouw binnenmanege
en wil pas in 2000 standpunt opnieuw heroverwegenng 99/375Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheidsbewijzenafhandeling klacht over opstelling rijvaardigheidsadviseur
tijdens rijexamen; verzoekster sinds eind 1998 niet meer bericht over afhandeling
verzoek om schadevergoedingg,ng 99/397Minister van Verkeer en Waterstaatheeft kosten in rekening gebracht die het Directoraat-Generaal
Rijkswaterstaat heeft moeten maken voor het opsporen en bergen van gezonken
zeilkajuitbootng99/421Dienst Wegverkeerbij afgifte Nederlands
kentekenbewijs voor vanuit Duitsland ingevoerde auto niet originele Duitse
documenten teruggegeven; zich niet bereid getoond een telefoongesprek over
deze kwestie schriftelijk te bevestigeng,ng99/432Rijkswaterstaat/directie Limburg Maastrichtbij ex-collega's verzoeker indruk gewekt
dat zij onmiddellijk moest vertrekken omdat ze anders data zou wissen of belangrijke
gegevens zou doorspelen aan derdeng99/461Dienst Wegverkeerwijst klacht over goedkeuring voor toelating tot het verkeer op de weg van
gekochte personenauto, af#,ngVolksgezondheid, Welzijn en Sport Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/103Inspectie voor
de Gezondheidszorg Rijswijkklacht inzake
aanrijtijden ambulances in Hoek van Holland niet zorgvuldig behandeld; tot
de conclusie gekomen dat er geen sprake is van een structureel probleemg,ng99/116Beroepscommissie
Toelatingsprocedure Huisartsopleiding KNMGbehandeling klacht over selectieprocedure#,g  Selectiecommissie Huisartsopleiding RULsollicitatiegesprek onzorgvuldig geleid; geen afdoende toelichting
op afwijzing gekregen; onjuiste en ongefundeerde uitspraken gedaan over verzoeksterg,ng,go99/186Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sportnog geen beslissing op bezwaarschrift tegen afwijzing verzoek om bewijs van
vakbekwaamheidg99/213Centraal orgaan tarieven gezondheidszorgonjuiste informatie verschaft over bedragen die verzoeker als tandarts aan
ziekenfondspatiënten in rekening kon brengen voor parodontale vervolgbehandelingen;
verzoek afgewezen om schade te vergoedeng,ng 99/275Inspectie voor de Gezondheidszorg Arnhemgeen adequate actie ondernomen om apotheek
van huisarts te sluiteng99/422Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sportgeen antwoord gegeven op vraag welk geneesmiddel als alternatief
kan worden gebruikt voor Fraxiparine, waarvoor moet worden bijbetaald; brief
pas laat beantwoordg99/428Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sportwijze waarop bekendheid is gegeven aan wijzigingen in
geneesmiddelenvergoedingssysteem per 1 februari 1999!,ngVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/083Huurcommissie
Amsterdamin brief gesteld zich niet te
willen conformeren aan de zes uitspraken van de kantonrechter en verzoeker
(en andere huurders) daardoor op nodeloze kosten jaagt en zelfs conflicten
veroorzaakt met de huurdersng99/096Kadaster Apeldoornf56 in rekening
gebracht voor verstrekte informatie, terwijl eerder niets over kosten was
gemeld; klacht hierover afgewezeng,ng99/173Landinrichtingscommissie Land van Cuijk
Tilburgniet (adequaat) gereageerd op
brieveng,ng99/180Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheerniet inhoudelijk gereageerd op (klacht)brieveng 99/184Staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheerschriftelijk verzoek tot het geven van een aanwijzing
ten onrechte en op onjuiste gronden geweigerdng 99/216Rijksplanologische Diensthoudt vast aan negatieve adviezen t.a.v. voorontwerp-bestemmingsplan
gemeente Renkum over bouw binnenmanege en wil pas in 2000 standpunt opnieuw
heroverwegenng99/249Directoraat-Generaal Volkshuisvestingondanks herhaaldelijk rappel nog geen antwoord gegeven op briefg 99/288Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheervoorlichting over huursubsidie is misleidendng 99/457Provincie Zuid-Holland/Inspectie van
de Vokshuisvestinggedoogt dat Bouwvereniging
met haar huurbeleid inkomenspolitiek bedrijftngGemeenten Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/113Gemeente Roermondovergegaan tot dwanginvordering terwijl
verschuldigdheid gemeentelijke heffingen aan rechter is voorgelegdng 99/114Gemeente Haarlemmermeerverzoeker niet vooraf geïnformeerd
over verkoop «snippergroen»ng 99/160Gemeente Bredaverzoeker ten onrechte niet in aanmerking laten komen voor Zalmsnip#,ng 99/174Gemeente Enschedetoezegging i.v.m. ontheffingsprocedure
geluidhinder circusfestival niet nagekomenng99/253Gemeente Heusdenverzoek tot plaatsing op wachtlijst voor uitgifte bouwkavel in
Elshout afgewezen; bij voorrang kavel verstrekt aan burgemeester; niet voldaan
aan verzoek om afschrift Koninklijk Besluit tot ontheffing verbod onderhands
verwerven onroerende zakeng,ng 99/265Gemeente Haarlemmermeer/hoofd sector Volkshuisvestingziet geen aanleiding om voor categorie
stadsvernieuwingsurgenten aanvullende maatregelen te treffen om direct toezicht
te houden op een faire behandeling bij de toewijzing van een woning door de
Woonwinkel en om voorafgaand aan toewijzing die qua huur afwijkt van gemeentelijke
normen overleg te voeren met woningzoekendeng99/387Gemeente Apeldoornduidt verzoekster aan met eigen naam i.p.v. naam echtgenoot;
brief verzonden aan oude adres gericht aan overleden echtgenoot; klachtbrief
niet tijdig beantwoordg,ng 99/407Gemeente Apeldoornverzoekster nooit geïnformeerd over optieregeling
ter verkrijging Nederlanderschap; bij haar ondertrouw geen informatie verschaft
over naamgebruik na huwelijk; klacht ongegrond verklaard; bejegening door
medewerker gemeente#,g,ng,go 99/418Gemeente Apeldoorn/College van burgemeester en wethoudershandelwijze bij voorgenomen aankoop van stuk grondg,ng99/492Gemeente Enschedeonduidelijke bekendmaking van herziening
bestemmingsplanng99/497Gemeente Apeldoorngeen reactie op brieveng 99/498Gemeente Gorinchem/Sociale zakeneenzijdige
procedure voor de afhandeling van ingediende aanvragen om bijstandsuitkeringng  Gemeente Gorinchem/College van burgemeester
en wethoudersgeen reactie op ingediende
klachtngProvincies Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/340Provincie Utrecht/Gedeputeerde
statengeen urgentiebeschikking volgens
Wet bodembescherming afgegevenng99/465Provincie Noord-Holland/Gedeputeerde statenverzoek bijdrage in de kosten voor het
vernieuwen van de afrastering tussen perceel en de provinciale weg afgewezenng 99/467Provincie Zeeland/Directie Ruimte, Milieu en Waterhandelwijze omtrent eis wijzigingsvergunning voor de verwerking
van verontreinigde grond, voor plaatsing van filterinstallatie (geen duidelijkheid;
niet (tijdig) reageren op brief; vertrouwelijke informatie doorgespeeld)g,ngWaterschappen Nr.Gedraging vanKlachtOordeel 99/182Waterschap De
Waterlanden Middenbeemsterbij uitvoering
baggerwerkzaamheden niet gehouden aan gemaakte afsprakenng 99/203Waterschap Hollands Kroon Wieringerwerfklacht over passage in briefg,ng 99/389Hoogheemraadschap
Rijnland Leidenoud bestuurder laten weten
dat hij niet welkom is op ontvangsten; geen antwoord gegeven op vraag tot
welke instantie verzoeker zich zou kunnen wenden met klachtg,ng99/405Zuiveringsschap
Drenthezonder rede en in kennis stelling
code woning veranderd; code pas laat gewijzigd; confrontatie met deurwaarder;
geen beantwoording briefg,ngBIJLAGE 4 PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman4.1.1 JaarverslagenDe jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand
aan 1999 Verslag voorbereiding en invoering( 6 april 1982)TK 17 364 Jaarverslag
1982(26 april 1983)TK 17 875 Jaarverslag 1983(17 mei 1984)TK 18 358Jaarverslag 1984(9 mei 1985)TK 18 965 Jaarverslag 1985(12 mei 1986)TK 19 525 Jaarverslag 1986(17 maart 1987)TK 19 900 Jaarverslag
1987(1 maart 1988)TK 20 424 Jaarverslag 1988(20 maart 1989)TK 21 075Jaarverslag 1989(26 maart 1990)TK 21 478 Jaarverslag 1990(21 maart
1991)TK 22 016 Jaarverslag 1991(25 maart 1992)TK 22 550 Jaarverslag 1992(24 maart 1993)TK 23 050 Jaarverslag
1993(23 maart 1994)TK 23 655Jaarverslag 1994(22 maart 1995)TK 24 125 Jaarverslag 1995(20 maart 1996)TK 24 635 Jaarverslag 1996(19 maart
1997)TK 25 275 Jaarverslag 1997(18 maart 1998)TK 25 920 Jaarverslag 1998(17 maart 1999)TK 26 4454.1.2 Artikelen c.a.Overzicht van de publicaties verband houdend met (aspecten van) het werk
van de Nationale ombudsman. De publicaties verschenen sinds 1 oktober 1987
tot 1 oktober 1999 zijn van de hand van voormalig ombudsman M. Oosting.1988– De doorwerking van rechtsbescherming op het openbaar bestuur,
in: Bestuurswetenschappen (themanummer over ontwikkelingen
in de rechtsbescherming), 1988, nr. 6, blz. 389–404.1989– De last van het recht: recht als opdracht en als obstakel, in:
J. W.  M. Engels e.a. (red.), De rechtsstaat
herdacht, Zwolle, 1989, blz. 171–183;– Het oordeel van de Nationale ombudsman, in: Nederlands Tijdschrift voor Bestuursrecht, juni 1989, blz. 165–174;– De uitvoering van overheidstaken, gezien door de Nationale ombudsman,
in: Bestuur, maandblad voor overheidskunde, juni
1989, blz. 187–193;– Hoe behoort u te ontvangen? Over invordering en behoorlijkheidsnormen
(voordracht symposium Koninklijke Broederschap van Ontvangers van 's Rijks
Belastingen – 23 november 1989).1990– Klachten over het rechtsbedrijf, in: Nederlands
Juristenblad, jrg. 1990, afl. 19, blz. 689–693;– De overheid beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1990, nr.
3, blz. 169–182;– Kwaliteit van de overheid (Nieuwenhoflezing
IV, Rijksuniversiteit Limburg), Deventer, 1990.1991– De overheid in 1990, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: – Het bestuur zal handhaven. Over de aanvaardbaarheid van gedogen
als vorm van beleidsvoering door de overheid, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, februari 1991, blz. 41–53;– De uitvoering van beleid en de kwaliteit van de overheid, in:
H. D. Tjeenk Willink e.a., Bestuurlijke vernieuwing
en de Partij van de Arbeid als bestuurderspartij, Wiarda Beckman
Stichting en Stichting Vormingswerk PvdA, Amsterdam, 1991, blz. 39–48. 1992– The Ombudsman and Human Rights. Observations
based on the experience of the National Ombudsman of the Netherlands, International
Ombudsman Institute, Occasional Paper 46, Edmonton, Alberta (Canada), February
1992;– De Nationale ombudsman; een korte schets
(eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage, 1992, 1993 (tweede
herziene druk), 1995 (derde herziene druk), 1996 (vierde herziene druk), 1998
(vijfde herziene druk), 1999 (zesde herziene druk);– De Nationale ombudsman na tien jaar, in: Effecten
van het werk van de ombudsman (eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman),
's-Gravenhage, 1992;– Wat verwacht de burger van de overheid?
(voordracht Voorjaarscongres Vereniging van Gemeentesecretarissen; Grensverlegging:
een verkenning langs de grenzen van bestuurlijke vernieuwing; 20 maart 1992);– Wat voert de uitvoerende macht uit als zij uitvoert?, in: C. Sas
en M. Herweijer, Uitvoering van beleid. Blinde
vlek bij bestuurders of hobby van onderzoekers? Platform Beleidsanalyse; Werkgroep
Ex Post Evaluatie, Den Haag, 1992, blz. 37–43;– Klagen over de politie. Een model voor klachtbehandeling, in: Delikten Delinkwent, nr.
22, mei 1992, blz. 413–438;– Goed nieuws is ook nieuws. De Nationale ombudsman op zoek naar
de fabelachtige overheid, in: Bestuurskunde (themanummer De fabelachtige overheid),
1992, 3., blz. 155–165;– De overheid in 1991, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1992, nr.
6, blz. 480–499;– Hoe vrij staat klagen? Over klachtrecht
en tuchtrecht: wél te onderscheiden (voordracht symposium Raad voor
het Vrije Beroep «Klagen staat vrij»; 15 juni 1992).1993– De Algemene wet bestuursrecht en de Nationale ombudsman, in: 
J. L. Boxum e.a. (red.), Aantrekkelijke gedachten.
Beschouwingen over de Algemene wet bestuursrecht, Deventer, 1993, blz. 403–423;– Capita selecta. Een reactie, in: J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien jaar ervaring met
het instituut, Prof. mr. B. M. Teldersstichting, geschrift 78, 's-Gravenhage,
1993, blz. 37–57;– Wie beschermt tegen de beschermers? Over Nationale ombudsman en
rechterlijke (on)macht, in: U. W. Bentinck e.a. (red.), Kabaal in Holland (Liber amicorum B. J. Asscher), Arnhem, 1993,
blz. 40–43;– De bewegende Belastingdienst: enkele impressies, in: Liber Amicorum C. Boersma, 's-Gravenhage, 1993, blz. 118–121;– De overheid in 1992, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, (jurisprudentienummer), 1993,
nr. 3, blz. 157–173;– Investigation and assessment by the Ombudsman: Criteria for dealing
properly with complaints, in: Report Fifth International
Ombudsman Conference, Vienna, October 1992, uitg. Österreichische
Volksanwaltschaft, Wien, 1993, blz. 19–24.1994– Stellingen, in: J. J. Wiarda, H. G. Lubberdink en C. J. van
Dijk (red.), Bestuur, burger en rechtspraak, Alphen
aan den Rijn, 1994, blz. 141–145;– Nationale ombudsman en grondrechten, in: NJCM-Bulletin (Nederlands tijdschrift voor de mensenrechten), jaargang 19–2,
maart 1994, blz. 98–114;– De overheid in 1993, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, juli/augustus 1994 (jurisprudentienummer),
blz. 277–303;– Rechten voor de plichtigen. In: Weekblad voor
fiscaal recht 1994, afl. 6123, blz. 1513–1514.1995– De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer),
 blz. 160–178;– The National Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in:
The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17;– Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda C. Reif ed., The Ombudsman Concept. Proceedings of an International
Conference on the Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton,
Canada, 1995, blz. 13–21;– Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse Antillen?,
in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel
A. V. (Papy) Jesurun. Red. H. E. Coomans e.a., Stichting Libri Antilliani,
1995, blz. 98–103.1996– Hoe behoorlijk is Justitie? Het gezichtspunt van de Nationale
ombudsman, in: Kwaliteit van justitiediensten.
Justitiële verkenningen, jrg. 22, nr. 2, 's-Gravenhage, 22 maart 1996,
blz. 51–67;– De overheid in 1995, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen 1996, nr. 2, blz. 82–99;– De Nationale ombudsman en schadevergoeding, in: Nederlands Tijdschrift voor Bestuursrecht, mei 1996, afl. 5, blz.
165–175;– The Ombudsman and his environment. A global view, in: The International Ombudsman Journal, number 13, 1995,
blz. 1–13;– Wat bepaalt de Ombudsman? Een vergelijkend perspectief, in: Bestuurskunde, jrg. 5, nr. 4–1996, blz. 189–197;– De rechter op de stoel van de wetgever; de wetgever op de stoel
van de rechter, in: Aan de orde, 4e jrg., nr.
3 (juni 1996).1997– Bestuursrecht en bestuurskunde: een leerzame samenwerking, in:
 M. Herweijer e.a. (red.), In wederkerigheid.
Opstellen voor Prof. Mr M. Scheltema, Deventer, 1997, blz. 13–23;– De overheid in 1996, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, maart/april 1997, jrg. 51, nr.
2, blz. 88–104;– Een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten; de rol van
de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen,
mei/juni 1997, jrg. 51, nr. 3, blz. 149–166 (themanummer: De klachtbehandeling
door gemeenten);– Op weg naar een externe klachtvoorziening voor elke bestuurslaag,
in: Overheidsmanagement 1997/6;– The Ombudsman: a profession, in: International Ombudsman Institute
and Linda C. Reif, eds. The International Ombudsman Yearbook, volume 1, 1997, The Hague, London, Boston, 1997, blz. 5–15; – Normering van de overheid (voordracht
bij de Academische Zitting met Colloquium van de Stichting BeNeLux-Universitair
Centrum voor Wetenschap en Cultuur in Europa, over «Beginselen van behoorlijk
bestuur in Europa» ter gelegenheid van de opening van het Academiejaar
1997–1998, Eindhoven, 7 oktober 1997);– Marc Hertogh and Marten Oosting, Introduction: The Ombudsman and
the Quality of Government, in: The European Yearbook of
Comparative Government and Public Administration, Vol.III/1996, Joachim
Jens Hesse and Theo A.J. Toonen (eds.), Baden-Baden, 1997, blz. 259–269.1998– Le Médiateur dans une perspective mondiale, in: La Médiation: Quel avenir? Actes du colloque des
5 et 6 février 1998, Grand Amphithéâtre de la Sorbonne,
25e Anniversaire du Médiateur de la République Française,
blz. 48–55;– De overheid in 1997, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, april/mei 1998, jrg. 52, nr. 2,
blz. 90–105;– Universal government obligations and the protection afforded by
the Ombudsman, in: Reflections on the Universal Declaration
of Human Rights; a fiftieth Anniversary Anthology. Published under
the auspices of the Netherlands Ministry of Foreign Affairs, The Hague, Boston,
London, 1998, blz. 223–229;– The independent Ombudsman in a Democracy, governed
by the rule of law, International Ombudsman Institute, Occasional
Paper 66, Edmonton, Alberta (Canada), September 1998 (Franse versie gepubliceerd
als Occasional Paper 67);– The Annual Report of the Ombudsman, in: International Ombudsman
Institute and Linda C. Reif, eds. The International Ombudsman
Yearbook, volume 2, 1998, The Hague, London, Boston, 1998, blz.
86–97.1999– De overheid in 1998, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, april 1999, nr. 2, blz. 134–158;– The Ombudsman and his environment: a global view and The National
Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in: The
International Ombudsman Anthology. Selected Writings from the International
Ombudsman Institute, Linda C. Reif (ed.), The Hague – London –
Boston, 1999, blz. 1–13 / 317–336.4.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanDe afgelopen zestien jaar verschenen de volgende publicaties in boekvorm
over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman (chronologisch gerangschikt):– H. H. Kirchheiner, De Nationale ombudsman in
democratisch perspectief, IJmuiden, 1984;– E. M. H. Hirsch Ballin, Beginselen van klachtprocesrecht
en de Wet Nationale ombudsman, Deventer, 1986;– E. Helder, Ombudsman en administratieve rechtsbescherming, diss. Enschede, 1989;– P. J. Stolk, De Nationale ombudsman,
Zwolle, 1991 (tweede herziene druk);– J. B. J. M. ten Berge, E. Daalder en J. Naeyé, De Nationale ombudsman, VAR-reeks 106, Alphen aan den
Rijn, 1991;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en P. J. Stolk, Vereisten van behoorlijkheid. Een analyse na tien jaar
Nationale ombudsman, Zwolle, 1992;– J. Naeyé, Nationale ombudsman en politie. Jaarboek 1991, Arnhem, 1992; – J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien jaar ervaring met het instituut. Prof. mr. B. M. Teldersstichting,
Geschrift 78, 's-Gravenhage, 1993;– M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijke klachtbehandeling. Contouren van een geharmoniseerd klachtprocesrecht (diss. Utrecht),
Zwolle, 1994;– Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid
en Nationale ombudsman. Evaluatie van het instituut Nationale ombudsman,
's-Gravenhage, 1994;– W. Jacobs-Wessels, Klagers en veelklagers bij
de Nationale ombudsman (diss. Universiteit van Amsterdam), Arnhem,
1994;– J. Doomen, Behoorlijk blauw. Politieoptreden
in Nederland, Amsterdam, 1996;– J. A. Smit, Nationale ombudsman en fiscaliteit, tweede druk, Deventer, 1996;– Caspar van Tongeren, Onheus behandeld.
Verhalen uit de praktijk van de Nationale ombudsman, 's-Gravenhage, 1997;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en R. J. G. M.
Widdershoven, Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman. Visies op consolidatie en meerwaarde, Deventer, 1997;– M.L.M. Hertogh, Consequenties van controle. De bestuurlijke doorwerking van het oordeel van de administratieve
rechter en de Nationale ombudsman (diss. Leiden), 's-Gravenhage, 1997;– R.J.B. Hageman, Behoorlijk behandeld.
Rapport van een institutioneel onderzoek naar actoren en handelingen op het
terrein van de Nationale ombudsman in de periode (1964) 1982–1997, 's-Gravenhage,
1998 (eerder uitgegeven als een gezamenlijke uitgave van Bureau Nationale
ombudsman & Rijksarchiefdienst/PIVOT, Ministerie van OCenW, PIVOT-rapportnummer
56, 's-Gravenhage, 1997);– W. Daniëls, Correspondentiewijzer voor
de overheid. Normen van de Nationale ombudsman, Sdu Uitgevers, Den
Haag, 1998 (eerder verschenen als Correspondentiewijzer in de «Wijzerreeks»,
1995);– A. Brouwer, Met recht behoorlijk ingesloten. Een analyse van de uitspraken van de Nationale ombudsman op detentierechtelijk
terrein van 1988–1997 (diss. Utrecht), Deventer, 1998;– E.B. Pechler, Ombudsmanvoorzieningen en de
fiscaliteit (diss. Rotterdam), Deventer 1998;– De klacht weg. Een onderzoek naar
de klager en zijn weg naar de Nationale ombudsman, Uta Meier Communicatie,
Arnhem, 1998;– Bert Niemeijer/Jaap Timmer, The Dutch National
Ombudsman: Moving in the Right Direction, Festschrift für Erhard
Blankenburg zum 60. Geburtstag, Baden-Baden, 1999;– «Je zou hem eigenlijk moeten klonen». Interviews bij het afscheid van Marten Oosting als Nationale ombudsman
(speciale uitgave Bureau Nationale ombudsman, afdeling Voorlichting), Red.
De Tekstgroep, Den Haag, 1999.BIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIAIn hoofdstuk 1, § 1.2.1, en in hoofdstuk 3, § 3.6, wordt verwezen
naar het stelsel van beoordelingscriteria dat de Nationale ombudsman heeft
ontwikkeld ter nadere uitwerking van de behoorlijkheidsnorm van artikel 26,
eerste lid van de Wet Nationale ombudsman. De lijst met beoordelingscriteria
en de totstandkoming ervan zijn toegelicht in Jaarverslag 1988 (blz. 68–70).
Op de lijst, die begin 1996 enigszins is bijgesteld (zie Jaarverslag 1995,
blz. 73–74), staan de volgende criteria.LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften(d.w.z. alle algemeen werkende regels niet zijnde beleidsregels of andere
interne instructies): a) mensenrechten/grondrechten:aa) in de grondwet vastgelegdab) in internationale verdragen vastgelegdb) bevoegdheidsvoorschriftenc) vorm- en procedurevoorschriften (behoudens de hierna te noemen Awb-voorschriften)d) inhoudelijke voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid(het zogenoemde verbod van détournement de pouvoir; zie art. 3:3
Awb)3. Belangenafweging/redelijkheid3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is): a) belangenafweging (zie art. 3:4, lid 1 Awb)b) evenredigheid (zie art. 3:4, lid 2 Awb)3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit4. Rechtszekerheid/vertrouwen a) honoreren van gedane toezeggingenb) honoreren van gewekte gerechtvaardigde verwachtingen/vertrouwenc) rechtszekerheid anderszinsd) actief gevolg geven aan rechterlijke beslissingen (zie bijvoorbeeld
daartoe strekkende bepalingen in hoofdstuk 8 Awb)5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a)6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb)7. ZorgvuldigheidA. t.a.v. de procesgang:7.1 voortvarendheid a) o.g.v. wettelijk of intern termijnvoorschrift (zie onder meer artt.
4:13, 4:14, 7:10, 7:24 Awb)b) anderszins (bijvoorbeeld redelijke termijn/tijdig herstel gesignaleerde
fout) 7.2 administratieve nauwkeurigheid7.3 actieve/adequate informatieverstrekking a) behandelingsbericht (zie onder meer artt. 3:17.2, 6:14.1 Awb)b) tussenbericht (zie onder meer art. 7:24.6 Awb)c) tijdige mededeling van besluit tot niet (inhoudelijke) beantwoordingd) informatieverstrekking over rechten/plichten van de burger (zie onder
meer artt. 3:41 – 3:45 Awb)e) informatieverstrekking anderszins (bijvoorbeeld onjuiste informatie/geen
antwoord op gestelde vraag; zie onder meer artt. 7:4, 7:9 Awb)7.4 actieve opstelling a) horen (zie onder meer art. 7:2 Awb)b) actieve informatieverwerving anderszins (bijvoorbeeld toereikend onderzoek;
zie onder meer artt. 3:2, 3:9 Awb)c) vastlegging verkregen informatie (zie onder meer art. 7:7 Awb)d) hoor en wederhoorB. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie:7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie: a) ontvangst-/verblijfsregistratieb) voortgangsbewaking7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers7.10 toegankelijkheid a) fysieke toegankelijkheidb) telefonische bereikbaarheid7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandighedenC. t.a.v. houding/gedrag actor(es):7.12 correcte bejegening: a) betonen van respect voor de menselijke waardigheid/integriteit van
de burger (in het algemeen)b) betrachten van wat in het algemeen vanuit overwegingen van fatsoen
mag worden verlangd (voorzover niet vallend onder één van de
andere subcriteria van 7)c) achterwege laten van onbetamelijke opmerkingen (bijvoorbeeld discriminerende
opmerkingen/uitschelden)d) tonen van de vereiste zelfbeheersing/sociale vaardigheden/professionaliteit 7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb)7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb)7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen8. Overige eisen van behoorlijkheidBIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID
VAN DE NATIONALE OMBUDSMANArtikel 1a van de Wet Nationale ombudsman bepaalt welke bestuursorganen
vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Dat laatste kan op
drie wijzen gebeuren:1. Door rechtstreekse en specifieke aanwijzing in de Wet
Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdelen a, c en d).Het betreft hier:– de Ministers (en daarmee de Ministeries en al hun dienstonderdelen,
waar ook in het land werkzaam);– de bestuursorganen met een taak op het terrein van de politie
en met betrekking tot buitengewoon opsporingsambtenaren.2. Door rechtstreekse, maar niet specifieke aanwijzing
in de Wet Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdeel e).Het betreft hier in hoofdzaak de categorie van zelfstandige bestuursorganen,
alsmede de bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.
Vóór de wijziging van de Wet Nationale ombudsman van 30 juni
1998 werden de zelfstandige bestuursorganen enumeratief aangewezen bij algemene
maatregel van bestuur. Na deze wijziging is er sprake van een algemene aanwijzing
direct in de wet zelf, met dien verstande dat:A. bij algemene maatregel van bestuur daar een uitzondering op kan worden
gemaakt. Dat is gebeurd voor bepaalde taken van de Nederlandse Omroep Stichting,
De Nederlandsche Bank N.V., de Verzekeringskamer en de Stichting toezicht
effectenverkeer.B. voor met onderwijs en onderzoek belaste bestuursorganen op het beleidsterrein
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de specifieke aanwijzing,
bij algemene maatregel van bestuur, vooralsnog is gehandhaafd. De aldus aangewezen
bestuursorganen zijn in het overzicht van zelfstandige bestuursorganen dat
hierna volgt, aangegeven met een*.3. Door aanwijzing, op verzoek, van bestuursorganen van
provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschap- pelijke regelingen (art.
1a, eerste lid, onderdeel b), bij ministerieel besluit (als bedoeld in art.
1b, eerste lid; vóór de wijziging van de Wet Nationale ombudsman
van 30 juni 1998 gebeurde deze aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur).Aldus zijn aangewezen de bestuursorganen van:– de waterschappen, op verzoek van de Unie van Waterschappen (per
1 januari 1994);– de provincies, op verzoek van het Interprovinciaal Overleg (per
1 juli 1996);– de gemeenten Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond,
Voorschoten en Weert (per 1 juli 1996); Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede
en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo,
Steenwijk en Venlo (per 1 november 1997); Gorinchem en Losser (per 12 juni
1998); Breda en Schijndel (per 1 juli 1998); Beemster, Bernheze, Dantumadeel,
Duiven, Ermelo, Ferwerderadiel, Gaasterlân-Sleat, Harenkarspel, Langedijk,
Lemsterland, Lisse, Middelharnis, Moerdijk, Reeuwijk, Voorst (per 1 januari
1999); Nijmegen (per 1 februari 1999); Baarle-Nassau, Bergh,
Blaricum, Boskoop, Brunssum, Bunschoten, Diemen, Dordrecht, Geertruidenberg,
Groenlo, Haarlem, Leidschendam, Leusden, Nederlek, Nieuwegein, Noordwijkerhout,
Ridderkerk, Rijnsburg, Sassenheim, Ten Boer, Tiel, Veendam, Woudenberg en
Woudrichem (per 1 januari 2000).4. Zelfstandige bestuursorganenDe hiervoor genoemde wijziging van de Wet Nationale ombudsman, per 30 juni
1998, betekent dat de Nationale ombudsman zelf dient te besluiten of hij een
bepaalde instantie aanmerkt als een zelfstandig bestuursorgaan, dit tot het
moment dat er eventueel op dit terrein een algemene regeling tot stand komt.
Vooralsnog kan aanknoping worden gevonden bij de enumeratieve lijst van het
hiervoor genoemde aanwijzingsbesluit zoals dat van kracht was tot de wijziging
van de Wet Nationale ombudsman van 30 juni 1998.Voorbeelden van zelfstandige bestuursorganen (N.B.: het overzicht is niet
uitputtend):A. op het terrein van het Ministerie van Justitie– Raden voor rechtsbijstand– Commissie tot beheer van het schadefonds geweldsmisdrijven– Centraal orgaan opvang asielzoekers– Nederlandse orde van advocaten en Orden van advocaten in de arrondissementen– Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO)B. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties– Kiesraad– Nederlands Instituut voor brandweer en rampenbestrijding– Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie (LSOP)C. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen (zie voor de betekenis van*: hiervoor onder 2B.)– de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen*– de Open Universiteit*– de openbare universiteiten*– de Koninklijke Bibliotheek*– landelijke organen als bedoeld in artikel 1.5.1 van de Wet educatie
en beroepsonderwijs*– de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek TNO*– de Centrale commissie vaststelling examenopgaven en beoordelingsnormen*– het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie*– de Nederlandse organisatie voor het wetenschappelijk onderzoek*– Informatie Beheer Groep en OV-Studentenkaart B.V.– Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO)– Commissariaat voor de Media– Nederlandse Omroep Stichting, voor zover belast met programmacoördinatie
en zendtijdindeling– Rechtspersonen als bedoeld in art. 9 van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid (met name de fondsen op de verschillende terreinen van cultuur)D. op het terrein van het Ministerie van Financiën– De Nederlandsche Bank N.V., met uitzondering van bepaalde taken– Verzekeringskamer, met uitzondering van bepaalde taken– Stichting Toezicht Effectenverkeer E. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer– Huurcommissies– Stichting bureau architectenregister– KIWA N.V.– Dienst voor het kadaster en de openbare registersF. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat– Dienst wegverkeer (RDW)– Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)– Houders van een erkenning voor de periodieke keuring van motor-
rijtuigen, aanhangwagens en opleggers (zgn. APK-keuringsstations)– Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO)– Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV)– Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-,
tweewieler- en aanverwant bedrijf– Commissie van beroep als bedoeld in art. 3 van de Wet rijonderricht
motorrijtuigen 1993– Luchtverkeersbeveiligings-organisatie (LVB-organisatie)– Instellingen belast met de afgifte van vaarbewijzen en met het
afnemen van examens voor het vaarbewijs (waaronder de ANWB)– Raad voor de Transportveiligheid– Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit (OPTA)G. op het terrein van het Ministerie van Economische
Zaken– Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten– Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-administratieconsulenten– Kamers van Koophandel en Fabrieken– NMi B.V.– Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIvRA)– Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM B.V.)– Stichting Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Nederland– Waarborg Platina, Goud en Zilver N.V.H. op het terrein van het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij– Landinrichtingscommissies en Centrale Landinrichtingscommissies– Grondkamers– Commissie Beheer Landbouwgronden– de openbare landbouwhogescholenI. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid– College van toezicht sociale verzekeringen (CTSV)– Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv; tevens verantwoordelijk
voor gedragingen van de zgn. uitvoeringsinstellingen (GAK, GUO, SFB, Cadans,
USZO) bij de uitvoering van de sociale-verzekeringswetten)– Sociale Verzekeringsbank (SVB)– Arbeidsvoorzieningsorganisatie (CBA en RBA's)J. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport– College ter Beoordeling van Geneesmiddelen– College voor Zorgverzekeringen– Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG)– Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)BIJLAGE 7 GRONDWET; WET NATIONALE OMBUDSMAN7.1 GrondwetHoofdstuk 4. Raad van State, Algemene Rekenkamer, Nationale
ombudsman en vaste colleges van advies(...)Artikel 78a1. De Nationale ombudsman verricht op verzoek of uit eigen beweging onderzoek
naar gedragingen van bestuursorganen van het Rijk en van andere bij of krachtens
de wet aangewezen bestuursorganen.2. De Nationale ombudsman en een substituut-ombudsman worden voor een
bij de wet te bepalen termijn benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Op eigen verzoek en wegens het bereiken van een bij de wet te bepalen leeftijd
worden zij ontslagen. In de gevallen bij de wet aangewezen kunnen zij door
de Tweede Kamer der Staten-Generaal worden geschorst of ontslagen. De wet
regelt overigens hun rechtspositie.3. De wet regelt de bevoegdheid en werkwijze van de Nationale ombudsman.4. Bij of krachtens de wet kunnen aan de Nationale ombudsman ook andere
taken worden opgedragen.(...)(Het opschrift van hoofdstuk 4 is gewijzigd, en artikel
78a is ingevoegd, bij de wet van 25 februari 1999, Stb. 133, in werking getreden
op 25 maart 1999.)7.2 Wet Nationale ombudsmanWet van 4 februari 1981, Stb 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 12 mei 1999, Stb. 214.Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat er behoefte bestaat aan een
bijzondere voorziening tot onderzoek van de wijze waarop de overheid zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de burger heeft gedragen en dat het
in verband hiermede wenselijk is over te gaan tot de instelling van het ambt
van Nationale ombudsman en tot wijziging van een aantal wetten;Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der
Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en
verstaan bij deze:ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN1BEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIKArtikel 1Deze wet verstaat onder:a. ombudsman: de Nationale ombudsman, bedoeld in artikel 2;b. ambtenaar: een ambtenaar, een gewezen ambtenaar, een persoon met wie
door een bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst is gesloten naar burgerlijk
recht, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst, een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht, alsmede andere personen werkzaam
onder de verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan, ook na het beëindigen
van de werkzaamheden.Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op de gedragingen van de volgende bestuursorganen:1a. Onze Ministers;b. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen, die overeenkomstig artikel 1b zijn aangewezen;c. bestuursorganen aan welke bij of krachtens wettelijk voorschrift een
taak met betrekking tot de politie is opgedragen, voor zover het de uitoefening
van die taak betreft;d. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen voor zover het de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren betreft;e. andere bestuursorganen, voor zover niet bij algemene maatregel van
bestuur uitgezonderd.2. In afwijking van het eerste lid, onder e, is deze wet slechts van toepassing
op bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, voor zover deze
bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen.3. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen van de Commissie gelijke behandeling, bedoeld in de Algemene wet
gelijke behandeling en van de Registratiekamer, bedoeld in de Wet persoonsregistraties.4. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn
functie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan onder wiens
verantwoordelijkheid hij werkzaam is.Artikel 1b1. Bij ministerieel besluit worden de bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen aangewezen, waarop
deze wet van toepassing is.2. Een aanwijzing als bedoeld in het eerste lid geschiedt door Onze Minister
van Binnenlandse Zaken op verzoek van het bestuur van de desbetreffende provincie,
gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap. Op
verzoek van of namens de provincies onderscheidenlijk de waterschappen geschiedt
de aanwijzing van de provincies onderscheidenlijk de waterschappen gezamenlijk.3. Het verzoek om aanwijzing wordt voor 1 juli van het jaar voorafgaand
aan het jaar waarin de aanwijzing in moet gaan bij Onze Minister van Binnenlandse
Zaken ingediend. Onze Minister van Binnenlandse Zaken bevestigt onverwijld
de ontvangst van het verzoek.4. De aanwijzing van de daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen
geschiedt telkens met ingang van 1 januari van het desbetreffende jaar. Onze
Minister van Binnenlandse Zaken kan in afwijking van de eerste volzin de aanwijzing
van bestuursorganen op een ander tijdstip doen ingaan, indien omstandigheden
van dringende aard daartoe nopen. Het aanwijzingsbesluit wordt in de Staatscourant
bekendgemaakt.5. De aanwijzing geschiedt voor een periode van vier jaar. Deze periode
wordt telkens met twee jaar verlengd, tenzij het bestuur van de desbetreffende
provincie, gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap
voor 1 januari van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin
de verlenging plaats zal vinden aan Onze Minister van Binnenlandse Zaken heeft
verzocht de aanwijzing te beëindigen. Onze Minister van Binnenlandse
Zaken bevestigt onverwijld de ontvangst van het verzoek. Van de beëindiging
van de aanwijzing wordt door Onze Minister van Binnenlandse Zaken mededeling
gedaan in de Staatscourant.Artikel 1c1. De rechtspersoon waartoe het ingevolge artikel 1b aangewezen bestuursorgaan
behoort, is een door Onze Minister van Binnenlandse Zaken vast te stellen
vergoeding verschuldigd ter dekking van de kosten die zijn verbonden aan het
beschikbaarstellen van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman aan
het desbetreffende bestuursorgaan.2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels
gesteld omtrent:a. de berekening van de te betalen vergoeding;b. de wijze van betaling van de verschuldigde vergoeding;c. het tijdstip waarop de verschuldigde vergoeding dient te zijn voldaan.HOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMANArtikel 21. Er is een Nationale ombudsman.2. De ombudsman wordt benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Bij de benoeming slaat de Tweede Kamer zodanig acht op een aanbeveling, daartoe
in gezamenlijk overleg opgemaakt door de vice-president van de Raad van State,
de president van de Hoge Raad der Nederlanden en de president van de Algemene
Rekenkamer en bevattende de namen van ten minste drie personen, als zij zal
dienstig oordelen.3. De benoeming geschiedt voor de duur van zes jaren.4. Indien de Tweede Kamer voornemens is de ombudsman opnieuw te benoemen,
kan zij bepalen dat het tweede lid, tweede volzin, buiten toepassing blijft.5. Indien blijkt dat de Tweede Kamer niet tijdig tot de benoeming van
een nieuwe ombudsman zal kunnen komen, voorziet de Tweede Kamer zo spoedig
mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman. Artikel 10, vijfde tot
en met zevende lid, is van overeenkomstige toepassing.Artikel 31. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman met ingang van de eerstvolgende
maand na die waarin hij de vijfenzestigjarige leeftijd bereikt.2. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman voorts:a. op zijn verzoek;b. wanneer hij uit hoofde van ziekten of gebreken blijvend ongeschikt
is zijn functie te vervullen;c. bij de aanvaarding van een ambt of betrekking bij deze wet onverenigbaar
verklaard met het ambt van ombudsman;d. bij het verlies van het Nederlanderschap;e. wanneer hij bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak wegens
misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;f. wanneer hij ingevolge onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, ten aanzien
van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing
is verklaard, hij surséance van betaling heeft verkregen of wegens
schulden is gegijzeld;g. wanneer hij naar het oordeel van de Tweede Kamer door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen.Artikel 41. De Tweede Kamer stelt de ombudsman op non-activiteit ingeval:a. hij zich in voorlopige hechtenis bevindt;b. hij bij een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;c. hij onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard,
ten aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing
is verklaard, hij surséance van betaling heeft verkregen of wegens
schulden is gegijzeld ingevolge een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke
uitspraak.2. De Tweede Kamer kan de ombudsman op non-activiteit stellen, indien
tegen hem een gerechtelijk vooronderzoek ter zake van misdrijf wordt ingesteld
of indien er een ander ernstig vermoeden is voor het bestaan van feiten of
omstandigheden die tot ontslag, anders dan op gronden vermeld in artikel 3,
tweede lid onder b, zouden kunnen leiden.3. In het geval, bedoeld in het tweede lid, eindigt de non-activiteit
na drie maanden. De Tweede Kamer kan de maatregel echter telkens voor ten
hoogste drie maanden verlengen.4. De Tweede Kamer beëindigt de non-activiteit zodra de grond voor
de maatregel is vervallen.5. De Tweede Kamer kan bij de beslissing waarbij de ombudsman op non-activiteit
wordt gesteld, bepalen dat tijdens de duur van de non-activiteit geen salaris
of slechts een gedeelte van het salaris zal worden genoten, in het laatste
geval onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden genoten.6. Indien de non-activiteit anders dan door ontslag is geëindigd,
kan de Tweede Kamer beslissen, dat het niet genoten salaris alsnog geheel
of gedeeltelijk zal worden uitbetaald, in het laatste geval onder aanwijzing
van het gedeelte dat zal worden uitbetaald.Artikel 51. De ombudsman kan niet bekleden:a. het lidmaatschap van publiekrechtelijke colleges waarvoor de keuze
geschiedt bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen;b. een openbare betrekking waaraan een vaste beloning of toelage is verbonden;c. het lidmaatschap van vaste colleges van advies en bijstand aan de Regering;d. het beroep of ambt van advocaat, procureur of notaris.2. De ombudsman vervult geen betrekkingen waarvan de uitoefening ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn ambt of op de handhaving van
zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin.Artikel 6De bepalingen van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers zijn
van overeenkomstige toepassing op de ombudsman, met dien verstande dat deze
wordt gelijkgesteld met een lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doch
de verrekening van de inkomsten plaatsvindt overeenkomstig artikel 9 van die
wet. Artikel 7Wij regelen bij algemene maatregel van bestuur de aanspraken in geval
van ziekte, alsmede de overige rechten en verplichtingen van de ombudsman
die deel uitmaken van zijn rechtspositie, voor zover niet bij de wet geregeld.Artikel 8Alvorens zijn ambt te aanvaarden legt de ombudsman in de handen van de
Voorzitter der Tweede Kamer af:a. de eed of verklaring en belofte dat hij tot het verkrijgen van zijn
benoeming rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of onder welk voorwendsel
ook, aan iemand iets heeft gegeven of beloofd, alsmede dat hij om iets in
zijn ambt te doen of te laten rechtstreeks noch middellijk van iemand enig
geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen;b. de eed of belofte van trouw aan de Grondwet.Artikel 91. De Tweede Kamer benoemt op verzoek van de ombudsman zo nodig een of
meer personen tot substituut-ombudsman. De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling
op, die de namen van ten minste drie personen bevat.2. De benoeming van een substituut-ombudsman geschiedt voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek hij is benoemd. De Tweede
Kamer kan op voordracht van de nieuwe ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
verlengen voor de duur van ten hoogste zes maanden.3. Indien de Tweede Kamer voornemens is een substituut-ombudsman opnieuw
te benoemen, kan zij bepalen dat het eerste lid, tweede volzin, buiten toepassing
blijft.4. De artikelen 3 tot en met 8, 18 tot en met 24 en 27, vijfde lid, zijn
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.5. De ombudsman regelt de werkzaamheden van een substituut-ombudsman.6. De ombudsman kan bepalen dat de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen
25, 26, 27, eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, tevens worden
uitgeoefend door een substituut-ombudsman. De ombudsman kan voor de uitoefening
van die bevoegdheden richtlijnen vaststellen.Artikel 101. De ombudsman regelt zijn vervanging door een substituut-ombudsman,
voor het geval dat hij tijdelijk niet in staat is zijn ambt te vervullen.2. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de vervanging van de ombudsman. In
dat geval eindigt de vervanging wanneer de ombudsman weer in staat is zijn
ambt te vervullen of, indien de ombudsman op non-activiteit is gesteld, op
het tijdstip dat de non-activiteit eindigt.3. Indien de ombudsman overlijdt of ingevolge artikel 3 wordt ontslagen,
blijven de substituut-ombudsmannen, in afwijking van het bepaalde in artikel
9, tweede lid, eerste volzin, in functie tot het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden. De Tweede Kamer voorziet in dat geval zo
spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman door een substituut-ombudsman.4. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman.5. De waarneming eindigt van rechtswege op het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden.6. Op degene die krachtens het tweede of het vierde lid de ombudsman vervangt
of het ambt van ombudsman waarneemt, zijn de artikelen 2, tweede lid, tweede
volzin, derde en vierde lid, 3, eerste lid, 6 en 9 van deze wet niet van toepassing.7. Indien de in het zesde lid bedoelde vervanger respectievelijk waarnemer
een betrekking of lidmaatschap als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdelen
b en c, bekleedt of gaat bekleden, is hij voor de duur van de vervanging respectievelijk
de waarneming in die betrekking of dat lidmaatschap van rechtswege op non-activiteit
gesteld.Artikel 111. Te zijner ondersteuning beschikt de ombudsman over een bureau.2. De tot het bureau behorende personen worden door Ons op voordracht
van de ombudsman benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.3. Wij bepalen in welke gevallen tot het bureau behorende personen door
de ombudsman worden benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEKArtikel 121. Een ieder heeft het recht de ombudsman schriftelijk te verzoeken een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft
gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Indien binnen
een jaar nadat de gedraging plaatsvond die gedraging aan het oordeel van een
rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening aan het oordeel van een andere instantie is onderworpen, eindigt
de termijn een jaar na de datum waarop in die procedure een uitspraak is gedaan
waartegen geen beroep meer openstaat, of de procedure op een andere wijze
is geëindigd.2. De verzoeker dient alvorens het verzoek te doen, over de gedraging
een klacht in bij het betrokken bestuursorgaan, tenzij dit redelijkerwijs
niet van hem kan worden gevergd. Indien de klacht binnen een jaar nadat de
gedraging plaatsvond is ingediend, eindigt de in het eerste lid bedoelde termijn
een jaar na de kennisgeving door het bestuursorgaan van de bevindingen van
het onderzoek.3. Het verzoekschrift dient te bevatten:a. de naam en het adres van de verzoeker;b. zo duidelijk mogelijk, een omschrijving van de gedraging waarop het
verzoekschrift betrekking heeft en mededeling wie zich aldus heeft gedragen
en jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden;c. de grieven met betrekking tot de gedraging;d. de wijze waarop een klacht is ingediend en zo mogelijk de bevindingen
van het onderzoek naar de klacht door het betrokken bestuursorgaan.4. Indien het verzoekschrift in een vreemde taal is gesteld en een vertaling
voor een goede behandeling van de klacht noodzakelijk is, kan de Nationale
ombudsman besluiten het verzoekschrift niet in behandeling te nemen, mits
de verzoeker de gelegenheid heeft gehad binnen een door de ombudsman gestelde
termijn het verzoekschrift met een vertaling aan te vullen.5. Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd en, tenzij
artikel 14 van toepassing is, ook verplicht aan een verzoek als bedoeld in
het eerste lid gevolg te geven. Artikel 13Indien naar het oordeel van de ombudsman ten aanzien van de in het verzoekschrift
bedoelde gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, verwijst hij hem onverwijld naar de bevoegde instantie
en draagt hij het verzoekschrift, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend,
aan die instantie over. Voor de toepassing van de regeling waarop de openstaande
voorziening berust, wordt het verzoekschrift beschouwd als te voldoen aan
de in die regeling voorkomende bepalingen met betrekking tot de wijze van
indiening en adressering en wordt voorts het tijdstip, waarop het verzoekschrift
door de ombudsman is ontvangen, beschouwd als het tijdstip waarop de zaak
bij de in die regeling bedoelde instantie aanhangig is gemaakt. Deze instantie
stelt de verzoeker in de gelegenheid, binnen dertig dagen nadat zij hiervan
mededeling heeft gedaan, zijn verzoekschrift overeenkomstig de voor die voorziening
geldende regels aan te vullen of te wijzigen en voor zover nodig het voor
behandeling verschuldigde recht te voldoen.Artikel 14De ombudsman is niet verplicht een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, in te stellen of voort te zetten, indien:a. het verzoekschrift te laat is ingediend of niet voldoet aan de vereisten,
vermeld in artikel 12, derde en vierde lid;b. het verzoek kennelijk ongegrond is;c. het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk
onvoldoende is;d. de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft
plaatsgevonden;e. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, bij hem, dan wel
bij een tot de behandeling van verzoekschriften bevoegde commissie uit de
Eerste of Tweede Kamer of uit de verenigde vergadering der Staten-Generaal,
in behandeling is of – behoudens indien een nieuw feit of een nieuwe
omstandigheid bekend is geworden en zulks tot een ander oordeel over de bedoelde
gedraging zou hebben kunnen leiden – door hem is afgedaan of daarover
door de betrokken commissie haar conclusie op een verzoekschrift aan de Eerste
of Tweede Kamer dan wel de verenigde vergadering der Staten-Generaal is voorgesteld;f. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, ingevolge een wettelijk
geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke klachtinstantie in behandeling
is of daardoor is afgedaan;g. ten aanzien van de gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening heeft opengestaan en hij daarvan geen
gebruik heeft gemaakt;h. niet is voldaan aan het vereiste van artikel 12, tweede lid, tenzij
van de verzoeker redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat hij de uitkomst
van de behandeling van de klacht door het bestuursorgaan verder afwacht;1i. het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar, niet door de verzoeker of degene jegens
wie de gedraging heeft plaatsgevonden in kennis is gesteld van de grieven
met betrekking tot de gedraging en niet in de gelegenheid is gesteld zijn
of haar zienswijze daarop te geven;2j. en zolang ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan die
nauw samenhangt met het onderwerp van het verzoekschrift een procedure aanhangig
is bij een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening bij een andere instantie;k. en zolang het verzoekschrift betrekking heeft op een gedraging die nauw samenhangt met een onderwerp, waaromtrent anders dan ingevolge
een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure
bij een rechterlijke instantie aanhangig is.Artikel 15Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd uit eigen
beweging een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan
zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen.Artikel 16De ombudsman is niet bevoegd een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, of artikel 15 in te stellen of voort te zetten:a. indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid,
daaronder begrepen het algemeen beleid ter handhaving van de rechtsorde, of
tot het algemeen beleid van het betrokken bestuursorgaan;b. betreffende algemeen verbindende voorschriften;c. zolang ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, tenzij artikel 6:12 van de Algemene wet bestuursrecht
van toepassing is, of ingevolge een zodanige voorziening een procedure aanhangig
is;d. zolang ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in
een zodanige procedure is gedaan;e. indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;f. in aangelegenheden betreffende belastingen en andere heffingen, indien
ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening heeft opengestaan;g. ten aanzien van gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet.Artikel 171. Indien de ombudsman op grond van artikel 14 of artikel 16 geen gevolg
geeft aan een verzoek tot het instellen van een onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, doet hij daarvan zo spoedig mogelijk schriftelijke mededeling
aan de verzoeker onder vermelding van de redenen. In het geval dat hij een
onderzoek niet voortzet doet hij de hiervoor bedoelde mededeling tevens aan
het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend geval, aan de betrokken ambtenaar.
Met het oog op het bepaalde in het derde lid neemt hij daarbij artikel 19,
vierde lid, laatste volzin, van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur, in acht.2. Indien de ombudsman op grond van artikel 14, onderdeel i, geen gevolg
geeft aan een verzoek tot onderzoek, dan wel het onderzoek niet voortzet,
wijst hij verzoeker tevens op de mogelijkheid het betrokken bestuursorgaan,
de betrokken instelling of dienst die, of het betrokken bedrijf dat onder
verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken ambtenaar,
alsnog van zijn grieven met betrekking tot de gedraging in kennis te stellen
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven.3. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt, afschrift of
uittreksel van de mededeling, bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot
de daarvoor in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot de kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken van overeenkomstige toepassing. Artikel 181. De ombudsman stelt het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, alsmede in het geval, bedoeld in artikel 12,
eerste lid, de verzoeker in de gelegenheid schriftelijk dan wel mondeling
en al dan niet in elkaars tegenwoordigheid – een en ander ter beoordeling
van de ombudsman – hun standpunt toe te lichten.2. De betrokkenen kunnen zich doen vertegenwoordigen of doen bijstaan
door een raadsman. De ombudsman kan weigeren bepaalde personen die van het
verlenen van rechtsgeleerde hulp hun beroep maken en niet advocaat of procureur
zijn, als vertegenwoordiger toe te laten.Artikel 191. Het bestuursorgaan, degene op wiens gedraging het onderzoek betrekking
heeft, getuigen en de verzoeker verstrekken de ombudsman de inlichtingen die
deze ten behoeve van een onderzoek behoeft en zijn op een daartoe strekkend
verzoek verplicht daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de ombudsman één
of meer bepaalde leden aanwijst. Betrokkenen kunnen zich doen bijstaan door
een raadsman.2. De verplichting om voor de ombudsman te verschijnen geldt niet voor
Onze Ministers. Wanneer een minister zelf niet verschijnt, laat hij zich vertegenwoordigen.3. Inlichtingen die betrekking hebben op het beleid, gevoerd onder de
verantwoordelijkheid van een minister of een ander bestuursorgaan kan de ombudsman
bij de daarbij betrokken ambtenaren slechts inwinnen door tussenkomst van
de minister onderscheidenlijk dat orgaan.4. De ingevolge het eerste lid opgeroepen personen kunnen zich van het
verstrekken van inlichtingen verschonen wegens ambts- of beroepsgeheim, doch
alleen voor zover betreft hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zodanig
is toevertrouwd. Ambtenaren kunnen zich slechts met verwijzing naar de hun
ingevolge de Ambtenarenwet onderscheidenlijk de Militaire Ambtenarenwet 1931
en de Politiewet 1993 opgelegde geheimhoudingsplicht verschonen voor zover
het verstrekken van de verlangde inlichtingen in strijd is met enige andere
wettelijke bepaling tot geheimhouding of met het belang van de Staat. De ombudsman
kan ter staving van het beroep op het verschoningsrecht overlegging vragen
van een bijzondere schriftelijke last van het orgaan, welks tussenkomst voor
het verstrekken van inlichtingen in het derde lid is voorgeschreven. Dit orgaan
kan bepalen, dat de geheimhoudingsplicht slechts wordt opgeheven met betrekking
tot het verschaffen van inlichtingen aan de ombudsman onder de voorwaarde
dat het geheime karakter daarvan wordt gehandhaafd.5. Het orgaan door welks tussenkomst de inlichtingen worden ingewonnen,
kan zich bij het horen van de ambtenaren doen vertegenwoordigen.Artikel 201. De ombudsman is bevoegd ten dienste van het onderzoek werkzaamheden
aan deskundigen op te dragen. Hij is voorts bevoegd in het belang van het
onderzoek deskundigen en tolken op te roepen. Zij die als deskundige of als
tolk zijn opgeroepen, zijn verplicht voor de ombudsman te verschijnen en hun
diensten als zodanig te verlenen.2. Op deskundigen, tevens ambtenaren, zijn het derde, vierde en vijfde
lid van artikel 19 van overeenkomstige toepassing.3. De tolken en deskundigen zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hun ter zake van hun dienstverlening ter kennis komt. Artikel 211. Oproepingen ingevolge de artikelen 19 en 20 geschieden bij aangetekende
brief.2. De ombudsman kan bevelen, dat personen die, hoewel wettelijk opgeroepen,
niet zijn verschenen, door de openbare macht voor hem worden gebracht om aan
hun verplichtingen te voldoen.Artikel 221. De ombudsman kan bevelen, dat getuigen niet zullen worden gehoord en
tolken niet tot de uitoefening van hun taak zullen worden toegelaten dan na
het afleggen van eed of belofte.2. Zij leggen in dat geval in handen van de ombudsman de eed of belofte
af; indien zij worden gehoord als getuige: dat zij zullen zeggen de gehele
waarheid en niets dan de waarheid; de tolken: dat zij hun plichten als tolk
met nauwgezetheid zullen vervullen.3. De deskundigen zijn verplicht hun taak onpartijdig en naar beste weten
te verrichten.Artikel 231. De ingevolge deze wet opgeroepenen ontvangen desverlangd voor reis-
en verblijfkosten alsmede wegens tijdverzuim en daarmede verband houdende
noodzakelijke kosten, vergoeding uit 's Rijks kas overeenkomstig het bij en
krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalde.2. Voor zover bij algemene maatregel van bestuur niet anders is bepaald,
ontvangen de in het eerste lid bedoelde personen die in openbare dienst zijn
geen vergoeding als bedoeld in het eerste lid, indien zij zijn opgeroepen
in verband met hun taak als zodanig.3. De ombudsman begroot de ingevolge dit artikel verschuldigde vergoeding.Artikel 241. Aan de ombudsman worden op diens schriftelijk verzoek ten behoeve van
een onderzoek bescheiden, gebezigd bij de vervulling van de overheidstaak
in de aangelegenheid waarop het onderzoek betrekking heeft, al dan niet in
afschrift, overgelegd. Artikel 19, derde en vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing.2. De ombudsman kan, voor zover dit naar zijn oordeel ten behoeve van
het onderzoek is vereist, zonder toestemming, met uitzondering van woningen,
alle plaatsen betreden waar het bestuursorgaan, wiens gedraging onderzocht
wordt, zijn taak verricht. Voor het betreden van woningen is toestemming van
de bewoner vereist.3. Onze Ministers kunnen aan de ombudsman het betreden van bepaalde plaatsen
verbieden, indien dit naar hun oordeel de veiligheid van de staat zou schaden.Artikel 251. De ombudsman deelt, alvorens het onderzoek te beëindigen, zijn
bevindingen schriftelijk mede aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend
geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek is geweest,
alsmede, in het in artikel 12, eerste lid, bedoelde geval aan de verzoeker.2. De ombudsman stelt het bestuursorgaan, de ambtenaar en de verzoeker
in de gelegenheid zich binnen een door hem te stellen termijn omtrent de bevindingen
te uiten. Artikel 261. De ombudsman beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de door hem onderzochte
aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen.2. Indien ten aanzien van de gedraging waarop het onderzoek van de ombudsman
betrekking heeft anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, neemt de
ombudsman de rechtsgronden waarop die uitspraak steunt of mede steunt, in
acht.Artikel 271. Wanneer een onderzoek is afgesloten, stelt de ombudsman een rapport
op, waarin hij zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Met het oog op
het bepaalde in het vierde lid neemt hij daarbij artikel 19, vierde lid, laatste
volzin van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van de Wet openbaarheid
van bestuur, in acht.2. De ombudsman zendt zijn rapport aan het betrokken bestuursorgaan en,
in voorkomend geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek
is geweest. Indien het onderzoek berustte op een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12, zendt hij zijn rapport tevens aan de verzoeker.3. Zo hij daartoe aanleiding ziet, kan de ombudsman aan het betrokken
orgaan zijn zienswijze over eventueel te nemen maatregelen bekendmaken.4. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt afschrift of uittreksel
van een rapport als bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot de daarvoor
in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot kosteloze verstrekking
is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken van
overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een zodanig rapport ter inzage
op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats.5. Voor het overige is de ombudsman verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hem bij de uitoefening van zijn taak is bekend geworden, voor zover dat uit
de aard der zaak volgt.Artikel 281. De ombudsman zendt jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden aan
de beide Kamers der Staten-Generaal en aan Onze Ministers. Artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur is van overeenkomstige toepassing met dien
verstande dat de ombudsman bij het verslag gegevens kan voegen, slechts ter
vertrouwelijke kennisneming door de leden van de Staten-Generaal en Onze Ministers.2. Hij draagt er zorg voor dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen
verkrijgbaar wordt gesteld.3. De ombudsman kan ook dadelijk na het afsluiten van een onderzoek de
beide Kamers der Staten-Generaal inlichten omtrent zijn bevindingen en oordeel,
zo dikwijls hij de eerdere kennisneming daarvan voor de Kamers van belang
acht of één der Kamers dit verzoekt.HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGENArtikel 29De voordrachten voor door Ons te nemen besluiten ter uitvoering van deze
wet worden gedaan door Onze Minister van Binnenlandse Zaken. Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
ministerieel besluit aangewezen bestuursorganen, bedoeld in artikel 1b, die
hebben plaatsgevonden voordat dat besluit in werking is getreden.Artikel 30aTot een jaar na inwerkingtreding van een besluit als bedoeld in artikel
1a, eerste lid, onder e, dan wel na de beëindiging van een aanwijzing
als bedoeld in artikel 1b kan met betrekking tot een gedraging van het desbetreffende
bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden:a. voordat het desbetreffende bestuursorgaan is uitgezonderd bij een besluit
als bedoeld in artikel 1a, eerste lid, onder e,dan welb. voordat de aanwijzing van het desbetreffende bestuursorgaan als bedoeld
in artikel 1b is beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld in artikel
12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend.Artikel 31Deze wet kan worden aangehaald als: Wet Nationale ombudsman.(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)Overgangs- en slotbepalingen in de wet van 18 juni 1998
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur
(Stb. 356)ARTIKEL II1. De Wet Nationale ombudsman is van toepassing op gedragingen van bestuursorganen
van de provincies, de gemeenten en de waterschappen die bij algemene maatregel
van bestuur op grond van de Wet Nationale ombudsman zoals deze wet luidde
voor inwerkingtreding van deze wet, zijn aangewezen.2. Het eerste lid is niet van toepassing indien een aanwijzing als bedoeld
in het eerste lid is beëindigd op een datum gelegen voor 1 januari 1998.3. Het eerste lid vervalt met ingang van de dag, waarop een besluit als
bedoeld in artikel 1b, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman in werking
treedt.ARTIKEL IIITot een jaar na de beëindiging van een aanwijzing van bestuursorganen
van een provincie, gemeente of waterschap op grond van de Wet Nationale ombudsman,
zoals deze wet luidde voor inwerkingtreding van deze wet, kan met betrekking
tot een gedraging van het desbetreffende bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden
voordat de aanwijzing werd beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend.ARTIKEL IVHet Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo, het koninklijk besluit
van 1 september 1993 houdende aanwijzing van bestuursorganen van waterschappen
als administratieve organen in de zin van de Wet Nationale ombudsman (Stb.
488), alsmede het koninklijk besluit van 10 april 1995 houdende aanwijzing
op grond van de Wet Nationale ombudsman van bestuursorganen
van gemeenten en provincies voor de gedragingen van buitengewoon opsporingsambtenaren
(Stb. 218) worden ingetrokken.ARTIKEL VDe Wet openbaarheid van bestuur wordt als volgt gewijzigd:(...)ARTIKEL VIArtikel 1a, tweede lid, van de Wet Nationale ombudsman en artikel 1a,
tweede lid, van de Wet openbaarheid van bestuur vervallen vijf jaar na inwerkingtreding
van deze wet. Alsdan wordt in artikel 10, tweede lid, onder b, en artikel 14, onder b, van de Wet
openbaarheid van bestuur «in artikel 1a, eerste lid, onder c en d, en het tweede lid, bedoelde bestuursorganen»
vervangen door: in artikel 1a, onder c en d, bedoelde bestuursorganen.ARTIKEL VIIDe tekst van de Wet Nationale ombudsman wordt in het Staatsblad geplaatst.ARTIKEL VIIIDeze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.1Overgangsbepalingen in de wet van 12 mei 1999, Stb. 214,
houdende aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over
de behandeling van klachten door bestuursorganenARTIKEL V(...)4. Verzoeken om een onderzoek door de Nationale ombudsman van een gedraging
waarover een klacht is ingediend die op het tijdstip van inwerkingtreding
van deze wet voor het betrokken beleidsterrein is afgehandeld of nog in behandeling
is, worden behandeld volgens het recht dat voor dat tijdstip van toepassing
was.5. Verzoeken om een onderzoek van een gedraging die voor het tijdstip
van inwerkingtreding van deze wet voor het betrokken beleidsterrein bij de
Nationale ombudsman zijn ingediend en die op dat tijdstip nog in behandeling
zijn, worden behandeld volgens het recht dat voor dat tijdstip van toepassing
was.XNoot1De restgroep zelfstandige bestuursorganen die is aangeschreven in het
kader van de enquête van de Nationale ombudsman inzake hoofdstuk 9 van
de Algemene wet bestuursrecht bestaat uit: het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, de Centrale Landinrichtingscommissie,
het Commissariaat voor de Media, de Nederlandse Bank NV, de OV Studentenkaart
BV, de Informatie Beheer Groep, Innovam, het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen,
de Nederlandse Orde van Advocaten, het Ontwikkelings- en Saneringsfonds Landbouw,
de Pensioen- en Uitkeringsraad, de Dienst Wegverkeer, het Schadefonds Geweldsmisdrijven,
de Sociale Verzekeringsbank, TNO, de Verzekeringskamer, Verispect bv (voorheen:
NMI IJkwezen BV), het Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-
en Administratieconsulenten, de dienst voor het kadaster en de openbare registers,
het Centraal orgaan asielzoekers en de Raden voor de Rechtsbijstand.XNoot1De tekst van de Wet Nationale ombudsman zoals deze luidde na de wijziging
bij de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, is integraal geplaatst in Staatsblad
1998, 358.XNoot1Het begrip «bestuursorgaan» wordt in artikel 1:1 van de Algemene
wet bestuursrecht als volgt gedefinieerd: «1. Onder bestuursorgaan wordt verstaan: a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld,
of b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed. 2. De volgende organen, personen en colleges worden niet als bestuursorgaan
aangemerkt: a. de wetgevende macht; b. de kamers en de verenigde vergadering der Staten-Generaal; c. onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die met rechtspraak zijn
belast; d. de Raad van State en zijn afdelingen; e. de Algemene Rekenkamer; f. de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen; g. de voorzitters, leden, griffiers en secretarissen van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen, de procureur-generaal, de plaatsvervangend
procureur-generaal en de advocaten-generaal bij de Hoge Raad, alsmede de commissies
uit het midden van de in de onderdelen b tot en met f bedoelde organen. 3. Een ingevolge het tweede lid uitgezonderd orgaan, persoon of college
wordt wel als bestuursorgaan aangemerkt voor zover het orgaan, de persoon
of het college besluiten neemt of handelingen verricht ten aanzien van een
niet voor het leven benoemde ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet
als zodanig, zijn nagelaten betrekkingen of zijn rechtverkrijgenden.»XNoot1De tekst van dit onderdeel en van onderdeel i berust op een misslag in
de op 1 juli 1999 in werking getreden wet van 12 mei 1999, Stb. 214. Zie hoofdstuk
2, § 2.1.2.1, van dit jaarverslag. Bij de Staten-Generaal is het voorstel
van de Eerste evaluatiewet Awb aanhangig. De (eerste) nota van wijziging van
dit wetsvoorstel (kamerstukken II 1998/99, 26 523, nr. 4; ontvangen door
de Tweede Kamer op 21 juni 1999) strekt ertoe de tekst van de onderdelen h
en i, met terugwerkende kracht tot en met 1 juli 1999, opnieuw vast te stellen.
De voorgestelde tekst van onderdeel h luidt: «h. ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie
uitspraak is gedaan;»XNoot2Zie noot 1. Met het in die noot genoemde wetsvoorstel wordt beoogd de
tekst van onderdeel i als volgt vast te stellen: «i. niet is voldaan aan het vereiste van artikel 12, tweede lid,
tenzij van de verzoeker redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat hij de
uitkomst van de behandeling van de klacht door het bestuursorgaan verder afwacht;»XNoot130 juni 1998 (zie koninklijk besluit van 18 juni 1998, Stb. 357). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27050-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl