Implementatie Europese regelgeving betreffende de Dienstenwet; Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31579, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

19-06-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31579 nr. C

15-06-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31579Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 579Implementatie van Europese regelgeving betreffende het verkeer van diensten
op de interne markt (Dienstenwet)CMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 15 juni 2009I. InleidingMet belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de leden van
de verschillende fracties. Ik waardeer de interesse van de leden van de fracties
voor dit wetsvoorstel. Een tijdige afronding van de behandeling van dit wetsvoorstel
zal er in belangrijke mate toe bijdragen dat de implementatietermijn van de
dienstenrichtlijn – die zoals bekend op 28 december 2009 verstrijkt –
binnen bereik blijft. Ik vertrouw er dan ook op dat deze beantwoording van
de vragen, die ik u mede namens de Minister van Justitie doe toekomen, een
voorspoedige verdere behandeling van dit wetsvoorstel faciliteert.II. AchtergrondToepasselijk rechtDe leden van de CDA-fractie vroegen zich af of door deze wet niet het
risico van een rechtens onacceptabel verschil bestaat tussen de aangepaste
vergunningstelsels voor dienstverleners uit andere landen die zich in Nederland
willen vestigen en niet aangepaste vergunningstelsels die op eigen onderdanen
kunnen worden toegepast. In ditzelfde licht vroegen de leden van de SP-fractie
hoe de regering denkt over de regel, voortvloeiend uit het arrest Saeger,
dat lidstaten het toestaan van een dienstverrichting op hun grondgebied niet
afhankelijk mogen stellen van inachtneming van alle nationale voorwaarden
voor die dienst. Tevens vroegen zij, of de regering enkele voorwaarden kan
noemen die door deze uitspraak waarschijnlijk niet mogen worden opgelegd aan
dienstenaanbieders van over de grens. De dienstenrichtlijn kent een verschillend
regime voor vestiging van dienstverrichters enerzijds en tijdelijke grensoverschrijdende
dienstverrichting anderzijds. Voor deze laatste bevat artikel 16, eerste lid,
dienstenrichtlijn de clausule dat vrije grensoverschrijdende dienstverrichting
niet belemmerd mag worden behalve om de vier in dat artikel genoemde redenen:
openbare orde, openbare veiligheid, volksgezondheid en bescherming van het
milieu. Nationale eisen kunnen dus in stand blijven, mits deze voldoen aan
de toets waartoe artikel 16 van de dienstenrichtlijn noopt. Hierbij zij opgemerkt
dat de Nederlandse wet- en regelgeving in het algemeen niet aangrijpt
op de aspecten vestiging dan wel tijdelijke dienstverrichting, maar de activiteit
(bv. het organiseren van een evenement) in kwestie reguleert. Uit de doorlichting
(«screening») van de Nederlandse wet- en regelgeving, waarbij
onder andere getoetst is aan dit artikel 16 van de dienstenrichtlijn, is voortgekomen
dat weinig wet- en regelgeving in Nederland (op centraal noch op decentraal
niveau) wijziging of aanpassing behoeft. En waar er wèl een wijziging
heeft plaatsgevonden, is dit een wijziging die ziet op de regulering van de
desbetreffende activiteit in het algemeen, niet op het buiten toepassing laten
van bepaalde regels ten opzichte van buitenlandse dienstverrichters waar deze
in stand blijven ten opzichte van Nederlandse dienstverrichters. Een voorbeeld:
de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft bij de screening van haar
modelverordeningen geconstateerd, dat (vooral) voor de kleinere evenementen
een voorafgaande toestemming, met alle bureaucratie van dien, niet nodig is
en prima kan worden volstaan met controles achteraf. De vergunning voor kleinere
evenementen is dan ook als gevolg van de dienstenrichtlijn in deze modelverordening
afgeschaft. Deze afschaffing ziet dus zowel op in Nederland gevestigde dienstverrichters
als op dienstverrichters die de grens oversteken om een evenement te organiseren.
Een verschil zoals dat waarop de leden van de CDA-fractie doelden en waarnaar
de leden van de SP-fractie vroegen, doet zich in Nederland dan ook niet voor.De leden van de VVD-fractie vroegen de regering of juist is dat het werklandbeginsel
kan worden ontdoken door middel van de keuzevrijheid om op basis van het internationaal
privaatrecht het toepasselijk recht te kiezen. De dienstenrichtlijn bepaalt
in artikel 3, tweede lid, dat zij geen betrekking heeft op regels van het
internationaal privaatrecht, in het bijzonder de regels betreffende de bepaling
van het op contractuele en niet-contractuele verbintenissen toepasselijke
recht, met inbegrip van de regels die waarborgen dat voor de consumenten de
bescherming geldt die hun geboden wordt door de regels inzake consumentenbescherming
die zijn neergelegd in de consumentenwetgeving die in hun lidstaat van kracht
is. Het oogmerk van de dienstenrichtlijn is op het punt van het internationaal
privaatrecht en consumentenbescherming duidelijk: de dienstenrichtlijn heeft
geen betrekking op het internationaal privaatrecht. De dienstenrichtlijn gaat
daarbij uit van de gedachte dat de regels van het internationaal privaatrecht
waarborgen dat de regels inzake consumentenbescherming van toepassing zijn
die zijn neergelegd in de consumentenwetgeving van de lidstaat waar de consument
woonplaats heeft.Deze gedachte komt overeen met de regeling neergelegd in artikel 6 van
Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni
2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst
(Rome I) en de regeling neergelegd in artikelen 4, 7, 10, 11 en 12 van Verordening
(EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007
inzake het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen
(Rome II). Artikel 6, eerste lid, Rome I-verordening regelt het toepasselijk
recht op een consumentenovereenkomst zoals bijvoorbeeld een overeenkomst tot
dienstverrichting tussen een schilder en een particuliere huiseigenaar. Die
overeenkomst wordt beheerst door het recht van het land waar de consument
zijn gewone verblijfplaats heeft. Dat geldt op voorwaarde dat de verkoper
zijn commerciële of beroepsactiviteiten ontplooit in het land waar de
consument woonplaats heeft, of dergelijke activiteiten met ongeacht welke
middelen richt op dat land of verscheidene landen, met inbegrip van dat land.
Weliswaar staat artikel 6, tweede lid, toe dat partijen overeenkomstig artikel
3 van de Rome I-verordening overgaan tot rechtskeuze, maar daaraan is direct
de beperking verbonden dat deze rechtskeuze er niet toe mag leiden dat de
consument de bescherming verliest die hij geniet op grond van bepalingen waarvan
niet bij overeenkomst kan worden afgeweken en die dus een dwingend
karakter hebben. Bij niet-contractuele verbintenissen wordt in de Rome II-verordening
aangesloten bij het recht dat van toepassing zou zijn als ware een overeenkomst
gesloten (bijvoorbeeld bij precontractuele aansprakelijkheid) of het recht
van het land waar de schade als gevolg van een onrechtmatige daad zich voordoet.
Een buitenlandse dienstverrichter kan op grond van beide verordeningen de
dwingende bepalingen van het Burgerlijk Wetboek (BW) over het verrichten van
diensten met betrekking tot de bescherming van de consument niet ontduiken
door een rechtskeuze. Ten aanzien van overeenkomsten die tussen een dienstverrichter
en een andere ondernemer worden gesloten, geldt in beginsel de vrijheid van
rechtskeuze zoals neergelegd in artikel 3, eerste lid, van de Rome I-verordening.
Als alle aanknopingspunten van het geval naar één land wijzen,
blijft het dwingende recht van dat land toepasselijk, ondanks een rechtskeuze
voor een ander recht (artikel 3, derde lid, Rome I). Hetzelfde geldt als een
rechtskeuze voor het recht van een niet-EU-lidstaat is gedaan en alle aanknopingspunten
naar één of meer lidstaten wijzen. In dat geval blijft het dwingende
Gemeenschaprecht op de overeenkomst van toepassing, ongeacht deze rechtskeuze
(artikel 3, vierde lid, Rome I). Naar het oordeel van de regering kan de bescherming
van de consument niet door middel van een internationaal privaatrecht-constructie
worden ontdoken en evenmin kan een afnemer – niet zijnde een consument –
de kern van de bescherming van het BW worden ontnomen door middel van het
internationaal privaatrecht. Ten slotte zij opgemerkt dat daarnaast op Europees
niveau al verschillende geharmoniseerde regels inzake de bescherming van de
consument gelden.De leden van de VVD-fractie schetsten een casus waarbij een (Nederlandse)
ondernemer een schoonmaakbedrijf begint in Polen en vervolgens schoonmaakcontracten
sluit met bedrijven in Nederland, daarbij gebruikmakend van Polen die op basis
van aanneming van werk (onderaanneming) in Nederland tijdelijk werkzaamheden
verrichten tegen betaling van een vergoeding naar Poolse maatstaven. De leden
van de VVD-fractie vroegen of dit mogelijk is. Daarnaast vroegen deze leden
wat in het algemeen in effect het verschil is van de huidige dienstenrichtlijn
ten opzichte van het oorspronkelijke richtlijnvoorstel. Zij vroegen daarbij
of sociale dumping wordt voorkomen of juist gemakkelijker wordt gemaakt nu
geen speciale eisen aan de toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit
mogen worden gesteld. Allereerst zij opgemerkt dat de dienstenrichtlijn niet
relevant is voor de detachering van werknemers en de toepasselijke arbeidsvoorwaarden
en -omstandigheden of regels inzake sociale zekerheid. Het arbeidsrecht, dat
volgens de dienstenrichtlijn alle wettelijke en contractuele regels omvat
die betrekking hebben op arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden, tewerkstellingsvoorwaarden
en de verhouding tussen werkgevers en werknemers, wordt door de richtlijn
uitdrukkelijk onaangetast gelaten. Ook de sociale zekerheidswetgeving wordt
door de dienstenrichtlijn niet geraakt (zie artikel 1, zesde lid, van de dienstenrichtlijn).
Het is de detacheringsrichtlijn (richtlijn 96/71/EG) die het Europese kader
aangeeft voor de verhouding tussen enerzijds het vrij verkeer van diensten
en anderzijds de arbeidsvoorwaarden enomstandigheden die gelden bij gedetacheerde
werknemers. Het oorspronkelijke dienstenrichtlijnvoorstel kende twee bepalingen
die betrekking hadden op de administratieve procedures met betrekking tot
de detachering van werknemers (voormalige artikelen 24 en 25 dienstenrichtlijn) –
dus niet op de materiële normen ter bescherming van de (gedetacheerde)
werknemers. Deze bepalingen zijn door het Europees Parlement bij de eerste
lezing geschrapt en tegelijkertijd werd vastgelegd dat de richtlijn het arbeidsrecht
niet zou raken. Daarnaast werd het land van oorsprong-beginsel uit de richtlijn
verwijderd. Met deze wijzigingen wenste het Europees Parlement elk risico
en elke onduidelijkheid over het effect van de dienstenrichtlijn
op het arbeidsrecht, de arbeidsomstandigheden en de sociale zekerheid uit
te sluiten. Kortom: de dienstenrichtlijn is voor deze kwesties niet relevant
en heeft dan ook geen gevolgen voor de wettelijke kaders die van toepassing
zijn op de detachering van werknemers.Deze amendering door het Europees Parlement heeft tot gevolg, dat de screenings-
en notificatieverplichtingen van de dienstenrichtlijn niet van toepassing
zijn ten aanzien van de administratieve eisen, procedures en formaliteiten
die besloten liggen in de wet- en regelgeving op het vlak van arbeidsrecht
en sociale zekerheid. Ook de kaders inzake vergunningstelsels zoals neergelegd
in hoofdstuk III van de dienstenrichtlijn en de verplichting voor bevoegde
instanties tot het elektronisch afwikkelen van procedures en formaliteiten
via het dienstenloket zijn voor die wet- en regelgeving niet van toepassing.
Dit geldt ook voor de verplichtingen inzake administratieve samenwerking.
Er is dus een materieel effect van deze uitzondering op die punten waarbij
sprake is van administratieve procedures en formaliteiten die besloten liggen
in de arbeids- en sociale zekerheidswetgeving. De dienstenrichtlijn is niet
het relevante juridische kader om de beoordeling te maken over de vraag of
sociale dumping wordt bevorderd dan wel voorkomen. Daarvoor moet gekeken worden
naar andere richtlijnen zoals de arbeidstijdenrichtlijn, de detacheringsrichtlijn
etc.Ten slotte kan ten aanzien van de door de VVD-fractieleden geschetste
casus worden geantwoord dat een Nederlandse ondernemer zich inderdaad in Polen
kan vestigen om daar een schoonmaakbedrijf te starten. Vervolgens kan hij
opdrachten werven in Nederland. Als hij dan voor de uitvoering van deze opdrachten
Poolse onderaannemers inschakelt om op tijdelijke
basis deze werkzaamheden in Nederland te verrichten, is dit ook toegestaan
en is de vergoeding voor deze werkzaamheden hetgeen de hoofdaannemer (de in
Polen gevestigde onderneming) met de onderaannemer overeenkomt. Deze situatie
van onderaanneming is dus op zich toegestaan, maar bergt het risico in zich
van ontduiking van de Nederlandse wet- en regelgeving inzake arbeidsrecht,
arbeidsomstandigheden en sociale zekerheid. Dit wordt bestreden door te toetsen,
onder andere aan de hand van de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR), of er toch
geen sprake is van een situatie van werknemerschap. Het is daarbij de lidstaat
van bestemming (in dit geval Nederland) die bepaalt of er al dan niet sprake
is van een werknemer in de zin van de detacheringsrichtlijn en of aldus bijvoorbeeld
het CAO-loon moet worden betaald zoals geldt op grond van algemeen verbindend
verklaarde CAO’s voor deze werkzaamheden. Eén en ander volgt
uit de Wet Arbeidsvoorwaarden Grensoverschrijdende Arbeid (WAGA). Jurisprudentie Hof van Justitie en casuïstiekDe leden van de SP-fractie vroegen om een oordeel van de regering over
de uitspraken van het Hof van Justitie in de zaken Rüffert, Viking, Laval
en Luxemburg waarin volgens deze leden de vrijheid van vestiging en het vrij
verkeer van diensten een hoger belang werd toegekend dan de nationale weten
regelgeving ter bescherming van arbeidsvoorwaarden. Het Europese Hof van Justitie
heeft inderdaad in de zaken Rüffert, Viking, Laval en Luxemburg de belangen
moeten afwegen tussen enerzijds een goed functionerende interne markt waarin
de vrijheid van vestiging en het vrij verkeer van diensten zijn gewaarborgd
en anderzijds de bescherming van arbeidsvoorwaarden en het stakingsrecht.
Daarbij werd het Hof geconfronteerd met een gebrekkige implementatie door
de relevante lidstaten van de op dit vlak belangrijke detacheringsrichtlijn
(richtlijn 96/71/EG). De Europese wetgever heeft door middel van de detacheringsrichtlijn
de mogelijkheid van sociale dumping willen bestrijden. De detacheringsrichtlijn
garandeert namelijk dat in de lidstaat van ontvangst altijd het wettelijk
minimum moet worden nageleefd, maar staat toe dat gunstiger arbeidsvoorwaarden
en -omstandigheden altijd kunnen worden toegepast. De gedetacheerde werknemer
is dus altijd onderworpen aan de geldende regels omtrent arbeidsvoorwaarden
enomstandigheden in de lidstaten. Wel is het daarvoor noodzakelijk dat er
een voor eenieder bindend wettelijk minimum bestaat. In de zaak Laval ontbrak
een wettelijk minimumloon, was geen sprake van een algemeen verbindend verklaarde
CAO en had de lidstaat in kwestie (Zweden) ook geen gebruik gemaakt van andere
bijzondere voorzieningen die de detacheringsrichtlijn voor dergelijke gevallen
biedt. Onder zulke omstandigheden kan van een buitenlandse ondernemer, op
grond van het Gemeenschapsrecht zoals uitgelegd door het Hof, niet worden
verwacht dat hij zich houdt aan afspraken tussen de werkgevers en werknemersorganisaties
van de lidstaat van ontvangst, terwijl: 1) daartoe geen enkele juridische
verplichting bestaat, 2) hij niet bij de onderhandelingen is betrokken, en
3) de lidstaat van ontvangst de naleving van deze afspraken ook niet afdwingt.In de zaak Rüffert speelde net als in de zaak Laval een probleem
met het wettelijk bindende karakter van het sociale minimum. De wetgeving
in de desbetreffende Duitse deelstaat legde zelf geen wettelijk minimumloon
op en de CAO bouwnijverheid was geen algemeen verbindend verklaarde CAO als
bedoeld in de detacheringsrichtlijn. Ook was er geen beroep gedaan op de bijzondere
alternatieve voorzieningen die de detacheringsrichtlijn voor dergelijke gevallen
biedt. Het resultaat was dan ook vergelijkbaar met de uitkomst in de zaak
Laval. Dergelijke eisen en verplichtingen konden niet aan de buitenlandse
ondernemer worden tegengeworpen.In de zaak Commissie/Luxemburg was er sprake van een te ruime toepassing
van het sociale minimum dat bij gedetacheerde werknemers kon worden opgelegd.
De detacheringsrichtlijn geeft limitatief aan welke onderwerpen bij detachering
van werknemers kunnen worden opgelegd door de lidstaat van ontvangst. Luxemburg
ging verder dan deze opsomming en legde zelfs verplichtingen op die de lidstaat
van herkomst van de werknemers al ingevolge Europese regels had opgelegd.
Er was dus sprake van een belemmerende doublure van verplichtingen die echter
geen extra bescherming bood. Dit veroorzaakte een dubbele last voor de ondernemer
die het Hof dan ook onverenigbaar met het vrij verkeer oordeelde.Uit deze zaken kan worden afgeleid dat een goede en zuivere en transparante
wettelijke borging van het sociale minimum noodzakelijk is. Een lidstaat die
dit goed doet en de criteria van de detacheringsrichtlijn voor het vastleggen
van het sociale minimum volgt, kan dit sociale minimum zonder problemen toepassen
op gedetacheerde werknemers. Nederland voldoet aan deze standaard. Door de
toepasselijkheid van de Wet Arbeidsvoorwaarden Grensoverschrijdende Arbeid
(WAGA) en het algemeen verbindend verklaren van CAO’s is het sociale
minimum wettelijk vastgelegd voor die kwesties die de detacheringsrichtlijn
aangeeft.De leden van de SP-fractie vroegen om helderheid over de materiële
winst van het uitsluiten van het arbeidsrecht, sociale zekerheid en sociale
diensten en het schrappen van het land van oorsprong-beginsel van de dienstenrichtlijn
in het licht van de uitspraken van het Hof van Justitie in de zaken Rüffert,
Viking, Laval en Luxemburg. Het uitsluiten van het arbeidsrecht, sociale zekerheid
en sociale diensten van de reikwijdte van de dienstenrichtlijn brengt niet
met zich mee dat daarmee ook verdragsbepalingen over de vrijheid van vestiging
en het vrij verkeer van diensten (artikelen 43 en 49 EG-verdrag) in hun werking
worden veranderd. Dat zou op zijn minst een inhoudelijke harmonisatie op Europees
niveau vergen op grond van de relevante rechtsgrondslagen van het EG-verdrag,
voor zover dit mogelijk is gelet op de bevoegdheidsverdeling tussen de Europese
Unie en de lidstaten en gewenst is in het licht van subsidiariteit en proportionaliteit. Zoals reeds opgemerkt onder het kopje hiervóór
had het uitsluiten van het arbeidsrecht en de sociale zekerheid via artikel
1, zesde lid, in de dienstenrichtlijn uitdrukkelijk tot oogmerk om elke mogelijke
onduidelijkheid van de werking van de dienstenrichtlijn ten opzichte van het
arbeidsrecht en de sociale zekerheid weg te nemen. Als gevolg van deze uitzondering
zijn de screenings- en notificatieverplichtingen, de kaders inzake vergunningstelsels
neergelegd in hoofdstuk III, de verplichting voor bevoegde instanties tot
het elektronisch afwikkelen van procedures en formaliteiten via het dienstenloket
en de verplichtingen inzake administratieve samenwerking van de dienstenrichtlijn
dus niet van toepassing ten aanzien van de administratieve eisen, procedures
en formaliteiten die besloten liggen in de wet- en regelgeving op het vlak
van arbeidsrecht en sociale zekerheid. Hierin is dus het materiële effect
van de uitzondering van deze gebieden gelegen. Een deel van het effect van
de oorspronkelijke dienstenrichtlijn op deze procedures en formaliteiten lag
besloten in de oorspronkelijke artikelen 24 en 25 van het richtlijnvoorstel.
Zoals reeds eerder in deze paragraaf aangegeven zijn deze artikelen door het
Europees Parlement geschrapt en tegelijkertijd is door artikel 1, zesde lid,
elke invloed van de dienstenrichtlijn op het arbeidsrecht en de sociale zekerheidswetgeving
van de lidstaten uitgesloten.Voor zover sociale diensten voldoen aan de kenmerken zoals omschreven
in artikel 2, tweede lid, onderdeel j, van de dienstenrichtlijn, en daarmee
dus uitgezonderd zijn van de reikwijdte van de dienstenrichtlijn, zijn de
toepasselijke eisen en vergunningstelsels die deze diensten reguleren niet
onderworpen aan de dienstenrichtlijn. Dat betekent, dat de screenings- en
notificatieverplichtingen, de kaders inzake vergunningstelsels neergelegd
in hoofdstuk III, de verplichting voor bevoegde instanties tot het elektronisch
afwikkelen van procedures en formaliteiten via het dienstenloket en de verplichtingen
inzake administratieve samenwerking van de dienstenrichtlijn dus niet van
toepassing ten aanzien van de administratieve eisen, procedures en formaliteiten
die besloten liggen in de wet- en regelgeving op het vlak van sociale diensten.
Met name het feit dat artikel 16 van de dienstenrichtlijn niet van toepassing
is op deze diensten, is relevant. Hierdoor bestaat namelijk meer ruimte om
eisen en vergunningstelsels op te leggen bij grensoverschrijdende dienstverlening
van sociale diensten als bedoeld in artikel 2, tweede lid, onderdeel j, van
de dienstenrichtlijn.Ten slotte kan worden opgemerkt dat het schrappen van het land van oorsprong-beginsel
met name tot effect heeft gehad dat niet langer één rechtssysteem
(namelijk dat van de lidstaat van oorsprong van de dienstverrichter) van toepassing
is op de onderwerpen die binnen het gecoördineerde gebied van de dienstenrichtlijn
vallen, maar zowel het recht van de lidstaat van bestemming als het recht
van de lidstaat van oorsprong hun relevantie hebben. Van geval tot geval moet
bekeken worden of het recht van de lidstaat van bestemming onverkort geldt,
of dat er ook rekening moet worden gehouden met de voorschriften waar de dienstverrichter
in zijn lidstaat van oorsprong al aan onderworpen is geweest. Er is thans
sprake van een (rudimentaire) vorm van wederzijdse erkenning. Voor de arbeidsrechtelijke
regels ter bescherming van de werknemer zoals die betreffende loon, heeft
het schrappen van het land van oorsprong-beginsel geen direct effect: de detacheringsrichtlijn
was en is daarvoor het relevante kader en niet de dienstenrichtlijn.De leden van de SP-fractie vroegen de regering om op een aantal (hypothetische)
voorbeelden te reageren, nu het arbeidsrecht, de sociale zekerheid en sociale
diensten zijn uitgesloten van de dienstenrichtlijn en het land van oorsprong-beginsel
is geschrapt. In het bijzonder vroegen de leden van de SP-fractie –
nu het land van oorsprong-beginsel niet langer het uitgangspunt is –
of een Roemeense bouwondernemer die in Nederland een vestiging opent en daarbij
moet handelen naar de Nederlandse arbeidsomstandigheden- en arbeidsvoorwaardenwetgeving,
zich ook dient te houden aan lagere regelgeving, of de werknemers
onder de gangbare CAO vallen en welke wet- en regelgeving voor de bij deze
onderneming werkende zelfstandigen zonder personeel (zzp-ers) geldt. Een Roemeense
bouwondernemer die in Nederland een vestiging opent zal zich aan dezelfde
regels moeten houden als elke andere bouwondernemer in Nederland, dus ook
aan de lagere regelgeving betreffende arbeidsomstandigheden- en voorwaarden,
met inbegrip van algemeen verbindend verklaarde CAO-bepalingen. De bij deze
onderneming werkende Nederlandse of Roemeense werknemers vallen onder de gangbare
CAO. Voor bij deze onderneming werkende zzp-ers gelden in ieder geval de Nederlandse
regels inzake arbeidsomstandigheden betreffende veiligheid op de werkplek
en andere veiligheids- en gezondheidsvoorschriften. De CAO of regels inzake
het arbeidsloon of sociale zekerheid gelden niet voor zzp-ers. Zij zijn immers
zelfstandige ondernemers. Daar waar sprake is van twijfel of er wel echt een
zelfstandige ondernemer werkzaamheden verricht bij het bouwbedrijf, kan uiteindelijk
na controle een zzp-er toch worden aangemerkt als werknemer en alsnog onderworpen
zijn aan het Nederlandse arbeidsrecht. Eén van de controlemiddelen
hiervoor is de onder het kopje hiervoor reeds genoemde Verklaring Arbeidsrelatie
(VAR) die aan de Belastingdienst moet worden overgelegd. Het maakt geen wezenlijk
verschil of een zzp-er vanuit Nederland of vanuit Roemenië bouwdiensten
aanbiedt.De leden van de SP-fractie wensten te vernemen hoe in een andere (willekeurige)
sector werkers worden behandeld waarvan niet precies duidelijk is of het zzp-ers
of werknemers zijn, zogenaamde schijnzelfstandigen of mensen in semiloondienst.
Ook wensten deze leden te vernemen hoe deze werkers worden benaderd indien
het voor de Nederlandse wetgever duidelijk werknemers betreft, echter in het
land van oorsprong zelfstandigen. Bij deze laatste vraag informeerden de leden
van de SP-fractie aanvullend een dergelijke categorie categorisch kan worden
uitgesloten. Of een werker kwalificeert als werknemer in de zin van het nationale
arbeidsrecht en de regels inzake sociale zekerheid van een lidstaat, wordt
beslist op basis van het nationale recht van de lidstaat van bestemming. Dit
volgt mede uit de detacheringsrichtlijn en de relevante Europese jurisprudentie.
Werkers waarvan de Nederlandse autoriteiten van oordeel zijn dat er sprake
is van een werknemerschap in plaats van een zzp-status, kunnen alsnog (samen
met het bedrijf dat hen heeft ingehuurd) worden onderworpen aan de Nederlandse
regels inzake arbeidsrecht en sociale zekerheid met bijbehorende premies en
lonen. Indien het voor de Nederlandse wetgever duidelijk werknemers betreft
en in de lidstaat van oorsprong zelfstandigen, dan geldt het Nederlandse oordeel
over de status van de werknemer voor zover er sprake is van grensoverschrijdende
arbeid in Nederland door deze werknemer.De leden van de SP-fractie schetsen een voorbeeld van een Poolse bouwonderneming
die hier een klus (bijvoorbeeld de aanleg van een snelweg of een metro) komt
uitvoeren. Zij merkten op dat deze onderneming dus grensoverschrijdend een
dienst aanbiedt in Nederland met zijn eigen ploeg Poolse werknemers. In het
kader van dit voorbeeld schetsten de leden van de SP-fractie de situatie dat
deze werknemers in Polen een CAO hebben afgesloten, inclusief een vergoeding
voor hun verblijf in het buitenland. De SP-fractieleden vroegen of voor deze
Poolse werknemers toch de Nederlandse CAO geldt, het Nederlandse minimumloon,
de Nederlandse arbeidsomstandighedenwetgeving en de Nederlandse arbeidstijdenwetgeving.
Als een dienstverrichter zoals in het geschetste voorbeeld met zijn personeel
uit een andere lidstaat in Nederland een dienst verricht, dan is de dienstverrichter
op grond van de detacheringsrichtlijn verplicht om de daarin opgesomde harde
kern van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden na te leven die gelden in Nederland.
De Poolse bouwonderneming zal zich voor zijn werknemers moeten
houden aan onder andere het Nederlandse wettelijke minimumloon, maximale werktijden
en minimum aantal vakantiedagen. Ook algemeen verbindend verklaarde CAO-bepalingen
die betrekking hebbend op die harde kern van arbeidsvoorwaarden zijn van toepassing.
De detacheringsrichtlijn garandeert dat de harde kern van arbeidsvoorwaarden
en -omstandigheden van de lidstaat van ontvangst moet worden nageleefd. Indien
het niveau van bescherming in de lidstaat van herkomst van de gedetacheerde
werknemer hoger is, geldt volgens de detacheringsrichtlijn echter dat niveau.
De detacheringsrichtlijn garandeert dus dat in de lidstaat van ontvangst altijd
het wettelijk minimum moet worden nageleefd, maar staat toe dat gunstiger
arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden altijd kunnen worden toegepast. De detacheringsrichtlijn
verplicht de lidstaten om de naleving te waarborgen van de toepasselijke arbeidsvoorwaarden
enomstandigheden voor zover deze zijn vastgelegd in wettelijke of bestuursrechtelijke
bepalingen, in collectieve arbeidsovereenkomsten of scheidsrechtelijke uitspraken
voor zover deze CAO’s of uitspraken algemeen verbindend zijn verklaard.De leden van de SP-fractie viel op dat er bij de vrijheid van eerste vestiging onderscheid wordt gemaakt tussen vennootschappen
met en zonder winstoogmerk. Deze leden constateerden dat vennootschappen met
winstoogmerk hetzelfde moeten worden behandeld als natuurlijke personen, maar
dat deze verplichting niet geldt voor vennootschappen zonder winstoogmerk.
De leden van de SP-fractie vroegen of vennootschappen zonder winstoogmerk
dan wel gediscrimineerd mogen worden naar nationaliteit. De vrijheid van vestiging
zoals neergelegd in artikel 43 EG-verdrag heeft haar oorsprong in het streven
naar de totstandkoming van een interne markt zonder belemmeringen en heeft
dus een van oorsprong economisch karakter. De uitzonderingspositie voor vennootschappen
zonder winstoogmerk zoals neergelegd in artikel 48 EG-verdrag is gebaseerd
op de gedachte dat wanneer in het kader van de eerste vestiging een dergelijke vennootschap wordt opgericht, deze niet
tot doel kan hebben economische activiteiten te verrichten. Het gaat daarbij
overigens om een materieel gebrek aan winstoogmerk en niet slechts om een
formeel ontbreken van winstoogmerk. Het gevolg van deze uitzonderingspositie
is dat voor de oprichting en eerste vestiging van een vennootschap zonder
winstoogmerk in een lidstaat, de regels van deze lidstaat integraal hun toepassing
vinden en niet begrensd worden door de regels omtrent de vrijheid van vestiging.
Vervolgens kan echter blijken dat deze vennootschap na oprichting toch (grensoverschrijdende)
economische activiteiten verricht. Zodra dit gebeurt, is het gemeenschapsrecht
weer integraal van toepassing. Of deze uitzonderingspositie voor vennootschappen
zonder winstoogmerk ook een discriminatoire behandeling naar nationaliteit
uitdrukkelijk toelaat, is vooralsnog niet met volledige zekerheid vast te
stellen. Het verbod op discriminatie naar nationaliteit is één
van de kernbeginselen van het gemeenschapsrecht en wordt door het Hof van
Justitie als een fundamenteel beginsel van gemeenschapsrecht gekwalificeerd
dat los staat van de economische vrijheden van de interne markt. In hoeverre
een discriminatoire behandeling naar nationaliteit voor vennootschappen zonder
winstoogmerk is toegestaan in relatie tot dit fundamentele beginsel, moet
door de Europese rechter nog worden uitgemaakt. Op grond van de huidige geldende
verdragstekst en bij gebreke aan duidelijke jurisprudentie over deze kwestie,
is het aannemelijk dat de uitzonderingspositie die het EG-verdrag in artikel
48 biedt voor de eerste oprichting van vennootschappen zonder winstoogmerk,
inderdaad een discriminatoire behandeling toelaat.De leden van de SP-fractie vroegen hoe de regering denkt over de regel,
voortvloeiend uit het arrest Saeger, dat lidstaten het toestaan van een dienstverrichting op hun grondgebied niet afhankelijk mogen stellen
van inachtneming van alle nationale voorwaarden voor die dienst. Tevens vroegen
zij, of de regering enkele voorwaarden kan noemen die door deze uitspraak
waarschijnlijk niet mogen worden opgelegd aan dienstenaanbieders van over
de grens. In het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de CDA-fractie
onder het kopje Toepasselijk recht hiervoor is reeds ingegaan op deze vraag.
Er zij verwezen naar dat antwoord.III. Reikwijdte dienstenrichtlijn en DienstenwetAlgemeenDe leden van de SP-fractie vroegen of de regering het gevoel heeft dat
een en ander voor haar zonneklaar is voor wat betreft de reikwijdte van de
dienstenrichtlijn. Voorts vroegen deze leden of de regering verwacht dat het
Hof van Justitie van de EG er nog vaak aan te pas zal moeten komen om de betekenis
en reikwijdte te duiden van de dienstenrichtlijn en wilden zij weten of de
regering deze rol van het Hof wenselijk acht. De reikwijdte van de dienstenrichtlijn
is voor de Nederlandse regering helder voor zover het erom gaat welke Nederlandse
eisen en vergunningstelsels en daarmee samenhangende procedures en formaliteiten
binnen de reikwijdte vallen. Op een aantal punten kent de dienstenrichtlijn
onduidelijkheden waarover de regering een standpunt heeft bepaald, bijvoorbeeld
over de interpretatie en reikwijdte van overweging 9 van de dienstenrichtlijn.
Deze standpunten en de daarbij gevolgde interpretatiemethoden zijn weergegeven
in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel. Gelet op de brede werking
en de complexe regeling van zowel de reikwijdte van de dienstenrichtlijn als
andere onderdelen van de richtlijn, is het waarschijnlijk dat het Hof van
Justitie op een aantal punten verduidelijking van de betekenis van de dienstenrichtlijn
zal gaan geven. Daarbij moet wel worden aangetekend dat ten gevolge van de
intensieve begeleiding van het implementatieproces van de lidstaten door de
diensten van de Europese Commissie, onder andere door het organiseren van
expertmeetings met de lidstaten en het publiceren van een Handboek, ook op
Europees niveau gestreefd wordt naar een zo eenduidig mogelijk beeld en interpretatie
van de dienstenrichtlijn. Dit wordt nog verder versterkt door de bilaterale
contacten tussen lidstaten die best practices uitwisselen. Kortom, naar verwachting
zal het Hof op een aantal punten inderdaad helderheid moeten gaan bieden,
maar door het huidige implementatieproces is er al een bepaalde vorm van afstemming
over interpretaties van de dienstenrichtlijn.De leden van de SP-fractie vroegen in het licht van de reikwijdte van
de dienstenrichtlijn verduidelijking over de positie van diensten waar in
verschillende lidstaten anders tegenaan wordt gekeken. Het vrij verkeer van
diensten zoals neergelegd in artikel 49 van het EG-verdrag is alleen van toepassing
als er sprake is van een dienst in de zin van artikel 50 van het EG-verdrag.
De dienstenrichtlijn neemt dit principe over en is blijkens de definitie opgenomen
in artikel 4 van de dienstenrichtlijn dus alleen van toepassing wanneer er
sprake is van een economische activiteit anders dan in loondienst welke gewoonlijk
tegen vergoeding geschiedt, zoals bedoeld in artikel 50 van het EG-verdrag.
Dit betekent dat er op dit punt al verschillen kunnen zijn tussen de lidstaten:
in enkele lidstaten zijn bepaalde activiteiten absoluut verboden en is er
geen sprake van een rechtmatige economische activiteit. Een voorbeeld hiervan
is prostitutie. Bij bepaalde diensten kan er sprake zijn van een niet-economische
dienst van algemeen belang die dus niet valt binnen artikel 50 van het EG-verdrag
en dus ook niet binnen de dienstenrichtlijn, zoals ook expliciet in artikel
2, tweede lid, onderdeel a, van de dienstenrichtlijn is vastgelegd. Voor Nederland
is het verzorgen van de openbare drinkwatervoorziening een niet-economische
dienst van algemeen belang, terwijl in het Verenigd Koninkrijk sprake is van
een normale economische activiteit.Het EG-verdrag zelf en dus ook de daarop gebaseerde dienstenrichtlijn
staat dergelijke verschillen in kwalificatie van activiteiten door de lidstaten
toe, mits de juridische inkadering van deze activiteiten voldoet aan de benodigde
randvoorwaarden. Om bijvoorbeeld te kunnen spreken van een niet-economische
dienst van algemeen belang moet er sprake zijn van een activiteit waarvoor
geen economische tegenprestatie wordt gevraagd, of een dermate forse juridische
inkadering van overheidswege heeft plaatsgevonden dat er geen sprake is van
enige vrijheid voor de entiteit die deze activiteit verricht om te bepalen
wat de prestatie is, welke tarieven gelden en op welke manier de prestatie
wordt geleverd (zie in dit verband onder andere de brief van de Minister van
Economische Zaken van 19 april 2006 over de gevolgen van de dienstenrichtlijn
voor de drinkwatersector, Kamerstukken II 2005/06, 21 501–30, nr.
137).Naast deze flexibiliteit, die uit het EG-verdrag zelf voortvloeit, kent
de dienstenrichtlijn ook een uitgebreide regeling met uitzonderingen ten aanzien
van de reikwijdte die met zich mee kan brengen dat de beoordeling of een dienst
onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn valt tussen de lidstaten kan
verschillen. Zo zijn op grond van artikel 2, tweede lid, onderdeel j, bepaalde
sociale diensten uitgesloten van de reikwijdte van de dienstenrichtlijn. Het
is daarvoor wel noodzakelijk dat een sociale dienst waarvan gesteld wordt
dat deze buiten de reikwijdte van de dienstenrichtlijn valt, voldoet aan de
kenmerken die in artikel 2, tweede lid, onderdeel j, voor een dergelijke uitsluiting
zijn vastgelegd. Zo is in Nederland kinderopvang een dienst die wel binnen
de reikwijdte van de dienstenrichtlijn valt (zie omtrent kinderopvang ook
het kopje Sociale diensten hierna), terwijl het mogelijk is dat in andere
lidstaten er sprake is van een kinderopvang die kwalificeert als een sociale
dienst als bedoeld in artikel 2, tweede lid, onderdeel j, van de dienstenrichtlijn
en dus buiten de reikwijdte van de dienstenrichtlijn valt. Daarentegen kent
de dienstenrichtlijn ook verschillende uitsluitingen van de reikwijdte van
de dienstenrichtlijn die deze flexibiliteit niet toestaan; zo zijn alle aspecten
van arbeidsrecht en sociale zekerheidswetgeving uitgesloten van de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn, evenals belastingen (zie respectievelijk artikel
1, zesde lid, en artikel 2, derde lid, dienstenrichtlijn). Ook de uitzondering
van financiële diensten, elektronische communicatiediensten en vervoer
(artikel 2, tweede lid, onderdelen b, c en d) zijn zo geformuleerd dat enige
afwegingsmogelijkheid van de lidstaten niet aanwezig is.De leden van de SP-fractie vroegen of prostitutie kan worden gekwalificeerd
als dienstverlening die onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet
valt. Deze vraag kan bevestigend worden beatwoord. Sinds de afschaffing van
het bordeelverbod is het verlenen van seksuele diensten, bijvoorbeeld in de
vorm van prostitutie, in Nederland onder een aantal randvoorwaarden een legale
vorm van commerciële dienstverrichting. Dit betekent dus dat prostitutie
binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet valt.Dynamische verwijzingDe leden van de VVD-fractie gaven aan, het systeem van dynamische verwijzing
neergelegd in artikel 2 van de Dienstenwet waarvoor de regering heeft gekozen,
klantonvriendelijk te vinden. Deze leden stelden dat het feit dat een lijst
met uitzonderingen, expliciet in de wet genoemd, gewijzigd moet worden als
de dienstenrichtlijn wijzigt, geen argument is om hier vanaf te zien. Zij
vroegen de regering om een reactie. Bij de keuze voor het systeem van dynamische
verwijzing (artikel 2, eerste lid, juncto derde lid, onderdeel a en vierde
lid, Dienstenwet) naar de bepalingen inzake de reikwijdte opgenomen in de
artikelen van de dienstenrichtlijn, is uitdrukkelijk een balans
gezocht tussen enerzijds juridische volledigheid en zorgvuldigheid en anderzijds
een zo groot mogelijke transparantie voor dienstverrichters, afnemers en bevoegde
instanties. Dit heeft ertoe geleid dat naast het systeem van dynamische verwijzing
voorzien is in extra duidelijkheid omtrent de reikwijdte van de dienstenrichtlijn
en het wetsvoorstel. Allereerst zijn er definities opgenomen in de Dienstenwet
zelf, die zorg dragen voor een duidelijker afbakening van de reikwijdte van
de Dienstenwet. Voorts kan worden gewezen op artikel 2, derde lid, onderdelen
b, c en d, van de Dienstenwet; deze uitzonderingen op de reikwijdte van de
dienstenrichtlijn en Dienstenwet zijn expliciet vastgelegd, omdat de dienstenrichtlijn
weliswaar op deze procedures niet van toepassing is, maar dit moeilijk kenbaar
is voor dienstverrichters en bevoegde instanties. Hetzelfde geldt voor artikel
3 van de Dienstenwet waarmee duidelijkheid wordt geschapen over de toepasselijkheid
van de Dienstenwet en dienstenrichtlijn in de Nederlandse exclusieve economische
zone. Ten slotte zal op grond van artikel 2, tweede lid, Dienstenwet bij ministeriële
regeling een lijst van eisen en vergunningstelsels worden vastgesteld die
onder de dienstenrichtlijn en Dienstenwet vallen. Op grond van deze lijst,
die regelmatig geactualiseerd zal worden, kunnen dienstverrichters, afnemers
en bevoegde instanties een goed beeld krijgen over hetgeen aan eisen en vergunningstelsels
wèl binnen de reikwijdte van de Dienstenwet en dienstenrichtlijn valt.
De klantvriendelijkheid waar de leden van de VVD-fractie op doelden is hiermee
geborgd.In tegenstelling tot hetgeen de leden van de VVD-fractie aanvoerden biedt
een lijst met uitzonderingen expliciet opgenomen in de wet geen extra houvast
aan dienstverrichters, afnemers of bevoegde instanties: voor hen is vooral
relevant te weten wat er wèl binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn
valt. Zoals hiervoor beschreven is daarvoor dus al een voorziening getroffen.
Voor zover het gaat om het wijzigen van de wet indien de dienstenrichtlijn
wijzigt, volsta ik met de kanttekening dat ter onderbouwing van de keuze voor
een dynamische verwijzing gecombineerd met de ministeriële regeling genoemd
in artikel 2, tweede lid, niet is gesteld dat wijzigingen van de dienstenrichtlijn
niet op wetsniveau tot uitdrukking dienen te komen. Gelet op de ingewikkelde
regeling van de reikwijdte in de dienstenrichtlijn zelf, zijn waarschijnlijk
interpretaties te verwachten van het Hof van Justitie over de thans geldende
(en ongewijzigde) tekst van de dienstenrichtlijn die van invloed zullen zijn
op de reikwijdte. Om daaraan juridisch volledig gevolg te geven is gekozen
voor het systeem van dynamische verwijzing, terwijl de ministeriële regeling
genoemd in artikel 2, tweede lid, Dienstenwet ervoor zorgt dat na een dergelijke
interpretatie door het Hof snel duidelijkheid kan worden geboden aan dienstverrichters,
afnemers en bevoegde instanties.De leden van de VVD-fractie merkten op dat de keuze van de regering om
bepaalde artikelen van de dienstenrichtlijn niet door middel van wetgeving
te implementeren klantonvriendelijk is, zelfs als er al sprake is van bestaand
recht op basis van de jurisprudentie van het Hof van Justitie. De VVD-fractieleden
stelden dat deze keuze een grote kennis van het Europees recht bij ondernemers
en anderen vergt die niet aanwezig is. Deze leden vroegen om een reactie.
De keuze om diverse bepalingen van de dienstenrichtlijn niet te implementeren
door middel van wetgeving in formele zin is ingegeven door de wens om op wetsniveau
alleen die aspecten te regelen die een binding van derden met zich meebrengen
of rechten voor derden in het leven roepen. De afweging om een aantal bepalingen
niet op wetsniveau te implementeren is onderbouwd in paragraaf 3.4.2
van de memorie van toelichting (Kamerstukken II 2007/08, 31 579, nr.
3, p. 17 en verder). Bepalingen zoals de artikelen 9, 14, 15, 16 en 25 evenals
39 van de dienstenrichtlijn bevatten bijvoorbeeld een instructienorm aan de
lidstaat om de wet- en regelgeving te screenen en indien nodig aan te passen
en bij nieuwe wet- en regelgeving in voorkomend geval tot een
vorm van notificatie over te gaan. Een dergelijke norm leent zich er niet
voor om op wetsniveau vastgelegd te worden. Ten aanzien van een aantal andere
bepalingen uit de dienstenrichtlijn is de reden voor niet vastleggen op wetsniveau
dat deze al gelden in de Nederlandse rechtsorde. Een aparte wettelijke regeling
zou de indruk wekken dat nieuwe normen worden geïntroduceerd, terwijl
dit niet de bedoeling is. Een voorbeeld hiervan is artikel 20 van de dienstenrichtlijn,
dat het discriminatieverbod op grond van nationaliteit of verblijfplaats expliciet
vastlegt ten aanzien van afnemers. Dit verbod heeft een rechtstreekse werking
die direct voortvloeit uit de beginselen van het Verdrag zelf (zie onder andere
artikel 12 EG-verdrag), maar komt ook tot uitdrukking in de Nederlandse rechtsorde
in bijvoorbeeld artikel 1 van de Grondwet.Deze keuze neemt niet weg dat de kenbaarheid van deze normen voor relevante
partijen een aandachtspunt is. Daarvoor is een wet in formele zin niet per
definitie het geëigende instrument als het enkel gaat om een verhoogde
transparantie van een reeds geldende en gepubliceerde norm. Ik vat de vraag
van de leden van de VVD-fractie dan ook zo op dat de regering in feite wordt
verzocht om voldoende bekendheid te geven aan de normen en kaders van de dienstenrichtlijn.
Een dergelijk verzoek wordt al opgevolgd. Zo wordt naast de tekst van de dienstenrichtlijn
zelf veel informatie verstrekt via handleidingen, veelgestelde vragen, informatiebijeenkomsten
en websites zoals die van Europa decentraal of van mijn ministerie. De komende
maanden vinden ook gerichte voorlichtingsactiviteiten richting ondernemers
plaats om hun actief te benaderen en te informeren over de betekenis van de
dienstenrichtlijn. Deze activiteiten hangen samen met de totstandkoming en
publicatie van de relevante implementatiewetgeving en het naderen van de uiterste
implementatiedatum. Het bestaande portaal Antwoord voor bedrijven, waar het
Nederlandse dienstenloket wordt ondergebracht, zal in informatievoorziening
en voorlichting richting ondernemers een blijvende rol spelen.GezondheidszorgDe leden van de VVD-fractie vroegen of het niet van toepassing zijn van
de dienstenrichtlijn op diensten in verband met de gezondheidszorg gelegen
is in het feit dat er andere communautaire wetgeving is die de toegang tot
de gezondheidszorg voor buitenlandse dienstverrichters regelt. Voorts vroegen
de leden van de VVD-fractie om bevestiging dat artsen en specialisten zich
dus vrij kunnen vestigen of tijdelijk grensoverschrijdend hun diensten kunnen
verlenen in het licht van de richtlijn erkenning beroepskwalificaties. De
leden van de VVD-fractie vroegen of verpleegsters/verplegers ook onder de
uitzondering van artikel 2, tweede lid, onderdeel f, van de dienstenrichtlijn
vallen. Daaraan gekoppeld vroegen de leden van de VVD-fractie of een verpleegster
afkomstig uit een EU-land in Nederland geen zorgdiensten mag verrichten. Het
oorspronkelijke voorstel voor de dienstenrichtlijn was wel degelijk van toepassing
op diensten in de gezondheidszorg. De Nederlandse inzet bij de onderhandelingen,
hierin gesteund door de SER, was er op gericht om diensten in de gezondheidszorg
wel binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn te laten vallen onder de
voorwaarde dat er voldoende ruimte zou zijn om aanvullende medisch-ethische
eisen te stellen en nationale maatregelen te kunnen treffen inzake tabaksgebruik
en ter bestrijding van alcoholmisbruik (zie de brief van de Minister van Economische
Zaken van 10 mei 2005, Kamerstukken II 2004/05, 21 501–30,
nr. 96 en de brief van de Minister van Economische Zaken en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 20 september 2005, Kamerstukken
II 2005/06, 21 501–30, nr. 119). Het uitzonderen van de diensten
in verband met de gezondheidszorg is een gevolg van de onderhandelingen in
de Raad en in het Europees Parlement in kader van het Europees wetgevingsproces.
Deze onderhandelingen vonden plaats tegen de achtergrond van de verklaring
van Commissaris McCreevy (Interne Markt) dat wat de Commissie
betrof de gezondheidszorg uitgesloten kon worden van de reikwijdte van de
dienstenrichtlijn, in het licht van de ontvangen kritische reacties. Uiteindelijk
heeft het Europees Parlement in eerste lezing de diensten in verband met de
gezondheidszorg uitgezonderd van de reikwijdte van de richtlijn. In dat verband
heeft de Commissie haar toezegging herhaald om met een specifiek op de gezondheidszorg
toegespitst initiatief te komen. Dit initiatief is uiteindelijk uitgebracht
als het voorstel voor een richtlijn betreffende de rechten van patiënten
bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (COM(2008)414). Hierover hebben de
Staten-Generaal zich in het kader van de subsidiariteitstoetsing ook reeds
expliciet over gebogen.Het is inderdaad juist dat richtlijn nr. 2005/36/EG van het Europees Parlement
en de Raad van de Europese Unie van 7 september 2005 betreffende de erkenning
van EG-beroepskwalificaties al bijdraagt aan de vrijheid van vestiging van
artsen en specialisten en het tijdelijk grensoverschrijdend verrichten van
diensten. Deze richtlijn, geïmplementeerd in de Algemene wet erkenning
EG-beroepskwalificaties, zorgt ervoor dat een belangrijke belemmerende factor
in het vrij verkeer van diensten en dienstverrichters wordt weggenomen, omdat
er sprake is van uitgebreide regeling van de wederzijdse erkenning van de
beroepskwalificaties van medische beroepsbeoefenaren. De dienstenrichtlijn
werkt aanvullend ten opzichte van richtlijn nr. 2005/36/EG en richt zich met
name op aanvullende administratieve formaliteiten waar dienstverrichters en
afnemers van zorgdiensten mee geconfronteerd zouden worden. Verpleegsters/verplegers
en hun werkzaamheden vallen onder de uitzondering van artikel 2, tweede lid,
onderdeel f en vallen dus niet binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn.
Dit volgt mede uit overweging 22 van de dienstenrichtlijn. Deze uitzondering
neemt evenwel niet weg dat verpleegsters/verplegers zich kunnen blijven beroepen
op de beginselen van het EG-verdrag zelf zoals de vrijheid van vestiging (artikel
43 EG-verdrag) en het vrij verkeer van diensten (artikel 49 EG-verdrag). Daarnaast
blijft ook de werking van de richtlijn erkenning EG-beroepskwalificaties onaangetast.
Een verpleegster afkomstig uit een andere lidstaat kan in Nederland zorgdiensten
verrichten, indien haar beroepskwalificaties overeenkomstig de Algemene wet
erkenning EG-beroepskwalificaties zijn erkend.De leden van de VVD-fractie vroegen voorts verduidelijking over de positie
van de thuiszorg onder de dienstenrichtlijn, in het bijzonder wanneer deze
wel en niet onder de dienstenrichtlijn valt. Deze leden wezen daarbij op overweging
33 van de dienstenrichtlijn. Thuiszorg valt – zoals de leden van de
VVD-fractie terecht opmerkten – in beginsel onder de reikwijdte van
de dienstenrichtlijn. Overweging 33 van de dienstenrichtlijn geeft dit expliciet
aan, maar clausuleert deze toepassing door expliciet aan te geven dat (delen)
van de thuiszorg ook buiten de reikwijdte van de dienstenrichtlijn kunnen
vallen. Deze clausulering is in feite een verwijzing naar de uitzondering
op de reikwijdte van de dienstenrichtlijn voor sociale diensten (artikel 2,
tweede lid, onderdeel j, dienstenrichtlijn). Diensten in het kader van thuiszorg
kunnen kwalificeren als sociale diensten in de zin van artikel 2, tweede lid,
onderdeel j van de dienstenrichtlijn voor zover er sprake is van een sociale
dienst die wordt verleend door de staat, door dienstverrichters die hiervoor
een opdracht hebben of mandaat hebben gekregen van de staat of door liefdadigheidsinstellingen
die als zodanig door de staat zijn erkend. De Wet maatschappelijke ondersteuning
valt onder de uitzonderingsgrond van artikel 2, tweede lid, onderdeel j, van
de dienstenrichtlijn. De dienstverrichting die onder de werking van de Wet
maatschappelijke ondersteuning valt, is dus uitgezonderd van de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn.ConflictregelingDe leden van de VVD-fractie vroegen naar de werking van de dienstenrichtlijn
in geval er geen sprake is van strijdigheid tussen de dienstenrichtlijn en
een ander communautair instrument, maar het andere specifieke communautaire
instrument een onderwerp niet regelt dat wel door de dienstenrichtlijn wordt
geregeld. De dienstenrichtlijn kent in artikel 3, eerste lid, een vorm van
conflictregeling die twee effecten heeft. Als een onderdeel van de dienstenrichtlijn
strijdig is met een regeling in een specifiek ander communautair instrument,
dan gaat het andere (specifieke) communautaire instrument voor. Als een onderdeel
van de dienstenrichtlijn iets wel regelt, terwijl een specifiek ander communautair
instrument hier niets over regelt, dan heeft de dienstenrichtlijn een aanvullende
werking. Het door de leden van de VVD-fractie aangehaalde voorbeeld van Verordening
(EG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing
van de sociale zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen alsmede
op hun gezinsleden die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, kan evenwel
niet gebruikt worden om de aanvullende werking van de dienstenrichtlijn te
illustreren: artikel 1, zesde lid, en overweging 14 van de dienstenrichtlijn
geven aan dat de dienstenrichtlijn niet van invloed is op de sociale zekerheidswetgeving
van de lidstaten. Dit betekent ook dat een aanvullende werking van de dienstenrichtlijn
met betrekking tot het elektronische loket ten aanzien van procedures met
betrekking tot sociale zekerheid, voor zover gecoördineerd en geregeld
door Verordening (EG) nr. 1408/71, niet aan de orde is, omdat er dan wel degelijk
sprake zou zijn van invloed van de dienstenrichtlijn. Dit is nu juist expliciet
uitgesloten door de communautaire wetgever.Wel een goed voorbeeld van een dergelijke situatie is te vinden in de
verhouding tussen de dienstenrichtlijn en de kaderrichtlijn water (Richtlijn
2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen
betreffende het water, PbEU L 327). De kaderrichtlijn water bepaalt in artikel
11 eerste en derde lid, onderdelen e en f, dat voor stroomgebieden beheersingsmaatregelen
moeten worden vastgesteld, met inbegrip van een verplichte inhoudelijke toetsing
voorafgaand aan het onttrekken van grondwater of het kunstmatig aanvullen
of vergroten van grondwaterlichamen. Op grond van artikel 9 van de dienstenrichtlijn
zou afgewogen moeten worden of een dergelijke vergunning wel noodzakelijk
is wegens een dwingende reden van algemeen belang. Nu een vergunning evenwel
al door de Europese wetgever is voorgeschreven, kan die beoordeling achterwege
blijven (dit volgt overigens niet alleen uit artikel 3, eerste lid, dienstenrichtlijn,
maar ook uit artikel 9, derde lid, van de dienstenrichtlijn). De kaderrichtlijn
water stelt evenwel geen voorschriften over de elektronische afwikkeling via
het één-loket: dit betekent dat de aanvraag en afwikkeling van
de aanvraag voor deze vergunning wel via het één-loket van de
dienstenrichtlijn (het dienstenloket) dient plaats te vinden.Sociale dienstenDe leden van de VVD-fractie vroegen, in het licht van de uitzondering
opgenomen in artikel 2, tweede lid, onderdeel j, van de dienstenrichtlijn
(waarin van de reikwijdte worden uitgezonderd sociale diensten waaronder kinderzorg
en ondersteuning van gezinnen of personen in permanente of tijdelijke nood
die worden verleend door de staat), of het juist is dat «reguliere»
kinderopvang in Nederland onder de richtlijn dus onder de Dienstenwet valt.
Dat is inderdaad correct. In Nederland is kinderopvang gereguleerd via de
Wet kinderopvang – en diverse nadere regels op gemeentelijk niveau –
als activiteit die kan worden verricht door ondernemingen die aan de eisen
voldoen. Het is binnen de kaders van de Wet kinderopvang aan
iedereen toegestaan een kindercentrum of gastouderbureau te exploiteren. Om
te bewerkstelligen dat houders aan alle wettelijke vereisten voldoen, is het
noodzakelijk dat kindercentra en gastouderbureaus bekend zijn bij de toezichthouder.
Om die reden dient iemand die voornemens is een kindercentrum of gastouderbureau
in exploitatie te nemen, daarvan melding te doen bij de gemeente (artikel
45 Wet kinderopvang). Na melding zal ingevolge artikel 62 van deze wet binnen
een bepaalde termijn onderzocht moeten worden of de voorgenomen exploitatie
redelijkerwijs zal plaatsvinden in overeenstemming met de wet. Opgemerkt zij,
dat hier geen sprake is van een vergunningstelsel in de zin van de dienstenrichtlijn
aangezien er geen voorafgaande toestemming hoeft te worden afgewacht alvorens
met de activiteit (exploitatie van een kindercentrum of gastouderbureau) kan
worden gestart. Wel is deze melding te kwalificeren als een formaliteit, die
dus ook via het dienstenloket (het centrale loket, bedoeld in artikel 5, eerste
lid, van de Dienstenwet, hierna te noemen: dienstenloket, in de dienstenrichtlijn
aangeduid als het één-loket) elektronisch moet kunnen worden
afgewikkeld. De uitzondering voor sociale diensten opgenomen in artikel 2,
tweede lid, onderdeel j van de dienstenrichtlijn, ziet niet op kinderopvang
zoals in Nederland vormgegeven.GeschilbeslechtingDe leden van de VVD-fractie informeerden naar de ratio om andere rechterlijke
procedures of vormen van geschilbeslechting uit te zonderen van de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn. Tevens vroegen deze leden de bevestiging dat de
dienstenrichtlijn deze uitzondering niet kent. Tot slot wensten zij meer duidelijkheid
over de reikwijdte en betekenis van deze uitzondering. Net als bij de uitzondering
voor procedures van bezwaar en beroep neergelegd in artikel 2, derde lid,
onderdeel b, heeft deze uitzondering op de reikwijdte van de dienstenrichtlijn
en Dienstenwet als oogmerk te voorkomen dat de verplichtingen tot elektronische
afwikkeling van procedures en formaliteiten, de verplichtingen inzake vergunningstelsels
en administratieve samenwerking van toepassing zijn op civielrechtelijke of
andere rechterlijke procedures en vormen van geschilbeslechting. De dienstenrichtlijn
is namelijk gericht op eisen en vergunningstelsels die de toegang tot of de
uitoefening van een dienst reguleren en heeft niet ten doel de procedures
van rechtsbescherming of rechtspraak en geschilbeslechting te harmoniseren
of te coördineren. Dit is uitdrukkelijk bevestigd door de Europese Commissie
gedurende de onderhandelingen en is ook aangegeven in het Handboek voor de
implementatie van de dienstenrichtlijn (zie http://ec.europa.eu/internal_market/services/docs/services-dir/guides/handb
ook_nl.pdf, blz.21, paragraaf 5.2.2., eerste alinea, laatste zin). De
uitzondering van andere rechterlijke procedures of vormen van geschilbeslechting
impliceert niet dat er geen dienstverrichting plaatsvindt rondom deze procedures
die wel binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn vallen. Zo vallen de
werkzaamheden van advocaten, mediators en commerciële bureaus die mediation
of arbitrage ondersteunen wel degelijk binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn.
De toegang tot de markt van arbitrage of procesvertegenwoordiging of juridische
advisering valt dus wel binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn. Zo
is bijvoorbeeld de inschrijving op het tableau van advocaten (artikel 2, eerste
lid, Advocatenwet) een procedure die valt binnen de reikwijdte van de Dienstenwet.
De uitzondering van artikel 2, derde lid, onderdeel c, van de Dienstenwet
ziet alleen op de rechterlijke procedures zelf of de procedures van geschilbeslechting.
Deze procedures vormen zelf geen dienstverrichting in de zin van de dienstenrichtlijn.OverheidsopdrachtenDe leden van de VVD-fractie vroegen om verduidelijking van de reikwijdte
en betekenis van de regel van de Dienstenwet die bepaalt dat de Dienstenwet
niet van toepassing is op regels en procedures betreffende overheidsopdrachten.
De uitzondering opgenomen in artikel 2, derde lid, onderdeel d, geldt voor alle regels en procedures betreffende overheidsopdrachten
ongeacht de overheidsinstantie waar deze regels en procedures hun oorsprong
hebben. Dit betekent dat regels en procedures betreffende overheidsopdrachten
van aanbestedende diensten zoals het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen
etc. uitgezonderd zijn van de reikwijdte van de Dienstenwet. Dit volgt uit
overweging 57 van de dienstenrichtlijn.Exclusieve economische zoneDe leden van de VVD-fractie vroegen wat tot de Nederlandse exclusieve
economische zone behoort. De exclusieve economische zone is ingesteld bij
de Rijkswet instelling exclusieve economische zone. De exclusieve economische
zone van het Koninkrijk is het gebied buiten en grenzend aan de territoriale
zee van het Koninkrijk dat zich niet verder uitstrekt dan tweehonderd zeemijlen
vanaf de basislijnen, vanaf welke de breedte van de territoriale zee wordt
gemeten. Bij artikel 1 van het Besluit grenzen Nederlandse exclusieve economische
zone is bepaald dat de grenzen van deze zone samenvallen met de grenzen van
de Nederlandse territoriale zee en voor zover dat niet het geval is, met de
grenzen van het Nederlands continentaal plat. Artikel 3 van de Dienstenwet
zorgt ervoor dat duidelijk is dat de Dienstenwet ook van toepassing is op
diensten en dienstverrichters die zich bevinden in deze zone.De leden van de VVD-fractie wilden weten of de Dienstenwet ook geldt voor
een onderdaan van een lidstaat die niet tot de Europese Unie maar wel tot
de Europese Economische Ruimte (EER) behoort en als dienstverrichter in Nederland
komt. Een dienstverrichter afkomstig uit IJsland, Liechtenstein of Noorwegen
valt binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet. Dit volgt
uit de invulling van de definitie lidstaat zoals opgenomen in artikel 1 van
de Dienstenwet: onder lidstaat worden zowel de lidstaten van de Europese Unie
als de EER begrepen. Het begrip dienstverrichter in artikel 1 grijpt weer
terug op het begrip lidstaat en daarmee wordt bewerkstelligd dat het begrip
dienstverrichter ook omvat dienstverrichters afkomstig uit IJsland, Liechtenstein
of Noorwegen. Om eventuele misverstanden te voorkomen moet nog worden opgemerkt
dat Zwitserland geen deel uitmaakt van de Europese Economische Ruimte. Bij
referendum van 6 februari 1992 heeft de Zwitserse bevolking het lidmaatschap
van de EER afgewezen. Sindsdien worden de relaties tussen de Europese Unie
en Zwitserland geregeld langs de weg van bilaterale overeenkomsten die op
deelgebieden een associatie met de Europese Unie tot stand hebben gebracht.
In de memorie van toelichting bij de Dienstenwet (paragraaf 10.2, zie
Kamerstukken II 2007/08, 31 579, nr. 3) is, mede naar aanleiding van
een opmerking van de Raad van State, uitdrukkelijk aangegeven dat de dienstenrichtlijn
niet van toepassing is op dienstverrichters afkomstig uit landen die een associatieakkoord
met de Europese Unie hebben afgesloten. Bovendien is daarbij onderstreept
dat op Europees niveau geen voornemen bestaat voor het uitbreiden van de werking
van de dienstenrichtlijn naar deze landen en associaties.IV. Verhouding Dienstenwet met andere wettenVerhouding AwbDe leden van de fractie van het CDA vroegen of, nu informatieplichten
zo uitdrukkelijk een plaats gaan innemen in het algemene bestuursrecht, de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur zouden moeten worden uitgebreid
met een algemeen transparantiebeginsel, opdat burgers steeds op de hoogte
kunnen zijn van hun rechten en plichten. Ik meen dat deze vraag het bestek
van de Dienstenwet verre te buiten gaat. Codificatie – aangenomen wordt
dat deze leden daarop doelden – van een algemeen transparantiebeginsel
zou een veel bredere bezinning vergen op de voor- en nadelen en de toegevoegde
waarde daarvan. Wel zij er op deze plaats op gewezen dat er al tal van wettelijke
bepalingen zijn die de overheid tot transparantie verplichten. Naast de Wet
openbaarheid van bestuur zijn er vele specifieke informatieverplichtingen
(men zie bijvoorbeeld artikel 3:20 Algemene wet bestuursrecht). Voorts vloeit
de plicht tot transparantie soms ook voort uit Europese regelgeving (bijvoorbeeld
bij aanbestedingen). Het is maar de vraag of een algemeen transparantiebeginsel
daar voldoende aan zou toevoegen. In ieder geval zou zo’n abstract algemeen
beginsel niet volstaan als implementatie van de concrete informatieplichten
uit de dienstenrichtlijn.De leden van de CDA-fractie vroegen om verduidelijking over de vraag hoe
artikel 4:20f van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) gelezen moet worden
in het licht van het begrip «dwingende redenen van algemeen belang,
met inbegrip van het rechtmatig belang van een derde partij» zoals gehanteerd
in de dienstenrichtlijn en anderzijds de gevestigde jurisprudentie van het
Hof van Justitie van de EG. De bevoegdheid voor een bestuursorgaan om op grond
van artikel 4:20f Awb aan een beschikking van rechtswege alsnog voorschriften
te verbinden of de beschikking in te trekken is een correctiemiddel om ernstige
gevolgen voor het algemeen belang te voorkomen. Het begrip algemeen belang
zoals gehanteerd in artikel 4:20f Awb heeft een eigenstandige, nationaalrechtelijke
betekenis en is niet gelijk aan het Europeesrechtelijke begrip «dwingende
redenen van algemeen belang, met inbegrip van het rechtmatig belang van een
derde partij» zoals gehanteerd in artikel 13, vierde lid, van de dienstenrichtlijn.
De lex silencio positivo zoals opgenomen in paragraaf 4.1.3.3. Awb is
zowel van toepassing op vergunningstelsels die onder de reikwijdte van de
dienstenrichtlijn vallen als op vergunningstelsels die daarbuiten vallen en
waar gekozen is om de lex silencio positivo van toepassing te verklaren. Om
het meer specifieke begrippenkader van de dienstenrichtlijn niet ook buiten
de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet van toepassing te laten
worden, is gekozen voor een meer generiek begrip «algemeen belang»
dat aansluit bij het Nederlandse bestuursrecht. Overigens hebben beide begrippen
inhoudelijke overeenkomsten: de belangen die onder het begrip «dwingende
redenen van algemeen belang» vallen – zoals openbare orde en veiligheid,
volksgezondheid en milieu – komen overeen met het algemeen belang als
bedoeld in artikel 4:20f Awb. Het begrip «dwingende redenen van algemeen
belang» is rechtstreeks gebaseerd op de jurisprudentie van het Hof van
Justitie (zie in dit verband overwegingen 40 en 41 van de dienstenrichtlijn
en de toelichting bij artikel 1 van de Dienstenwet, Kamerstukken II 2007/08,
31 579, nr. 3, blz. 82). Ten aanzien van het element van het «rechtmatig
belang van een derde partij» in het criterium in de dienstenrichtlijn
kan nog worden opgemerkt dat dit een toevoeging is aan de uitzonderingsmogelijkheden
neergelegd in artikel 13, vierde lid, na een succesvolle Nederlandse inzet
bij de onderhandelingen over de dienstenrichtlijn. Deze uitzonderingsgrond
komt niet voor in de jurisprudentie van het Hof en is eigen aan artikel 13,
vierde lid, van de dienstenrichtlijn.De leden van de VVD-fractie vroegen hoe het mogelijk is dat artikel 2,
derde lid, onderdeel b, van de Dienstenwet bepaalt dat de Dienstenwet niet
van toepassing is op procedures van bezwaar en beroep, terwijl tegelijkertijd
ook de Awb wordt aangepast door middel van artikel 61. De uitzondering van
artikel 2, derde lid, onderdeel b, van de Dienstenwet heeft geen betrekking
op de eenmalige wijzigingsopdrachten neergelegd in de artikelen 61 tot en
met 64 waarmee andere wetten worden gewijzigd. Het uitzonderen van de procedures
van bezwaar en beroep van de reikwijdte van de Dienstenwet zoals aangegeven
in artikel 2, derde lid, onderdeel b, heeft als oogmerk te voorkomen dat de
verplichtingen in de Dienstenwet tot elektronische afwikkeling van procedures
en formaliteiten, de verplichtingen inzake vergunningstelsels en administratieve
samenwerking van toepassing zouden zijn. De dienstenrichtlijn is namelijk
gericht tot eisen en vergunningstelsels die de toegang tot of de uitoefening
van een dienst reguleren en heeft niet ten doel de procedures van rechtsbescherming
tegen overheidsbesluiten gebaseerd op deze eisen en vergunningstelsels, te
harmoniseren of te coördineren. Dit is ook gedurende de onderhandelingen
over de dienstenrichtlijn door de Europese Commissie bevestigd. De dienstenrichtlijn
en de Dienstenwet verplichten dus niet tot elektronische ontsluiting en afwikkeling
van procedures van bezwaar en beroep via het dienstenloket. In het Handboek
voor de implementatie van de dienstenrichtlijn van de Europese Commissie wordt
dit ook expliciet onderstreept (zie p. 21, paragraaf 5.2.2., eerste alinea,
laatste zin). Voor de procedures van bezwaar en beroep worden op nationaal
niveau initiatieven ontwikkeld die de elektronische afwikkeling van bezwaar
en beroep mogelijk moeten maken (zie bijvoorbeeld het wetsvoorstel elektronisch
verkeer met de bestuursrechter, Kamerstukken II 2008/09, 31 867, nrs.
1 t/m 3).Burgerlijk WetboekDe leden van de VVD-fractie vroegen om een bevestiging dat met de implementatie
van artikel 22 van de dienstenrichtlijn via artikel 62 Dienstenwet, het Burgerlijk
Wetboek twee tegenstrijdige bepalingen gaat bevatten voor zowel Nederlandse
als buitenlandse dienstverrichters. Deze leden wezen daarbij op artikel 230e
in de nieuwe afdeling 2A van titel 5 van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek,
dat een minder verstrekkende verplichting bevat dan het van kracht blijvende
artikel 6:234, eerste lid, onderdeel a, BW. De leden van de VVD-fractie vroegen
daarbij om een uitleg van de ratio van deze twee deels overlappende en deels
tegenstrijdige bepalingen. Ten slotte vroegen zij om verduidelijking over
de verhouding tussen het nieuwe artikel 6:230e en artikel 6:234, eerste lid,
onderdeel c, BW. In tegenstelling tot hetgeen de leden van de VVD-fractie
als een tegenstrijdigheid aanduidden, is hier sprake van twee (beperkt overlappende)
regelingen ter bescherming van de consument. De thans geldende afdeling 3
in titel 5 van boek 6 BW betreft de algemene voorwaarden zoals gedefinieerd
in artikel 6:231 BW. Een algemene voorwaarde is krachtens artikel 6:233 BW
vernietigbaar indien er geen redelijke mogelijkheid is geboden om van die
algemene voorwaarden kennis te nemen. In het thans geldende artikel 6:234,
eerste lid, BW wordt bepaald in welke gevallen en onder welke omstandigheden
aan deze kenbaarheidsverplichting is voldaan. Artikel 6:234 BW strekt mede
ter implementatie van de verplichtingen van richtlijn nr. 93/13/EEG betreffende
oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten. Het regime van de artikelen
6:233 en 6:234 BW geldt voor alle overeenkomsten tussen ondernemers en consumenten
en gaat verder dan alleen consumentenovereenkomsten inzake dienstverlening.
Het regime van de artikelen 6:233 BW en 6:234 BW is dus generiek en heeft
het doel de consument te beschermen tegen oneerlijke bedingen zoals algemene
voorwaarden die niet kenbaar zijn.De bij artikel 62 van de Dienstenwet geïntroduceerde nieuwe afdeling
2A BW heeft een bredere informatiefunctie en verplicht een dienstverrichter
om allerhande informatie (bij voorbaat) kenbaar te maken aan de afnemer van
een dienst (zie het in te voegen artikel 6:230e) voordat deze een overeenkomst
sluit. Het regime van artikel 22 dienstenrichtlijn zoals geïmplementeerd
in de nieuwe afdeling 2A heeft ten doel de consument op voldoende wijze te
informeren, opdat deze de juiste afweging kan maken om al dan niet met de
desbetreffende dienstverrichter zaken te doen.De thans voorliggende implementatie van artikel 22 van de dienstenrichtlijn
door middel van artikel 62 Dienstenwet strekt ter één-op-één
implementatie van de verplichtingen uit de dienstenrichtlijn om geen strijdigheid
met de verplichtingen uit de dienstenrichtlijn te doen ontstaan. In het nieuwe
artikel 6:230b is in onderdeel 6 ook sprake van «algemene voorwaarden.»
De strijdigheid waar de leden van de VVD-fractie aan refereerden is echter
niet aanwezig, gelet op de bredere functie van artikelen 6:230b tot en met
6:230e in de systematiek van de reeds geldende afdeling 3 in titel 5 van boek
6 BW. Aan de verplichting om een redelijke mogelijkheid te bieden tot kennisneming
van de algemene voorwaarden is niet alleen voldaan als overeenkomstig artikel
6:234, eerste lid, is gehandeld, maar ook als – na invoering van de
Dienstenwet – overeenkomstig artikel 6:230a t/m 6:230e is gehandeld.
Er is dus sprake van een samenloop die zich in de praktijk zal oplossen.Artikel 6:234, eerste lid, onderdeel c, dient mede ter implementatie van
artikel 10, derde lid, van de richtlijn elektronische handel (richtlijn nr.
2000/31/EG) dat bepaalt dat de voorwaarden van het contract en de algemene
voorwaarden van het contract de afnemer op een zodanige wijze ter beschikking
moeten worden gesteld, dat hij deze kan opslaan en weergeven. De regeling
zoals voorzien in artikel 6:230b en 6:230c BW ter implementatie van artikel
22 van de dienstenrichtlijn is hiermee niet in strijd en voldoet aan de kenbaarheidsverplichting
die ook artikel 10, derde lid, van de richtlijn elektronische handel is voorzien.Wet handhaving consumentenbeschermingDe leden van de VVD-fractie vroegen om een uitleg waarom via artikel 63
Dienstenwet het nieuwe artikel 8.9 aan de Wet handhaving consumentenbescherming
(WHC) wordt toegevoegd. Deze leden stelden daarbij dat artikel 8.9 bepaalt
dat een buitenlandse dienstverrichter zich moet houden aan artikel 6:230e
BW. Zij vroegen zich daarbij echter af of de dienstverrichter zich dient te
houden aan artikel 6:234, eerste lid, onderdeel a, BW. De leden van de VVD-fractie
vroegen voorts om een nadere uitleg over de gekozen regeling in de Wet handhaving
consumentenbescherming in relatie tot de dienstenrichtlijn en de gevolgen
voor de bescherming van de consument in Nederland. Allereerst bepaalt artikel
8.9 WHC dat een dienstverrichter als bedoeld in de dienstenrichtlijn de bepalingen
van afdeling 2A van titel 5 van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in acht
moet nemen. Het begrip dienstverrichter in de dienstenrichtlijn omvat niet
alleen dienstverrichters uit andere lidstaten, maar ook Nederlandse dienstverrichters.
Deze voldoen namelijk eveneens aan de definitie van artikel 4, onderdeel 2,
van de dienstenrichtlijn. Er is dus geen sprake van een discriminatoir verschil
in verplichtingen voor Nederlandse en buitenlandse (dat wil zeggen uit andere
lidstaten afkomstige) dienstverrichters.Vervolgens wordt onderstreept dat artikel 8.9 WHC niet slechts betrekking
heeft op artikel 6:230e BW, maar op de gehele afdeling 2A van titel 5 van
boek 6 BW en als oogmerk heeft, ervoor te zorgen dat de normen neergelegd
in de nieuwe afdeling 2A BW niet alleen privaatrechtelijke, maar ook bestuursrechtelijke
gevolgen kunnen hebben door het handhavende optreden van de Consumentenautoriteit.
De regeling in artikel 8.9 WHC is bovendien zo vormgegeven dat er bij schending
van de verplichting ingevolge afdeling 2A van titel 5 van boek 6 BW en van
artikel 8.9 WHC sprake is van een inbreuk in de zin van artikel 1.1., onderdeel
f, WHC en niet van een intracommunautaire inbreuk als bedoeld
in onderdeel g van artikel 1.1. WHC. Daarmee is gewaarborgd dat voor Nederlandse
en buitenlandse dienstverrichters hetzelfde kader geldt. Artikel 8.9 WHC is
derhalve niet overbodig. Ten slotte moet worden onderstreept dat artikel 8.9
WHC geen afbreuk doet aan de toepasselijkheid van artikel 6:234, eerste lid,
BW. Artikel 6:234, eerste lid, BW wordt op grond van artikel 8.3 WHC in combinatie
met onderdeel b van de bijlage bij de WHC op gelijke voet gehandhaafd als
de nieuwe afdeling 2A van titel 5 van boek 6 BW. Er is sprake van een nevenschikking.V. Nationale kop en lex silencio positivoNationale kopDe leden van de PvdA-fractie merkten op dat het systeem en de regelgeving
die wordt geïmplementeerd, met inbegrip van het dienstenloket, ook openstaat
voor Nederlandse dienstverrichters. Zij vroegen zich af of dit een nationale
kop vormt op de toepasselijke Europese regelgeving. Ook de leden van de SP-fractie
stelden deze vraag. Zowel bij de Europese Commissie als bij alle andere lidstaten
bestaat een consensus dat de dienstenrichtlijn met zich meebrengt dat behalve
dienstverrichters uit andere lidstaten ook de eigen dienstverrichters en hun
diensten – en de daarmee samenhangende rechten en verplichtingen –
binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn vallen. Het Handboek voor de
implementatie van de dienstenrichtlijn van de Europese Commissie gaat ook
uit van de gedachte dat buitenlandse en binnenlandse dienstverrichters gebruik
maken van hetzelfde één-loket (zie bladzijde 20 van het Handboek).
Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel voor een
Dienstenwet (Kamerstukken II 2007/08, 31 579, nr. 3, paragraaf 4.2.2.2.)
zou een implementatie die uitsluitend betrekking heeft op uit andere lidstaten
afkomstige dienstverrichters die in Nederland actief willen worden, een situatie
in het leven roepen, waarbij sprake is van ongelijke behandeling tussen buitenlandse
en binnenlandse dienstverrichters, en buitenlandse dienstverrichters beter
worden bediend. De regering ziet voor een dergelijke situatie geen goede rechtvaardiging;
dit is naar de mening van de regering niet verdedigbaar en ook inconsistent
met de Nederlandse beleidsdoelstellingen op het gebied van e-overheid, betere
dienstverlening en vermindering van regeldruk. Bovendien zal de informatie
die ontsloten wordt praktisch al toegankelijk zijn ook voor Nederlandse dienstverrichters.
Zij kunnen immers vrijelijk via internet toegang krijgen tot het loket. De
keuze om het dienstenloket en de bijbehorende regelgeving en administratieve
vereenvoudiging ook van toepassing te laten zijn op binnenlandse dienstverrichters
beschouw ik daarom niet als nationale kop, maar als een keuze die volgt uit
de interpretatie van de dienstenrichtlijn gebaseerd op een Europese consensus.De leden van de SP-fractie wensten van de regering te vernemen of naast
de voorbeelden van de lex silencio positivo en het dienstenloket nog andere
punten in het wetsvoorstel zijn opgenomen die verder gaan dan de letterlijke
tekst van de dienstenrichtlijn. In dit kader kan worden gewezen op een expliciete
behandeling van de bij de implementatie gehanteerde uitgangspunten in paragraaf 3.3
van de memorie van toelichting en paragraaf 3.2 van de nota naar aanleiding
van het verslag (Kamerstukken II 2008/09, 31 579, respectievelijk nrs.
3 en 6). Naast het openstellen van het dienstenloket voor Nederlandse dienstverrichters
en de wettelijke regeling van de lex silencio positivo wordt ook het nationaal
gebruik van het Interne Markt Informatiesysteem (het IMI) aangegeven als punt
waar het wetsvoorstel mogelijk verder gaat dan
strikt genomen naar de letter van de dienstenrichtlijn noodzakelijk is. Voor
alle drie de punten is in de aangehaalde stukken, het antwoord hiervoor en
het hierna volgende antwoord een expliciete en transparante afweging
gemaakt die onderbouwt waarom er geen sprake is
van een nationale kop.De leden van de SP-fractie vroegen de regering om toe te lichten op welke
gronden zij tot de conclusie kwam dat de regeling van de lex silencio positivo
strikt genomen niet kwalificeert als een nationale kop, maar als een gelukkig
samenvallen met de ambities van het kabinet. Ook de leden van de PvdA-fractie
maakten hierover een vergelijkbare opmerking (onder het kopje Lex silencio
positivo hierna). De dienstenrichtlijn verplicht op grond van artikel 13,
vierde lid, tot invoering en toepassing van de lex silencio positivo. Dit
brengt met zich mee, mede in het licht van de brede werking van de dienstenrichtlijn,
dat een algemeen kader geschapen dient te worden om het principe en de toepassing
van de lex silencio positivo goed in te passen in het Nederlandse bestuursrecht.
Daartoe strekt de wijziging van de Algemene wet bestuursrecht zoals neergelegd
in artikel 61 van de Dienstenwet. Tegelijkertijd bestaat de ambitie van het
kabinet om tot een verruiming van het gebruik van de lex silencio positivo
te komen. Ook deze ambitie zou de totstandkoming van een algemeen geldend
kader met zich mee kunnen brengen. In plaats van twee verschillende kaders
te formuleren die in de kern dezelfde waarborgen zouden omvatten, is er bij
het wetsvoorstel voor gekozen om een algemene regeling in de Algemene wet
bestuursrecht op te nemen dat het bestuursrechtelijke kader biedt dat van
toepassing is als tot de invoering en toepassing van de lex silencio positivo
bij een specifiek vergunningstelsel is besloten. Inmiddels is het wetsvoorstel
door het amendement van de leden Vos en Van Dijk (Kamerstukken II, 2008/09,
31 579, nr. 14) zo gewijzigd dat er thans door de nieuwe artikelen 28,
65 en 66 van de Dienstenwet een specifiek regime geldt voor de toepassing
van de lex silencio positivo op vergunningstelsels die binnen de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet vallen. In de kern komt dit regime
er op neer dat de lex silencio positivo van toepassing is op deze vergunningstelsels,
tenzij expliciet bij wettelijk voorschrift hiervan wordt afgeweken. Voor het
toepasselijke bestuursrechtelijke kader in geval van toepassing van de lex
silencio positivo op grond van artikel 28 Dienstenwet, blijft overigens het
regime van paragraaf 4.1.3.3. Awb gelden dat met artikel 61 van de Dienstenwet
wordt geïntroduceerd. Voor vergunningstelsels die vallen buiten de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet, geldt enkel paragraaf 4.1.3.3.
Awb.Lex silencio positivoDe leden van de PvdA-fractie vroegen om bevestiging dat de lex silencio
positivo thans niet in een facultatieve regeling wordt gegoten. Er is inderdaad
sprake van een dwingende regeling die de toepassing van de lex silencio positivo
verplicht stelt bij vergunningstelsels die onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn
en Dienstenwet vallen (artikel 28 Dienstenwet). Van deze verplichting kan
slechts bij wettelijk voorschrift worden afgeweken, onder de voorwaarden neergelegd
in artikel 13, vierde lid, van de dienstenrichtlijn en met inachtneming van
het bepaalde in de artikelen 3, eerste lid, en 9, derde lid, van de dienstenrichtlijn.
Deze dwingende regeling is in het wetsvoorstel opgenomen bij het amendement
Vos/Van Dijk (Kamerstukken II 2008/09, 31 579, nr. 14). Voor vergunningstelsels
die niet onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en Dienstenwet vallen,
blijft er sprake van een facultatieve regeling zoals neergelegd in paragraaf 4.1.3.3.
van de Algemene wet bestuursrecht (zie artikel 61 Dienstenwet).De leden van de PvdA-fractie merkten op dat volgens hen de tweede nationale
kop wordt gevormd door de lex silencio positivo, al noemt de regering het
een gelukkig samenvallen van de ambities van het kabinet en de
invoering van deze richtlijn. Onder het kopje Nationale kop hiervoor, bij
beantwoording van een vergelijkbare vraag van de leden van de SP-fractie,
is reeds ingegaan op deze opmerking.De leden van de fractie van de PvdA vroegen naar de voordelen van de lex
silencio positivo, met name in vergelijking met een dwangsom of een boete
voor het overschrijden van de behandeltermijn. De toepassing van de lex silencio
positivo is één van de instrumenten om tijdige besluitvorming
te bevorderen, naast andere instrumenten zoals voorzien in de Wet dwangsom
en beroep bij niet tijdig beslissen. Over de toepasselijkheid van de lex silencio
positivo zal per vergunningstelsel de afweging worden gemaakt of toepassing
mogelijk is. De concrete toepassing van de lex silencio positivo leidt tot
een van rechtswege verkregen beschikking na verloop van de beslissingstermijn.
Dit is voor de aanvrager een snelle en zo eenvoudig mogelijke manier om tijdig
een beslissing op zijn verzoek te verkrijgen. De instrumenten van dwangsom
en beroep bij niet tijdig beslissen zijn alleen van toepassing op het nemen
van een besluit indien de lex silencio positivo dat niet is. In sommige gevallen,
bijvoorbeeld bij mogelijke risico’s voor derdebelanghebbenden, bieden
de instrumenten zoals voorzien in de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig
beslissen uitkomst.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich voorts af er wat gebeurt als
de stroom van vergunningaanvragen zo groot is dat gemeenten die onmogelijk
aankunnen. Een passende beslistermijn voor het geven van een beschikking kan
per vergunningstelsel bij wettelijk voorschrift worden vastgelegd. Is dat
niet het geval, dan geldt een redelijke termijn. Op het bestuursorgaan rust
de wettelijke plicht om binnen deze termijn een beschikking af te geven. Het
bestuursorgaan heeft de mogelijkheid de termijn nog eens te verlengen op grond
van de ingewikkeldheid van de zaak. Indien ondanks het voorgaande het bestuursorgaan
hierin in gebreke blijft, zal de eventuele toepasselijkheid van de lex silencio
positivo leiden tot een beschikking van rechtswege. Het is aan het bestuursorgaan
om ervoor zorg te dragen dat het in staat is om te voldoen aan de wettelijke
eis om binnen de daarvoor geldende termijn te beslissen. Dit betekent dat
er een goede inschatting moet worden gemaakt van het aantal te verwachten
aanvragen en van de werklast die met de behandeling is gemoeid.De leden van de PvdA-fractie wilden daarnaast weten in hoeverre derden
in hun belangen worden geschaad als in bepaalde gevallen bestuursorganen het
werk niet aankunnen en een vergunning automatisch wordt verleend. Bij de afweging
of een vergunningstelsel zich leent voor de toepassing van de lex silencio
positivo kan de mogelijkheid van nadelige gevolgen voor de belangen van derden
bij het van rechtswege verlenen van een vergunning, reden zijn om af te zien
van de toepasselijkheid van dat instrument. Zo zal een vergunningstelsel van
de lex silencio positivo worden uitgezonderd wanneer de uniforme voorbereidingsprocedure
van afdeling 3.4 Awb van toepassing is. De uniforme openbare voorbereidingsprocedure
wordt van toepassing verklaard indien de bescherming van de belangen van derden
bij een besluit bijzondere bescherming behoeft door middel van extra procedurele
waarborgen. De bescherming van de belangen van derden wordt in dat geval ook
geacht uitzondering op de toepassing van de lex silencio positivo te rechtvaardigen.
De combinatie van de toepasselijkheid van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure
en van de lex silencio positivo is zowel om deze inhoudelijke redenen, alsook
om procedurele redenen slecht denkbaar. Indien bij toepassing van de lex silencio
positivo een van rechtswege verleende beschikking onaanvaardbare gevolgen
voor de belangen van derden met zich meebrengt, kan het bestuursorgaan op
grond van het voorgestelde artikel 4:20f Awb alsnog voorschriften
aan de van rechtswege verleende beschikking verbinden of deze intrekken. Ten
slotte is ook op een van rechtswege verleende beschikking het stelsel van
rechtsbescherming van de Awb van toepassing. Dit betekent dat een derdebelanghebbende
bezwaar en beroep kan aantekenen, hetgeen kan leiden tot wijziging of herroeping
van het van rechtswege verleende besluit.De leden van de PvdA-fractie informeerden of een bestuursorgaan geen baat
zou kunnen hebben bij het laten verstrijken van een termijn, om zo bepaalde
beslissingen te vermijden. Voorts werd daarbij de vraag gesteld waarom een
dwangsom in dergelijke gevallen niet volstaat. Bij toepassing van de lex silencio
positivo komt een beslissing tot stand, namelijk de toewijzing van het verzoek,
waaraan het bestuursorgaan is gebonden en waarvoor het, indien deze onrechtmatig
zou zijn, aansprakelijk is. Een beslissing kan dus niet worden vermeden door
niet tijdig te beslissen. Indien het bestuursorgaan genoodzaakt is om op grond
van het voorgestelde artikel 4:20f Awb aan een van rechtswege verleende vergunning
alsnog voorschriften te verbinden of deze in te trekken om ernstige gevolgen
voor het algemeen belang te voorkomen, is het bovendien gehouden om de schade
te vergoeden die daardoor wordt veroorzaakt. Bij toepassing van een dwangsom
geldt het voorgaande niet en komt er (vooralsnog) geen beslissing tot stand.
De aanvrager moet bij termijnoverschrijding een ingebrekestelling sturen,
waarna het bestuursorgaan twee weken de tijd heeft om alsnog te beslissen.
Daarna gaat de dwangsom lopen.De leden van de PvdA-fractie vroegen de regering om in te gaan op de opvattingen
van VNG en IPO over de lex silencio positivo. De VNG heeft in de formele consultatie
over het wetsvoorstel Dienstenwet geen opmerkingen gemaakt over de lex silencio
positivo. Wel heeft de VNG tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Dienstenwet
in de Tweede Kamer een brief gestuurd over de gevolgen van het amendement
Vos en Van Dijk (Kamerstukken II 2008/09, 31 579, nr. 14) voor de decentrale
overheden. Aan een gedeelte van de zorgen is door de overgangsregeling van
artikel 65 Dienstenwet voor het «ja tenzij»-regime tegemoet gekomen
(hier zij tevens verwezen naar mijn brief over dit onderwerp van 26 februari
2009, Kamerstukken II 2008/09, 31 579, nr. 15). Het Interprovinciaal
Overleg (IPO) heeft bij de formele consultatie over het wetsvoorstel Dienstenwet
onder andere aangegeven dat de motivering voor een facultatieve regeling overtuigt,
maar wel met zich brengt dat telkens de vraag moet worden beantwoord of een
in te voeren regeling onder deze richtlijn valt en of op grond van dwingende
redenen van algemeen belang de lex silencio positivo moet worden ingevoerd.
Door het eerdergenoemde amendement dat in de Tweede Kamer is aangenomen, is
deze redenering omgekeerd en zal alleen daar waar dwingende redenen van algemeen
belang zich tegen toepassing van de lex silencio positivo verzetten, het vergunningstelsel
moeten worden uitgezonderd van lex silencio positivo. Daarnaast heeft het
IPO zich positief uitgelaten over het via artikel 7.1 in te voeren artikel
4:20e Awb. Dit betekent dat, wanneer in een wettelijk voorschrift of beleidsregels
is bepaald dat in een beschikking steeds bepaalde voorschriften worden opgenomen,
deze ook deel uitmaken van de beschikking van rechtswege. Het is echter wel
geboden dat het bestuursorgaan deze instrumenten dan bewust toepast.De leden van de SP-fractie vroegen zich af of het mogelijk zou zijn dat
een overheid bij eventuele achterstanden in de behandeling van aanvragen,
in de gevallen waarin een positieve beslissing wordt verwacht de neiging zou
kunnen hebben om af te wachten totdat er van rechtswege een positieve beschikking
tot stand komt. Een dergelijk scenario ligt niet voor de hand. In de geschetste
situatie zou het bestuursorgaan de desbetreffende aanvraag toch
inhoudelijk moeten beoordelen om vast te kunnen stellen dat er inderdaad sprake
is van een geval waarin positief beschikt zou kunnen worden, om zo het risico
van nadelige gevolgen van een verlening van rechtswege uit te sluiten. De
inspanningen die vervolgens nog gemoeid zouden zijn met de daadwerkelijke
verlening van de beschikking zijn in verhouding tot de inhoudelijke beoordeling
tamelijk gering. Bovendien wil de overheid een betrouwbare partner zijn van
burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties en zal zich dus dienstverlenend
opstellen.De leden van de SP-fractie merkten op dat de regering in antwoord op een
vraag van de PvdA-fractie van de Tweede Kamer (zie paragraaf 5 van de
nota naar aanleiding van het verslag, Kamerstukken II 2008/09, 31 579,
nr. 6) schetst dat zij de lex silencio positivo zo breed mogelijk wenst in
te voeren, maar dat zij anderzijds de mening van de Raad van State deelt dat
de lex silencio positivo slechts te gebruiken is bij beschikkingen waarbij
weinig risico bestaat dat het algemeen belang wordt geschaad. De leden van
de SP-fractie wilden weten of het juist is dat een huisvestingsvergunning
of kapvergunning als voorbeeld kan dienen waarbij de regering zich wel een
lex silencio positivo kan voorstellen. Voorts vroegen zij, of een huisvestingsvergunning
niet bestaat om een woningmarkt te reguleren en of die markt niet gereguleerd
is vanwege overwegingen uit het algemeen belang, dan wel of de regering van
mening is dat een gereguleerde woningmarkt niet in het algemeen belang is.
Ook de leden PvdA-fractie gaven aan verbaasd te zijn dat de kapvergunning
als voorbeeld wordt genoemd als vergunning waar weinig risico bestaat voor
het algemeen belang of voor belangen van derden. Verder merkten de leden van
de SP-fractie op dat de regering vervolgt dat als een vergunningsstelsel afgeschaft
kan worden, dit de voorkeur heeft boven invoering van een lex silencio positivo.
Zij vroegen of hieruit mag worden afgeleid dat de regering in geval van genoemde
voorbeelden (kapvergunning en huisvestingsvergunning) van mening is dat deze
vergunningen kunnen worden afgeschaft.Allereerst zij opgemerkt (zoals reeds aangegeven in paragraaf 5.4.4.
van de memorie van toelichting bij de Dienstenwet, Kamerstukken II 2007/08,
31 579, nr. 3) dat de huisvestingsvergunning en de kapvergunning geen
van beide vergunningen zijn die onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn
vallen. Beide vergunningen gelden voor iedereen en ze reguleren niet specifiek
de toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit. Dit betekent
dat ze niet onder de werking van artikel 28 van de Dienstenwet vallen en dat
de lex silencio positivo alleen toepassing is als de (de)centrale wetgever
daartoe expliciet besluit.Los van het gegeven dat de huisvestingsvergunning niet onder de reikwijdte
van de dienstenrichtlijn valt, kan ik u melden dat de Huisvestingswet op dit
moment wordt herzien. Bij deze herziening worden ook de mogelijkheden onderzocht
om de lex silencio positivo toe te passen. De huisvestingsvergunning blijft
in ieder geval bestaan als instrument om de woningmarkt te reguleren. Het
al dan niet toepassen van de lex silencio positivo doet daar niets aan af.
De lex silencio positivo wordt ingezet om tijdige besluitvorming van de overheid
te bevorderen en daarmee de kwaliteit van de dienstverlening. De kapvergunning
is onderdeel van een gemeentelijke Algemene Plaatselijke Verordening (APV).
Het is dus aan gemeenten zelf om de afweging te maken of de lex silencio positivo
kan worden toegepast of niet. Onlangs heeft de werkgroep Lex Silencio Positivo
van de Pioniergemeenten in samenwerking met de Regiegroep Regeldruk de modelverordening
van de VNG waar de kapvergunning in is geregeld, getoetst op mogelijkheden
voor de lex silencio positivo (zie www.europadecentraal.nl). Het gaat hier om de vergunning van bomen die niet zijn vrijgesteld
via een vrijstellingsbepaling of via een zogenaamde «bomenlijst».
De pioniergemeenten zijn van mening dat het technisch mogelijk
is het lex silencio positivo-principe toe te passen op deze vergunningen.
Wel wordt in het rapport benadrukt dat het kappen van bomen veel emoties oproept,
waardoor gemeenten, zeker bij beeldbepalende bomen, wordt aangeraden het besluit
op tijd te nemen. Los hiervan is het zo dat de kapvergunning binnenkort opgaat
in de omgevingsvergunning op basis van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
(Wabo), waar de lex silencio positivo op van toepassing wordt. Hierbij geldt
echter dat de vergunning pas verleend is, wanneer de bezwaartermijn is verlopen èn
op alle eventueel ingediende bezwaren is beslist.Tot slot merk ik op dat het inzetten van het instrument van de lex silencio
positivo bij een vergunningstelsel niet wil zeggen dat de regering vindt dat
een dergelijke vergunning ook zonder meer kan worden afgeschaft. Wel heeft
in het algemeen het laten vervallen van een vergunningstelsel, of omzetten
in algemene regels met eventueel een meldingsplicht, de voorkeur boven het
in stand houden van het vergunningstelsel met invoering van de lex silencio
positivo. Daarom is, voor alle vergunningstelsels waar het mogelijk is de
lex silencio positivo in te voeren, nog een keer gekeken of afschaffen mogelijk
is. Als een vergunningstelsel in aanmerking komt voor de lex silencio positivo,
kan dat immers een aanwijzing zijn dat het vergunningstelsel ook afgeschaft
kan worden. De regering wil enkele jaren na de invoering van de lex silencio
positivo door middel van een evaluatie het effect van instrumenten zoals de
lex silencio positivo op het niet tijdig beslissen bekijken. Bij die evaluatie
kan ook worden meegenomen of afschaffing of omzetting van de vergunningstelsels
waar de lex silencio positivo is ingevoerd alsnog mogelijk is. Wanneer immers
veelvuldig vergunningen van rechtswege worden verleend, kan dit erop duiden
dat een voorafgaande beoordeling door een bestuursorgaan niet langer noodzakelijk
is. Daar waar blijkt dat een vergunningstelsel noodzakelijk is ter bescherming
van het publieke belang, zal dit gehandhaafd blijven.De leden van de SP-fractie vroegen verduidelijking omtrent de betekenis
en invulling van het begrip dwingende redenen van algemeen belang, dat de
grondslag biedt om te kunnen afwijken van de invoering en toepassing van de
lex silencio positivo. Allereerst moet worden opgemerkt dat het begrip afkomstig
is uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.
Het Hof heeft in zijn jurisprudentie beperkingen op de beginselen van het
vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en vestiging geaccepteerd wanneer
er sprake is van een non-discriminatoir voorschrift of belemmering die noodzakelijk
is ter bescherming van een dwingende reden van algemeen belang en proportioneel
is. Dit staat ook bekend als de «rule-of-reason»-doctrine. Het
begrip dwingende redenen van algemeen belang (in het Engels «overriding
reasons relating to the public interest,» in het Frans «raisons
impérieuses d’intérêt général,»
in het Duits «zwingende Gründe des Allgemeininteresses»)
drukt met het woord «dwingend» uit dat de ingeroepen redenen van
algemeen belang van zodanig belang zijn, dat deze zwaarwegender moeten worden
geacht dan het beginsel van het vrij verkeer van diensten of de vrijheid van
vestiging. Het Hof van Justitie bepaalt in ultimo wat wordt geaccepteerd als
dwingende redenen van algemeen belang die een uitzondering op het vrij verkeer
van diensten en de vrijheid van vestiging kunnen rechtvaardigen of in het
kader van de lex silencio positivo een grondslag bieden om te kunnen afwijken
van de invoering en toepassing van de lex silencio positivo. Puur economische
belangen of concurrentieaspecten gelden niet als dwingende redenen van algemeen
belang. Het is aan de relevante overheidsinstanties van een lidstaat om een
of meer dwingende redenen van algemeen belang in te roepen ter onderbouwing
van een (mogelijke) belemmering van het vrij verkeer van diensten. Een democratisch
gecontroleerde overheidsinstantie is dus inderdaad, zoals de
SP-fractieleden opmerkten, de hoeder van het algemeen belang. De rol van het
Hof van Justitie is in dit kader te toetsen of een mogelijke belemmering non-discriminatoir
is, noodzakelijk is ter bescherming van een dwingende reden van algemeen belang
en proportioneel. Uit de jurisprudentie blijkt dat een belemmerend voorschrift
vaak onvoldoende proportioneel is, terwijl het algemeen belang dat het voorschrift
beoogt te beschermen, door het Hof veelvuldig onverkort wordt geaccepteerd.VI. OverigImplementatietrajectDe leden van de fractie van de PvdA vroegen naar de stand van zaken voor
wat betreft de implementatie van de dienstenrichtlijn in andere landen. Zij
wilden weten of de implementatie ook in andere EU-landen voortvarend wordt
aangepakt. Ook de leden van van de fractie van het CDA vroegen (onder het
kopje Level playing field hierna) naar de implementatievorderingen van een
aantal belangrijke lidstaten. Met de leden van de CDA-fractie ben ik van mening
dat een tijdige en correcte implementatie in de andere lidstaten in het belang
is van de Nederlandse ondernemers en consumenten. Om te zorgen voor een level
playing field is het noodzakelijk dat de implementatie ook in andere lidstaten
succesvol wordt afgerond. Voor wat betreft de stand van zaken van de implementatie
van de dienstenrichtlijn valt in zijn algemeenheid op te merken dat uit de
verschillende multilaterale en bilaterale contacten met de lidstaten niet
naar voren is gekomen dat zij tijdige implementatie onhaalbaar achten. Wel
zal een aantal lidstaten zich extra moeten inspannen om de implementatiedeadline
te halen. Hiervoor hebben zij nog ruim een half jaar de tijd. De Commissie
verleent bijstand aan de lidstaten die achterlopen door middel van bilateraal
overleg en advies. Ook Nederland probeert lidstaten waar mogelijk bij te staan
met hun implementatievorderingen.Meer in het bijzonder bestaan er regelmatige contacten vanuit mijn departement
met 11 EU-lidstaten die voor de Nederlandse ondernemer en dienstverrichter
van bijzondere betekenis zijn. Het gaat om de volgende lidstaten: België,
Duitsland, Denemarken, Frankrijk, Luxemburg, Polen, Roemenië, Spanje,
Tsjechië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. De meeste van deze lidstaten
liggen goed op schema met de implementatie. Zo is recent de Deense horizontale
implementatiewet door het parlement aangenomen. Datzelfde geldt voor de Roemeense «Dienstenwet».
In het Verenigd Koninkrijk bevindt een aantal implementatieregelingen zich
momenteel in consultatie en streeft men ernaar deze nog voor de zomer naar
het Britse parlement te zenden. Ook in Zweden is consultatie over de implementatieregelgeving
inmiddels gaande. In Duitsland werden in december 2008 horizontale wettelijke
maatregelen vastgesteld die zien op de uitvoering van het elektronische één-loket.
Met betrekking tot het ontwerp en de bouw van het elektronische loket alsmede
de aansluiting van alle nodige bevoegde instanties daarop in de verschillende
lidstaten kan het volgende worden aangegeven. In vrijwel alle lidstaten zijn
de beslissingen omtrent ontwerp en architectuur van het loket genomen. In
een meerderheid van de landen is gekozen voor het voortbouwen op bestaande
e-overheidsplatforms, die in het gros van de gevallen een tussenschakel zullen
vormen tussen dienstverrichters enerzijds en de bevoegde overheidsinstanties
anderzijds. De meeste landen zijn momenteel bezig met het bouwen van het loket,
sommige in een wat verdergevorderd stadium dan andere. Diverse lidstaten met
een federale structuur zullen meerdere loketten kennen, in de andere lidstaten
zal één enkel loket worden opgericht. In verschillende lidstaten
zal – vergelijkbaar met de werkwijze in Nederland – een methodologie
worden gehanteerd voor de aansluiting op het centrale loket van
alle bevoegde instanties en de informatie op die websites. Veelal vergt dit
wettelijke regeling. Het IMI is gereed voor werking onder de dienstenrichtlijn;
de lidstaten zijn nu bezig met de aansluiting en het instrueren van alle bevoegde
instanties. Kortom: de implementatie van de dienstenrichtlijn wordt ook door
andere lidstaten voortvarend aangepakt. Tot nu toe maken zij over het algemeen
goede vorderingen en zijn er – hoewel ik u dat uiteraard niet kan garanderen –
geen redenen om op dit moment aan te nemen dat de andere lidstaten de implementatiedeadline
niet zullen halen.De leden van de PvdA-fractie vroegen om de toezegging dat een overzicht
met betrekking tot de screening van de wet- en regelgeving op hoofdlijnen
zal worden gegeven. Naar aanleiding van een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie zal verderop in deze memorie van antwoord (onder het kopje
Gevolgen voor andere overheden hierna) worden ingegaan op de stand van zaken
en de uitkomsten van de screening in Nederland – zowel op Rijksniveau
als op decentraal niveau. Kortheidshalve zij verwezen naar dat antwoord.Met betrekking tot de implementatie van de dienstenrichtlijn in andere
lidstaten wilden de leden van de fractie van de PvdA weten hoe de screening
in andere lidstaten uitvalt. Uiterlijk op 28 december 2009 zullen alle
lidstaten een verslag indienen bij de Commissie over hun screeningsresultaten
(zie artikel 39 van de dienstenrichtlijn). De Commissie zal de verslagen naar
alle lidstaten toezenden en de lidstaten zullen vervolgens gedurende een periode
van zes maanden in 2010 de tijd hebben voor een wederzijdse beoordeling van
elkaars screeningsresultaten. Tijdens dit proces van wederzijdse beoordeling
zal tevens duidelijk worden hoe de screening in andere lidstaten is uitgevallen
en kan Nederland – evenals de andere lidstaten – ten aanzien hiervan
observaties doen. Uit de diverse bilaterale en multilaterale contacten die
momenteel plaatsvinden vanuit mijn departement met een aantal andere lidstaten,
kan worden opgemaakt dat de meeste lidstaten goed op weg zijn met de screening
van hun wet- en regelgeving. De screening op centraal overheidsniveau is veelal
afgerond en een aantal lidstaten is, net als Nederland, deels nog bezig is
met de afronding van de screening op decentraal niveau. In veel lidstaten
is naar aanleiding van de screening wijzigingswet- of regelgeving in voorbereiding.
De lidstaten verwachten de belemmerende wetgeving nog gedurende 2009 te hebben
aangepast. Zo is in Denemarken het grootste deel van de wijzigingswetgeving
tegelijk met de horizontale implementatiewet recent door het parlement aangenomen.Het aantal regelingen dat naar aanleiding van de screening moet worden
aangepast verschilt sterk per lidstaat. Dit hangt samen met de juridische
inrichting en staatsrechtelijke structuur van de lidstaten alsmede met de
mate van (al dan niet van oudsher bestaande) openheid van de economie. In
het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld lijken er weinig aanpassingen nodig te
zijn (in wezen vergelijkbaar met Nederland), in sommige andere lidstaten wat
meer (bijvoorbeeld in Spanje, waar men dit via een wijzigende «Omnibuswet»
zal regelen). Ter illustratie volgen hierna enkele voorbeelden van aanpassingen
in twee voor Nederland relevante lidstaten: Denemarken en het Verenigd Koninkrijk.
In Denemarken is de eis dat makelaars een bepaalde rechtsvorm moeten hebben,
in het licht van artikel 15 dienstenrichtlijn afgeschaft. Tevens zijn vergunningstelsels
voor effectenhandelaren en veilingmeesters geschrapt aangezien deze de proportionaliteitstoets
niet bleken te kunnen doorstaan. In het Verenigd Koninkrijk wordt een discriminatoire
reden voor weigering van een vergunning voor een aantal activiteiten (bijvoorbeeld
sexinrichtingen), vallend onder de Lokale Overheden (Diverse Bepalingen) Wet
1982, gewijzigd. Een weigeringsgrond was namelijk dat de aanvragende (rechts)persoon
niet in het Verenigd Koninkrijk had verbleven gedurende zes maanden
voorafgaand aan de vergunningaanvraag of niet in het Verenigd Koninkrijk gevestigd
was.De leden van de fractie van de PvdA vroegen om een toezegging van de regering
om een rapportage van de implementatie op 28 december 2009 in de EU.
28 december 2009 is de uiterste datum waarop de lidstaten alle implementatiewerkzaamheden
geheel dienen te hebben afgerond en daarover een melding aan de Europese Commissie
moeten zenden. Dat is dus niet het moment waarop alle aspecten van de implementatie
transparant zijn – noch voor de Commissie, noch voor de lidstaten. Wel
kent de dienstenrichtlijn zelf, zoals hieronder nader uitgewerkt, een aantal
data waarop de Commissie richting Europees Parlement en Raad een verslag respectievelijk
een voorstel voor eventuele aanvullende maatregelen zal moeten doen. In overeenstemming
met de verplichtingen uit de dienstenrichtlijn (artikel 39) zullen alle lidstaten
uiterlijk op 28 december 2009 een verslag indienen bij de Commissie met
informatie over hun screeningsresultaten. Alle lidstaten, dus ook Nederland,
zullen elkaars verslagen vervolgens gedurende zes maanden in 2010 beoordelen
in het kader van het proces tot wederzijdse beoordeling. Op 28 december
2009 is deze informatie nog niet voorhanden, maar gaandeweg zal in 2010 meer
duidelijkheid ontstaan omtrent de uitkomsten van de screening in de diverse
lidstaten. Deze wederzijdse beoordeling zal uitmonden in een samenvattend
verslag van de Europese Commissie aan de Raad en het Europees Parlement (uiterlijk
28 december 2010), waarin tevens in voorkomend geval voorstellen voor
aanvullende initiatieven kunnen worden opgenomen. Ik zeg uw Kamer alsmede
de Tweede Kamer toe dit verslag, voorzien van mijn duiding, te zullen sturen.Vervolgens kent de dienstenrichtlijn een proces van evaluatie volgens
welk de lidstaten, en dus ook de Tweede en Eerste Kamer via de voorbereiding
van de Raad voor Concurrentievermogen en de daaropvolgende verslagen van deze
Raad, op regelmatige basis worden geïnformeerd. Deze evaluaties bestaan
uit de navolgende elementen. Op 28 december 2011 en elke drie jaar daarna
dient de Commissie een uitgebreid verslag over de toepassing van de richtlijn
in bij het Europees Parlement en de Raad (artikel 41 van de dienstenrichtlijn).
Naar aanleiding van dit verslag kunnen aanvullende maatregelen worden genomen
om de interne markt voor diensten te voltooien. Op deze wijze wordt voorzien
in een mechanisme voor de evaluatie van de dienstenrichtlijn. Na 28 december
2011 zal er dan ook meer informatie beschikbaar zijn over de algehele implementatie
van de dienstenrichtlijn – en de eventuele nadere voornemens voor de
toekomst van de interne markt voor diensten – binnen de EU. De dienstenrichtlijn
(artikel 39, vijfde lid, derde alinea) verplicht de Commissie er verder toe
om op jaarbasis analyses en richtsnoeren te verstrekken over de toepassing
van nationale bepalingen die eisen stellen aan het verrichten van dienstenactiviteiten
(die vallen onder artikel 16, eerste lid, derde alinea en artikel 16, derde
lid, eerste zin, van de dienstenrichtlijn). Uiterlijk op 28 december
2011 zal de Commissie voorts een verslag zenden naar het Europees Parlement
en de Raad over de toepassing van artikel 16 van de dienstenrichtlijn, waarin
zij nagaat of het nodig is harmonisatiemaatregelen voor te stellen met betrekking
tot de onder deze richtlijn vallende dienstenactiviteiten (zie artikel 16,
vierde lid, dienstenrichtlijn). Ook hiermee komt dus de nodige informatie
beschikbaar over de toepassing van dit onderdeel van de dienstenrichtlijn.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de consequentie indien de Dienstenwet
niet op tijd wordt geïmplementeerd. Deze leden vroegen daarbij in het
bijzonder of een lidstaat een boete dient te betalen indien niet uiterlijk
op 28 december 2009 de implementatie van de dienstenrichtlijn heeft plaatsgevonden.
Allereerst geldt dat de dienstenrichtlijn een aantal voordelen biedt voor
dienstverrichters en afnemers die niet of slechts gedeeltelijk
kunnen worden gerealiseerd als de benodigde implementatiewetgeving niet of
niet tijdig tot stand komt. Vervolgens moet worden opgemerkt dat niet tijdige
implementatie niet alleen juridische en financiële risico’s met
zich meebrengt in het kader van een inbreukprocedure bij het Hof van Justitie
die de Europese Commissie aan kan spannen, maar ook in nationale rechterlijke
procedures. Het niet tijdig implementeren van de dienstenrichtlijn brengt
met zich mee dat Nederlandse bevoegde instanties worden blootgesteld aan schadeclaims
door dienstverrichters en afnemers die zich beroepen op de rechten die de
richtlijn hun toekent. Dit staat bekend als de Francovich-aansprakelijkheid.Een concreet voorbeeld ter illustratie: de dienstenrichtlijn kent op grond
van artikelen 6 tot en met 8 dienstverrichters het recht toe om via het één-loket
procedures en formaliteiten elektronisch te kunnen afwikkelen met de bevoegde
instanties die verantwoordelijk zijn voor deze procedures. Zonder het tijdig
vaststellen van zowel de Dienstenwet die deze rechten juridisch implementeert
als de benodigde praktische uitvoeringsmaatregelen, kan een dienstverrichter
zich na 28 december 2009 rechtstreeks op deze rechten uit de richtlijn
beroepen. Stel dat deze dienstverrichter uit België een evenement in
Tilburg wenst te organiseren. Hij wenst daarbij zijn aanvraag voor een evenementenvergunning
elektronisch in te dienen bij de gemeente Tilburg op 10 januari 2010.
Vervolgens blijkt dat dit niet mogelijk is omdat het dienstenloket en het
juridisch kader voor het afwikkelen van dit elektronisch verkeer niet voorhanden
zijn. De Belgische dienstverrichter kan zich vervolgens beroepen op de artikelen
6 tot en met 8 van de dienstenrichtlijn om een schadeclaim in te dienen tegen
hetzij de gemeente Tilburg (die de procedure niet elektronisch kan afwikkelen),
hetzij de Staat der Nederlanden (die het dienstenloket niet heeft kunnen laten
functioneren). Weliswaar zal de schade die hij heeft geleden beperkt zijn,
maar hij zal toch extra stappen hebben moeten nemen om op andere wijze dan
de richtlijn aangeeft zijn aanvraag in te dienen. De Nederlandse rechter zal
op grond van de Europese Francovich-jurisprudentie tot de conclusie komen
dat hier sprake is van een schending van het Europees recht waarvoor een overheidsaansprakelijkheid
bestaat en een schadevergoeding moeten toekennen.Naast deze vorm van financiële en juridische risico’s kent
het EG-verdrag in artikel 226 de bevoegdheid toe aan de Europese Commissie
om een verdragsschendingsprocedure op te starten indien een lidstaat de dienstenrichtlijn
niet tijdig heeft geïmplementeerd. De Europese Commissie heeft reeds
aangekondigd dat lidstaten die op 28 december 2009 niet de benodigde
implementatiemaatregelen hebben vastgesteld en in werking hebben laten treden,
in januari 2010 de eerste stap (de ingebrekestelling) tegemoet kunnen zien.
Gebruikelijk is dat een lidstaat na zo’n ingebrekestelling één
of twee maanden de tijd krijgt om te reageren. Mocht de implementatie dan
nog niet hebben plaatsgevonden, dan zal een met redenen omkleed advies volgen
waarbinnen de lidstaat nog een (korte) termijn van één of twee
maanden wordt gegund om te implementeren. Blijft implementatie dan nog uit,
dan is de volgende stap een gang naar het Hof van Justitie. De huidige praktijk
laat zien dat eenmaal bij het Hof de procedure wegens verdragsschending zeer
snel verloopt en de Commissie dan ook niet meer genegen is om de zaak in trekken.
Een negatief oordeel van het Hof volgt veelal na 6 tot 8 maanden. In het vonnis
van het Hof wordt de lidstaat andermaal een termijn gegund om tot implementatie
over te gaan (meestal drie maanden). Mocht ook deze termijn niet worden gehaald,
dan kan de Commissie een procedure op grond van artikel 228 EG starten en
om het opleggen van een boete en/of dwangsom verzoeken. De boete werkt ook
over het verleden (vanaf de implementatiedatum van de richtlijn), de dwangsom
geldt voor de toekomst en kan een geldbedrag per dag omvatten voor de duur
van het niet-implementeren. Bij het Verdrag van Lissabon zal de procedure
worden ingekort: een tweede gang naar het Hof van Justitie om een boete of dwangsom te verlangen wegens niet tijdig implementeren zal dan
niet meer nodig zijn. Reeds bij de eerste vordering zal de Commissie de mogelijkheid
hebben om een boete of dwangsom te vorderen (artikel 2, onderdeel 212, van
het Verdrag van Lissabon). Het Verdrag van Lissabon zal in werking treden
op de eerste dag van de maand die volgt op neerleggen van de akte van bekrachtiging
door de ondertekenende staat die als laatste deze handeling verricht (artikel
6 Verdrag van Lissabon).Samenvattend kan dus worden geantwoord dat een lidstaat inderdaad een
boete of dwangsom kan worden opgelegd in kader van een verdragsschendingsprocedure
wanneer de dienstenrichtlijn niet tijdig wordt geïmplementeerd. Los daarvan
zijn er ook juridische en financiële risico’s verbonden aan het
niet-tijdig implementeren van de dienstenrichtlijn op grond van de Francovich-aansprakelijkheid.Effecten DienstenwetDe leden van de fractie van de PvdA vroegen op welke wijze het Ministerie
van Economische Zaken de Nederlandse ondernemers helpt om van de kansen die
de Dienstenwet biedt gebruik te maken. Tevens vroegen zij of het ministerie
aan bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel en MKB Nederland heeft gevraagd hoe
zij ondernemers kunnen helpen te profiteren van deze richtlijn. Bij het informeren
van ondernemers over de kansen die de implementatie van de dienstenrichtlijn
hen biedt, zal ik vooral gebruik maken van partijen en kanalen waar de ondernemer
bekend mee is en welke nu ook een rol hebben bij de voorlichting aan ondernemers.
Ik denk dan in de eerste plaats aan Antwoord voor bedrijven; dit is het portaal
voor informatie van de overheid richting bedrijven en wordt tevens gebruikt
om het dienstenloket onder te brengen. Antwoord voor bedrijven werkt voor
de informatievoorziening samen met partners als de Kamers van Koophandel en
organisaties uit diverse sectoren. Daarnaast hebben bijvoorbeeld brancheorganisaties
een rol bij het informeren van hun leden. In overleg met VNO-NCW en MKB Nederland
wordt bekeken hoe ik hen hierin vanuit mijn ministerie kan ondersteunen. Daarnaast
is een organisatie als de EVD een logische partij om ondernemers over de mogelijkheden
te vertellen. In dit kader vinden in juni 2009 vijf regionale bijeenkomsten
plaats om ondernemers te informeren over de gevolgen van de dienstenrichtlijn
en de Dienstenwet. Deze bijeenkomsten zijn een samenwerking tussen VNO-NCW,
MKB Nederland en mijn ministerie. Mijn aanpak is er aldus op gericht om de
ondernemer zoveel mogelijk via de hem bekende kanalen, en in de taal die de
ondernemer aanspreekt, voor te lichten over de kansen en verplichtingen die
met deze richtlijn samenhangen.De leden van de SP-fractie vroegen naar het effect van de richtlijn op
de lonen in Europa en Nederland. Uit onderzoek door het CPB (CPB Document,
No 108, februari 2006, «The trade-induced effects of the Services Directive
and the country of origin principle») volgde de verwachting dat de lonen
in de EU als geheel met 0,6% tot 1,3% zullen stijgen, en de
lonen in Nederland met 1,6% tot 2,2%. Echter, dit onderzoek
gaat nog uit van een dienstenrichtlijn met het «land van oorsprongsbeginsel».
Dit beginsel maakt niet langer onderdeel uit van de richtlijn. Naar de inschatting
van het CPB is het effect hiervan dat de berekende toename van de lonen op
circa een derde minder zal uitkomen. Overigens is van een direct effect op
de lonen geen sprake omdat bepalingen over arbeidsrecht, arbeidsomstandigheden
en arbeidsverhoudingen uitdrukkelijk uitgesloten zijn van de werking van de
dienstenrichtlijn. Deze richtlijn bevat dus geen verplichting aan de lidstaten
om wijzigingen op die terreinen door te voeren. En indien er sprake is van
een bindend minimumloon, dan geldt dit ook voor gedetacheerde werknemers.
Dat bindend minimum bestaat in Nederland; er is sprake van een wettelijk minimumloon
en daarnaast geldt dat de Wet Arbeidsvoorwaarden Grensoverschrijdende
Arbeid (WAGA) van toepassing is, zodat ook de CAO-lonen gelden als minimum.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de SP waarin
zij verzochten om aan te geven wat de omvang is van de kosten die veroorzaakt
worden door taal-, cultuur- en gedragsverschillen, kan ik aangeven dat hier
voor zover mij bekend geen specifiek onderzoek naar gedaan is in het kader
van de dienstenrichtlijn. Overigens is mijn verwachting dat een deel van kosten
die niet direct uit de regelgeving zelf voortvloeien, toch zullen afnemen.
Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de verschillen tussen de lidstaten
op het vlak van de regelgeving minder worden. Ook verwacht ik dat de elektronische
loketten kunnen bijdragen aan het transparanter maken van de «regelcultuur»
in de lidstaten. Tot slot zij opgemerkt dat het CPB de economische effecten
van de richtlijn heeft geschat onder medeneming van de niet-beleidsgerelateerde
barrières (taalverschillen en fysieke afstand tussen de landen).Gevolgen voor andere overhedenDe leden van de fractie van het CDA informeerden naar het volgende punt:
het «nee tenzij» met betrekking tot LSP wordt gewijzigd in het «ja
tenzij». De commentaren van VNG en IPO waren gebaseerd op het oorspronkelijke
wetsvoorstel. De leden van de CDA-fractie vroegen, of deze wijziging nog tot
extra problemen kan leiden bij andere overheden. Allereerst wil ik benadrukken
dat het stelsel dat uitgaat van toepasselijkheid van de lex silencio positivo
tenzij deze expliciet is uitgezonderd, alleen geldt voor vergunningstelsels
binnen de reikwijdte van de dienstenrichtlijn. Buiten de reikwijdte van de
dienstenrichtlijn geldt nog steeds het facultatieve stelsel waarbij het toepassen
van lex silencio positivo op een vergunningstelsel expliciet moet gebeuren
door paragraaf 4.1.3.3 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing
te verklaren. Met het amendement van de leden Vos en Van Dijk (Kamerstukken
II 2008/09, 31 579, nr. 14) is tevens in artikel 65 van de Dienstenwet
voorzien in een overgangstermijn voor de vergunningstelsels van decentrale
overheden vallend onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn, ingesteld
op grond van hun autonome bevoegdheden. Om al te grote belasting te voorkomen
in aanloop naar de implementatiedeadline van eind 2009, geldt dat voor deze
vergunningstelsels voorlopig doorgegaan kan worden met de wijze van toepassen
zoals was voorgeschreven in het oorspronkelijke wetsvoorstel. De decentrale
overheden moeten dus uiterlijk eind 2009 voor de vergunningstelsels die vallen
onder de dienstenrichtlijn in regelgeving vastleggen wanneer er wèl
sprake is van lex silencio positivo. Vervolgens hebben zij tot uiterlijk 1 januari
2012 de tijd om in decentrale regelgeving de uitzonderingen op de lex silencio
positivo vast te leggen. Mijn ministerie, het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Ministerie van Justitie doen het
nodige aan voorlichting om de juiste wijze van invoering van lex silencio
positivo onder de aandacht te brengen. Zo is er een handreiking voor medeoverheden
over de invoering van de lex silencio positivo verspreid en een factsheet
met de belangrijke informatie. Daarnaast wordt hier aandacht aan besteed op
regionale informatiebijeenkomsten en door middel van nieuwsbrieven.De leden van de CDA-fractie vroegen naar de stand van zaken van de screening
van regelgeving van de diverse overheden in het kader van de dienstenrichtlijn.
Ook de leden van de PvdA-fractie informeerden (onder het kopje Implementatietraject
hiervoor) naar een overzicht van de screening van wet- en regelgeving op hoofdlijnen.
Op rijksniveau is de screening enige tijd geleden afgerond. Daaruit is ten
eerste naar voren gekomen wat de reikwijdte van de dienstenrichtlijn voor
deze Nederlandse wet- en regelgeving op rijksniveau is. Een overzicht van
deze bepalingen is gevoegd bij de nota naar aanleiding van het
verslag die in november 2008 naar de Tweede Kamer is gezonden (Kamerstukken
II 2008/09, 31 579, nr. 6). Het gaat hier bijvoorbeeld (niet-limitatief)
om onderdelen van de Handelsregisterwet 2007, de Wet kinderopvang, het Besluit
luchtfotografie, de Mijnbouwwet, de accountants- en advocatenwetgeving, eisen
aan laboratoria voor het nemen van grondmonsters (Uitvoeringsregeling Meststoffenwet),
eisen tot inschrijving in diverse registers, kwaliteitseisen op het vlak van
monsterneming en analyses op basis van de Wet bodembescherming, typekeuringen
voor speeltoestellen en een vergunningseis voor tatoeëerders en piercers.Daarnaast is op een aantal plaatsen gebleken dat aanpassing van de wet-
en regelgeving noodzakelijk is om deze in lijn te brengen met de dienstenrichtlijn.
Deze benodigde aanpassingen zijn niet zeer talrijk en dat vind ik een goed
teken; onze wet- en regelgeving is dus grotendeels in overeenstemming met
die onderdelen van de dienstenrichtlijn die in wezen neerkomen op een codificatie
van al geldend Europees recht. In de Aanpassingswet dienstenrichtlijn (Kamerstukken
II 2008/09, 31 859, nr. 2) wordt een negental bepalingen in diverse wetten
gewijzigd om deze in overeenstemming te brengen met de dienstenrichtlijn en
Dienstenwet. In 2008 is de Handelsregisterwet 2007 aangepast aan de dienstenrichtlijn,
aangezien deze een bepaling bevatte die meer eisen stelde aan buitenlandse
dan aan binnenlandse ondernemers (zie de nota van wijziging op de Wijziging
van de Gaswet, de Elektriciteitswet 1998 en enige andere wetten tot herstel
van wetstechnische gebreken en leemten, tot aanbrenging van wijzigingen van
inhoudelijk ondergeschikte aard en tot intrekking van diverse wetten die uitgewerkt
zijn, Kamerstukken II 2007/08, 31 120, nr. 6). Op het niveau van algemene
maatregelen van bestuur gaat het om een 25-tal aanpassingen, bij ministeriële
regelingen zijn het er ongeveer 30.Ten aanzien van de screening door de decentrale overheden kan gemeld worden
dat alle provincies en de meeste waterschappen hun regelgeving hebben doorgelicht
en daarover gerapporteerd hebben aan mijn ministerie. Ruim 90% van
de gemeenten heeft inmiddels de eigen regelgeving doorgelicht of is daarmee
bezig en heeft daarover over gerapporteerd of zal binnenkort rapporteren aan
mijn ministerie. Uiteindelijk zal er één totaalverslag aan de
Europese Commissie worden gezonden over de screening van de Nederlandse wet-
en regelgeving vallend onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn. De interdepartementale
projectgroep implementatie dienstenrichtlijn, bestaande uit medewerkers van
mijn ministerie alsmede de Ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, is doende de gemeenten die nog niet hebben gerapporteerd
over de screening van de nodige informatie te voorzien om dit proces zo spoedig
mogelijk af te ronden. Het gaat hierbij hoofdzakelijk om gemeenten die wegens
herindeling, prioriteits- en capaciteitskwesties nog niet (geheel) aan het
screenen waren toegekomen. Uit recente contacten met deze gemeenten komt in
het algemeen het beeld naar voren dat men zich realiseert wat de dienstenrichtlijn
met zich meebrengt en dat men de werkzaamheden oppakt. Van een groot deel
van deze gemeenten wordt verwacht dat zij aansluiten bij de modelverordeningen
van de VNG, die reeds zijn gescreend en in overeenstemming zijn gebracht met
de dienstenrichtlijn. Dat betekent voor deze gemeenten dat de screeningswerkzaamheden
tamelijk beperkt kunnen blijven; zij hoeven uitsluitend de afwijkingen van
de VNG-modellen alsmede de eigen beleidsregels zelf nog door te lichten. De
verantwoordelijkheid van de inhoudelijke screening blijft liggen bij de screenende
instanties zelf.Over het algemeen worden er weinig tot geen met de dienstenrichtlijn strijdige
bepalingen in Nederlandse decentrale regelgeving aangetroffen. Het gaat veelal
om eisen of vergunningen die een extra motivering behoeven om in overeenstemming
te zijn met de criteria die de dienstenrichtlijn aan regelgeving stelt. Veel
gemeenten nemen de modelverordeningen van de VNG over, die de
VNG heeft gescreend en in overeenstemming heeft gebracht met de dienstenrichtlijn.
De VNG heeft enkele wijzigingen in de modellen aangebracht; zo oordeelde de
VNG dat (vooral) voor de kleinere evenementen een voorafgaande toestemming,
met alle bureaucratie van dien, niet nodig is en prima kan worden volstaan
met controles achteraf. De vergunning voor kleinere evenementen is dan ook
als gevolg van de dienstenrichtlijn afgeschaft. Bij individuele gemeenten
bleek hier en daar nog een discriminatoire eis (’ondernemers die diensten
willen verrichten, dienen gevestigd te zijn in deze gemeente’) voor
te komen, die door de desbetreffende gemeenten geschrapt is of wordt. De provincies
hebben in IPO-verband gemeenschappelijke verordeningen gezamenlijk gescreend.
Aanpassingen van provinciale regelgeving zijn nauwelijks noodzakelijk gebleken.
De Unie van Waterschappen heeft twee modellen gescreend en de waterschappen
daarover geïnformeerd. Een onderdeel van één model is naar
aanleiding van de screening aan de dienstenrichtlijn aangepast. Dit had te
maken met een bepaling omtrent overhandiging van een certificaat, die geschrapt
is. Daarnaast heeft de Unie van Waterschappen gewerkt aan een nieuwe modelkeur,
die getoetst is aan de eisen van de dienstenrichtlijn.De leden van de CDA-fractie wilden weten wanneer het voorstel voor een
wettelijke regeling naar aanleiding van de motie Van Dijk c.s. (Kamerstukken
II 2008/09, 31 579, nr. 9) voor het afdwingen door het Rijk van de Dienstenwet
bij andere overheden, bij de Tweede Kamer zal worden ingediend. In het plenaire
debat over het Dienstenwetsvoorstel in de Tweede Kamer (Handelingen II 2008/09,
31 579, 53) heb ik naar aanleiding van genoemde motie Van Dijk c.s. aangegeven
dat hiertoe enkele bepalingen via een nota van wijziging op de Aanpassingswet
dienstenrichtlijn in de Dienstenwet zullen worden opgenomen. De Tweede Kamer
heeft vervolgens in de procedurevergadering van de vaste kamercommissie voor
Economische Zaken van 17 februari 2009 besloten dat deze nota van wijziging
zal worden afgewacht alvorens het wetsvoorstel Aanpassingswet dienstenrichtlijn
te behandelen. Het streven is, de nota van wijziging na de zomer bij de Tweede
Kamer in te dienen.De leden van de CDA-fractie vroegen zich voorts af of een voorziening
in de Dienstenwet die de naleving van die wet en van de dienstenrichtlijn
dient te borgen, wel te combineren valt met de gemeentelijke autonomie. Daarnaast
vroegen deze leden zich af of het niet wat vreemd is dat er een wet komt speciaal
voor andere overheden met de strekking dat deze overheden zich aan de wet
moeten houden. Een belangrijke notie is dat deze voorziening in de Dienstenwet
van tijdelijke aard zal zijn, aangezien de desbetreffende bepalingen zullen
vervallen zodra het bij de Minister van BZK in voorbereiding zijnde wetsvoorstel
Naleving Europese regelgeving publieke entiteiten (NErpe) tot wet is verheven
en in werking treedt. Hierbij is van belang te onderstrepen dat een inhoudelijke
reactie op deze in voorbereiding zijnde bepalingen, via een nota van wijziging
op de Aanpassingswet dienstenrichtlijn, hier niet op zijn plaats is en vooruit
zou lopen op de discussie over deze Aanpassingswet, inclusief nota van wijziging,
die in eerste instantie nog door mij met de Tweede Kamer moet worden gevoerd.
Wel is van belang hier nogmaals te bevestigen dat decentrale overheden inderdaad
een eigen autonome verantwoordelijkheid hebben om Europese regels te implementeren
en na te leven. De rijksoverheid spant zich in het kader van de implementatie
van deze richtlijn in om voldoende informatie en kennis ter beschikking te
stellen om decentrale overheden hun taken en verantwoordelijkheden zo goed
mogelijk te kunnen vervullen. Toch zou in het uiterste geval, ondanks adequate
informatievoorziening en ambtelijk en bestuurlijk overleg, een situatie kunnen
ontstaan waarbij sprake is van onjuiste naleving van de richtlijn en
de Dienstenwet door een decentrale overheidsinstantie. Op grond van het hiervoor
reeds genoemde in voorbereiding zijnde wetsvoorstel NErpe kan de desbetreffende
overheidsinstantie hierop worden aangesproken. De door de Tweede Kamer gevraagde
bepalingen in de Dienstenwet strekken ertoe eenzelfde grond te bieden als
het wetsvoorstel NErpe, mocht dit laatstgenoemde wetsvoorstel niet tijdig
tot wet worden verheven en in werking treden.De leden van de VVD-fractie verzochten om informatie over de stand van
zaken van het wetsvoorstel van de Minister van Buitenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
dat de naleving van Europese regelgeving door publieke entiteiten moet borgen.
Dit wetsvoorstel ligt momenteel ter advisering voor bij de Raad van State.De leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie vroegen of de implementatie
van de dienstenrichtlijn door met name gemeenten binnen de gestelde termijn
te realiseren is. Over het algemeen kan deze vraag bevestigend worden beantwoord.
Vanuit de interdepartementale projectgroep implementatie dienstenrichtlijn
is sinds 2007 – met een groei in 2008 en 2009 – de nodige informatie
en (uitvoerings)instructies via enkele handreikingen aan gemeenten verstrekt
via reguliere post, e-mail, internet en middels twee series van regionale
informatiebijeenkomsten. Ook de koepelorganisatie VNG heeft op diverse fronten
voorwerk voor gemeenten verricht (via screening van haar modelverordeningen),
verstrekt informatie over de dienstenrichtlijn mede in het licht van lopende
dereguleringsoperaties en is bereikbaar als vraagbaak. Daarnaast beantwoordt
het Kenniscentrum Europa decentraal vele vragen vanuit gemeenten over (de
doorlichting van regelgeving onder) de dienstenrichtlijn en verzorgt zij diverse
presentaties en workshops. Bij de aansluiting op het dienstenloket alsmede
op het IMI voor de administratieve samenwerking, is de ICT-uitvoeringsorganisatie
van het Rijk (ICTU) ingeschakeld. Accountmanagers van ICTU voeren overleg
met gemeenten om de diverse aspecten van deze aansluiting met hen vorm te
geven. Al deze genoemde activiteiten helpen gemeenten bij een tijdige en volledige
uitvoering van de werkzaamheden die nodig zijn om implementatie van de dienstenrichtlijn
te realiseren.Daarbij blijft het, conform de bestuurlijke bevoegdheidsverdeling in Nederland,
een verantwoordelijkheid van de gemeenten zelf om volledig en tijdig aan de
dienstenrichtlijn te voldoen. Zo moeten zij de eigen regelgeving screenen,
zorgen dat de juiste informatie en procedures beschikbaar komen via hun gemeentelijke
website met een koppeling aan het dienstenloket bij Antwoord voor bedrijven,
zich doen aansluiten op en op de hoogte stellen van het IMI en hun interne
organisatie gereed maken voor het werken met de dienstenrichtlijn.Zoals hiervoor gemeld onder het kopje Gevolgen voor andere overheden,
kan ten aanzien van de screening van regelgeving door gemeenten worden gemeld
dat ruim 90% van de 441 gemeenten de screeningsresultaten hebben ingediend
of binnenkort zal indienen bij mijn ministerie (stand per begin juni jl.).Voor het dienstenloket heb ik in het voorjaar van 2008 een informatiekundige
uitvoeringstoets laten doen door EGEM (een organisatie opgericht in 2003 door
het Ministerie van BZK en de VNG die gemeenten ondersteunt in verbetering
van hun dienstverlening aan burgers en bedrijven), samen met medeoverheden.
Hieruit bleek dat de voorgestelde inrichting van het loket realiseerbaar is,
onder meer door de aansluiting die is gezocht bij lopende e-overheidsprojecten.
Naar aanleiding van de aanbevelingen uit deze uitvoeringstoets is de implementatie
van het dienstenloket – naast medewerkers op de werkvloer – nadrukkelijk
onder de aandacht van bestuurders van decentrale overheden gebracht. In dit
kader is nog van belang te benoemen dat het loket onderdeel uitmaakt van het Nationaal Uitvoeringsprogramma Beter Dienstverlening (het
NUP) en daarin aangewezen is als één van de zes voorbeeldprojecten.
Dat benadrukt de samenhang met lopend e-overheidsbeleid en de urgentie van
tijdige implementatie. Het dienstenloket bestaat uit twee onderdelen. Ten
eerste de berichtenbox, waarin dienstverrichter en bevoegde instantie via
een beveiligde verbinding over en weer berichten kunnen verzenden in het kader
van informatieverstrekking, beantwoording van vragen en de afwikkeling van
procedures en formaliteiten. Voorts is er de voorziening Samenwerkende Catalogi,
die ervoor zorgt dat de producten en diensten door op Samenwerkende Catalogi
aangesloten instanties eenduidig worden ontsloten via het centrale dienstenloket.
Ten gevolge van de diverse genomen maatregelen lopen de aansluitingen op de
berichtenbox en Samenwerkende Catalogi volgens planning. Van de 441 gemeenten
was in mei jl. een derde van de gemeenten volledig aangesloten op de berichtenbox
van het dienstenloket, en was nog eens 40% bezig met deze aansluiting.
Daarnaast was tweederde van de gemeenten volledig aangesloten op Samenwerkende
Catalogi, en ruim de helft van de overige gemeenten bezig met de aansluiting
daarop.Ten aanzien van het aansluiten van de gemeenten op het IMI kan gemeld
worden dat dit sinds maart van dit jaar mogelijk is. Het aansluiten op het
IMI vereist geen technische implementatie door gemeenten. Het is vooral een
administratief aansluitproces waarbij een gemeente enkele gegevens aan ICTU
aanlevert. Vervolgens maakt ICTU een gebruikersaccount aan voor de betreffende
gemeente bestaande uit een gebruikersnaam en wachtwoord. Inmiddels zit ruim
een derde van de gemeenten in het aansluitproces (stand per begin juni jl.)
en is de verwachting dat dit aantal gestaag zal groeien vanwege de bekendheid
die het IMI steeds meer krijgt. Met name de regionale informatiebijeenkomsten
die in mei en juni in het land zijn georganiseerd speciaal voor medewerkers
van gemeenten, provincies en waterschappen hebben de bekendheid met het systeem
en de bewustwording over het feit dat hier per 2010 mee gewerkt moet kunnen
worden, doen groeien.Kortom: er wordt alles aan gedaan om tijdige implementatie van de dienstenrichtlijn
door gemeenten mogelijk te maken. De huidige stand van zaken geeft vertrouwen
dat zij dit inderdaad zullen halen. En waar eventuele achterstanden dreigen,
zal er uiteraard op diverse niveaus contact worden gezocht met de desbetreffende
gemeenten.De leden van de fractie van D66 merkten op, dat er meer dan 100 verschillende
elektronische handtekeningen op de markt zijn en dat de uitwisselbaarheid,
waaraan de Europese Commissie werkt, nog niet geborgd lijkt. Dit zal naar
verwachting niet klaar zijn op de invoeringsdatum van de Dienstenwet, zo gaven
deze leden aan. De leden van de fractie van D66 vroegen de regering om uit
te leggen hoe gemeenten kunnen omgaan met digitale handtekeningen, of zij
ze kunnen lezen, en hoe zij de betrouwbaarheid kunnen inschatten. Met het
aansluiten op het dienstenloket zullen gemeenten (en andere bevoegde instanties)
elektronische aanvragen voor vergunningen e.d. ontvangen, zowel van Nederlandse
dienstverrichters als van dienstverrichters uit andere lidstaten van de Europese
Unie. Deze aanvragen zullen inderdaad vaak ondertekend (moeten) zijn. Dit
kan met een elektronische handtekening. Elektronische handtekeningen zijn
er in verschillende verschijningsvormen. Of en zo ja welke vorm van elektronische
handtekening door de gemeenten gevraagd wordt, hangt af van het niveau van
betrouwbaarheid dat de desbetreffende gemeente noodzakelijk acht voor het
desbetreffende vergunningstelsel.De meest eenvoudige elektronische handtekening is de met pen geplaatste
handtekening op een papier dat wordt gescand en vervolgens langs elektronische
weg via het dienstenloket wordt verzonden. Als de aard van het proces van
de desbetreffende gemeente het toelaat, kan op die manier worden
voldaan aan de verplichting om de transactie voor de aanvrager volledig elektronisch
af te wikkelen. De ingescande handtekening heeft echter een lage mate van
betrouwbaarheid. Er zullen ook transacties zijn waar de gemeente meer zekerheid
wil omtrent de identiteit van de aanvrager dan een gescande handtekening kan
bieden. Voor dergelijke transacties kan een dienstverrichter gebruik maken
van een geavanceerde elektronische handtekening die is gebaseerd op een gekwalificeerd
certificaat al dan niet aangemaakt met een veilig middel. Ondertekening met
dit type handtekeningen biedt naast zekerheid over identiteit van de dienstverrichter
ook de zekerheid dat het document na ondertekening niet meer is gewijzigd.
Gangbare softwareapplicaties zoals Adobe Acrobat en Microsoft Word kunnen
certificaten veelal weergeven. Met behulp van het certificaat kan de echtheid
van de handtekening worden gecontroleerd. De Europese Commissie werkt aan
het verbeteren van de controle van elektronische handtekeningen. Daartoe heeft
de Europese Commissie bijvoorbeeld een uitvoeringsbesluit in voorbereiding
dat de wederzijdse erkenning van de elektronische handtekeningen vergemakkelijkt
in combinatie met een versterking van de mogelijkheden om de echtheid van
handtekeningen aan de hand van certificaten te controleren. Voor dit laatste
doel is gekozen voor het inrichten van een zogeheten «trusted list»
waarop alle aanbieders en producten staan die voldoen aan de wetgeving op
het gebied van elektronische handtekeningen. Met de lijst, die kosteloos raadpleegbaar
wordt voor alle bevoegde instanties (dus ook gemeenten), kan de elektronische
handtekening op echtheid worden gecontroleerd. De lijst zal worden beheerd
door de nationale toezichthouders op elektronische handtekeningen. Over deze
aanpak van de Commissie is op Europees niveau consensus. In Nederland is het
voornemen de huidige toezichthouder OPTA ook het beheer van deze lijst te
laten verrichten. Een voorstel voor de benodigde wettelijke bepalingen om
deze lijst juridisch te verankeren, heb ik onlangs via een nota van wijziging
op de Aanpassingswet dienstenrichtlijn voor advies naar de Raad van State
gezonden.DienstenloketDe leden van de CDA-fractie vroegen of het de bedoeling is dat bij het
loket duidelijke informatie wordt verschaft over de vraag welke sectoren van
de wet zijn uitgesloten. Het Dienstenwetsvoorstel voorziet in artikel 5 in
een verplichting voor de Minister van Economische Zaken om zorg te dragen
voor de inrichting en instandhouding van een centraal loket met behulp waarvan
dienstverrichters informatie kunnen achterhalen die van belang is voor het
verkrijgen van toegang tot of de uitoefening van een dienst. Dat betekent
dus dat die informatie wordt verschaft voor alle sectoren, regels en procedures
die onder de reikwijdte van de dienstenrichtlijn vallen. Daarnaast wordt (algemene)
informatie verstrekt over de vraag welke sectoren, regels en procedures uitgezonderd
zijn van de reikwijdte van de dienstenrichtlijn en de Dienstenwet. Voor dit
laatste zal gebruik worden gemaakt van de informatie die thans reeds wordt
verstrekt via de websites van mijn ministerie, de websites van de collega-ministers
en het Kenniscentrum Europa decentraal.De leden van de fractie van het CDA vroegen wat de minimum beveiligingseisen
zijn waaraan moet worden voldaan met betrekking tot de «beveiligde internetomgeving»
bij het dienstenloket. Wanneer bij het dienstenloket wordt gesproken van een «beveiligde
internetomgeving», wordt daarmee onder andere bedoeld dat de servers
en programmatuur in een fysiek beveiligde omgeving staan. Dat betekent dat
er adequate maatregelen worden genomen om te voorkomen dat onbevoegden toegang
krijgen tot de servers. Verder worden er maatregelen getroffen om zeker te
stellen dat personen die in de omgeving van de servers werken,
operators en ander personeel, geen ongeautoriseerde toegang kunnen krijgen
tot de gegevens op de servers. Naast deze directe beveiliging van toegang
tot de servers, worden de internetverbindingen beveiligd. Dat betekent dat
alle informatie-uitwisseling tussen ondernemers en het dienstenloket via versleutelde
verbindingen wordt uitgevoerd. Het dienstenloket zal alle naar de stand der
techniek gebruikelijke niveaus van versleuteling kunnen ondersteunen. Welk
niveau uiteindelijk gebruikt wordt wanneer een ondernemer contact zoekt met
het dienstenloket, is verder afhankelijk van het niveau dat de browser van
die ondernemer ondersteunt. Het voornemen is de hiervoor genoemde beveiligingsmaatregelen
onderdeel te laten uitmaken van een algemene maatregel van bestuur. Het voorstel
voor een Dienstenwet biedt namelijk in artikel 5, derde lid, de mogelijkheid
om bij algemene maatregel van bestuur regels te stellen met betrekking tot
de inrichting, instandhouding, werking en beveiliging van het centraal loket.
Over een voorstel voor een dergelijke algemene maatregel van bestuur is begin
juni van dit jaar het advies van de Raad van State ontvangen. Deze algemene
maatregel van bestuur zal vastgesteld kunnen worden op het moment dat het
Dienstenwetsvoorstel tot wet is verheven.De leden van de fractie van de VVD vroegen waarop het optimisme van de
regering is gebaseerd dat het dienstenloket als onderdeel van Antwoord voor
bedrijven op het moment van inwerkingtreding van de wet operationeel zal zijn.
Het dienstenloket zal bestaan uit een website met daarop informatie, een verbinding
vanuit die website naar alle websites van bevoegde instanties, en de berichtenbox
voor het veilig uitwisselen van procedureberichten en bijstandsberichten tussen
dienstverrichters en bevoegde instanties. De website is reeds operationeel
(www.antwoordvoorbedrijven.nl). Voor de verbinding van de websites wordt gebruik
gemaakt van een reeds bestaand programma Samenwerkende Catalogi, en de aansluitingen
lopen op schema.De berichtenbox is reeds in eerste testversie ontwikkeld. Bevoegde instanties
kunnen daar al op aansluiten om de eigen procedures te testen. De komende
maanden worden additionele functionaliteiten toegevoegd. Alle essentiële
functionaliteiten werken momenteel naar behoren. Er worden geen problemen
voorzien bij de introductie van nieuwe functionaliteiten. Volgens de planning
moeten eind van de zomer alle benodigde functionaliteiten beschikbaar zijn.
Dan kunnen die uitgebreid getest worden, zodat eventuele fouten nog verbeterd
kunnen worden vóór 28 december van dit jaar.Om het dienstenloket, inclusief de berichtenbox, tijdig in gebruik te
kunnen nemen, is er verder voor gekozen om een basaal loket te bouwen, zonder
franje, waarmee Nederland voldoet aan de richtlijn. Dit is ook conform het
advies voortvloeiend uit de informatiekundige uitvoeringstoets op het dienstenloket
die in het voorjaar van 2008 heeft plaatsgevonden (daarnaar werd reeds verwezen
onder het kopje Gevolgen voor andere overheden hiervoor). Uit deze toets bleek
dat de voorgestelde inrichting van het loket realiseerbaar is, onder meer
door de aansluiting die is gezocht bij lopende e-overheidsprojecten. Er wordt
bij het loket inderdaad zoveel mogelijk gebruik gemaakt van wat er al is of
zich bewezen heeft: de bestaande website Antwoord voor bedrijven of het project
Samenwerkende Catalogi om informatie van decentrale overheden beschikbaar
te krijgen en te koppelen aan Antwoord voor bedrijven.Om het risico te beperken dat de overheidsorganisaties die moeten aansluiten,
niet tijdig klaar zijn, worden onder andere de navolgende maatregelen en acties
ondernomen. Alle belanghebbenden en hun koepelorganisaties worden intensief
bij het project betrokken. Bijvoorbeeld met nieuwsbrieven, informatiebijeenkomsten
en bezoeken. Voorts is er een accountmanagement team bij ICTU ingericht, dat
op bezoek gaat bij bevoegde instanties en hen helpt bij vragen
over de implementatie van de dienstenrichtlijn. Daarnaast is de dienstenrichtlijn
onderdeel gemaakt van bestuurlijke afspraken tussen het Rijk en decentrale
overheden over de invoering van de elektronische overheid, het Nationaal Uitvoeringsprogramma
betere Dienstverlening (NUP). De dienstenrichtlijn is daarin aangewezen als
voorbeeldproject, samen met nog vijf andere projecten. Rijk en decentrale
overheden zijn over de uitvoering van het NUP overeengekomen om de daarin
opgenomen projecten tijdig en conform afspraken uit te voeren. De opname in
het NUP zorgt er dus voor dat decentrale overheden scherp op het netvlies
hebben dat zij het dienstenloket moeten invoeren. Voorts wordt ondersteuning
geboden via zogenaamde EGEM i-teams, die ervoor zorgen dat de implementatie
van het loket een onderdeel wordt van de e-overheidsplannen van gemeenten,
provincies en waterschappen. Op dit moment lopen de aansluitingen voorspoedig
(zie nader het antwoord gegeven op een vraag van de leden van fracties van
de SGP en de ChristenUnie onder het kopje Gevolgen voor andere overheden).Ten slotte heb ik een risicoanalyse laten uitvoeren door het bureau Berenschot.
Daaruit blijkt, zoals te verwachten bij een dergelijk project, dat planning
en communicatie essentiële punten zijn, in het bijzonder het overbrengen
aan alle betrokkenen van de urgentie om op tijd aan de slag te gaan. Deze
specifieke aandachtspunten heb ik meegenomen in het verdere traject.De leden van de VVD-fractie vroegen welke maatregelen zijn getroffen om
coördinatie tussen de verschillende back-offices te beheersen. Opgemerkt
zij, dat de dienstenrichtlijn niet treedt in de verdeling van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden tussen de verschillende overheidsinstanties. Er is ook geen
verplichting tot coördinatie van bijvoorbeeld verschillende vergunningaanvragen.
In dat opzicht is er dus geen noodzaak tot coördinatie tussen de verschillende
back-offices. Waar wel in voorzien wordt, is dat bevoegde instanties vergunningaanvragen
of verzoeken om informatie die via de berichtenbox ten onrechte aan hen gezonden
zijn, via de berichtenbox door dienen te sturen naar de instantie die wèl
bevoegd is. Dit doorsturen is reeds een verplichting op grond van de Awb.De leden van de VVD-fractie informeerden naar de maatregelen die de regering
heeft getroffen om de continuïteit, beschikbaarheid en betrouwbaarheid
van het dienstenloket te garanderen. Op grond van het voorgestelde artikel
5, eerste lid, van de Dienstenwet, berust er bij mij een wettelijke verplichting
zorg te dragen voor de inrichting, instandhouding, werking en beveiliging
van het centraal loket. Op grond van het voorgestelde derde lid van dit artikel
kunnen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld
met betrekking tot de inrichting, instandhouding, werking en beveiliging van
het loket. In antwoord op de eerdere vraag van de CDA-fractieleden hiervoor
over de minimum beveiligingseisen van het dienstenloket gaf ik aan dat het
advies van de Raad van State over het voorstel voor een dergelijke algemene
maatregel van bestuur recent is ontvangen. Deze algemene maatregel van bestuur
geeft invulling ten aanzien van mijn verantwoordelijkheid voor het loket,
en heeft mede betrekking op aspecten als het waarborgen van de continuïteit,
beschikbaarheid en veiligheid van het loket. Feitelijk worden continuïteit
en beschikbaarheid primair geborgd door ervoor te zorgen dat er verscheidene
servers zijn die elkaar kunnen opvangen als er een uitvalt. Ieder van die
servers wordt voorzien van een voldoende zware aansluiting op het internet,
zodat ook dit geen knelpunt vormt. Dergelijke zaken worden doorgaans vastgelegd
in de overeenkomst met de beheerder van het serverpark. De betrouwbaarheid
wordt deels geborgd door de maatregelen ter beveiliging van de systemen, zowel
wat betreft fysieke toegang, als door het gebruik van zaken als versleuteling,
wachtwoorden en dergelijke. Verder gebeurt dit uiteraard door
zorgvuldig ontwikkelen, goed testen en het voorhanden hebben van uitgekiende
draaiboeken voor het aanbrengen van updates, toevoegen van nieuwe functionaliteiten
en het zo nodig terugvallen op eerdere bewezen versies ingeval een update
niet goed geïnstalleerd wordt. Ook voor calamiteiten in bredere zin worden
draaiboeken opgesteld. De te treffen maatregelen zullen alle moeten voldoen
aan de eisen die de voorgestelde algemene maatregel van bestuur daaraan zal
stellen, waar nodig nader geconcretiseerd bij ministeriële regeling.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af waarom er een eigen loket
www.antwoordvoorbedrijven.nl is opgezet en geen gebruik is gemaakt van het
loket van de Kamer van Koophandel die per jaar ruim 20 miljoen hits scoort.
De keuze voor Antwoord voor bedrijven komt voort uit het uitgangspunt om voor
de implementatie van de richtlijn zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande
structuren en projecten. In dit geval op het terrein van de elektronische
overheid en, meer specifiek, het bestaande portaal Antwoord voor bedrijven.
De keuze voor Antwoord voor bedrijven sluit aan op de in het beleidsprogramma
neergelegde ambitie om de dienstverlening en informatievoorziening aan ondernemers
sneller en beter te maken. Dat gebeurt door Antwoord voor bedrijven uit te
bouwen tot een laagdrempelig toegankelijk digitaal loket via welke ondernemers
24 uur per dag 7 dagen in de week zaken elektronisch kunnen afhandelen met
bevoegde instanties, waaronder ook de Kamers van Koophandel. De realisatie
van het dienstenloket bij Antwoord voor bedrijven past in die ambitie. Dit
model staat er niet aan in de weg dat een ondernemer daarnaast met specifieke
vragen bij de Kamers van Koophandel terecht kan. Antwoord voor bedrijven en
de Kamers van Koophandel zijn in deze geen concurrenten, zij vullen elkaar
aan in de dienstverlening aan ondernemers. Antwoord voor bedrijven geeft een
overzicht van de wet- en regelgeving waaraan een dienstverrichter moet voldoen.
De Kamer van Koophandel kan op maat adviseren hoe hiermee om te gaan. In de
samenwerking met de Kamers van Koophandel is de vraag waar het dienstenloket
moet worden ondergebracht dan ook geen punt van discussie.De leden van de PvdA-fractie wilden weten hoeveel hits Antwoord voor bedrijven
scoort. Antwoord voor bedrijven heeft zich het afgelopen jaar qua aantallen
bezoeken erg voorspoedig ontwikkeld, van bijna 47 duizend in maart 2008 tot
bijna 169 duizend in maart 2009. En dit in een nagenoeg rechte stijgende lijn.
Er wordt gerekend in «bezoeken» aangezien het begrip «hits»
verwarrend is. Eén enkel bezoek kan vele hits tot gevolg hebben, van
enkele tientallen tot zelfs enkele honderden.De leden van de PvdA-fractie vroegen of er een aparte «Postbus 52»
komt, of dat het toch verder aan de Kamer van Koophandel wordt overgelaten.
Antwoord voor bedrijven biedt inzicht in de toepasselijke wet- en regelgeving
waar een dienstverrichter aan moet voldoen met het oog op eisen en vergunningstelsels
die voor de toegang tot of uitoefening van een dienst van belang zijn. Wanneer
een dienstverrichter daar verdere vragen over heeft, kan hij ervoor kiezen
die langs elektronische weg aan de desbetreffende bevoegde instantie, bijvoorbeeld
de gemeente, te stellen. Dit is de bijstandsfunctie van bevoegde instanties –
een verplichting die voor hen voortvloeit uit artikel 12 van de Dienstenwet
en artikel 7, tweede lid, van de dienstenrichtlijn – die ook via Antwoord
voor bedrijven kan verlopen. Daarnaast kan een dienstverrichter ervoor kiezen
zich door de Kamer van Koophandel nader te laten informeren over hoe om te
gaan met de regelgeving waaraan hij moet voldoen. In dit opzicht vullen Antwoord
voor bedrijven en de Kamers van Koophandel elkaar aan.De leden van de PvdA-fractie vroegen of het wiel niet opnieuw wordt uitgevonden
door het niet aan de Kamers van Koophandel over te laten. Dat is niet het
geval; met de keuze voor Antwoord voor bedrijven als Nederlandse dienstenloket
is juist aangesloten op het loket dat al het beste was ingericht voor deze
nieuwe taken.Level playing fieldDe leden van de fractie van het CDA vroegen naar de implementatievorderingen
van een aantal belangrijke lidstaten en gaven aan, veel waarde toe te kennen
aan een level playing field. In antwoord op een vergelijkbare vraag van de
leden van de PvdA-fractie onder het kopje Implementatietraject hiervoor ben
ik reeds op deze vraag ingegaan. Er zij hier dan ook verwezen naar dat antwoord.Pilot SPOCSDe leden van de fractie van D66 vroegen zich af wat de inbreng van Nederland
in de SPOCS-pilot zal zijn en hoe de duur van de pilot zich verhoudt tot de
implementatie van de dienstenrichtlijn op 28 december 2009. SPOCS («Simple
Procedures Online for Crossborder Services») is een pilot, waar overheden,
universiteiten en bedrijven uit een zevental EU-landen aan deelnemen. In deze
pilot worden onder andere «best practices» op het gebied van elektronische
overheid, meer in het bijzonder op het elektronisch aanvragen, afhandelen
en opvolgen van vergunningen, uitgewisseld. Deze pilot staat los van de implementatie
van de dienstenrichtlijn en de Dienstenwet, die in alle lidstaten op 28 december
2009 gereed moet zijn. Een aantal landen blijkt de dienstenrichtlijn op een
technisch zeer eenvoudige maar vaak wel arbeidsintensieve manier te implementeren.
Men heeft wel een website, maar het doorgeven aan de juiste bevoegde instantie
of het verzamelen van de gevraagde informatie vindt vaak nog (deels) handmatig
plaats. Nederland neemt deel aan deze pilot en brengt met name onze ervaringen
in van de geautomatiseerde wijze waarop Nederland het dienstenloket invult
(via Samenwerkende Catalogi). Deze pilot is op 1 mei 2009 gestart en
zal lopen tot en met april 2012. De eerste twee jaren zijn voorbereiding,
in het laatste jaar zullen de diverse «best practices» feitelijk
in de deelnemende landen ingevoerd en getest worden.MeertaligheidDe leden van de D66-fractie gaven aan, het gebruik van Nederlands voor
buitenlanders een serieus obstakel te vinden voor een goede werking van de
dienstenrichtlijn. Zij vroegen hoe de regering denkt over meertaligheid bij
de Dienstenwet. De dienstenrichtlijn moedigt het gebruik van andere talen
aan (artikel 7, vijfde lid, van de dienstenrichtlijn). De algemene informatie
op de website Antwoord voor bedrijven, waar het Nederlandse loket zal worden
ondergebracht, is reeds in het Engels beschikbaar. Uit contacten met andere
lidstaten is gebleken, dat ook zij veelal voornemens zijn het Engels als tweede
taal voor hun loketten te hanteren.Met name grotere overheden en andere bevoegde instanties bieden al informatie
aan in (een) andere ta(a)l(en) dan het Nederlands. Dat ligt binnen hun eigen
bevoegdheid; Antwoord voor bedrijven is niet verantwoordelijk voor de vertaling
van informatie en procedures van decentrale overheden en andere organisaties
waarnaar wordt doorverwezen. De implementatie van de dienstenrichtlijn brengt
op zich al veel werkzaamheden voor de diverse overheden met zich mee. Alleen
al om die reden is het niet verstandig om nu veel druk te leggen op het tevens
vertalen van de beschikbare informatie, als die nog niet vertaald is. De prioriteit
ligt immers bij de implementatie van de dienstenrichtlijn. Het dienstenloket
en de onderliggende systemen kunnen zeer eenvoudig ook later
vertaalde informatie invoegen. Los van de hiervoor genoemde praktische overwegingen,
hecht ik ook aan meertaligheid. Ik ben wel van mening dat het aan de bevoegde
instanties zelf is om te beslissen of het in hun geval nuttig is om daarvoor
te zorgen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan grotere gemeenten met
een internationaal karakter, of aan grensgemeenten.Toekomstvisie DienstenwetDe leden van de fractie van de SP vroegen of de regering het streven van
de richtlijn steunt om «op den duur» de interne dienstenmarkt «volledig
vrij» te maken en of daaronder moet worden verstaan de afschaffing van
alle weten regelgeving die de markt voor diensten nu nog reguleert. De dienstenrichtlijn
betekent een belangrijke stap om een interne markt voor diensten te verwezenlijken.
De regering steunt het streven naar een daadwerkelijke interne dienstenmarkt.
Het begrip «volledig vrij» wordt overigens niet gebruikt in het
kader van de dienstenrichtlijn. De richtlijn is er niet op gericht om «op
den duur» alle wet- en regelgeving die de markt voor diensten nu nog
reguleert, af te schaffen. De richtlijn voorziet wel in een proces van evaluatie
van de toepassing en werking in praktijk (voor een nadere uiteenzetting hiervan
zij verwezen naar het kopje Implementatieproces hiervoor). Daarbij zal tevens
worden nagegaan of aanvullende maatregelen nodig zijn voor de sectoren en
aspecten die thans van de werking van de richtlijn zijn uitgesloten.De leden van de fractie van D66 vroegen naar mijn langetermijnvisie over
de implementatie van de dienstenrichtlijn. Daarnaast wilden zij weten of bijvoorbeeld
meertaligheid van informatie zal worden bevorderd en aangesloten zal worden
bij ander e-overheid beleid. Zoals bekend is tot op heden sprake van een versnipperde
interne markt voor diensten in de Europese Unie. Zoals in antwoord op de vraag
van de leden van de D66-fractie hiervoor aangegeven, betekent de dienstenrichtlijn
een belangrijke stap voorwaarts om de interne dienstenmarkt te realiseren.
De richtlijn bevordert een dynamische, selectieve aanpak om de belemmeringen
voor de vrijheid van vestiging van dienstverrichters in de lidstaten en voor
het vrije verkeer van diensten tussen de lidstaten op te heffen. De implementatie
van de richtlijn zorgt er op korte termijn voor dat de nationale belemmeringen
die snel kunnen worden verwijderd, uit de weg worden geruimd. Voorts is voor
de langere termijn van belang dat de richtlijn voorziet in een proces van
evaluatie, raadpleging van belanghebbenden en mogelijke aanpassingen en uitbreidingen
van de dienstenrichtlijn. Ik beschouw dit proces van evaluatie als een belangrijke
voorwaarde en grote kans om in de toekomst vervolgstappen te zetten naar een
echte interne dienstenmarkt. Het spreekt voor zich dat de mogelijke toekomstige
voorstellen tot aanpassing van de richtlijn op hun eigen merites zullen moeten
worden beoordeeld, mede in het licht van de dan beschikbare resultaten van
de evaluatie van de werking en toepassing van de richtlijn in de praktijk.In Nederland is de laatste jaren hard gewerkt aan diverse bouwstenen voor
een elektronische overheid. Dit zijn onder andere de diverse basisregistraties,
Antwoord voor bedrijven, het programma e-herkenning en het nieuwe Handelsregister.
Deze bouwstenen zullen in de nabije toekomst steeds meer op elkaar aangesloten
worden of in samenhang met elkaar gebruikt worden. Ook meertaligheid zal steeds
meer aan de orde zijn. Alle systemen zoals Samenwerkende Catalogi worden nu
al zo ingericht dat meertaligheid mogelijk is. En gemeenten en andere bevoegde
instanties zijn zich over het algemeen goed bewust van de voordelen die meertaligheid
met zich meebrengt. Zodra zij daar de mogelijkheden toe zien, zullen zij daar
gebruik van gaan maken. Anderzijds moet ook meegewogen worden
wat hiervan de kosten zijn; niet alleen de kosten om de informatie op de site
te vertalen, maar ook het onderhouden hiervan. Telkens als er iets wijzigt,
zal ook de betreffende informatie (deels) opnieuw vertaald moeten worden.
Conform de bestuurlijke bevoegdheidsverdeling in Nederland blijft het de verantwoordelijkheid
van de bevoegde instanties om daarover een verantwoorde beslissing te nemen.
Gemeenten die veel buitenlandse bezoekers trekken, of dat nu toerisme is of
zakelijke bezoekers, hebben er veelal al voor gekozen om hun site (deels)
meertalig te maken.EvaluatieDe leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie verzochten om de
invoering van de dienstenrichtlijn te evalueren. Daarbij zou met name het
functioneren van het elektronisch loket, maar ook de kostenontwikkeling voor
ondernemers in de praktijk, moeten worden meegenomen. De dienstenrichtlijn
zelf voorziet in specifieke evaluatiemomenten. Op 28 december 2011 en
elke drie jaar daarna dient de Europese Commissie een uitgebreid verslag over
de toepassing van de richtlijn in bij het Europees Parlement en de Raad (artikel
41 van de dienstenrichtlijn). Naar aanleiding van dit verslag kunnen aanvullende
maatregelen worden genomen om de interne markt voor diensten te voltooien.
Daarnaast dient de Commissie uiterlijk op 28 december 2011 een verslag
in bij het Europees Parlement en de Raad over het functioneren van de vrijheid
van dienstverrichting conform artikel 16 van de richtlijn. Dat moet zij doen
na raadpleging van de lidstaten en de sociale partners. Verder is in de Tweede
Kamer een motie aangenomen, waarin de regering wordt gevraagd de werking van
het één-loket na een jaar te evalueren (Kamerstukken II 2008/09,
31 579, nr. 13). Hierbij wordt gesteld, dat de realisatie van het loket
niet mag leiden tot extra kosten voor ondernemers en dat de meerkosten naar
aanleiding van dit loket niet mogen worden doorberekend in de leges. Graag
voldoe ik aan het verzoek van de leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie
alsmede aan genoemde motie van de Tweede Kamer. Wel wil ik voorkomen dat dubbel
werk wordt gedaan en dat twee keer binnen enkele maanden hetzelfde dienstenloket
wordt geëvalueerd. Dat kan dus betekenen dat de evaluatie na iets meer
dan een jaar start.De leden van SGP-fractie en van de ChristenUnie-fractie vroegen om bij
de evaluatie van de invoering van de dienstenrichtlijn te toetsen of de ongeoorloofde
belemmeringen waarmee Nederlandse ondernemers bij grensoverschrijdende dienstverlening
worden geconfronteerd door andere lidstaten, dan zijn weggenomen, zoals de
dienstenrichtlijn voorschrijft. De toets waar de leden van de SGP-fractie
en de ChristenUnie-fractie om vroegen, zal kunnen plaatsvinden in het kader
van het eerder in deze memorie van antwoord (zie onder het kopje Implementatietraject)
beschreven proces van wederzijdse beoordeling van de screeningsverslagen van
alle lidstaten, dat in 2010 gedurende zes maanden zal plaatsvinden. Tijdens
dit proces van wederzijdse beoordeling zal tevens duidelijk worden hoe de
screening in andere lidstaten is uitgevallen en kan Nederland – evenals
de andere lidstaten – ten aanzien hiervan observaties doen. Dit proces
zal uitmonden in een samenvattend verslag van de Europese Commissie aan de
Raad en het Europees Parlement uiterlijk 28 december 2010, waarin tevens
in voorkomend geval voorstellen voor aanvullende initiatieven kunnen worden
opgenomen. Zoals ik eerder in deze memorie van antwoord (onder het kopje Implementatietraject)
naar aanleiding van een verzoek van de leden van de PvdA-fractie heb toegezegd zal ik dit verslag, voorzien van mijn eigen duiding, aan het
parlement toezenden.De minister van Economische Zaken,M. J. A. van der Hoeven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31579-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl