Prenatale screening; Brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29323, nr. 49

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

30-07-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

29323 nr. 49

16-07-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingHoofdlijnen van nieuw beleidPreconceptiezorgStuurgroep Zwangerschap en GeboorteVerloskundige zorgActiviteiten van de Inspectie voor de GezondheidszorgVeiligheid verloskundigenPostnatale zorgKraamzorgNeonatale screeningBeleid gericht op factoren buiten de zorgSlotopmerkingenOndertekeningLichaamInhoudsopgave blz.I Beleid Ketenzorg zwangerschap en geboorte1. Preconceptiezorg1.1 Inleiding1.2 Reactie op aanbevelingen GezondheidsraadBegrippenGezondheidswinst en keuzevrijheidInhoud van de boodschapProgramma voor preconceptiezorgPreconceptionele screening1.3 Maatregelen preconceptiezorgCollectieve activiteitenIndividuele activiteiten gericht op mensen met een kinderwensIndividueel: algemene voorlichtingAanvullende maatregelen:Individueel: preconceptiespreekuren in de eerste lijnszorgAanvullende maatregelen:2. Zwangerschapsscreening2.1 Prenatale Screening Infectieziekten en Erytrocytenimmunisatie2.2 Prenatale screening op downsyndroom en lichamelijke
afwijkingen2.2.1 Organisatie en financiering2.3 Vergunningverlening ex WBO2.4 Kwaliteitsborging2.5 Voorlichting2.6 MonitoringConcluderend3. Verloskundige zorgZorgsysteemPerinatale registratie NederlandPerinatale AuditRol van de Inspectie voor de GezondheidszorgVeiligheid verloskundigen4. Postnatale zorgKraamzorgGebruik kraamzorgNeonatale screening5. Beleid gericht op factoren buiten de zorgLaagdrempelige voorlichting gericht op moeilijk bereikbare
doelgroepenRol krachtwijkenFlankerend beleid en taal- en inburgeringscursussenRol buurtcentra, en andere instellingenGemeente als opdrachtgeverRol Centra Jeugd en GezinPrenatale voorlichtingCentrum Gezond Leven (CGL) en GBI’sDigitaal communicatiekanaal «Hallo Wereld»Voorlichting aan jongerenLandelijke Informatie via www.kiesbeter.nlSamenhang/samenwerking van partijen binnen en buiten de
zorgII Gegevensbronnen rond perinatale sterfte.Inleiding1. Landelijke perinatale registraties2. PeristatIII Reactie op de rapporten van het RIVM.1. Rapport «Recente perinatale sterftetrends
in Nederland, zicht op verbetering»Beleidsreactie2. Rapport «Kinderwens van consanguïne
ouders: risico’s en erfelijkheidsvoorlichting»Beleidsreactie3. Rapport «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap
en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek»BeleidsreactieIV Samenvattend overzicht van beleidsactiviteiten.Overzicht van de beleidsactiviteiten tot nu toeOverzicht van nieuwe beleidsactiviteitenBIJLAGEOverzicht van de toezeggingen waar deze brief op ingaat
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29323Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 323Prenatale screening22 894Preventiebeleid voor de volksgezondheidnr. 49BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 juli 2008InleidingVoorliggende brief geeft de stand van zaken aangaande de ketenzorg tijdens
de zwangerschap en de geboorte. Hiermee kom ik tegemoet aan verschillende
verzoeken en vragen van uw kant1.Nerderland neemt internationaal een middenpositie in als het gaat om babysterfte.
Dat hangt samen met tal van factoren zoals etniciteit, cultuur, woonomstandigheden,
leefstijl en sociaaleconomische positie van de ouders. Maar het hangt ook
samen met de kwaliteit van het professioneel handelen en de organisatie van
de verloskundige zorg. Hoe het ook zij, de middenpositie van ons land sluit
niet aan bij mijn hoge ambities op het vlak van de volksgezondheid. Ook daarom
deze brief met de daarin aangekondigde acties.De brief gaat allereerst in op wat er de afgelopen jaren al in gang is
gezet. Denk aan het systematisch beschikbaar maken van perinatale gegevens,
aan de perinatale audit die lessen rond vermijdbare sterfte moet opsporen
en aan zwangerschapsscreening. Ook is in het Landelijk Indicatie Protocol
Kraamzorg het aantal uren kraamzorg uitgebreid en is er een apart tarief gekomen
voor assistentie van de kraamverzorgende tijdens de bevalling. Voorts noem
ik de uitbreiding in 2007 van de neonatale hielprikscreening. Al deze maatregelen
zullen de komende jaren hun vruchten afwerpen.Daarnaast benoemt de brief nieuwe maatregelen en activiteiten. Hieronder
vat ik die nieuwe zaken samen. Ik noem ze in de volgorde van de verloskundige
keten.Hoofdlijnen van nieuw beleidPreconceptiezorgDe meest succesvolle methodieken en interventies rond preconceptiezorg gericht op het individu of op de bevolking respectievelijk op bevolkingsgroepen,
wil ik verbreden. Als voorbeelden noem ik projecten die beogen het innnemen
van foliumzuur te stimuleren, het voorlichtingsprogramma «Hallo Wereld»
en campagnes gericht op gezonde leefstijl.Verder zal ik zorgen dat basisinformatie over preconceptiezorg waarvan
de effectiviteit wetenschappelijk is aangetoond, gebundeld en ontsloten wordt
zodat deze voor een ieder die dat wil toegankelijk is. Daarnaast beraad ik
mij op de invulling van het preconceptieconsult waarin partners voorlichting
krijgen over (de risico’s van) hun leefstijl en eventuele genetische
risico’s. In 2009 krijg ik duidelijkheid van het College voor Zorgverzekeringen
over welke delen van dit preconceptieconsult tot het basispakket zouden kunnen
behoren.Stuurgroep Zwangerschap en GeboorteOnlangs heb ik de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte ingesteld. Deze
stuurgroep heeft vier speerpunten:• Verbeteren van de inhoudelijke kwaliteit van de verloskundige zorg
en kraamzorg.• Verbeteren van de transparantie van de kwaliteit van de verloskundige
zorg en kraamzorg.• Verloskundige zorg en kraamzorg in achterstandssituaties.• Een betere organisatie van de verloskundige zorg en kraamzorg (betere
afstemming tussen zorgaanbieders, veilig werken, goede bereikbaarheid etc.)Om uitvoering te geven aan de speerpunten wordt voor ieder speerpunt een
taakgroep ingesteld. De activiteiten van de stuurgroep en taakgroepen zullen
zich onder andere vertalen in richtlijnen voor de beroepsgroep bijvoorbeeld
over hoe te handelen bij een stuitligging in relatie tot een keizersnede.Bij haar werkzaamheden zal de stuurgroep gebruik kunnen maken van nieuwe
en bestaande wetenschappelijke inzichten, de beschikbare landelijke cijfers
over perinatale sterfte en uitkomsten van de Perinatale Audit. Voor 1 november
verwacht ik een werkplan van de stuurgroep met een tijdschema waarin per speerpunt
is aangegeven wat ik wanneer kan verwachten.Verloskundige zorgActiviteiten van de Inspectie voor de GezondheidszorgDeze zomer verwacht ik resultaten van een onderzoek door de IGZ naar de
risicofactoren van verloskundige zorg. Binnen dit onderzoek beziet de IGZ
op mijn verzoek nu ook specifiek de sterfte in de nacht- en weekenddiensten.
Een uitgebreider onderzoek naar de nachtelijke verloskundige zorgverlening
zal in 2009 starten.Daarnaast worden onder regie van de IGZ, kwaliteitsindicatoren voor de
verloskundige keten ontwikkeld. De eerste resultaten zijn in 2009 beschikbaar.Verder kijkt de IGZ naar verloskundige zorg in de regio Rotterdam, mede
op basis van de nadere analyse die door de beroepsgroep wordt uitgevoerd naar
de sterfte in achterstandswijken. De IGZ zal uiteraard waar nodig vanuit haar
toezichtsrol gerichte interventies plegen.Veiligheid verloskundigenRond het thema van de persoonlijke veiligheid van verloskundigen bij de
uitvoering van hun zorgtaken heb ik overlegd met de Koninklijke Nederlandse
Organisatie van Verloskundigen (KNOV). De KNOV heeft geen signalen ontvangen
die wijzen op een landelijk en veelvoorkomend probleem. Dat laat
onverlet dat de persoonlijke veiligheid van verloskundigen gewaarborgd moet
zijn. Vanuit dat perspectief zijn praktische oplossingen verkend. Voorbeelden
zijn het maken van afspraken met taxi- en beveiligingsbedrijven, het aanbieden
van cursussen over het omgaan met agressie en geweld en het bezien van de
mogelijkheid van aansluiting van verloskundigen bij huisartsendienstenstructuren,
die beschikken over auto’s met chauffeur.Inmiddels heeft de KNOV samen met ZN bij de NZa een tariefverzoek ingediend
voor een extra module op het abonnementstarief voor verloskundigen werkzaam
in achterstandswijken. Deze module voorziet tevens in het financieel opvangen
van aanvullende maatregelen gericht op veiliger werken van verloskundigen.
De extra tariefmodule kan per 1 januari 2009 worden ingevoerd, mits daarvoor
voldoende financiële dekking gevonden wordt.In de sfeer van het strafrecht nog het volgende. Via de richtlijn strafvordering
mishandeling kan de strafvordering worden verscherpt als een verloskundige
tijdens zorgverlening wordt mishandeld. Deze richtlijn geldt sinds 1 december
2006 voor elke persoon die tijdens of terzake van het uitoefenen van het beroep
wordt mishandeld.Postnatale zorgKraamzorgDe kraamzorg heeft op dit moment te kampen met een tekort aan personeel.
Op dit moment zijn de beroepsorganisaties en zorgverzekeraars doende de achterliggende
oorzaken te analyseren en een plan van aanpak op te stellen om hier mee om
te gaan. Zij berichten mij daar kort na de zomer over en ik op mijn beurt
zal u hierover kort daarop informeren.Tevens loopt een onderzoek (in opdracht van Actiz) of, en zo ja in hoeverre,
de eigen bijdrage voor kraamzorg een rol speelt bij het laat of niet inroepen
van kraamzorg. Van dit onderzoek verwacht ik op afzienbare termijn de eerste
resultaten. Dit onderzoek zal ik u in september aanbieden. Zonodig zal ik
op grond van de resultaten nadere stappen ondernemen.Neonatale screeningIn 2008 zal het RIVM de uitgebreide neonatale screening op een aantal
onderdelen evalueren, zal de internet publiekssite hielprikscreening verder
vorm krijgen en zal een voorlichtingsfilm via de internetsite van het RIVM
beschikbaar komen. Verder vinden vanaf 2008 extra activiteiten plaats
voor deskundigheidsbevordering (denk aan scholing) van de verschillende beroepsgroepen
(zoals verloskundigen, JGZ-artsen en huisartsen) die het screeningsprogramma
uitvoeren.Beleid gericht op factoren buiten de zorgEen deel van de verschillen in babysterfte hangt samen met factoren buiten
de zorg, zoals het niet beheersen van de Nederlandse taal en sociaal-economische
verschillen. Voor het terugdringen van deze oorzaken van perinatale sterfte
zijn specifieke interventies nodig door verschillende organisaties, bijvoorbeeld
laagdrempelige voorlichting gericht op moeilijk bereikbare doelgroepen door
o.a. migrantenvoorlichters.Het is zeker niet mijn bedoeling om alle betrokken partijen onder één
landelijke centrale regie samen te brengen. Wat ik wel van organisaties verwacht
is dat zij vanuit hun eigen verantwoordelijkheid zullen bezien of en zo ja
hoe, zij een bijdrage kunnen leveren.In dit verband is relevant de verdere uitwerking van de brief over sociaal-economische
gezondheidsverschillen (SEGV) die ik u onlangs toezond. Voor het einde van
dit jaar zal ik u de uitwerking doen toekomen. Deze brief zal aangrijpingspunten
bieden voor de aanpak van gezondheidsverschillen op lokaal en regionaal niveau.Bij alle initiatieven gericht op kwaliteitsverbetering zoals de perinatale
audit en ander verdiepend onderzoek, zal er speciale aandacht worden besteed
aan de positie van migranten. Waar nodig zullen ook maatregelen specifiek
op deze doelgroep worden gericht. Een voorbeeld is het geven van voorlichting
over het belang van het tijdig inroepen van verloskundige zorg bij zwangerschap.
Ik zal samen met de minister voor WWI bezien hoe verzekerd kan worden dat
ook in de toekomst adequate informatie over de positie van migrantengroepen
in de perinatale sterfteproblematiek beschikbaar zal zijn en wie daarvoor
verantwoordelijk is.SlotopmerkingenIk zal u op de hoogte houden van de voortgang van de in deze brief genomende
activiteiten en nieuwe relevante uitkomsten van onderzoek (zoals het Peristat-rapport
(internationale vergelijking van perinatale sterfte).Deze brief is uitgewerkt in de meegezonden bijlagen. Brief en uitwerking
in de bijlagen zijn totstandgekomen in overleg met de minister voor Jeugd
en Gezin en de minister van Wonen, Wijken en Integratie. Ethische onderwerpen
rond zwangerschap en geboorte blijven in deze brief buiten beschouwing omdat
u daarover eerder dit jaar met de Staatssecretaris voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport heeft gesproken.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. KlinkInhoudsopgave blz.Inleiding en samenvatting hoofdlijnen nieuw beleid 1I. Beleid Ketenzorg zwangerschap en geboorte 51. Preconceptiezorg 52. Zwangerschapsscreening 113. Verloskundige zorg 144. Postnatale zorg 165. Beleid gericht op factoren buiten de zorg 18II. Gegevensbronnen rond perinatale sterfte 211. Landelijke perinatale registraties 212. Peristat 21III. Reactie op de rapporten van het RIVM 221. Rapport «Recente perinatale sterftetrends in Nederland, zicht
op verbetering» 222. Rapport «Kinderwens van consanguïne ouders: risico’s
en erfelijkheidsvoorlichting» 233. Rapport «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte:
een verkenning van Nederlands onderzoek» 24IV. Samenvattend overzicht van beleidsactiviteiten 25Bijlage: Overzicht van de toezeggingen waar deze brief op ingaat 28I Beleid Ketenzorg zwangerschap en geboorte1. Preconceptiezorg1.1 InleidingDoor voortschrijdende wetenschappelijke inzichten is er steeds meer kennis
beschikbaar over risicofactoren die de gezondheid van een toekomstig kind
kunnen beïnvloeden. Door relatief simpele en goedkope maatregelen en
kennisoverdracht, is ziektelast vermijdbaar. Deze kennis blijkt toekomstige
ouders echter niet, versnipperd of te laat te bereiken. Juist hoogrisicogroepen,
zoals groepen met een lage sociaaleconomische status en niet-westerse migranten,
zijn vaak niet op de hoogte van de risico’s. Op 20 september 2007
bracht de GR het advies «Preconceptiezorg voor een
goed begin» uit. Het rapport omvat een aantal specifieke aanbevelingen
over inhoud, organisatie, kwaliteitsbewaking en regie van preconceptiezorg.
De kernboodschap is dat langer gezond leven al vóór de conceptie
begint.Op 11 januari 2008 heb ik u mijn schriftelijke reactie op dit advies
gestuurd (Kamerstuk 22 894, nr. 155). In deze brief heb ik aangekondigd
dat ik mij nader wil beraden op vier specifieke vraagstukken en dat ik uw
Kamer voor 1 mei aanstaande zal informeren over de stand van zaken. Tijdens
het debat met uw Kamer over babysterfte en verloskunde in achterstandswijken
op 5 maart 2008 heb ik aangekondigd deze stand van zaken weer te geven
in de onderhavige brief. In dit hoofdstuk vindt u tevens mijn visie op foliumzuurprofylaxe
bij vrouwen die zwanger willen worden. Samen met mijn reactie op foliumzuurverrijking
zoals ik die recent heb weergegeven in de nota «Gezonde voeding, van
begin tot eind» (Kamerstuk 31 532, nr. 1), vormt dit mijn
reactie op het advies van de GR «Naar een optimaal
gebruik van foliumzuur» van 21 februari 2008.Hieronder ga ik eerst in op de belangrijkste aanbevelingen van de GR (1.2),
vervolgens geef ik een overzicht van reeds bestaande activiteiten en nieuw
te nemen maatregelen (1.3) rond preconceptiezorg. Ik volg daarbij de indeling
die de GR hanteert in zijn advies. De vier vraagstukken die ik in de brief
van 11 januari heb genoemd komen daarin terug: bewustwording van de bevolking,
het bereiken van hoogrisicogroepen, het preconceptieconsult en foliumzuur
inname.1.2 Reactie op aanbevelingen GezondheidsraadBegrippenPreconceptiezorg is een breed begrip. De GR omschrijft het in zijn rapport
als «het geheel aan maatregelen ter bevordering van
de gezondheid van de (aanstaande) moeder en het aanstaande kind, die, willen
ze effectief zijn, bij voorkeur vóór de conceptie moeten worden
genomen». De GR tekent daar overigens bij aan dat beide aanstaande
ouders bij het inventariseren van mogelijke risicofactoren betrokken moeten
worden omdat de gezondheid, leefwijze en genetische bagage van beiden, de
gezondheid van het toekomstige kind en de moeder beïnvloeden.Gezondheidswinst en keuzevrijheidDe GR wijst erop dat preconceptiezorg een bijdrage kan leveren aan minder
aangeboren afwijkingen en mogelijk ook aan verlaging van de perinatale sterfte.
Preconceptiezorg draagt ook bij aan waarden die voor aanstaande ouders van
belang zijn, namelijk het verkrijgen van informatie die helpt om weloverwogen
keuzen te maken op het gebied van het krijgen van kinderen.Op grond daarvan heeft preconceptiezorg een tweeledig karakter:– voorlichting gericht op gedragsverandering, bijvoorbeeld met betrekking
tot risico’s die samenhangen met de leefwijze; hier gaat het om beïnvloedbare
risico’s;– het geven van informatie over niet-beïnvloedbare risico’s
zoals erfelijke aandoeningen en de mogelijkheden voor ouders hoe hiermee om
te gaan.Ik vind het van belang dat bij de uitvoering van preconceptiezorg met
dit onderscheid rekening wordt gehouden.Inhoud van de boodschapVoorlichting over beïnvloedbare risico’s wordt nu al aan aanstaande
ouders overgedragen in de vorm van prenatale voorlichting tijdens de zwangerschapsbegeleiding
door verloskundig actieve huisartsen, verloskundigen en gynaecologen. Uit
het advies van de GR blijkt dat meer gezondheidswinst geboekt kan worden als
deze informatie al vóór de conceptie wordt gegeven en de verstrekte
informatie ook tot de beoogde gedragsverandering leidt. In het advies van
de GR wordt een opsomming gegeven van de elementen die bij de huidige stand
van de wetenschap in ieder geval onderdeel moeten vormen van preconceptiezorg
(pagina 119 en 120). Ik noem als voorbeelden foliumzuursuppletie, individuele
adviezen over gezonde voeding en adviezen ten aanzien van het stoppen met
roken, alcohol- en druggebruik. Ik vind net als de Raad dat ouders over genoemde
informatie moeten kunnen beschikken.De inhoud van de preconceptie-boodschap moet in de toekomst actueel worden
gehouden op basis van (nieuwe) wetenschappelijke inzichten. Onnodige medicalisering
dient daarbij vermeden te worden. Het is vervolgens de taak van beroepsgroepen
en andere actoren om de boodschap over te brengen. Ik ben met de Raad van
mening dat het vaststellen van medisch inhoudelijke kwaliteitsindicatoren,
protocollering en verwijzingstrajecten en richtlijnen tot de verantwoordelijkheid
behoort van betrokken beroepsgroepen.Programma voor preconceptiezorgDe GR pleit in zijn advies voor een centraal gecoördineerd programma
voor preconceptiezorg waarin verschillende elementen worden samengebracht.
Daarbij tekent de GR aan dat de effectiviteit van een dergelijke programmatische
aanpak niet bekend is.In mijn optiek dient preconceptiezorg zoveel als mogelijk ingebed te worden
in de bestaande organisatie van de zorg en aan te sluiten bij andere netwerken
en structuren. Preconceptiezorg kan door een veelheid van partijen op verschillende
manieren worden gegeven. Alle beroepsgroepen en instanties die in contact
komen met ouders met een kinderwens zullen een bijdrage op dit punt moeten
leveren in hun communicatie en voorlichting. In de ketens rond zwangerschap
en geboorte zijn daarvoor de belangrijkste schakels: prenatale voorlichting
en zorg, verloskunde en specialistische medische zorg in de eerste, tweede
en derde lijn, kraamzorg, neonatale zorg en jeugdgezondheidszorg. Daarnaast
kan ook opgroei- en opvoedondersteuning een rol spelen, die net als de jeugdgezondheidszorg
deel uitmaakt van de Centra voor Jeugd en Gezin.In ons land bestaat, zo blijkt ook uit het advies, overigens al een grote
verscheidenheid aan vormen van preconceptiezorg, die soms al tientallen jaren
deel uit maken van de reguliere zorg. Ook lopen er diverse initiatieven en
projecten op het gebied van kinderwens spreekuren en preconceptieconsulten.
Het is nuttig wanneer deze projecten ook informatie publiceren over effectiviteit,
met name rond het bereik van hoogrisicogroepen. Dit is conform het advies
van de Raad.Ik voel op dit moment weinig voor de opzet van een centraal aangestuurd
programma voor preconceptiezorg zoals de GR dat nu voorstelt. De beroepsgroepen
zijn zelf verantwoordelijk voor de informatieverstrekking. Wel vind ik dat
relevante informatie over wat je moet doen en laten als je van plan bent zwanger
te worden, beschikbaar moet zijn voor iedereen. Net als de Raad vind ik dat
risicogroepen zoals mensen met een laag inkomen of mensen met een niet-westerse
achtergrond óók bereikt moeten worden. Overigens geldt deze
opgave niet alleen de preconceptiezorg.Preconceptionele screeningDe GR stelt dat een goede persoonlijke en familieanamnese en, zo nodig,
voorlichting over erfelijke risico’s bij gezinsvorming van belang is.
Dit is onderdeel van het bestaande aanbod van de medisch-specialistische zorg.De Raad is verder van mening dat voldoende redenen aanwezig zijn om een
landelijk aanbod van preconceptionele screening op dragerschap van Cystische
Fibrose (CF, taaislijmziekte) en hemoglobinopathieën (vormen van bloedarmoede)
te overwegen. De reden waarom juist deze aandoeningen nader onderzocht zouden
kunnen worden is dat het gaat om aandoeningen die relatief ernstig zijn en
veel voorkomen. De haalbaarheid en effectiviteit zouden volgens de Raad in
een pilot onderzocht moeten worden. Het geven van voorlichting aan (aanstaande)
ouders omtrent erfelijke aandoeningen en dragerschap inclusief geïnformeerde
toestemming blijkt buitengewoon complex en moeilijk. Dat is de ervaring van
allen die betrokken zijn bij de implementatie van de uitbreiding van het hielprikprogramma.
Geïnformeerde toestemming (informed consent) wil zeggen dat een behandeling
of onderzoek pas plaatsvinden als de betrokkene weet wat er gaat gebeuren
en wat eventuele gevolgen zijn. Dat maakt dat ik in deze een voorzichtige
aanpak kies.Aangaande de dragerschapsscreening op CF merk ik het volgende op. Op dit
moment loopt nog een pilot die informatie moet opleveren voor het nog te nemen
besluit over toevoeging van CF aan het hielprikprogramma. Ook hier is de voorlichting
een belangrijk aandachtspunt.Alles overwegende neem ik nu geen besluit over de aanbeveling van de Raad voor de opzet van een pilot, omdat ik de ervaringen uit de neonatale
screening met name op het punt van voorlichting over erfelijkheid en dragerschap
in mijn afwegingen wil betrekken. Daarbij wijs ik er voor de volledigheid
op dat aanstaande ouders met een verhoogd risico nu al op indicatie preconceptionele
screening kunnen ondergaan.1.3 Maatregelen preconceptiezorgHieronder treft u een overzicht aan van reeds bestaande activiteiten en
aanvullende maatregelen die ik overweeg op het terrein van preconceptiezorg.
Ik onderzoek momenteel of en hoe ik deze aanvullende maatregelen vorm kan
geven waarbij ik tevens kijk naar de budgettaire inpasbaarheid.Collectieve activiteitenHet gaat hier om maatregelen gericht op de gehele bevolking. Het betreft
algemene maatregelen waar aanstaande ouders en hun kinderen ook van profiteren.
Alleen de voorlichtingscampagne foliumzuur richt zich uitsluitend op toekomstige
en aanstaande moeders.Wat is er al:• Rubellavaccinatie;• jodering van het keukenzout;• stralingsbescherming;• voorlichtingscampagne voor gebruik van foliumzuur;• algemene campagnes gericht op gezonde leefstijl.Aanvullende maatregelen:• in algemene zin moet de geïnteresseerde burger toegang hebben
tot betrouwbare informatie over preconceptiezorg en – zonodig –
informatie over doorverwijzing. Ik wil dit stroomlijnen via de reeds lopende
voorlichting door «KiesBeter.nl» (RIVM), eventueel in samenwerking
met de Gezondheidsbevorderende instellingen (GBI’s)1 en het Centrum Gezond Leven (RIVM). Het doel is het bundelen en ontsluiten
van basisinformatie waarvan de effectiviteit wetenschappelijk is aangetoond.Individuele activiteiten gericht op mensen met een kinderwensDit aanbod is gericht op een specifieke doelgroep: alle ouders met een
kinderwens. Het gaat om algemene voorlichting, voedings- en leefstijladvisering,
het signaleren van en informeren over oorzaken van ongunstige zwangerschapsuitkomsten
en informatie over de mogelijkheden voor doorverwijzing naar specialistische
zorg. Mensen met een kinderwens vormen een brede doelgroep die niet eenvoudig
te bereiken valt via één bestaande infrastructuur. In de volgende
alinea’s zal ik aangeven via welke kanalen de doelgroep kan worden bereikt,
hoe preconceptiezorg voor mensen met een kinderwens er uitziet. Of en zo ja
hoe deze het beste kan worden aangeboden moet door de partijen nog verder
worden uitgewerkt.Individueel: algemene voorlichtingWat is er al:• stimuleren van de inname van foliumzuur. De afgelopen jaren is
in verschillende projecten ervaring opgedaan met advisering over foliumzuurprofylaxe
bij vrouwen die zwanger willen worden in het kader van de zogenaamde «Taskforce
foliumzuur». Deze projecten worden momenteel geëvalueerd door TNO,
in het bijzonder naar het bereik van lage inkomensgroepen en niet-westerse
migrantenvrouwen. Na de zomer zijn de resultaten hiervan bekend. VWS zal de
ervaringen die opgedaan zijn met deze projecten communiceren met de betrokken beroepsgroepen opdat zij deze mee kunnen nemen in de algemene preconceptievoorlichting;• «Hallo Wereld». VWS heeft dit voorlichtingsprogramma
in 20061 laten ontwikkelen met als doel betrouwbare
gezondheids- en opvoedingsadvies via internet te verstrekken. De inhoud is
in nauwe samenwerking ontwikkeld met belanghebbenden op het terrein van onder
meer gezonde leefstijl, consumentenveiligheid en verloskunde. Het blijkt dat
Hallo Wereld ook wordt benaderd in verband met preconceptievragen. Deze vragen
worden doorverwezen naar de verantwoordelijke professionals en instanties.
Voorlopige cijfers uit 2007 over het bereik van Hallo wereld geven aan dat
18% van de gebruikers niet-westers migrant is en 23% laag is
opgeleid.Aanvullende maatregelen:• algemene preconceptievoorlichting. Mijn inzet is erop gericht om
de meest succesvolle methodieken en interventies uit bovengenoemde projecten
te verbreden en op te nemen in algemene en toegankelijke preconceptievoorlichting,
met name gericht op de moeilijk bereikbare doelgroepen. Waar relevant en mogelijk,
zal ik de gezondheidsbevorderende instituten vragen hierbij een rol te spelen;• uitbreiding Hallo Wereld. De informatieverstrekking via Hallo Wereld
begint nu bij de zwangerschap. Overwogen wordt om vanaf het derde kwartaal
2008 de diensten van Hallo Wereld uit te breiden met preconceptie informatie.
Een van de mogelijkheden is om preconceptie informatie aan te bieden via Hallo
Wereld en actief samen te werken met fora die zich richten op migranten;• de minister voor Jeugd en Gezin zal de Kamer voor de begrotingsbehandeling
schriftelijk informeren over nut en noodzaak van de eventuele uitbreiding
van de JGZ met een contactmoment op 15/16 jarige leeftijd. Het Centrum Jeugdgezondheid
RIVM stelt een advies op over de mogelijke invulling van een extra contactmoment
op 15/16-jarige leeftijd;• ik ben van plan om, in overleg met de minister voor Jeugd en Gezin,
de centra Gezond Leven, Centrum voor Jeugdgezondheid, Centrum voor bevolkingsonderzoek
bij het RIVM gezamenlijk te verzoeken om preconceptiezorg integraal te betrekken
bij de reguliere activiteiten van deze centra als het gaat om algemene voorlichting
en informatie ter ondersteuning van professionals en burgers. Bijzondere aandacht
is nodig voor het bereik van mensen uit hoogrisico doelgroepen;• de minister voor Jeugd en Gezin bereidt een Gezinsnota voor waarin
onder andere zal worden ingegaan op factoren rond laat moederschap naar aanleiding
van het RVZ-rapport «Uitstel van ouderschap: medisch
of maatschappelijk probleem». Deze nota zal naar verwachting
nog dit jaar naar de Kamer worden toegezonden. Vanuit de gezondheidszorg kunnen
toekomstige ouders informatie krijgen over de medische risico’s die
samenhangen met late zwangerschappen;• tijdens het debat op 5 maart 2008 (Handelingen der Kamer II,
vergaderjaar 2007–2008, nr. 59, blz. 4188–4208) met uw Kamer
is vanuit de Kamer de suggestie gedaan om ook preconceptiezorg een plaats
te geven in de inburgering. In het kader van de Inburgering en opvoeding,
gezondheid en onderwijs (OGO) in het flankerend beleid van de Minister van
WWI rondom inburgeringscursussen wordt ook aandacht aan de gezondheidszorg
rondom zwangerschap en geboorte gegeven. De inburgeraar die het inburgeringsexamen
heeft behaald is conform de vastliggende eindtermen in staat zijn om volgens
de regels van het Nederlandse zorgstelsel gebruik te maken van de gezondheidszorg
en weet gebruik te maken van gespecialiseerde zorg rondom zwangerschap, bevalling
en het jonge kind. Zij weet waar zich tijdig te melden voor zwangerschapsbegeleiding,
verloskundige hulp en het bureau voor kraamhulp en weet voldoende van het
bij medische noodzaak doorverwijzen naar gynaecoloog. Inhoud
en vorm van de inburgeringscursus zijn niet nader voorgeschreven. Dit laat
dus ruimte voor preconceptievoorlichting. Daarnaast kunnen gemeenten in het
kader van de duale aanpak die gekoppeld is aan de inburgering, groepen inburgeraars
stimuleren tot het deelnemen aan verschillende programma’s. Sommige
daarvan zijn specifiek gericht op vrouwen en bezien kan worden of er duale
programma’s zijn waarbij preconceptievoorlichting kan worden aangehaakt.Individueel: preconceptiespreekuren in de eerste lijnszorgWat is er al:• er zijn de laatste twee tot drie jaren veel initiatieven ontwikkeld
voor kinderwensspreekuren en preconceptieconsulten. Door de grote variatie
in initiatieven is er weinig inzicht in het bereik en de (wetenschappelijke)
kwaliteit ervan. Sinds 2004 bestaat de Stichting preconceptiezorg Nederland
met als doel het bevorderen van laagdrempelige preconceptionele consultatie
in Nederland. De Stichting kent een breed draagvlak.Aanvullende maatregelen:• ik heb de bij de verloskundige zorg betrokken beroepsgroepen gevraagd
activiteiten te ontwikkelen om de verloskundige zorg te verbeteren. Afspraken
over de inhoud en kwaliteit van preconceptiezorg in de eerste- en tweedelijns
verloskundige zorg maken hiervan deel uit. De KNOV, NVOG en NHG hebben toegezegd
om dat gezamenlijk te zullen uitvoeren; in de opleidingen zal derhalve aandacht
moeten zijn voor de vragen rond preconceptiezorg.• inname foliumzuur als onderdeel van het preconceptieconsult. De
GR heeft op 21 februari 2008 een nader advies uitgebracht over foliumzuurinname.
Ook in dit advies pleit de GR op basis van wetenschappelijk onderzoek voor
gerichte voorlichting over de inname van foliumzuur in het kader van preconceptiezorg.
Het gaat hierbij vooral om het bereiken van vrouwen met een niet-Nederlandse
achtergrond en een lage opleiding. Het advies van de GR en de resultaten van
de evaluatie van de voorlichting rondom foliumzuurinname, zoals eerder genoemd,
zijn onder de aandacht gebracht van de bij de verloskundige zorg betrokken
beroepsgroepen;• preconceptiezorg in de Zorgverzekeringswet. December 2007 heeft
het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) beoordeeld of preconceptiezorg tot
de verzekerde prestaties behoort. Dergelijke «duidingen» van het
verzekerde pakket behoren tot de reguliere taak van het CVZ. Het CVZ heeft
daarbij gekeken naar:• adviezen over gezonde voeding;• advies over foliumzuursuppletie;• advies over inname van vitamine D;• adviezen en zonodig actieve begeleiding bij stoppen met roken,
alcohol- en druggebruik;• adviezen over aanpassing geneesmiddelengebruik;• adviezen over behandeling van bestaande ziekten en voorgaande zwangerschapscomplicaties;• adviezen over infectieziekten en vaccinaties;• voorlichten over risico’s aan de hand van ziektegeschiedenis
en informatie over en verwijzen naar genetische counseling.In reactie op mijn verzoek van 21 maart 2008 heeft het CVZ april
2008 een oordeel gegeven in hoeverre preconceptiezorg tot de verzekerde prestaties
op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) behoort. Het CVZ komt tot het oordeel
dat alleen aanspraak op preconceptiezorg kan zijn indien er sprake is van
een individuele zorgvraag. Een programmatische aanpak waarbij
paren met een kinderwens actief worden benaderd voor een preconceptieconsult
of collectieve maatregelen gericht op alle vrouwen met een kinderwens behoort
niet tot de verzekerde prestaties krachtens de Zvw.Het CVZ is in overleg met de betrokken beroepsgroepen om de inhoud en
omvang van het preconceptieconsult, op grond van vigerende richtlijnen, nader
af te bakenen. Op grond daarvan kan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een
eenduidige prestatiebeschrijving voor een preconceptieconsult vaststellen.
Daarmee is dan de weg geplaveid voor een adequate tarifering. Het CVZ kan
dan een definitief standpunt innemen over de inhoud en de omvang van dit preconceptieconsult.
Ik streef ernaar om in 2009 duidelijkheid te hebben over de plaats van dit
consult binnen de Zorgverzekeringswet. Ik merk overigens op dat zorgverzekeraars
en zorgaanbieders nu al lokaal afspraken kunnen maken over de inhoud en de
levering van een preconceptieconsult en daarvoor een tarief kunnen afspreken
(«innovatieruimte»).2. Zwangerschapsscreening2.1 Prenatale Screening Infectieziekten en ErytrocytenimmunisatieDe Prenatale Screening Infectieziekten en Erytrocytenimmunisatie (PSIE)
is een landelijk preventieprogramma dat aan alle vrouwen rond de 12e week
van de zwangerschap een bloedonderzoek aanbiedt. De screening is er op gericht
een aantal ernstige aandoeningen of de complicaties daarvan bij ongeboren
en pasgeboren kinderen te voorkomen. Het bloed van zwangere vrouwen wordt
onderzocht op o.a. bloedgroep, rhesus-D-factor en hiv.2.2 Prenatale screening op downsyndroom en lichamelijke
afwijkingenU heeft mij gevraagd om de stand van zaken rondom prenatale screening
te melden. In 2003 en in 2004 heeft de toenmalige staatsecretaris van Volksgezondheid
haar standpunt bepaald op het advies en het vervolgadvies van de GR over prenatale
screening (Kamerstukken 2003–2004, 29 323, nr. 3). In de jaren
daarvoor was, mede door het beschikbaar komen van nieuwe onderzoeksmethoden,
steeds meer vraag naar testen op het syndroom van Down en naar andere afwijkingen.
Zorgverleners bleken daar verschillend mee om te gaan. Aangezien het bij prenatale
screening gaat om testen op onbehandelbare aandoeningen, is zorgvuldigheid
van belang. Er is daarom in 2004 besloten om de kansbepalende testen op Downsyndroom
en het structurele echoscopisch onderzoek in het tweede trimester (SEO) onder
landelijke coördinatie voor alle zwangeren mogelijk te maken. In 2005
is besloten om het SEO voor alle zwangeren te vergoeden (Kamerstukken 2005–2006,
29 323, nr. 17). Landelijke afstemming en uniformiteit in het handelen
en in de voorlichting aan aanstaande ouders zijn daarbij van belang. De testen
vallen onder de reikwijdte van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) en
er is dus een vergunning nodig voor het aanbieden en uitvoeren van deze testen.2.2.1 Organisatie en financieringHet doel van de landelijke aanpak van prenatale screening is er voor te
zorgen dat alle aanstaande ouders een geïnformeerde keuze kunnen maken
voor het wel of niet uit laten voeren van de prenatale testen: de kansbepaling
op het Downsyndroom en het SEO. Indien aanstaande ouders de screening wensen,
moeten de testen worden verricht op kwalitatieve en landelijk uniforme wijze.
In overleg met de betrokken beroepsgroepen is daarom gekozen voor een organisatie
met regionale en landelijke kwaliteitsbewaking. Op landelijk
niveau worden afspraken gemaakt over de kwaliteitsrichtlijnen, de keuze van
de testen en de opleidingseisen aan de uitvoerders. De regie over de uitvoering
ligt bij de regio’s. Acht regionale centra, die ook vergunninghouder
zijn in het kader van de WBO, dragen zorg voor de uitvoering en de afstemming
binnen de regio. De zorg wordt uitgevoerd door individuele verloskundige zorgverleners.
De prenatale screening wordt periodiek geëvalueerd, waarbij in ieder
geval de volgende aspecten worden meegenomen: de ervaringen van verloskundigen,
de kwaliteit van de voorlichting, de voorbereiding en begeleiding van zwangeren
en de conclusies die aan de prenatale screening worden verbonden.De organisatie van de prenatale screening is gereed. Beroepsgroepen en
uitvoerders zijn vertegenwoordigd in het Centraal Orgaan, dat onder regie
van het Centrum voor Bevolkingonderzoek (CvB) bij het RIVM zorgt voor de landelijke
afstemming en besluitvorming. In dit orgaan zijn de beroepsgroepen, patiënten,
verzekeraars en regionale centra vertegenwoordigd. Het Centraal Orgaan stelt
de landelijke kwaliteitseisen vast, terwijl de Regionale Centra er voor zorgen
dat er in de regio inderdaad volgens die eisen wordt gewerkt. Het CvB/RIVM
bekrachtigt besluiten van het Centraal Orgaan en bewaakt bovendien het beleidsmatige
en wettelijke kader. Als partijen onderling niet tot overeenstemming komen
kan het CvB/RIVM een besluit nemen. Het Centraal Orgaan signaleert tevens
nieuwe ontwikkelingen.Op regionaal niveau is er ook sprake van afstemming tussen de betrokken
zorgverleners. Deze zijn vertegenwoordigd in het regionale centrum. Het regionale
centrum maakt overeenkomsten met de zorgverleners uit de regio. Zorgverleners
zonder overeenkomst vallen niet onder de WBO-vergunning en mogen de prenatale
screening dus niet uitvoeren. De regionale centra stellen een lijst op van
zorgverleners met wie een samenwerkingsafspraak is gemaakt. Alle zorgverleners
die een samenwerkingsovereenkomst hebben met een regionaal centrum worden
opgenomen in een zogenaamde contractantendatabase. Zorgverzekeraars weten
daardoor welke zorgverleners zij kunnen contracteren.Door de NZa zijn inmiddels verschillende tarieven opgesteld voor het declareren
van onderzoeken die vallen onder de prenatale screening. Het gaat om tarieven
voor de counseling (de uitgebreide voorlichting aan toekomstige ouders), de
kansbepalende testen voor het Downsyndroom en voor het SEO. Alle zorgverleners
die een samenwerkingsafspraak hebben met het regionale centrum kunnen deze
tarieven declareren. Toekomstige ouders krijgen de counseling en het SEO altijd
vergoed. De kansbepalende testen worden, conform het kabinetsstandpunt, alleen
vergoed indien de zwangere ouder is dan 35 jaar of wanneer er sprake is van
verhoogd risico. In de tarieven is rekening gehouden met de kosten van de
hier toegelichte kwaliteitsborging.2.3 Vergunningverlening ex WBODe GR heeft op 17 december 2007 geadviseerd over de ingediende WBO
vergunningaanvragen. Dit advies is, op enkele voorwaarden na, positief. Hierop
heb ik vergunningen verleend aan de acht centra tot 2011.Dit is een gevolg van de grote inzet van de vertegenwoordigers van de
betrokken beroepsgroepen, de regionale centra en het Centrum voor Bevolkingsonderzoek.
De GR schrijft in het advies veel belang te hechten aan de landelijke aansturing
en onder de indruk te zijn van de resultaten die op dit moment zijn bereikt.
Ik onderschrijf het belang van een heldere aansturing en heb daarom deze taak
formeel opgedragen aan het RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek (Staatscourant
15 januari 2008, 10).2.4 KwaliteitsborgingDe drie niveaus bij de prenatale screening (uitvoerende zorgverleners,
regionale centra en het centraal orgaan) hebben elk hun eigen verantwoordelijkheid
in de bewaking van de kwaliteit. Zoals hierboven aangegeven worden er in het
Centraal Orgaan afspraken gemaakt over de kwaliteitseisen.Inmiddels zijn nagenoeg voor alle aspecten van de prenatale screening
richtlijnen opgesteld. Er is een richtlijn voor de counseling aan de aanstaande
ouders, waar in opgenomen is welke informatie moet worden gegeven en welke
uitleg er gegeven moet worden over de uitslag van de kansbepalende testen.
Voor de counselors zijn opleidingseisen vastgesteld. De regionale centra toetsen
welke opleidingsinstituten voldoen aan deze eisen. Op deze manier is verzekerd
dat alle aanstaande ouders over de juiste informatie beschikken om een keuze
te maken. Ook voor de uitvoering van de testen zijn landelijke eisen opgesteld.
Een laboratorium dat serumtesten wil uitvoeren voor de kansbepalende testen
moet beschikken over een samenwerkingsafspraak met een regionaal centrum,
geaccrediteerd zijn en minimaal 5000 testen per jaar uitvoeren. Bovendien
evalueert het laboratorium voor infectieziekten en screening bij het RIVM
de prestaties van de kansbepalende testen. Ook voor de echoscopische onderzoeken
(de nekplooimeting bij de Downscreening en het SEO) zijn richtlijnen opgesteld.
De partijen buigen zich onder regie van het CvB/RIVM ook over de vraag wat
het beleid en de communicatie moet zijn bij onduidelijke uitkomsten van de
testen. Op die manier is het voor alle betrokken zorgverleners duidelijk wanneer
een zwangere vrouw moet worden doorverwezen voor aanvullend onderzoek.Ook over het bewaken van de privacy en het registreren van data worden
landelijke afspraken gemaakt. Een overzicht van de landelijke kwaliteitseisen
is terug te vinden op de website van het RIVM (http://www.rivm.nl/zwangerschapsscreening/).
Het CvB/RIVM heeft een draaiboek opgesteld waarin de taken van de betrokken
partijen en de vastgestelde richtlijnen zijn opgenomen. Ook deze informatie
is terug te vinden op de website van het RIVM.Het regionale centrum is zoals gezegd verantwoordelijk voor de kwaliteit
van zorg in de eigen regio. Het regionale centrum controleert of de uitvoerders
(counselors, echocentra en laboratoria) voldoen aan de landelijke (opleidings)eisen.
Dit gebeurt voordat het regionale centrum een samenwerkingafspraak maakt met
deze uitvoerders. De regionale centra zijn ook verantwoordelijk voor het verzamelen
van de minimale gegevensset die nodig is voor de toetsing van de kwaliteit
van de uitvoerders. Deze minimale gegevensset is landelijk vastgesteld. Zowel
voor de kansbepalende testen als het SEO kunnen de uitkomsten bij een individuele
zorgverlener worden vergeleken met ander zorgverleners binnen de regio. Hierdoor
kan worden onderzocht of er zorgverleners zijn met opvallend hoge of lage
aantallen gevonden afwijkingen of fout positieve testen. Het regionale centrum
dient in dat geval te onderzoeken wat de oorzaken zijn en indien nodig een
verbetertraject in te zetten. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) is
gezamenlijk met de beroepsgroepen een traject gestart voor het opstellen van
kwaliteitsindicatoren.2.5 VoorlichtingOmdat alle aanstaande ouders voor zich zelf moeten besluiten of zij deze
prenatale onderzoeken wel of niet willen laten uitvoeren is goede voorlichting
over de testen en over de consequenties van groot belang. Daarom is er een
brochure «Prenatale screening op Downsyndroom en
lichamelijke afwijkingen» ontwikkeld. Deze kan op de website
van het RIVM worden gedownload. Bovendien zijn er door de beroepsgroepen
landelijke eisen ontwikkeld voor het voeren van een counselingsgesprek en
aan de opleiding voor counselors. In de afgelopen maanden zijn er grote aantallen
verloskundig actieve zorgverleners opgeleid als counselor. Daardoor beschikken
alle aanstaande ouders in principe over de juiste informatie, voordat zij
besluiten om testen te laten uitvoeren. In het counselingsgesprek wordt ook
uitgebreid ingegaan op de mogelijke consequenties van de testen. Aanstaande
ouders kunnen ook gebruik maken van de keuzehulp voor prenatale screening
op www.kiesbeter.nl. Met deze keuzehulp worden alle argumenten voor en tegen
prenatale screening op een rij gezet en worden aanstaande ouders geholpen
bij om hun eigen mening ten aanzien van die argumenten te verduidelijken.2.6 MonitoringIk ben positief over de resultaten van de landelijke aanpak en de inrichting
van de kwaliteitsbewaking. Het is nog te vroeg om te kunnen rapporteren over
de effecten van de aanpak en trends binnen de prenatale screening. Gelet op
de ontwikkelfase vind ik dat logisch. Het is wel mijn streven alsmede dat
van de betrokken partijen, om hierin inzicht te krijgen. Er wordt daarom ook
gewerkt aan een landelijke database die aansluit bij de PRN. Landelijke registratie
en evaluatie zullen de kwaliteit van de zorg die in de regio geboden wordt
in beeld gaan brengen. Bovendien kan er door landelijk registreren inzicht
worden verkregen in ontwikkelingen en trends en kunnen conclusies worden getrokken
over de effecten van prenatale screening. De partijen hebben vast gesteld
welke informatie er minimaal moet worden verzameld om de kwaliteit te kunnen
borgen binnen de regio en om regionale centra met elkaar te kunnen vergelijken.Er wordt momenteel gewerkt aan een voorstel voor het opzetten van de landelijke
database. Dit jaar zal een beperkte dataverzameling plaatsvinden dat inzicht
geeft in het aantal uitgevoerde NT-metingen en het aantal verwijzingen. Deze
aantallen worden per regio, per centrum en per uitvoerder vastgelegd. Dat
laatste is nodig voor de kwaliteitsborgende taak van het regionaal centrum.De toename van prenatale screening kan leiden tot een vermindering van
de perinatale sterfte en van vermindering van het aantal kinderen dat wordt
geboren met een ernstige afwijking. Het doel van de screening is uitdrukkelijk
om er voor te zorgen dat alle ouders een geïnformeerde beslissing kunnen
nemen over het laten uitvoeren van prenatale testen en over de gevolgen daarvan.
Kennis over aandoeningen van de baby kunnen ook leiden tot een aanpassing
in het verloskundige beleid, waardoor direct bij de geboorte specialistische
zorg wordt verleend en de overlevingskans toeneemt.ConcluderendIn mijn ogen hebben de organisatiestructuren en de ontwikkelde instrumenten
sterk bijgedragen aan de kwaliteit van de prenatale screening. Het landelijke
uniforme voorlichtingsmateriaal en de grootschalige training van counselors
hebben er al toe geleid dat de belangrijkste doelstelling van de prenatale
screening, namelijk de geïnformeerde eigen keuze van aanstaande ouders,
geborgd is. Dit is de uitkomst van het werk van de betrokken beroepsgroepen,
deelnemers aan verschillende werkgroepen en RIVM/CvB, die zich in de afgelopen
jaren ingezet hebben voor de ontwikkeling van richtlijnen, informatiemateriaal
en overige activiteiten.3. Verloskundige zorgZorgsysteemNederland heeft een goed zorgsysteem voor de (aanstaande) moeder en kind. Verschillende zorgverleners geven invulling aan dat systeem.
Dit vereist goede afstemming en duidelijke afspraken over de taakverdeling
tussen de zorgverleners. De betrokken beroepsgroepen hebben daarom gezamenlijk
het Verloskundig Vademecum opgesteld. Hierin zijn de richtlijnen en protocollen
op het terrein van de verloskundige zorg opgenomen.Perinatale registratie NederlandTNO brengt in opdracht van VWS jaarrapportages uit met kerncijfers over
moeders en pasgeborenen en perinatale sterfte van eerste-, en tweedelijns
verloskunde en de kinderartsen. De gegevens zijn een belangrijke bron voor
wetenschappelijk onderzoek gericht op verbetering van de kwaliteit van de
verloskundige zorg. Naast de PRN zijn andere registraties, zoals Eurocat,
waarmee gegevens verzameld worden over aangeboren afwijkingen. In hoofdstuk
5 van deel I ga ik hier nader op in.Perinatale AuditRecent heb ik opdracht gegeven aan het RIVM voor de ontwikkeling van de
Perinatale Audit. De Perinatale Audit is een nieuw kwaliteitsinstrument voor
de professionals in de curatieve zorg om gevallen van vermijdbare comorbiditeit
of vermijdbare sterfte nader te analyseren en op basis hiervan verbeteringen
in de zorg door te kunnen voeren. Het inrichten van deze audit verloopt naar
analogie van de ontwikkeling van het Veiligheids Management Systeem (VMS)
in de ziekenhuizen. Verloskundigen, huisartsen, gynaecologen en kinderartsen
voeren samen periodiek regionale audits uit van alle sterftegevallen in de
perinatale ketenzorg. Deze regionale audit biedt mogelijkheden voor directe
aanpassingen in het plaatselijke zorgbeleid. Jaarlijks voert een landelijk
panel van zorgverleners en deskundigen ook een landelijke audit uit over een
specifiek thema of onderwerp. De landelijke thematische audits kunnen leiden
tot aanpassing of ontwikkeling van richtlijnen en tot aanbevelingen over de
implementatie van bestaande richtlijnen, (na)scholing of beleidsveranderingen
(preventie, zorgsystemen) door de beroepsgroepen.In mijn brief van 3 september 2007 (Kamerstuk 29 323, nr. 31)
heb ik aangegeven welke stappen worden genomen om te komen tot invoering van
de Perinatale Audit. Ik heb het RIVM gevraagd als kwartiermaker te onderzoeken
hoe invoering van de Perinatale Audit gestalte kan krijgen. Jaarlijks stel
ik hiervoor € 900 000 beschikbaar.De landelijke registratie (PRN) en de Perinatale Audit leveren veel inzicht
in de kwaliteit van zorg in de gehele keten. Zoals ook gemeld in de antwoorden
op de vragen van Kamerlid Arib (Aanhangsel der Handelingen vergaderjaar 2007–2008,
nr. 1174) kunnen de PRN en de Perinatale Audit inzichten opleveren die
leiden tot aanpassingen in de verloskundige zorg. Voorbeelden hiervan zijn
richtlijnen hoe te handelen in geval van stuitligging bij het op gang komen
van de bevalling. Op basis van nieuwe inzichten is het voorkeursbeleid (wel
of geen keizersnede) in de afgelopen tijd bijgesteld. In de eerste helft van
2009 zullen eerste analyse beschikbaar komen. Op dat moment kan voor het eerst
bepaald worden of en zo ja welke veranderingen in organisatie van de verloskundige
zorg wenselijk zijn. Ook de internationale vergelijkingen van perinatale sterfte
zullen daarbij een rol spelen. De Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte zal
hierin een belangrijke rol vervullen.Rol van de Inspectie voor de GezondheidszorgNaast de beschreven activiteiten van de beroepsgroepen voert de IGZ verschillende
thematische onderzoeken uit. Er liep al een onderzoek naar de risicofactoren
van verloskundige zorg, gebaseerd op calamiteitenmeldingen bij de Inspectie.
Binnen dit project wordt nu op mijn verzoek ook specifiek gekeken naar sterfte
in de nacht- en weekenddiensten. Ik verwacht in de zomer de eerste
resultaten. Een uitgebreider onderzoek naar de nachtelijke verloskundige zorgverlening
wordt opgezet voor 2009. In het najaar verwacht ik daarvoor een projectplan.
Daarnaast werkt ook het bureau Zorgbrede Transparantie vanuit de IGZ aan de
ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren voor de verloskundige keten. Hiervan
zijn de eerste resultaten in 2009 te verwachten. Verder kijkt de IGZ specifiek
naar de verloskundige zorg in de regio Rotterdam, mede op basis van de nadere
analyse die door de beroepsgroep wordt uitgevoerd naar de sterfte in achterstandswijken.
De IGZ zal bekijken of vanuit de toezichtsrol gerichte interventies noodzakelijk
zijn.Veiligheid verloskundigenTijdens het spoeddebat met uw Kamer van 5 maart 2008 over babysterfte
en verloskundige zorg in achterstandswijken heb ik toegezegd u nader te informeren
over mijn bevindingen ten aanzien van de persoonlijke veiligheid van verloskundigen
bij de uitvoering van hun zorgtaken. Aanleiding waren meldingen in de media
over incidenten waarbij de persoonlijke veiligheid van verloskundigen in het
geding was. Aan uw Kamer heb ik toegezegd na te gaan of het gaat om een structureel
probleem of dat sprake is van incidentele gevallen. Dit onderscheid is van
belang voor de keuze van eventueel te nemen maatregelen. Uit overleg met de
Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) blijkt dat de
beroepsvereniging bekend is met voorkomende gevallen, zoals in de media aangehaald,
maar geen signalen heeft ontvangen die wijzen op een landelijk en veelvoorkomend
probleem. Dat laat onverlet dat ook de beroepsvereniging van mening is, dat
de persoonlijke veiligheid van verloskundigen gewaarborgd moet zijn. Vanuit
dat perspectief zijn praktische oplossingen verkend. Daarbij is onder meer
gekeken naar maatregelen die door thuiszorginstellingen op grond van de Wet
op de arbeidsomstandigheden nu al worden genomen om de persoonlijke veiligheid
van hun kraamverzorgenden te verbeteren. Te denken valt daarbij aan afspraken
met taxi- en beveiligingsbedrijven en het aanbieden van cursussen waarin wordt
geleerd hoe met agressie en geweld om te gaan. Ook is gekeken naar de aansluiting
van verloskundigen bij huisartsendienstenstructuren, die reeds beschikken
over toegeruste voertuigen met chauffeur. Inmiddels heeft de KNOV samen met
ZN bij de NZa een tariefverzoek ingediend voor een extra module op het abonnementstarief
voor verloskundigen werkzaam in achterstandswijken. Daarbij is aansluiting
gezocht bij de systematiek die voor huisartsen in achterstandswijken is gebruikt.
Deze extra module voorziet tevens in het financieel opvangen van aanvullende
maatregelen gericht op veiliger werken van verloskundigen. Naar verwachting
wordt de extra tariefmodule per 1 januari 2009 ingevoerd, mits daarvoor
voldoende financiële dekking gevonden wordt.Ook heb ik tijdens het spoeddebat toegezegd na te zullen gaan of de richtlijn
strafvordering mishandeling ook geldt voor verloskundigen die tijdens zorgverlening
aan zwangeren mishandeld worden. Via deze richtlijn kan de strafvordering
worden verscherpt als een verloskundige tijdens de zorgverlening wordt mishandeld.
Deze richtlijn geldt sinds 1 december 2006 voor elke persoon die tijdens
of terzake van het rechtmatig uitoefenen van het beroep wordt mishandeld.4. Postnatale zorgPostnatale zorg omvat de kraamzorg en de neonatale screening.KraamzorgDe begeleiding van de ouders na de bevalling is cruciaal voor de gezondheid
van moeder en kind. Vanaf 1 januari 2008 is het aantal gemiddeld
aantal kraamzorguren binnen het Landelijk Indicatie Protocol Kraamzorg (LIP) met vijf uren per verzorging uitgebreid van 44 uur naar 49 uur.
Dit is overeenkomstig de afspraken uit het Coalitieakkoord.Daarnaast is er een apart tarief voor assistentie tijdens de bevalling
gekomen, waardoor kraamverzorgenden de zwangere tijdens de baring kunnen begeleiden.
Met de partijen wordt overlegd hoe een betere begeleiding tijdens de baring
tot stand kan worden gebracht.Onlangs zijn signalen afgegeven dat de kraamzorg te kampen heeft met ondercapaciteit.
Vooral rond de zomer is deze ondercapaciteit gaan knellen. Tijdens het debat
over het capaciteitstekort in de kraamzorg van 28 mei 2008 (Handelingen
der Kamer II, vergaderjaar 2007–2008, nr. 89, blz. 6335–6350)
heb ik toegezegd om direct na de zomer met een plan van aanpak te komen, om
het probleem structureel op te lossen. Ik zal u daarover in een afzonderlijke
brief informeren.Gebruik kraamzorgTijdens het spoeddebat van 5 maart 2008 heb ik toegezegd om onderzoek
te laten verrichten naar een mogelijk remmend effect van de wettelijke eigen
bijdrage op het gebruik van kraamzorg door migrantenvrouwen. Inmiddels heb
ik daar met de koepel voor de kraamzorg Actiz over gesproken. Actiz heeft
reeds een start gemaakt met een dergelijk onderzoek. Ik verwacht in september
over de resultaten te kunnen beschikken.Vooral bij beroepen waar de hulpverlener zelf meedraait in het gezin,
zoals de kraamverzorgende, is het van belang dat de hulpverlener adequate
interculturele competenties heeft. Bij de bespreking van de rol van de Stuurgroep
Zwangerschap en Geboorte is ook ingegaan op het belang van kennis van culturele
diversiteit van hulpverleners.Neonatale screeningPer 1 januari 2007 is de neonatale hielprikscreening uitgebreid van
drie naar zeventien aandoeningen. Om deze omvangrijke operatie zo goed mogelijk
te realiseren voert het Centrum Bevolkingsonderzoek RIVM als regisseur van
het nationale programma voor bevolkingsonderzoek en de uitvoerder van de gehoorscreening
bij pasgeboren baby’s, op mijn verzoek een integraal projectplan neonatale
screening uit. Er zijn de afgelopen anderhalf jaar al veel activiteiten ontwikkeld
om de uitvoering van de uitbreiding van dit programma te optimaliseren. Ik
heb u daarover geïnformeerd met de mijn brieven van 22 februari
2007 (Kamerstuk 22 894, nr. 117) en van 22 december 2007 (Kamerstuk
22 894, nr. 115).Begin 2008 is de pilot Cystische Fibrose (CF) gestart om te onderzoeken
of de beschikbare CF test geschikt is om toegevoegd te worden aan het lopende
programma. Op basis van de uitkomsten van deze pilot, die ik begin 2009 verwacht,
zal ik bezien of op dit punt een geactualiseerd advies van de GR nodig is,
alvorens ik een besluit kan nemen over deze uitbreiding. Ik houd u op de hoogte
van mijn besluit.In 2008 staan er nog meer zaken te gebeuren. Zo heb ik het RIVM opdracht
gegeven om de uitgebreide screening op een aantal relevante onderdelen te
evalueren. Een van die onderdelen betreft een evaluatie van de voorlichting
in de hielprikscreening in het algemeen en de voorlichting over dragerschap
van sikkelcelziekte in het bijzonder. Verder heeft de communicatie over dit
programma en de algemene voorlichting aan burgers en aan ouders over het programma
nog steeds prioriteit. In 2008 krijgt de publieksite hielprikscreening op
internet verder vorm. Daarnaast wordt een voorlichtingsfilm ontwikkeld voor
aanstaande ouders, die beschikbaar komt via de internetsite van het RIVM.Belangrijk aandachtspunt blijft de deskundigheidsbevordering van de verschillende
beroepsgroepen die voor de uitvoering van dit programma zorgen. Het RIVM heeft
de ROSsen (Regionale Ondersteuningsstructuren) verzocht om deze scholing te
organiseren en heeft zelf in nauwe samenwerking met professionals zoals kinderartsen,
medisch adviseurs en genetic counselors de inhoud van deze geaccrediteerde
scholing ontwikkeld. De inzet is dat medio 2008 in de meeste regio’s
scholing is aangeboden aan professionals in de eerste lijn (verloskundige
hulpverleners, JGZ-artsen en huisartsen). In Amsterdam en Drenthe hebben al
scholingsbijeenkomsten plaatsgevonden en een groot aantal staat in andere
regio’s gepland. Behalve de scholingsbijeenkomsten is ook een aantal
producten ontwikkeld voor professionals, zoals protocollen en informatiebladen
over de aandoeningen waarop wordt gescreend. Verder is een DVD met informatie
over de aandoeningen waarop wordt gescreend in ontwikkeling. In de landelijke
opleidingen voor verloskunde wordt inmiddels ook aandacht besteed aan scholing
over de neonatale hielprikscreening. Daarnaast is er aandacht voor de deskundigheidsbevordering
in de tweede lijn.5. Beleid gericht op factoren buiten de zorgZoals ik ook in mijn antwoorden op Kamervragen over babysterfte heb aangegeven
hangt een deel van de verschillen in sterfte samen met factoren buiten het
bereik van de zorg. Het gaat om maatschappelijke factoren, zoals het niet
beheersen van de Nederlandse taal en om sociaal-economische verschillen. Voor
het terugdringen van deze indirecte oorzaken van perinatale sterfte en van
de verschillen tussen bepaalde bevolkingsgroepen, zijn specifieke interventies
nodig. Daarbij komt een verscheidenheid aan organisaties en initiatieven in
beeld. Hieronder zal ik nader ingaan op activiteiten die nu al kunnen bijdragen
aan dat beleid. Het gaat daarbij onder meer om:• laagdrempelige voorlichting gericht op moeilijk bereikbare doelgroepen
door o.a. «migrantenvoorlichters», rol krachtwijken, flankerend
beleid taal- en inburgeringscursussen, en buurtcentra;• gemeente als opdrachtgever; Rol Centra voor Jeugd en Gezin;• Centrum Gezond Leven bij RIVM in samenwerking met GBI’s;• digitaal communicatiekanaal «Hallo Wereld»;• landelijke Informatie via de reeds lopende voorlichting door www.kiesbeter.nl;• voorlichting aan jongeren.Het is zeker niet mijn bedoeling om deze partijen onder één
landelijke centrale regie samen te brengen. Wat ik wel van organisaties verwacht
is dat zij vanuit hun eigen verantwoordelijkheid zullen bezien of en zo ja,
hoe zij een bijdrage kunnen leveren. De boodschappen die zij daarbij uitdragen
rond preconceptiezorg en de organisatie van de verloskundige zorg kunnen daarbij
veelal simpel blijven.In dit verband is relevant de brief over sociaaleconomische gezondheidsverschillen
(SEGV) die ik u voor het eind van het jaar zal toezenden. Deze brief kan aangrijpingspunten
bieden voor de aanpak van gezondheidsverschillen, op lokaal en regionaal niveau.
De gemeente en zorgverzekeraar spelen hierbij een belangrijke rol als opdrachtgever.Laagdrempelige voorlichting gericht op moeilijk bereikbare
doelgroepenEen belangrijke vraag is hoe patiënten en cliënten uit de diverse
bevolkingsgroepen kunnen worden bereikt met goede voorlichting over beïnvloedbare
risico’s. Daarnaast is het van belang dat ook mensen uit etnische minderheden
en lage inkomensgroepen parate kennis hebben van de organisatie
van de verloskundige zorg in Nederland. Ook dit betreft een breder sociaaleconomisch
probleem.Ik zal met de minister van WWI verkennen in hoeverre het mogelijk is om
de migrantenvoorlichters van gerichte informatie te voorzien, zodat zij deze
doelgroepen bereiken die anderszins juist slecht te bereiken zijn. Als de
doelgroepen van deze migrantenvoorlichters hun weg naar de individuele preconceptiezorg
en de zwangerschapsbegeleiding hierdoor tijdiger weten te vinden, is er veel
gewonnen.Rol krachtwijkenOok (maar niet alleen!) binnen de 40 krachtwijken zal er zeker aandacht
moeten zijn voor een aanpak van gezondheidsverschillen onder etnische minderheden.
De Minister van WWI zal hier in haar besprekingen van de wijkactieplannen
met gemeenten ook aandacht voor vragen.Flankerend beleid en taal- en inburgeringscursussenIn de inburgeringscursussen is al informatie opgenomen over de gespecialiseerde
zorg rondom zwangerschap, bevalling en het jonge kind. Samen met mijn collega
van Wonen, Wijken en Integratie zal ik verkennen welke aanvullende mogelijkheden
er zijn om via het flankerend beleid van de Minister van WWI nieuwkomers in
Nederland met deze informatie te bereiken.Rol buurtcentra, en andere instellingenOok buurtcentra en organisaties van migranten in de wijken kunnen een
rol spelen bij het bereiken van niet-westerse migranten. Zij vervullen dan
een gidsrol, net zoals migrantenvoorlichtersGemeente als opdrachtgeverEen gemeente kan de GGD vragen om haar te adviseren over de aard en omvang
van de in de gemeente voorkomende gezondheidsproblemen onder de diverse bevolkingsgroepen.
De gemeenten en de professionals kunnen daarnaast gebruik maken van de gegevens
die beschikbaar zijn via de jeugdmonitor, om zo inzicht te krijgen in aard
en omvang van problemen ten aanzien van leefstijl die spelen bij de jeugd
in hun werkgebied. Op basis van deze informatie kunnen de gemeenten de uitvoerende
partijen in de regio vervolgens vragen om gezamenlijk een plan op te stellen
voor de aanpak van gezondheidsverschillen, die kunnen bijdragen aan hogere
perinatale sterftecijfers onder specifieke groepen.Rol Centra Jeugd en GezinDe Centra voor Jeugd en Gezin kunnen in de wijk laagdrempelig de ouders
bereiken die al eerder een kind hebben gekregen. Daarnaast kunnen ook aanstaande
ouders met een vraag naar een Centrum voor Jeugd en Gezin stappen. De jeugdgezondheidszorg
binnen de Centra voor Jeugd en Gezin volgt de ontwikkeling van het kind vanaf
de geboorte, om risico’s vroegtijdig te signaleren en waar nodig advies,
voorlichting, hulp en ondersteuning te bieden.Prenatale voorlichtingDe € 5,8 miljoen die beschikbaar is voor prenatale zorg in de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) maakt per 1 januari 2009
deel uit van de Brede Doel Uitkering Centrum voor Jeugd en Gezin aan de gemeenten.
De gemeenten kunnen deze middelen aanwenden voor het aanbieden van een op
preventie gericht, laagdrempelig aanbod van prenatale voorlichting tijdens
de zwangerschap aan aanstaande ouders, met daarbij, afhankelijk van de lokale
behoefte, specifiek aandacht voor risicogroepen, zoals migranten en lage inkomensgroepen.Centrum Gezond Leven (CGL) en GBI’sZoals ik met betrekking tot de preconceptiezorg al heb aangegeven, ben
ik van plan om de drie genoemde centra Gezond Leven, Jeugdgezondheid, en Bevolkingsonderzoek
gezamenlijk te verzoeken om preconceptiezorg integraal te betrekken bij hun
reguliere activiteiten als het gaat om algemene voorlichting en informatie
ter ondersteuning van professionals en burgers. Daarbij is bijzondere aandacht
nodig voor het bereik van mensen uit hoogrisicogroepen.Digitaal communicatiekanaal «Hallo Wereld»Vanuit «Hallo wereld», dat onder de beleidsverantwoordelijkheid
van de minister voor Jeugd en Gezin valt, wordt de mogelijkheid geboden om
24 uur per dag, 7 dagen per week vragen te stellen over een gezonde leefstijl
of een gezonde opvoeding. Hallo Wereld is het digitale communicatiekanaal
van 10 samenwerkende maatschappelijke organisaties en gezondheidsbevorderende
instituten (GBI’s). «Hallo wereld» biedt de mogelijkheid
om landelijk (uniform) digitale informatie over opvoedingsondersteuning aan
te bieden op cruciale momenten in het leven van de aanstaande en jonge moeder.
Eenmaal ingeschreven blijft de deelnemer per e-mail periodiek informatie ontvangen.
De informatie is gericht op de ontwikkeling van de zwangerschap en vervolgens
op de ontwikkeling van het jonge kind. De informatie is bedoeld om aanstaande
en jonge ouders te stimuleren om zelf gezond te leven en richt zich daarnaast
op het vergroten van opvoedingscompetenties ter ondersteuning van een gezonde
opvoeding van het kind. Het taalgebruik is erop gericht dat deze ook begrijpelijk
is voor mensen die de Nederlandse taal minder goed beheersen.Voorlichting aan jongerenIn dit verband is de nota gezonde jeugdcultuur relevant die de minister
voor Jeugd en Gezin in het najaar aan de Kamer zal zenden waarin hij zijn
visie zal beschrijven ten aanzien van het omgaan met leefstijlrisico’s
voor jongeren.In het regeerakkoord staat dat extra zal worden ingezet op seksuele voorlichting
aan migrantenjongeren. De staatssecretaris van VWS heeft hiervoor recent een
plan van aanpak aan uw Kamer gestuurd, getiteld «Allochtonen en seksuele
gezondheid» (Kamerstuk 29 220, nr. 12). Beleidsdoelen zijn
het voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA), ongewenste zwangerschap
en seksueel geweld.Landelijke Informatie via www.kiesbeter.nlIn algemene zin moet de geïnteresseerde burger toegang hebben tot
betrouwbare informatie over preconceptiezorg. Het is van belang dat gevalideerde
informatie over preconceptiezorg gebundeld wordt en publiek beschikbaar komt.
Dit kan ik zonodig stroomlijnen via de reeds lopende voorlichting door de
website «KiesBeter.nl» (RIVM). Ik ben hierover in overleg met
het RIVM.Samenhang/samenwerking van partijen binnen en buiten de
zorgDe gemeenten hebben een centrale positie als opdrachtgever voor de Centra
voor Jeugd en Gezin om de samenwerking tussen deze centra en andere uitvoerende
instanties te bevorderen. Gemeenten kunnen samen met alle betrokken partijen
in de regio samenhangende plannen ontwikkelen om gezondheidsverschillen tussen
bevolkingsgroepen terug te dringen. In dit verband is de brief over sociaaleconomische
gezondheidsverschillen (SEGV) die ik voor het eind van het jaar zal toezenden
relevant. Ook zorgverzekeraars hebben hierin een rol als het gaat om de samenwerking
tussen de CJG en de eerstelijnszorg.Een goed voorbeeld op regionaal niveau is het aanvalsplan perinatale sterfte
dat wordt opgesteld in Rotterdam. Dit toont hoe op lokaal niveau goede samenwerkingsafspraken
gemaakt worden. Deze aanpak kan als voorbeeld dienen voor achterstandswijken
in andere grote steden. De partijen in de verloskundige keten zullen op lokaal
niveau moeten zoeken naar samenwerking met bijvoorbeeld de buurtcentra en
andere instanties in de wijken waar het gaat om het kunnen bereiken van mensen
met diverse culturele achtergronden vanuit de zorgverlening.De verloskunde, kraamzorg, verloskundig actieve huisartsen, gynaecologen
en andere partijen die deel uitmaken van de verloskundige keten zullen goed
moeten samenwerken met de andere partijen die bij hulp en ondersteuning aan
het gezin betrokken kunnen zijn, zoals de eerstelijnszorg, en de jeugdgezondheidszorg,
en de andere partijen die deel uitmaken van de Centra voor Jeugd en Gezin.
Zo ontwikkelt het Centrum Jeugdgezondheid RIVM een overdrachtsdocument voor
gegevensuitwisseling tussen verloskunde, kraamzorg, en JGZ-verpleegkundigen.II Gegevensbronnen rond perinatale sterfte.InleidingIn de perinatale sterfte worden de effecten zichtbaar van al die oorzaken
die invloed hebben op de uitkomst van de zwangerschap. Die oorzaken kunnen
te maken hebben met de zorgverlening en dus met de kwaliteit van de keten
van perinatale zorg rondom zwangerschap en geboorte maar evenzeer met demografische
(o.a. sociaal economische) verschillen en leefstijlverschillen. Dit hoofdstuk
beschrijft de relevante datasets van de perinatale sterfte.1. Landelijke perinatale registratiesOp dit gebied bestaan verschillende registraties. Op landelijk niveau
zijn dat het Centraal Bureau voor de Statistiek en de Stichting Perinatale
Registratie Nederland (PRN). Dit laatste is een databank met gegevens van
vier beroepsgroepen (huisartsen, verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen).
De PRN wordt vanaf 2001 door VWS gesubsidieerd. Hiervoor is jaarlijks € 600 000
beschikbaar. Deze gegevens van de PRN worden door TNO benut om jaarrapportages
uit te brengen met kerncijfers over moeders en pasgeborenen en de perinatale
sterfte van eerste-, en tweedelijns verloskunde en de kinderartsen. Deze rapportages
zijn momenteel tot en met 2005 beschikbaar. De gegevens zijn een belangrijke
bron voor wetenschappelijk onderzoek met als doel de kwaliteit van de verloskundige
zorg te verbeteren.Hiernaast bestaat een diepteregistratie voor aangeboren afwijkingen in
Noord Nederland: Eurocat.2. PeristatIn 2003 kwam het eerste rapport van Peristat uit. Peristat is een Europees
project dat als doel heeft om indicatoren te ontwikkelen waarmee de perinatale
gezondheid en de perinatale zorg in de Europese Unie gevolgd en geëvalueerd
kunnen worden. Uit dit internationale overzicht van perinatale sterftetrends
over de jaren voor 2003 bleek dat de daling van de perinatale sterftecijfers
in Nederland achterbleef ten opzichte van de ons omringende landen. Hoewel
dit verschil deels verklaarbaar is door verschillen in methodieken van registratie
van perinatale sterfte en verschillen in het vóórkomen van risicofactoren,
was dit aanleiding om kritisch te kijken naar de organisatie én de
uitkomsten van de zorg in Nederland. Er is vervolgens ingezet op het verbeteren
van de landelijke registraties via de Stichting Perinatale Registratie Nederland
(PRN). Tevens heeft toenmalig Minister Hoogervorst in januari
2006 het RIVM opdracht gegeven om het bestaand wetenschappelijk onderzoek
naar het onderwerp perinatale sterfte in kaart te brengen en te adviseren
over de mogelijke invoering van een Perinatale Audit.Begin 2009 komen cijfers van het Europese Peristat onderzoek beschikbaar
tot en met 2004. Bij dit nieuwe rapport van Peristat zal waar het gaat om
de situatie in Nederland ook gebruik worden gemaakt van de gegevens van de
PRN. Begin volgend jaar zal ik u met een vervolgbrief over de uitkomsten hiervan
informeren.III Reactie op de rapporten van het RIVM.Het RIVM heeft in 2006 op verzoek van VWS het bestaand wetenschappelijk
onderzoek naar perinatale sterfte en de oorzaken die daarbij een rol spelen
in kaart gebracht. Eind 2007 heeft dit geresulteerd in een drietal rapporten:• «Recente perinatale sterftetrends in Nederland: 2000–2005,
Zicht op verbetering?»;• «Kinderwens van consanguïne ouders: risico’s en
erfelijkheidsvoorlichting»;• «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een
verkenning van Nederlands onderzoek».Deze rapporten zijn op 7 maart 2008 aan uw Kamer aangeboden. Hieronder
geef ik u mijn reactie op deze rapporten.1. Rapport «Recente perinatale sterftetrends
in Nederland, zicht op verbetering»Dit rapport geeft een nadere analyse van de landelijke cijfers over 2004
rond perinatale sterfte van het Centraal Bureau voor de Statistiek en de Stichting
Perinatale Registratie Nederland (PRN).BeleidsreactieBij perinatale sterfte spelen verschillende factoren een rol. Het gaat
om demografische risicofactoren (zoals leeftijd en etniciteit van zwangere
vrouwen), de wijze waarop zorg verleend wordt en de mate waarin preventie,
bijvoorbeeld gericht op de beïnvloeding van leefstijlfactoren, de doelgroep
bereikt.De landelijke cijfers over perinatale sterfte van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) en van de PRN geven inzicht in verschillen tussen
bevolkingsgroepen of verschillen tussen bepaalde regio’s. Bij oudere
vrouwen zijn de zwangerschapsuitkomsten ongunstiger. Van alle zwangerschappen
zijn de zwangerschapsuitkomsten bij niet-westerse migranten over het algemeen
ongunstiger. Zowel de gemiddelde leeftijd van de zwangere vrouw als het aandeel
niet-westerse migrantenvrouwen stijgen in Nederland en hebben een ongunstig
effect op de perinatale sterfte. Dat zich desondanks een licht dalende trend
aftekent, komt waarschijnlijk doordat verbeteringen in de kwaliteit van zorg,
en vooruitgang op het gebied van preventie en leefstijl, hier tegen opwegen.Een andere risicofactor is meerlingzwangerschap. De verhoogde kans op
vroeggeboorte en een lager geboortegewicht bij meerlingzwangerschappen leidt
tot hogere perinatale sterfte. Het RIVM merkt op dat de daling in perinatale
sterfte tot 2004 niet te verklaren is door een vermindering van het aantal
meerlingen. Het vanaf 2005 aangepast behandelbeleid bij IVF, waarbij
vaker slechts één embryo wordt terug geplaatst, heeft mogelijk
een gunstig effect op de perinatale sterftecijfers.Voor wat betreft het op latere leeftijd moeder worden, is het relevant
te vermelden dat de minister voor Jeugd en Gezin een Gezinsnota voorbereidt,
die naar verwachting nog dit jaar naar uw Kamer zal worden gestuurd. Hierin
zal onder andere worden ingegaan op het RVZ rapport «Uitstel
van ouderschap: medisch of maatschappelijk probleem»Veranderingen in het beleid ten aanzien van prenatale screening hebben
mogelijk geleid tot afname van de perinatale sterfte. Zo is in de periode
1996–2004 het aantal kinderen met een ernstige afwijking (zoals een
open ruggetje) sterk gedaald. Naast prenatale screening is ook de toename
in het gebruik van foliumzuur in de periode rond de conceptie van belang.Het RIVM heeft bij het CBS nagevraagd of veranderingen in registratie
de geconstateerde daling van perinatale sterfte in de jaren 2002–2005
kunnen verklaren. Het RIVM concludeert dat veranderingen in registratie geen
grote rol spelen in de relatief snelle daling in 2004. Ook is er geen sprake
van later overlijden geweest waardoor pasgeborenen buiten de perinatale sterfteregistraties
vallen. Een toegenomen neonatale sterfte (sterfte na de eerste levensweek)
is in de CBS-statistieken namelijk niet aangetroffen. De cijfers van het CBS
laten zien dat de licht dalende trend in de cijfers van perinatale sterfte
in 2006 doorzet (6,0 overleden kinderen na een zwangerschap van ten minste
28 weken per 1 000 levend- en doodgeboren kinderen, bron: CBS Statline,
2006).In de brief die ik u begin volgend jaar zal toesturen, zal ik onder meer
ingaan op de cijfers van het Europese Peristat-project tot en met 2004, die
eind dit jaar beschikbaar komen.2. Rapport «Kinderwens van consanguïne
ouders: risico’s en erfelijkheidsvoorlichting»Dit rapport geeft op basis van bestaand onderzoek aan in welke mate bloedverwantschap
(consanguïniteit) leidt tot verhoogde kans op aangeboren aandoeningen
waarvoor zij in het eerste levensjaar medische zorg nodig hebben. Het aandeel
van deze aandoeningen in de totale perinatale en zuigelingensterfte is in
absolute aantallen zeer gering. Het gaat daarbij om zeldzame autosomaal recessieve
aandoeningen. Bloedverwantschap draagt getalsmatig dus weinig bij aan de verklaring
van de hogere perinatale en zuigelingensterfte bij Nederlandse migranten.
Waarschijnlijk spelen andere risicofactoren – zoals die onder meer in
het rapport «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap
en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek»naar voren
komen – een grotere rol.BeleidsreactieHoewel het in absolute aantallen om een zeer beperkt aantal kinderen gaat,
kunnen de individuele gevolgen voor ouders en kind ingrijpend zijn. Een goede
voorlichting over erfelijke risico’s die ingaat op aangeboren aandoeningen
door bloedverwantschap en die wijst op de mogelijkheden van klinisch-genetische
zorg, is daarom van essentieel. Ik hecht er daarom aan dat in de preconceptiezorg
voor ouders met een kinderwens ook aandacht voor de gevolgen van bloedverwantschap
is. Er zal specifieke aandacht moeten zijn om ook niet-westerse migrantengroepen
te bereiken. De Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte zal betrokken zijn bij
de nadere uitwerking van wat op dit terrein mogelijk is vanuit de perinatale
zorg.3. Rapport «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap
en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek»Dit rapport geeft op basis van bestaand onderzoek inzicht in verschillen
in zwangerschapsuitkomsten tussen bevolkingsgroepen en oorzaken die daarbij
mogelijk een rol spelen bij de zwangerschapsuitkomsten. De landelijke cijfers
over perinatale sterfte van het CBS en van PRN geven namelijk inzicht in verschillen
tussen bevolkingsgroepen of verschillen tussen bepaalde regio’s, en
niet in de achterliggende oorzaken. Nadat de inventarisatie door het RIVM
is afgerond, hebben met name de ABCD-studie in Amsterdam en de Generation
R-studie in Rotterdam relevante nieuwe inzichten op dit terrein opgeleverd.De zwangerschapsuitkomsten bij niet-westerse migranten in Nederland zijn
in het algemeen aanzienlijk minder gunstig dan die bij Nederlanders van autochtone
afkomst. Een uitzondering vormen Aziatische vrouwen. De moedersterfte bij
niet-westerse migranten is daarbij ook hoger. De groep niet-westerse migranten
in Nederland is echter niet homogeen, en kent aanzienlijke verschillen tussen
diverse bevolkingsgroepen en tussen de eerste en volgende generaties. Verschillende
factoren kunnen daarin een rol spelen, die zowel binnen als buiten de zorg
kunnen liggen.Het RIVM geeft aan dat voor een verklaring van de verschillen nader onderzoek
nodig is naar de exacte samenhang tussen de risicofactoren en de zwangerschapsuitkomst.
Voorbeelden zijn deelonderzoeken in het kader van de twee langlopende cohortstudies
die zich ook richten op de vraag waarom de perinatale gezondheid van migrantenmoeders
en hun baby’s minder goed is dan van autochtone moeders en baby’s.Het gaat om de Generation R-studie in Rotterdam en de ABCD-studie in Amsterdam.
Deze onderzoeken geven aan dat er tussen migranten en de autochtone bevolkingsgroepen
(en ook tussen migrantengroepen onderling) verschillen zijn in perinatale
sterfte, waarbij diverse factoren een rol kunnen spelen.BeleidsreactieIk vind de verschillen in zwangerschapsuitkomsten tussen de diverse bevolkingsgroepen
in zoals die uit het rapport naar voren komen, belangrijke signalen. Deze
verschillen zijn deels aangrijpingspunten voor beleid. Preventieve maatregelen
(zoals foliumzuurgebruik) zijn minder bekend bij niet-westerse migranten.
Ook melden zij zich later bij de verloskundige en maken minder gebruik van
kraamzorg. Hierdoor krijgen zij andere zorg en minder informatie over te nemen
preventieve maatregelen. Een belangrijke aanbeveling is het geven van voorlichting
over de organisatie van de verloskundige zorg, zodat zwangere vrouwen van
te voren weten wanneer en bij wie ze zich kunnen melden. Ook kan de kennis
bij zorgverleners over culturele diversiteit worden vergroot, waardoor beter
ingespeeld kan worden op de kennisachterstand van bepaalde bevolkingsgroepen.
Het is van belang dat de professionals in staat zijn om elke cliënt verantwoorde
zorg te leveren. Dit betekent dat zij om kunnen gaan met patiënten met
verschillende etnische achtergronden en hun zorgverlening hierop afstemmen.
In scholing, in richtlijnen en protocollen zal hier aandacht voor moeten zijn.
De beroepsgroepen kunnen hierbij gebruik maken van bestaande gegevens en wetenschappelijke
inzichten. De Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte en met name de op te richten
taakgroep die zich zal bezighouden met de verbetering van de kwaliteit van
zorg voor niet-westerse migranten kan hierin een stimulerende rol vervullen
door gebruik te maken van de bevindingen uit dit RIVM-rapport en de latere
relevante bevindingen uit onder meer de ABCD-studie en Generation R-studie.
In de antwoorden op de Kamervragen van mevrouw Arib heb ik de Kamer hierover
al geïnformeerd. Waar relevant zal worden gezorgd voor afstemming
tussen deze taakgroep en het ministerie van Wonen, Wijken en Integratie. Een
deel van de verschillen in sterfte wordt wellicht veroorzaakt door factoren
die zich buiten de gezondheidszorg bevinden. In hoofdstuk 5, «Beleid
gericht op factoren buiten de zorg» van deel I, ben ik daar nader op
ingegaan.IV Samenvattend overzicht van beleidsactiviteiten.Hier zet ik de belangrijkste lopende en voorgenomen beleidsinitiatieven
die in de brief Ketenzorg zwangerschap en geboorte aan de orde zijn gekomen
kort op een rij. Dit impliceert uiteraard een beperking waarbij vele lopende
activiteiten, zoals de onderzoeksprogramma’s van ZONMW, de universitaire
onderzoeksprogramma’s et cetera, niet benoemd worden. Overzicht van de beleidsactiviteiten tot nu toePreventie algemeen:• Rubellavaccinatie;• jodering van het keukenzout/bakkerszout;• stralingsbescherming;• voorlichtingscampagnes voor gebruik van foliumzuur;• algemene campagnes gericht op gezonde leefstijl.Registratie en kwaliteitssystemen:• start Perinatale registratie Nederland;• start uitrol Perinatale Audit;• drie RIVM-rapporten eind 2007;• subsidie Generation R;• subsidie voor Eurocat-registratie;• subsidie voor TNO Kwaliteit van Leven voor landelijke rapportages
aangeboren afwijkingen.Preconceptiezorg:• pakketduiding door CVZ december 2007; elementen van individuele
preconceptiezorg kunnen behoren tot de verzekerde prestaties.Prenatale screening• oprichting Centraal Orgaan kwaliteitsbewaking prenatale screening;• oprichting regionale centra van zorgverleners uit de regio;• tarifering prenatale screening;• vergunningsverlening ex WBO;• landelijke voorlichtingsbrochure en keuzehulp prenatale screening.Kraamzorg:• uitbreiding van vier uur kraamzorg voor het basispakket;• een uitbreiding van één uur kraamzorg op het onderdeel
observeren, signaleren en rapporteren.• opname van een meerfactor binnen het indicatieprotocol kraamzorg,
voor die gezinnen waarbij vanuit preventie en vroege signalering geïndiceerd
wordt dat het belangrijk is voor het gezin dat de kraamverzorgende meer uren
aanwezig is.Neonatale screening:• uitbreiding hielprik van 3 naar 17 aandoeningen.Buiten de zorg:• informatie over zwangerschap en verloskundige zorg in inburgeringscursussen.Overzicht van nieuwe beleidsactiviteitenAlgemeen:• de brief over sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV)
die ik u in voor het eind van het jaar zal toezenden;• met minister van WWI nagaan welk flankerend beleid er mogelijk
is om informatie bij alle bevolkingsgroepen te brengen, bijvoorbeeld via migrantenvoorlichters.Preventie algemeen:• stimuleren inname foliumzuur;• evaluatie verschillende projecten advisering foliumzuurprofylaxe
bij vrouwen die zwanger wilden worden in het kader van de zogenaamde «Taskforce
foliumzuur». Deze projecten worden momenteel geëvalueerd door TNO
vooral naar het bereik van groepen met een lage sociaaleconomische status
en migrantenvrouwen. Na de zomer zijn de resultaten hiervan bekend.Prenatale screening:• ontwikkeling landelijke database prenatale screening.Neonatale screening:• evaluatie door RIVM van het neonatale screeningsprogramma;• voorlichtingsfilm aan ouders en deskundigheidsbevordering betrokken
professionals.Jeugd en gezin:• rol van Centra voor jeugd en gezin bij prenatale voorlichting vanaf 2009;• er komt in dit jaar een Gezinsnota waarin onder andere wordt ingegaan
op de mogelijke factoren rond het late moederschap en ouderschap (min J&G).Hallo wereld• verdieping bereik migranten en lage sociaaleconomische status;• periode –9 maanden tot het derde levensjaar;• uitbreiding bereik: toevoeging informatie over preconceptie-advisering;• uitbreiding advisering tot zevende levensjaar.Inburgeringscursussen:• in het flankerend beleid rond inburgeringscursussen benutten van
ruimte voor voorlichting over preconceptievoorlichting.Preconceptiezorg:• het bundelen en publiekelijk beschikbaar stellen van gevalideerde
informatie over preconceptiezorg. In algemene zin moet de geïnteresseerde
burger toegang hebben tot betrouwbare informatie over preconceptiezorg en
waar relevant over doorverwijzing. Dit wil ik stroomlijnen via de reeds lopende
voorlichting door «KiesBeter.nl» (RIVM) en, waar relevant, in
samenwerking met het Centrum Gezond Leven (RIVM), de Gezondheidsbevorderende
instellingen (GBI’s) en de andere centra van het RIVM;• voorlichting inname foliumzuur als onderdeel van preconceptieconsult;
vooral gericht op vrouwen met een niet-Nederlandse achtergrond en een lage
opleiding;• in 2009 duidelijkheid welke elementen van het preconceptieconsult
tot het verzekerd pakket behoren;• individuele preconceptiezorg onder de aandacht brengen van de zorgverzekeraars
voor zover er sprake is van zorgplicht in kader Zvw.Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte:• stuurgroep meegeven dat in scholing, richtlijnen en protocollen
aandacht moet worden besteed aan culturele diversiteit;• waar relevant bevordert VWS de afstemming tussen stuurgroep en
de beleidsaanpak Krachtwijken van het Ministerie van Wonen Wijken en Integratie;• beroepsgroepen stimuleren om activiteiten te ontwikkelen om de
verloskundige zorg te verbeteren. Afspraken over de inhoud en kwaliteit van
preconceptiezorg in de eerste en tweedelijns verloskundige zorg zullen daarin
worden meegenomen;• aan de stuurgroep wordt meegeven dat bij de uitwerking van de preconceptiezorg
aandacht moet zijn voor de – in omvang beperkte – risico’s
van bloedverwantschap.Inspectie:• onderzoek naar de risicofactoren van verloskundige zorg, gebaseerd
op calamiteitenmeldingen bij de Inspectie; hierbij wordt ook gekeken naar
sterfte in de nacht- en weekenddiensten;• uitgebreider onderzoek naar de nachtelijke verloskundige zorgverlening
wordt opgezet voor 2009;• bureau Zorgbrede Transparantie vanuit de IGZ aan de ontwikkeling
van kwaliteitsindicatoren voor de verloskundige keten. Hiervan zijn de eerste
resultaten in 2009 te verwachten.• Actief toezicht op de verloskundige zorg in de regio Rotterdam.Perinatale audit en perinatale registratie:• doorlopende analyse van de gegevens door middel van de perinatale
audit; hieraan kunnen aanbevelingen worden ontleend om de veiligheid bij zwangerschap
en geboorte te verbeteren. Ook gegevens uit perinatale registratie kunnen
inzichten genereren die de kwaliteit en veiligheid van de zorg kunnen verbeteren.BIJLAGEOverzicht van de toezeggingen waar deze brief op ingaat• In uw brief van 6 februari 2008 (uw kenmerk: 08-VWS-B-012)
verzoekt u mij om een integrale brief met de stand van zaken aangaande de
ketenzorg tijdens de zwangerschap en de geboorte. U vraagt mij daarbij ook
in te gaan op het onderwerp perinatale sterfte.• Tijdens de procedurevergadering van 16 januari 2008 van de
commissie voor VWS, heeft deze mij verzocht over de stand van zaken met betrekking
tot prenatale screening te informeren.• Eerder heb ik met uw Kamer gecommuniceerd over perinatale zorg
en perinatale sterfte, naar aanleiding van vragen van Kamerleden Arib (Aanhangsel
der Handelingen, vergaderjaar 2007–2008, nrs. 1174, 1467 en 1570) en
Van Gerven (Aanhangsel der Handelingen, vergaderjaar 2007–2008, nr.
1172).• Op 16 mei 2008 zijn Kamervragen van de Kamerleden Van Toorenburg
en Schermers beantwoord over neef-nichthuwelijken (Aanhangsel der Handelingen,
vergaderjaar 2007–2008, nr. 2368). In mijn reactie op het RIVM-rapport
terzake ga ik hier nader op in.• Overeenkomstig het verzoek in uw brief van 19 maart 2008 (uw
kenmerk: 08-VWS-B-023) geef ik tevens mijn reactie op de drie RIVM-rapporten
die ik op 7 maart 2008 op haar verzoek aan de Kamer heb toegezonden,
namelijk:• «Recente perinatale sterftetrends in Nederland: 2000–2005,
Zicht op verbetering?»,• «Kinderwens van consanguïne ouders: risico’s en
erfelijkheidsvoorlichting, en• «Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een
verkenning van Nederlands onderzoek»XNoot1In uw brief van brief van 6 februari 2008 (08-VWS-B-012) verzoekt
u mij om een integrale brief over de zorg rond zwangerschap en geboorte. Zie
verder de bijlage voor een overzicht van uw andere vragen.XNoot1Het betreft de volgende tien organisaties: Stichting Voedingscentrum Nederland,
Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen – NISB, Stivoro (roken),
Trimbos Instituut (geestelijke gezondheidszorg, drugs- en alcoholverslaving),
Consument & Veiligheid, NIGZ (lokale gezondheidsbevordering en ziektepreventie),
SOA Aids Nederland, Schorer Stichting (homo/lesbies), Rutgers Nisso Groep
(seksuele gezondheid) en Pharos (gezondheid asielzoekers).XNoot1«Hallo Wereld» valt nu onder de verantwoordelijkheid van de
Minister voor Jeugd en gezin. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29323-49.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl