Het Staatsbestel; Brief van Minister-President, Minister van Algemene Zaken en de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31440, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31440 nr. 2

29-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Constitutionele waarden van de Nederlandse staat2. Het politieke debat over grote maatschappelijke
vraagstukken3. De centrale plaats van de wet bij de ontwikkeling
van de rechtsstaat4. Democratie is meer dan democratie via staatsinstellingenTot slotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31440Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 35 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 440Het staatsbestelnr. 2BRIEF VAN MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE ZAKEN EN DE MINISTERS
VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES EN VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 april 2008In de vergadering van uw Kamer op 10 april jl. heeft het lid de heer
Duyvendak ons namens zijn collega Halsema verzocht om een uitgebreide brief
over het jaarverslag van de Raad van State over 2007, dat de dag daarvoor
was verschenen, aan de Kamer te doen toekomen, zodat de Kamer zorgvuldig erover
kan debatteren.Enkele leden sloten zich bij dit verzoek aan. Enkele andere leden pleitten
eerst voor behandeling in uw vaste commissies voor BZK en Justitie U heeft
gevraagd te willen berichten of het kabinet aan het verlangen van de heer
Duyvendak kan voldoen.Met deze brief voldoen wij gaarne aan dit verzoek. In antwoord op de in
voornoemde vergadering door de heer Pechtold gestelde vraag over de plannen
van de Nationale Conventie, zij verwezen naar het u eerder toegezonden kabinetsstandpunt
(Kamerstukken II 2007/08, 30 184, nr. 14).In de vergadering van uw Kamer van 15 april jongstleden heeft het
lid de heer Pechtold een vraag toegevoegd over mijn opmerkingen tijdens mijn
reguliere persconferentie van 11 april jongstleden dat «je soms
ziet dat zaken die misschien te maken hebben met de directe actualiteit erg
in het nieuws staan, terwijl meer fundamentele ontwikkelingen niet aan de
orde komen of in ieder geval niet in het nieuws komen» en heeft hij
aangegeven daarom een uiteenzetting van de hoofdlijnen van het kabinetsbeleid
te willen. Door het lid Duyvendak is toen gewezen op de reeds op 10 april
jongstleden gevraagde brief. Voor zover de vragen van het lid Pechtold hier
mede betrekking op hebben, worden deze met de onderhavige brief behandeld.
Voor de overige door hem genoemde onderwerpen, kunnen wij verwijzen naar de
algemene brief die ten behoeve van de verantwoordingsdag (derde woensdag in
mei) verschijnt.Het lid de heer Duyvendak heeft zijn op 10 april jongstleden geuite
verzoek toegespitst op de algemene beschouwing van de Vicepresident van
de Raad van State, de heer Tjeenk Willink over de vermeende afbrokkeling van
de legitimiteit van ons staatsbestel. Daar zullen wij in de brief nader op
ingaan. Wij volgen daarbij de indeling in de door de heer Tjeenk Willink genoemde
oorzaken:1. Constitutionele waarden van de Nederlandse staat.2. Het politieke debat over grote maatschappelijke vraagstukken.3. De centrale plaats van de wet bij de ontwikkeling van de rechtsstaat.4. Democratie is meer dan democratie via staatsinstellingen.Voordat wij hiertoe overgaan, maken wij graag twee inleidende opmerkingen.In de eerste plaats wil het kabinet u ervan verzekeren dat wij met grote
belangstelling de analyses van de Vicepresident van de Raad van State volgen.
Het is goed om daarbij acht te slaan op de verschillen in posities en verantwoordelijkheden.
Een kabinet is verantwoordelijk voor de uitvoering van een coalitieakkoord
en een beleidsprogramma voor een kabinetsperiode van vier jaar. De Vicepresident
van de Raad van State is in de gelegenheid om beschouwingen te maken die een
langere tijdhorizon hebben en ontwikkelingen te duiden die meer kabinetten
c.q. kabinetsperiodes beslaan. Het is ook goed dat zulks gebeurt.De algemene beschouwing in het jaarverslag 2007 van de Raad van State
is dan ook te plaatsen in de reeks van beschouwingen in de jaarverslagen van
de voorgaande jaren. Zo heeft hij bij gelegenheid van het jaarverslag 2006
aandacht gevraagd voor samenhang en kwaliteit van het openbaar bestuur, bij
gelegenheid van het jaarverslag 2005 voor de maatschappelijke prestaties van
de overheid in het licht van de trias politica, en bij gelegenheid van het
jaarverslag 2004 voor Nederland en Europa. Zowel de beschouwing van de heer
Tjeenk Willink als de kabinetsreactie ware derhalve te plaatsen in deze bredere
context. Zoals hij zelf zegt: «De Algemene beschouwingen in de jaarverslagen
vormen een min of meer doorlopend verslag van een voortgezette zoektocht die
in 1980 begon. Hoe functioneert het openbaar bestuur in de democratische rechtsstaat,
welke problemen doen zich voor, hoe kunnen die problemen worden weggenomen,
wat staat de oplossingen in de weg?» Juist omdat het er niet om gaat
het debat tot één of enkele instituties te verengen, is het
nuttig het functioneren van het openbaar bestuur in algemene zin voortdurend
te beschouwen.In de tweede plaats richt de heer Tjeenk Willink zich met zijn beschouwingen
uit de afgelopen jaren niet alleen tot het kabinet. Zijn beschouwingen richten
zich nadrukkelijk ook tot het parlement. Het kabinet ziet daarom gaarne in
het door uw leden mevrouw Halsema en mevrouw Hamer bij de regeling van werkzaamheden
van 22 april jongstleden gevraagde Kamerdebat eveneens de visie van de
leden van uw Kamer tegemoet. Enerzijds ontslaat dit het zittend kabinet niet
van de plicht zelf een bijdrage te leveren aan het debat, zoals met deze brief
wordt geadstrueerd. Anderzijds realiseren wij ons als kabinet niet alleen,
ook niet met deze brief, een ultiem antwoord op alle uitdagingen en vragen
te kunnen geven.1. Constitutionele waarden van de Nederlandse staatDe heer Tjeenk Willink vat dit onderdeel van zijn analyse als volgt samen: «In
het streven naar doelmatigheid en doeltreffendheid in het openbaar bestuur
is de aandacht voor en het debat over de constitutionele waarden van de Nederlandse
staat en de staatkundige spelregels die daarbij horen, op de achtergrond geraakt.
Niet doelmatigheid en doeltreffendheid, maar rechtsgelijkheid en rechtszekerheid,
democratische legitimiteit en publieke verantwoording zijn de onderscheidende
criteria voor de kwaliteit van het openbaar bestuur in de democratische rechtsstaat.
De kennis van en het begrip voor de beginselen waarop de democratische
rechtsstaat rusten, zijn de laatste decennia bij volksvertegenwoordigers,
bewindslieden, ambtenaren en journalisten afgenomen».Het is wellicht goed om uitdrukkelijk voorop te stellen dat een kwantitatief
en bedrijfsmatig perspectief op het openbaar bestuur in het algemeen en op
de rijksdienst in het bijzonder voor het kabinet zeker niet het enige leidende
beginsel is. De heer Tjeenk Willink merkt in dit verband op dat de «oplossingen
voor de door hem gesignaleerde problemen in ieder geval niet liggen in de
vervolmaking van de ambtelijke organisatie als bedrijf waarvan het programma
Vernieuwing Rijksdienst een uiting is». Dit is door het kabinet niet
beweerd. Heel bewust is juist bij het Programma Vernieuwing Rijksdienst gekozen
voor een gerichte benadering die zowel verkleining maar ook verbetering van
vooral de ambtelijke organisatie beoogt. Tegengaan van verkokering in het
beleidsproces is ook onderdeel van het programma, alsmede streven naar minder
lastendruk en verhoging van de wetgevingskwaliteit. Wij wijzen er bovendien
op dat het streven naar vernieuwing van de rijksdienst stoelt op breed draagvlak
bij de politieke partijen blijkens hun verkiezingsprogramma’s ten behoeve
van de laatst gehouden Kamerverkiezingen. Het gaat het kabinet in het programma
Vernieuwing Rijksdienst om een anders en beter functioneren daarvan met als
doel de dienstverlening aan burgers en bedrijven te verbeteren en meer ruimte
te creëren voor de samenleving. Met minder «beleidsdrukte»,
onder meer door een beperking van de «tussenlaag» van kennis-
en adviesinstituties en -organen, wordt beoogd om «de werkers in de
eerste lijn» in zorg, onderwijs, veiligheid, openbaar vervoer, bij gemeenten,
etcetera meer ruimte voor hun eigen professionele handelen te geven. In het
Beleidsprogramma is dat verder uitgewerkt in de pijler «Overheid en
dienstbare publieke sector». Het kabinet zal bij monde van de minister
van BZK eind mei aan uw Kamer een voortgangsrapportage Vernieuwing Rijksdienst
doen toekomen.Het kabinet verschilt derhalve niet van mening met de heer Tjeenk Willink
dat de vraag moet worden gesteld waarom door parlement en regering eensgezind
vastgesteld beleid, in zijn resultaten regelmatig door de uitvoerders in sectoren
als problematisch wordt ervaren. Er is als het ware een lacune in de vertaling
van problemen op individueel niveau naar het macroniveau van beleidsmaatregelen.
Het kabinet ziet zijn opmerkingen daarom als aansporing – als «spiegel» –
om ervoor te zorgen dat «middel» (een efficiëntere rijksdienst)
en «doel» (betere dienstverlening, meer ruimte voor de samenleving)
niet verward worden, en om een bredere discussie te voeren over de betekenis
van maatschappelijk middenveld, markt en overheid in onderlinge samenhang;
en om te proberen de genoemde lacune te overbruggen, bijvoorbeeld door middel
van verlaging van de regeldruk, door meer ruimte te geven aan de professionals
in de uitvoering, door het beleid niet vanuit traditionele departementale
scheidslijnen te benaderen maar vorm te geven in probleemgerichte programma’s
als jeugd en gezin en wonen, wijken en integratie.De heer Tjeenk Willink maakt vervolgens – zeer terecht naar de mening
van het kabinet – een koppeling tussen kwaliteit van het openbaar bestuur
en de constitutionele waarden en (ongeschreven) normen.Het kabinet onderschrijft het belang van de constitutionele waarden van
de Nederlandse staat en van de staatkundige spelregels die daarbij horen.
De commissie «Uitdragen kernwaarden van de rechtsstaat» is gevraagd
met voorstellen te komen om meer bekendheid te geven aan de kernwaarden van
de rechtsstaat en zo het vertrouwen in de rechtsstaat te versterken. Op 13 februari
jongstleden is het advies «Onverschilligheid is geen optie. De rechtsstaat
maken we samen» van de commissie verschenen. Na het zomerreces
ontvangt uw Kamer hierover een kabinetsstandpunt.Daarnaast besteedt het kabinet veel aandacht aan onze Grondwet. De Grondwet
maakt, zoals bekend, deel uit van de constitutie, maar valt daarmee niet samen.
Het kabinet onderschrijft zeer dat het gaat om het geheel van geschreven en
ongeschreven regels die de juridische grondslag van het staatsbestel vormen.
Veel van de meest wezenlijke onderdelen van de constitutie – zoals de
vertrouwensregel – zijn zelfs niet in de Grondwet terug te vinden maar
maken wel een essentieel onderdeel uit van het Nederlandse parlementaire stelsel.
De staatsrechtelijke regels waar het hier om gaat, zijn ontstaan en ontwikkelen
zich verder in de politieke praktijk in het parlement, in het bijzonder in
uw Kamer, al dan niet in de verhouding tot de regering.Dat laat onverlet het belang om ook aan de Grondwet als zodanig veel aandacht
te besteden.Het kabinet volgt een tweesporen-aanpak. Ten eerste is advies gevraagd
aan de Raad van State over een staatscommissie die zich zou kunnen buigen
over onder meer de voor- en nadelen van een preambule, de toegankelijkheid
voor burgers, en de verhouding tussen de opgenomen grondrechten en de uit
internationale verdragen voortvloeiende rechten. De Raad van State zal ook
kunnen wijzen op andere manieren dan uitsluitend een staatscommissie om deze
belangrijke thema’s te adresseren. Een tweede spoor is het ook nu al
meer inhoud geven aan de educatieve en instructieve waarde van de Grondwet.
De Grondwet is immers te belangrijk om alleen aan geleerden over te laten.
Ook andere wegen zullen nodig zijn om de Grondwet en de constitutie meer te
laten leven. Het kabinet is bezig met de voorbereiding van een maatschappelijke
dialoog over burgerschap. Daar komen ook zaken aan de orde die te maken hebben
met het uitdragen van kernwaarden van de rechtsstaat in de dagelijkse praktijk.
Dit voorjaar vindt een grote Grondwetquiz plaats. En ook in het nationale
scholierendebat zullen de betekenis en de inhoud van de Grondwet aan de orde
komen. En wellicht kan het nog op te zetten «Huis voor de Democratie
en de Rechtsstaat» eveneens bijdragen aan een beter begrip van de Grondwet.
Wij zullen uw Kamer daarover voor het zomerreces nader berichten.Voorts zijn de ministeries van Algemene Zaken, van BZK en van Justitie
in overleg met de Raad van State en met de griffies van beide Kamers der Staten-Generaal
om te komen tot versterking van staatsrechtelijk-juridische functies en kennis
in «het Haagse».Het is goed om er tot slot van dit onderdeel op te wijzen dat de Nederlandse
rechtsorde is verbonden met het recht van de Europese Unie en met het Europese
verdrag van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Het
kabinet deelt de mening van de Raad van State inzake een aangescherpt instrument
van de subsidiariteittoets gericht op een actievere rol van beide Kamers in
het Europese wetgevingsproces overeenkomstig de nieuwe regels van het Verdrag
van Lissabon. Ook in dezen is de verantwoordelijkheid van kabinet en Kamers
een gezamenlijke. Immers, om eerdere beschouwingen van de Vicepresident te
parafraseren, de Nederlandse constitutionele waarden van nu zijn alleen te
begrijpen mede in de Europese (internationale) context. Alleen door samenwerking
kan de eigen nationale rechtsorde overeind worden gehouden en kunnen problemen
effectief worden aangepakt. Het eerste van de 74 doelen uit het Beleidsprogramma
is niet voor niets «een steviger basis voor een slagvaardig en democratisch
Europa».2. Het politieke debat over grote maatschappelijke
vraagstukkenDit onderdeel van de analyse van de Vicepresident van de Raad van State
is als volgt samen te vatten: «Het politieke debat (in het parlement)
over grote maatschappelijke vraagstukken heeft in een vertegenwoordigende
democratie een eigen betekenis wel te onderscheiden van het bestuurlijk optreden.
Door de nauwe binding tussen kabinet en parlementaire meerderheid komt van
dat onderscheid weinig terecht. Grote maatschappelijke vraagstukken worden
bijvoorbeeld via regeerakkoorden gedepolitiseerd, voordat een politiek inhoudelijk
debat in de Kamer heeft plaatsgevonden, of tijdelijk buiten haken gezet dan
wel aan de rechter overgelaten. Zonder inhoudelijk parlementair debat kunnen
maatschappelijke tegenstellingen voortwoekeren en kan de maatschappelijke
polarisatie toenemen. De oplossing ligt in een grotere afstand tussen kabinet
en Kamermeerderheid.»Dit deel van de analyse van de heer Tjeenk Willink bevat twee elementen.
Het eerste element gaat in op de vraag of er voldoende inhoudelijk debat is,
geïnspireerd door omvattende politieke visies («het grote verhaal»);
het tweede element gaat in op de binding van een meerderheid van de Tweede
Kamer met het kabinet.Naar aanleiding van het eerste element is de vraag gewettigd of de ideologische
verschillen voorheen, bijvoorbeeld ten tijde van de verzuiling in de jaren ’50
van de vorige eeuw, wel in alle opzichten zo groot waren. Zeker, aan de basis
bestonden soms scherpe scheidslijnen tussen de zuilen, maar een kenmerk van
de verzuiling was ook dat aan de toppen van de zuilen, daar waar het politieke
debat plaatsvond, de leiders over deze scheidslijnen heen konden stappen om
compromissen te sluiten. Over tal van belangrijke aspecten van de vormgeving
van de naoorlogse verzorgingsstaat werd op die manier consensus bereikt tussen
de grote politieke partijen. In dat verband kan ook de vraag worden gesteld
of het politieke debat in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw
nu echt zo veel boeiender was dan dat van vandaag de dag. Lezing van de delen
in de Reeks Parlementaire Geschiedenis van het Centrum voor Parlementaire
Geschiedenis te Nijmegen geeft niet onmiddellijk aanleiding deze vraag bevestigend
te beantwoorden. Jazeker, eind jaren ’60 en in de jaren ’70 van
de vorige eeuw was de politiek weer wat meer «gepolariseerd»,
maar was vervolgens de tweede helft van de jaren ’80 (de zakelijkheid
van de kabinetten Lubbers) en de jaren ’90 (Paars) niet weer (meer)
verstoken van ideologische veren? En tonen de politieke debatten sinds het
begin van deze eeuw niet weer de nodige meningsverschillen en dynamiek? Er
zijn door de geschiedenis heen in zekere mate «conjunctuurgolven»
in het politieke discours, waar men wat doorheen moet kijken.Waar de heer Tjeenk Willink wellicht meer op duidt, is dat het politieke
discours zich meer zou kunnen richten op structurele en «grote»
vraagstukken en minder op de «waan van de dag». Daar sluit het
kabinet zich graag bij aan; dat is ook hetgeen waar op gewezen is op de persconferentie
na afloop van de ministerraad van 11 april jongstleden.Om een bijdrage te leveren aan structureel meer ruimte voor «het
grote verhaal» en voor structurele verbeteringen waar de burgers wat
aan hebben, heeft het kabinet een agenda in de vorm van een Beleidsprogramma
opgesteld. Zo’n agenda geeft een kompas voor vier jaren en adresseert
in zes «grote vragen» (pijlers) en daarenboven op meer filosofisch
niveau de vragen van dynamiek en zekerheid in de 21ste eeuw. Het kabinet hanteert
de indeling van de pijlers in zijn begrotings- en verantwoordingsstukken.Het kabinet gebruikt deze zes grote vragen ook om te komen tot uitwerking
van nadere thema’s; zie bijvoorbeeld vragen over de toekomst van Nederland in 2020, over de vraag waarin Nederland wil excelleren, waarin
Nederland sterk staat, een ondernemende mentaliteit voor Nederland, over duurzaamheid,
over onderling respect in de samenleving, etcetera. Maar ook de rapporten
en adviezen van adviesraden en planbureaus en de kabinetsreacties daarop zijn
in dit kader te vatten. In het bijzonder wijzen wij op de meer lange termijn
oriëntaties die de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid jaarlijks
in verschillende verkenningen en adviezen neerlegt. En al datgene vindt ook
zijn weerspiegeling in het beleid, te beginnen met de 74 doelen uit het Beleidsprogramma.Het tweede element, de mate van binding tussen kabinet en Kamer(meerderheid),
noopt het kabinet tot terughoudendheid in zijn reactie. Immers, het zijn de
politieke partijen die bepalen of zij regelmatig overleg willen organiseren
tussen bewindslieden en fracties, en die ook bepalen of hun lijsttrekker bij
de Tweede Kamerverkiezingen in het kabinet plaatsneemt.Het zijn ook de fracties in de Tweede Kamer die na verkiezingen het verloop
van een kabinetsformatie bepalen, die onderhandelen over de grondslag voor
een nieuw op te treden kabinet en die deze grondslag in de vorm van een regeerakkoord
neerleggen. Zij, en zij alleen, bepalen de mate van detail en binding. Een
zittend kabinet is gevolgvan binding door de Kamer(meerderheid), niet de oorzaak ervan. Het regeerakkoord
is een coalitieakkoord.Het proces van een kabinetsformatie – waarin de binding tussen een
Kamermeerderheid en het nieuw optredende kabinet tot stand komt – is
transparant. Een kabinetsformatie vangt aan op basis van adviezen van de voorzitters
van de fracties in de nieuw gekozen Tweede Kamer die openbaar worden gemaakt.
Onderhandelingen tijdens een fase in de formatie zijn weliswaar besloten,
doch elke fase wordt afgerond met een verslag aan H.M. de Koningin waarna
dit door middel van toezending aan uw Kamer openbaar wordt gemaakt. Het is
inmiddels eerder regel dan uitzondering dat na elke fase een debat in uw Kamer
plaatsvindt. Dat geldt bijvoorbeeld voor een conceptregeerakkoord waarover
debat plaatsvindt voordat de formateur een kabinet vormt. Een kabinetsformatie
eindigt met een regeringsverklaring, eveneens voor debat in uw Kamer. In al
deze fases is het aan uw Kamer om de mate van binding te bespreken.Vervolgens is vanaf 2002 bevorderd dat regeerakkoorden (coalitieakkoorden)
meer op hoofdlijnen zouden blijven, waarna het nieuw aantredende kabinet een
uitwerking, en nadere agendering, verzorgt in de vorm van een beleidsprogramma.
Dat schept meer ruimte voor de eigenstandige posities van de Kamer(meerderheid)
en het kabinet dan voorheen.Maar bovenal: er zijn voordelen aan – om niet te zeggen dat er een
noodzaak is voor – een proces van een zekere binding tussen Kamermeerderheid
en kabinet in de vorm van een regeerakkoord. Immers, het Nederland zo kenmerkende
stelsel van een representatieve democratie met een meerpartijenstelsel in
het parlement, leidt onontkoombaar tot z.g. coalitiekabinetten. Dat wordt
terecht gekoesterd. Samenhang in beleid, continuïteit ten behoeve van
rechtzekerheid en uitvoerbaarheid, en financiële houdbaarheid vergen
echter daartegenover dat de verschillende en wisselende standpunten van politieke
partijen respectievelijk van hun fracties in de Tweede Kamer worden overbrugd
door afspraken te maken. Dit geeft ook richting aan de democratie door samenhangende
keuzes zichtbaar te maken.3. De centrale plaats van de wet bij de ontwikkeling
van de rechtsstaat«Bij de ontwikkeling van de rechtsstaat neemt de wet een centrale
plaats in. Wetgeving heeft in de afgelopen decennia in zijn verschillende
functies vooral een instrumenteel en ad hoc karakter gekregen ten behoeve
van het bestuur. Daarmee dreigt de belangrijkste functie van de wet voor de
burger – een normering die voorspelbaar, duidelijk en betrouwbaar is –
te worden uitgehold. Wetten worden alweer gewijzigd voordat zij deugdelijk
zijn ingevoerd. Dat tast de legitimiteit van de rechtsstaat aan. Gevoegd bij
de geconstateerde gebreken in de politieke legitimiteit is dat een zorgelijke
ontwikkeling. Zorgvuldige voorbereiding, totstandkoming en uitvoering van
de wet vragen tijd en continuïteit.» Zo is de stelling van de heer
Tjeenk Willink over dit element uit zijn analyse samen te vatten.Het behoeft geen betoog dat het kabinet de centrale plaats van de wet
bij de ontwikkeling van de rechtsstaat onderschrijft. Want de wet geeft invulling
aan de kernwaarden die aan de rechtsstaat ten grondslag liggen. Het kabinet
kan naar tal van – uw Kamer bekende – initiatieven verwijzen in
het kader van het programma «Bruikbare rechtsorde» en het vervolg
dat hieraan in deze kabinetsperiode wordt gegeven met de nota «Vertrouwen
in wetgeving», die dezer dagen ter advisering aan de Raad van State
wordt aangeboden en daarna aan uw Kamer wordt gestuurd.Het kabinet tracht op meer manieren verder te komen dan alleen een instrumentele
discussie over wetgeving. Aan wetgeving gaan vooraf opvattingen over normen
in het maatschappelijk verkeer. Dat het Beleidsprogramma van het kabinet speciale
aandacht voor het onderwerp «respect» vraagt, mag mede in deze
context worden gezien. Een respectvolle omgang met elkaar in het maatschappelijk
verkeer kan niet los worden gezien van de rechtsstaat. Het thema respect is
voor veel terreinen van het kabinetsbeleid relevant. In de brief ten behoeve
van de eerstkomende Verantwoordingsdag, zal het kabinet daar nader op in gaan.Dit neemt niet weg dat de kwaliteit van wetgeving als zodanig ook voortdurende
aandacht vraagt. Met kwaliteit wordt bedoeld dat wetgeving voldoet aan eisen
van rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, doorzichtigheid, consistentie, proportionaliteit,
effectiviteit en efficiency, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. De kwaliteit
van de wetgeving is een verantwoordelijkheid van alle ministers en van het
kabinet als geheel. Alle ministers zijn zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit
van de wetgeving waarvan zij de eerste ondertekenaar zijn. De minister van
Justitie heeft de algemene verantwoordelijkheid voor het wetgevingskwaliteitsbeleid.
In het kader van deze verantwoordelijkheid heeft het ministerie van Justitie
een aantal taken, zoals toetsing van voorgenomen regelgeving, doorlichting
van bestaande regelgeving, het ontwikkelen en beschikbaar stellen van instrumenten,
het in stand houden van en bijdragen aan interdepartementale overlegstructuren
rond wetgevingsaangelegenheden alsmede het in stand houden van een Kenniscentrum
Wetgeving.Wij delen de visie van de heer Tjeenk Willink dat een zorgvuldige voorbereiding
van wetgeving cruciaal is voor de kwaliteit en meer in het bijzonder de uitvoerbaarheid
ervan. Goede wetgeving vereist goed doordacht beleid. Dit betekent dat de
scheiding die nu nog vaak bestaat tussen beleidsvorming en het wetgevingsproces
moet worden overbrugd. Dit is dan ook reden voor het kabinet om onder andere
te werken aan een afwegingskader beleid en wetgeving, dat beoogt in een vroegtijdig
stadium te dwingen tot nadenken over belangrijke aspecten als de uitvoerbaarheid
van hetgeen wordt beoogd. Deze en andere punten van het wetgevingskwaliteitsbeleid
zijn opgenomen in de hierboven al genoemde nota «Vertrouwen in wetgeving».Het kabinet zou daarnaast twee elementen voor nader debat willen aandragen.
De ene suggestie is de verbetering van kwaliteit van de juridische en wetgevingsfuncties
binnen de ministeries. Wij wijzen op het advies van de Visitatiecommissie
Juridische functie en Wetgeving onder voorzitterschap van mr. R. J. Hoekstra
dat vorig jaar aan de minister van Justitie is aangeboden. Binnenkort zal
de kabinetsreactie op dit rapport aan uw Kamer worden aangeboden. Thans wordt
onder andere al gewerkt aan meer interdepartementale samenwerking op het terrein
van wetgeving door de juridische en wetgevingsdirecties van de ministeries.De andere suggestie raakt het onder (2) behandelde thema over de verhouding
tussen kabinet en Kamer(meerderheid). Wij willen benadrukken dat inzake de
wetgeving kabinet en Kamer niet onderscheiden van elkaar, laat staan tegenover
elkaar moeten worden geplaatst. Regering en Staten-Generaal zijn immers samen «de
wetgever». Dat is meer dan het constateren van een onderlinge afhankelijkheid;
het is het vaststellen van een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Is het mogelijk
om in het parlementaire proces meer onderscheid te maken tussen gedegen, met
alle betrokkenen voorbereide, beleidsdebatten (te onderscheiden van z.g. spoeddebatten)
en het wetgevingsproces? Indien beleidsdebatten zich concentreren op politieke
visies en afwegingen, resulterend in door de Kamer (in meerderheid) gedeelde
uitgangspunten, kunnen deze uitgangspunten het vertrek vormen voor het wetgevingsproces.
Het wetgevingsproces kan zich dan richten op – in alle betekenissen
van het woord – deugdelijke wetgeving. Het gaat dan immers om de precieze
vormgeving van de relatie tussen overheid en burger op verschillende terreinen,
met inachtneming van de beginselen van de constitutie en rechtsstaat. Concretisering
hiervan behoeft minstens zoveel aandacht als beleidsvisies omdat de concretisering
de burger raakt. Goed wetgevingsbeleid draagt ook bij aan zorgvuldige afwegingen
bij de hantering van regelgeving als instrument en daarmee aan de terugdringing
van administratieve lasten voor burgers en bedrijven (zie de Aanwijzingen
voor de regelgeving: «tot het tot stand brengen van nieuwe regelgeving
wordt alleen besloten, indien de noodzaak daarvan is komen vast te staan.»)
Hier ligt ook een rol voor uw Kamer die zich hiervan ook bewust is zoals blijkt
uit de aangenomen motie om amendementen vooraf te laten toetsen door ACTAL.
In de nota «Vertrouwen in wetgeving» zal aan het wetgevingsbeleid
als geheel verder aandacht worden besteed.4. Democratie is meer dan democratie via staatsinstellingenHet vierde en laatste element van de analyse van heer Tjeenk Willink is
als volgt samen te vatten: «Democratie is meer dan democratie via staatsinstellingen.
Ook op andere wijze dan via verkiezingen moeten burgers zich bij de publieke
zaak betrokken weten en zich daarvoor verantwoordelijk voelen. De legitimatie
van de staat hangt ook af van de wijze waarop wordt omgegaan met maatschappelijke
instituties. Een hernieuwd doordenken van plaats en betekenis van onze maatschappelijke
instituties is nodig.»Het Coalitieakkoord stelt dat de representatieve democratie zoals we die
in de Nederlandse traditie kennen, centraal blijft staan. Dat betekent ook
dat ontwikkelingen die afbreuk doen aan representatieve democratie of het
bestel niet moeten worden gesteund. Revitalisering van de representatieve
democratie betekent in de eerste plaats het versterken van de rol van parlement,
provinciale staten, gemeenteraden en de politieke partijen. Het lopende Actieprogramma
Lokaal Bestuur met de VNG bevordert daarnaast de professionalisering
(kennis en vaardigheden) van wethouders en raadsleden.Verder heeft de minister van BZK op 30 november 2007 het kabinetsstandpunt
over de voorstellen van de Nationale conventie aan u medegedeeld. Daarin gaat
het kabinet nader in op de versterking van de representatieve democratie,
zoals die nu in Nederland bestaat. Dat betekent allereerst versterking van
de rol van de volksvertegenwoordiging (Tweede Kamer, provinciale staten en
gemeenteraden). Daarbij hoort ook aandacht voor de positie van politieke partijen,
die aan erosie onderhevig is. In de tweede plaats wil het kabinet het draagvlak
vergroten voor de democratische instellingen, processen en kernwaarden van
de rechtsstaat. Ten slotte wil het kabinet actief democratisch burgerschap
(burgerparticipatie) bevorderen. Dat is de hoofdlijn van de kabinetsreactie
op het eindrapport «Hart voor de publieke zaak» van de Nationale
conventie van 5 oktober 2006. De Nationale conventie kreeg van het vorige
kabinet de opdracht voorstellen te formuleren voor veranderingen in het politieke
bestel die kunnen leiden tot een groter vertrouwen tussen burger en politiek.
Herstel van vertrouwen ontstaat volgens het kabinet door gericht aandacht
te besteden aan maatschappelijke problemen en deze in dialoog met de samenleving
tot oplossingen te brengen. De overheid moet ook vertrouwen schenken door
te luisteren naar burgers en hen ruimte te verschaffen. Veel aanbevelingen
van de Nationale conventie zijn in lijn met deze benadering en kunnen daarom
door het kabinet worden gesteund. Zowel de Nationale conventie als het kabinet
zijn voor versterking van de vertegenwoordigende organen, bijvoorbeeld door
hun zelfstandigheid beter zichtbaar te maken. Het kabinet heeft met instemming
kennis genomen van het voornemen van de Tweede Kamer een commissie in te stellen
voor parlementaire zelfreflectie en ziet de resultaten hiervan met belangstelling
tegemoet. Het kabinet beraadt zich op de mogelijkheid om politieke partijen,
die voor het eerst aan parlementsverkiezingen deelnemen, tegemoet te komen
door, indien de partij bij de verkiezingen zetels heeft behaald, toe te staan
dat de partijsubsidie ook wordt gebruikt voor dekking van de kosten die in
de aanloop naar de verkiezingen zijn gemaakt.Op verschillende manieren wordt geïnvesteerd in het vergroten van
de kennis van de werking van de democratie, waaraan eerder in deze brief al
is gerefereerd.Voorts wil het kabinet actief democratisch burgerschap bevorderen door
onder andere het stimuleren van deelname aan gemeenschappelijke burgerinitiatieven,
door het ontwikkelen van een Handvest van verantwoordelijk burgerschap op
basis van een maatschappelijke dialoog en door het invoeren van een maatschappelijke
stage. Dit is onderdeel van het Beleidsprogramma 2007–2011 van het kabinet
waarin «versterken van burgerschapsvorming» als doelstelling is
opgenomen. Volgens het kabinet is het goed mogelijk om burgers te betrekken
bij de publieke zaak, vooral bij onderwerpen die hun directe leefomgeving
raken. De verschillende overheden zijn volgens het kabinet goed in staat zelf
te beslissen of en zo ja, welke instrumenten zij hierbij willen inzetten.
Op decentraal niveau zijn vormen van burgerparticipatie dan ook al heel gebruikelijk.Maar het succes van democratie kan niet alleen vanuit overheidsinitiatieven
komen. In de eerste plaats is iedere burger zelf verantwoordelijk voor zijn
bijdrage aan het functioneren van de democratische rechtsstaat. Daarnaast
levert ook een groot aantal particuliere organisaties, zoals scholen, politieke
partijen en media, elk op hun manier een bijdrage. Met andere woorden: elementen
uit analyse van de Vicepresident van de Raad van State sluiten goed aan bij
hetgeen door de fracties van CDA, PvdA en ChristenUnie in de
Tweede Kamer over de gewenste maatschappelijke en bestuurlijke werkwijze is
neergelegd in hun coalitieakkoord dat grondslag vormt voor het zittende kabinet.Tot slotHerstel van de legitimiteit van de democratische rechtsstaat is naar de
mening van Tjeenk Willink «geen gemakkelijke opgave», zo besluit
hij zijn samenvatting van zijn beschouwingen. «Gemakkelijke oplossingen
bestaan niet. Wat in decennia langzaam is afgekalfd, kan niet binnen enkele
jaren in volstrekt veranderde omstandigheden, maatschappelijk, politiek, bestuurlijk,
ambtelijk, worden herwonnen.» Maar, zo haalt de Vicepresident een welbekend
historisch citaat aan: «het is niet nodig te hopen om te ondernemen,
noch te slagen om vol te houden».Het kabinet is zoals blijkt uit deze brief wat meer terughoudend ten aanzien
van de mate waarin van afkalving sprake zou zijn, zeker in historisch perspectief,
maar sluit zich overigens zowel bij het relativerende als het aansporende
karakter van deze slotwoorden aan.De minister-president,minister van Algemene Zaken,J. P. BalkenendeDe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties a.i.,E. M. H. Hirsch BallinDe minister van Justitie,E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31440-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl