Wijziging van diverse wetten (strafrechtelijke opvang verslaafden); Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-26023, nr. 16a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

23-11-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26023 nr. 16a

16-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26023Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 023Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering,
de Wet op de rechterlijke organisatie en de Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke
opvang verslaafden)nr. 16aNADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 16 november 2000Ik ben de leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks erkentelijk
voor de door hen gemaakte opmerkingen en gestelde vragen. Deze opmerkingen
en vragen zijn indringend van aard. Zij geven mij de gelegenheid nog eens
uiteen te zetten dat de voorgestelde strafrechtelijke opvang van verslaafden
(SOV) nodig en verantwoord is. Naar mijn stellige overtuiging kan de SOV een
wezenlijke bijdrage leveren aan het terugdringen van ernstige overlast als
gevolg van door drugsverslaafden gepleegde strafbare feiten en het oplossen,
althans beheersbaar maken van de individuele (verslavings)problematiek van
verslaafde delinquenten ten behoeve van hun terugkeer in de maatschappij en
beëindiging van hun recidive. Ik hoop dat ik met onderstaande antwoorden –
welke moeten worden verstaan tezamen met en in aanvulling op hetgeen ik reeds
naar voren heb gebracht – voldoende duidelijkheid heb verschaft om de
leden van deze fracties ervan te overtuigen dat het de moeite waard is om
de SOV in de praktijk op haar waarde te beproeven. Dit is slechts mogelijk,
indien en nadat daarvoor de noodzakelijke wettelijke grondslag is gegeven.De concieze vragen die de leden van de fractie van de PvdA hebben gesteld,
vloeien voort uit twee elementen van het wetsvoorstel die voor hen wezenlijk
zijn:– de vraag of er disproportie bestaat tussen aard en omvang van
de strafbare feiten en de daarop toegepaste sanctie;– de vraag of deze zware maatregel kan worden gerechtvaardigd uit
argumenten ontleend aan de effectiviteit van de behandeling.Naar aanleiding van de uit die kernvragen voortvloeiende vragen breng
ik het volgende naar voren.– Er zijn mij geen voorbeelden uit de strafrechtspraktijk bekend
die met de SOV vergelijkbaar zijn. Ingevolge artikel 38m, eerste lid, onderdeel
2°, Sr. geldt als een van de voorwaarden voor oplegging van de SOV dat
de verdachte in de vijf jaren voorafgaand aan het nieuwe strafbare feit ten
minste drie maal onherroepelijk is veroordeeld, het nieuwe feit is begaan
na tenuitvoerlegging van desbetreffende straffen of maatregelen en er ernstig
rekening mee moet worden gehouden dat hij opnieuw een misdrijf
zal begaan. Deze voorwaarde geldt als een minimumvereiste. Zij geeft de ondergrens
van de recidive aan. Deze voorwaarde moet worden gelezen in samenhang met
de andere in het eerste lid neergelegde voorwaarden. De facto zal de SOV worden
opgelegd aan een persoon die in voornoemde periode meer contacten met justitie
heeft gehad dan de drie veroordelingen en die – naar moet worden aangenomen–
in die periode strafbare feiten heeft gepleegd die niet zijn opgehelderd.
Voorts zal de SOV vaak niet voor één nieuw strafbaar feit worden
opgelegd, maar voor een aantal nieuwe feiten. De verdachte behoort immers
tot een groep van personen die al lange tijd verslaafd zijn en die zich over
een lange periode schuldig hebben gemaakt aan een reeks strafbare feiten.
Zoals ik in de memorie van antwoord heb opgemerkt is de rechtvaardiging voor
het invoeren van de SOV niet gelegen in de ernst van de begane delicten afzonderlijk.
De rechtvaardiging ligt in de noodzaak tot het terugdringen van door criminaliteit
veroorzaakte maatschappelijke overlast én in het belang dat een drugsverslaafde
een geïntegreerd zorgaanbod ontvangt, gericht op maatschappelijke (re)integratie
en beëindiging van zijn recidive. Dat is de reden waarom de SOV geen
straf, maar een strafrechtelijke maatregel is. De kern van mijn betoog is
dat de SOV niet moet worden gezien als een strafrechtelijke reactie van maximaal
twee jaar op het plegen van één (klein) vermogensdelict. Artikel
38m, eerste lid en tweede lid, moet in zijn geheel in ogenschouw worden genomen.
Er moet acht worden geslagen op de specifieke groep van personen waarop de
SOV is gericht. Wordt de SOV in haar geheel bezien, dan is er naar mijn stellige
overtuiging evenredigheid tussen feit(en) en de voorgestelde strafrechtelijke
reactie van maximaal twee jaar. Alleen een strafrechtelijke interventie van
enige duur – maximaal twee jaren – kan uitzicht bieden op verwezenlijking
van de beide doelstellingen van de SOV. Daarbij moet overigens wel worden
bedacht dat het gedeelte van de SOV dat geheel intramuraal ten uitvoer wordt
gelegd, zes tot negen maanden bedraagt.– Ingevolge artikel 38m, eerste lid, onderdeel 3° juncto derde
lid, kan de SOV uitsluitend worden opgelegd aan een verslaafde aan harddrugs.
Een niet verslaafde die – in het voorbeeld van de vraag – na drie
veroordelingen voor (kleine) vermogensdelicten opnieuw een dergelijk feit
pleegt, kan niet voor maximaal twee jaar strafrechtelijk worden opgevangen.
De SOV verschilt wat betreft aard, inhoud en duur van andere strafmodaliteiten
die van toepassing zijn op deze delicten. Dit onderscheid behoeft inderdaad
een rechtvaardiging. De rechtvaardiging voor een andere aanpak is gelegen
in de omstandigheid dat drugsverslaafden als gevolg van hun verslaving zorgen
voor grote maatschappelijke overlast. Die overlast vindt zijn oorzaak in een
reeks van strafbare feiten. Juist de samenhang tussen verslaving en (vermogens)criminaliteit
vraagt om een specifieke aanpak. De ernst van de overlast (omvang en duur)
én de individuele verslavingsproblematiek zijn de pijlers waarop de
SOV is gegrond. Daarin vindt zij haar rechtvaardiging.– De SOV ziet op verslaafden aan harddrugs. Het SOV-programma is
toegesneden op deze doelgroep. De SOV ziet dus niet op andere verslaafden,
zoals alcoholici. In de memorie van antwoord heb ik opgemerkt dat de dringende
overwegingen die nopen tot de invoering van de experimentele SOV-dwangvoorziening,
niet in dezelfde mate gelden voor delicten als openbare dronkenschap en geweldpleging.
Zo veroorzaakt openbare dronkenschap als zodanig aanmerkelijk minder criminele
overlast dan de hardnekkige verslaving aan harddrugs, die met (veel) vermogenscriminaliteit
gepaard gaat. Op geweldsdelicten staan in de regel langduriger straffen dan
de straf die pleegt te worden opgelegd voor de vermogensdelicten waarop de
SOV ziet. Ik heb met beantwoording in deze zin beoogd en gepoogd een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie te beantwoorden en heb zeker
niet de vraag uit de weg willen gaan waarom de SOV niet ook wordt toegepast
op alcoholici dan wel mensen die recidiveren bij het in dronkenschap begaan
van geweldsdelicten. Criminaliteit als gevolg van overmatig alcoholgebruik –
welke ook het gevolg kan zijn van alcoholverslaving– kan ernstige vormen
aannemen. Dat geldt ook voor ander strafwaardig gedrag als gevolg van overmatig
alcoholgebruik zoals dronken achter het stuur, huiselijke geweldpleging en
openlijke geweldpleging. Deze feiten zijn ernstig en de daders die deze feiten
plegen, worden dienovereenkomstig bestraft. Het SOV-concept is ontwikkeld
als een ultieme reactie van de overheid op een bepaald type strafbaar gedrag.
Het feit dat voor drugsverslaafden de SOV is ontwikkeld en de SOV niet van
toepassing is op andere verslaafde delinquenten dan wel niet tegelijkertijd
een andere voorziening daarvoor is getroffen, is geen graadmeter voor de ernst
van de onderscheiden vormen van criminaliteit. Dit feit duidt er slechts op
dat zich ten aanzien van drugsoverlast de noodzaak het sterkst heeft doen
gevoelen om een nieuwe strafrechtelijke voorziening te treffen ter beteugeling
van met drugsverslaving samenhangende criminaliteit en ter beheersing van
de individuele verslavingsproblematiek. Ten slotte merk ik nog op dat het
van belang is de SOV te beperken tot één duidelijk omschreven
doelgroep, omdat het hier een experiment betreft. Ten behoeve van zorgvuldige
beoordeling van de resultaten is zuiver onderzoek vereist. Vermenging van
doelgroepen werkt «vervuilend» voor het experiment.– Een dwangopname op grond van de Wet BOPZ is mogelijk indien de
stoornis van de geestvermogens van betrokkene gevaar doet veroorzaken en het
gevaar niet door tussenkomst van personen of instellingen buiten een psychiatrisch
ziekenhuis kan worden afgewend. Thans wordt gevaar in de Wet BOPZ nog gedefinieerd
als gevaar voor een of meer personen – degene die het gevaar veroorzaakt
daaronder begrepen – of voor de algemene veiligheid van personen of
goederen. Vanaf 1 december 2000 zullen in de definitie van gevaar in
de Wet BOPZ verschillende vormen van gevaar worden uitgewerkt. Zo wordt onderscheid
gemaakt tussen gevaar voor de veroorzaker ervan, gevaar voor een of meer anderen,
en gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen. Dit is overigens
geen andere invulling van het gevaarsbegrip, maar het uitschrijven van de
jurisprudentie, die in de praktijk handvatten moet bieden bij procedures voor
onvrijwillige opnames. Bij de oplegging van de SOV moeten ook strikte regels
in acht worden genomen, zij het van andere aard. Die verschillen in regelgeving
vloeien voort uit de omstandigheid dat de opneming in een psychiatrisch ziekenhuis
en de strafrechtelijke opvang van een verslaafde van elkaar verschillen. De
SOV is een strafrechtelijke maatregel, zij ziet op een aan harddrugs verslaafde
delinquent en beoogt aan drugsverslaving gerelateerde criminaliteit tegen
te gaan.– Van het Trimbos instituut zijn de laatste jaren verschillende
rapportages verschenen zowel over de evaluatie van bestaande drangprojecten
als over de SOV. Van de hand van de directeur van dit instituut is een artikel
verschenen over de ingeschatte effectiviteit van de SOV. Ik deel de conclusie
in dit artikel dat voor de effectiviteit van de SOV-aanpak op voorhand geen
empirisch bewijs voorhanden is, noch voor het tegendeel. Bewijzen van effectiviteit van de SOV zijn uit de aard der zaak
niet op voorhand te geven. Wel meen ik te kunnen concluderen dat de Trimbos-bevindingen
op zich zelf een experiment met de SOV niet in de weg staan.Uit de ook door deze leden genoemde WODC-literatuurstudie, in september
1998 naar de Tweede Kamer gezonden, bleek dat een gedwongen plaatsing in een
behandelvoorziening van oudere, langdurig verslaafden die veel drugsgerelateerde
delicten hebben gepleegd en nog dreigen te plegen, een gunstig
effect kan hebben op hun criminele gedragspatroon en de verslaving. Een voorwaarde
daartoe is dat de betrokkenen de tijd krijgen om zelf gemotiveerd te raken
om hun levenswijze te veranderen. Justitieel (onvrijwillig) geplaatsten maakten
de behandeling vaker af dan degenen die op vrijwillige basis binnenkwamen.
De daling in criminele recidive bleek bij justitieel geplaatsten ofwel even
groot, ofwel groter dan bij degenen die vrijwillig binnenkwamen. Ik wijs nog
eens op de conclusie van de GGD Amsterdam in een artikel uit 1998, volgens
welk uitgebreid Amerikaans onderzoek bij herhaling laat zien dat behandeling
onder dwang kan leiden tot een traject waarbij de dwang/drang cliënten
even goede resultaten halen als degenen die zich vrijwillig aanmelden.Voorts heb ik, zoals gezegd, gerefereerd aan evaluaties van bestaande
drangprojecten in ons land. In de Voortgangsrapportage Drugsbeleid 1997–1999
heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mede namens mij,
op basis van toen beschikbare evaluaties aangegeven dat een gedifferentieerd
beleid nodig is. Niet alleen de eerste ervaringen met de justitiële drangvoorzieningen
zoals de SOV-drangvoorziening in Ossendrecht, maar ook met de Intramurale
Motivatie Centra (IMC's) en de Forensische Verslavings Kliniek (FVK ) laten
zien dat niet de gehele doelgroep van hardnekkig overlastgevende verslaafden
voldoende effectief bereikt wordt.Ik onderschrijf voorts de opvatting van het Trimbos Instituut dat nieuwe
interventies «evidence based» dienen te zijn, gestoeld op beproefde
wetenschappelijke inzichten en vatbaar voor empirische toetsing. Met de wijze
van voorbereiding van de SOV en de geplande uitgebreide evaluatie meen ik
te hebben voldaan aan de vereisten van wetenschappelijke onderbouwing en empirische
toetsing.Overigens doet de omstandigheid dat het WODC onderdeel is van mijn ministerie
niet af aan het feit dat het WODC onderzoek doet onder het gebruikelijke wetenschappelijke
regime en de gebruikelijke methoden van onderzoek.– Het enkele feit dat tijdens de tenuitvoerlegging van de SOV blijkt
«dat van de behandeling en de resocialisatie niets terecht komt»
kan geen reden zijn voor beëindiging van de maatregel.De SOV is een ingrijpende maatregel die alleen door de rechter kan worden
opgelegd als aan de strenge criteria is voldaan. Als de noodzaak van de maatregel
aanwezig wordt geacht, moet er alles aan worden gedaan om de maatregel zoals
beoogd ten uitvoer te leggen. Consistent is in dit verband dat de deelnemer
tijdens de gehele duur van de opgelegde maatregel zeer zorgvuldig wordt begeleid.
Mocht zich onverhoopt terugval voordoen, dan zal de deelnemer worden gemotiveerd
om de draad van het programma toch weer op te pakken. Deze benadering zal
voortdurend worden gevolgd als dat nodig is.Het zou niet consistent zijn om de maatregel te beëindigen, als de
zaken dreigen mis te gaan. Het zou de deelnemer een middel kunnen geven om –
door de behandeling te frustreren – zich te onttrekken aan een gedwongen
plaatsing die na zorgvuldige weging nodig werd geacht.– Langere vrijheidsbeneming, mits toegepast op een harde kern van
delinquenten met hoge recidive, kan inderdaad een aanzienlijk «incapacitatie»-effect
hebben: er is sprake van een forse omvang van niet
gepleegde criminaliteit louter als gevolg van de opsluiting van deze hoog-actieve
daders. De SOV is echter meer dan een manier om door middel van vrijheidsbeneming
overlast tegen te gaan.Over de verwachte effectiviteit van de maatregel SOV bij deze specifieke
doelgroep, in termen van recidive-vermindering en maatschappelijke reïntegratie,
heb ik hiervoor reeds gesproken. In het programma zal de nadruk primair liggen
op een cognitieve benadering, gebaseerd op leertheoretische principes,
en het aanleren van praktische vaardigheden. Het uitgangspunt is dat delinquenten
gevormd zijn door hun omgeving en er niet in zijn geslaagd om zich bepaalde
in de maatschappij benodigde cognitieve vaardigheden en aangepaste gedragsvormen
eigen te maken. Deze aanpak blijkt te kunnen helpen om verslaafde delinquenten
de consequenties van hun gedrag onder ogen te doen zien, hun eigen drijfveren
te doorzien, en om zelfbeheersing te leren. De literatuur geeft hiervoor ten
aanzien van deze doelgroep goede perspectieven, zoals een uitgebreid overzicht
van het Engelse Home Office uit 1998. Bij crimineel
hoog-actieve groepen van delinquenten geven programma's van wat langere duur
een relatief gunstig vooruitzicht.De ervaring in gevangeniswezen en verslavingszorg is dat deze lastige
doelgroep in de regel op voorhand niet of nauwelijks
tot gedragsverandering gemotiveerd is. Het stellen van de voorwaarde van een
manifeste motivatie vooraf getuigt in hun geval
van weinig realiteitszin. Motivatie is echter geen statische psychische entiteit.
Juist in een situatie van vrijheidsbeneming, dus onder externe dwang, kan
een latent aanwezige motivatie zich ontpoppen als een intrinsieke bereidheid
tot gedragsverandering.Ik ben het dus niet met deze leden eens dat de SOV grotendeels of geheel
zou resulteren in langdurige vrijheidsbeneming als zodanig.Vrijheidsontneming, gegrond op een belang van de openbare orde ter voorkoming
van overlast, kan in overeenstemming zijn met de beginselen van onze rechtsstaat.
Dat is het geval indien belangen van openbare orde ernstig zijn verstoord,
er sprake is van ernstige overlast en de vrijheidsontneming met de nodige
waarborgen is omgeven. Bij de SOV is aan al deze voorwaarden voldaan. Het
gaat om misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, om verslaafde
verdachten, om gevallen waarin ernstig rekening moet worden gehouden met recidive
en waarin de veiligheid van personen en goederen het opleggen van de maatregel
vereist. De maatregel kan uitsluitend worden opgelegd door de onafhankelijke
rechter.– De SOV zal in de komende jaren op haar effectiviteit worden getoetst.
Na ommekomst van zes jaren zal een verantwoorde beslissing kunnen worden genomen
over de vraag of de thans voorgestelde experimentele dwangvoorziening als
een permanente voor het gehele land geldende voorziening in stand blijft,
en zo ja, of de regeling en haar toepassing in de praktijk wijziging behoeven.
Het was inderdaad denkbaar geweest om de voorgestelde regeling te binden aan
een horizonbepaling. Het bezwaar van een dergelijke bepaling is dat de werkingsduur
van de wet op voorhand wordt gefixeerd. Waarom het gaat is dat de SOV een
experiment op beperkte schaal is, waarvoor een wettelijke grondslag is vereist.
De SOV zal worden onderworpen aan een grondige en omvangrijke evaluatie die
geruime tijd in beslag zal nemen. Ik ga er vanuit dat een periode van zes
jaren voldoende is om betrouwbare informatie te genereren over de effectiviteit
van de SOV. Het ontbreken van een horizonbepaling geeft flexibiliteit, terwijl
het experimentele karakter van de SOV ook zonder zo'n bepaling genoegzaam
kan vaststaan. Daarom acht ik het verstandig en verantwoord dat de werking
van de voorgestelde regeling niet op voorhand aan een bepaalde termijn is
gebonden.– Ik hecht er aan te benadrukken dat ik van oordeel ben dat mensen
in onze samenleving niet als een hopeloos geval dienen te worden afgeschreven.
Doelstelling en geest van de maatregel SOV zelve zijn daar ook apert mee in
tegenspraak. Een terugval na afronding van het SOV-programma, in crimineel
en/of verslavingsgedrag, zal op zichzelf geen reden zijn om voor deze persoon
minder inspanningen te doen verrichten. Indien iemand na afronding van het
SOV-programma toch blijkt terug te vallen in het oude patroon, staat voor
verslavingszorg, verslavingsreclassering en justitie een aantal
opties onverminderd open om tot gedragsbeïnvloeding trachten te komen.
De ervaring in de verslavingszorg leert dat een blijvende gedragsverandering
een proces is van vallen en opstaan, waarbij de cliënt zich juist steeds
meer openstelt voor vervolg-interventies. De SOV is een instrument om een
groep die tot dusver zelf niets wilde, juist gevoelig te maken voor vervolg-interventies.
De bestaande drang-interventies en de opvang door de verslavingszorg blijven
in beginsel ook beschikbaar voor ex-cliënten van de SOV die onverhoopt
mochten terugvallen. Hun terugvallen is daarvoor op zich zelf geen contra-indicatie.
Ik ben van mening dat nazorg van groot belang is. Met de betrokken gemeenten
zal worden bezien op welke wijze deze nazorg, indien nodig van langere duur,
zal kunnen worden geboden. Het is essentieel dat deze personen terecht kunnen
in voorzieningen zoals begeleid wonen en werken. In Rotterdam worden hiertoe
reeds contacten gelegd met bestaande voorzieningen teneinde een vangnet gereed
te hebben op het moment dat de SOV-maatregel van kracht zal zijn. Een aanvullende
mogelijkheid is dat personen zich vrijwillig onderwerpen aan toezicht van
bijvoorbeeld de verslavingszorg.In beginsel kan de persoon opnieuw de maatregel SOV opgelegd krijgen en
kan hij het programma nogmaals doorlopen, indien althans opnieuw aan de daartoe
gestelde voorwaarden is voldaan. Het valt niet uit te sluiten dat in sommige
gevallen een tweede SOV-opname meer effect zal sorteren.– Van alle delicten die in ons land worden gepleegd, is een onevenredig
groot aandeel op het conto te schrijven van een hoog-actieve subgroep. Dit
inzicht is zowel in de politiepraktijk als in de criminologische wetenschap
onomstreden. Onder deze groep op haar beurt is een harde kern van crimineel
hoog-actieve harddrugsverslaafden. Zij komen op jaarbasis minimaal vier maal
als verdachte van een misdrijf in de politieregistratie voor en staan bekend
als harddrugsverslaafd. Het is deze categorie
die omstreeks 6000 personen telt. Een kwart tot een derde van alle geregistreerde
lokale criminaliteit in de grotere steden komt van deze veelplegers.Niet al deze personen behoren echter ook tot de SOV-doelgroep. De SOV
kent immers een aantal objectieve toepassingscriteria als nadere specificatie:
drie onherroepelijke veroordelingen in de afgelopen vijf jaar, van het mannelijke
geslacht, legaal in Nederland verblijvend, en geen dominante psychische stoornis.
Bijkomend criterium is het zonder succes achter de rug hebben van op afkicken
gerichte programma's van de verslavingszorg, dan wel de categorische weigering
daarvan.Het zijn deze nadere criteria die de omvang
van de doelgroep doen uitkomen op maximaal omstreeks 3000. In de vier grote
steden zijn dit er omstreeks 1500, in de rest van het land – dus zowel
de SOV-gemeenten als de overige – maximaal nog eens ongeveer 1500. Het
moge duidelijk zijn dat de samenstelling van deze groep voortdurend aan verandering
onderhevig is (mensen zitten vast of verleggen hun criminele activiteiten
tijdelijk naar elders). De omvang echter blijft constant. Voor Rotterdam geldt
dat de doelgroep voor de dwang-SOV op continue basis ongeveer 400 personen
telt. Deze gegevens zijn gebaseerd op cijfers van zowel politie als GGD in
Rotterdam. Deze 400 personen komen niet bovenop de groep van 259 cliënten
die tot dusver heeft deelgenomen of nog deelneemt aan de drang-SOV.De experimentele drang-SOV, die sinds 1996 in Ossendrecht/Rotterdam bestaat,
is de programmatische voorloper van de beoogde wettelijke voorziening en heeft
in principe dezelfde doelgroep. De experimentele voorziening heeft echter
uitsluitend cliënten gehad op basis van vrijwilligheid. Ook de wettelijke SOV zal een experiment zijn. Daarmee is per definitie
gegeven dat niet de totale landelijke doelgroep zal kunnen instromen. De geplande
landelijke capaciteit en de voorziene periode van zes jaar zullen toereikend
blijken voor omstreeks 700 cliënten, dus naar schatting bijna een kwart
van de landelijke doelgroep. Gezien hun hoge criminele recidive zal dit overigens
een niet onaanzienlijke bijdrage kunnen leveren aan de bestrijding van de
overlast.Ik prefereer dan ook niet te spreken van hoge kosten bij een relatief
kleine groep. De kosten moeten ook worden beoordeeld in relatie tot de kosten
van herhaalde reguliere detenties die anders zouden worden uitgezeten, gevoegd
bij de kosten van begeleiding door de verslavingszorg en andere extramurale
instellingen. Daarenboven kan de «opbrengst» van de SOV in termen
van niet-gepleegde misdrijven aanzienlijk worden geacht. Gerekend naar het
gemiddeld aantallen misdrijven van de cliënten in de jaren tevoren, is
de geschatte opbrengst van de experimentele drang-SOV sinds de start in 1996
reeds tientallen miljoenen guldens.– Aan de toepassing van drang zijn beperkingen verbonden. Het aanbieden
van een behandeling met als stok achter de deur detentie voor het geval de
keuze voor behandeling niet wordt gemaakt blijkt niet altijd te werken. Die
stok – eigenlijk dus de straf die naar verwachting zal worden opgelegd –
is namelijk voor die verslaafden die onvoldoende gemotiveerd zijn, te kort
om zich gedrongen te voelen te kiezen voor het alternatief van behandeling.
Daarnaast zijn er ook verslaafden die eerder in hun carrière de keuze
voor een alternatief al wel gemaakt hebben, maar bij wie dat niet tot het
gewenste resultaat heeft geleid. Voor deze categorieën komt de SOV in
beeld, wat niet wegneemt dat de toepassing van drang altijd zal worden gepropageerd.Er zijn naast de toepassing van drang en dwang ook nog andere middelen
om overlast te beperken. Ook een voorziening als een gedoogruimte reken ik
daar toe en acht ik van belang omdat die de verslaafde rust rond zijn persoon
kan bieden en ook omdat een gedoogruimte kan voorkomen dat er – vooral
in termen van openbare orde – overlast ontstaat. Bij de toepassing van
de SOV gaat het echter wel om overlast van een andere orde, namelijk criminele
overlast. Het gaat om verslaafden die jaar in jaar uit – mogelijk ook
naast andere vormen van overlast – strafbare feiten plegen om te kunnen
voorzien in hun behoefte aan drugs.Ik heb in mijn bovenstaande antwoorden getracht zo kernachtig mogelijk
in te gaan op de punten die voor de leden van de fractie van de PvdA wezenlijk
zijn. Deze punten raken inderdaad het wezen van de SOV. Absolute duidelijkheid
en zekerheid kan ik niet bieden, omdat de waarde van de SOV zich slechts in
de praktijk zal kunnen bewijzen. Ik heb de hoop dat mijn antwoorden de twijfels
die deze leden hadden omtrent de juridische houdbaarheid en de effectiviteit
van de SOV, hebben doen wegnemen. Ik hecht eraan tot uitdrukking te brengen
dat het voor het welslagen van de SOV van groot belang is dat er breed draagvlak
voor de maatregel bestaat. Ook in dat licht spreek ik de hoop uit dat de leden
van de fractie van de PvdA hun steun aan het wetsvoorstel zullen kunnen geven.De leden van de fractie van GroenLinks hadden nog een aantal vragen en
opmerkingen. Ik hoop dat onderstaande antwoorden ook bij hen de overtuiging
kunnen doen postvatten dat invoering van de SOV de moeite waard én
verantwoord is.Ter aanvulling op hetgeen ik hiervoor op een vraag van de leden van de
fractie van de PvdA over de doelgroep naar voren heb gebracht merk ik het
volgende op. De omvang van de doelgroep van de SOV is landelijk omstreeks
3000 personen. De omvang is bepaald ten eerste op basis van uitgebreid onderzoek
naar bij de politie geregistreerd staande recidiverende harddrugsverslaafden,
ten tweede en daarenboven aan de hand van de in de SOV te hanteren toepassings-criteria.
In deze nadere bepaling ligt het verschil tussen de genoemde categorie van
6000 personen en de SOV-doelgroep van 3000 personen.In de memorie van antwoord heb ik de verslaving aan harddrugs in het geval
van deze crimineel hoog-actieve categorie de katalysator in de criminele carrière
genoemd. Uit velerlei onderzoek onder de populatie harddrugsverslaafden in
ons land is bekend dat er meerdere subgroepen zijn te onderscheiden. Van de
SOV-doelgroep is vastgesteld dat voor een deel het delinquente gedrag er al
was voorafgaand aan de verslaving aan harddrugs;
ondanks bijvoorbeeld de opname in langdurige methadon-onderhoudsprogramma's
wordt het delinquente patroon voortgezet (in tegenstelling
tot het patroon bij andere subgroepen van verslaafden). De delinquente carrière
is in hun geval met andere woorden een relatief autonome ontwikkeling. Door
de verslaving aan harddrugs wordt deze ontwikkeling nog eens versterkt en
langer op een hoog niveau van activiteit gecontinueerd.Uit de criminologie is bekend dat het overgrote deel van alle delinquenten
er vroeger of later mee ophoudt. Dit geldt naar verwachting zelfs voor de
doelgroep waarover het hier gaat. Echter, in hun geval loopt de «curve»,
de delinquente levenslijn, veel langer door en op een hoog niveau van activiteit.
Het is de opdracht van de SOV om deze lijn in de juiste fase van de ontwikkeling
af te toppen en om te buigen. Daarin ligt de effectiviteit, in termen van
beveiliging van de samenleving en van doorbreking van het individuele gedragspatroon.De 25% onderbenutting van de capaciteit van de Verslavings Begeleidings
Afdelingen (VBA's) in de justitiële inrichtingen manifesteert zich als
leegstand of als oneigenlijk gebruik, namelijk als reguliere capaciteit. Het
fenomeen doet zich vooral voor in de VBA's in huizen van bewaring (31% onderbenutting),
in veel mindere mate in de gevangenis-VBA's (8% onderbenutting). Vooral de
niet-VBA-houdende inrichtingen blijven achter met het doorgeleiden naar VBA's
elders. Het beleidsvoornemen bestaat om te komen tot een landelijke reductie
van de capaciteit in de huidige vorm met 25%. Dit betreft echter met nadruk
een herbestemming van capaciteit, en bijvoorbeeld niet een bezuinigingsmaatregel.
Ik heb dit met de Tweede Kamer besproken tijdens een Algemeen Overleg over
het Masterplan DJI op 27 september 2000. De capaciteit zal worden benut in
de vorm van een uitbreiding van de Individuele Begeleidings Afdelingen (IBA's),
bestemd voor gedetineerden met lichte psychische problemen en stoornissen.
Hieraan blijkt landelijk grotere behoefte te bestaan, niet in de laatste plaats
in verband met de grote en groeiende categorie gedetineerden met een zogenoemde
dubbele diagnose: psychisch gestoord en verslaafd aan drugs. Over de herbestemming
vindt overleg plaats tussen mijn ministerie (gevangeniswezen) en de Stichting
Verslavingsreclassering GGZ Nederland (SVG). Bezien wordt hoe een eventuele
nieuwe verdeling landelijk het beste aansluit bij vraag en aanbod in de sector
van de verslavingsreclassering. Tevens brengt de SVG de omvang van de categorie
verslaafden met dubbele diagnose nader in kaart. Daarnaast zal het gevangeniswezen
zich meer fundamenteel herbezinnen op het penitentiaire verslavingsbeleid
in het algemeen, te meer ten behoeve van een succesvolle doorgeleiding naar
de verslavingszorg.De voorgestelde SOV is een experiment, waarmee evenwel zonder wettelijke
grondslag geen aanvang kan worden gemaakt. Doel van het experiment is om te
testen of de gedwongen opvang, gekoppeld aan het programma dat in de SOV zal
worden aangeboden, effectief kan zijn. Een andere belangrijke reden waarom
de SOV niet terstond een landelijk bereik zal krijgen, is gelegen in de voor
de SOV wezenlijke betrokkenheid van de gemeenten bij de tenuitvoerlegging
ervan, in het bijzonder van de derde en laatste fase. Voor de
toepassing van de voorgestelde regeling is nodig dat gemeentelijke betrokkenheid
is verzekerd. Niet alle gemeenten die te maken hebben met drugsoverlast, hebben
belangstelling getoond voor de SOV. Voor de SOV zal voorshands slechts een
beperkte capaciteit beschikbaar zijn. Dat heeft ertoe geleid dat de SOV niet
in het gehele land toepassing zal kunnen vinden en dat zij gefaseerd zal worden
ingevoerd, afhankelijk van het gereed komen van voor de SOV geschikt capaciteit.
Als gezegd zal de SOV allereerst in Rotterdam worden ingevoerd.Deze leden hadden behoefte aan een nadere uiteenzetting over de vraag
of het wetsvoorstel voldoet aan het evenredigheidsbeginsel. Anders dan deze
leden menen, heb ik bij de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer
en ook in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer aandacht besteed aan
deze vraag. Ter aanvulling daarop en op hetgeen ik in antwoord op vragen van
de leden van de PvdA-fractie hiervoor naar voren heb gebracht, merk ik het
volgende op.Het punt van de evenredigheid is een van de kernpunten bij de beoordeling
van de SOV. De SOV is ultimum remedium in een reeks van interventies van de
zijde van de overheid op aan drugs gerelateerde, overlast gevende criminaliteit.
In artikel 38m, eerste lid, zijn de voorwaarden neergelegd waaronder de SOV
kan worden opgelegd. Hieruit blijkt naar mijn oordeel genoegzaam dat de SOV
is gericht op een problematische groep van verslaafde delinquenten die tot
nu toe niet vatbaar zijn gebleken voor strafrechtelijke reacties van de zijde
van de overheid. Het feit of de feiten waarvoor de SOV kan worden opgelegd,
dient een misdrijf te zijn waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Het
nieuwe feit moet zijn gepleegd na inwerkingtreding van de SOV. Er moet sprake
zijn van een minimale recidive: de verdachte is ten minste in de vijf jaren
voorafgaand aan het plegen van het nieuwe feit drie maal onherroepelijk veroordeeld
en het nieuwe feit moet zijn gepleegd na de tenuitvoerlegging van de daarvoor
opgelegde straffen of maatregelen. Er bestaat ernstig gevaar voor opnieuw
recidiveren. De verdachte is verslaafd aan harddrugs. Er bestaat samenhang
tussen enerzijds de oude feiten, het nieuwe feit en het recidivegevaar en
anderzijds de verslaving aan harddrugs. Er is sprake van overlast, tot uitdrukking
gebracht in de voorwaarde dat de veiligheid van personen en goederen het opleggen
van de SOV eist.In artikel 38m, tweede lid, is de tweede doeleinde van de SOV gerelateerd:
de SOV strekt er mede toe een bijdrage te leveren aan de oplossing van de
verslavingsproblematiek van de verdachte ten behoeve van zijn terugkeer in
de maatschappij en de beëindiging van zijn recidive. Deze regels bieden
het formele kader voor de SOV. Het is goed om bij de beoordeling van deze
regels tevens de groep nader in ogenschouw te nemen waarop de SOV ziet. Het
gaat om een specifieke groep van verslaafde delinquenten die reeds lang verslaafd
zijn en reeds vele strafbare feiten hebben gepleegd. Deze groep blijft recidiveren,
ondanks strafrechtelijk optreden jegens hen. Het is daarom een beperkte voorstelling
van zaken om te betogen dat een verdachte voor het plegen van een betrekkelijk
gering vergrijp maximaal twee jaar van zijn vrijheid kan worden beroofd. Het
nieuwe feit staat niet op zich zelf. Het moet worden geplaatst en beschouwd
in het licht van de langdurige verslaving en daarmee samenhangende criminele
carrière van de verdachte.De SOV komt niet uit de lucht vallen. Er is veel publiciteit omtrent de
SOV. Indien en nadat het wetsvoorstel tot wet zal zijn verheven, zal de doelgroep
er redelijkerwijs van op de hoogte zijn dat de SOV er echt komt. De personen
die behoren tot de doelgroep van de SOV, weten dan wel kunnen redelijkerwijs
weten dat zij voor oplegging van de SOV in aanmerking kunnen komen. Niettemin
recidiveert de verdachte in samenhang met zijn verslaving opnieuw. Dan is
er alle aanleiding om de nieuwe maatregel toe te passen, als uit de concrete
omstandigheden van de zaak naar voren komt dat deze voor de verdachte
een passende en effectieve reactie is. Dat getuigt niet van willekeurig overheidsoptreden.
Integendeel, van de overheid mag worden verwacht dat zij de SOV inzet waar
zulks nodig is. Het is niet zo dat drugsgerelateerde criminaliteit in de huidige
situatie buiten vervolging wordt gelaten. Indien een strafbaar feit van de
soort waarop de SOV ziet, wordt opgespoord, wordt een strafvervolging tegen
de dader ingesteld.In wisselende bewoordingen is reeds naar voren gebracht dat de SOV een
ultimum remedium is in een oplopende reeks van strafrechtelijke interventies.
De justitiabele krijgt alle kansen aangereikt om een einde te maken aan zijn
recidive, voordat de SOV in beeld komt. Als hij deze kansen niet aangrijpt –
omdat hij zulks niet wil dan wel omdat hij daartoe niet in staat is –
is er aanleiding om de SOV op te leggen.Dit betekent dat de maatregel niet uitsluitend wordt opgelegd aan justitiabelen
die eerder daadwerkelijk, maar zonder succes, aan een drangtraject deelnamen of in een VBA verbleven, maar ook aan diegenen
die eerder aangeboden drangtrajecten of verblijf in een VBA categorisch hebben geweigerd en in hun criminele levensstijl bleven
volharden. Ook kan de maatregel bestemd zijn voor justitiabelen die een eerder
drangtraject weliswaar met ogenschijnlijk succes hebben afgerond, maar na
verloop van tijd toch weer in de fout gaan.Tijdens de behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer is een
motie aangenomen, die behelst dat het openbaar ministerie in zijn rekwireerbeleid
tot uitdrukking dient te brengen dat de maatregel SOV een ultimum remedium
moet zijn in beleid en toepassing. Ter uitvoering van deze motie bereidt het
College van procureurs-generaal een aanwijzing voor. Deze aanwijzing houdt
in dat de officier van justitie, voordat hij een SOV-zaak voor de rechter
brengt, zich dient te vergewissen van de geschiedenis van de betrokken verslaafde.
Hij dient te bezien of eerder een drangvoorziening is doorlopen of althans
is aangeboden, therapieën of andere zorgprogramma's zijn gevolgd.Het is uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen of voor betrokken
justitiabele op een bepaald moment nog een ander instrument voorhanden is
of dat het uiterste middel moet worden toegepast.Ik wijs er volledigheidshalve nog op dat een meerderheid van de Tweede
Kamer het nodig noch wenselijk achtte om het beginsel van ultimum remedium
expressis verbis in de wet vast te leggen. Een daartoe strekkend amendement
werd verworpen.Het programma dat in de SOV wordt aangeboden, zit zodanig in elkaar dat
het betrokkene kan motiveren eraan deel te nemen. Indien hij geen enkele bereidheid
toont om aan het programma deel te nemen, wordt hij tijdelijk uit het programma
genomen. Maar ook in dat geval zal de tenuitvoerlegging erop gericht zijn
hem opnieuw te motiveren en hem te bewegen om de kansen die de SOV hem kan
bieden, aan te grijpen. Indien betrokkene niettemin blijft volharden in zijn
weigering mee te doen aan het programma, zal de SOV op andere wijze ten uitvoer
worden gelegd. Dan heeft de SOV in de vorm waarin zij dient te functioneren,
inderdaad voor deze persoon geen waarde meer. Tenuitvoerlegging op andere
wijze kan niet worden aangemerkt als een disproportionele vergelding van criminaliteit.
Het niet slagen van de SOV kan aan betrokkene worden toegerekend. Beëindiging
van de SOV zou een al te gemakkelijke premie zijn op onbereidwillig gedrag.
Het zou ook een verkeerd signaal geven aan degenen die wel bereid zijn te
werken aan de oplossing van hun verslavingsproblematiek en aan een verantwoorde
terugkeer in de maatschappij. Overigens is niet uitgesloten dat artikel 38s
of artikel 38u toepassing vindt en de SOV eerder een einde neemt, als de verdere
tenuitvoerlegging niet langer is vereist dan wel niet langer zinvol is.De maatregel SOV ziet op het terugbrengen van de criminele recidive van
een groep sterk recidiverende harddrugsverslaafden en daarmee op reductie
van de overlast voor de samenleving, en op het doorbreken van individuele
verslavingcarrières en het bieden van perspectief op een nieuwe levenswijze
voor betrokkenen. Vanuit deze doelstellingen zal de SOV als een geslaagd experiment
worden beschouwd, indien na de voorziene periode van zes jaar op beide dimensies
aantoonbare vooruitgang is geboekt. Ik deel de overtuiging van de leden van
de fractie van GroenLinks dat de zin van de SOV-maatregel mede afgemeten moet
worden aan een aanzienlijke reductie ten opzichte van de bestaande recidive-cijfers
van met name de zogenoemde draaideur-cliënten van het gevangeniswezen,
onder wie veel verslaafden. Zoals gezegd heeft na een veroordeling van drie
tot zes maanden thans omstreeks 90% van deze ex-gedetineerden na vijf jaar
weer op enigerlei wijze contact met justitie.Uit de aard der zaak is het lastig om de ambitie van de SOV in een concreet
percentage uit te drukken. Ik verlaat mij op een uitgebreid overzicht van
het Engelse Home Office uit 1998. Detentie-gebonden
programma's vergelijkbaar van opzet als de SOV, bleken bij de hoog-actieve
subgroepen van delinquenten de recidive terug te kunnen brengen met 15 tot
20%. Ik streef hiernaar als een minimum-uitkomst.Op het vlak van de maatschappelijke reïntegratie van de betrokkenen,
het doorbreken van het verslavingspatroon en het bieden van een nieuw perspectief,
zal de SOV-groep zo veel mogelijk worden vergeleken met bestaande drang-projecten
voor verslaafde justitiabelen. Op dit punt zal de SOV-clièntele, hoewel
een zwaardere subgroep, op zijn minst vergelijkbare uitkomsten moeten laten
zien. Aan de opzet voor deze vergelijking wordt thans gewerkt in nauwe samenspraak
met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Ik ga er van uit dat een periode van zes jaar voldoende is om valide en
betrouwbare informatie te genereren over de effectiviteit van de SOV. In de
memorie van antwoord ben ik ingegaan op de opzet van de evaluatie.Ik spreek ten slotte de hoop uit dat bovenstaande antwoorden de bezwaren
en twijfels van de leden van de fractie van GroenLinks tegen en over het wetsvoorstel
hebben doen wegnemen, zodat zij uiteindelijk hun steun aan het voorstel zullen
kunnen geven.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-26023-16a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl