Internationale klimaatafspraken; Brief minister over de stand van zaken van de klimaatonderhandelingen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134706
 2008-2009
 
 31 793
 Internationale klimaatafspraken
 
 
 
 
 Nr. 
 8
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 14 september 2009
 
 In deze brief informeer ik u over de stand van zaken in de klimaatonderhandelingen.
De uitwerking van het Bali Actieplan nadert de finish: over drie maanden vindt
de 15de Conferentie van Verdragspartijen plaats in Kopenhagen. Het mondiale
klimaatregime voor de periode na 2012 zal daar zijn vorm krijgen. In de komende
negentig dagen zal het tempo van de onderhandelingen steeds verder moeten
versnellen en zullen de politieke punten steeds scherper worden. Het is daarom
nu een goed moment om met uw Kamer de balans op te maken en stil te staan
bij mijn inzet voor de final push richting Kopenhagen.
 
 Sinds Bali heb ik – en met mij het hele kabinet – me keihard
ingespannen om in Kopenhagen ambitieuze internationale klimaatafspraken tot
stand te kunnen brengen. Met name bij het agenderen en uitwerken van de vraagstukken
die samenhangen met de financiering van klimaatacties in ontwikkelingslanden
heeft Nederland een voortrekkersrol vervuld. Ik heb – samen met andere
leden van het Kabinet – uw Kamer op verschillende momenten over de internationale
ontwikkelingen en de gevolgen ervan voor de Nederlandse inzet verslag gedaan en daarover met u overleg gevoerd.
 Recent hebben belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden, o.a. in Bonn
tijdens de UNFCCC-onderhandelingsronde van 10 t/m 14 augustus jl., de
G8, de G20 en het Major Economies Forum (MEF).
In de komende maanden zullen de internationale onderhandelingen intensiveren
en zal de EU belangrijke stappen richting een akkoord moeten zetten. Ik zal
deelnemen aan verschillende formele en informele ministeriële bijeenkomsten
ter voorbereiding op Kopenhagen. Ook de Minister-president en andere bewindslieden
hebben klimaat hoog op hun agenda staan. Zo zal de Minister-president leiding
geven aan één van de rondetafelgesprekken op de door de secretaris-generaal
van de VN georganiseerde top betreffende klimaatverandering op 22 september
en deelnemen aan de G20, waar klimaatfinanciering ook is geagendeerd. Daarnaast
worden verschillende internationale sleutelposities door Nederlanders ingenomen,
zoals de uitvoerend-secretaris van het VN-Klimaatverdrag en de
ambtelijke hoofdonderhandelaar van de Europese Unie.
 
 Op basis van deze bijeenkomsten en de interne EU voorbereiding, mede gebaseerd
op de binnenkort te verschijnen mededeling van de Europese Commissie over
de financiering van internationaal klimaatbeleid, zal de Europese Raad van
oktober zo concreet mogelijk de EU positie moeten vastleggen voor Kopenhagen.
Over de Nederlandse inzet voor die Europese Raad en de eindfase van de onderhandelingen
richting Kopenhagen, evenals over het Europese en internationale krachtenveld,
zal ik u voor het plenaire debat in oktober middels een brief nader informeren.
 
 In deze brief ga ik in op de huidige stand van zaken in de mondiale onderhandelingen –
zowel wat er bereikt is als wat er nog moet gebeuren – en wat in het
licht daarvan de inzet van Nederland is.
 1. Stand van zaken mondiale klimaatonderhandelingen
 Sinds Bali heb ik verschillende keren met uw Kamer gesproken over de inhoudelijke
voortgang in de onderhandelingen. In deze brief bouw ik daar op voort met
aandacht voor de rol van de EU, de ontwikkelingen in het krachtenveld en het
proces van de onderhandelingen richting Kopenhagen.
 1a. Leiderschap van de Europese Unie
 De Europese Unie speelt een leidende rol in de mondiale klimaatonderhandelingen.
Een voorbeeld hiervan is de bereidheid van de EU om zich zowel te committeren
aan een emissiereductie van 20% ongeacht de acties in de rest van de
wereld, als zich internationaal te verplichten tot een emissiereductie van
30% in 2020, mits andere ontwikkelde landen vergelijkbare reducties
op zich nemen en ontwikkelingslanden adequate mitigatieacties ondernemen.
Vasthouden aan deze doelstelling is cruciaal om andere Partijen te bewegen
tot meer ambitie.
 
 Ook de toezegging van de EU om als onderdeel van een ambitieus akkoord
in Kopenhagen haar eerlijk aandeel in de financiering van klimaatacties in
ontwikkelingslanden op zich te nemen, heeft de onderhandelingen verder gebracht.
Wel wordt nu van de Europese Unie verwacht dat zij haar financiële bijdrage
concretiseert.
 
 Om in de laatste onderhandelingsrondes goed beslagen ten ijs te komen
moet de EU in oktober, ruim voor Kopenhagen, de eigen inzet – onder
andere op het gebied van financiering – invullen en aanscherpen. De
Europese Raad heeft de Europese Commissie in juni opgeroepen om hierover met
voorstellen te komen. Deze voorstellen zullen medio september verschijnen
en naar verwachting ingaan op de internationale financiering die op korte
en langere termijn nodig is, de uitwerking van de internationale lastenverdeling
voor publieke financiering en de beheersstructuur voor internationale publieke
financieringsstromen. Hierover zal ik uw Kamer in de genoemde brief ten behoeve
van het plenaire debat in oktober zo snel mogelijk informeren.
 
 Het zal van alle Lidstaten flexibiliteit en compromisbereidheid vragen
om over al deze onderwerpen tot één gemeenschappelijke lijn
te komen. Dat kan nog best moeilijk worden, maar is noodzakelijk wil de EU
het benodigde leiderschap blijven tonen.
 
 Nederland gaat de Ecofin, Milieuraad en Europese Raad in met een krachtige
boodschap (zie par. 2) die de EU moet positioneren als bruggenbouwer
met constructieve voorstellen voor een Kopenhagenakkoord. De besluitvorming
in deze raden moet de rest van de wereld duidelijk maken dat de EU haar leiderschapsrol
in de mondiale onderhandelingen tot Kopenhagen en daarna zal voortzetten.
 1b. Ontwikkelingen in het krachtenveld
 Mijn laatste verslag over de klimaatonderhandelingen heb ik uw Kamer 16 juni
jl. verzonden. Sindsdien hebben er verschillende ontwikkelingen plaatsgevonden.
Hieronder maak ik de balans op.
 
 De constructieve houding van de VS heeft dit jaar een positieve invloed
op de toon van het internationale debat. Dit werkt door in belangrijke fora
waar de VS in meedraait, zoals de G8, de G20 en het Major
Economies Forum (MEF).
 
 Met de aanvaarding afgelopen juni van de American Clean
Energy and Security Act in het Huis van Afgevaardigden heeft de VS
een belangrijke stap voorwaarts gezet bij het ontwikkelen van een binnenlandse
aanpak voor de klimaatproblematiek. Nu moet de Senaat met een eigen voorstel
komen en moeten beide Kamers het eens worden over de uiteindelijke wetgeving.
Als dit – althans op hoofdlijnen – niet lukt vóór
de start van de conferentie in Kopenhagen, dan bestaat het risico dat de VS
administratie zich internationaal nog niet zal committeren aan een akkoord
in Kopenhagen.
 
 De EU – waaronder ook Nederland – vindt dat de VS meer ambitie
voor de middellange termijn moet tonen dan het huidige «1990-niveau
in 2020»-doel van President Obama. Het is echter onwaarschijnlijk dat
de Senaat bereid zal zijn een scherpere doelstelling voor 2020 aan te nemen.
Het doel voor 2050 in de American Clean Energy and Security
Act is overigens in lijn met de 80% emissiereductie die wij
van alle ontwikkelde landen vragen. De aanvullende inspanningen die de VS
gaat leveren om tropische ontbossing te voorkomen en internationaal adaptatie
en technologieoverdracht te financieren, juichen wij toe. Ik vind dat de EU
een oproep moet doen aan de VS om dergelijke inspanningen verder op te schroeven.
 
 In G8 verband worden steeds meer van de uitgangspunten van het EU en Nederlandse
klimaatbeleid overgenomen. Het kabinet is verheugd dat de leiders van de G8
in juli in L’Aquila hebben erkend dat de mondiale gemiddelde temperatuurstijging
onder de 2 graden Celsius moet blijven. Het is van groot belang dat ook ontwikkelde
landen buiten de EU hebben erkend dat de temperatuurstijging tot 2 graden
moet worden beperkt om de gevolgen van klimaatverandering enigszins beheersbaar
te houden.
 
 De G8-landen hebben in L’Aquila ook hun steun verleend aan een mondiaal
doel om emissies in 2050 met tenminste 50% te reduceren en een doel
voor ontwikkelde landen om in 2050 de eigen emissies met tenminste 80%
te reduceren, doelen waar de EU zich al lang voor inzet. In navolging van
de EU hebben G8-leiders de noodzaak van voorspelbare financiering erkend en
zich bereid verklaard om in het kader van een ambitieuze overeenkomst in Kopenhagen
hun eerlijk aandeel in die financiering te leveren.
 
 Steeds meer ontwikkelde landen omarmen de notie van doelstellingen voor
de middellange termijn. Nu hebben naast de EU en Noorwegen ook Australië,
Japan, Nieuw Zeeland, Rusland en de VS aangegeven tot welke emissiereducties
zij in 2020 bereid zijn. Hoewel de hierbij getoonde ambitie achterblijft bij
wat nodig is, is de bereidheid om doelstellingen te accepteren winst. De recente
verkiezingen in Japan kunnen overigens in dit verband een positieve
ontwikkeling blijken. De gekozen democratische partij stelt ambitieuzere emissiereducties
voor dan de huidige regering: 25% in 2020 ten opzichte van 1990 in
plaats van de eerder voorgestelde 9%.
 
 De ontwikkelde landen werken ook intensiever en constructiever samen op
veel terreinen waar overlappende belangen zijn geïdentificeerd, waaronder
de algehele architectuur van een akkoord, de verwachtingen over mitigatieacties
in ontwikkelingslanden, de juridische vorm van een akkoord, de marktmechanismen
en de wijze waarop adaptatie in ontwikkelingslanden dient te worden ondersteund.
 
 Ook bij de ontwikkelingslanden is beweging te merken. Steeds meer ontwikkelingslanden
lanceren hun eigen plannen en werken zelf aan klimaatacties. Het kabinet is
verheugd dat de landen die aan het MEF deelnemen, hebben aangegeven low-carbon growth plannen te zullen opstellen. In de informele
onderhandelingssessie afgelopen augustus in Bonn toonden ontwikkelingslanden
zich voor het eerst voorzichtig bereid om sectorale marktmechanismen te bespreken.
Dit thema was voorheen voor ontwikkelingslanden onbespreekbaar vanwege de
associatie met juridische verplichtingen uit het Kyoto-protocol en de angst
voor een opstap naar bindende doelstellingen.
 
 Tegelijkertijd blijft een grote groep ontwikkelingslanden zich verzetten
tegen een juridisch bindende uitkomst die (mitigatie-)acties van hun kant
vastlegt.
 
 Het vraagstuk van financiering – zowel bronnen, verdeelsleutels
als beheerstructuur – blijft centraal staan in het debat. Over het relatieve
belang van private en publieke financiering en de rol van de koolstofmarkt
verschillen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden van mening. Verder zijn
ontwikkelingslanden huiverig voor verdeelsleutels waarbij ook zij bijdragen
leveren aan internationale publieke financiering en zijn zij als groep voorstander
van het oprichten van één internationaal klimaatfonds. Voorts
zijn ontwikkelingslanden bevreesd dat de internationale gemeenschap bestaande
committeringen voor internationale financiering «om zal labellen»
naar klimaatfinanciering. Hiertegenover willen ontwikkelde landen zoveel mogelijk
gebruik maken van (eventueel hervormde) bestaande instituten en kanalen. Het
meest in het oog springt de teleurstelling bij ontwikkelingslanden over het
gebrek aan concrete financiële toezeggingen.
 
 Op de niet-financiële aspecten van de vraagstukken onder technologie
en adaptatie wordt goede vooruitgang geboekt. Zo kwamen partijen in Bonn nader
tot elkaar ten aanzien van nationale acties om technologieontwikkeling en
-toepassing te bevorderen, de noodzaak om de private sector te mobiliseren
en om technologiebehoeften te identificeren, de instelling van regionale innovatiecentra
en het belang van samenwerking over onderzoek, ontwikkeling en demonstratie.
Op het gebied van adaptatie is er overeenstemming over de centrale rol van
nationale overheden bij het plannen en uitvoeren van adaptatieacties en de
noodzaak om prioriteit te geven aan de meest kwetsbare landen.
 1c. Het onderhandelingsproces
 De VN klimaatonderhandelingen vorderen. In juni is een onderhandelingstekst
overeengekomen als basis voor de onderhandelingen. In augustus zijn kleine
stappen gezet om deze lange en complexe tekst van meer dan 200 pagina’s
hanteerbaar te maken en te stroomlijnen. Iedereen beseft dat het
een zware dobber zal worden om in pakweg vier weken onderhandelen een akkoord
te bereiken over zo’n lange tekst.
 
 Daarom moeten we nu overschakelen naar een hogere versnelling om de onderhandelingstekst
te comprimeren. Dit vraagt sterkere internationale politieke aansturing om
op de belangrijkste onderdelen compromissen tot stand te brengen. Daarvoor
is een groot aantal politieke overleggen in het najaar van groot belang.
 
 De G20-top in september, informele overleggen van milieuministers op internationaal
niveau (zoals dat in New York en de Pre-CoP waar ik zelf aan deelneem maar
mogelijk ook drie bijeenkomsten van de MEF), de speciale bijeenkomst over
klimaat van de secretaris-generaal van de VN en verschillende raadsbijeenkomsten
van de Europese Unie de komende maanden waaronder de Europese Raad eind oktober,
bieden allemaal kansen om verder te komen, maar vragen tegelijkertijd strakke
planning en alertheid om de nodige voortgang te boeken.
 2. Inzet Nederland op hoofdlijnen
 Om de kansen voor het welslagen van Kopenhagen te vergroten, moeten wij
nog veel werk verzetten. De onderwerpen die de grootste aandacht vereisen
zijn de doelstellingen voor ontwikkelde landen, de inspanningen van ontwikkelingslanden
en de financiering van klimaatacties in ontwikkelingslanden. Daarnaast is
het voor Nederland van groot belang dat er goede mechanismen voor herziening
van het akkoord worden overeengekomen, zodat de doelstellingen en acties zonodig
in de toekomst kunnen worden aangescherpt.
 
 Voor Nederland is Kopenhagen een succes indien de afspraken het mogelijk
maken de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging tot 2 graden Celsius te
beperken. Daar hoort ook bij dat de EU zich tot een emissiereductie van 30%
in 2020 verplicht.
 
 Hieronder ga ik in op de hoofdlijnen van de Nederlandse inzet op de verschillende
onderwerpen. Wij spannen ons in om de EU zich in oktober te laten uitspreken
conform de hier geschetste hoofdlijnen.
 2a. Reductiedoelen ontwikkelde landen
 De ambitie van de ontwikkelde landen voor middellangetermijn doelstellingen
is – met uitzondering van de ambitie van de EU en Noorwegen –
nog steeds onvoldoende om de 2 graden doelstelling binnen bereik te houden.
Ook is er onenigheid over de juridische vorm van die doelstellingen.
 
 Het kabinet vindt dat de EU – in navolging van de afspraken tijdens
de MEF-bijeenkomst in L’Aquila – moet verklaren bereid te zijn
om in het kader van een internationaal akkoord zich te verplichten tot een
reductiedoelstelling van tenminste 80% in 2050 ten opzichte van 1990
en andere ontwikkelde landen moet oproepen om hetzelfde te doen. Daarmee schetsen
wij het emissiepad dat als basis kan dienen voor low-carbon
growth plannen, die ook EU-lidstaten zullen moeten opstellen. Als
wij dergelijke plannen vragen aan ontwikkelingslanden, moeten wij het zelf
ook doen.
 
 Aanhakend bij de bereidheid van de G8-landen om robuuste middellangetermijn
doelstellingen op zich te nemen, wil Nederland dat andere ontwikkelde landen
middellangetermijn doelstellingen voorstellen die consistent zijn met haalbare
reductiepaden om tenminste 80% reductie in 2050 te behalen.
De middellange termijndoelstellingen dienen ook voldoende ambitieus te zijn
om een verdere toename in het overschot van emissierechten te voorkomen.
 
 Verder moeten alle Partijen gezamenlijk in 2050 de mondiale emissies tenminste
halveren ten opzichte van 1990, op basis van een geleidelijke convergentie
van hoofdelijke emissies wereldwijd.
 2b. Inspanningen van ontwikkelingslanden
 Het kabinet ziet low-carbon growth plannen
als de sleutel tot een oplossing voor de patstelling tussen de ontwikkelingslanden (show me the money) en de ontwikkelde landen (show me the action). Daarom verwelkomt het kabinet de bereidheid
van deelnemende landen aan het MEF om low-carbon growth plannen te ontwikkelen. Met deze plannen kunnen ontwikkelingslanden
duurzame groei en welvaart realiseren. De plannen voorzien tevens in de link
tussen acties en financiering in het kader van een Kopenhagenakkoord.
 
 De meer gevorderde ontwikkelingslanden moeten in hun plannen aangeven
hoe economische groei en emissiegroei ontkoppeld worden en welke mitigatieacties
(waaronder ook de vaststelling van sectorale doelstellingen) in sleutelsectoren
worden ondernomen. Ook acties om emissies wegens ontbossing en bosdegradatie
tegen te gaan, dienen in de plannen te worden opgenomen.
 
 Gevorderde ontwikkelingslanden moeten geleidelijk overgaan van het Clean Development Mechanism (CDM) naar sectorspecifieke
marktmechanismen, met het oog op volwaardige deelname aan emissiehandel in
2020, op basis van sectorale emissiehandelssystemen. Het CDM kan zich dan
vooral richten op de Minst Ontwikkelde Landen en dient hiertoe te worden hervormd.
 2c. Adaptatie
 Het kabinet vindt het belangrijk dat er in een Kopenhagenakkoord goede
afspraken worden gemaakt over adaptatie. Adaptatie is sterk verbonden met
ontwikkeling en contextspecifiek. Daarom zetten wij in op de integratie van
adaptatie in ontwikkelingsbeleid op alle niveaus en alle sectoren. Daarnaast
hechten wij veel belang aan country ownership,
het gebruik van nationale systemen en processen voor planning en verantwoording.
Nederland stimuleert dat er internationaal, in bijvoorbeeld OESO verband,
goede afspraken worden gemaakt over de rapportages van de financiële
steun voor adaptatieacties.
 2d. Financiering
 Er blijft een kloof tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden te overbruggen
ten aanzien van hun standpunten over de financiering van acties in ontwikkelingslanden.
Het gaat zowel om bedragen en bronnen (publiek versus privaat) als de beheersstructuur
voor publiek geld.
 
 Het kabinet vindt dat de EU in de oktoberraden zou moeten erkennen dat
er al vanaf 2010 een aanzienlijke opschaling noodzakelijk is van de huidige
publieke en private geldstromen voor klimaatbeleid in ontwikkelingslanden.
Het gaat dan om voorbereidende activiteiten – zoals de ontwikkeling
van low-carbon growth plannen, het ontwikkelen
van emissieregistraties, capaciteitsopbouw om acties meetbaar, rapporteerbaar
en verifieerbaar te laten maken en acties die ontwikkelingslanden in staat
stellen deel te nemen in sectorale marktmechanismen – maar bovenal ook om een snelle start met de klimaatacties zelf, zowel voor adaptatie
als mitigatie.
 
 Hiervoor zou de EU dan concrete richtbedragen moeten noemen tijdens de
Europese Top van oktober. Een substantieel en overtuigend EU-bedrag als onderdeel
van een internationaal akkoord kan het vertrouwen in het proces richting Kopenhagen
verstevigen. Nederland zal actief aan die Europese discussie deelnemen opdat
de Europese Raad in oktober met een geloofwaardig bedrag komt. Dat moet in
de periode 2010–2012 een goede start van de implementatie van de Kopenhagen-ambities
door ontwikkelingslanden mogelijk maken. Hierover zult u in eerdergenoemde
brief ten behoeve van het plenair debat in oktober geïnformeerd worden,
evenals over het Europese en internationale krachtenveld.
 
 In 2020 zullen de publieke en private geldstromen (voor mitigatie en adaptatie) –
waaronder stromen die via de koolstofmarkt worden gemobiliseerd – tot
mogelijk 100 miljard dollar/jaar op kunnen lopen. Om dit bedrag zo robuust
mogelijk te laten zijn is het met name van belang de kosten voor adaptatie
beter in beeld te brengen. Mede om die reden onderschrijft Nederland het belang
van studies naar de kosten van adaptatie in ontwikkelingslanden, waaronder
een Wereldbankstudie die Nederland medefinanciert en waarvan de eerste resultaten
in oktober worden verwacht.
 
 De internationale publieke financiering moet mondiaal zoveel mogelijk
nieuw en additioneel zijn zodat de realisatie van de Millennium
Development Goals niet in gevaar komt. Daarnaast is het van belang
dat internationale publieke financiering ook stabiel en voorspelbaar is. Nederland
blijft daarom verkennen welke mix van financieringsbronnen hieraan het best
tegemoet komt, waaronder de Mexicaanse en Noorse voorstellen.
 
 De omvang van het publieke deel van de financiering hangt samen met de
voorgestelde adaptatieacties in de meest kwetsbare ontwikkelingslanden en
de mitigatieacties in de low-carbon growth plannen.
 
 In de low-carbon growth plannen zou een onderscheid
moeten worden gemaakt tussen acties die met eigen bijdragen van ontwikkelingslanden
worden gefinancierd, acties die financiële en technische steun van de
internationale gemeenschap vereisen en acties die via de koolstofmarkt worden
gefinancierd. De low-carbon growth plannen dienen
vooral goed zicht te bieden op de ambitie van een land en de samenhang tussen
de acties die in het plan worden voorgesteld.
 
 Feitelijke financiering van mitigatie- en adaptatieacties dient na een
goede technische beoordeling plaats te vinden, zoveel mogelijk gebruik makend
van reeds bestaande fondsen. De technische beoordeling moet «bewaken»
dat er «value for money» wordt verkregen,
zonder extra bureaucratische hordes op te werpen voor snelle implementatie.
 
 De EU heeft – mede door actieve diplomatie van Nederland –
in maart jl. al aangegeven in de context van een Kopenhagenakkoord bereid
te zijn haar eerlijk aandeel in de publieke gelden voor acties in ontwikkelingslanden
op zich te nemen. Alle landen, behalve de Minst Ontwikkelde Landen, zouden
daaraan moeten bijdragen op basis van hun bijdrage aan emissies en vermogen
om te betalen (BBP). Dit betekent dat de EU 20 à 30% van het
totaal benodigde publieke geld bij zou moeten dragen, afhankelijk van het
respectievelijke gewicht van de criteria emissies en BBP.
 
 Voor de controle en aansturing van internationaal publieke financiering –
die via verscheidene fondsen en instanties zal worden geleverd en van verschillende bronnen afkomstig zal zijn – stelt de EU voor een
coördinerend mechanisme onder het VN-Klimaatverdrag in te stellen. Dit
mechanisme moet de nationale mitigatieacties en de benodigde (financiële,
technische) ondersteuning hiervan beoordelen en die acties koppelen aan financiering
door afzonderlijke fondsen of bilaterale donoren. Uiteindelijk dient er goed
zicht te komen op het resultaat van alle acties en de mate waarin toegezegde
financiële steun is waargemaakt. Daarbij dient te worden beoordeeld of
de voortgang voldoende is en of die voortgang ook gebalanceerd genoeg is naar
thema’s en regio’s. Waar die voortgang onvoldoende is, lijkt het
gewenst om strategisch te kunnen bijsturen. Over de exacte opzet van dit coördinerende
mechanisme wordt nog onderhandeld.
 
 Ontwikkelingslanden zetten in op één centraal fonds onder
de UNFCCC, met binnen de groep ontwikkelingslanden veel uiteenlopende ideeën
over de exacte invulling. Ontwikkelde landen buiten de EU willen zoveel mogelijk
gebruik maken van (eventueel hervormde) bestaande instituten met daarnaast
erkenning voor de rol van multilaterale en bilaterale bijdragen aan klimaatbeleid
in ontwikkelingslanden.
 2e. Technologie
 Nederland stelt een samenhangend pakket voor om technologie voor adaptatie
en mitigatie op te schalen. In dit pakket zien wij graag als onderdeel van
een Kopenhagenakkoord de erkenning van partnerschappen voor technologieontwikkeling
en innovatie tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden. Andere elementen van
het pakket zijn ondersteuning van regionale en nationale technologiecentra,
financiering voor onderzoek en ontwikkeling, en mechanismen voor het mobiliseren
van private investeringen.
 2f. Juridische vorm en review
 Hoewel de exacte juridische vorm van het Kopenhagenakkoord niet vooruit
moet lopen op de inhoudelijke overeenkomst (vorm volgt inhoud), zet Nederland
in op één juridisch instrument dat geldt voor alle partijen.
Daarbij dient de mogelijkheid te worden gecreëerd om al vóór
de inwerkingtreding tot uitwerking en implementatie van de afspraken over
te gaan.
 
 Nederland steunt een Kopenhagenakkoord dat voldoende basis legt om stapsgewijs
naar het veiligstellen van de 2 graden doelstelling te kunnen toewerken. Periodieke
herijking van de emissiereductiepaden op basis van de meest recente wetenschappelijke
inzichten in combinatie met rapportages over de voortgang van emissiereducties
in alle landen is cruciaal om een Kopenhagenakkoord zonodig te herzien.
 
 In 2016 zou een algemene herziening moeten plaatsvinden, mede in het licht
van het vijfde Assessment Rapport van het Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC), waarbij doelen, aanvullende acties
en financiering aan de orde moeten komen. Voor Nederland is het van groot
belang dat zowel de start in 2013 als de mogelijkheid tot een herziening voldoende
ambitieus is om zicht te houden op de realisatie van de doelstelling van het
Verdrag en het Kopenhagenakkoord.
 3. Doorkijk naar Kopenhagen
 Samenvattend kan gesteld worden dat de verschillende partijen elkaar op
veel gebieden naderen, bijvoorbeeld op erkenning van principes en de acceptatie
van gemeenschappelijke doelen. Op andere gebieden zie ik echter
nog grote verschillen die in Kopenhagen overbrugd zullen moeten worden. De
beweging die wij nu in standpunten merken is hoopgevend. Maar in onderhandelingen
zoals deze is niets afgesproken totdat alles is afgesproken. Het gaat alle
partijen om een samenhangend pakket van afspraken in Kopenhagen, waarin op
gebalanceerde wijze rekening wordt gehouden met hun belangen en wensen.
 
 De komende maanden zet het kabinet daarom in op een intensivering van
de werkzaamheden op alle niveaus – politiek en ambtelijk, mondiaal en
Europees – om de Nederlandse inzet zoveel mogelijk te bereiken in Kopenhagen.
Het hele kabinet draagt de Nederlandse boodschappen internationaal uit, zoekt
bondgenoten, bouwt coalities en ontwikkelt oplossingen.
 
 Verder zet ik me voortdurend in om maatschappelijke groeperingen zoals
het bedrijfsleven en de jongeren – twee groepen die cruciaal zijn voor
het welslagen van het toekomstige klimaatbeleid – nauwer bij het Kopenhagenproces
te betrekken.
 
 Meest recent heb ik eind augustus samen met collega Van der Hoeven overleg
gevoerd met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven over hun wensen voor
het Kopenhagenakkoord. Daarnaast spreek ik met het bedrijfsleven in het bijzonder
over de mogelijkheden voor en de benodigde inspanningen van de private sector.
 
 De jongeren probeer ik op verschillende manieren te ondersteunen. Enerzijds
door de activiteiten van Nederlandse jongeren, die zich hebben verenigd in
de Kopenhagen jongerencoalitie, te faciliteren. Ik vind het van groot belang
dat meer jongeren participeren en mogelijkheden krijgen om hun ideeën
aan de onderhandelaars over te brengen.
 
 Nederland doet op alle niveaus actief en constructief mee aan het internationale
proces. Zo worden oplossingsrichtingen uitgewerkt en uitgedragen, met name
ten aanzien van het bouwwerk van mitigatie inspanningen voor ontwikkelde landen
en ontwikkelingslanden, de internationale financiële architectuur, inclusief
de rol van low-carbon growth plannen en de beheersstructuur
en de versterking van de koolstofmarkt. Ook door Nederland gefinancierd onderzoek –
zoals dat van de Wereldbank naar de kosten en baten van adaptatiemaatregelen
in ontwikkelingslanden – draagt bij aan de onderhandelingen.
 
 Kortom, ik – en met mij het hele kabinet – doe er alles aan
om Kopenhagen tot een succes te maken. Wij staan voor een ambitieus en eerlijk
akkoord. De wetenschap dat wij voor een zware opgave staan doet niets af aan
onze overtuiging of onze inzet. Wij rekenen daarbij op uw steun.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer
 
 
 
 
 (Kamerstukken II 2007–2008, 30 495, nr. 4; Kamerstukken
II 2008–2009, 31 793, nr. 1; Kamerstukken II 2008–2009,
31 793, nr. 4; Kamerstukken II 2008–2009, 30 495, nr. 6;
Kamerstukken II 2008–2009, 21 501-08, nr. 308; Kamerstukken
II 2008–2009, 21 501-33, nr. 240).