Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpassing van de vorderingsprocedure en de invoering van het alcoholslotprogramma; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135712
 2009-2010
 
 31 896
 Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpassing
van de vorderingsprocedure en de invoering van het alcoholslotprogramma
 
 
 
 
 Nr. 
 7
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 13 oktober 2009
 Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag dat de vaste
Commissie voor Verkeer en Waterstaat over het onderhavige wetsvoorstel heeft
uitgebracht. In het verslag is een aantal vragen gesteld en opmerkingen gemaakt.
Graag ga ik hieronder in op de gestelde vragen. Daarbij zal ik zoveel mogelijk
de in het verslag gehanteerde volgorde aanhouden. Waar mogelijk zijn vragen
van dezelfde aard en inhoud gezamenlijk beantwoord.
 Maar alvorens ik dat doe, hecht ik eraan de volgende toelichting te geven.
 Nog steeds komen te veel mensen om in het verkeer en vallen er teveel
slachtoffers als gevolg van het gebruik van alcohol in het verkeer. Over 2006
waren het 811 dodelijke verkeersslachtoffers, over 2007 791 en over 2008 750.
Ongeveer een kwart van die verkeersslachtoffers wordt veroorzaakt door alcohol.
Hoewel Nederland met deze getallen zeer hoog staat op de ranglijst van verkeersveilige
landen, vind ik deze aantallen veel te hoog. En het is helemaal onacceptabel
dat veel van deze ongevallen wellicht hadden kunnen worden vermeden als er
geen alcohol in het spel was geweest. Daarom streef ik naar een verdere vermindering
van het aantal verkeersslachtoffers. Het doel voor 2020 is een reductie tot
maximaal 500 (29 398, nr. 120, herdruk). Om dit doel te bereiken,
zijn inmiddels al veel maatregelen genomen dan wel in voorbereiding. Als voorbeelden
kunnen worden genoemd de verlaging van de wettelijke alcohollimiet voor beginnende
bestuurders, de introductie van de educatieve maatregel alcohol en verkeer
(ema), de introductie van de lichte educatieve maatregel alcohol en verkeer
(lichte ema) voor de beginnende bestuurders en de recidiveregeling voor ernstige
verkeersdelicten. Om het gewenste doel te bereiken, is inzet van nieuwe instrumenten
nodig, die gericht zijn op de zware drinkers. Het alcoholslotprogramma is
zo’n instrument dat veel verkeersslachtoffers zal kunnen voorkomen.
Met de invoering van het alcoholslotprogramma op de voorgestelde wijze wordt
in feite een eerste, belangrijke, stap gezet op weg naar dat doel, terwijl
zo ook ervaring kan worden opgedaan met een voor Nederland nieuw instrument.
Met de aldus opgedane ervaring kan dan verder worden gewerkt om de verwachte
positieve effecten van het alcoholslotprogramma verder uit te bouwen.
 Voor volgende stappen zal een ingrijpende wetswijziging nodig zijn. Daarom
ben ik samen met mijn ambtgenoot van Justitie een onderzoek gestart
naar de onderlinge samenhang en mogelijke samenloop van de verschillende bestaande
en in voorbereiding zijnde maatregelen met betrekking tot het rijbewijs, zowel
in het strafrecht als in het bestuursrecht. De eerste resultaten van dit onderzoek
zijn naar verwachting begin 2010 beschikbaar. De in het wetsvoorstel voorgestelde
opzet van het alcoholslotprogramma zal kunnen bijdragen aan een reductie van
het aantal verkeersslachtoffers van jaarlijks 8 tot 10 dodelijke slachtoffers
en 80 tot 100 gewonden. Ik ben van mening dat deze cijfers rechtvaardigen
dat met de invoering van het alcoholslot zo snel mogelijk moet worden gestart.
 1. Algemeen
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Ik constateer dat deze leden de doelstelling om het aantal
verkeersslachtoffers als gevolg van rijden onder invloed van alcohol terug
te dringen, steunen.
 Hetzelfde geldt voor de leden van de PvdA-fractie. Ik sluit mij graag
aan bij de conclusie van deze leden dat de verkeersveiligheid van evident
belang is, dat het een hoge prioriteit heeft en dat alle maatregelen die daarvoor
nodig zijn, de aandacht behoeven. De leden hebben bij het wetsvoorstel nog
wel enkele vragen en kanttekeningen, die ik hierna zal beantwoorden.
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben eveneens met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel, maar hebben aangegeven nog wel enkele
opmerkingen te hebben.
 De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat de regering verdere stappen
wil zetten om te proberen het alcoholgebruik verder uit het verkeer het te
verkeer te weren. Met de hierna te geven antwoorden hoop ik deze leden ervan
te overtuigen dat het alcoholslotprogramma een goed instrument is.
 Ook de leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij delen de wens en de noodzaak om het aantal verkeersslachtoffers
als gevolg van rijden onder invloed van alcohol terug te dringen. Zij zijn
evenwel niet geheel overtuigd van de effectiviteit van het alcoholslotprogramma.
Ik hoop met de hierna te geven antwoorden de twijfel die op dit punt bij deze
leden bestaat, te kunnen wegnemen.
 De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Hun vragen richten zich vooral op het ontbreken van
een behandelingstraject voor alcoholafhankelijken. Ik ben verheugd dat ook
zij het alcoholslotprogramma in potentie als nuttig (aanvullend) instrument
zien om het aantal ongevallen waarbij alcoholgebruik in het spel is, te verminderen.
Ik deel het standpunt van deze leden dat er, gelet op de schatting van circa
200 dodelijke slachtoffers in het verkeer waarbij alcohol in het spel is,
alle reden is geen enkel middel onbeproefd te laten en des te meer reden is
om de invoering van het alcoholslot op zorgvuldige wijze in de wet te verankeren.
Ik zal de vragen op dit punt graag beantwoorden.
 De leden van de SGP-fractie tenslotte hebben met veel belangstelling en
instemming kennisgenomen van de voornemens ten aanzien van de invoering van
het alcoholslotprogramma. Traditionele middelen om het rijden onder invloed
van alcohol tegen te gaan, lijken steeds minder te helpen. In die zin lijkt
het alcoholslotprogramma een veelbelovende en innovatieve maatregel. Ik deel
de conclusie van deze leden dat het alcoholslotprogramma een veelbelovend
instrument is.
 2. Adviezen
 De leden van de CDA-fractie gaven aan in het overzicht van de uitgebrachte
adviezen de inhoudelijke weergave te missen van het advies van de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (NVvP). De NVvP stelt dat het programma
niet inspeelt op de behandeling van alcoholverslaafden onder de deelnemers.
De vereniging vindt het daarnaast onverantwoord dat alcoholverslaafden überhaupt
deelnemen aan het verkeer, ook wanneer zij nuchter zijn. De leden vroegen
de regering een reactie te geven op dit advies. Zij vroegen tevens of de regering
daarbij kan onderbouwen of de bewering klopt, zoals die ook door Veilig Verkeer
Nederland naar voren is gebracht, dat alcoholverslaafden ook in nuchtere toestand
niet verantwoord zouden kunnen deelnemen aan het verkeer.
 In antwoord op deze vragen merk ik het volgende op. Bij de voorbereiding
van het wetsvoorstel is stilgestaan bij de vraag of het alcoholslotprogramma
ook zou moeten kunnen worden opgelegd aan alcoholverslaafden. Daarbij is uitdrukkelijk
rekening gehouden met de opzet van buitenlandse programma’s op dit punt
en met de huidige vormgeving van de vorderingsprocedure waarin het alcoholslotprogramma
wordt ingebed.
 Voor de beantwoording van de vraag of ook alcoholafhankelijke personen
de verplichting zou moeten kunnen worden opgelegd tot deelname aan het alcoholslotprogramma
heb ik allereerst gekeken naar de verschillende buitenlandse alcoholslotprogramma’s.
Daarbij is gebleken dat ook in de meeste buitenlandse alcoholslotprogramma’s
alcoholafhankelijken mogen meedoen. Dit geldt zowel voor een aantal Europese
programma’s, zoals Zweden en Frankrijk als voor programma’s in
de Verenigde Staten van Amerika, Australië en Canada.
 Zweden heeft altijd al alcoholafhankelijken heeft toegelaten, zij het
dat deze na één jaar deelname wel moesten aantonen van hun afhankelijkheid
af te zijn. Als dat niet lukte, dan werden ze uit het programma gehaald. Zweden
heeft nu het voornemen om op dit punt een aanpassing door te voeren: in deze
gevallen zullen de betrokkenen niet langer worden uitgesloten van deelname
aan het alcoholslotprogramma, maar voor hen zal de programmaduur worden verlengd.
Ook in Frankrijk kunnen, onder bepaalde omstandigheden, alcoholafhankelijke
personen deelnemen. In Finland tenslotte worden alcoholafhankelijken in de
praktijk al toegelaten. Momenteel wordt een wetsvoorstel voorbereid om deze
praktijk te formaliseren.
 In alle onderzochte staten van de Verenigde Staten van Amerika (Arizona,
Californië, Colorado, Florida, Georgia, Illinois, Michigan, Minnesota,
New York, North-Carolina, Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvanië, Tennessee,
Texas, Virginia en Washington), mogen alcoholafhankelijken deelnemen aan het
programma. Behandeling of educatie vormt in de Verenigde Staten van Amerika
veelal echter geen onderdeel van het programma, maar een rechter kan dit wel
naast het alcoholsotprogramma opleggen. Deelname aan of het volgen van de
educatie of de behandeling staat in veruit de meeste gevallen los van het
alcoholslotprogramma en is niet vereist om aan het alcoholslotprogramma te
kunnen deelnemen.
 In Canadese programma’s (Alberta, Manitoba, Newfoundland, Nova Scotia,
Ontario, Quebec, Saskatchewan) vindt vaak voorafgaand aan de start van het
alcoholslotprogramma een assessment of screening plaats. Op basis hiervan
wordt behandeling of educatie gekozen. Deze moet worden gevolgd, maar dat
kan gelijktijdig met de deelname aan het alcoholslotprogramma, dat wil zeggen
dat het afronden van een behandeling geen eis is voor deelname daaraan. Ook
in de onderzochte Australische staten (New South Wales en Victoria) mogen
verslaafden deelnemen.
 Voor een overzicht van de verschillende programma’s verwijs ik naar
bijlage 1 bij deze nota.
 
 De algemene teneur van de programma’s is dat hoe ernstiger het alcoholmisdrijf
is en hoe langer het duurt voordat betrokkene heeft aangetoond de scheiding
te kunnen aanbrengen tussen het besturen van een motorrijtuig en het gebruik
van alcohol, hoe langer deelname aan het alcoholslotprogramma duurt. De tendens
is derhalve dat bestuurders met een alcoholprobleem juist in het
programma blijven in plaats van ze daaruit te weren. Verder constateer ik
dat uit buitenlands onderzoek blijkt dat het alcoholslotprogramma een gunstig
effect heeft op de recidive gedurende het programma, gunstiger dan een rijontzegging
of ongeldigverklaring van het rijbewijs. Bij de onderzoeken die sinds 1997
zijn uitgevoerd (Weinrath 1997, Tippets&Voas 1997, Beck et al. 1999, Voas
et al. 1999, Vezina 2002, Frank et al. 2002 en Bjerre 2005), recidiveerden
deelnemers aan het alcoholslotprogramma tijdens het alcoholslotprogramma gemiddeld
80 % minder vaak. Uit de evaluatie van onderzoeken van een aantal Amerikaanse
programma’s blijken veel deelnemers na verwijdering van het alcoholslot
weer terug te vallen in hun oude gedrag. Dit geldt ook in geval van alcoholafhankelijkheid:
er is uit buitenlands onderzoek geen enkele aanwijzing naar voren gekomen
waaruit blijkt dat een alcoholslotprogramma bij deze groep minder effectief
is.
 
 Het voordeel van het door ons voorgestelde alcoholslotprogramma is dat
betrokkene wordt begeleid. Dat is immers een van de voorwaarden waaronder
hij onder gecontroleerde omstandigheden mag rijden. In het kader van het begeleidingsprogramma
moet betrokkene een aantal verplichte groepssessies bijwonen waarin hij onder
andere informatie krijgt over de werking van alcohol, inzicht krijgt in de
eigen alcoholproblematiek, wordt gemotiveerd hulp te zoeken en constructief
aan de slag te gaan met het alcoholslotprogramma. Daarnaast krijgt betrokkene
op basis van de data die periodiek uit het alcoholslot worden uitgelezen,
regelmatig feedback over zijn gedrag. In deze feedback zullen alcoholafhankelijke
bestuurders regelmatig worden geconfronteerd met hun problematiek en de noodzaak
om er iets aan te doen. De kans zal immers groot zijn dat alcoholafhankelijken
regelmatig met te veel alcohol (boven de limiet van 0,2 promille) de auto
zullen proberen te starten. De auto start dan uiteraard niet, maar de startpoging
inclusief de hoogte van het promillage, wordt wel opgeslagen in het alcoholslot.
Deze data worden vervolgens door het CBR beoordeeld. Door middel van feedback
worden zij herhaaldelijk gewezen op de consequenties van het gedrag en de
mogelijkheid hulp te zoeken voor hun problematiek. Verwacht wordt dat hierdoor
voor deze groep alcoholafhankelijken van het alcoholslotprogramma een extra
motivatie uitgaat om hulp te zoeken voor hun problematiek. Tegelijkertijd
controleert het alcoholslot 24 uur per dag of betrokkene niet met een te hoog
percentage rijdt. Een dergelijke 24-uurs-monitoring is nu onbekend: na het
psychiatrisch onderzoek is onbekend of betrokkene wel of niet blijft rijden,
zij het dan zonder rijbewijs. Een deel van de onderzochte bestuurders zal
na een jaar terugkomen om opnieuw een rijbewijs aan te vragen (het succesvolle
deel). Dit zal minder het geval zijn met de mensen die niets aan hun probleem
gedaan hebben, maar mogelijk toch blijven rijden. In een tweetal studies wordt
bevestigd dat het alcoholslot een kans is om deelnemers te stimuleren gebruik
te maken van, respectievelijk een beroep te doen op, professionele hulpverlening
(zie Baker, Braver, Chen, Li & Williams, 2002; Marques, Voas &Tippets,
2003).
 Naar aanleiding van de stelling van de NVvP dat het alcoholslotprogramma
niet inspeelt op de behandeling van de verslaafden onder de deelnemers, wijs
ik er tenslotte op dat de huidige vorderingsprocedure evenmin een behandeling
van de verslaving kent. Afhankelijk van de ernst van het alcoholdelict krijgt
betrokkene de verplichting opgelegd tot deelname aan een lichte ema (thans
nog alleen voor de beginnende bestuurder), een ema of een onderzoek naar de
geschiktheid. Bij geen van deze maatregelen is er sprake van een verplicht
behandelingsprogramma of van begeleiding van betrokkene als bedoeld door de
NVvP.
 
 De zorgen die door de NvVP zijn geuit, zijn herkenbaar, want uiteindelijk
streven wij hetzelfde doel na, namelijk de bevordering van de verkeersveiligheid.
Maar onder verwijzing naar bovenstaande overwegingen ben ik toch
van mening dat de beslissing om alcoholafhankelijken niet uit te sluiten van
deelname aan het alcoholslotprogramma op goede gronden is genomen. Met het
alcoholslot wordt een alcoholafhankelijke er in ieder geval 24 uur per dag
van weerhouden onder invloed te rijden en zit hij minimaal twee jaar gecontroleerd
in het systeem, terwijl in de huidige situatie een alcoholafhankelijke na
een ongeldigverklaring na een medisch specialistisch onderzoek minimaal één
jaar, maar in veel gevallen ook langer, geheel uit beeld is. Bovendien blijkt
dat ook in buitenlandse programma’s alcoholafhankelijken mogen meedoen.
 
 Wat betreft de bewering van Veilig Verkeer Nederland dat alcoholafhankelijken
ook in nuchtere toestand niet verantwoord aan het verkeer kunnen deelnemen,
wijs ik erop dat het onbekend is gedurende hoeveel uren van de dag hun ongeschiktheid
mede wordt bepaald door een te hoog bloedalcoholconcentratie of uitsluitend
wordt bepaald door overige symptomen van hun ziekte. Door het alcoholslot
zijn zij in ieder geval niet in staat te rijden gedurende alle uren dat zij
een te hoog ademalcoholgehalte hebben. Van de «gediagnosticeerden»
zonder slot is daarentegen niet bekend wat zij doen en hoeveel van hen zonder
rijbewijs rijden onder invloed. Van de «niet-gediagnosticeerden»
met slot is in ieder geval bekend dat ze – mits ze niet frauderen, maar
daar wordt opgelet – in elk geval niet onder invloed rijden gedurende
twee jaar, of eventueel langer bij gebleken noodzaak van een verlenging.
 3. Beschrijving van de huidige regelgeving
 De leden van de CDA-fractie merkten op dat tijdens het algemeen overleg
van 15 juni 2004 (29 398, nr. 11) door de regering bij monde
van de minister van Justitie de suggestie is gedaan dat het alcoholslotprogramma
bij teruggave van het rijbewijs als voorwaarde zou kunnen dienen bij automobilisten
van wie eerder het rijbewijs op grond van alcoholgebruik was ingevorderd.
Deze leden vragen waarom deze suggestie niet is verwerkt in het voorliggende
wetsvoorstel.
 Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid de verplichting tot deelname
aan het alcoholslotprogramma op te leggen bij het terugkrijgen van het rijbewijs.
Hierin wordt voorzien door het voorgestelde artikel I, onderdeel N. De uitwerking
hiervan zal plaatsvinden bij algemene maatregel van bestuur, maar komt erop
neer dat het CBR, bij de beoordeling van de geschiktheid in het kader van
de zogenaamde eigen verklaringsprocedure (dat is de procedure waarin de anavrager
door middel van een eigen verklaring een aanvraag indient tot registratie
van een verklaring van geschiktheid, nodig voor het verkrijgen van een (nieuw)
rijbewijs), de verplichting kan opleggen tot deelname aan het alcoholslotprogramma.
Indien betrokkene op deze eigen verklaring, bijvoorbeeld aangeeft dat hij
eerder alcoholproblemen heeft gehad, of indien het CBR beschikt over gegevens
met betrekking tot de lichamelijke of geestelijke geschiktheid van de aanvrager
die het vermoeden rechtvaardigen dat de aanvrager niet voldoet aan eisen voor
die geschiktheid, zal het CBR op basis hiervan betrokkene de verplichting
kunnen opleggen om zich te laten keuren en afhankelijk van de uitkomst van
die keuring als voorwaarde kunnen stellen dat betrokkene deelneemt aan het
alcoholslotprogramma. Een voorbeeld van zo’n geval zou, na inwerkingtreding
van de desbetreffende wet, bijvoorbeeld kunnen zijn dat betrokkene een nieuw
rijbewijs aanvraagt nadat zijn rijbewijs in het kader van de recidiveregeling
voor ernstige verkeersdelicten van rechtswege ongeldig is geworden, of na
een ongeldigverklaring van het rijbewijs na gebleken ongeschiktheid wegens
alcohol. Er wordt derhalve niet afgeweken van het in 2004 geopperde voornemen.
 
 Toepassing in het kader van de eigen verklaringsprocedure is evenwel niet
de enige mogelijkheid voor toepassing van het alcoholslotprogramma. Het alcoholslotprogramma
zal een belangrijk onderdeel worden van de vorderingsprocedure. In de memorie
van toelichting is uiteengezet om welke reden ik van mening ben dat het alcoholslotprogramma
goed past in die procedure, als nieuwe maatregel die wat zwaarte betreft ligt
tussen de ema en het onderzoek naar de geschiktheid. Hiervoor wordt verwezen
naar hoofdstuk 4 van de memorie van toelichting.
 
 De leden van de CDA-fractie vroegen verder waar in het wetsvoorstel is
geregeld dat een deelnemende bestuurder alsnog zijn rijbewijs kwijtraakt indien
hij of zij onvoldoende meewerkt en welke redenen er kunnen zijn om betrokkene
van verdere deelname aan het alcoholslotprogramma uit te sluiten. In Zweden
leiden meer dan twee foutmeldingen, zoals bijvoorbeeld een te hoog promillage
bij de hertest, tot beëindiging van het programma. In het voorliggende
wetsvoorstel wordt hier niet voor gekozen. Deelt de regering de mening, zo
vroegen deze leden, dat sabotage of het niet meewerken moet leiden tot beëindiging
van het programma en ongeldigverklaring van het rijbewijs?
 Als er sprake is van niet meewerken, dan zal het CBR overgaan tot ongeldigverklaring
van het rijbewijs. Dit is geregeld in het voorgestelde artikel I, onderdeel
BB. De in dat onderdeel voorgestelde wijziging van artikel 132 stelt allereerst
vast, in lijn overigens met hetgeen thans reeds in de Wegenverkeerswet 1994
is vastgelegd, dat iemand aan wie de verplichting is opgelegd tot deelname
aan een educatieve maatregel, het alcoholslotprogramma of een onderzoek, verplicht
is daaraan mee te werken. In het voorgestelde nieuwe tweede lid van artikel
132 wordt vervolgens bepaald dat bij gebreke van de bedoelde medewerking het
CBR onverwijld besluit tot ongeldigverklaring van het rijbewijs. In datzelfde
lid is de basis opgenomen om bij ministeriële regeling te bepalen in
welke gevallen daarvan sprake zal zijn. Zo moet bijvoorbeeld worden gedacht
aan de omstandigheid dat de betrokken deelnemer niet op tijd voldoet aan zijn
betalingsverplichtingen of dat hij niet binnen de gestelde termijn zijn alcoholslot
heeft laten uitlezen. Ook handelingen die leiden tot het omzeilen van het
slot (bijvoorbeeld het geval dat de politie op heterdaad constateert dat de
deelnemer een ander laat blazen) of die het gevolg hebben dat het slot niet
meer naar behoren functioneert, zullen worden aangemerkt als gevallen van
niet meewerken, met beëindiging van het alcoholslotprogramma en ongeldigverklaring
van het rijbewijs als gevolg. Ook vindt nog overleg plaats over de vraag in
welke gevallen een aantal foutmeldingen bij de hertest (hieronder vallen het
niet uitvoeren van de hertest of een hertest waaruit een te hoog promillage
blijkt) zou moeten leiden tot beëindiging van het programma. Het overleg
over de precieze formulering van de verschillende gevallen is nog gaande.
Al deze gevallen zullen worden opgenomen in een ministeriële regeling
waarvoor het voorgestelde artikel 132, tweede lid, de wettelijke basis biedt.
 Wellicht ten overvloede merk ik op dat de Swedish Transport Agency kritiek
heeft geleverd op het feit dat het programma al na twee foutmeldingen wordt
beëindigd. De verwachting is dat deze regel geen deel uit gaat maken
van de definitieve wetgeving.
 4. Aanleidingen voor verdere aanpassingen in de aanpak
van rijden onder invloed
 4.1.b Instrumenten die reeds worden toegepast
 De leden van de CDA-fractie vragen naar de uitkomsten van de samenwerking
met de collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Is de regering
het met deze leden eens dat het wel degelijk zinvol kan zijn om gedurende
de begeleiding de koppeling te leggen met volksgezondheid en een
behandelprogramma? Waarom is er niet voor gekozen om ten tijde van de begeleiding
te werken aan alcoholverslaving of probleemgebruik?
 In het kader van de voorbereiding van het wetsvoorstel heeft verkennend
overleg plaatsgevonden met het ministerie van VWS over de vraag of een verplicht
behandelprogramma onderdeel zou kunnen uitmaken van het begeleidingsprogramma.
Hiervan is afgezien. Een van de redenen is dat, zoals hierboven ook al is
aangegeven, de verplichting om een behandeltraject te volgen ook thans geen
onderdeel uitmaakt van de vorderingsprocedure. Een andere reden is dat uitvoering
van de idee om een therapeutisch behandeltraject verplicht onderdeel te maken
van het alcoholslotprogramma op uitvoeringsproblemen stuit. Daarmee is niet
gezegd dat, zoals ook deze fractieleden opmerken, in aanvulling op het alcoholslotprogramma
behandeling niet zinvol kan zijn. Daarom is gekozen voor de oplossing om in
het kader van de groepsessies van het begeleidingsprogramma en in het kader
van de regelmatige monitoring en feedback, als de uitleesgegevens uit het
alcoholslot daartoe aanleiding te geven, de betrokken deelnemer op de mogelijkheid
van vrijwillige behandeling te wijzen en hem erop te wijzen dat zo de kans
wordt vergroot dat hij met ondersteuning van het alcoholslot binnen de twee
jaar leert een scheiding aan te brengen tussen het gebruik van alcohol en
het besturen van een motorrijtuig. Aanvullend is er voor gekozen om op basis
van motiverende en belonende feedback een deelnemer met «goede»
data een soepeler uitleesregiem te geven (waarbij hij derhalve minder vaak
het alcoholslot behoeft te laten uitlezen). Bij «slechte» data
zal de betrokken deelnemer het alcoholslot vaker moeten laten uitlezen en
zal een meer intensieve monitoring plaatsvinden. Wanneer de deelnemer bij
een volgend uitleesmoment weer «goede» data heeft, kan hij terug
naar het minder strenge uitleesregiem. Op deze wijze krijgt de deelnemer de
kans om zelfsturend en zelf verantwoordelijk te zijn in de wijze waarop het
alcoholslotprogramma ten uitvoer wordt gelegd. Het lerend effect zit in het
feit dat de deelnemer wordt beloond of gestraft op basis van het eigen gedrag. Op deze manier is het voordeel van een behandelprogramma
tijdens de looptijd van het alcoholslotprogramma niet uitgesloten, maar wordt
tegelijkertijd het nadeel voorkomen dat bij het niet meewerken aan het behandelprogramma
tegelijk ook deelname aan het alcoholslotprogramma zou moeten worden beëindigd.
Dat zou naar mijn mening geen recht doen aan het feit dat van deelname aan
het alcoholslotprogramma op zichzelf al een positief effect mag worden verwacht.
Dit blijkt immers uit diverse evaluatie-onderzoeken in de Verenigde Staten
van Amerika, Canada en Zweden.
 4.1.c Nieuwe maatregel in aanvulling op bestaande instrumenten
 De leden van de CDA-fractie vragen of er in andere landen ook een begeleidingsprogramma
wordt toegepast en wat hiervan de inhoud is. Vooropgesteld wordt dat er geen
eensluidende definitie bestaat van het begrip «begeleidingsprogramma».
De meeste Canadese staten kennen een vorm van begeleidingsprogramma, cursus
of een of meerdere medische onderzoeken die gelijktijdig met het alcoholslotprogramma
moeten worden gevolgd. In de VS kent men wel educatieve programma’s
en behandelprogramma’s voor bestuurders onder invloed, maar die vormen
in de meeste gevallen geen onderdeel van het alcoholslotprogramma. De rechter
kan deze naast het alcoholslotprogramma opleggen. Maar er zijn ook staten
die geen begeleiding of zorg kennen (bijvoorbeeld Michigan en Oregon) of die
pas begeleiding geven naar aanleiding van het gedrag van de deelnemer tijdens
het alcoholslotprogramma (zoals Florida).
 Voor meer bijzonderheden verwijs ik naar als bijlage 1 bij deze nota naar
aanleiding van het verslag bijgevoegde overzicht.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen sinds wanneer in de desbetreffende
landen het alcoholslotprogramma wordt toegepast, om welke categorie voertuigen
het per land gaat en welke instroompromillages in het buitenland worden gehanteerd.
 Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar de bijlagen 2 en 3 bij
deze nota naar aanleiding van het verslag.
 
 Ook vroegen de leden van de CDA-fractie of er recidivecijfers bekend zijn
van bestuurders die na afronding van het alcoholslotprogramma weer op normale
wijze aan het verkeer deelnemen.
 Uit studies blijkt dat veel deelnemers na verwijdering van het alcoholslot
weer terug vallen in hun oude gedrag. Niet na te gaan valt echter of in deze
gevallen betrokkene alleen een alcoholslot had ingebouwd in het motorrijtuig,
of dat hem daarnaast de verplichting was opgelegd tot deelname aan een begeleidingsprogramma.
In andere onderzoeken (Voas, R.B, Marques, P.R, Tippetts, A.S. Beirness, D.J
(1999). The Alberta Interlock Program: the evaluation of a province-wide program
on DUI recidivism. Addiction 94(12): 1849–1859; en Weinrath, M (1997).
The ignition interlock program for drunk drivers: A multivariate test). Crime
and Delinqency 43(1): 42–59) werd een niet-significante reductie geconstateerd
na uitbouw van het alcoholslot. Dit is dan ook de reden voor het voorstel
het alcoholslotprogramma te verlengen totdat de betrokken bestuurder heeft
geleerd de scheiding aan te brengen tussen het gebruik van alcohol en het
besturen van een motorrijtuig.
 
 De leden van de SGP-fractie vroegen naar de mogelijkheden voor een bredere
inzet van het alcoholslotprogramma. Zij verwezen daarbij naar het feit dat
onder meer in Finland, Frankrijk en Spanje alcoholsloten worden verplicht
in bijvoorbeeld schoolbussen.
 Het alcoholslotprogramma is voor Nederland een nieuw instrument en mijn
prioriteit ligt bij de invoering van het alcoholslot voor recidivisten en
bestuurders die met veel te veel alcohol achter het stuur zijn betrapt.
 Dit laat overigens onverlet dat thans reeds op basis van vrijwilligheid
personen een alcoholslot zouden kunnen laten inbouwen of dat bedrijven alcoholsloten
kunnen laten inbouwen in hun motorrijtuigen om op die manier te bewerkstelligen
dat tijdens het rijden geen alcohol wordt gebruikt.
 4.1.d Effect van de voorgestelde nieuwe maatregel
 De leden van de CDA-fractie vroegen zich af waarom de regering heeft gekozen
voor inbedding van het alcoholslotprogramma in het bestuursrecht en of er
naast het bestuursrecht ook mogelijkheden zijn om via het strafrecht verplichte
deelname mogelijk te maken.
 Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is uitgebreid stilgestaan bij
de vraag naar de mogelijke en wenselijke inbedding van de nieuwe maatregel.
Daarbij is rekening gehouden met de Nederlandse systematiek en is gekeken
hoe een en ander in het buitenland is geregeld.
 In de evaluatie van de vorderingsprocedure was de aanbeveling opgenomen
de instroomcriteria aan te passen en de maatregelen die in het kader van deze
vorderingsprocedure zouden kunnen worden toegepast, uit te breiden. Er bestaat
behoefte aan een maatregel tussen de educatieve maatregel alcohol en verkeer
(de ema) en het onderzoek naar de geschiktheid. Zo blijkt uit de praktijk
van de ema dat die voor de groep zware drinkers eigenlijk een te lichte maatregel
is. Verder is bij gelegenheid van de evaluatie de suggestie gedaan om de instroomcriteria
aan te passen. Met de invoering van het alcoholslotprogramma kunnen deze aanbevelingen
worden uitgevoerd. De aard en de voorgestelde uitvoering van het alcoholslotprogramma
past verder naar mijn mening beter in de vorderingsprocedure dan in de strafrechtelijke
procedure. De vorderingsprocedure beoogt immers bij twijfel aan
de geschiktheid van een bestuurder passende maatregelen op te leggen waardoor
deze bestuurder veilig aan het verkeer kan deelnemen of maatregelen op te
leggen met als resultaat dat betrokkene niet langer aan het verkeer mag deelnemen.
Het strafrecht is gericht op het sanctioneren van een delict dat is begaan
en dat is niet het doel van het alcoholslotprogramma. Tenslotte is overwogen
dat op deze manier toepassing van het alcoholslotprogramma op uniforme wijze
kan worden geregeld. Vooraf is immers duidelijk in welke gevallen de verplichting
zal worden opgelegd tot deelname aan het alcoholslotprogramma. Ongelijkheid
bij de toepassing van het instrument wordt zo vermeden.
 
 De leden van de CDA-fractie vroegen welke sancties kunnen worden opgelegd
indien een deelnemer aan het alcoholslotprogramma met een ander motorrijtuig
dat niet is voorzien van een alcoholslot, wordt aangehouden.
 Tegen deze bestuurders zal langs twee wegen kunnen worden opgetreden.
Allereerst zal proces-verbaal worden opgemaakt wegens overtreding van (het
voorgestelde) artikel 9, negende lid, van de Wegenverkeerswet 1994. Op grond
van dit voorgestelde artikellid is het de bestuurder als deelnemer aan het
alcoholslotprogramma, verboden een motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets,
te besturen zonder dat daarin een alcoholslot als bedoeld in artikel 132e,
eerste lid, is ingebouwd. Hetzelfde geldt overigens indien de betrokken deelnemende
bestuurder een motorrijtuig bestuurt waarin wel zo’n alcoholslot is
ingebouwd, maar waarvan het kenteken niet aan zijn naam is gekoppeld. Hij
bestuurt bijvoorbeeld de auto van een kennis die zelf ook deelnemer is aan
het alcoholslotprogramma. Tenslotte zal een proces-verbaal wegens overtreding
van artikel 9, negende lid, worden opgemaakt, als de betrokken deelnemer een
motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets, met een niet werkend alcoholslot
blijkt te besturen of als de politie constateert dat hij niet zelf blaast,
maar een ander laat blazen. Overtreding van dit artikellid wordt strafbaar
gesteld als misdrijf en wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste
drie maanden of een geldboete van de derde categorie. In al deze gevallen
zal de politie tevens een mededeling doen aan het CBR, omdat dit ook redenen
zullen zijn voor ongeldigverklaring van het rijbewijs wegens het niet verlenen
van de vereiste medewerking aan het alcoholslotprogramma. Na ontvangst van
zo’n mededeling zal het CBR overgaan tot beëindiging van het alcoholslotprogramma
en ongeldigverklaring van het rijbewijs.
 
 De leden van de CDA-fractie constateerden dat de keuze van het alcoholslotprogramma
in het kader van de vorderingsprocedure afhankelijk is van het geconstateerde
alcoholpromillage. Naar aanleiding hiervan vroegen zij in hoeverre dit criterium
voldoende is voor het opleggen van het alcoholslotprogramma. Zij merkten op
dat alleen het alcoholpromillage niet alles zegt over de gehele situatie en
zij stelden de vraag of de toe te passen maatregel niet beter op basis van
een nader onderzoek kan worden bepaald.
 Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is de mogelijkheid bezien om
een besluit tot het opleggen van een bepaalde maatregel, dus ook het alcoholslotprogramma,
niet, of niet uitsluitend, op het geconstateerde alcoholpromillage te baseren,
om er zo zeker van te zijn dat de betrokken rijbewijshouder de voor hem meest
geschikte maatregel opgelegd krijgt. Het gaat hier derhalve om de vraag of
op andere wijze dan door het gebruik van promillages op betrouwbare wijze
een toedeling naar maatregelen zou kunnen plaatsvinden. De aanvankelijke gedachte
was dat een bloedwaardenonderzoek een geschikt instrument zou zijn. Vragen
die hierbij een rol speelden waren welke bloedwaarden dan zouden moeten worden
onderzocht en hoe de uitkomsten zouden moeten worden gewogen.
Zou bijvoorbeeld de weging anders moeten zijn bij een meer ervaren bestuurder
ten opzichte van een beginner of bij een man ten opzichte van een vrouw. Inmiddels
is echter gebleken dat het nog niet mogelijk is door middel van een dergelijk
bloedwaardenonderzoek een juiste en betrouwbare toedeling te maken naar de
verschillende maatregelen. Daarom heb ik besloten de het bestaande toedelingscriterium
op basis van het promillage in stand te houden en ook voor te stellen voor
het vaststellen van de gevallen die voor oplegging van het alcoholslotprogramma
in aanmerking komen.
 Gelet op het feit dat het alcoholslotprogramma nieuw is in Nederland en
in het overleg met de psychiaters weerstand bleek te bestaan tegen de algehele
afschaffing van het geschiktheidsonderzoek in alcoholgevallen, heb ik besloten
voorlopig wel een bovengrens in te stellen. Hierbij is voor de first offender
gekozen voor de grens van 2,1 ‰ (respectievelijk 1,8 voor de beginnende
bestuurder), omdat dit voorheen, voor de invoering van de ema, de grens was
voor het onderzoek. Als betrokkene op basis van de uitkomsten van het onderzoek
niet ongeschikt wordt bevonden, krijgt hij alsnog de verplichting opgelegd
tot deelname aan het alcoholslotprogramma. Op basis van de ervaringen met
het alcoholslotprogramma kan vervolgens worden bezien of eventueel later de
grens kan worden losgelaten of moet worden gehandhaafd of aangepast.
 Aanvullend wijs ik erop dat ook in andere gevallen eerst sprake zal zijn
van een onderzoek en wel als de betrokken bestuurder al eerder wegens een
alcoholdelict in de vorderingsprocedure terecht is gekomen. Of dat het geval
is, is afhankelijk van enerzijds het promillage van het eerste delict dat
heeft geleid tot de mededeling op de voet van artikel 130, eerste lid, van
de Wegenverkeerswet 1994 en anderzijds het promillage van het tweede delict.
Voor een overzicht verwijs ik naar het schema dat is opgenomen in § 4.2.c
van de memorie van toelichting. In het volgende voorbeeld wordt dit schema
verduidelijkt: stel dat een ervaren bestuurder bij het eerste delict een promillage
van 0,9 had, dan heeft hij die keer een lichte ema moeten volgen. Heeft hij
bij het tweede delict een promillage 1,5, dan krijgt hij bij de tweede keer
het alcoholslotprogramma opgelegd. Had hij bij de eerste keer echter een promillage
van 1,5 (met als gevolg het alcoholslotprogramma), dan krijgt hij bij een
tweede keer bij elk promillage al een onderzoek opgelegd, omdat hij al eerder
het alcoholslotprogramma opgelegd heeft gekregen. Afhankelijk van de bevindingen
van dit onderzoek wordt bij ongeschiktheid het rijbewijs ongeldig verklaard
en als betrokkene niet ongeschikt wordt bevonden, krijgt hij alsnog, en wederom,
de verplichting opgelegd tot het volgen van een alcoholslotprogramma.
 Bovenstaande overwegingen hebben uiteindelijk geleid tot de beslissing
het huidige systeem van koppeling van een bepaalde maatregel aan het promillage,
te handhaven. De omstandigheid dat alcoholafhankelijken in het verlengde hiervan
zouden kunnen deelnemen aan het alcoholslotprogramma, past in mijn wens om
ook alcoholafhankelijken toe te laten aan het alcoholslotprogramma.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of een evaluatie aan
het einde van het alcoholslotprogramma wel voldoende is en of ongeldigverklaring
van het rijbewijs niet een betere maatregel is. Buitenlandse onderzoeken zouden
hebben bewezen, zo stelden deze leden, dat alcoholslotprogramma’s voor
verslaafden niet werken. Verder wezen deze leden erop dat volgens de psychiaters
verslaafden ook in nuchtere toestand een gevaar kunnen opleveren voor de verkeersveiligheid.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen dan ook waarom de medische
test niet wordt gehandhaafd, met de ongeldigverklaring van het rijbewijs voor
minimaal een jaar. Tenslotte vroegen deze leden of in overweging is genomen
om aan het einde van het alcoholslotprogramma een medische test uit te voeren.
 In reactie hierop verwijs ik naar het antwoord dat ik hierboven heb gegeven
op vragen van de leden van de CDA-fractie en wijs ik erop dat het naar mijn
mening niet onverantwoord is om alcoholafhankelijken aan het alcoholslotprogramma
te laten deelnemen. Verder zal betrokkene pas een rijbewijs zonder codering
alcoholslotprogramma kunnen krijgen als hij heeft aangetoond een scheiding
te kunnen maken tussen het gebruik van alcohol en het besturen van een motorrijtuig.
Daartoe zullen in de lagere regelgeving strikte eisen worden opgenomen. Indien
niet aan die eisen wordt voldaan, volgt verlenging van het alcoholslotprogramma.
Voor de vraag of alcoholverslaafden in nuchtere toestand ook een gevaar opleveren
voor de verkeersveiligheid verwijs ik naar mijn eerdere antwoord op een soortgelijke
vraag van de fractieleden van het CDA. Verder wijs ik erop dat, zoals hierboven
reeds is aangegeven, in tegenstelling tot de veronderstelling van de psychiaters,
in veel gevallen, en met name bij de hoge promillages, wel degelijk eerst
een onderzoek zal plaatsvinden. Als bij dit onderzoek betrokkene ongeschikt
blijkt te zijn, dan volgt ongeldigverklaring van het rijbewijs. Betrokkene
zal dan opnieuw zijn geschiktheid moeten aantonen, alvorens hij in aanmerking
komt voor een rijbewijs. Bij deze gelegenheid zal het CBR dan ook nog als
voorwaarde de verplichting kunnen opleggen tot het volgen van het alcoholslotprogramma.
 
 De leden van de SP-fractie constateerden dat het alcoholslotprogramma
als straf wordt toegevoegd, maar niet bovenop de bestaande instrumenten. Zij
vroegen zich daarom af of het alcoholslotprogramma niet veel effectiever zou
zijn als het bovenop de bestaande straffen zou worden ingezet. Op deze wijze
kan worden voorkomen dat de daders er licht vanaf komen als zij het alcoholslot
zouden omzeilen.
 In tegenstelling tot de hier geuite veronderstelling van de leden van
de SP-fractie wordt het alcoholslotprogramma niet als straf in het kader van
de afdoening van een begaan feit opgelegd. Het alcoholslotprogramma wordt
in de bij ministeriële regeling aan te wijzen gevallen opgelegd in het
kader van de, naast het strafrecht bestaande, vorderingsprocedure. Wordt een
rijbewijshouder dus verdacht van een alcoholovertreding waarbij een promillage
van, bijvoorbeeld, 1,3 is geconstateerd, dan zal de politie terzake van dat
delict overeenkomstig de bestaande regels proces-verbaal opmaken (en het rijbewijs
invorderen). De zaak zal vervolgens door de officier van justitie in behandeling
worden genomen, waarbij deze dan tevens een beslissing neemt over inhouding
dan wel teruggave van het rijbewijs. Verder zal de officier van justitie beslissen
over de vervolging van betrokkene. Los hiervan zal de politie een mededeling
doen op de voet van artikel 130, eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994.
Is de betrokken bestuurder first offender, dan zal hem, gelet op het promillage,
de verplichting worden opgelegd deel te nemen aan het alcoholslotprogramma
en zal hij voordat hij een nieuw rijbewijs, met codering alcoholslotprogramma,
kan aanvragen, aan een aantal verplichtingen moeten voldoen. Als de betrokken
bestuurder een recidivist is, zal hij in het hier bedoelde geval eerst een
geschiktheidsonderzoek moeten ondergaan. Afhankelijk van de uitkomsten hiervan,
zal hem alsnog de verplichting kunnen worden opgelegd tot deelname aan het
alcoholslotprogramma. Ook tijdens het alcoholslotprogramma zal hij zich aan
bepaalde regels moeten houden. Zo zal hij bijvoorbeeld periodiek het alcoholslot
moeten laten uitlezen en mag hij alleen dat motorrijtuig besturen waarin een
alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid, van de Wegenverkeerswet
1994 is ingebouwd, en waarvan het kenteken voor de uitvoering van het alcoholslotprogramma
aan zijn naam is gekoppeld. Doet hij dat niet, dan zal dat leiden tot beëindiging
van het alcoholslotprogramma en ongeldigverklaring van het rijbewijs. Daarnaast
wordt voorgesteld aan artikel 9 een nieuw lid toe te voegen waarin een aantal
gedragingen strafbaar wordt gesteld. Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord
op een daartoe strekkende vraag van de leden van de CDA-fractie. Naar mijn
mening wordt op de hier beschreven wijze voldoende voorzien in de aanpak van
mogelijke overtreders.
 
 De leden van de SP-fractie vroegen daarnaast of het voor de verkeersveiligheid
niet beter zou zijn als het rijbewijs van bestuurders onder invloed eerder
zou worden ingetrokken. Deze maatregel zou in hun ogen effectiever en goedkoper
zijn dan het alcoholslotprogramma. Naar hun mening zal het alcoholslotprogramma
nutteloos blijken te zijn voor verslaafden. Zij stelden tenslotte de vraag
of van degenen die echt niet zonder alcohol kunnen, het rijbewijs ingetrokken
blijft of dat zij naar middelen zullen zoeken om het slot te omzeilen.
 Buitenlands onderzoek heeft uitgewezen dat het alcoholslotprogramma in
ieder geval een gunstig effect heeft op de recidive gedurende het programma,
gunstiger dan een rijontzegging of ongeldigverklaring van het rijbewijs. Dit
geldt ook in geval van alcoholverslaving: er is uit buitenlands onderzoek
geen enkele aanwijzing naar voren gekomen waaruit blijkt dat een alcoholslot
bij deze groep minder effectief is. Mocht betrokkene zich evenwel niet aan
de regels van het alcoholslotprogramma houden, dan wordt zijn rijbewijs alsnog
ongeldig verklaard.
 
 De leden van de VVD-fractie uitten hun twijfel over de positieve effecten.
Er zijn teveel mogelijkheden voor deelnemers om te frauderen en het is nog
maar de vraag hoe hoog de pakkans is. Zij vroegen naar de inhoud van de communicatiecampagne
en stelden de vraag of het klopt dat in het buitenland is gebleken dat de
kans op terugval na het programma even hoog is als ervoor. Zij vernamen verder
graag de reactie van de regering op de berichten die aangeven dat het alcoholslotprogramma
niet werkt voor de grootste groep drankrijders die het meeste risico opleveren.
 Voordat het alcoholslotprogramma zal worden ingevoerd, zal uiteraard breed
en uitgebreid worden gecommuniceerd over de nieuwe maatregelen. Hierbij zal
het niet alleen over het alcoholslotprogramma gaan, maar ook over de lichte
ema en de nieuwe instroomcriteria voor de ema en het onderzoek. Ook de betrokken
medewerkers van CBR, RDW en politie zullen goed worden voorgelicht. Samen
met deze partijen zal ik de inhoud van de communicatiecampagne en het voorlichtingsmateriaal
uitwerken.
 Wat de kans op terugval betreft na voltooiing van het alcoholslotprogramma
wordt opgemerkt dat zelfs al zou er sprake zijn van terugval na afloop van
het alcoholslotprogramma of van uitval uit het alcoholslotprogramma als gevolg
van het niet naleven van de spelregels, dit onverlet laat dat naar mijn mening
het alcoholslotprogramma een goed middel is omdat het in ieder geval voor
de duur van het alcoholslotprogramma de kans op recidive vermindert. Hierin
is derhalve geen reden gelegen om af te zien van invoering van het instrument.
Ik wijs erop dat nog geen enkel land tot nu toe het alcoholslot weer heeft
afgeschaft.
 
 Ook de leden van de SGP-fractie constateerden dat er flinke zorgen leven
onder de psychiaters over de deelname aan het verkeer door alcoholverslaafden.
Zij zouden dan ook moeten worden uitgesloten van deelname totdat zij hun verslaving
medisch onder controle hebben. Pas daarna zou het alcoholslotprogramma een
geschikte maatregel kunnen zijn om onder gecontroleerde omstandigheden te
leren alcohol en rijden blijvend te scheiden. De leden van deze fractie vroegen
of de regering dit standpunt deelt en welke conclusies hieraan dienen te worden
verbonden.
 Zoals reeds is geantwoord naar aanleiding van vragen van de leden van
de CDA-fractie, is de regering van mening dat deelname aan het alcoholslotprogramma
ook open zou moeten staan voor alcoholafhankelijken. Voor een uitgebreide
toelichting wordt verwezen naar hetgeen hierover aan het begin van deze nota
is opgenomen.
 
 De leden van de SGP-fractie constateerden verder dat de regering juist
de grootste groep alcoholverslaafden – die uit de categorie 1,8 tot
2,1‰ – laat deelnamen aan het verkeer in het kader van het alcoholslotprogramma,
zonder medische controle. Ligt het, zo meenden zij, niet veel meer voor de
hand deze categorie te onderzoeken en hen ongeschikt te verklaren voor verkeersdeelname?
En als de regering zou vasthouden aan haar stelling om de alcoholverslaafden
te laten deelnemen aan het verkeer, dan zou naar het oordeel van deze leden
tenminste moeten zijn gewaarborgd dat deze leden in het kader van het alcoholslotprogramma
een verplichte behandeling van hun ziekte moeten ondergaan. Zij vroegen of
de regering bereid is dit punt alsnog in de regelgeving op te nemen.
 In reactie op een daartoe strekkende vraag van de leden van de CDA-fractie
ben ik reeds ingegaan op de vraag of het promillage een voldoende criterium
is voldoende is voor de keuze van een maatregel. In dat kader heb ik ook de
vraag onder ogen gezien of de toedeling van maatregelen in zijn algemeenheid
afhankelijk zou moeten worden gesteld van een onderzoek. Deze vraag heb ik
ontkennend beantwoord. Ik heb daarbij ook aangegeven dat er bij recidivisten
ook bij lagere promillages een onderzoek zal plaatsvinden. Wanneer dat het
geval is, is afhankelijk van de promillages bij de eerste en tweede constatering.
Voor een toelichting hierop verwijs ik naar de desbetreffende, hierboven weergegeven,
passage. Ook op de vraag of een behandelprogramma een verplicht onderdeel
zou moeten vormen van het alcoholslotprogramma ben ik al eerder ingegaan.
Onder verwijzing naar dat eerder gegeven antwoord zie ik vooralsnog geen aanleiding
om het wetsvoorstel op dit punt te wijzigen.
 
 Tenslotte vroegen de leden van de SGP-fractie op welke wijze de regering
het uiteindelijke streven van 30 tot 35 verkeersdoden minder op jaarbasis
naderbij wil brengen en langs welk traject en op welke wijze het alcoholslotprogramma
verder effectief kan worden gemaakt.
 Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, gaat het in feite om
een groeimodel. In potentie, in de ideale situatie, zal het alcoholslotprogramma
volgens de berekeningen van de SWOV kunnen leiden tot 30 tot 35 minder verkeersdoden
op jaarbasis. Winst zou bijvoorbeeld kunnen worden geboekt als het alcoholslotprogramma
zo snel mogelijk na de gedane constatering zou kunnen worden gestart. Voor
een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar het begin van deze nota
naar aanleiding van het verslag.
 4.2.b Aanpassing instroomcriteria en uitbreiding van het
aantal mogelijke maatregelen
 De leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over de grens voor
het onderzoek, waarop deze grens is gebaseerd, de reden waarom de huidige
grens niet is gehandhaafd en de consequenties van een onderzoek.
 Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar het antwoord dat eerder
in dit verslag is gegeven op de vragen van deze leden in hoeverre het criterium
van het alcoholpromillage voldoende is omdat alleen het alcoholpromillage
niet alles zegt over de gehele situatie en of de toe te passen maatregel niet
beter op basis van een nader onderzoek kan worden bepaald. In aanvulling hierop
wordt opgemerkt dat als op basis van een onderzoek wordt geconstateerd dat
de betrokken rijbewijshouder niet langer beschikt over de vereiste geschiktheid,
het CBR zal overgaan tot ongeldigverklaring van het rijbewijs. Als betrokkene
weer de beschikking wil krijgen over een geldig rijbewijs, dan zal hij moeten
aantonen weer geschikt te zijn. Hij zal een eigen verklaring moeten invullen
en in de voorgeschreven gevallen ook een geneeskundig verslag moeten inleveren.
Op basis hiervan kan vervolgens het CBR vorderen dat betrokkene zich, op eigen kosten, laat keuren door een of meer door het CBR aangewezen
artsen of andere deskundigen. Als hieruit blijkt dat betrokkene weer geschikt
is, registreert het CBR in het rijbewijzenregister een verklaring van geschiktheid
en kan betrokkene een nieuw rijbewijs aanvragen. Het CBR kan in het kader
van deze procedure betrokkene de verplichting opleggen tot deelname aan het
alcoholslotprogramma.
 
 De leden van de CDA-fractie stelden verder de vraag of er niet ook al
bij lagere promillages sprake kan zijn van alcoholverslaving. Kan het zijn
dat deze personen niet opvallen omdat er voor hen geen verplichting bestaat
tot deelname aan een onderzoek? Zou het gelet hierop niet beter zijn in een
eerder stadium een methode te ontwikkelen waarbij kan worden nagegaan of bestuurders
geschikt zijn voor deelname aan het alcoholslotprogramma?
 Het is inderdaad niet onmogelijk dat ook bij lagere promillages sprake
kan zijn van alcoholverslaving. Daarom is alcoholverslaving opgenomen als
contra-indicatie voor de educatieve maatregelen. Zoals hierboven al is uiteengezet,
is bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel bezien of via de methode van
een onderzoek van bloedwaarden een betrouwbare toedeling kon worden gemaakt
naar de verschillende maatregelen. Dit bleek niet het geval. Daarom heeft
de regering besloten de indeling op basis van het geconstateerde alcoholpromillage
te handhaven.
 
 In antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de inhoud
van de lichte ema voor de ervaren bestuurder, kan ik melden dat de thans bestaande
lichte ema ook zal worden gebruikt voor de ervaren bestuurder. Er komt dus
geen specifieke lichte ema voor de ervaren bestuurders. De cursisten hebben
een belangrijke gemeenschappelijke deler, namelijk het rijden onder invloed,
en nog specifieker het relatief lage promillage (dit duidt veelal op een nog
niet problematisch drinkpatroon) en het feit dat het een eerste aanhouding
betreft (dit duidt op een nog niet ontwikkeld gewoontepatroon). Op deze kenmerken
is het programma afgestemd. De lichte ema kent daarnaast een persoonlijke
aanpak, waarbij elke deelnemer in een gemêleerde groep zijn persoonlijke
inzichten kan opdoen. Ook is het de ervaring in de ema dat er een belangrijk
leereffect uitgaat van onderlinge uitwisseling van zienswijzen en ervaringen
in gemêleerde groepen. De verwachting is dat dat ook zal gelden voor
de lichte ema. In reactie op de vraag van deze leden naar de stand van zaken
betreffende het aangekondigde nadere onderzoek dat zou worden gedaan naar
de gevolgen van alcohol op andere aspecten van het leven, merk ik op dat het
in de brief van 27 april 2006 (29 398, nr. 39) bedoelde onderzoek
geen onderzoek was naar de gevolgen van alcohol op andere aspecten van het
leven, maar een onderzoek naar de mogelijkheid om op andere wijze dan uitsluitend
via het alcoholpromillage een toedeling te kunnen maken naar de verschillende
maatregelen in het kader van de vorderingsprocedure. Eerder in deze nota ben
ik al hierop ingegaan.
 
 De leden van de PvdA-fractie gaven aan bedenkingen te hebben bij het gegeven
dat alcoholverslaafden aan het alcoholslotprogramma zullen gaan deelnemen.
Zij meenden dat dit zal leiden tot onacceptabele gevolgen voor de verkeersveiligheid.
Zij wezen erop dat de grens van 2,1‰ niet duidelijk wordt onderbouwd.
Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen hiernaar. De leden
van de PvdA-fractie vroegen verder in hoeverre het mogelijk is om behandeling
van de alcoholverslaafden in het alcoholslotprogramma te realiseren, welke
kosten hieraan zouden zijn verbonden en of de regering kans ziet dit alsnog
te verwezenlijken.
 Eerder in het verslag is, in vragen van de leden van de CDA-fractie, uitgebreid
uiteengezet waarom ik van mening ben dat alcoholverslaafden niet zouden moeten
worden uitgesloten van deelname aan het alcoholslotprogramma.
Verwezen wordt naar dat antwoord. Wat de onderbouwing van de grens van 2,1‰
betreft, merk ik op dat hiervoor is gekozen omdat dit voorheen, voor de invoering
van de ema, de grens was voor het onderzoek. De regering ziet vooralsnog geen
reden om de verplichte behandeling van verslaafden als onderdeel op te nemen
van het alcoholslotprogramma. Zij wijst erop dat dit ook thans geen onderdeel
is van maatregelen in het kader van de vorderingsprocedure. Betrokkene zal
zelf moeten besluiten of hij zich, en dan op vrijwillige basis, onder behandeling
stelt om zijn probleem de baas te worden. Het voordeel van het alcoholslotprogramma
is nu juist dat betrokkene wel wordt begeleid. Dat is een van de voorwaarden
waaronder hij onder gecontroleerde omstandigheden mag rijden. Voortdurend
krijgt betrokkene feedback over zijn gedrag. Hierdoor wordt betrokkene herhaaldelijk
gewezen op de consequenties van het gedrag en de mogelijkheid hulp te zoeken
voor zijn problematiek. De regering verwacht dat dit uiteindelijk meer zal
motiveren tot het zoeken van hulp door deze groep ernstig verslaafden dan
alleen een onderzoek. Verder brengt de regering in herinnering dat het slot
24 uur per dag controleert of betrokkene niet met een te hoog alcoholpromillage
rijdt. Een dergelijke 24-uurs-monitoring is nu onbekend: na het onderzoek
is onbekend wat er gebeurt. Slechts een deel van de onderzochte bestuurders
zal na een jaar terugkomen om opnieuw een rijbewijs aan te vragen (en wel
het succesvolle deel), niet de mensen die niets aan hun probleem gedaan hebben
en mogelijk toch blijven rijden.
 
 Ook de leden van de fractie van GroenLinks achtten het onwenselijk dat
bestuurders met een promillage tussen de 1,8 en 2,1 niet meer worden onderzocht
en vroegen de regering hierop een toelichting te geven, alsmede op de kritiek
van de keurend psychiaters. Tevens vroegen de leden waarom niet reeds bij
een lager promillage een verplicht onderzoek kan plaatsvinden.
 Aan het begin van deze nota is de regering, naar aanleiding van vragen
van de leden van de CDA-fractie ingegaan op de kritiek van de psychiaters.
Elders in de nota is de keuze voor de grens van 2,1 ‰ toegelicht en
is uitgelegd waarom niet is gekozen voor een onderzoek vanaf een lager promillage.
Tevens is reeds uiteengezet onder welke omstandigheden betrokkene ook bij
een lager promillage in aanmerking zal komen voor een onderzoek. Hier wordt
verwezen naar die antwoorden.
 De leden van de GroenLinks-fractie constateerden, onder verwijzing naar
een daartoe strekkende opmerking van de Raad van State, dat het CBR betrokkene
kan adviseren een vrijwillig behandeltraject te ondergaan. Zij vroegen zich
af of deze mate van vrijblijvendheid in overeenstemming is met de ernst van
de problemen waar het over gaat. Naar het oordeel van de leden van deze fractie
zou pas als na onderzoek blijkt dat de problemen van minder ernstige aard
zijn, betrokkene in aanmerking moeten kunnen komen voor deelname aan het alcoholslotprogramma.
 Ook thans is er in het kader van de vorderingsprocedure geen sprake van
een verplichte behandeling. Betrokkene zal zelf moeten besluiten of hij zich,
op vrijwillige basis, onder behandeling stelt. En ook na ongeldigverklaring
is er geen garantie dat betrokkene niet meer aan het verkeer deelneemt. Het
voordeel van het alcoholslotprogramma is nu juist dat er sprake is van begeleiding
en teugkoppeling. In het kader van het begeleidingsprogramma wordt op basis
van de data die periodiek uit het alcoholslot worden uitgelezen, voortdurend
feedback gegeven over het gedrag. In deze feedback zullen alcoholverslaafde
bestuurders regelmatig worden geconfronteerd met hun problematiek en de noodzaak
om er iets aan te doen. De kans zal immers groot zijn dat alcoholafhankelijken
veel uitslagen zullen hebben boven de limiet. Hierdoor worden zij herhaaldelijk
gewezen op de consequenties van het gedrag en de mogelijkheid hulp te zoeken
voor hun problematiek. Daarmee is het alcoholslotprogramma mogelijk uiteindelijk
motiverender voor het zoeken van hulp door deze groep ernstig
verslaafden dan alleen een psychiatrisch onderzoek en ongeldigverklaring van
het rijbewijs. Bovendien controleert het alcoholslot 24 uur per dag of betrokkene
niet met een te hoog percentage rijdt. Een dergelijke 24-uurs-monitoring is
nu onbekend: na het psychiatrisch onderzoek is onbekend wat er gebeurt met
betrokkene. Voor een uitgebreidere toelichting verwijs ik naar mijn eerdere
antwoord op soortgelijke vragen.
 5. Opzet van de nieuwe regelgeving en uitwerking
van de aangekondigde voorstellen
 5.1 Lichte ema
 De leden van de CDA-fractie vroegen of het verschil kan worden aangegeven
tussen de lichte ema en de ema. Zij vroegen verder of het mogelijk is dat
een betrokkene eerst in aanraking komt met de lichte ema, dan de ema en vervolgens
het alcoholslotprogramma.
 De nadruk van de lichte ema ligt op kennisverwerving die moet leiden tot
een attitudeverandering bij de deelnemer. De ema is gericht op het bereiken
van een gedragsverandering. De maatregelen in de vorderingsprocedure verschillen
van elkaar in ernst. Op deze manier wordt beoogd zoveel mogelijk maatwerk
te kunnen leveren. Het is inderdaad mogelijk dat een persoon achtereenvolgens
in de lichte ema, de ema en het alcoholslotprogramma terecht komt. Uitgangspunt
is daarbij het promillage, zowel van de eerste, als van de volgende alcoholovertreding.
Verder is het uitgangspunt dat als betrokkene in de voorafgaande periode van
vijf jaar al eerder een bepaalde maatregel heeft gevolgd, hij bij een volgende
keer niet dezelfde maatregel opgelegd krijgt, maar de naast hogere, ook al
zou hij op grond van het geconstateerde promillage wel voor de lichtere maatregel
in aanmerking komen. Als bijvoorbeeld bij betrokkene de eerste keer een promillage
van 0,9 is geconstateerd, dan krijgt hij een lichte ema. Wordt bij een tweede
keer binnen vijf jaar datzelfde promillage geconstateerd, dan volgt geen lichte
ema, maar de ema. Het kan ook zijn dat betrokkene een maatregel als het ware
overslaat: als bij de eerste keer een promillage van 0,9 is geconstateerd
(lichte ema) en bij de tweede keer 1,3, dan volgt direct het alcoholslotprogramma.
Het geconstateerde alcoholpromillage bij deze tweede overtreding is bepalend
voor de op te leggen maatregel.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de kosten van de lichte ema
en vroegen of betrokkene deze zelf moet betalen.
 De kosten van de lichte ema, die thans reeds kan worden opgelegd aan daarvoor
in aanmerking komende beginnende bestuurders, bedragen op dit moment € 350,-.
Jaarlijks worden deze kosten geïndexeerd. Betrokkene moet deze kosten
zelf betalen. Hierin zal geen verandering worden aangebracht. Ook de ervaren
bestuurder aan wie deelname aan een lichte ema zal worden opgelegd, zal de
kosten hiervan zelf moeten dragen.
 5.3.a Toepassing van het alcoholslotprogramma
 De leden van de CDA-fractie vroegen of het straks mogelijk zal zijn dat
een betrokkene in het kader van de eigen verklaringprocedure ook de verplichting
opgelegd zal kunnen krijgen tot deelname aan een (lichte) ema.
 Op grond van de huidige regelgeving is het zo dat het rijbewijs van een
persoon ongeldig wordt verklaard als betrokkene niet meewerkt aan een educatieve
maatregel of aan een onderzoek. Als die persoon binnen drie jaar na die ongeldigverklaring
wegens niet meewerken aan een educatieve maatregel een rijbewijs wil aanvragen,
zal hij eerst alsnog die educatieve maatregel moeten volgen alvorens ten aanzien
van hem een verklaring van geschiktheid of rijvaardigheid kan worden geregistreerd.
Een vergelijkbare voorziening is getroffen voor degene van wie
het rijbewijs ongeldig is verklaard wegens het niet meewerken aan een onderzoek
in die gevallen waarin de betaling van de kosten van dat onderzoek voor zijn
rekening komen. Invoering van het alcoholslotprogramma zal hieraan op zichzelf
niets wijzigen. Wel zal de regelgeving overeenkomstig de hier geschetste systematiek
worden aangevuld met een voorziening voor de gevallen waarin het rijbewijs
ongeldig is verklaard wegens het niet meewerken aan het alcoholslotprogramma.
Maakt iemand na de in de regelgeving vast te stellen periode gebruik van de
eigen verklaringsprocedure dan kan, zoals al eerder in deze nota is aangegeven,
het CBR de verplichting opleggen tot deelname aan het alcoholslotprogramma.
Ook in andere gevallen zal het CBR, indien uit onderzoek naar aanleiding van
de eigen verklaring blijkt dat betrokkene alleen geschikt wordt geacht als
hij deelneemt aan het alcoholslotprogramma, deelname hieraan als voorwaarde
kunnen stellen.
 
 De leden van de CDA-fractie vroegen verder in hoeverre het alcoholslotprogramma
verder maatschappelijk kan worden ingezet. Voor het antwoord op deze vraag
verwijs ik naar mijn antwoord op soortgelijke vragen van de leden van SGP-fractie.
 
 In reactie op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de rijontzegging
ook zal gelden voor de categorie A merk ik op dat ervoor is gekozen het alcoholslot
alleen in te bouwen in een motorrijtuig van de categorie B. Dat betekent dat,
als betrokkene aan alle voorwaarden heeft voldaan, hem een rijbewijs zal worden
afgegeven dat alleen geldig is voor die categorie B op voorwaarde dat een
motorrijtuig van die categorie wordt bestuurd waarin een alcoholslot als bedoeld
in artikel 132e, eerste lid, is ingebouwd. Daarnaast zal het rijbewijs ook
geldig zijn voor de categorie AM (de bromfiets). Met het rijbewijs met de
codering voor het alcoholslotprogramma zal dus geen motorrijtuig van de categorie
A of C of D kunnen worden bestuurd.
 5.3.b Hoe werkt het alcoholslot
 De leden van de CDA-fractie vroegen naar de technische consequentie van
het niet of niet tijdig uitvoeren van een hertest. Welke criteria liggen hieraan
ten grondslag? De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe een en ander is geregeld
in andere landen en welke consequentie het niet afleggen van een hertest heeft
voor het verdere verloop van het programma.
 Het niet of niet tijdig uitvoeren van de hertest zal niet het gevolg hebben
dat het motorrijtuig acuut stil komt te vallen. De achterliggende reden hiervan
is dat anders mogelijk een gevaar voor de verkeersveiligheid ontstaat. Dit
is in lijn met hoe een en ander is geregeld in de meeste staten waarin een
alcoholslotprogramma is ingevoerd. In die staten leidt het niet uitvoeren
van een hertest of een te hoog promillage bij een hertest evenmin tot het
acuut stilvallen van het motorrijtuig, maar tot het knipperen van de lichten,
al dan niet in combinatie met het afgaan van de claxon. Vervolgens moet men
de auto stilzetten of alsnog een geldige test afleggen en binnen enkele dagen
naar het servicecentrum. Als men dit niet doet, kan de auto uiteindelijk helemaal
niet meer worden gestart. In geval van enkele niet uitgevoerde of met te hoog
promillage uitgevoerde hertesten leidt dit tot beëindiging of verlenging
van het programma.
 Ook in de Nederlandse situatie is het wenselijk betrokkene direct te confronteren
met het feit dat hij zich op dit punt niet aan de regels heeft gehouden. Daarom
zal worden vastgelegd dat het alcoholslot moet kunnen aangeven dat de betrokken
rijbewijshouder, in aanvulling op de door het CBR bepaalde uitleesregime,
binnen een nog nader te bepalen termijn het alcoholslot een extra keer zal
moeten laten uitlezen. Betrokkene zal zich dus binnen de door het alcoholslot
aangegeven termijn moeten melden bij de erkenninghouder als bedoeld
in artikel 132k, eerste lid, om het alcoholslot een extra keer te laten uitlezen.
Als betrokkene dit niet doet, zal hij de auto niet meer kunnen starten. Nader
overleg vindt nog plaats, zo wordt opgemerkt op de vraag van de leden van
de PvdA-fractie, over de precieze invulling hiervan en of en zo ja wanneer
het niet uitvoeren van zo’n hertest, dan wel een hertest waaruit een
te hoog alcoholpromillage blijkt, verdere consequenties heeft.
 Op de vragen van genoemde leden over hoe hiermee in andere landen wordt
omgegaan ben ik in het bovenstaande reeds ingegaan. Voor specifieke informatie
per staat wordt verwezen naar bijlage 4 bij deze nota.
 5.3.c Oplegging van de verplichting
 De leden van de CDA-fractie vroegen of de aparte codering beschikbaar
zal zijn voor zowel de papieren variant als voor de creditcardvariant en of
er kosten aan verbonden zijn, ook wanneer de codering komt te vervallen.
 Als het CBR besluit tot oplegging van de verplichting tot deelname aan
het alcoholslotprogramma, zal het tegelijk het rijbewijs van de betrokken
bestuurder ongeldig verklaren. Betrokkene zal dan aan een aantal verplichtingen
moeten voldoen voordat hij de beschikking kan krijgen over een nieuw rijbewijs
met daarop vermeld de voor het alcoholslotprogramma vast te stellen codering.
Dit nieuwe rijbewijs is, op grond van de huidige regelgeving, een rijbewijs
in de vorm van een creditcard. Papieren rijbewijzen worden immers niet meer
afgegeven. Op dit nieuwe rijbewijs zal dan de voor het alcoholslotprogramma
vast te stellen codering zijn opgenomen.
 Betrokkene zal in ieder geval de kosten van oplegging van het alcoholslot
dienen te betalen (en aan de andere voorwaarden moeten voldoen voor registratie
van de verklaring van geschiktheid die nodig is voor de aanvraag van een rijbewijs)
en ook de kosten van afgifte van het nieuwe rijbewijs. Heeft hij uiteindelijk
met goed gevolg het alcoholslotprogramma doorlopen (en de aan deelname verbonden
kosten betaald), dan registreert het CBR een verklaring van geschiktheid dat
de codering voor het alcoholslotprogramma is vervallen en kan betrokkene,
op eigen kosten, een «schoon» rijbewijs aanvragen. Deze verklaring
van geschiktheid heeft een geldigheidsduur van een jaar. Betrokkene heeft
dan zelf de keus: hij kan gebruik maken van de geregistreerde verklaring van
geschiktheid en, op eigen kosten, het rijbewijs met codering alcoholslotprogramma
omwisselen tegen een rijbewijs zonder de aan het alcoholslotprogramma verbonden
codering. Zodra hij dat nieuwe rijbewijs heeft gekregen, is hij weer bevoegd
een motorrijtuig te besturen zonder alcoholslot en kan het alcoholslot worden
uitgebouwd. Hij kan desgewenst ook nog een tijd blijven rijden met het oude
rijbewijs met codering: hij heeft dan evenwel nog niet de bevoegdheid verkregen
om een motorrijtuig zonder alcoholslot te besturen. Hij zal dus in die tijd
alleen mogen rijden in het motorrijtuig waarin een alcoholslot is ingebouwd
en waarvan het kenteken aan hem is gekoppeld. Dit is overigens niet anders
dan bij een persoon bij wie een andere beperkende codering zou komen te vervallen:
de opheffing van die beperking wordt pas met de afgifte van het nieuwe rijbewijs
geëffectueerd. De geregistreerde verklaring van geschiktheid heeft alleen
tot gevolg dat hij niet meer hoeft te voldoen aan de uitleesverplichting;
het alcoholslotprogramma is immers beëindigd. Hierbij dient dan de betrokkene
wel te bedenken dat er een maximale periode is gedurende welke hij zonder
dat kalibratie heeft plaatsgevonden, kan blijven rijden met het desbetreffende
motorrijtuig. Na afloop van die periode die, zoals het er nu naar uitziet,
rond de 90 dagen zal duren, gaat het alcoholslot «op slot». Het
zal derhalve de voorkeur verdienen om na een gunstige beëindiging van
het alcoholslotprogramma zo snel mogelijk het rijbewijs om te wisselen voor
een rijbewijs zonder codering alcoholslotprogramma en het alcoholslot te laten
uitbouwen. Zo wordt voorkomen dat de geldigheid van de geregistreerde
verklaring van geschiktheid komt te vervallen, en dat betrokkene langs reguliere
weg, via de eigen verklaringsprocedure, een nieuw rijbewijs zal moeten aanvragen.
 5.3.e Het gebruik van een motorrijtuig door anderen dan
de deelnemer aan het alcoholslotprogramma
 De leden van de PvdA-fractie wilden helderheid over de vraag of het de
verantwoordelijkheid is van pech- of hulpdiensten om te voorkomen dat vervangend
vervoer zonder alcoholslot wordt aangeboden aan of wordt gebruikt door een
deelnemer aan het alcoholslotprogramma.
 In beginsel zullen pech- en hulpdiensten in het motorrijtuig kunnen zien
of er in een bepaald motorrijtuig een alcoholslot is ingebouwd. Dat laat onverlet
dat ze bijvoorbeeld na een ongeval vervangend vervoer kunnen aanbieden. Een
motorrijtuig zal immers ook kunnen worden gebruikt door bijvoorbeeld huisgenoten
van de betrokken deelnemer aan het alcoholslotprogramma, voor wie het beschikbaar
komen van vervangend vervoer gewenst of zelfs noodzakelijk kan zijn. Het is
niet de verantwoordelijkheid van de pech- of hulpdienst of de betrokken deelnemer
zelf ook van dat vervangend motorrijtuig zonder alcoholslot gebruik maakt.
 5.3.f Duur van het alcoholslot
 De leden van de CDA-fractie vroegen of in theorie deelname aan het alcoholslotprogramma
onbeperkt kan zijn en of het niet beter zou zijn om als stok achter de deur
uiteindelijk de consequentie te trekken dat sommige deelnemers gewoon niet
de scheiding kunnen maken tussen alcohol en het besturen van een voertuig
en derhalve niet dienen te beschikken over rijbevoegdheid.
 Het doel van het alcoholslotprogramma is dat deelnemers in twee jaar de
scheiding leren aanbrengen tussen het gebruik van alcohol en het besturen
van een motorvoertuig. In de laatste zes maanden moet iemand laten zien dat
hij die scheiding kan aanbrengen (geen foute blaaspogingen meer). Vanuit de
optiek van de verkeersveiligheid is het beter om een betrokkene die na twee
jaar die scheiding nog steeds niet kan aanbrengen, maar zich verder wel aan
de regels van het alcoholslotprogramma houdt, zo lang mogelijk in dat alcoholslotprogramma
te houden. Dit betekent dat het alcoholslotprogramma telkens met zes maanden
zal worden verlengd, net zolang tot betrokkene de scheiding tussen drinken
en rijden kan aanbrengen. Er worden geen beperkingen gesteld aan het aantal
verlengingen.
 5.3.g Spelregels
 De leden van de PvdA-fractie vroegen wanneer de precisering van de spelregels
en de uitwerking van het begeleidingsprogramma bekend moeten zijn om in het
voorjaar 2010 het alcoholslotprogramma in te voeren. Zij vroegen verder naar
een overzicht van de stappen en de bijbehorende planning. Tenslotte waren
de leden benieuwd in hoeverre belang wordt gehecht aan en rekening wordt gehouden
met de noodzakelijke aanpassingen in het nieuwe politiebedrijfsvoeringssysteem.
 Met het oog op de noodzakelijke voorbereidingen is het wenselijk indien
de precisering van de spelregels en de hoofdlijnen van het begeleidingsprogramma
in het laatste kwartaal van 2009 duidelijk zijn. Dan kan hiermee, uiteraard
op voorwaarde dat beide Kamers met het wetsvoorstel hebben ingestemd, al wel
rekening worden gehouden bij de voorbereiding van de invoering. Voor het overzicht
van de stappen en de bijbehorende planning verwijs ik naar onderstaand overzicht.
Alle instanties, dus ook de politie, zijn en worden nauw betrokken bij de
verdere ontwikkelingen. Verder zal, als het wetsvoorstel na instemming van
beide Kamers tot wet is verheven, bij het bepalen van de datum
van inwerkingtreding zeker rekening worden gehouden met de betrokken uitvoeringsinstanties
en de werkzaamheden die zij dan nog moeten verrichten.
 
 In het proces zijn als de belangrijkste stappen voorzien:
 • de behandeling van het wetsvoorstel in Tweede en Eerste Kamer;
 • het opstellen van de benodigde lagere regelgeving waarin onder
meer zal worden opgenomen de spelregels van het alcoholslotprogramma, de technische
eisen waaraan het alcoholslot zal moeten voldoen, de uitwerking van de erkenningseisen
voor de erkenninghouders als bedoeld in de artikelen 132f, respectievelijk
artikel 132k;
 • de voorbereiding en aanpassing van de systemen van het CBR en de
Dienst Wegverkeer om uitvoering van het alcoholslotprogramma mogelijk te maken.
 Het streven is erop gericht het alcoholslotprogramma eind 2010 in werking
te laten treden. Vanaf dat moment kunnen de erkenninghouders als bedoeld in
de artikelen 132f, respectievelijk artikel 132k in aanmerking komen voor een
typegoedkeuring van hun alcoholsloten en voor een erkenning om ze te leveren
en in te bouwen. Hierbij moet wel rekening worden gehouden met het feit dat
de daadwerkelijke verlening van de typegoedkeuring en erkenningen ook enige
tijd vergt. Ook hier zal waar mogelijk zoveel mogelijk al worden voorbereid.
 5.3.i Opzet begeleidingsprogramma
 De leden van de CDA-fractie wilden graag weten of invoering van het alcoholslotprogramma
aanleiding is om meer aandacht te geven aan de controle op het rijden met
een ongeldig verklaard rijbewijs. Zij vragen tevens waardoor de subjectieve
pakkans nu concreet toeneemt en hoe de controlecapaciteit daadwerkelijk gerichter
kan worden ingezet. De leden van de VVD-fractie vroegen wat de regering doet
om inzet van de politie op dit onderwerp te bewerkstelligen.
 
 Voor het verzamelen van informatie maakt de politie meer en meer gebruik
van moderne technologieën. Een van deze technologieën is Automatic
Numberplate Recognition (ANPR). Met behulp van een ANPR-camera is het mogelijk
om automatisch van ieder passerend voertuig een foto-opname te maken en daaruit
het kenteken te filteren. Dit kenteken wordt vervolgens razendsnel vergeleken
met een vooraf samengesteld referentiebestand. In dit referentiebestand staan
kentekens «waar iets mee aan de hand is». Dit laatste kan betrekking
hebben op het voertuig zelf (gestolen, geëxporteerd, buiten gebruik gesteld)
maar ook op de kentekenhouder (openstaande boetes, aandachtsvestigingen, openstaande
belastingschulden enz.). Steeds meer politieregio’s werken met ANPR.
De politie bereidt een businesscase voor waarin voorgesteld wordt om een aantal
ondersteunende processen op landelijk niveau te organiseren. De dienstverlening
rondom het landelijk beschikbaar stellen van bepaalde referentiebestanden
maakt hier deel van uit. Dit najaar beslist de Raad van Hoofdcommissarissen
over voortzetting van het ANPR programma in 2010 e.v.
 5.3.k Financiële consequenties van het alcoholslotprogramma
voor de deelnemer
 De leden van de CDA-fractie stelden dat het alcoholslotprogramma maatschappelijk
van zeer groot belang is, maar mede zal afhangen van de hoogte van de kosten.
Deelt de regering, zo vroegen zij, de mening dat de financiële drempel
tot deelname aan het alcoholslotprogramma zo laag mogelijk dient te zijn?
Welke mogelijkheden ziet de regering om de kosten voor de deelnemers te verlagen
en hoe is dit in andere landen geregeld?
 Ik stel voorop dat het uitgangspunt is dat degene aan wie deelname aan
het alcoholslotprogramma wordt opgelegd, dit zelf ook betaalt. Dit is niet
anders dan bij de educatieve maatregelen, of de onderzoeken in het kader van
de vorderingsprocedure in verband alcohol of drugs. Binnen dit kader deel
ik inderdaad het uitgangspunt dat de financiële drempel zo laag mogelijk
dient te zijn. Bij de voorbereidingen doe ik er dan ook van alles aan om de
kosten zo laag mogelijk te houden. Kosten zouden bijvoorbeeld kunnen verlaagd
door af te zien van een begeleidingsprogramma. Ik ben evenwel van mening dat
juist van de combinatie van alcoholslot en begeleidingsprogramma een positieve
werking uitgaat die groter is dan indien zou worden volstaan met alleen de
inbouw van een alcoholslot. Ook ervaringen in het buitenland wijzen op een
positief effect van interventies gericht op het motiveren van de deelnemer
om alcoholgebruik en autorijden te scheiden en het ondersteunen van de deelnemer
bij het aanpakken van zijn alcoholproblemen (Marques, Tippetts, Voas, Danseco &
Beirness, 2002; Marques, Voas & Timken, 2004; Marques, Voas, Tippetts,
Blackman, Timken & Field, 2007). Wel zal dit begeleidingsprogramma zodanig
worden vormgegeven, dat de kosten niet nodeloos hoog worden, zonder dat evenwel
daarbij afbreuk wordt gedaan aan de inhoud. Daarbij is er voor gekozen om
op basis van motiverende en belonende feedback een deelnemer met «goede»
data een soepeler uitleesregiem te geven (eens per drie maanden) waarbij hij
derhalve minder vaak het alcoholslot behoeft te laten uitlezen). Bij «slechte»
data zal de betrokken deelnemer het alcoholslot vaker moeten laten uitlezen
(eens in de zes weken) en zal een meer intensieve monitoring plaatsvinden.
Wanneer de deelnemer bij een volgend uitleesmoment weer «goede»
data heeft, kan hij terug naar het minder strenge uitleesregiem. Op deze wijze
krijgt de deelnemer de kans om zelfsturend te zijn in en zelf verantwoordelijk
te zijn voor de wijze waarop het alcoholslotprogramma ten uitvoer wordt gelegd.
 Naarmate het alcoholslotprogramma langer duurt, zullen uiteraard de kosten
hoger zijn: het begeleidingsprogramma duurt langer, het alcoholslot zal voor
een langere tijd moeten worden gehuurd en het alcoholslot zal meer keren moeten
worden uitgelezen. Betrokkenen worden, indien het gedrag daartoe aanleiding
geeft, gestimuleerd langs reguliere weg hulp te zoeken bij de verslavingszorg.
Op deze wijze maken zij meer kans om het alcoholslotprogramma goed te doorlopen
en krijgen zij niet te maken met meer kosten als gevolg van verlenging.
 5.3.l Samenloop met de strafrechtelijke ontzegging van
de rijbevoegdheid, de wet puntenstelsel en enkele andere maatregelen op grond
van de Wegenverkeerswet 1994 en de Wahv
 Met de Raad van State constateerden de leden van de CDA-fractie een samenloop
met de strafrechtelijke ontzegging van de rijbevoegdheid, de wet puntenstelsel
en enkele andere maatregelen. Deelt de regering het uitgangspunt, zo vragen
zij, dat betrokkene in beginsel pas kan beginnen met het alcoholslotprogramma
na afloop van de opgelegde rijontzegging of (indien het rijbewijs ongeldig
is geworden) pas nadat er weer een rijbewijs is verkregen? En kan de regering
nader ingaan op de situatie waarin iemand al enige tijd deelneemt aan het
alcoholslotprogramma, daarna in de fout gaat en in het kader van de strafprocedure
een rijontzegging opgelegd krijgt?
 Het is inderdaad mogelijk dat, hoewel de strafrechtelijke procedure en
de vorderingsprocedure naast elkaar kunnen bestaan, in een aantal gevallen
samenloop onvermijdelijk is. Dat zal vooral gelden voor de gevallen waarin
sprake is van de hogere promillages. In die gevallen zal er immers in het
kader van het strafrecht veelal al een invordering van het rijbewijs door
de politie en vervolgens een inhouding door de officier van justitie hebben
plaatsgevonden en zal er ook sprake zijn van een rijontzegging. Zowel de invordering
en de inhouding, als de rijontzegging, worden in het rijbewijzenregister
geregistreerd. Tegelijkertijd zal in het kader van de vorderingsprocedure
het CBR in ieder geval de verplichting opleggen tot deelname aan het alcoholslotprogramma
en daarbij het rijbewijs ongeldig verklaren. Betrokkene moet, om feitelijk
te kunnen starten met het alcoholslotprogramma, eerst de beschikking krijgen
over een nieuw rijbewijs. Daarvoor dient hij aan een aantal voorwaarden te
voldoen: hij moet een alcoholslot laten inbouwen, zich aanmelden bij het CBR
en aan zijn financiële verplichtingen voldoen. Als hij dat allemaal heeft
gedaan, zal het CBR een verklaring van geschiktheid registreren, met de voor
het alcoholslotprogramma vast te stellen codering. Op grond van de regelgeving
(artikel 112 van de Wegenverkeerswet 1994), kan evenwel geen rijbewijs worden
afgegeven indien ten aanzien van betrokkene bijvoorbeeld een invordering,
een inhouding of een rijontzegging geregistreerd staat. Dit betekent derhalve
dat betrokkene inderdaad pas na afloop van zo’n maatregel en nadat hij
heeft voldaan aan de hierboven beschreven voorwaarden in het kader van het
alcoholslotprogramma, een nieuw rijbewijs kan verkrijgen.
 Een andere situatie is, als betrokkene tijdens het alcoholslotprogramma
in de fout gaat en een rijontzegging zou worden opgelegd. In dat geval volgt
beëindiging van het alcoholslotprogramma en ongeldigverklaring van het
rijbewijs. Deze situatie zal een van de spelregels zijn die leiden tot beëindiging
van het alcoholslotprogramma en ongeldigverklaring van het rijbewijs. Deze
spelregels zullen in een ministeriële regeling worden neergelegd.
 
 Ook de leden van de PvdA-fractie vroegen om enige opheldering omtrent
de samenloop van zaken. Zij vroegen daarbij in hoeverre de implementatie van
de EU-richtlijn vakbekwaamheid en de Wet puntenstelsel invloed hebben op de
praktische uitvoering en de doorlooptijd van het project. Zij wilden daarbij
tevens weten wanneer een en ander bekend zal zijn. Hoe groot is, zo vroegen
deze leden, de kans dat de totale doorlooptijd van het project langer zal
duren dan wordt ingeschat?
 De EU-richtlijn vakbekwaamheid heeft geen invloed op het onderhavige project.
De code vakbekwaamheid staat weliswaar vermeld op het rijbewijs, maar de ongeldigverklaring
van dit rijbewijs in verband met de oplegging van de verplichting tot deelname
aan het alcoholslotprogramma treft op zichzelf niet deze code. Omdat het gehele
rijbewijs ongeldig wordt verklaard en betrokkene voor de duur van het alcoholslotprogramma
niet de beschikking zal krijgen over de categorieën C of D, zal hij evenwel
ook geen gebruik kunnen maken van deze code.
 De wet puntenstelsel zal, zoals het er thans naar uitziet, wel samenloop
kennen met het alcoholslotprogramma en met name als het gaat om recidivisten
tussen de 1,0 en 1,3‰. Mede met het oog hierop is in ieder geval in
het wetsvoorstel voorgesteld om de in het kader van het puntenstelsel geldende
grens van 1,0 ‰ te verhogen naar 1,3. Op deze manier wordt voor deze
categorie recidivisten de samenloop met het puntenstelsel voorkomen. Voor
een deel van de recidivisten, namelijk de recidivisten met een promillage
hoger dan 1,3, zal evenwel ook na deze verhoging een samenloop blijven bestaan.
Een ander zal bij algemene maatregel van bestuur worden uitgewerkt.
 8. Beschrijving van de huidige regelgeving
 8.3 CBR
 Verschillende fracties vroegen aandacht voor de rol van het CBR bij de
uitvoering van het alcoholslotprogramma. Zo vroegen de leden van de SP-fractie
welke ICT-problemen het CBR precies verwacht en wanneer het probleem is opgelost
dat niet alle mededelingen van de politie goed worden verwerkt. Zou het, zo
vroegen deze leden, niet goed zijn om, gezien het grote maatschappelijke
belang van het CBR en in het kader van de uitvoering van de maatregelen uit
het wetsvoorstel, het CBR in overheidshanden te brengen en zou een onafhankelijke
klachtencommissie niet passend zijn? De leden van de VVD-fractie vroegen naar
de risico’s verbonden aan de uitbreiding van het takenpakket van het
CBR. Het viel deze leden op dat veel specificaties nog onduidelijk zijn of
nog nader moeten worden bepaald, bijvoorbeeld de samenloop met het strafrecht,
de registratie van de gegevens, de spelregels en de uitwerking van het begeleidingsprogramma.
Moeten deze zaken niet vroegtijdig helder zijn, zo vroegen deze leden.
 
 Over het functioneren van het CBR is in een aantal algemene overleggen
uitvoerig met de Kamer van gedachten gewisseld. Bij deze gelegenheden is ook
de vraag aan de orde gekomen naar de mogelijkheid van een onafhankelijke klachtencommissie.
Voor de beantwoording van die vraag verwijs ik naar de antwoorden die ik in
die overleggen heb gegeven. Wat de vraag betreft of het CBR in overheidshanden
zou moeten komen, wijs ik erop dat alle maatregelen die in gang zijn gezet,
zijn gericht op de verdere verbetering van het functioneren van het CBR. Er
is geen aanleiding om over te gaan tot het in overheidshanden brengen van
het CBR. Dit is ook in lijn met de tot nu gevoerde overleggen met de Kamer.
Verder wijs ik erop dat ik thans reeds beschik over de bevoegdheid tot het
geven van aanwijzingen, terwijl op dit moment op het CBR verscherpt toezicht
wordt gehouden. Daarnaast is regelgeving in voorbereiding is om het CBR onder
de werking van de Kaderwet ZBO’s te brengen. Dit zal tot gevolg hebben
dat de ministeriële verantwoordelijkheid voor de werkwijze en beslissingen
van het bestuur van het CBR en het gevoerde financieel beleid wordt uitgebreid.
Naar mijn mening biedt dit geheel voldoende waarborgen om er op toe te zien
dat het CBR zijn belangrijke publieke taak naar behoren uitvoert.
 
 In zijn algemeenheid wijs ik erop dat in het onderhavige traject zeer
nauw met het CBR wordt samengewerkt. Ik heb er daarom vertrouwen in dat het
CBR straks de extra taak op het gebied van de vorderingen en meer in het bijzonder
ten aanzien van het alcoholslotprogramma, zal kunnen uitvoeren. Voordat dat
het geval zal kunnen zijn, zal uiteraard aan een aantal voorwaarden moeten
zijn voldaan: er zal tijdig duidelijkheid moeten zijn op de verschillende
openstaande vragen, zoals de samenloop met het strafrecht, de spelregels,
de vragen op het gebied van de registratie en de invulling van het begeleidingsprogramma.
Een en ander heeft immers ook consequenties voor de ICT. Ik deel derhalve
uitdrukkelijk de mening van de leden van de VVD-fractie dat genoemde aspecten
tijdig helder moeten zijn. Al deze onderwerpen zullen worden neergelegd in
lagere regelgeving. Bij de totstandkoming hiervan is het CBR nauw betrokken,
net zoals overigens andere instanties die bij de uitvoering van het alcoholslotprogramma
een rol zullen spelen, zoals bijvoorbeeld de Dienst Wegverkeer. Inmiddels
is ten opzichte van het tijdstip waarop het CBR zijn advies heeft uitgebracht,
wat de openstaande vragen betreft veel werk verzet. Zo zijn de spelregels
inmiddels in concept gereed en is, met het CBR, de discussie gestart over
de registratievragen en is de blauwdruk voor het begeleidingsprogramma inmiddels
gereed. Definitieve afronding zal later plaatsvinden zodat eventuele opmerkingen
vanuit uw Kamer kunnen worden meegenomen.
 
 Met het CBR is, net zoals met de Dienst Wegverkeer, afgesproken dat periodiek
over de voortgang van de werkzaamheden zal worden gerapporteerd. Ook met de
politie en het openbaar ministerie vindt periodiek overleg plaats over de
voortgang van de te verrichten activiteiten. Invoering zal, op voorwaarde
van instemming van het parlement, pas plaatsvinden als alle betrokken organisaties,
dus ook het CBR, voorbereid en op orde zijn. De precieze datum
zal te zijner tijd dan ook in overleg met alle betrokkenen worden vastgesteld.
 9. Administratieve lasten
 De leden van de VVD-fractie wilden tenslotte weten hoe het staat met de
typegoedkeuring van de alcoholsloten. Hoeveel typen zijn er nu goedgekeurd
en wordt gestreefd naar concurrentie waardoor de prijzen van de alcoholsloten
wellicht veranderen.
 Op dit moment wordt hard gewerkt aan de formulering van de eisen waaraan
de alcoholsloten die in het kader van het alcoholslotprogramma zullen mogen
worden gebruikt, moeten voldoen. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten
bij de reeds opgestelde Europese norm voor alcoholsloten (EN 50436–1).
Daarnaast worden aanvullende eisen gesteld die er op zijn gericht om op een
veilige manier de data uit het slot in het alcoholslotregister te krijgen.
Hiervoor bestaan namelijk nog geen eisen. Er is inmiddels een concept-programma
van eisen opgesteld en dit wordt met serieus geïnteresseerde fabrikanten
(die al in het kader van buitenlandse alcoholslotprogramma’s alcoholsloten
hebben geleverd en de intentie hebben om in Nederland alcoholsloten te leveren)
besproken om te voorkomen dat de eisen die zullen worden gesteld, niet haalbaar
zijn. Uiteindelijk worden de eisen vastgelegd in een ministeriële regeling.
Dit vormt dan de basis voor de typegoedkeuring van het alcoholslot door de
Dienst Wegverkeer. Alle alcoholsloten die zijn typegoedgekeurd mogen worden
gebruikt in het alcoholslotprogramma. Alleen erkende installateurs mogen de
sloten straks inbouwen en uitlezen. Het streven is inderdaad gericht op concurrentie
teneinde op deze wijze een zo laag mogelijke prijs voor het alcoholslot mogelijk
te maken.
 Er zijn op dit moment nog geen goedgekeurde alcoholsloten. Uiteraard zal
ervoor worden gezorgd dat er tijdig typegoedgekeurde alcoholsloten beschikbaar
zijn.
 
 De minister van Verkeer en Waterstaat,
 C. M. P. S. Eurlings
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.