Schoon en zuinig; Verslag van een Notaoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31209, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31209 nr. 7

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de algemene commissie
voor Wonen, Wijken en Integratie en de vaste commissie voor Economische Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31209Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 286 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 209Schoon en zuinignr. 7VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 31 oktober 2007De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, de algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie2 en de vaste commissie voor Economische Zaken3 hebben op 29 oktober 2007 overleg gevoerd met minister Cramer
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en minister Van
der Hoeven van Economische Zaken over het werkprogramma
Schoon en Zuinig.Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe voorzitter van de algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie,Van GentDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,Kraneveldt-van der VeenDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Van der Leeden Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de algemene commissie
voor Wonen, Wijken en Integratie en de vaste commissie voor Economische ZakenMaandag 29 oktober 2007 10.00 uurDe voorzitter: SpiesAanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:Duyvendak, Van der Ham, Jansen, Madlener, Neppérus, Samsom, Spies,
Van der Staaij en Wiegman-van Meppelen Scheppink,en mevrouw Cramer, minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, en mevrouw Van der Hoeven, minister van Economische Zaken.Aan de orde is de behandeling van:de brief van
de minister van VROM d.d. 18 september 2007 over het werkprogramma Schoon
en Zuinig (31209, nr. 1);de brief van de minister van VROM d.d.
18 september 2007 n.a.v. de ECN/MNP-beoordeling van het werkprogramma
Schoon en Zuinig (31209, nr. 2);de brief van de minister van
VROM d.d. 5 juli 2007 over de kabinetsreactie plannen EnergieNed en Green4Sure
(VROM 07-412).De voorzitter:Wij beginnen dit notaoverleg met enige vertraging. Er is dan ook een heel
mooie actie aan de gang op het Plein. Daar hebben verschillenden van ons zich
even laten zien.Vandaag is aan de orde het werkprogramma Schoon en Zuinig. Ik heet de
ministers die dit namens nog vijf andere collega's aan de Kamer hebben aangeboden
van harte welkom. Voor dit notaoverleg zijn spreektijden en een sprekersvolgorde
afgesproken. Wij hanteren de begrotingsvolgorde. Ik maak de collega's erop
attent dat de afgesproken spreektijden gelden voor de eerste en de tweede
termijn samen.Na de eerste termijn van de Kamer schorsen wij voor de lunch. De ministers
kunnen zich dan voorbereiden op de beantwoording van de vragen van de Kamerleden.
Ik stel mij voor, rond kwart voor een, een uur, te schorsen.MinisterCramerEr is van twaalf uur tot tien over twaalf een bijeenkomst in de Ridderzaal
gepland. Daar moeten ik en mijn collega naartoe.De heerVan der Ham(D66)Gaat dit over het convenant?De voorzitter:Het gaat over het urgentieprogramma voor de Randstad. Daarbij worden allerlei
belangrijke bestuurlijke duo's gevormd. Ik neem aan dat beide ministers ook
tot een duo zullen behoren, zij het niet tot hetzelfde. Ik stel voor om de
ministers in de gelegenheid te stellen om aan die verplichting gehoor te geven.
Wij kijken hoe ver wij zijn rond de klok van kwart voor twaalf.Ik geef het woord aan de heer Jansen.De heerJansen(SP)Voorzitter. Bedankt dat ik dit belangrijke debat mag aftrappen.De SP stond en staat achter de klimaatdoelstellingen van het regeerakkoord:
30% besparing van C02-emmissie in 2020, een aandeel duurzame
energie van 20% in 2020 – inmiddels is dat verlaagd naar 16% –
en 2% energiebesparing per jaar. Het draait wat ons betreft niet alleen
om de vergezichten, maar vooral om de concrete invulling voor deze kabinetsperiode.
In 2020 is dit kabinet al tien jaar met pensioen. Wij zouden graag heldere
doelstellingen voor 2008, 2009 en 2010 geformuleerd zien, zowel voor de drie
hoofdthema's als geheel als voor de afzonderlijke sectoren. Die staan echter
niet in Schoon en Zuinig. Waarom niet? Wij overwegen op dit punt een motie
in te dienen.De nota heeft gezien het aantal ondertekenaars de pretentie om integraal
te zijn. Bepaalde thema's blijven echter geheel buiten beeld. De ruimtelijke
ordening bijvoorbeeld en het economische beleid. Is dat een bewuste keuze
en zo ja, waarop is die gebaseerd? Een goed ruimtelijk beleid kan een flink
positief effect hebben op het energieverbruik in de gebouwde omgeving en op
het transport. Waarom heeft de minister van Ruimtelijke Ordening in het kader
van Schoon en Zuinig geen doelstellingen geformuleerd voor compact bouwen,
dubbel grondgebruik en functiemenging?Hetzelfde geldt voor het economische beleid. In de huidige globalisering
lijkt de schaalvergroting verworden tot een doel op zich. Steeds marginalere
kostenvoordeeltjes bij producenten gaan gepaard met steeds meer gesleep van
goederen met steeds meer negatieve milieueffecten en een steeds groter gebruik
van fossiele energiebronnen. In een tijd waarin wereldwijd bloemen naar Aalsmeer
gevlogen worden om daar geveild te worden en vervolgens weer uit te vliegen,
kan men zich beperken tot het ontwikkelen van zuinige vliegtuigen. Die kunnen
op biobrandstof vliegen. Er kunnen ook wat boompjes worden geplant voor iedere
vlucht. De vraag is of wij ons daarmee niet voor de gek houden.
Als het kabinet schoon en zuinig wil combineren met innovatie en versterking
van de economische structuur, zou het misschien beter wat meer aandacht kunnen
besteden aan versterking van de regionale samenhang in plaats van met de globaliseringstroom
mee te roeien. Heeft de minister van Economische Zaken bij het schrijven van
Schoon en Zuinig zich deze vraag gesteld en, zo neen, is zij bereid dat alsnog
te doen?Voorzitter. De minister van Sociale Zaken staat niet bij de ondertekenaars
van de nota. Toch zou het goed zijn als er binnen het kabinet een waakhond
wordt aangesteld voor de koopkrachteffecten van dit project. Energie is een
van de grootste kostenposten in de Nederlandse huishoudens. Volgens onze inschatting
slaan de koopkrachteffecten niet gelijkmatig neer over alle groepen. Daardoor
ontstaat het risico van ongewenste sociale bijeffecten van het klimaatbeleid.
De SP-fractie zou graag de koopkrachteffecten in kaart gebracht zien. Als
dan blijkt dat bepaalde groepen onevenredig getroffen worden, zou dat wat
ons betreft moeten leiden tot aanpassing van het programma of van de fasering
van het programma. Ook op dat punt overwegen wij een motie.De overheid heeft in dit dossier een voorbeeldfunctie. Dat wordt ook in
de nota erkend. Maar dan zouden er ook harde doelen moeten worden gesteld.
Een 2% efficiencywinst voor de overheid voor de komende jaren is precies
dezelfde taakstelling als het kabinet voor heel Nederland wil opleggen. Dat
is wat ons betreft dan ook wel een erg slap uitgangspunt als de overheid een
voorbeeldfunctie heeft. Een percentage duurzame energie in 2011 en een percentage
CO2-reductie in 2011 voor de overheid lijken ons ook geen overbodige
luxe.Voorzitter. Deze nota leunt erg sterk op beleid van de Europese Unie,
beleid dat er nog niet is en waarvan de ervaring leert dat het meestal slapper
uitpakt dan ons lief is. Het is waar dat klimaatbeleid een belangrijke internationale
dimensie heeft, maar dat moet geen argument zijn om nationaal niet te doen
wat nodig en mogelijk is. Dat kan je bijvoorbeeld zien aan de prestaties van
andere EU-landen als Duitsland en Denemarken die inmiddels een straatlengte
op Nederland voor liggen in het tempo van verduurzaming van de energievoorziening.
Beide landen op het terrein van windenergie, Duitsland ook op het terrein
van zonne-energie en Denemarken op het punt van warmtekracht. De SP-fractie
is van mening dat er op nationaal niveau veel meer gedaan kan worden dan het
kabinetsplan doet. Naast het plaatsen van enkele kanttekeningen bij de aanpak
van het kabinet, wil ik mijn termijn vooral besteden aan het doen van een
aantal concrete verbetervoorstellen voor de verschillende sectoren, te beginnen
met de gebouwde omgeving. Daarvoor nog kort een opmerking over het plan Green
for sure. Een halfjaar geleden hebben de milieuorganisaties en de vakbeweging
een eigen integraal plan gelanceerd voor het klimaatbeleid. Dat plan is door
ons heel positief ontvangen. Het kabinet stelt in de nota Schoon en Zuinig
dat het de belangrijkste elementen uit dat plan heeft overgenomen, maar toch
blijven er natuurlijk nog wel enkele belangrijke verschillen over. Twee daarvan
wil ik even noemen.Allereerst het gebruik van kolen in combinatie met CO2-afvang
en -opslag. Het is duidelijk dat het kabinet daar zwaar op inzet, terwijl
Green for sure laat zien dat dat niet nodig is. De SP-fractie is van mening
dat het bouwen van nieuwe kolencentrales zonder dat zelfs maar is aangetoond
dat CO2-afvang en -opslag werkt, een bijzonder onverstandige keuze
is. Datzelfde geldt voor het zwaarder inzetten op het gebruik van biomassa,
waarbij een belangrijk deel daarvan zal moeten worden geïmporteerd. Ik
kom hier straks nog op terug.Hiermee kom ik op de gebouwde omgeving. Wij hebben drie voorstellen om
de klimaatbestendigheid van het Bouwbesluit te verbeteren bij de herziening
in 2009. Allereerst zouden vanaf dat moment alle nieuwe gebouwen optimaal
moeten worden ontworpen voor het gebruik van actieve zonne-energie in de toekomst.
Fotovoltage zonne-energie wordt zonder subsidie ergens tussen 2015 en 2020
financieel interessant voor de kleinverbruiker en een paar jaar later ook
voor de grootverbruiker. De minister voor WWI heeft onlangs bij een overleg
over bouwregelgeving toegezegd dat zij dit punt wil meenemen, maar achteraf
ontstond twijfel over wat zij daaronder verstaat, zoals wel vaker het geval
is. De SP-fractie zou graag zien dat per 2009 alle nieuwe gebouwen op grond
van het Bouwbesluit optimaal geschikt zijn voor zonne-energie. Gaat dat gebeuren?Een vergelijkbaar voorstel hebben wij voor het bestendiger maken van nieuwe
gebouwen tegen perioden van langdurige hitte. Het komt steeds vaker voor dat
energiezuinige nieuwbouwprojecten tijdens zonnige perioden onleefbaar zijn.
Recent speelde dat nog bij een aantal nieuwe schoolgebouwen. Ik zie ook opvallend
vaak in nieuwbouwprojecten kort na de oplevering de airco-units tegen de gevel
of op het dak verschijnen. Daarmee smelt de energiezuinigheid als sneeuw voor
de zon. Het zou trouwens goed zijn als er een experimenteerprogramma komt
om energiezuinige concepten voor hittebestendige gebouwen in de praktijk te
testen. Er kan dan worden gedacht aan "slimme"
zonwerende constructies, een extra geventileerde spouw, het op de juiste plaats
toevoegen van massa en nachtventilatie.Het Bouwbesluit moet wat ons betreft worden aangescherpt met een energieprestatie-eis
voor bestaande gebouwen. Die eis wordt geëffectueerd op het moment dat
de eigenaar een aanvraag indient voor een verbouwing of uitbreiding. Op dit
moment worden alleen de te wijzigen onderdelen getoetst. Wij stellen voor
om vanaf 2009 ook de andere gebouwdelen te toetsen en alleen nog een vergunning
af te geven indien na de verbouwing het hele gebouw voldoet aan de aangescherpte
prestatie-eis voor bestaande gebouwen. Het voorstel van het kabinet om voorlopig
alleen onderzoek te doen naar de aanscherping van de normstelling, is onbegrijpelijk
slap in relatie tot het verbeterpotentieel van de bestaande gebouwenvoorraad.Hoe zorgen wij ervoor dat er tot 2011 in totaal 500.000 gebouwen energiezuiniger
worden gemaakt? Dat is immers de wens van het kabinet. Met name in de eigenwoningsector
zal dat met de individuele aanpak waarvoor het kabinet kiest, heel lastig
zijn. De SP-fractie meent dat het verstandiger is om in de koopsector juist
in te zetten op een collectieve aanpak. Dat scheelt de eigenaren veel gedoe
en is ook goedkoper. 90% van de sinds 1945 gebouwde woningen zijn als
complex gebouwd. De meeste complexen tellen tussen de 50 en 500 woningen.
Door meteen een plan te maken voor het gehele complex, waar mogelijk gecombineerd
met groot onderhoud, kunnen de kosten met minstens 20% omlaag worden
gebracht en dan zitten betrokkenen minder lang in de rommel. Wij
stellen voor dat de overheid gerichte subsidies verstrekt voor de oprichting
van verenigingen van eigenaren in de laagbouw – daar is dat immers nog
niet verplicht – en voor het maken van collectieve plannen. Dat kost
relatief weinig belastinggeld en levert de eigenaar-bewoners door de kwantumkorting
toch een groter financieel voordeel op. Ons voorstel kan worden gecombineerd
met de goedkope leningen waarvan het kabinet voorstander is.Schaf de verplichte taxatie af om in aanmerking te komen voor de Nederlandse
hypotheekgarantie indien men een tweede hypotheek nodig heeft ten behoeve
van energiebesparing. Dat scheelt voor een gemiddelde woning € 600.Mijn laatste voorstellen voor de gebouwde omgeving hebben betrekking op
het energielabel dat met ingang van januari 2008 verplicht wordt. Er staat
echter geen straf op het niet nakomen van die verplichting. Wij stellen voor
om die vergissing snel te herstellen. Anders wordt het energielabel een aanfluiting.
Verder zouden wij het energielabel graag omgebouwd zien naar een maatstaf
voor het absolute verbruik. Ik verwijs naar de discussie over de dikke BMW's
met een groen label, terwijl zij twee keer zoveel dorst hebben als een middenklasser
met een lagere waardering.Ik kom op de energiesector. Komende woensdag wordt de Stimuleringsregeling
Duurzame Energieproductie met de minister van Economische Zaken besproken.
Bij die gelegenheid zullen wij dieper ingaan op de precieze vormgeving van
de regeling, maar wat mij betreft zijn er al vandaag drie vragen aan de orde.
Zijn de middelen die voor de uitvoering van de SDE zijn uitgetrokken toereikend
om de ambitie, 16% marktaandeel duurzaam, in 2020 te behalen? Dat lijkt
de SP-fractie en ook anderen onwaarschijnlijk in het licht van de middelen
die waren uitgetrokken voor de MER. Het kabinet heeft de ambities verhoogd,
maar de beschikbare budgetten die nog niet zijn belegd met verplichtingen,
zijn veel lager. Hoe kan dat? Is dat het gevolg van het feit dat de SDE volledig
uit de schatkist gefinancierd wordt? Zo ja, waarom wordt dan niet meer gekozen
voor financiering van de energierekening?Welke vormen van duurzame energie komen in aanmerking voor een bijdrage
in het kader van de SDE? Wat ons betreft is dat niet de bijstook van biomassa;
niet van palmolie maar ook niet van andere biomassa. Geïmporteerde biomassa
heeft, zolang er geen waterdicht certificeringssysteem bestaat, helemaal niets
te maken met duurzaamheid. Binnenlandse biomassa, met name reststromen, hoeven
wat ons betreft evenmin te worden gesponsord. Wij kunnen ons hooguit voorstellen
dat nieuwe technieken voor het opwerken van reststromen tot hoogwaardige energieproducten
als biogas of -ethanol, steun verdienen. Mevrouw Gesthuizen heeft er tijdens
het debat over de ROM voor gepleit om alle financiële regelingen op het
terrein van innovatie te bundelen of in ieder geval beter te combineren. Nu
zijn bedrijven afhankelijk van drie of vier geldstromen. Voor iedere geldstroom
geldt een eigen besluitvormingstraject. Op deze manier is het initiatief voor
een tweede generatie bio-ethanolfabrieken in Sas van Gent in het slop geraakt.
Wij vinden de afhoudende reactie van de minister van Economische Zaken op
dat punt niet logisch in het kader van het kabinetsbeleid om overbodige bureaucratie
aan te pakken.De heerSamsom(PvdA)U begon met Green4Sure te prijzen, maar nu schrapt u alle biomassa uit
het plan. Dat wordt heel lastig te combineren. Green4Sure kwam al niet verder
dan 12% duurzame energie in 2020, maar dit werkprogramma gaat daar
met 50% overheen. Vervolgens wilt u ook de biomassa schrappen. Ik reken
u even voor: in 2010 is het ongeveer 40 petajoule, dat wil zeggen een derde
van het totaal. Hoe wilt u dat oplossen?De heerJansen(SP)In de eerste plaats corrigeer ik u wat betreft de 12% van Green4Sure.
U hebt dit al vaker gezegd, maar het is niet zo. Green4Sure komt, evenals
het kabinet, tot 16%, afhankelijk van het scenario. Ook het kabinet
komt, bij een ander scenario, uit op een waarde tussen de 11% en 13%.
U moet de zaak dus niet anders voorstellen dan deze is.De heerSamsom(PvdA)Even een feitelijke correctie. Dat zal in dit debat steeds gebeuren, maar
ik blijf het doen: Green4Sure komt voor 2030 tot 16%. In 2020 rekenen
wij dit werkprogramma af. Dat staat op 16%, terwijl Green4Sure uitgaat
van 12%. Als u met cijfers komt, moet u met de goede cijfers komen.De voorzitter:Dat weet nu iedereen voor de rest van de dag, dus die cijfers hoeven wij
niet meer te herhalenDe heerJansen(SP)Ik wil het in tweede termijn nog wel eens voor u oplezen, mijnheer Samsom.
Ik wil echter ook antwoord geven op het tweede deel van uw vraag, over het
behalen van de doelstellingen zonder biomassa. Welnu, wij willen geen subsidie
uitdelen voor biomassa. Mijn fractie is positief over de mogelijkheden om
binnenlandse reststromen beter en deels ook hoogwaardiger te benutten. Zo
zijn wij heel positief over de bio-ethanolfabriek in Sas van Gent. Ik constateer
dat het kabinet op dat punt echter niet erg meewerkt, want de fabriek is in
het slop geraakt omdat er sprake is van versnippering in allerlei kleine subsidietjes,
in plaats van dat de minister van Economische Zaken zegt: ik ga dat eens bundelen.De heerSamsom(PvdA)U wilt de subsidies schrappen, maar de subsidie op de fabriek in Sas van
Gent wilt u laten toenemen. Dat kan niet allebei waar zijn.De heerJansen(SP)Daarbij ging het om andere subsidies, namelijk om investeringsaftrek,
subsidie van Verkeer en Waterstaat voor het ontwikkelen van biobrandstoffen
en een regionale subsidie. Het waren drie verschillende potten, die te maken
hadden met innovatie. Het is erg onhandig als dit soort initiatieven wordt
gesubsidieerd uit meerdere potten, wand die hebben elk hun eigen dynamiek.
Daaraan zouden wij graag iets doen.Voorzitter. Wij willen graag een toelichting op motivering voor de productmix
van duurzame technieken die het kabinet voor ogen heeft bij de SDE. Hoe ziet
het kabinet het aandeel van de verschillende opwekkingsmethoden? Als warmtekracht
niet via de SDE wordt meegenomen, hoe kan dan de doelstelling uit de nota
Schoon en Zuinig worden behaald?Hoe kan het dat het woord zonne-energie in de nota Schoon en Zuinig nauwelijks
voorkomt? Het lijkt ons dé energiebron van de toekomst. Hoe verhoudt de stimuleringsregeling duurzame energie zich tot de motie-Halsema
over het verplichte aandeel duurzame energie? Het kabinet zegt die motie uit
te voeren door op Europees niveau te streven naar een verplicht aandeel duurzame
energie. Dat lijkt mij echter een creatieve ontsnappingsroute. Overigens heeft
EnergieNed recentelijk gewaarschuwd voor averechtse effecten van een verplicht
aandeel duurzame energie. Graag ontvang ik daarop en reactie van de minister
van Economische Zaken.De heerVan der Ham(D66)U bent voor een verplicht aandeel duurzame energie. Volgens mij heeft
uw fractie ook voor de motie gestemd. U wilt echter ook een reactie op de
opmerkingen van EnergieNed. Hoe staat u daar zelf tegenover? In de brief die
wij hebben gekregen, wordt een aantal nadelen opgesomd. Hoe wilt u die zelf
tackelen?De heerJansen(SP)De reden waarom de SP-fractie voorstander is van het idee van een verplicht
aandeel duurzame energie, is dat het in essentie een simpele methode is om
het marktaandeel van duurzame energie geleidelijk aan te verhogen. De meerkosten
worden dus niet via subsidie gerealiseerd, maar doordat alle leveranciers
het aandeel uitsmeren over het totale pakket aan energieopwekking. Het is
dus een minder bureaucratische manier om het doel te bereiken. In het buitenland
heeft men overigens een aantal ervaringen opgedaan, die goed moeten worden
meegenomen. Zo blijkt dat de neiging ontstaat om de gemakkelijkste technieken
te gebruiken. Dit kan worden ondervangen door te segmenteren, zoal bijvoorbeeld
in de SDE en de MEP in het verleden is gebeurd. Het idee als zodanig spreekt
ons echter nog steeds bijzonder aan. Het lijkt ons een simpele, niet-bureaucratische
manier om het gebruik van duurzame energie te bevorderen.Ik kom op de uitbreiding van het productievermogen voor windenergie. De
komende vier jaar wil het kabinet 450 MWh extra windvermogen op zee realiseren
en maar liefst 2000 MWh op land. De SP-fractie steunt de uitbreiding van het
windvermogen, maar pleit voor een groter aandeel van de groei op zee. Het
draagvlak voor windmolens op land is met name in dichtbevolkte gebieden een
probleem. Je kunt dus voorspellen dat de realisatie van de ambitie voor 2000
MWh een probleem gaat worden vanwege een stroom aan bezwaarschriften. Wat
ons betreft, is ook op land nog wel enige groei mogelijk, met name in combinatie
met de sanering van oude molens die op foute locaties staan. Op land zou de
opstelling geconcentreerd moeten worden langs de grootschalige infrastructuur
en op grote bedrijvenlocaties zoals de Maasvlakte.Een laatste punt met betrekking tot duurzame energie is de toegang tot
het net. Steeds vaker komt het voor dat netcapaciteit ten behoeve van kolen-
en gascentrales tot een tekort leidt voor producenten van duurzame energie.
Hierdoor vissen zij achter het net en moeten zij jarenlang wachten op een
netaansluiting. Ik heb hierover bij het debat over de kolencentrales op 4 juli
een motie aangehouden, waarover de minister van VROM eerst overleg wilde voeren
met haar collega van EZ. Wat heeft dit overleg opgeleverd? Zo nodig zal ik
de motie alsnog in stemming brengen.Ik kom op het punt van de energie-efficiency. Dit is volgens mij de belangrijkste
duurzaamheidsoptie voor de komende tien jaar. Bij de elektriciteitsproductie
zou de efficiency een flinke sprong kunnen maken als er voortaan harde eisen
worden gesteld aan het nuttig gebruik van restwarmte bij nieuwe elektriciteitscentrales.
Ook hierover heb ik op 4 juli een motie aangehouden op verzoek van de
minister van VROM, die ik nu opnieuw in de strijd wil werpen. Het kabinet
zegt in de nota dat voortaan bij nieuwbouw en renovatie altijd onderzocht
moet worden of gebruik van restwarmte mogelijk is. Dit vind ik de omgekeerde
wereld. Wat ons betreft pakken wij het probleem aan bij de bron, en wel op
het moment van vergunningverlening voor een nieuwe centrale.Verder is er de efficiency bij consumenten. Veel consumentenapparatuur
is energetisch van beroerde kwaliteit. Denk bijvoorbeeld aan de mobiele airco's
die in perioden van hitte door de witgoedverkopers aan de klant worden gebracht
en aan de terrasverwarming die ineens massaal in de aanbieding is bij de tuincentra.
Het kabinet verschuilt zich op dit punt weer achter Brussel. Waarom wordt
er op apparatuur waarvan evident is dat die gemaakt is om water naar de zee
te dragen, geen megaheffing gezet die hetzelfde effect heeft als een verbod?
Dit mogen wij toch wel van Brussel?Ik kom op de inzet van energiebelasting om bovenmatig elektriciteitsverbruik
te ontmoedigen. De SP-fractie heeft in haar tegenbegroting voorgesteld om
een nieuwe schijf energiebelasting in te voeren voor de grootverbruikers onder
de kleinverbruikers. Met name voor elektriciteit is de prijselasticiteit groot
en zijn de sociale gevolgen volgens ons gering. Het leeuwendeel van het verbruik
boven de 35 kWh per jaar zit in de categorie luxe of pure verspilling. Voor
bijzondere situaties, bijvoorbeeld patiënten met elektrische apparatuur
aan huis, kan er een hardheidsclausule komen.In de sectoren industrie en landbouw valt ons op dat de prestatieafspraken
erg mager zijn, zeker als je bedenkt dat de energiebelasting voor grootverbruikers
vrijwel nul is. Waar blijft overigens het duurzaamheidsakkoord? In de nota
Schoon en Zuinig wordt eerst gesproken van een efficiencydoelstelling voor
alle industriële sectoren van 50% in 2030. Dit is nog geen 2%
per jaar. Een pagina verder is de lat gezakt tot een doelstelling van 20%
in 2020 ten opzichte van 2005, en daarboven 10% besparing op fossiele
brandstoffen in de keten. De SP-fractie is van mening dat voor de grootverbruikers
een efficiencydoelstelling voor deze kabinetsperiode van 3% per jaar
de absolute bodemafspraak zou moeten zijn.Wij missen in de nota de inzet van parkmanagement op bedrijventerreinen
als middel om energie te besparen en restwarmte beter te benutten. Bij een
goede facilitaire organisatie liggen er ook kansen om restruimte op bedrijventerreinen
te benutten voor de opstelling van windturbines.In de landbouw is vooral de zeer lage doelstelling voor de groei van het
aandeel gesloten kassen opvallend. Er wordt gesproken over 7% in 2011
en 25% in 2020. Dit is beschamend weinig als je bedenkt dat de economische
levensduur van kassen op vijftien tot twintig jaar ligt. Iedere vier jaar
wordt dus 20% tot 25% van het areaal vervangen. Gezien de enorme
besparingspotentie van de gesloten kas in combinatie met warmte- en koudeopslag,
zou de doelstelling met een factor twee tot drie kunnen worden verhoogd.Opvallend is dat de nota Schoon en Zuinig geen aandacht besteedt aan het
verminderen van de vleesproductie als middel om de emissies terug te brengen.
De consumptie van vlees ligt in Nederland ver boven het niveau
dat uit het oogpunt van volksgezondheid optimaal is. Daarnaast is er een grote
productie voor de export. Zeker in het licht van het recente burgerinitiatief
zou het voor de hand gelegen hebben, op zijn minst de mogelijkheden te verkennen.
Is het kabinet daartoe alsnog bereid?Dan wil ik nog een tweetal voorstellen doen voor de sector verkeer en
vervoer. Voor de transportsector bepleiten wij een kwaliteitsverbeterslag
voor de binnenvaart. De binnenvaart heeft ondanks de relatief bescheiden investering
in infrastructuur een marktaandeel van ruim een derde in het Nederlandse transport.
Dat is indrukwekkend, maar het zou nog veel beter kunnen, als er wat meer
geïnvesteerd werd in de haarvaten van het systeem. Ook de kleinere vaarwegen
vormen essentiële schakels in een dekkend netwerk. Je zou het aantal
weg- en waterterminals verder kunnen uitbreiden. Dat is een prima alternatief
voor extra asfalt. Ook de vernieuwing van de binnenvaartvloot zou gestimuleerd
moeten worden. De inbouw van zuinige en schone motoren is goed voor het energieverbruik
en voor de luchtkwaliteit. De toepassing van speciale boegen kan nog veel
meer energie besparen. Een deel van de benodigde middelen kan gevonden worden
door de bouw van de tweede sluis in het Noordzeekanaal af te blazen. Die is,
zeker nu de Maasvlakte doorgaat, overbodig.Wij vinden het opvallend dat bij het personenvervoer geen woord wordt
besteed aan de fiets. Dat is toch hét schone en zuinige vervoermiddel
bij uitstek? Terwijl Nederland historisch het land is met het grootste aantal
fietsers in het dagelijks verkeer, hebben wij de afgelopen jaren juist in
het buitenland kunnen zien hoe de fiets op een effectieve manier ingezet kan
worden.De voorzitter:De minister maakt u erop attent dat zelfs op de voorpagina van Schoon
en Zuinig een fiets is afgebeeld.De heerJansen(SP)Dat is ook zo'n beetje de laatste keer dat de fiets in beeld komt.In het buitenland is met het fietsbeleid een inhaalslag gemaakt. Men laat
ons zien hoe de fiets effectief kan worden ingezet als voor- en navervoer
bij andere vormen van vervoer. Daarvoor is een gebruiksvriendelijk systeem
van huurfietsen of zelfs witte fietsen nodig. De fractie van de SP stelt voor
om in deze kabinetsperiode te starten met het uitbouwen van de OV-fiets tot
een fijnmazig netwerk van leenfietsen, te beginnen in een straal van vijf
kilometer rond de drukste NS-stations en de transferia rond de grote steden.Net als het beleidsprogramma was de nota Schoon en Zuinig weer een prettig
geïllustreerde, gemakkelijk leesbare brochure, zeg maar een praatje bij
een plaatje. Wij hebben daar alle waardering voor. Wat ons betreft hoeft dat
wat meer substantie echter niet in de weg te staan.De heerVan der Ham(SP)De heer Jansen is kritisch en gedetailleerd. Dat is heel goed. Is hij
bereid de volgende keer de tegenbegroting van de SP ook door het Milieu- en
Natuurplanbureau te laten doorrekenen, net zoals GroenLinks, D66 en het kabinet?De heerJansen(SP)Daar zijn wij best toe bereid. De doorrekening was dit jaar een probleem,
maar wij hebben daar geen principiële bezwaren tegen.De heerMadlener(PVV)De SP wil terrasverwarmers en airco's verbieden. Ik weet dat de SP graag
in termen van goed en fout denkt. Komen er nog lijstjes van de SP wat er allemaal
verboden moet worden? Een gekoeld biertje is eigenlijk ook een beetje energieverspilling.
Zo kan ik nog veel luxe noemen die de SP vast heel erg fout vindt. Waar houdt
dit op? Wil zij onze hele wijze van leven voorschrijven?Dan heb ik een vraag over tuinbouw in verwarmde kassen. De heer Jansen
wil geen bloemen uit Afrika. Wil hij wel tomaten uit Spanje of blijven wij
die in Nederland met aardgas produceren?De heerJansen(SP)Als er een goed alternatief is, zoals er voor airco is, is verbod een
mogelijkheid. Je kunt perfecte nieuwbouw ontwerpen die energiezuinig en comfortabel
is, ook in zomerse perioden, zonder airco. Je moet dan wel een goed ontwerp
maken. Als je een slecht ontwerp maakt en dat achteraf repareert met airco,
kost dat de gebruiker heel veel stroom. Dat is niet erg verstandig.De heerMadlener(PVV)Komt er standaard een airco in iedere nieuwe woning?De heerJansen(SP)De heer Madlener moet straks mijn betoog nog maar even nalezen.Ik heb recent een aantal kassenprojecten bekeken. Er zijn inmiddels kassystemen
ontwikkeld die vrijwel geen en straks helemaal geen externe energie meer nodig
hebben. Daar hoef je dan geen aardgas meer voor te verstoken. Die kassen draaien
puur op zonne-energie, die op een handige manier in de zomer wordt opgeslagen.
De milieuvriendelijkheid, de duurzaamheid van de glastuinbouw heeft daarmee
een enorme stimulans gekregen. Er worden ook steeds minder tomaten uit Spanje
geïmporteerd, want er komen steeds meer tomaten uit Nederland. Dat is
erg goed.De voorzitter: Van der StaaijMevrouwSpies(CDA)Voorzitter. Nog geen jaar geleden waren velen van ons bij de première
van An inconvenient truth. Wij waren onder de indruk van de boodschap die
Al Gore ons daar persoonlijk meegaf. Bij de voorbereiding van dit debat heb
ik met regelmaat teruggedacht aan de periode van het schrijven van verkiezingsprogramma's,
de campagne en het coalitieakkoord, en de ambities die daarin zijn vastgelegd.
Er werd met enig ongeloof gekeken naar de afspraken die deze coalitie heeft
gemaakt. Wat de CDA-fractie betreft komen deze afspraken voort uit de absolute
overtuiging dat klimaatverandering en de zekerheid van onze energievoorziening
deze afspraken noodzakelijk maken. Wij hebben dat als partij al in 2005 in
een duurzaamheidsmanifest neergelegd. De ambities zijn verzilverd in het regeerakkoord.
Wat mij bij de presentatie van dat akkoord trof, was dat eigenlijk iedereen
in Nederland op de een of andere manier wel inziet dat prestaties in deze
orde van grootte geleverd moeten worden. Niet voor niets ging bij de natuur-
en milieuorganisaties de vlag uit. Misschien nog wel belangrijker is dat werkgevers,
andere overheden en maatschappelijke organisaties de ambities van dit kabinet
delen. Maar praatjes vullen geen gaatjes. Er is met spanning uitgekeken
naar het programma Schoon en Zuinig, dat wij vandaag bespreken.Wat mij in de afgelopen maanden trof, is dat ik eigenlijk niemand ben
tegengekomen die probeerde terug te komen op de gemaakte afspraken. Sterker
nog, velen zijn aan de slag gegaan om te laten zien wat hun bijdrage zou kunnen
zijn aan het realiseren van de doelstellingen. De initiatieven van EnergieNed,
het Platform EnergieTransitie Gebouwde Omgeving en Green for sure verdienen
stuk voor stuk alle lof. Veel leuker vind ik alle ondernemers, bijvoorbeeld
in de glastuinbouw, die gewoon aan de slag zijn gegaan. Zij hebben de overheid
niet nodig om innovatie te realiseren en daarmee de concurrentie vaak een
eind voor te zijn. Op die manier kunnen zij een heel aardige boterham verdienen.
Daarmee zijn zij het levende bewijs voor de gedachte dat duurzaamheid en economie
prima samengaan. Steeds meer provincies en gemeenten zijn ook met enthousiasme
aan de slag gegaan. Ik ben onder de indruk van wat de provincie Limburg op
de rol heeft staan op het gebied van zonne-energie en cradle to cradle, en
van het Rotterdamse klimaatinitiatief. Ik noem initiatieven van de luchtvaartsector,
ondanks de grote weerstand tegen de vliegtaks. Wat te denken van de explosieve
groei van het aantal groene producten in de financiële dienstverlening?
Was het niet het vorige kabinet waarin onder aanvoering van staatssecretaris
Van Geel geleidelijk aan een beweging op gang is gebracht waarbij milieu vooral
als kans moet worden gezien? Van deze koerswijziging kunnen wij steeds meer
vruchten plukken, en dat is pure winst.Laat ik van mijn hart geen moordkuil maken. Ik ben al die mensen en organisaties,
ook journalisten, een beetje zat die direct beginnen te mekkeren dat het allemaal
nog niet concreet en hard genoeg is, dat het te onzeker en te soft is. Wat
de CDA-fractie betreft, wordt daarmee geen recht aan de realiteit gedaan.
Nederland is sinds het eerste MNP groot geworden met de inzet van het convenant
als een instrument om snel en goed milieudoelen te realiseren. Dat succes
wordt hier herhaald. Hoezo is een convenant of een akkoord niet hard? Ik durf
de stelling aan dat dergelijke overeenkomsten nog wel eens harder kunnen zijn
en in ieder geval effectiever dan nieuwe wetten en regels. Bovendien: met
afspraken en akkoorden kunnen wij morgen met elkaar aan de slag, en hebben
wij geen lange, ingewikkelde procedures. Wij kunnen dat gewoon doen.Per saldo is de CDA-fractie dus enthousiast over Schoon en Zuinig. De
evaluatie op dit punt laat zien dat de doelen binnen bereik komen. Bij een
succesvolle implementatie van ambitieus EU-beleid worden de doelen benaderd.De heerDuyvendak(GroenLinks)Er is een benchmark convenant energiebesparing. Hoeveel procent van de
bedrijven gaat de daarin genoemde ambitie niet halen?MevrouwSpies(CDA)Dat percentage heb ik niet paraat. De afspraken die in dat kader zijn
gemaakt, zijn geweld aangedaan door het systeem van de emissiehandel, ingevoerd
kort na de benchmark. Dit systeem vertoont nog allerlei mankementen, wat een
effectieve werking van dat convenant ernstig in de weg heeft gestaan. Overigens
zijn in dat kader ook successen te benoemen, want ik meen dat de energie-efficiency
in de glastuinbouw gedurende de afgelopen 30 jaar met 56% is toegenomen.De heerDuyvendak(GroenLinks)44% van de bedrijven gaat het niet halen. Het MNP constateert in
de Milieubalans 2007 dat gedurende dit convenant een ontsparing in de energiesector
heeft plaatsgevonden. Van 1,2% energiebesparing is het gezakt naar
0,7%. Gaat u dan pleiten voor nog meer convenanten?De heerVan der Ham(D66)Het IPCC zegt dat het merendeel van convenanten niet meer emissiereducties
heeft behaald dan zonder convenanten zou zijn bereikt. Zij stellen dat convenanten
in dit geval niets extra's doen. Wat vindt u daarvan?MevrouwSpies(CDA)Bij het IPCC gaat het om richtlijnen van de EU. Als daaraan geen convenant
ten grondslag ligt, kun je niet zeggen dat het convenant niet effectief is
geweest. Verder heb ik al gezegd dat het emissiehandelsysteem in alle gebrekkigheid
waarmee het is ingevoerd, mede ten gevolge heeft dat de meerjarenafspraken
op het gebied van de energie-efficiency niet of onvoldoende worden gehaald.
U bent wat selectief in het noemen van voorbeelden, misschien mag ik dat ook
zijn. Kijk naar het doelgroepenconvenant in de zuivel-, de metaal- en de drukkerijsector:
dat zijn alle buitengewoon effectieve instrumenten geweest. Internationaal
heeft men nog niet erg veel vertrouwen in convenanten. De CDA-fractie is daar
nog steeds een heel groot voorstander van. Nederland heeft wat dat betreft
een traditie hoog te houden. Ik wijs op de resultaten die zijn geboekt met
de uitvoering van de MNP's: die zijn mede dankzij de convenanten tot stand
gekomen.De heerVan der Ham(D66)Het is waar dat convenanten soms goed uitpakken, maar ook heel vaak niet.
Dat zien wij niet alleen op het gebied van het milieu, maar ook op andere
gebieden: heel vaak komt het bedrijfsleven de afspraken niet na. Meestal vindt
de politiek dat dan met wetgeving moet worden gekomen. Kan mevrouw Spies,
in haar grote geloof in convenanten, aangeven wanneer bij haar het punt is
bereikt dat tot verplichting wordt overgegaan?MevrouwSpies(CDA)Dat zou onderdeel moeten zijn van de convenantafspraken. Je sluit een
deal met elkaar, waarin je afspreekt dat je in 2010 bepaalde resultaten moet
hebben gerealiseerd. Als dat niet het geval is, is dus sprake van wanprestatie
van een van beide partijen en heb je alle ruimte en gelegenheid om als overheid
met straffere maatregelen uit de hoek te komen. Kijk naar het meest recente
verpakkingenconvenant dat Kamerbreed enthousiast is onthaald. Volgens mij
zijn wij er uitstekend in geslaagd om juist ten aanzien van de kunststofverpakkingen
tot een doelstelling te komen die vele malen hoger ligt dan datgene wat wij
in Europees verband met elkaar hebben afgesproken.Voorzitter. Europese samenwerking is volgens de CDA-fractie de kern van
de opgave voor de komende jaren. Wij moeten minimaal op Europees niveau afspraken
maken over CO2-reductie. Anders komen wij nergens. Al onze aandacht
en ambitie moet daarop gericht zijn. Beide ministers zijn zich ook bewust
van die ambitie als ik het programma Schoon en Zuinig op mij laat inwerken.
Natuurlijk zijn alle Europese activiteiten weer afgeleid van de
noodzaak om een mondiaal vervolg te geven aan het Kyotoprotocol, maar laten
wij ons vandaag even tot Europa beperken. Ik heb al verschillende keren aangegeven
dat wat de CDA-fractie betreft wij ons nu vooral op concrete maatregelen moeten
gaan focussen die nodig zijn om de doelen te halen.Over de doelen bestaat op hoofdlijnen wel overeenstemming, maar het wordt
pas spannend als het concreet wordt en wij zicht krijgen op wat het betekent
om die doelen te gaan halen. In januari komt de Europese Commissie met een
voorstel voor het vervolg op het huidige systeem van emissiehandel. Een goed
werkend systeem is een absolute voorwaarde voor het succes van realisering
van ook onze ambities. De CDA-fractie pleit daarbij voor een allocatie per
sector op Europees niveau. Dat garandeert een gelijk speelveld. Dat kan bovendien
aantrekkelijk zijn voor het Nederlands bedrijfsleven omdat wij relatief energie-efficiënt
produceren. Daarnaast moet er – en dat kan per sector wat verschillen –
een heel substantieel deel van de rechten geveild worden. Ik verneem hierop
graag de reactie van de bewindslieden.Het voelt weliswaar een beetje als een uitgesleten groef op een niet meer
bestaande langspeelplaat, maar toch blijft het noodzakelijk om keihard in
te zetten op het bronbeleid op Europees niveau. Ik ben buitengewoon benieuwd
hoe het kabinet de Europese Commissie gaat verleiden om hier nu echt meters
te gaan maken. Ik zou de ministers daarbij willen adviseren om in ieder geval
het Nederlandse bedrijfsleven meer hun lobbypartners te laten worden. Zij
kunnen bijvoorbeeld in UNICE-verband echt nog meer dan nu gebeurt.Vervolgens wil ik de verschillende sectoren die in het programma zijn
opgenomen, langslopen. Ik begin met de energiesector, waarbij sprake is van
een scala aan maatregelen en voorstellen. Wat ik mis, is nog steeds het grotere
kader. Volgens mij was minister Brinkhorst de eerste minister die een jaar
of drie geleden al een motie aan zijn broek kreeg waarin gevraagd werd om
een langetermijnvisie op de gewenste energiemix, maar die is er nog steeds
niet. Niet alleen de Kamer maar zeker ook de buitenwereld vraagt van de overheid
om kaders en richting. Terecht. Wij zitten nu in de ingewikkelde discussie
dat ons gas opraakt, dat wij van de één geen biomassa meer mogen
gebruiken omdat het leidt tot bedreiging van de voedselvoorziening en tot
ontbossing elders, dat kolen niet meer mogen vanwege de grote CO2-uitstoot
en dat kernenergie sommigen nog steeds een hartstilstand bezorgt. Ik nodig
de bewindslieden dan ook dringend uit om in deze discussie de richting aan
te geven die men van hen vraagt. Bij de begrotingsbehandeling EZ heeft minister
Van der Hoeven aangegeven dat wij tot medio 2008 moeten wachten. Dat moet
dan wel echt het laatste uitstel zijn dat zij vraagt.MevrouwNeppérus(VVD)Hoe zit mevrouw Spies zelf in die kernenergie? Zij zegt dat sommigen er
een hartstilstand van krijgen. Gelukkig is zijzelf nog in goede doen.MevrouwSpies(CDA)Ik was ook niet van plan een hartstilstand van kernenergie te krijgen.
Ik denk dat mevrouw Neppérus heel goed weet dat in het CDA-verkiezingsprogramma
kernenergie als optie open zou moeten blijven. Zij weet ook dat wij voor de
komende vier jaar met elkaar hebben afgesproken dat er geen spa de grond ingaat
voor de bouw van nieuwe centrales. Ik hoop wel dat wij de komende jaren een
discussie over kernenergie kunnen blijven voeren op basis van feiten. Wij
weten allemaal dat de SER nu met een advies bezig is. De minister van VROM
heeft aangegeven dat zij dat advies graag wil betrekken bij verdere stappen
die zij op dit dossier zou willen zetten. Het lijkt mij goed dat wij die discussie
niet helemaal stil laten staan in de komende jaren.MevrouwNeppérus(VVD)Ik begrijp dat mevrouw Spies zegt dat zij ook in de jaren van dit kabinet
met die discussie wil verdergaan.De heerDuyvendak(GroenLinks)Bouwen kan niet in deze periode, maar kan mevrouw Spies zich wel voorstellen
dat in deze periode locatieonderzoek, een vergunningsprocedure of milieuonderzoeken
plaatsvinden? Sluit de CDA-fractie dat type activiteiten de komende drieënhalf
jaar nog niet uit?MevrouwSpies(CDA)Ik denk dat wij de dingen in de goede volgorde moeten doen. Dat betekent
dat wij eerst het SER-advies afwachten. Ik hoop dat GroenLinks bereid is tot
een discussie op basis van feiten, voors en tegens. Er is geen vorm van energievoorziening
zonder nadelen, volgens mij. Kernenergie heeft absoluut ook nadelen, maar
daar staan voordelen tegenover. Wij willen die discussie graag zakelijk voeren.
De discussie over vergunningverleningsprocedures is een vrij hypothetische,
want ik kan garanderen dat op dit moment geen enkel bedrijf een aanvraag voor
een vergunning zal indienen, en dat zal de komende vier jaar echt niet anders
worden, is mijn stellige overtuiging. Aan hypothetische discussies hebben
wij niet zo gek veel.De heerDuyvendak(GroenLinks)Dan moet u toch uw licht eens in Zeeland opsteken. Daar heeft Delta een
heel andere opinie gegeven. Ik constateer dat voor het CDA niet uitgesloten
is dat dit deze periode allemaal op gang komt. U maakt die keuze nog niet,
maar u kunt er ook voor gaan liggen, bijvoorbeeld op basis van het recente
rapport van ECN, waarin de voor- en nadelen van kernenergie, en vooral de
nadelen, nog eens goed op een rij worden gezet.MevrouwSpies(CDA)Het is altijd heel onverstandig om in de politiek dingen uit te sluiten.
De informatie die ik heel concreet van Delta heb, gaat in een heel andere
richting dan de heer Duyvendak suggereert. Voordat het coalitieakkoord werd
gesloten, was men inderdaad verkenningen aan het uitvoeren, maar volgens de
meest recente informatie die ik heb, worden die plannen niet concreet verder
gebracht.MevrouwNeppérus(VVD)Ik zou nog graag antwoord krijgen op mijn vraag of ik goed heb begrepen
dat u in deze kabinetsperiode verder wilt gaan met de discussie.MevrouwSpies(CDA)Ja hoor, dat hebt u goed begrepen.Voorzitter. In het programma wordt gesproken over inspanningsverplichtingen
voor nieuw voorziene kolencentrales. Dat lijkt mij net een tikje te vrijblijvend.
Zij moeten top zijn wat betreft de rendementseisen en klaar zijn voor CO2-afval en opslag. In dat kader kan ik deze inspanningsverplichting
niet zo goed plaatsen. Kan deze worden verduidelijkt?Verplicht stellen is prachtig, maar wij moeten wel concreet maken hoe
en welke eisen daaraan zijn verbonden. Mij wordt verteld dat eigenlijk niemand
daar een antwoord op heeft, sterker nog, dat de ambtenaren geïnteresseerd
naar het plafond staren als bedrijven vragen naar de voorwaarden, eisen en
wettelijke regimes die van toepassing zullen worden. Ik kan mij daar best
iets bij voorstellen, maar niets doen is in ieder geval geen optie. Welke
acties worden ondernomen om die vraag op korte termijn te kunnen beantwoorden?De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat is de inzet van de CDA-fractie? Onder welke voorwaarden zijn kolencentrales
wel aanvaardbaar? Wat zou er keihard afgesproken moeten worden? Ik begrijp
dat zij die kant op wil.MevrouwSpies(CDA)Ik denk dat het een illusie is om te veronderstellen dat wij met energiebesparing
en duurzame energie de komende jaren in onze energiebehoefte kunnen voorzien.
Of wij het leuk vinden of niet, wij zullen ook fossiele brandstoffen en kernenergie
moeten blijven gebruiken. Dat doen wij op dit moment ook al. Ik denk dat schone
kolencentrales een rol kunnen spelen in een transitieperiode. Wat de CDA-fractie
betreft zouden zij gereed moeten zijn voor CO2-afvang en -opslag.
Zij moeten aan de hoogst denkbare rendementseisen voldoen. Daarbij is cruciaal
dat wij ervoor zorgen dat in de komende jaren zicht ontstaat op en afspraken
worden gemaakt over een emissiehandelsysteem waardoor de CO2-uitstoot
van kolen de prijs krijgt die deze zou moeten hebben. Dat is uiteindelijk
het meest effectieve instrument om binnen plafonds die wij met elkaar afspreken,
aan de markt over te laten hoe wij aan onze energiebehoefte kunnen blijven
voldoen.De heerDuyvendak(GroenLinks)Het gaat mij er even om wat er in die afspraken zou moeten staan, en u
noemt, opmerkelijk genoeg, twee dingen niet. Dat is allereerst het sluiten
van oude, wellicht nog meer vervuilende kolencentrales. Nu moeten zij het
alleen gereed maken voor CO2-opslag, maar dat is het ernaast reserveren
van een voetbalveldje. Zij moeten zich echter ook verplichten om dat te gaan
doen. Dat noemt u ook niet.MevrouwSpies(CDA)Ik zal proberen om mij nog explicieter uit te drukken. U weet net zo goed
als ik dat een aantal kolencentrales buitengewoon verouderd is en binnen afzienbare
tijd ook uitgefaseerd zou worden. Het is dus niet zo dat er nieuwe kolencentrales
bij komen. Wat de CDA-fractie betreft, staat daar ook sluiting van verouderde
centrales tegenover. Ik denk dat wij ons vergunningeninstrument zodanig moeten
inrichten dat op het moment dat afvang en opslag van CO2 gerealiseerd
kunnen worden, wij dat ook in de vergunningvoorschriften opnemen. Wij weten
allemaal dat dit nog best heel ingewikkeld is, maar wij hopen dat dit rond
2015 het geval zal zijn.De heerJansen(SP)Ik wil allereerst een vraag stellen over de sluiting van de oude centrales.
Zegt u dat er geen vergunningen voor nieuwe centrales worden afgegeven als
niet tegelijkertijd zwart op wit wordt gezet dat oude centrales buiten gebruik
worden gesteld? Dat is dus gekoppeld. Dat is dus niet een verwachting, maar
dat is gekoppeld.Ik wil voorts nog iets vragen over die CO2-afvang. Ik was afgelopen
zaterdag op een symposium over de voorgenomen bouw van kolencentrales in Groningen.
Daar werd mij door één van de twee initiatiefnemers verteld
dat CO2-opslag technisch gezien op zijn vroegst in 2018 te realiseren
is. Hij nam daarbij aan dat de eerste centrale zo rond 2013 in bedrijf zou
kunnen komen. Er zit dus een periode van vijf jaar tussen. Is dat voor de
CDA-fractie acceptabel?MevrouwSpies(CDA)Laten wij in eerste instantie eens proberen om ervoor te zorgen dat 2018
naar voren wordt gehaald. Dat zou volgens mij ook moeten kunnen. De inzet
in Europees verband is daar ook op gericht. Er zullen in 2015 tien tot twaalf
proefprojecten met CCS operationeel moeten zijn. Ik ga ervan uit dat minimaal één
maar mogelijk twee van die proefprojecten in Nederland gerealiseerd worden
en dat 2018 derhalve iets te pessimistisch is. U vraagt of het een package
deal moet worden. Bij voorkeur natuurlijk wel: oude centrales uitfaseren en
nieuwe openen. Maar als bijvoorbeeld Nuon een centrale heeft staan die nog
twintig jaar mee zou kunnen en Essent wil een nieuwe bouwen, dan lijkt het
mij lastig om Nuon te verplichten eerst de oude te sluiten voordat Essent
een nieuwe mag openen. Dat staat een beetje haaks op de vrije markt waarmee
wij inmiddels te maken hebben.Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. Ik was, wat de energievoorziening
betreft, aangekomen bij het onderdeel duurzaam. Wat ons betreft, blijft biomassa
inclusief groen gas daarin heel belangrijk, mits wij dat doen zonder ellende
elders te veroorzaken. Daarom is het ongelooflijk belangrijk dat wij vooral
die binnenlandse productie blijven stimuleren. Eerder hebben wij al gesproken
over de mogelijkheden om op de overgang van zout en zoet water energie op
te wekken. Ook energie uit algen lijkt perspectief te bieden. Kent de regering
die initiatieven en hoe wil zij die een plek geven? Terecht pleit de regering
voor het toepassen van duurzaamheidscriteria op EU-niveau. Nederland vervult
hierin een toonaangevende rol. Dat juichen wij toe. Wij delen de ambities,
maar ook het ongeduld. Daar waar mogelijk zullen wij proberen om te versnellen.Wij hebben nog wel de vraag, wat wij de komende jaren – en dan doel
ik op de periode 2008-2010 – precies doen met biobrandstoffen in het
verkeer in relatie tot die duurzaamheidscriteria. Uit de brief van vorige
week is mij allereerst niet helemaal duidelijk geworden hoe de regering de
komende jaren, waar in Nederland gewerkt wordt met een oplopende percentage
verplicht bij te mengen biobrandstoffen, wil omgaan met die duurzaamheidscriteria.
Alleen via een rapportageplicht bij bedrijven? Wat stelt die feitelijk voor?
En waarom zou die verplichte rapportage niet per 1 januari 2008 in plaats
van 2009 in kunnen gaan?Een tweede vraag heeft betrekking op het stimuleringsbeleid ten aanzien
van tweede en volgende generaties biobrandstoffen. Dankzij de Borsselegelden
zijn investeringssubsidies beschikbaar gesteld. Dat is mooi. Toch blijkt deze
stimulering nog onvoldoende om investeren in ontwikkel- en productiecapaciteit
in Nederland echt van de grond te trekken. In dat verband bereikte ons de
interessante en bovendien budgetneutrale suggestie om een tweede generatie
biobrandstoffen in de AMvB voor de verplichte bijmenging een
zwaarder gewicht toe te kennen dan de eerste generatie. Dat heeft een paar
voordelen. De echt schonere biobrandstoffen worden gestimuleerd, die voor
een groot deel in Nederland van reststromen worden gemaakt. Elders in de wereld
wordt geen ellende veroorzaakt. Het kost niks. Aan de regering de vraag of
zoiets mogelijk is. Zo ja, dan is dat wat de CDA-fractie betreft ook wenselijk.
Ik hoor graag een nadere toelichting op dit punt. Als dat vandaag niet lukt,
wil ik die in ieder geval voor de VROM-begroting krijgen.De heerVan der Ham(D66)Wij kennen het CDA als een fractie die netjes begroot. Zij geeft geen
geld uit voordat het binnen is. De regering die wij met het CDA hebben gevormd,
werkte op dat vlak zeer strak. Daar kan dit kabinet nog wat van leren. Het
CDA begroot echter nogal ruim bij de biobrandstoffen. Mevrouw Spies spreekt
van vragen over de technologie. Zij noemde het toepassen van algen. Ook die
technologie is zeer onzeker. Onlangs is een fabriek stilgelegd die daarmee
bezig was. Die kwam financieel niet uit. Ondanks de vele onzekerheden zet
het kabinet en het CDA in op 20% biobrandstoffen. Dat het onzeker is,
zeggen ook ECN en MNP. Waarom wordt vol ingezet op een technologie die nog
niet bewezen is en die dus niet zeker is? Een groot deel van de beleidsdoelstellingen
is daarop immers gebaseerd.De heerMadlener(PVV)Jean Ziegler, de onafhankelijke expert van de Verenigde Naties, noemt
biobrandstof een misdaad tegen de menselijkheid. Hij pleit voor een moratorium
van vijf jaar. Mevrouw Spies kan niet om het verdringingseffect heen dat optreedt
als de regering erin slaagt om duurzame biobrandstoffen op de markt in te
kopen. Ook zij moet oog houden voor de wereldmarkt voor biobrandstoffen.MevrouwSpies(CDA)De heer Van der Ham moet niet alleen naar biomassa en biobrandstoffen
kijken, maar ook naar wind, zon en water. Op die vlakken zijn snellere en
grotere slagen te maken dan met biomassa. Tegen de heer Madlener zeg ik dat
wij ons ervan bewust zijn iets te hard te hebben gelopen na de eerste succesverhalen
over biomassa, palmolie en noem maar op. Ik ben tevreden dat in de nieuwe
stimuleringsregeling duurzame energie palmolie in ieder geval voor twee jaar
niet meer fiscaal wordt gestimuleerd. Dat is winst. Er bestaan immers geen
duurzaamheidscriteria. Bij biobrandstof in het verkeer moeten wij dezelfde
weg op. Er zijn vormen van biomassa die geen ellende elders veroorzaken. Kijk
naar wat er in Mali met Jatrofa is gebeurd en naar plantages voor duurzame
palmolie. Kijk ook wat er in Nederland is gebeurd met reststromen. Laten wij
vooral de binnenlandse productie van biobrandstoffen stimuleren.De heerVan der Ham(D66)In de tegenbegroting van D66 wordt gekozen voor 10% biobrandstoffen
in plaats van de 20% die het kabinet en GroenLinks kiezen. Wij zijn
voorzichtig. Is de CDA-fractie bereid, de doelstelling van het kabinet terug
te brengen naar 10%?MevrouwSpies(CDA)Gaat het om biobrandstoffen in het verkeer?De heerVan der Ham(D66)Het MNP vraagt zich af of de doelstelling van 20% aan biobrandstof
kan worden gerealiseerd met de duurzaamheidscriteria voor biomassa. Dat gaat
over het verkeer. Mijn vraag is of het CDA bereid is, die doelstelling naar
beneden bij te stellen. Waar er een gat valt, moet er een alternatief plan
komen om de totale doelstelling te halen. Het gaat mij om de duurzaamheidscriteria
en het voorzichtig omgaan met de nieuwe technologie.De heerMadlener(PVV)Mevrouw Spies begon haar betoog met "praatjes vullen geen gaatjes".
Dat geldt dus ook voor haar praatjes. De prijs van tarwe is verdubbeld en
de prijs van maïs is verviervoudigd, waardoor heel veel ontwikkelingslanden
een voedselprobleem hebben. Dat is op dit moment aan de hand en toch zet mevrouw
Spies in op het blijvend gebruik van biobrandstof. Zij zegt niet: wij stoppen
daarmee totdat dit probleem is verholpen. Ik vind dat ronduit asociaal beleid.
Kan mevrouw Spies dat nog eens uitleggen?MevrouwSpies(CDA)Ik vind dat heel grote woorden. Ik heb aangegeven dat het de hartelijke
steun van de CDA-fractie heeft dat wij de komende twee jaar stoppen met het
financieel stimuleren van palmolie, om maar één voorbeeld te
noemen. Wij hebben hier uitgebreid gediscussieerd over biomassa en het hanteren
van duurzaamheidscriteria voordat wij overgaan tot het zo grootschalig blijven
gebruiken van biomassa. Ik heb daar zelfs moties over ingediend en die zijn
ook aangenomen. Wij zijn ons zeer goed bewust van niet alleen de voordelen
maar juist ook van de nadelen die dat kan hebben. De CDA-fractie heeft in
ieder geval niet de intentie om hier zogenaamd groen te zijn en elders ellende
te veroorzaken.Wat de vraag van de heer Van der Ham betreft, moet ik hem toch nog even
herinneren aan de "good old times" van de vorige coalitie. Ik heb
toen samen met collega De Krom een motie ingediend om het verplichte aandeel
biobrandstoffen in het verkeer boven de 5,75% die nu als inspanningsverplichting
vanuit Europa geldt, alleen te verhogen – met de hand aan de kraan –
wanneer wij zekerheid hebben dat dit op een duurzame wijze kan gebeuren. Ook
daarbij geldt dus dat de ambitie is om meer duurzame biobrandstoffen te gaan
gebruiken, maar alleen als wij de garantie hebben dat dat op een duurzame
manier gebeurt. Dat geldt dus niet tot 10%, maar al vanaf de 6% –
laten wij het daar maar even op afronden – die nu overeen is gekomen
voor 2010.De heerVan der Ham(D66)Wat mevrouw Spies zegt, klopt: dat heeft zij uitgesproken. Daar ben ik
ook blij mee, maar het punt is dat de regering nu al incalculeert dat het
wel tot 20% kan komen. Als de duurzaamheidscriteria de ontwikkeling
en de toepassing tegenhouden omdat wij het perverse effect daarvan niet willen,
hebben wij dus een gat in de "klimaatbegroting". Welke alternatieve
plannen heeft mevrouw Spies om dat gat dan te vullen? Volgens mij zijn onze
intenties vergelijkbaar, maar wij hebben in onze begroting rekening gehouden
met een mildere ambitie. Mevrouw Spies zet heel hoog in, namelijk op 20%.
Zij zegt terecht dat daar allerlei aanmerkingen op te maken zijn, maar wat
gaat zij doen als die aanmerkingen bewaarheid worden?De heerJansen(SP)Ik kom even terug op de motie van mevrouw Spies uit juli. "Importeren
met de hand aan de kraan" lijkt mij heel moeilijk te ramen met de groeidoelstelling
van het kabinet en de tekst van die motie. Zij noemde het woord "garantie".
Voorlopig hebben wij het over rapportageverplichtingen. Dan moet je toch zeggen:
niet importeren als niet zwart op wit vastligt dat er duurzame biomassa wordt
geïmporteerd?MevrouwSpies(CDA)Dat klopt.De heerJansen(SP)Daar is de komende jaren toch geen sprake van?MevrouwSpies(CDA)Betekent dat dan dat wij helemaal niets meer moeten doen? Wij hebben nu
al geconcludeerd dat wij palmolie de komende twee jaar niet doen. Dat is prima;
daar staan wij helemaal achter. Wij willen met z'n allen wel naar meer duurzaamheid
toe. Zolang wij nog geen harde mondiale of Europese criteria hebben, doen
wij er goed aan om onze eigen criteria te formuleren. Die komen ook in de
stimuleringsregeling voor duurzame energie. Wat mij betreft, zouden die criteria
ook ten grondslag moeten liggen aan de AMvB over het verplicht bijmengen van
biobrandstoffen in het verkeer, maar op dat punt vind ik de brief van de ministers
onduidelijk. Zolang wij niets beters hebben, moeten wij onze eigen duurzaamheidscriteria –
nota bene door de commissie-Cramer ontwikkeld – toepassen. Ik ben ervan
overtuigd dat wij daarbij ook het instrument van publieke "naming and
shaming" in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen kunnen
gebruiken. Ik merk dat gelukkig heel veel bedrijven zich gerealiseerd hebben
dat er ook heel veel negatieve bijeffecten aan zitten en dat zij niet verantwoordelijk
willen zijn voor de import van niet-duurzame biomassa en biobrandstoffen.
Ik denk dus dat wij daar buitengewoon alert op moeten zijn. Alleen een rapportageverplichting
zonder sancties vind ik nogal vrijblijvend; daar heb ik ook vragen over gesteld.
Bovendien was ik wat teleurgesteld toen ik in de brief las dat dit naar verwachting
per 1 januari 2009 pas aan de orde zou kunnen zijn. Ik heb al gevraagd
waarom dat niet een jaar eerder zou kunnen.De voorzitter:Dan was er nog de vraag van de heer Van der Ham of u ook een plan B hebt.
Als u daarop bent ingegaan, verzoek ik u uw betoog te vervolgen.MevrouwSpies(CDA)Dat plan B zal er dan uit bestaan dat er meer uit andere duurzame vormen
van energie moet komen, dus meer uit wind en meer uit zon! Maar, nogmaals,
niet ter wille van zogenaamd groen zijn hier, ellende elders in de wereld
veroorzaken.Voorzitter. Ik was ook bij wind, want het kabinet wil veel meer windenergie
op land gaan realiseren. Dat heeft onze steun, maar wel onder enkele randvoorwaarden.
Maak gebruik van de nieuwste molens: meer vermogen, deels kleiner en geluidsarmer.
Als wij daarbij tempo willen maken, dan moeten wij met de nieuwe Wet op de
Ruimtelijke ordening ook echt die meters kunnen maken. Wanneer denkt u dat
helderheid kan bestaan over de locaties? Weest u alstublieft alert op signalen
van andere departementen. Het is wat onhandig als vanuit LNV ineens gesproken
gaat worden over de landschappelijke inpasbaarheid van molens, dat vanuit
Verkeer en Waterstaat uit een oogpunt van scheepvaartveiligheid vergunningen
voor nieuwe grootschalige locaties op zee geweigerd worden. Dat helpt niet
in een consistent beeld van de overheid.Van zon verwachten wij veel, zeker op de middellange termijn. Kijk eens
wat er in Limburg aan investeringen uit de grond wordt gestampt. Hier moeten
wij volgens ons blijven inzetten op snelle groei om zonne-energie sneller
goedkoper te maken. In dat verband zijn wij wel enthousiast over het idee
om van de Afsluitdijk een aansluitdijk te maken. Ik heb begrepen dat de provincies
Friesland en Noord-Holland de realisatie van dat project een warm hart toedragen
en daar ook zelf in willen investeren. Kent u de stand van zaken en wat is
uw bijdrage eraan?Voorzitter. Over de nieuwe stimuleringsregeling voor duurzame energie
praten wij woensdag. Wel heb ik een vraag over de financiën in relatie
tot de oude MEP. Wat gebeurt er bijvoorbeeld bij onderuitputting van lopende
MEP-verplichtingen? Worden die middelen toegevoegd voor nieuwe projecten in
de SDE en wat doen wij met de totale hoogte van het budget als de MEP-projecten
worden afgerond? Is het denkbaar dat er dan een vergelijkbaar bedrag aan de
SDE wordt toegevoegd?De heerDuyvendak(GroenLinks)Het kabinet heeft nogal veel over zonne-energie gezegd, maar wellicht
hebt u met mij in Schoon en Zuinig gelezen dat het nog weinig concreet is.
U houdt er nu een warm pleidooi voor. Op de EZ-begroting heb ik een amendement
ingediend voor 50 mln. om in 2008 al 100.000 daken van zon- dan wel kleinschalige
windenergie achter de meter te kunnen gaan voorzien. Steunt u dat amendement,
zodat er in 2008 ten minste ook echt wat gaat gebeuren?MevrouwSpies(CDA)Ik vraag mij af of deze inzet wel de meest effectieve is. Waar wij volgens
ons vooral in zouden moeten investeren, is in innovatie om zonnecellen snel
goedkoper te laten worden. Ik denk dat wij dus eigenlijk nog een fase eerder
de inspanningen moeten richten op het doorontwikkelen van die technologie.
Als je ziet wat er op dit moment bij ECN op dit punt gebeurt, dan zegt ECN
dat binnen vijf tot tien jaar die doorbraak komt, waardoor het een stuk kosteneffectiever
kan worden. Als wij die doorbraak kunnen versnellen, lijkt mij dat effectiever
dan dat wij in 2008 op allerlei daken zonnepanelen gaan schroeven, terwijl
wij nog niet precies weten of dat nu wel de meest effectieve besteding van
onze financiële middelen is.De heerDuyvendak(GroenLinks)U weet dat vragen uit de markt heel vaak een grote stimulans tot innovatie
zijn, vragen die in Nederland de afgelopen jaren nu net zijn weggevallen,
waardoor Nederland op dit terrein ook technologisch gezien achter is gaan
lopen.Ik schrik een beetje van uw reactie, want u zegt eigenlijk dat wij de
komende vier jaar aan zonne-energie als het gaat om consumentendaken en dergelijke
niets moeten doen, maar moeten wachten op innovatieve doorbraken!MevrouwSpies(CDA)U doet dan wel onrecht aan een deel van de voorstellen die er ook liggen.
Er ligt in ieder geval een voorstel om een stimuleringsregeling voor drie
jaar met 26 mln. te voorzien voor zonneboilers en zonnepanelen vanuit de VROM-begroting.
Helemaal niets is dus in ieder geval niet aan de orde!De heerDuyvendak(GroenLinks)U bent het toch wel met mij eens dat 8 mln. per jaar kruimelwerk is als
u kijkt naar de omvang van de problemen en de doorbraak die wij realiseren?
Denk alleen maar eens aan wat onder Paars II aan zonne-energie werd uitgegeven!
Dat waren tientallen miljoenen en de 100 mln. per jaar in de regelingen uit
die tijd.MevrouwSpies(CDA)Wij hebben ook tijden gehad waarin wij graag hadden gezien dat een totaalbedrag
van 8 mln. vanuit de energiepremieregeling aan zonne-energie kon worden uitgegeven,
terwijl wij bij lange na niet toe kwamen aan het uitgeven van dat budget!De heerVan der Ham(D66)Ik dacht dat zo'n anderhalf jaar geleden een motie van het CDA en D66
is aangenomen over een "terugvergoeding" à la Duitsland en
Spanje. Hoe ziet u die motie nu in de kabinetsplannen uitgewerkt en op welke
punten wilt u een aanscherping van het beleid van het kabinet? Wij zullen
aanstaande woensdag mede op basis van die motie de vaste terugleverprijs als
een mogelijk effectiever instrument of als onderdeel van de SDE, opnieuw ten
tonele voeren. Wat ons betreft, is dat namelijk nog steeds een werkbaar en
aantrekkelijk instrument.De heerVan der Ham(D66)Wat is uw mening over het feit dat dat niet terugkomt in het kabinetsplan
Schoon en Zuinig? Wij zijn het erover eens dat het een interessant instrument
is dat goed werkt in Duitsland en Spanje. Het duurt waarschijnlijk weer een
paar jaar voordat iets dergelijks op stapel staat. Dan zijn wij bijna aan
het eind van deze kabinetsperiode. Dat is toch een ongelooflijk verlies van
tijd?MevrouwSpies(CDA)Ik vermoed dat het enorm meevalt. Wij spreken overmorgen over de vormgeving
van die nieuwe stimuleringsregeling en wat ons betreft hoort een dergelijke
terugleververgoeding daarbij.Ik was gekomen bij de energie-infrastructuur: kabels, lijnen en de netcapaciteit.
Wij maken ons daarover grote zorgen. De leveringszekerheid is mogelijk in
het geding. Bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken hebben
wij al over de netcapaciteit gesproken, evenals over onze zorgen dat kleinschalige,
duurzame initiatieven niet meer de gegarandeerde toegang tot het net krijgen.
De minister heeft noodzakelijke oplossingen aangekondigd, maar daarmee zijn
wij er nog niet. Wie voelt zich verantwoordelijk voor kabels die op zee gelegd
moeten worden om opgewekte windenergie aan land te krijgen? Wie gaat de leidingen
aanleggen waardoor CO2 naar locaties voor opslag geleid kan worden?
Wie is verantwoordelijk voor de velden of aquifers waarin CO2 moet
worden opgeslagen? Zo kan ik nog wel even doorgaan. Op welke wijze wil de
minister dat organiseren en voor welk deel is de overheid aan zet? Wat is
er mogelijk met pps-constructies en misschien zelfs wel met voorfinanciering?
Ik kan mij namelijk niet voorstellen dat er geen private investeerders te
vinden zijn die hierin op termijn geen aantrekkelijke boterham zien.Ik kom op de gebouwde omgeving. Er wordt terecht ingezet op een enorme
inhaalslag en het geven van prioriteit aan de bestaande bebouwing. Dankzij
initiatieven als Meer met Minder en het Platform EnergieTransitie Gebouwde
Omgeving kunnen de komende jaren echt meters worden gemaakt. Ik vraag aandacht
voor de partijen die aan tafel zitten, alsmede voor de partijen die niet of
beperkt aan tafel zitten. Wij moeten ervoor oppassen dat wij niet uitsluitend
met de aanbieders aan tafel zitten maar dat wij ook de vragers erbij betrekken.
Het gaat uiteindelijk om de vraag hoe u en ik thuis en op het werk met energie
omgaan, dus om het gebruik van bewoners en gebruikers van bedrijfspanden.
Daarbij komt dat bouwers, installateurs en energiebedrijven door huurders
of eigenaren van woningen niet direct als de meest betrouwbare partners worden
gezien als het om investeringen in hun huis gaat. Zij hebben immers een commercieel
belang. Is de minister bereid om actief te bevorderen dat ook de vragende
partij, waarvan wij het uiteindelijk moeten hebben, niet wordt vergeten? Ik
heb vernomen dat er een samenwerkingsovereenkomst in de maak is tussen het
Platform Bewoners, Duurzaam Bouwen en Meer met Minder. Ik verzoek de minister
om te bevorderen dat die overeenkomst daadwerkelijk tot stand komt.De aanpassing van het woningwaarderingsstelsel heeft de hartelijke steun
van de CDA-fractie. Op basis van die woonlastenbenadering kan huurverhoging
aan de orde zijn. Als renovatie of herstructurering leidt tot forse energiebesparing
en dus tot een lagere energierekening, kan de huur immers omhoog. Dan moet
er voor de huurder wel een netto voordeel blijven. Op die manier geven wij
aan eigenaren ook een noodzakelijke prikkel om tot herstructurering of investering
in de bestaande voorraad over te gaan. Daarbij hoort zeker ook dat niet een
relatief kleine groep huurders woningverbetering kan tegenhouden die leidt
tot energiebesparing. Ons is niet helemaal duidelijk of op dat punt aanpassingen
in het Burgerlijk Wetboek worden voorbereid. Ik wil de minister daarbij best
een duwtje geven. Het is naar ons oordeel onzinnig om vast te houden aan het
percentage van 70 van huurders of bewoners dat moet instemmen met woningverbetering.
Wij kunnen daarvan gerust 50% maken.De minister geeft aan dat er voor eigenaren en bewoners veel maatregelen
in de pijplijn zitten. Met een nieuwe subsidieregeling moeten 100.000 woningen
worden uitgerust met duurzame energievoorzieningen. Er is 27,5 mln. voor drie
jaar beschikbaar.De heerJansen(SP)U besteedt veel aandacht aan de huursector, maar de historie leert dat
er juist in de huursector de afgelopen 25 jaar heel veel is geïnvesteerd
in isolatie en energiebesparing. Mijn fractie denkt dat het voor de koopsector,
dat wil zeggen de eigenwoningbezitter, veel ingewikkelder gaat worden. Het
gaat om versnipperd bezit. Ik heb op dat punt enkele suggesties gedaan. Hoe
kijkt u daar tegenaan en hoe denkt u te bevorderen dat een substantieel percentage
van die mensen gaat meedoen?MevrouwSpies(CDA)Ik denk dat wij dit via allerlei fiscale maatregelen moeten regelen. Die
zitten in de pijplijn voor 2009. Ik denk dat het kabinet vooral via de portemonnee
van de eigenaar-bewoner moet proberen te bevorderen dat er investeringen worden
gedaan. Het energieprestatiecertificaat, waar u zelf ook aan refereerde, geeft
met ingang van 1 januari 2008 in elk geval aan potentiële kopers
informatie over de toestand van het huis. Ik hoop dat dit zijn weerslag zal
krijgen in de uiteindelijke waardebepaling van het onroerend goed. Ik denk
ook aan maatregelen in de sfeer van de btw: wij zouden isolatiematerialen
en HR plus-plusketels in een lager tarief kunnen laten vallen dan de minder
zuinige alternatieven. Er is een heel scala aan maatregelen mogelijk. Ik ben
het met u eens dat die nog niet zo concreet zijn uitgewerkt in dit programma.
Wel zijn er maatregelen aangekondigd voor 2009. Wij hebben op dat punt echter
absoluut nog een slag te slaan.De heerJansen(SP)U gebruikt tamelijk krasse termen ten opzichte van de huursector. Als
51% van de mensen in een complex maatregelen wil nemen, dan moet dat
volgens uw fractie gebeuren. Als 51% van de bewoners van een koopcomplex
dit zegt, wat dan?MevrouwSpies(CDA)Dan ook.De heerJansen(SP)Dan moet 49% van de bewoners accepteren dat het werk ook voor hun
rekening wordt uitgevoerd?MevrouwSpies(CDA)Als er een vereniging van eigenaren is; ja.De heerJansen(SP)Nee, ik heb het over een situatie in de laagbouw. De meeste koopwoningen
zijn er in de laagbouw, en daar heb je geen vereniging van eigenaren, hoewel
wij dat graag zouden willen.MevrouwSpies(CDA)Als er geen vereniging van eigenaren is, kan men niet worden gedwongen
om de eigen woning van extra isolatie, zonneboilers of zonnepanelen op het
dak te voorzien, en dat is maar goed ook. De CDA-fractie voelt niets voor
een verplichting voor individuele eigenaren om dit soort voorzieningen in
hun woning aan te brengen.Voorzitter. Het bedrag van 27,5 mln. voor drie jaar doet pijnlijke herinneringen
aan de energiepremieregeling naar boven komen. Ik ga ervan uit dat de minister
herhaling van die pijnlijke herinnering voorkomt. Ik neem aan dat er geen
openeinderegeling komt. De minister geeft ook aan dat van de Borsselegelden
een bedrag van 43 mln. nog niet is toegezegd. Een deel daarvan is beschikbaar
voor energiebesparing. Moet ik daarbij ook denken aan energiebesparing in
de bebouwde omgeving? Is er daarnaast ruimte voor aantrekkelijke financiële
instrumenten zoals lage rentetarieven? Ik zie veel zogenaamd aantrekkelijke
aanbiedingen van financiële instellingen langskomen in de reclame, maar
rentepercentages lijken daarbij nog steeds vrij hoog.Ik heb twee kritische noten over de gebouwde omgeving. De eerste heeft
betrekking op de EPC. Die geeft in veel gevallen een schijnwerkelijkheid weer.De heerVan der Ham(D66)Ik heb nog een vraag over de Borsselegelden. Er is een verschil van mening
tussen VROM en EZ over de hoogte van de beschikbare middelen. Uit de beantwoording
door de minister van Economische Zaken bleek dat er 86 mln. is vrijgekomen.
Volgens de minister van VROM is het iets minder. Ik gok dat de minister van
Economische Zaken het beste kan rekenen en het meeste geld ter beschikking
heeft gesteld. Bij de behandeling van de begroting van EZ is er een motie
ingediend waarin uitdrukkelijk wordt gevraagd om de versnipperde gelden bij
elkaar te voegen en grote tenders uit te zetten, vooral voor schone energie.
Hoe staat u tegenover die motie? De minister van EZ heeft de afgelopen herfstvakantie
een reactie gegeven en laat het oordeel over aan de Kamer. Dat is een behoorlijk
milde reactie op een motie van een oppositiepartij.MevrouwSpies(CDA)Ik hoor de minister van Economische Zaken zeggen dat het een aardige motie
is, dus daar durf ik niet iets anders van te vinden. De eerlijkheid gebiedt
mij te zeggen dat ik de motie niet ken, net zo min als het advies van de minister
daarop. Ik baseer mij wat betreft de 46 mln. op de beantwoording van de feitelijke
vragen bij de VROM-begroting, waarin vrij uitgebreid de verplichtingen en
uitgaven uit de doeken worden gedaan. Daar wordt ook aangegeven dat er 46
mln. nog niet verplicht is, waarvan een deel beschikbaar is voor energiebesparing.
Als wij nog 40 mln. extra hebben, vind ik dit goed nieuws. Ik kom dan echter
eerst bij de fact finding; hebben wij nog 46 mln. of inderdaad nog 86 mln.?
Het antwoord op deze vraag weet ik niet. Ik hoop dat de ministers het wel
weten.De heerVan der Ham(D66)Ik vroeg ook of u meer geneigd bent om het bedrag vrij te maken voor de
echte opwekking van schone energie, of om het in te zetten voor energiebesparing.MevrouwSpies(CDA)Voor de CDA-fractie is prioriteit nummer één de energiebesparing
en prioriteit nummer twee het meer beschikbaar laten komen van duurzame energie.
Ik ga nu niet zeggen of dit een verhouding van 50-50 moet worden of van 80-20.
Beide zaken zijn buitengewoon belangrijk. Het zal dus wel iets van de verdelende
rechtvaardigheid in zich moeten krijgen.Ik was aangeland bij mijn kritische noot over de EPC. Ik ken inmiddels
voorbeelden van een deur of een serre die wordt toegevoegd, alleen maar om
een lagere EPC te rechtvaardigen. Veel klimaatbestendige apparatuur wordt
niet begrepen en dus ook niet gebruikt, waardoor de energieprestatie in de
praktijk veel lager uitpakt dan berekend. Ramen mogen of kunnen niet open,
waardoor het gebruik van airco's explosief toeneemt. Hierbij heb ik de bezwaren
van geluid en een slechter binnenklimaat nog niet genoemd. Kortom, ik dring
er op aan om in overleg met de sector in gesprek te komen, om zo te komen
tot een betere norm. Wij kunnen ons hierbij voorstellen dat de uitkomst is
dat het casco uitstekend wordt geïsoleerd, want zeker bij vloerisolatie
is nog winst te behalen. Zaken als zonnepanelen en warmte-koudeopslag moeten
een belangrijke rol gaan spelen. Technische hoogstandjes die in de praktijk
slechts beperkt werken, hoeven dan minder te worden toegepast.Een tweede kanttekening gaat over de effecten van tal van maatregelen
op de woningmarkt. Wij moeten snel veel huizen bouwen, maar ook de doorstroom
in de bestaande bouw is van groot belang. Hoe grijpen alle maatregelen in
elkaar? De markt is al verstopt. Zijn wij ons er voldoende van bewust dat
allerlei extra maatregelen die wij nu treffen, in ieder geval de woningmarkt
niet volledig op slot moeten zetten?Ik mis ten slotte maatregelen in de sfeer van de btw. Wij pleiten er al
sinds jaar en dag voor om schone en zuinige materialen en apparaten in een
lager btw-tarief te plaatsen dan vervuilende of energieverslindende apparaten.
Er lijkt nu beweging te komen in het standpunt van de Europese Commissie.
Ik wil dat de minister deze beweging bevordert en elk gaatje
gebruikt dat er op dit punt kan ontstaan.Ik kom op het onderwerp verkeer en vervoer. Ik denk dat wij het er snel
over eens zijn dat vooral de maatregelen die nu worden voorgesteld in de sfeer
van vergroening, ertoe zullen leiden dat wij grote slagen kunnen maken. Ook
de komst van de kilometerheffing zal daaraan bijdragen. Toch wil ik er vandaag
nog een paar dingen extra uitlichten. In de eerste plaats betreft dit de luchtvaart.
Wij kunnen dagelijks genieten van de kritiek die de reisorganisaties en vooral
de vliegtuigsector hebben op de invoering van de vliegtaks. Het is een feit
dat deze maatregel er komt en een forse hoeveelheid geld in het laatje brengt.
Minister Cramer heeft zelf aangegeven dat zij het niet zo'n gek idee vindt
om de luchtvaart te helpen bij de verduurzamingsslag die men daar moet maken.
Inmiddels hebben de KLM en Schiphol een projectenplan opgesteld. Zij vragen
om ondersteuning bij de uitvoering van onderdelen van het programma. Is de
minister bereid om hieraan gehoor te geven en het gesprek met deze partijen
hierover aan te gaan?Een tweede punt gaat over de roetfilters. Iedere week worden er hiervan
op dit moment zo'n 700 ingebouwd. Dit is een fantastisch succes. Het succes
is zelfs zo groot dat het budget 15 november op is. Voor 2007 heeft de
minister een oplossing gevonden, maar hoe ligt het voor 2008? Ik wil niet
dat wij opnieuw zullen worden geconfronteerd met het verhaal van de onbetrouwbare
overheid en dat wij weer een regeling aan het eigen succes ten onder zien
gaan. Ik vraag mij ten slotte af of er nog overheidsstimulering nodig is op
het punt van de sloop van oude auto's. Als je de reclames van Volkswagen en
Citroën ziet, ontdek je dat deze merken al een eigen sloopregeling hebben
geïntroduceerd op een handige en commerciële manier. Ik ben benieuwd
of de minister daarnaast nog ruimte ziet voor de overheid.De heerDuyvendak(GroenLinks)Mevrouw Spies zei dat in de fiscale sfeer grote slagen zijn gemaakt en
nog zullen worden gemaakt. Kent zij de beoordeling van de vergroeningsplannen
voor het autoverkeer die nu voorliggen door het Milieu- en Natuurplanbureau?
Het MNP zegt dat die per saldo slecht zijn voor de beperking van de CO2-uitstoot. Het zegt dat de auto's er vuiler door worden, doordat een
te beperkte differentiatie tussen vuile en schone auto's wordt aangebracht.
Die is zo beperkt dat het effect verwaarloosbaar is. Tegelijkertijd wordt
de aanschafbelasting, de bpm, met 6% of 7% verlaagd. Daarmee
wordt het autobezit zo aangejaagd, dat er per saldo meer uitgestoten wordt.
Hoe beoordeelt mevrouw Spies deze beoordeling?MevrouwSpies(CDA)Met het Belastingplan hebben wij een goede aanzet gegeven. Vies wordt
duurder gemaakt en schoon goedkoper. Gelet op de explosieve groei van de verkoop
van de Toyota Prius vraag ik mij af of het MNP helemaal gelijk heeft als het
zegt dat het autogebruik wordt opgejaagd. Bovendien is er maar heel beperkt
rekening mee gehouden dat door vernieuwing van het wagenpark een groot deel
van het oude, viezere wagenpark wordt uitgefaseerd. De effecten daarvan mogen
niet worden onderschat.De heerDuyvendak(GroenLinks)De verkoop van de Prius stagneert juist het laatste halfjaar, onder andere
door belastingmaatregelen die nog door het vorige kabinet zijn doorgevoerd,
maar dat terzijde. Ik verzoek mevrouw Spies met klem, nog eens goed te kijken
naar het afschaffen of verlagen van de aanschafbelasting voor auto's, de bpm.
Auto's worden straks tot 50% goedkoper. Ik maak mij er grote zorgen
over dat het zo goedkoop wordt om een auto te kopen, dat alle andere effecten
als sneeuw voor de zon verdwijnen. De bpm moet in stand worden gehouden. De
korting met 7% moet niet doorgaan. Ik zeg dat met klem tegen het CDA,
als het klimaat het CDA echt aan het hart gebakken is.MevrouwSpies(CDA)Die kritiek deel ik niet. Bovendien is de geleidelijke afbouw van de bpm
noodzakelijk om op termijn de kilometerheffing te kunnen invoeren. Wij moeten
dan over van het ene naar het andere systeem. Het gebruik moet duurder worden
gemaakt ten opzichte van het bezit.De heerMadlener(PVV)Mevrouw Spies zegt dat wij allemaal wel weten dat de vliegtaks niet echt
werkt en voor het milieu niets oplevert. Overigens gaat de opbrengst niet
naar het milieubeleid, maar naar de algemene middelen. Zo levert het wel veel
op. Zij doet er een beetje smalend over, maar het is het beleid van haar regering.
Het CDA is verantwoordelijk voor de vliegtaks, de accijnsverhoging en de hoge
benzineprijzen. Ik heb een collega van haar al horen zeggen dat de benzine
te duur wordt. Zij moet duidelijk zijn. Zij moet gewoon de verantwoordelijkheid
nemen voor de slechte vliegtaks en niet doen alsof het niet van haar is.MevrouwSpies(CDA)Die is zeker van ons en ik ben er nog trots op. Ik maak het nog doller.
Leuker kunnen wij het niet maken, maar wel een beetje eerlijker. Ik ben blij
dat het kabinet het vliegverkeer niet meer laat ontkomen. De luchtvaartmaatschappijen
hebben er jarenlang van kunnen profiteren dat zij geen btw op de tickets en
geen accijns op de kerosine hoefden te betalen. Ik ben het helemaal met de
heer Madelener eens dat het milieueffect nog heel beperkt zal zijn, maar de
opbrengsten van de vliegtaks stellen ons wel in staat het milieubeleid behoorlijk
te intensiveren. Daar staan wij van harte achter.De sector toerisme is wereldwijd de snelst groeiende sector. Nederland
doet er graag aan mee. Het is ook goed voor onze economie. Ik was echter verbijsterd
toen ik vorige week bij de Amsterdamse passengers terminal hoorde hoe explosief
de cruises toenemen. 5% van de auto's levert 40% van de vervuiling
op. Een klein percentage van de toeristen zorgt voor het gros van de vervuiling
door het vliegverkeer. Liggen hier niet enorme kansen voor het binnenlandse
toerisme en voor het verduurzamen van de sector? Is het kabinet bereid op
dit front activiteiten te ontplooien?Ik kom op mijn laatste thema: het draagvlak. Klimaatverandering is nog
steeds een ingewikkeld probleem, ver weg van gewone mensen die dit onderwerp
gelukkig wel steeds hoger op hun eigen agenda plaatsen. Aan de ruim 200 activiteiten
uit Schoon en Zuinig zie je hoe veelomvattend zoiets in de uitwerking en aanpak
is. Wij weten ook dat slechts 5% van de mensen in Nederland uit zichzelf
de goede dingen doet. De rest doet het alleen als de buurman het ook doet.
Toch wil iedereen graag die goede dingen doen. Daarom is het belangrijk dat
wij aandacht besteden aan die consument, aan die burger. Dat
aspect vind ik onderbelicht in het programma, terwijl het cruciaal is voor
het vasthouden en versterken van het draagvlak voor beleid. Zolang wij iedere
vier jaar verkiezingen hebben, is dat van groot belang. Daarom is het ook
zo belangrijk dat wij op tal van terreinen zoeken naar commitment. Ik hoop
dat het duurzaamheidsakkoord met het bedrijfsleven er snel komt. Het is volgens
mij van cruciaal belang.Ook heel belangrijk – daar heb ik nog weinig van teruggezien –
zijn de akkoorden met provincies en gemeenten. Met de VNG is een akkoord in
de maak, maar de provincies moeten niet vergeten worden. De provincies zijn
keihard nodig om de ambities ten aanzien van wind op land te realiseren. De
minister van VROM hoeft niet alleen te vragen, er wordt haar door andere overheden
ook veel aangeboden. De gemeente Rotterdam investeert de winsten die zij als
aandeelhouder uit het energiebedrijf ontvangt, in het klimaatinitiatief. De
minister moet ook kijken naar wat Limburg, Friesland en Noord-Holland aan
ambities hebben voor duurzame energie. Ik ben ervan overtuigd dat er ook via
provinciale duurzaamheidsakkoorden investeringen kunnen loskomen die multipliers
helpen creëren. De minister moet daar gebruik van maken.Natuurlijk is de rijksoverheid daarbij alleen geloofwaardig als zij zelf
het goede voorbeeld geeft. De ambities voor 100% duurzaam zijn uitstekend,
maar moeten wel zichtbaar worden in concrete resultaten. Een concreet resultaat
is wat ons betreft nog niet een nieuwe programmadirectie op het ministerie
van VROM, die criteria voor meer dan 100 productgroepen gaat opstellen. Volgens
mij kunnen er bij aanbestedingen ook nu al eisen worden gesteld. Uit de sector
van de weg- en waterbouw hoor ik dat dat eigenlijk nog niet of nauwelijks
gebeurt.Een goed voorbeeld is wel: minder en andere straatverlichting. Deze kan
vaak zonder problemen worden gehalveerd. Er moeten belemmeringen worden weggenomen.
Een ledlamp geeft ander licht, licht dat de meters van Verkeer en Waterstaat
niet als licht erkennen. Daardoor dreigt dit soort verlichting afgekeurd te
worden. Niet doen dus.Consumenten moeten worden verleid en uitgedaagd tot goed gedrag. Dat kan
in Nederland zeker ook via de portemonnee. Voor de auto gebeurt dat in het
Belastingplan, maar het kan op veel meer manieren, bijvoorbeeld in de btw,
via een goede labeling van huishoudelijke apparaten, waarbij ook daar moet
gelden dat de vervuiler betaalt. In dat verband ben ik benieuwd naar een reactie
op het idee om bij de labeling van huishoudelijke apparaten niet alleen het
verbruik in kWh te vermelden, maar dit ook te vertalen in harde euro's. Dat
spreekt mensen aan.Draagvlak houden betekent ook realisme, doelen stellen die wij kunnen
halen. Niets is zo funest als steeds achter een wortel aanhollen en daar nooit
in kunnen bijten. Draagvlak houden is ook: mensen belonen voor goed gedrag.
Nederland is niet alleen goed in zegeltjes plakken, maar ook kampioen gescheiden
inzamelen. Dat leidt tot minder kosten in de afvalverwerking. Dat zouden mensen
moeten terugzien in een lagere afvalstoffenheffing.Kortom, wij bestaan als politiek bij de gratie van onze kiezers, van de
samenleving. Als wij met succes een zo grote beweging willen losmaken als
met Schoon en Zuinig wordt voorgesteld, dan zullen wij heel concreet en zichtbaar
dingen moeten doen. Dat betekent misschien ook wel dat wij wat minder calvinistisch
moeten worden in het vermarkten van onze successen en resultaten. Als Schoon
en Zuinig zelfs voor BMW een onderscheidend marketingelement wordt, dan kunnen
wij dat op veel meer plaatsen toepassen. Dat moet op een moderne manier, niet
via het opgeheven vingertje en moralisme, maar via verleiding en betrokkenheid.
Waar blijft die iPod op een zonnecel? Waar blijft die scooter op waterstof?Bij een betrouwbare overheid hoort dat zij niet elke twee jaar vindt dat
het toch weer een slagje anders moet of een onsje meer of minder. Wij hebben
wat dat betreft niet een heel goede reputatie. Ik hoor dat terug vanuit het
bedrijfsleven en andere organisaties. Zij doen mee, maar verwachten van de
overheid langjarige consistentie. Dat heeft alles te maken met vertrouwen
dat nodig is om deze ambities te kunnen en te willen realiseren. Dat legt
in de eerste plaats een verantwoordelijkheid bij het kabinet, maar in het
verlengde daarvan ook bij de Kamer. Wij zullen de uitvoering van het programma
mogelijk moeten blijven maken. Wij moeten ervoor zorgen dat de overheid een
betrouwbare convenantpartij is en wij zullen misschien ook wel even ons ongeduld
moeten bedwingen als blijkt dat niet volgend jaar al alles klaar is. De CDA-fractie
gelooft in deze aanpak en gaat dit commitment voor de komende jaren graag
aan.De voorzitter: SpiesDe voorzitter:Ik begrijp dat de ministers verplichtingen in de Ridderzaal hebben, en
wel tot 12.30 uur. Tot die tijd schors ik dus. Verder begrijp ik dat de leden
deze schorsing niet willen gebruiken als lunchpauze. Dat houdt dus in dat
wij na de eerste termijn van de kant van de Kamer de vergadering wederom zullen
schorsen, en wel voor minimaal een halfuur.De vergadering wordt van 11.45 uur tot 12.30 uur geschorst.De voorzitter:Wij staan voor een enorme opgave, want voordat wij het weten is het 18.00
uur. Dan is dit notaoverleg in ieder geval afgelopen. Ik stel daarom voor
dat wij de eerste termijn van de Kamer hervatten.MevrouwNeppérus(VVD)Voorzitter. Wij spreken hier vandaag over een belangrijk onderwerp, "Schoon
en Zuinig". De ambities van het kabinet zijn groot. Op zich is het goed
om ambities te hebben, want de signalen over klimaatverandering mogen niet
worden genegeerd. Wij weten eveneens dat de olie- en gasvoorraden eindig zijn.Over die ambities vraagt de VVD-fractie zich toch wel af of wij niet af
en toe bezig zijn een hek om Nederland te zetten. Kunnen wij niet beter in
de Europese pas lopen en met Europa verder samen optrekken? Een deel van de
ambities, bijvoorbeeld een CO2-reductie van 30%, zal via
het buitenland moeten worden bereikt. Dat blijkt ook uit al die rapporten
van het MNP. Het principe om actie te ondernemen wordt door de VVD-fractie
ondersteund, maar wij stellen voor om in de pas met Europa te lopen en niet
vooruit te lopen. Eerlijk gezegd gaan de Nederlandse ambities nog veel verder
dan Europa en daar gaan wij dan, op één collega na, met ons
allen, samen met de minister, over praten op Bali. Dat is essentieel. Maar wij blijven dus steeds zeggen dat het internationaal gebeuren moet.
Er zijn dus grote doelen gesteld. Er zijn heldere einddoelen. De VVD-fractie
kan zich alleen toch voorstellen dat af en toe eens de tussendoelen bepaald
worden. Waar staan wij? Daar moeten toch wel wat afspraken over gemaakt worden.
Als pas echt gekeken wordt bij het einddoel, zouden wij nog wel eens te laat
kunnen zijn. Voor de VVD-fractie geldt dat als over Europa gesproken wordt,
vooral gekeken moet worden naar hoe afspraken kunnen worden gemaakt over schone
producten en over innovatie.Voor al die gevallen geldt dat er naar de tussenbalans gekeken moet worden.
Daarbij is de rol van het bedrijfsleven van belang. In Het Financieele Dagblad
van zaterdag 27 oktober jongstleden stond dat de ondertekening van een
duurzaamheidsakkoord is uitgesteld. Hopelijk gaat het slechts om uitstel en
wordt het akkoord toch vrij snel ondertekend. Minister Cramer zal ons straks
uitleggen hoe het precies zit.Het volgende punt van de VVD-fractie betreft de hernieuwbare energiebronnen.
Het is duidelijk van belang dat wij allemaal zeggen dat er veel gedaan wordt
met zon en wind en dat wij kunnen gaan gebruiken. Het is wel duidelijk hoe
lastig het is, want in mijn eigen omgeving stelde ik vast dat er windmolens
zijn geplaatst nabij Hazerswoude en er druk geprocedeerd wordt om die molens
nu juist niet daar te krijgen. Deze week wordt de zaak behandeld door de Raad
van State. Wij willen het, maar als puntje bij paaltje komt, is, met op zich
heel respectabele redenen, de eigen achtertuin toch ook belangrijk. Dus de
weg om na te gaan wat er meer gedaan kan worden met wind en zon, lijkt ons
een goede. Wij menen ook dat je daarvan in de eindsituatie het meest gebruik
zou moeten maken.Bij hernieuwbare energiebronnen zijn ook de biobrandstoffen aan de orde,
waarbij het kabinet wil inzetten op 20%, onder andere door verplichte
bijmenging ten aanzien van motorbrandstoffen. Ook Brussel streeft een verdere
verhoging op dit punt na. Ik heb er toch twijfels bij. De biobrandstoffen
zullen voornamelijk uit het buitenland moeten komen. Mijns inziens is op dit
moment sprake van een schijnduurzaamheid. Soms verplaatsen wij onze problemen
naar andere landen. Velen in deze Kamer waren destijds heel enthousiast over
het werken met palmolie. Wij zijn nu zo ver dat wij moeten zeggen dat dit
leidt tot gevolgen die wij niet willen, zoals hogere voedselprijzen. Ik vraag
mij af of die doelen reëel zijn. Dan zul je moeten kijken naar die doelen.
Je kunt ook kijken naar wat wij in Nederland zelf kunnen doen aan een tweede
generatie biobrandstoffen. Er is de mogelijkheid genoemd van ethanol in Zeeland,
waarmee je meer kunt doen. Er zijn wellicht meer afvalproducten die wij kunnen
gebruiken, zodat wij nationaal meer kunnen doen.Er zijn ook veel kleinschalige particuliere initiatieven op het gebied
van hernieuwbare energie die succesvol kunnen zijn, zoals wkk en vergistingsinstallaties.
Het lijkt ons goed dat het kabinet daarvoor ruimte wil bieden, maar je moet
dan ook wel nadenken of ondernemers in dat veld geen belemmeringen ondervinden
bij het terugleveren van energie aan de markt. Hoe zit het met de ruimte op
het elektriciteitsnet? Wij begrijpen dat er bestaande contracten zijn, maar
je moet toch bekijken hoe je op afzienbare termijn wat kunt doen.In de ochtend is al gesproken over de energiecentrales. Kernenergie is
geen optie voor dit kabinet, als ik het goed heb begrepen. Ik kan wel de verkiezingsprogramma's
gaan lezen, maar ik heb gekeken naar wat in de stukken staat. Volgens minister
Cramer zal er geen vergunning worden gegeven voor een nieuwe kerncentrale,
maar zal de voorbereiding wel doorgaan. Minister Verhagen heeft in een ingezonden
brief in Het Financieele Dagblad juist gewezen op het belang van kernenergie.
De discussie zal doorgaan, heeft mevrouw Spies eerder gezegd. Omdat er de
komende tien tot vijftien jaar nog niet voldoende zonne- en windenergie is,
is het voor de VVD-fractie heel duidelijk dat wij daarmee door moeten gaan.Het heeft de VVD-fractie zeer verbaasd om te lezen dat er nieuwe kolencentrales
worden gebouwd. Met schone afvang en opslag erbij heet dat schoon fossiel.
Het is mij volstrekt onhelder hoe wij dat schoon willen doen, nadat ik de
stukken heb gelezen. Wat onhelder is, kan helder worden, maar wij zouden ons
daar niet op moeten blindstaren, want dan houden wij onszelf voor de gek.
Hoe concreet komt dit in beeld?Als je nieuwe kolencentrales bouwt, zal ook duidelijk moeten zijn dat
oudere kolencentrales worden gesloten. Daarover moeten afspraken worden gemaakt.
Als je alleen maar bijbouwt, is heel moeilijk uit te leggen dat wij het schoon
en zuinig noemen. Zoals gezegd, kernenergie is een reële optie voor de
VVD-fractie. Als je noch het een, noch het ander wilt, wordt het wel erg lastig.
Wij zeggen: doe die kernenergie wel.Het kabinet heeft hoge ambities bij de energiebesparing. Het zal moeten
blijken of deze naast de andere doelstellingen allemaal haalbaar zijn. Wij
zijn het er op zichzelf mee eens dat wij veel moeten doen aan energiebesparing.
De vraag is hoe wij inwoners van dit land duidelijk maken wat het belang is
van met energie omgaan en wat de kosten daarvan zijn. Als particulier zou
ik wat meer inzicht willen hebben in wat ik verstook. Wat betekent het om
de verwarming iets lager te zetten of een huis beter te isoleren?Ik heb gisteren geprobeerd om dat na te gaan bij de energiecheck van Nuon,
waarvan ik zelf afneem. Bij die energiecheck moet je van alles invullen, dus
dan moet iemand toch al belangstelling hebben om dat serieus te gaan doen.
Ik zou graag zien dat je een plan van aanpak kunt krijgen, waardoor duidelijk
wordt wat je nu gebruikt, zoals bij de elektriciteitsmaatschappij kan worden
nagegaan, en wat je minder kunt verbruiken door anders te stoken. Een stofzuiger
kost vast minder energie. Bij bepaalde A-merken zou je concreet het gebruik
of besparen van energie moeten aangeven en wat dit betekent voor de portemonnee,
want dat speelt voor veel mensen. Dus ik zou daar eigenlijk graag een plan
van aanpak zien, ook vanwege een motie.Er is vanmorgen ook al veel gesproken over energiebewust bouwen. Ik lees
in Schoon en Zuinig dat de EPC-normen zullen worden aangescherpt. Dat klinkt
op papier goed. Los van het punt van de schijnzekerheid is er ook een ander
probleem, want in heel veel nieuwbouwwijken waar met die normen wordt gewerkt
en waar bijvoorbeeld met warmteterugwinning (WTW) wordt gewerkt, ontstaan
gezondheidsproblemen. Er zijn in ieder geval klachten en er is een onderzoek
geweest met steun van de VROM-inspectie. Het was een onderzoek in de wijk
Vathorst, maar het is natuurlijk even relevant voor andere nieuwbouwwijken
waar wij juist energiebewust willen gaan bouwen. Hoe staat het daarmee? Ik
heb eind augustus gevraagd om het rapport naar de Kamer te sturen.
Het lag in ieder geval vrijdagmiddag nog niet in mijn postvakje. Ik hoor daar
graag een reactie op.Het gaat natuurlijk ook om bestaande woningen waar wij wat moeten gaan
doen. Daar wordt nu vaak voor de vogels gestookt. In Schoon en Zuinig staat
alleen iets over een energielabel. Wat moet ik mij daarbij voorstellen? Geeft
dat ook niet heleboel rompslomp? Welke meer concrete plannen zijn er om mensen
met bestaande woningen, huurwoningen maar vooral ook koopwoningen, aan te
zetten tot woningverbetering?Ik kom te spreken over de vergroening. Er staan in Schoon en Zuinig een
heleboel fiscale maatregelen onder het noemertje dat zij vergroenen. Ik noem
de vliegtaks en de accijnsverhoging diesel. Ik heb al eerder gezegd dat er
grote vraagtekens bij het milieueffect van de vliegtaks kunnen worden gezet.
Daar is nu ook wat meer wetenschappelijke steun voor. Wij zijn het er met
z'n allen over eens dat vliegtuigen vervuilend zijn. Maar als men dan zou
willen dat vliegtuigen schoner worden, zou ik veel meer willen werken aan
schonere vliegtuigen. Daarover moeten afspraken worden gemaakt. Als je vindt
dat er meer belasting moet worden betaald voor het reizen per vliegtuig, dan
wacht ik voorstellen af. Maar presenteer geen dingen onder het mom van vergroening
als het er niets mee te maken heeft. Het vliegtuig zal er immers niet schoner
van worden.Dat geldt ook voor het punt van de verhoging van de dieselaccijns. Ik
denk dat wij veel meer moeten werken aan het van de weg af krijgen van oude
dieselauto's. In Nederland rijden bijna 200.000 personenauto's van twaalf
jaar of ouder. Bedenk daar iets voor! Een sloopregeling zou daarbij helpen.
Wij moeten er wel voor waken dat wij ons probleem niet naar het buitenland
verschuiven. De meeste nieuwe vrachtwagens worden met een roetfilter uitgerust,
maar deze wagens gaan na drie of vier jaar naar het Oostblok. Er gaan dus
nu alleen maar vrachtwagens naar toe die nog geen roetfilter hebben.Wat de roetfilters op bestaande auto's betreft, ben ik nog steeds in gespannen
afwachting van de stukken die de minister zou sturen over het onderzoek naar
de roetfilter. Die zouden er uiterlijk begin deze week zijn. Als dat niet
lukt, dan vraag ik me echt af wat er aan de hand is.Wij hebben hier laatst ook een debat over afval gevoerd. Daarin ging het
ook over verwijderingsbijdragen. De heren Madlener en Poppe spraken daarover.
Ik wil snel op de hoogte worden gesteld van de stand van zaken, want wij krijgen
nu duidelijke geluiden van mensen dat de fondsen veel te vol zijn. De fondsen
zelf zeggen uiteraard dat het allemaal goed gaat, dat er niets aan de hand
is. En gemeenten claimen opeens nu ook geld. Anders hebben wij het wel over
schoon en zuinig, maar bereiken wij dat niet op dat punt!De heerSamsom(PvdA)Voorzitter. Drie weken geleden, op 10 oktober 2007, overleed Kees
Daey Ouwens, emeritus-hoogleraar duurzame technologie aan de Technische Universiteit
van Eindhoven, bouwer van de eerste zonnecel in Nederland en inspiratiebron
achter talloze projecten op het gebied van duurzame energie. Ik noem hem hier
zo luid en duidelijk, omdat hij ook voor mij een inspiratiebron was, maar
vooral omdat Kees, zonder dat veel mensen het wisten, een cruciale doorslaggevende
rol heeft gespeeld bij het totstandkomen van dit werkprogramma Schoon en Zuinig.
Daarvan kijken zelfs de ministers op. Toch is het zo. Het was Kees Daey Ouwens
die in 2002 een onbeduidend werkgroepje van de Partij van de Arbeid oprichtte
dat zich ging bezighouden met het nieuwe energie- en klimaatbeleid. Dit groepje
werkte in stilte aan een aantal rapporten en produceerde uiteindelijk een
manifest dat weinigen gezien hebben maar dat een groot belang heeft gehad.
Nederland moet de ambitie hebben om in 2020 de schoonste en zuinigste energievoorziening
van Europa te hebben, zo schreven Kees en anderen. Daarbij horen concrete
doelstellingen, schreven zij verder: 30% CO2-reductie, 20%
duurzame energie en 2% besparing per jaar. Dat klinkt herkenbaar. Destijds
sloegen heel weinig mensen er acht op maar vanaf dat boekje heeft die ambitie
de lange mars door de instituties gemaakt: via een officieel advies aan het
verkiezingsprogramma tot in het verkiezingsprogramma, tot in het coalitieakkoord,
tot in de regeringsverklaring, tot in het beleidsprogramma, de Miljoenennota
en de troonrede. Als klap op de vuurpijl is er het werkprogramma Schoon en
Zuinig, dat wij hier vandaag bespreken. In al deze stappen is geen enkele
concessie gedaan aan die doelstelling. Dat is uniek in de politieke geschiedenis,
denk ik. Die ambitie staat nog fier overeind en Kees was er trots op.Nu wij eenmaal zo ver gekomen zijn, ben ik tot in het diepst van mijn
vezels gemotiveerd om die ambitie en de bijbehorende doelstelling tot het
eind toe, dus tot 2020, te volbrengen, zoals men zal begrijpen. Die motivatie
heb ik voor Kees maar eigenlijk voor de volgende generatie, die op de begrafenis
zijn kist droeg. Voor hen doen wij dit uiteindelijk allemaal. Voor hen moeten
wij onze planeet leefbaar houden en onze energievoorziening zeker stellen.
Daarmee is de positie van mijn fractie in dit debat dus gemarkeerd. Nu wij
zo ver gekomen zijn met deze cruciale doelstelling en in dit werkprogramma
het raamwerk is neergezet waarmee wij haar kunnen waarmaken, zie ik het namens
mijn fractie als taak om te bewaken dat dit ook gaat gebeuren en dat niemand
meer uit dit bouwwerk ontsnapt dat wij in elkaar hebben gezet. Wij gaan dit
tot het einde toe volbrengen. Vluchten kan niet meer, voor niemand. Zelfs
het kleinste gaatje waardoor iemand, of het nu het bedrijfsleven is of ngo's,
overheden of de minister zelf, ook maar denkt te kunnen ontvluchten, wordt
door mij hoogstpersoonlijk dichtgesmeerd en de achterdeur gaat stevig op slot.
Dit mag niet mislukken. Met die vastberadenheid beoordeelt mijn fractie het
werkprogramma van deze regering.Is het bouwwerk van Schoon en Zuinig omvangrijk genoeg voor het halen
van deze doelen, die overigens door velen eerder betiteld zijn als "volstrekt
onhaalbaar"? Daarover kan geen misverstand bestaan: ja, dat bouwwerk
is voldoende. Er moeten nog wel enkele ontsnappingsroutes op slot maar daarop
kom ik vanzelf gedurende mijn betoog. Is het werkprogramma bijvoorbeeld voldoende
om die heel belangrijke doelstelling, 30% CO2-reductie in
2020, te halen? Jazeker. Dan moet de kurk waarop deze doelstelling drijft,
de CO2-prijs, wel voldoende drijfvermogen bezitten. Dat drijfvermogen
moeten wij verschaffen. Dit betekent simpelweg een stevig Europees emissiehandelssysteem,
waaruit een CO2-prijs van rond de € 50 per ton in 2020
rolt. Dat moeten wij in Brussel en in alle andere hoofdsteden gaan organiseren.
Gelukkig zijn wij hiermee al een heel eind op streek. Het is interessant dat
opeens, bijvoorbeeld vanuit het ECN, werd opgeroepen tot meer klimaatdiplomatie.
Dat is een prima advies. Maar het zou wel een beetje laat zijn,
of beter gezegd, veel te laat zijn als wij daaraan nu pas gehoor zouden geven.
Het gevecht is al jaren in volle gang.Iedereen kan daaraan zijn steentje bijdragen. De fractie van de Partij
van de Arbeid doet dat bijvoorbeeld door een netwerk te onderhouden van parlementariërs,
van milieuwoordvoerders in nationale parlementen. Daarmee proberen zij hun
regeringen iedere keer weer op het goede spoor te zetten. Dat nietige netwerkje
zal heus niet de doorslag hebben gegeven, maar de laatste tijd worden wel
successen geboekt. Duitsland, Engeland, Zweden, Spanje en Nederland hebben
zichzelf onverkort de nationale doelstelling van 30% opgelegd. Sinds
donderdag heeft ook het zwarte schaap uit mijn netwerkje, de Française,
iets om trots op te zijn. Met de nieuwe plannen van president Sarkozy sluit
ook Frankrijk aan bij de groep van grote landen die ver willen gaan en eigen
ambities hebben op het gebied van duurzame energie en klimaatverandering.
Dat is heel belangrijk. Zonder al te veel pathos aan de dag te leggen: de
toekomst van de wereldwijde klimaataanpak hangt ervan af.De EU heeft zichzelf een heel intelligente positie opgelegd. Zij wil met
haar aanbod van minimaal 20%, en misschien wel 30% reductie
als de anderen meedoen, andere landen over de streep trekken. Dat is slim,
maar dat lukt alleen als de anderen erop vertrouwen dat de Europese Unie echt
streeft naar de 30% en niet alleen voor de sier met een mooi bod komt.
Alleen een tot op het bot gecommitteerde EU kan straks op Bali zowel de VS
als de ontwikkelingslanden over de streep trekken.Voor een tot op het bot gecommitteerde EU zijn vastberaden regeringen
nodig. Deze worden door ons gecontroleerd. De klimaatdiplomatie wordt dus
door ons bedreven. Ik roep iedereen hier op, niet alleen de mensen in de zaal,
maar ook de mensen aan tafel, om zich tot het uiterste hiervoor in te spannen.
Wie zich daarvan afwendt, bijvoorbeeld als Nederland zich niet kan verschuilen
achter de internationale aanpak en zelf aan de slag moet, heeft de essentie
van het probleem namelijk niet begrepen.Die internationale aanpak is helemaal niet nodig om de Nederlandse doelstellingen
van het kabinet binnen te slepen. Dat kan ook op een andere manier. De internationale
aanpak is wel nodig om de toekomst van de komende generaties veilig te stellen.
Dat is niet mogelijk op een andere manier. De buitengewone aandacht van sommige
politieke partijen, nota bene Europees georiënteerde partijen als D66
en GroenLinks, voor het nationale alternatief voor emissiehandel, een gedifferentieerde
energiebelasting, is vreemd. Deze aandacht is ook niet vruchtbaar, omdat het
geen bijdrage levert aan de gewenste internationale oplossing. Het omgekeerde
is eerder het geval. Wij verwijten Bush dat hij met een nationale strategie
dwars door de internationale aanpak heen fietst om zo de internationale samenwerking
in de wielen te rijden. Wij moeten niet precies hetzelfde gaan doen. Een nationale
energiebelasting is een terugvaloptie, niets meer, maar ook niets minder.
Het pleidooi voor een nationale energiebelasting is ontijdig. Er is niet zo
veel werk nodig voor zo'n terugvaloptie. De basis is reeds lang aanwezig.
Energiebelastingen kennen wij al. Wij kennen ook al een wettelijke grondslag
in de Wet belasting op milieugrondslag, de WBM. Die kan eenvoudig worden uitgebreid
en gedifferentieerd naar koolstof en intensiteit of benchmarks, bijvoorbeeld
via AMvB. Voor de glastuinbouw ligt zo'n AMvB er al. Wij willen liever dat
de glastuinbouw het via het ETS gaat regelen, maar het is al helemaal klaar.
Voor 100 gewassen hebben wij dat al helemaal uitgewerkt. Zo'n systeem houden
wij dus graag in de achterzak. Sterker nog: het zit al in de achterzak. Compleet
nieuwe wetgeving is helemaal niet nodig, tenzij het totempaalwetgeving betreft,
gericht op één enkele centrale of één enkele brandstof.
Zo diep hoeven wij toch echt niet te zinken.De heerJansen(SP)Als euroscepticus ben ik het heel erg met u eens dat je voor een hele
hoop klimaat- en energiemaatregelen internationale samenwerking nodig hebt.
Voor de geloofwaardigheid van Nederland in de discussie over het klimaatbeleid
zou het volgens mij echter goed zijn als Nederland als een van de –
op het punt van emissies – top 10-landen een stapje verder gaan dan
de rest. Volgens mij geldt dat ook voor D66 en GroenLinks, maar dat mogen
de woordvoerders van die fracties straks zelf herhalen. In dit verband ben
ik benieuwd naar uw reactie op een van de maatregelen die de rechtse rakker
Sarkozy in Frankrijk heeft afgekondigd, namelijk een verbod op gloeilampen.
Uw eigen sociaaldemocratische minister heeft na een aanvankelijke dappere
poging haar strijd op dit punt gestaakt. Hoe zit dat?De heerSamsom(PvdA)Ik geef toe dat mijn Frans niet al te goed is; dan klinkt datgene wat
Sarkozy zegt, al heel snel indrukwekkend. Uiteindelijk heeft hij echter precies
hetzelfde gezegd als wat wij ons hier voornemen. De EU zal in 2009 de eerste
richtlijnen herzien op het punt van huiskamerverlichting. Daarin valt een
norm te verwachten die de productie van gloeilampen, in ieder geval die van
60 watt en hoger, per 2010 onmogelijk zal maken. Sarkozy kan die belofte dus
doen. Wij kunnen die belofte doen. Sterker nog: wij gaan die belofte ook waarmaken.
Veel belangrijker is dat wij daarna, in 2012 of misschien al eerder, op de
proppen komen met de lampen van 40 watt, want die vormen 90% van de
marktomzet. Ook ik vind de heer Sarkozy heel stoer. Dat geef ik onmiddellijk
toe. Het verrast mij ook dat een rechtse rakker met zoiets komt. De Française
in mijn netwerk is helemaal happy, maar u moet het dus niet overdrijven.De heerVan der Ham(D66)De heer Samsom zit duidelijk in de aanvalslinie of misschien wel een beetje
in de verdedigingslinie.De voorzitter:U moet zijn inbreng niet analyseren, maar vooral vragen stellen.De heerVan der Ham(D66)Goed, dan laat ik het daarbij, althans wat de analyse betreft. De heer
Samsom zegt dat wij zouden inzetten op een ongelooflijke nieuwe taks. Wij
zijn daar heel terughoudend mee omgegaan, inderdaad iets terughoudender dan
GroenLinks, omdat wij zien dat...De voorzitter:Dat is het verhaal van D66 en geen vraag aan de heer Samson!De heerVan der Ham(D66)Mijn vraag is of de heer Samson dat ook zo ziet en of de positie van Nederland
als voortrekker in Europa juist niet gebaat is bij zo'n soort
regeling. Wij beginnen hier iets te bedenken waar andere landen een voorbeeld
aan kunnen nemen. Dat is toch altijd onze positie geweest, ook die van de
PvdA? Ik hoop dat de heer Samson daar nu geen afstand van neemt!De heerSamson(PvdA)Sterker nog, omdat dat altijd onze positie is geweest, ziet de WAM, de
Wet belasting op milieugrondslag, er ook zo uit als zij er uitziet. Dat is
een PvdA-wet. De ekotaks is in 1994 bij de formatie ingevoerd. Dat is het
instrument dat wij in onze achterzak hebben en houden en waar wat ons betreft
iedereen mee mag zwaaien als er in Europa iets mis dreigt te gaan. Maar, ik
heb ook heel duidelijk gezegd dat wie denkt dat dit het probleem oplost, de
essentie van het probleem niet heeft begrepen. Het probleem, het internationale,
het echte probleem wordt alleen opgelost als wij een internationale klimaataanpak
van de grond krijgen. Iedereen die daar belletjetrek op gaat plegen, krijgt
met mij te maken.De heerDuyvendak(GroenLinks)Daar verheug ik mij dan nu al op!Ik ben benieuwd wat er bij de heer Samson veranderd is. Ik ben het hartgrondig
eens met de warme woorden die hij spreekt over het belang van een Europese
aanpak en het belang om te komen tot doorbraken op dat niveau, maar ik vraag
mij af wat er met hem gebeurd is, want als ik nu nog op de website van de
PvdA kijk, zie ik een document van vlak voor de verkiezingen. Daar staat een
aantal zaken die de PvdA aan de kiezers belooft. Eén daarvan is dat
de glastuinbouw meer energiebelasting gaat betalen. Toen zei hij dat onvoorwaardelijk.
Nu zegt hij: neen, wij bouwen het wel, maar wij gaan het pas doen als het
in Europa niet lukt. Er staat dat de bpm helemaal verdwijnt voor alle hybride
auto's. Ik hoor hem daar nu niet meer over! Er staat dat traditionele kolencentrales
er niet komen. Een hele serie maatregelen waar ik hem niet meer over hoor
als het om het nationale beleid gaat, maar hij gooit nu alles op het Europese
bordje. Het doet mij pijn dat wij hem kwijt dreigen te raken als een bondgenoot
voor het van de grond krijgen van nationale maatregelen.De heerSamson(PvdA)Ik snap de oppositiedrang van GroenLinks wel en de bijna monomane poging
om verschillen te zoeken waar ze niet zijn, maar u moet toch wel even op de
feiten blijven letten. Wij willen dat de glastuinbouw gaat betalen voor de
verbruikte energie, het liefst via emissiehandel. Dat is een superieur instrument,
maar u hebt ook gezien dat dit kabinet, waarvan mijn partij onderdeel uitmaakt,
heeft aangekondigd dat als het in 2009 niet via die emissiehandel of een ander
vereveningsinstrument is gelukt, er inderdaad een belasting gaat komen. Als
het gaat om hybride auto's kom ik straks nog even op de bpm-voorstellen. Ik
heb al eerder gezegd dat de klassieke kolencentrales er niet komen. Punt,
read my lips, ik weet niet wat ik er meer aan toe moet voegen, maar zo ligt
het. Er komen wellicht kolencentrales, maar dan zullen ze door een CO2-prijs gedwongen worden om biomassa te verbranden of CO2
op te slaan en het liefst een combinatie van beide. Dat zijn dus geen klassieke
CO2-kanonnen, die komen er niet!De heerDuyvendak(GroenLinks)Waar mijn verbazing zit en mijn verrassing met wat er de laatste maanden
met de heer Samson is gebeurd, is dat de kiezer is beloofd dat wij heel veel
dingen in Nederland zouden gaan doen en wij nooit gehoord hebben dat wij dat
niet meteen zouden gaan doen, maar eerst een paar jaar zouden wachten op wat
Europa zou gaan doen en het wellicht aan het eind van de kabinetsperiode al
dan niet toch of niet zou worden ingevoerd. Dat stond er nooit bij. In Nederland
zouden wij de schoonste en efficiëntste energievoorziening in Europa
gaan opbouwen en daar hoorden deze maatregelen bij. Nu gaat u achterover zitten
en komt u terecht in de Europese middenmoot!De heerSamson(PvdA)Met alle respect, u moet uw frustratie niet in de weg van de feiten laten
zitten. Bovendien is het hier niet een soort dokter Philachtige sensitivity
training over de houding van de heer Samson. Wij voeren hier gewoon een debat
over het klimaatbeleid, dat vooropgesteld.De voorzitter:En ik ga ervan uit dat de heer Samson vertegenwoordigt het standpunt van
de PvdA-fractie maar hij mag een deel van zijn emoties dan ook wel voor zich
houden.De heerSamson(PvdA)Absoluut en dat doe ik volgens mij dan ook met verve!Nu even de maatregelen waarop werd gedoeld. De heer Duyvendak zoekt weer
verschillen waar die er niet zijn. Wij willen meteen beginnen. Hij zegt dat
hij een wet wil, maar als hij daar nu aan begint, wanneer is die dan klaar?
Dat duurt dus zo ongeveer anderhalf jaar, maar wat doet u in de tussentijd?
Ik kom zo op de aanpak van de PvdA op dit punt, want die is in ieder geval
effectiever, slimmer en bovendien met meer resultaat dan die van GroenLinks.De heerDuyvendak(GroenLinks)Waarom heeft de PvdA-fractie een switch gemaakt? Eerst heeft zij gezegd
dat zij zelf maatregelen zal nemen om tot de schoonste energievoorziening
van Europa te komen. Nu zegt zij dat zij drie jaar lang op Europa zal wachten
en dat zij daarna haar knopen zal tellen om vervolgens na te gaan wat er moet
worden gedaan.De heerSamsom(PvdA)Wij wachten geen dag. Er is geen sprake van een switch en de schoonste
energievoorziening in Europa komt in Nederland. Ik raad de heer Duyvendak
aan om te lezen wat er staat en de doorrekeningen te bestuderen. Ik heb eens
genoteerd dat de heer Duyvendak heeft gezegd dat hij rekenen en natuurkunde
niet heeft gekozen omdat het op de middelbare school rechtse vakken waren.
Dat zal wel zo zijn, maar het zijn wel heel nuttige vakken.De heerVan der HamMoeten wij een kopje thee drinken met beide heren? Het wordt nog een gezellige
middag.De voorzitter:De heer Van der Ham is veel erger gewend, dus hij kan er wel tegen. Dat
kopje thee komt tijdens de schorsing.De heerJansen(SP)De heer Samsom heeft gezegd dat er geen klassieke kolencentrales meer
zullen worden gebouwd. Als die kolencentrales er komen, is dat dan naar
het oordeel van de heer Samsom gekoppeld aan het sluiten van oud kolenvermogen
en aan de verplichting om direct CO2 op te slaan? Hij rekent erop
dat iedereen kiest voor € 50 per ton. Die techniek is er echter
nog niet. Het moet dus nog blijken of die er komt en of die betaalbaar is.
Voorlopig kost CO2 € 5 tot € 10 per ton.De heerSamsom(PvdA)Op dit moment kost CO2 € 23 per ton en de prijs stijgt
met de dag. Zelfs de meest hardleerse chief financial officer van een Duits
kolenbedrijf kan uitrekenen dat bij € 50 per ton een klassieke kolencentrale,
waarvan er misschien nog een staat in Nederland, niet rendabel is. Die zal
dus als eerste dicht gaan. De heer Jansen heeft zich nooit verdiept in de
marktwerking van energie. Ik wel en ik weet dan ook dat de duurste centrale
bij een stijgende prijs als eerste dicht zal gaan.De verplichting op CO2-opslag komt weer voort uit die prijs.
Wij gaan daarbij overigens wel een beetje helpen. De techniek is inderdaad
nog niet helemaal klaar, dus wij stoppen daar subsidies in. Voor mijn fractie
is het absoluut niet een uitgemaakte zaak dat wij daarmee lang blijven doorgaan.
Wij zullen dat doen zolang als dat nodig is en geen dag langer. Vervolgens
moet de markt het overnemen. Als CO2-opslag niet mogelijk is en
mensen niet € 50 per ton willen betalen, komt die kolencentrale
er niet. Dan wordt het een biomassacentrale. Op die manier werkt de markt
en de emissiehandel. Alle fracties van de VVD tot en met D66 en alles wat
er tussen zit, onderschreven de werking van het emissiehandelsysteem. Laten
wij daarin vertrouwen hebben. Mocht het tegendeel blijken, dan heeft Nederland
tot mijn vreugde een fantastisch systeem van energiebelastingen achter de
hand waarmee het er met benchmarks en allerlei andere troeven voor kan zorgen
dat het zoiets op nationaal niveau nabootst. Het zou een treurige situatie
zijn, want dan was het op internationaal niveau niet gelukt. Ik sluit het
echter niet uit.MevrouwNeppérus(VVD)De heer Samsom heeft gezegd dat, als het niet lukt met de kolencentrales,
de opvang enzovoorts, het biomassa wordt. In de huidige situatie zitten daaraan
echter ook nogal wat problemen vast.De heerSamsom(PvdA)Ik zal die vraag later in mijn betoog beantwoorden. Ik concludeer dat
voor een effectieve emissiehandel internationaal nog wel wat werk te doen
is. Er zijn echter goede vooruitzichten. Daarbij komt dat wij, mocht iemand
het bouwwerk uit willen stappen, de sleutel voor de achterdeur stevig in onze
achterzak hebben. Geldt dat ook voor het andere instrumentarium dat in het
werkprogramma wordt besproken waarmee wij die twee andere belangrijke doelstellingen
willen behalen? Ik doel op 20% duurzame energie en 2% besparing
per jaar. Om dat zeker te weten, neem ik die doelstellingen met de bewindslieden
door. Dan krijgen zij vanzelf te horen op welke punten mijn fractie nog wat
wensen heeft voor extra hang- en sluitwerk. Allereerst kunnen wij veel energie
besparen in woningen en kantoren. De nieuwbouw hebben wij stevig in de greep
met de energieprestatiecoëfficient voor woningen en een vergelijkbare
aanscherping voor kantoren en andere gebouwen. Daarmee zorgen wij ervoor dat
in een aantal vooraf vastgestelde stappen er vanaf 2020 geen woning meer wordt
gebouwd die überhaupt nog energie nodig heeft. De groene revolutie van
Sarkozy, die hij de afgelopen week mocht verkondigen, bevat dit plan ook.
Een compliment aan Sarkozy; hij heeft het van deze coalitie afgekeken.Voor de bestaande bouw geldt het ambitieuze plan Meer met minder, dat
is ontwikkeld samen met bouwbedrijven, energiebedrijven, woningbouwcorporaties
en banken. Wij leveren daaraan een forse financiële bijdrage. Wij gaan
300.000 huizen per jaar isoleren. Dat is veel; twee keer zo veel als in de
plannen van GroenLinks of de milieubeweging. Er moeten echter wel wat ontsnappingsmogelijkheden
worden dichtgekit, vooral via de huurregelgeving. Vandaar mijn oproep, samen
met het CDA, om het woningwaarderingsstelsel aan te passen en de eis van 70%
voor renovatie van woningbouwcomplexen te verlagen naar 50%. Hierbij
is er geen plaats voor verkennende exercities, die ik wel terugvind in het
werkprogramma. Er is gewoon daadkracht nodig. Samen met de CDA-fractie en
wellicht andere fracties, wacht ik met spanning de toezegging van de minister
op dit punt af.Er is meer, want de financiële stimulering door de overheid moet
zich bij uitstek richten op de onrendabele opties in het plan Meer met minder,
dat wil zeggen de warmtepompen, de zonneboilers en dergelijke. Het zou zonde
zijn om die opties te laten liggen, nu wij toch 300.000 huizen per jaar onder
de loep nemen. Ons bereiken berichten dat een en ander vooralsnog niet goed
is geregeld. Dit zou afbreuk doen aan een voortvarende start van het ambitieuze
isolatieprogramma. Kan de minister toezeggen dat dit alsnog, eerder dan in
2009, in het plan wordt opgenomen?Dan staan die zuinige huizen er, en dan verpesten de bewoners het feestje
door allerlei energieslurpende apparatuur naar binnen te slepen. Onbedoeld
vaak, omdat zij niet beseffen dat de goedkope wasmachines hun vervolgens handenvol
geld kosten aan stroomverbruik, terwijl de iets duurdere machines op termijn
geld opleveren. Daarom stel ik voor, op energielabels niet het abracadabra
van het kilowattuur per droogcyclus te vermelden, maar gewoon de kosten per
jaar. Ik begrijp dat één winkelketen daarmee al volop aan de
gang is, dus het is uitvoerbaar. Wil de minister van VROM in overleg treden
met de branche, om ervoor te zorgen dat de etiketten de hele waarheid, en
niets dan de hele waarheid, vertellen aan de consumenten?De heerJansen(SP)U richt uw pijlen vooral op de huursector. Ook wat mijn fractie betreft
zou het inderdaad verstandig zijn, de huurwetgeving op een aantal punten aan
te passen. Denkt u echter niet dat het veel lastiger zal zijn om de aantallen
en percentages te halen in de eigenwoningsector, afgaande op het instrumentarium
dat het kabinet daarvoor wil inzetten? Bent u net zo streng voor de koopsector
als voor de huursector?De heerSamsom(PvdA)Het volgende onderdeel van mijn betoog bevat het antwoord, dus dat neem
ik even mee. Ik wilde namelijk tot slot wijzen op de optie om een verplichte
energieprestatie te stellen bij verhuur of verkoop. Dat is een ingewikkelde
klus; dat weet ik ook wel. Maar het vormt de beste garantie voor het boeken
van de resultaten die nodig zijn. Ik wil dus dat het kabinet nu al stug doorwerkt
om te bezien of eventuele obstakels te overwinnen zijn, en ons daarvan op
de hoogte houdt. Ook hiervoor geldt dat wij, ook voor de deelnemers
aan Meer met minder, hoe goedwillend zij ook zijn, elke ontsnapping onmogelijk
moeten maken, mocht het resultaat tegenvallen.De heerDuyvendak(GroenLinks)Bij Meer met minder vraag ik mij af hoe de gevangenis eruit ziet, want
er is niets meer dan een plan. Er is geen convenant of contract. Misschien
kunt u aangeven waar de tralies zitten en wie de sleutel in handen heeft.
U zegt dat er heel veel geld is. Het gaat om 300.000 huizen. Het kabinet heeft
daarvoor 27 mln. beschikbaar gesteld. U hebt rekenen gehad en ik blijkbaar
niet, dus u moet kunnen uitrekenen hoe ontzettend weinig dat is. Daarvoor
doen wij het toch niet?Voor de verkiezingen hamerde u voortdurend op een korting op de overdrachtsbelasting
voor de koopwoningen. Ik mis dat nu in uw betoog. Waarom hoor ik u daar niet
meer over?De heerSamsom(PvdA)Omdat ik inderdaad kan rekenen, heb ik allang uitgerekend dat de besparing
in de gebouwde omgeving rendabel is. In principe is er dus helemaal geen subsidie
nodig. Wij willen het systeem echter graag op gang helpen, en daarvoor zijn
de subsidies nodig. Als u echter 27 mln. gaat omslaan over 300.000 huizen,
hebt u niet begrepen dat die 300.000 gezinnen geld gaan overhouden door de
besparing op hun energieverbruik.Over de overdrachtsbelasting zeg ik het volgende. Als u onze inbreng bij
het belastingplan hebt gevolgd, weet u dat wij hiermee ook aan de slag gaan.
Wellicht is het u even ontgaan dat ik namelijk een veel strenger instrument
heb genoemd. Ik heb het dan over een verplicht label prestatie bij verkoop.
Dit is een veel strenger instrument. U kunt natuurlijk met de softe dingetjes
aankomen, mijnheer Duyvendak, maar laten wij gewoon even doorpakken.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik ben heel blij dat u het verplicht label noemt, maar u hebt dit idee
wel van GroenLinks gejat.De voorzitter:Hij heeft waarschijnlijk deze gedachte van GroenLinks overgenomen, mijnheer
Duyvendak? Wij zouden op het punt van ons taalgebruik het goede voorbeeld
geven.De heerSamsom(PvdA)Goede ideeën nemen wij altijd over en slechte niet.Als wij de combinatie van een ambitieus convenant en aanvullende regels
waarmaken, krijgen wij het beste van twee werelden. Wij kunnen morgen beginnen
en hoeven niet, zoals bij wetten, te wachten op de Raad van State, Brussel
of andere wetgevingsperikelen. Tegelijkertijd dichten wij nu al, in de loop
van de tijd, alle mogelijke ontsnappingsroutes. Hierdoor is het resultaat
uiteindelijk gegarandeerd, ook als de samenwerking inderdaad wat stroever
wordt. Wie convenanten te soft vindt en die daarom verwerpt en heel hard roept
dat wij het moeten hebben van verplichtingen, doet dus vooral de eerste tijd
helemaal niets. Hij moet bovendien als alle regels er uiteindelijk zijn, maar
zien of hij de schade achteraf kan inhalen. Ik wens iedereen daarbij heel
veel succes. Intussen kiest de fractie van de PvdA echter voor een aanpak
die direct kan beginnen, geschraagd door oprukkende normering. Het klimaatprobleem
is te belangrijk; wij mogen niet uit principe twee jaar op onze handen gaan
zitten.De heerVan der Ham(D66)Mevrouw Spies, op dit moment de voorzitter, noemde zojuist het jaartal
2010 op een vraag van mij over de te stellen termijn voor het welslagen van
het convenant. Vindt de heer Samson ook dat in 2010 de bijl moet vallen en
er moet worden geëvalueerd? Vindt hij bovendien dat er in de tussentijd
in ieder geval al wetgeving moet worden voorbereid? Die zou als een stok achter
de deur moeten dienen, zodat de convenantpartijen ertoe worden aangezet om
zich aan de afspraken te houden. Wat vindt hij hiervan?De heerSamsom(PvdA)Precies daarover heb ik het zojuist gehad. Ik zei zojuist dat wij nu al
beginnen met het voorbereiden en uitwerken van dingen die nodig zijn als de
samenwerking mogelijk stroever gaat verlopen. De voorbeelden ervan staan nu
al in het werkprogramma. Waar die er nu niet in staan, heb ik er zojuist een
paar genoemd. Ik ben nog niet helemaal klaar met mijn betoog, maar...De heerVan der Ham(D66)Het jaartal 2010 steunt u dus?De heerSamsom(PvdA)Het jaartal 2010 is inderdaad misschien wel het meest geschikte, omdat
het niet aan het einde van de kabinetsperiode valt en ook niet te vroeg is.
Wat mij betreft bezien wij in 2009 ook al een keer hoe de stand van zaken
is. Sommige wetgeving kan immers al in 2009 gereed zijn. Ik noem als voorbeeld
de huurwetgeving. Hier hebt u dus uw harde instrumenten en uw stok achter
de deur. Wij gaan ermee aan de slag en ik vraag daarbij uw steun.De heerVan der Ham(D66)Wij zijn nu al bij 2009 aangeland, dus dit schiet lekker op.MevrouwSpies(CDA)Ik heb aangegeven dat er wat mij betreft in de diverse convenantafspraken
worden gemaakt over doelstellingen in termijnen. Het hoeft dus niet over de
hele linie pas in 2010 te gebeuren. Het jaartal 2010 staat in het werkprogramma
Schoon en Zuinig, maar per convenant behoren wij ijkbare momenten met elkaar
af te spreken.De heerSamsom(PvdA)Ik kom op het punt van de duurzame energie. Na veel sleuren en trekken
is het drama van het stopzetten van de subsidies bijna achter de rug. Het
geld is nu gereserveerd en wij kunnen dus, bijna en eindelijk, aan de slag.
Gelukkig is bijna iedereen, milieuorganisaties, investeerders, energiebedrijven
en bijna alle fracties in de Tweede Kamer, het erover eens dat een stevige
en stabiele financiële stimuleringsregeling voor duurzame energie op
dit moment veruit de beste optie is om snel grote hoeveelheden duurzame elektriciteit
te genereren. Daarbij kunnen wij het succes navolgen in bijvoorbeeld Duitsland,
Denemarken en zelfs Spanje, waar men al jaren en zonder onderbreking zo'n
systeem kent. Er is hierbij sprake van grote hoeveelheden. Grosso modo zetten
wij in de komende vier jaar dezelfde hoeveelheid duurzaam opwekkingsvermogen
neer als waar wij de afgelopen 30 jaar over hebben gedaan. Hiervoor is echter ook op dit punt wat hang- en sluitwerk nodig op bepaalde
ontsnappingsroutes. Mijn fractie heeft vier belangrijke wensen op dit punt.
In de eerste plaats mag de vergunningsverlening voor windmolens op land niet
nogmaals een spelbreker worden. Als ik het zo bezie, heb ik er wel vertrouwen
in, maar ik wil dat de ministers op dit punt als een bok op de haverkist zitten.
Zij moeten op dit punt, desnoods met nieuwe instrumenten uit de Wro, dingen
lostrekken als die komen vast te zitten.In de tweede plaats wensen wij de aansluiting van energie op het net,
waarover mijn collega van het CDA het al heeft gehad. Wij hebben de discussie
bij de behandeling van de begroting van Economische Zaken gevolgd en de brief
gelezen. Die roept vragen op. Natuurlijk wordt het allemaal op de middellange
termijn geregeld. Kunnen wij een overzicht krijgen wat er op korte termijn
spaak dreigt te lopen en hoe de minister dat gaat oplossen? Elke opstopping
in de toevoer van duurzame energie aan het net is, gegeven de doelstellingen,
volstrekt onaanvaardbaar.Ten derde is mijn fractie een uitgesproken voorstander van de aanleg van
een hoogspanningskabel over de zeebodem, als verlengsnoer c.q. stekkerdoos
voor de nieuwe windmolenparken die daar moeten komen. Die kabel moet, naar
analogie van de huidige kabel die wij op het land al lang kennen, gesocialiseerd
aangelegd worden. Dat klinkt ons altijd goed in de oren. Dat scheelt een hoop
gedoe, een hoop natuurschade en een hoop geld. Je krijgt drie windparken voor
de prijs van twee. Dit zou ook hét signaal aan investeerders zijn dat
Nederland gecommitteerd is aan de ontwikkeling van veel duurzaam offshore
windenergievermogen en daarmee een geheel nieuwe industrietak perspectieven
biedt. Met recht kan dat een superkabel worden genoemd. Wij spreken hier vast
nog vaker over, maar ik hoop van de minister iets meer te horen over haar
opvattingen hierover.Ten vierde dient een van beide ministers bij de collega van Verkeer en
Waterstaat echt de staf te breken over de stagnerende vergunningverlening
voor wind op zee. Ik heb daar al indringende vragen over gesteld, maar de
antwoorden zijn, bijna symbolisch in dit geval, vertraagd. De ontwikkeling
van offshore industrieproductie mag niet stagneren. Daar zal mijn fractie
op toezien. Ik laat de ministers niet met rust voordat dit gebeurd is.De heerDuyvendak(GroenLinks)De heer Samsom noemde vier wensen om gaten te dichten. Zijn er nog meer?
Dan wacht ik even met mijn interruptie.De heerSamsom(PvdA)Ik zal nog een paragraaf noemen die voor de heer Duyvendak van belang
is. Zijn er nog gaten en kieren te dichten – ik heb in mijn tekst de
interrupties van de heer Duyvendak al voorspeld – bijvoorbeeld om te
garanderen dat, ook als de CO2-prijs straks tegenvalt, wij de vaart
er in houden met de duurzame energie? Ja zeker! Dat is gegarandeerd. Tot 2012
ligt het geld klaar. De CO2-prijs speelt daarbij, helaas, geen
enkele rol, maar die hebben wij dan verdisconteerd in de subsidies. Daarna
zou een verplichting voor de hoeveelheid duurzame energie wel eens nodig kunnen
zijn, om de rol van subsidies over te nemen. Het is dus goed dat het kabinet,
samen met een paar andere landen, de voorbereiding daarvan ter hand neemt.
Het zal iedereen duidelijk zijn dat de Nederlandse markt te klein is om effectief
te kunnen werken. Wat mij betreft werken wij samen met heel Europa. Ik wacht
op de voorstellen van de Commissie van januari. Wij hechten eraan dat de voortgang
daarin geregeld aan ons wordt voorgelegd. Het mag niet wegzinken in een mooie
belofte die, als zij ineens nodig blijkt, niets waard blijkt te zijn.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik laat de kwestie van het verplichte aandeel duurzame energie maar even
in de ijskast. De heer Samsom noemt dat voor de toekomst. Ik wil hem bevragen
over het grote lijk in de kast dat het kabinet dreigt achter te laten bij
de financiering van duurzame energie. Het kabinet stelt structureel 160 mln.
beschikbaar vanaf 2011. De heer Samsom spreekt over een verdubbeling van het
eigen vermogen of meer dan dat, 2450 megawatt op het land en 500 megawatt
biomassa. Dat kan nooit betaald worden met 160 mln. Als je uitgaat van 5 cent
per kWh heb je daar 600 mln. à 700 mln. nodig. Hoe gaat het kabinet
dit in 2012 oplossen? Of laat het dit over voor de regering waar GroenLinks
straks in zit? Het gat van Samsom van 400 mln. moet worden gedicht. Er staan
windmolens maar zij kunnen niet betaald worden.De heerJansen(SP)De heer Samsom zegt dat hij er alles aan gaat doen om de vergunningprocedures
op zee en op land te bekorten. Op zee, daar kan ik mij wat bij voorstellen,
want dat is pure bureaucratie. De vergunningverlening op land heeft alles
te maken met de dichte bevolking, inpassingsproblemen et cetera. Wil hij de
bureaucratie verminderen of wil hij iedere beroepsmogelijkheid afschaffen,
om maar tempo te kunnen maken? Wat is de bottomline voor het bekorten van
de procedures?De heerSamsom(PvdA)Ik noemde het instrumentarium in de WRO. Dat gaat bijvoorbeeld over aanwijzingen.
Ik heb er ook bij gezegd dat ik nog niet zo pessimistisch ben als ik zie hoeveel
aanvragen er liggen, gelet op de enorme opstopping die wij zelf mede hebben
gecreëerd. Er liggen plannen klaar om oude molens te upgraden. Als je
een oude Lagerweij vervangt door een nieuwe Vestas, heb je 40 keer zoveel
energie op dezelfde plek. Ik denk niet dat wij hard hoeven in te grijpen in
procedures. Mocht het nodig zijn, dan biedt de nieuwe Wet ruimtelijke ordening
mogelijkheden om daar op nationaal niveau iets scherper op in te grijpen.Ik kom op het geld. Er staat gewoon dat wij vanaf 2011 ongeveer 800 mln.
naar de MEP laten vloeien. Daar zit ongeveer 100 mln. niet structureel in,
dus eigenlijk is het 700 mln. Er komt nog 160 mln. aan SDE-geld bij, dus in
totaal gaat het om 860 mln. Het ECN heeft keurig uitgerekend dat dit ruimschoots
voldoende is om in 2020 die 20% te halen. Dat gebeurt als wij het budget
niet meer zouden verhogen, maar dat gaan wij natuurlijk wel doen. De heer
Duyvendak neemt op de een of andere manier aan dat die MEP na 2011 verdampt
en verdwijnt. Dat zal mijn fractie nooit accepteren en dat gebeurt dus ook
niet.De heerDuyvendak(GroenLinks)De heer Samsom moet zich echt bij de feiten houden. Die MEP-gelden heb
je nodig om het huidige volume aan duurzame energie te realiseren. De heer
Samsom wil dat verdubbelen of nog meer. Dan heb je veel meer geld nodig, dan
kom je er niet met die MEP-gelden, die pas vanaf 2014, 2015, 2016
vrijvallen. Het kabinet heeft daar formeel nog niets over besloten. Ook het
ECN waarschuwt voor heel grote tekorten vanaf 2011, 2012, 2013. Bij 2012 becijfert
het ECN dat er 295 mln. nodig is, terwijl er in het beste geval maar 160 mln.
beschikbaar is. Er dreigen grote tekorten voor volgende kabinetten, omdat
de financiering voor duurzame energie niet geregeld is. Dat is op zichzelf
een probleem, vooral omdat het investeerders geen zekerheid geeft. Wij krijgen
brieven van een heel bezorgd ENECO. Wij krijgen brieven van de koepel, die
spreekt van een dramatisch verschil tussen woord en daad bij dit kabinet.
Daar zou de heer Samsom zich zorgen over moeten maken.De heerSamsom(PvdA)Ik heb meteen met ENECO gebeld. Ik heb meteen DE Koepel gemaild. Wij zijn
erachter gekomen dat ENECO wel heel erg op de achterkant van een bierviltje
aan de gang is geweest. De cijfers van de heer Duyvendak kloppen: 172 mln.
in 2012 en 295 mln. in 2013. Er beginnen al MEP-gelden vrij te vallen vanaf
2008, 2009. Dat heeft ook te maken met niet gerealiseerde projecten waarvoor
wel gebudgetteerd was. In de Voorjaarsnota staat al dat dat geld beschikbaar
komt. Tot 2012 zitten wij in ieder geval safe. Daarna lopen er grotere projecten
uit de MEP. Ik heb goed gelezen wat de minister van EZ daarover in de beantwoording
rond de begroting heeft geschreven. Bekeken wordt hoe de vrijvallende MEP-gelden
kunnen worden ingezet voor de SDE. Over de vraag of het geld kan worden ingezet,
lijkt mij weinig onduidelijkheid meer te bestaan. Uiteraard wil deze minister
zo goed en slim mogelijk aan de slag met de gelden die haar kant op rollen.
Immers, hoe meer duurzame energie per euro, hoe beter.Wij hebben met velen zorgen over de duurzaamheid van biobrandstoffen.
Aan die bijmengverplichting, waar iedereen in de Kamer een warm voorstander
van was, kleven beperkingen als willekeurig een paar ongewenste soorten biomassa
zomaar worden uitgesloten. Wij willen niet bij de pakken neerzitten. Wij vinden
niet dat de oplossing een verlaging van de ambitie is. Iedereen die mijn betoog
gevolgd heeft, kan zich indenken dat ik daar nooit mee zal komen. De oplossing
is om zo snel als mogelijk de duurzaamheid van biobrandstoffen te garanderen.
Het moet allemaal op papier met certificaten, maar vooral in de werkelijkheid
met de ontwikkeling van tweedegeneratiebiobrandstoffen. Mijn collega van het
CDA heeft daarvoor al een heel goed voorstel gedaan. Een mogelijke dubbeltelling
in de bijmengverplichting voor tweedegeneratiebiobrandstoffen zou een enorme
stimulans kunnen betekenen. Dan hoeft niet meer geïmporteerd te worden
en halen wij onze ambitie op de goede manier. Wij vragen de regering om de
dubbeltelling al in de huidige regeling mogelijk te maken. Wij weten dat de
richtlijn nog gewijzigd zal worden, maar wat ons betreft, gebeurt het liever
vandaag dan morgen.De heerMadlener(PVV)Ik herhaal de vraag die ik eerder aan mevrouw Spies heb gesteld. Het palmolieschandaal
staat ons nog helder voor de geest. De heer Samsom erkent nu ook dat het niet
goed gaat. Moet hij niet de conclusie trekken dat wij die eerste generatie
achter ons moeten laten?De heerSamsom(PvdA)Dat is precies de reden waarom ik die tweede generatie wil helpen. Ik
zie niet in waarom een alcoholfabriek in Sas van Gent een misdaad tegen de
menselijkheid betreft.MevrouwNeppérus(VVD)U hebt gezegd dat, als het met de kolencentrales niet lukt, wij naar de
biobrandstoffen overstappen. U hebt terecht twijfels bij de eerste generatie,
maar hoe wilt u dat dan gaan doen? Eigenlijk moet alles nog worden verbeterd,
voordat wij verder kunnen.De heerSamsom(PvdA)Maar laten wij nu ook niet al te pessimistisch zijn! In Delfzijl wordt
een fabriek neergezet die van glycol methanol gaat maken. Dat is een volstrekt
duurzame aanpak. Alleen al die fabriek voorziet de gehele Nederlandse markt
van de juiste 5,75% biobrandstof, en dan komt Sas van Gent er wat mij
betreft nog bij. Het slechtste wat wij kunnen doen, is schrikken van het ambitieniveau.
Een lagere ambitie garandeert immers ook geen duurzame brandstoffen. Alleen
innovatie doet dat.MevrouwNeppérus(VVD)Nu word ik pessimistisch genoemd, maar je kunt ook zeggen dat ik reëel
ben. Als de opvang van kolencentrales nog niet is geregeld, moet je dat wel
onder ogen durven zien.De heerSamsom(PvdA)Ik ben realistisch tot in mijn vezels, maar daar horen deze ambities bij.
Die zijn namelijk nodig om onze toekomst veilig te stellen.De heerVan der Ham(D66)Bij de biobrandstoffen en de CO2-opslag zijn grote technische
bezwaren, waarvan wij niet weten of ze worden opgelost. Wanneer bedenkt de
PvdA-fractie zich op dit punt? In het boekje van uw partijgenoot wordt gesteld
dat in dat geval zelfs kernenergie een optie wordt.De heerSamsom(PvdA)Dat besluit nemen wij als wij voor de beslissing staan om de ambities
te verhogen naar 10%, en misschien wel naar 20%. Ik doe niets
af aan de huidige 5,75%, en in 2008/2009 staan wij voor die moeilijke
keuze. Voor die tijd wil ik de komst van de tweede generatie geregeld hebben.De heerJansen(SP)U hamert op de tweede generatie, maar het leeuwendeel van de biomassa
is import uit de ontwikkelingslanden, waar geen enkele garantie op duurzaamheid
bestaat. Vindt u het acceptabel dat wij ons de komende jaren beperken tot
een rapportageverplichting, eventueel gecombineerd met een standje bij het
ontbreken van een deugdelijke onderbouwing?De heerSamsom(PvdA)Nee. Daarom vul ik die rapportageverplichting aan met concrete investeringen.
Wij zetten de import van palmolie al stop. Niet alle import uit de Derde Wereld
is slecht: ik noem in dat verband jatrofa. Niemand heeft er wat aan om het
kind met het badwater weg te gooien.Wij maken een klapper in het verkeer en vervoer, met name door de kilometerheffing
en de enorme investeringen in het OV. Dat gaan wij allemaal zelf doen, zonder
Europa. Mijn fractievoorzitter wees er tijdens de algemene beschouwingen al
op dat er op het gebied van het OV nog een openstaande rekening is als het
gaat om de klimaat- en energieambities van dit kabinet. Wij verwachten
dat voor het eind van het jaar die openstaande rekening is voldaan. Het gevecht
over de normering van auto's vindt op dit moment in alle hevigheid plaats.
Het is spannend, er is nog geen winnaar, en zeker het milieu heeft nog niet
gewonnen. Natuurlijk kunnen wij vanaf de zijlijn roepen dat het allemaal niet
deugt, maar je kunt ook je politieke vrienden in Europa bellen en hen ervan
overtuigen dat die 120 gram per kilometer in 2012 moet, en dat die 80 gram
per kilometer in 2020 nodig is. Ik hoop dat zij dat doen. Het heeft resultaat,
zo hebben wij dit weekend gezien tijdens het partijcongres van mijn geliefde
collega's van de SPD, waar besloten is tot de historische maatregel om in
Duitsland een snelheidsbeperking in te voeren waarbij ook is gesproken over
de 120g/km. De SPD staat aan onze kant.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat was het maximum ook alweer dat de Duitsers wilden?De heerSamsom(PvdA)U moet altijd nagaan waar ze vandaan komen.De heerDuyvendak(GroenLinks)Was dat maximum niet 130 km/u?De heerSamsom(PvdA)Ze willen naar 130 km/u. In het gehele Ruhrgebied is het overigens 90
km/u, waarmee ze al beter presteren dan in Nederland. Ik had het nu over de
120 g/km. Dat is even ondergesneeuwd in de mêlee van berichten over
de 130 km/u. Wij maken ons sterk voor die normering. Duitsland is een cruciaal
land. Dus, mijnheer Duyvendak, belt u nu ook even!Voorzitter. Ik heb een stuk of elf ontsnappingsroutes of gaatjes gevonden
in het bouwwerk van Schoon en Zuinig. Dat is een compliment aan de regering,
want ik heb echt heel goed gezocht. Desondanks verwacht ik toch dat ook die
elf routes tijdens dit debat of desnoods tijdens de VROM-begroting of andere
begrotingen, voor het eind van het jaar allemaal zijn afgesloten. Dan zitten
alle actoren, overheid, ngo's, bedrijven, parlement en minister in het bouwwerk
van de toekomst en is er geen kier of tochtgat meer over. Een huis met een
A-label, zal ik maar zeggen. Dat huis stoppen wij dan ook nog eens vol met
de meest innovatieve duurzame dingen die je in Nederland kan vinden, Ik laat
u er nu één zien: een lamp die zo weinig energie gebruikt dat
die het zonder fittingen en zonder snoeren doet. Een ledlamp. De magie wordt
een beetje geholpen door een klein batterijtje achterin, maar niettemin, twee
watt en het licht van 60 watt. Daar kunnen wij in de Kamer nog een puntje
aan zuigen.Samenvattend kunnen wij stellen dat er een heel mooie mix is gemaakt van
samenwerking waar je onmiddellijk mee kan beginnen, internationaal beleid,
de zinvolste en effectiefste aanpak van het klimaatprobleem en een hele stapel
eigen en slimme toevoegingen om die doelen uiteindelijk te kunnen halen. Dat
eigen beleid is een indrukwekkend rijtje geworden. Dat eigen beleid is ook
heel erg hard nodig. Want zo slim had Kees de ambitie natuurlijk wel geformuleerd.
Wij willen dus de schoonste en zuinigste energievoorziening van Europa worden.
En daarvoor moeten wij nog vijf landen op de ranglijst passeren en niet de
minste: Oostenrijk, Ierland, Frankrijk, Denemarken en Zweden. Frankrijk en
Zweden hebben ook al doelstellingen geformuleerd in de trant van "de
schoonste van"; wat betreft Sarkozy is dat natuurlijk de schoonste van
de wereld, maar goed, baas boven baas. Het wordt in ieder geval een hele strijd
en die wil ik winnen. Het gaat dan niet om een wedstrijdje ver plassen met
Zweden en Frankrijk. Het gaat erom dat wij op die manier elkaar opzwepen tot
nog meer inspanningen om de noodzakelijke trendbreuk in de energievoorziening
te realiseren. Een trendbreuk waar een paar pioniers van de vorige generatie,
zoals Kees Daey Ouwens, meer dan veertig jaar geleden aan zijn begonnen en
die onze generatie zal moeten afmaken om zo de leefbaarheid van onze planeet
voor de komende generaties veilig te stellen. Ik ben blij dat dit werkprogramma
daar de basis voor legt. En nu aan de slag!De heerMadlener(PVV)Voorzitter. Ik dank de heer Samsom voor zijn vlammende betoog. Ik ben
helemaal onder de indruk. Hij heeft Al Gore links ingehaald. Ik houd wel van
een beetje emotie in de politiek. De heer Samsom is echt gedreven. Het is
bijna of ik een minister naast mij hoor praten, maar het is maar goed dat
hij geen minister is. Hij draaft namelijk te ver door. Inhoudelijk is wat
hij zegt prachtig. De heer Samsom heeft heel mooie vergezichten, maar hij
wil het vervolgens gaan forceren met een heleboel belastinggeld. Hij sluit
zijn ogen een beetje voor de andere kant van de medaille, namelijk dat als
je als Nederland te snel wilt, je problemen kunt krijgen, zoals problemen
met de welvaart en de verplaatsing. De hoop voor de toekomst die de heer Samsom
uitspreekt, deel ik. Ik ben misschien wel positiever dan hij, want ik zie
dat wij de goede kant opgaan, maar hij creëert zelf een probleem door
te snel te willen. Dat is ook de kern van mijn kritiek op zijn keuzes.Verder ben ik blij dat de minister van Economische Zaken hier aanwezig
is. Het is een van de eerste keren dat ik in deze commissie de minister van
EZ tegenkom. Het is de tweede keer in een jaar tijd.De voorzitter:Mijnheer Madlener, wij hebben de minister van Economische Zaken uitgenodigd.
Dat is dus een besluit van de Kamer geweest. Dus u complimenteert nu onszelf.De heerMadlener(PVV)Misschien is het beter om onszelf te complimenteren. Wat mij betreft mag
dit vaker gebeuren. Wij moeten niet onderschatten hoeveel regels met zeer
vergaande economische gevolgen er in deze commissie worden bedacht voor het
bedrijfsleven. Ik verbaas mij altijd dat wij zo verkokerd bezig zijn in de
milieucommissie dat wij dat zomaar uitstorten over Nederland, zonder dat minister
Van der Hoeven er iets over vindt. Ook nu hebben wij weer allerlei plannen.
Ik zie iets van het milieuplanbureau en van een energiecommissie, maar de
economische gevolgen zijn niet helder in kaart gebracht. Ik zou niet weten
waar dat staat in de stukken waarover wij vandaag spreken. Dat vind ik heel
jammer, want ik heb grote zorgen over die economische gevolgen.Het is mij gebleken dat in de stukken wordt uitgegaan van een zwart toekomstbeeld.
Mevrouw Spies van het CDA zei al dat Al Gore ook een beetje aan de basis heeft
gestaan van dit regeerakkoord. Dat vind ik heel jammer, want Al Gore is eigenlijk
een onheilsprofeet die een doemscenario schetst en dat zie je ook terug in
de stukken. Er staat een meisje in dat zingt dat er niets overblijft
van het regenwoud; alles gaat verloren; de natuur gaat eraan; fabrieken zijn
vreselijk en over veertig jaar is de Noordpool weg. Dat soort beelden moeten
wij niet scheppen. Wij moeten geen angst zaaien, want dat is niet gerechtvaardigd,
te meer omdat wij dat niet in onze greep hebben.Nederland draagt slechts 0,5% bij aan de mondiale emissies. Dat
wil zeggen dat wij met ons beleid de wereld niet kunnen redden. Dat zouden
wij wel willen en wij willen daar wel aan meedoen, maar dat gaat niet lukken.
Die onheilsprofetieën samen met die oplossing die er niet is, zouden
daarmee voor onrust kunnen zorgen. Dat is jammer, want dat gaat ten koste
van de kwaliteit van ons leven.Ik zie ook helemaal niets in het wegdoen van de luxe die wij hebben. Ik
vind dat een heel slechte boodschap. Ik hoop dat wij in de komende verkiezingscampagne
die keuzes helder gaan voorleggen aan de Nederlanders. Bent u bereid om uw
wasdroger weg te doen? Dat heb ik de heer Samsom een keer horen vertellen.
Doen wij allemaal die wasdroger weg. Wat moesten wij allemaal nog meer wegdoen?
Wij moeten minder rijden en minder vliegen, maar dat wil de PVV-fractie absoluut
niet.Wij zien weliswaar ontwikkeling in een heel groot deel van de wereld ontstaan,
die uiteraard zorgt voor grotere milieudruk, maar wij zien tegelijk dat de
technische ontwikkelingen de goede kant op gaan. Wij zien er dus veel meer
in om het wat meer op zijn beloop te laten. De hogere olieprijzen zijn eigenlijk
de allerbeste drive voor goede ontwikkelingen, maar daar heeft niemand het
over gehad. Dat is de belangrijkste prikkel voor bedrijven om meer aandacht
te besteden aan energiebesparing. Dat heeft niets met kabinetsbeleid te maken,
en zelfs niet met de heer Samsom.Nederland wil een goed voorbeeld geven, voor de troepen uitlopen, meer
doen dan de rest, maar dat is dus totaal zinloos. Het zal China, India, Noord-Amerika,
Zuid-Amerika, Rusland, oftewel de gehele rest van de wereld niet overtuigen
om ons na te gaan doen. Of die landen zijn zelf afhankelijk van olie-inkomsten
en hebben geen baat bij energiebesparing, of zij zijn afhankelijk van olieproducerende
landen en hebben al genoeg reden om energie te besparen door die hoge olieprijzen.
Dat heeft niets met ons beleid te maken, maar wij willen hier vooroplopen
en de dominee uithangen.Daarmee slaan wij wel een modderfiguur in de wereld. Wij hebben de hoogste
bevolkingsdichtheid van de wereld. Ik overdrijf iets, maar het scheelt niet
veel. Wij hebben het minste bos ter wereld. Wij hebben al ons bos gekapt.
Gaan wij nu zeggen tegen Brazilië dat zij geen bomen mogen kappen? Ik
schaam mij er af en toe voor. Wij hebben de grootste veestapel ter wereld.
Wij hebben de grootste bedrijven in ons land en die zijn niet overal even
milieuvriendelijk bezig, zoals wij weten.Wij hebben ook nog eens de hoogste welvaart ter wereld, dus wij hebben
de luxe om ons hier druk om te maken. De meeste landen hebben dat natuurlijk
helemaal niet. Die mensen snakken naar een beetje luxe, die wij allang hebben.
Ik vind de hele insteek op z'n minst ongepast dat wij de wereld gaan tonen
hoe het moet. Tegelijkertijd vind ik het niet nodig. Ik denk dat alle landen
die afhankelijk zijn van olie, best door hebben dat er op termijn een einde
komt aan de energie die wij gebruiken, en dat er voldoende stimulans is om
daarvoor oplossingen te vinden. Dan kom ik weer terug op die olieprijs, die
ik hier niet tegenkom.Nederland heeft na een zeer vervuilende twintigste eeuw door schade en
schande een enorm goede industrie opgebouwd. Daar plukken wij nog steeds de
vruchten van. Wij hebben staalindustrie, olieraffinage, een goede transportsector,
tuinbouw, chemie, enzovoorts. Maar de regering loopt als een kip zonder kop
Al Gore achterna. Door deze valse profeet te volgen, zet zij onze welvaart
op het spel. Wij hebben heel veel te verliezen. Als wij de duimschroeven van
de bedrijven te sterk aandraaien, zal die productie verplaatsen naar verre
landen. Vervolgens zullen wij die producten importeren. Ik vind dat onbegrijpelijk!
Gaan wij de producten die wij importeren, dan ook toetsen aan milieuvriendelijkheid?
Dat zou er dan wel bij horen. Als je echt goed gaat kijken naar de energiebelasting
van producten, dan moet je dat hele proces nagaan. Dan blijkt dat als wij
productie verplaatsen, wij per saldo niets doen voor het milieu, mondiaal
gezien. Ik vind dat wij daarvoor oogkleppen op hebben. Dat geldt ook voor
de regering. Dat neem ik haar kwalijk. Ik heb een aantal conceptmoties bij
me. Ik neem aan dat de minister mij niet tevreden gaat stellen en dat ik ze
straks indien.De voorzitter:U bent de minister in ieder geval een faire kans verschuldigd.De heerMadlener(PVV)Dat doe ik ook graag. Ik verwacht er alleen niet veel van. Misschien dat
mevrouw Van der Hoeven kan ingrijpen.De voorzitter:Ook mevrouw Van der Hoeven zal antwoord geven op uw vragen.De heerMadlener(PVV)Terug naar de Middeleeuwen is dus voor ons geen optie. Wij willen gewoon
voort met de vraag van de bevolking om meer luxe en comfort, maar wel op de
energievriendelijkste manier. En het makkelijkste is dan toch kernenergie.
Kernenergie moet in ieder geval niet uitgesloten worden. In die zin sluit
ik me aan bij een aantal andere fracties. Ik ben blij dat ook het CDA daar
inmiddels bij hoort. Wij moeten kernenergie niet uitsluiten, want dat is gewoon
een optie die vele landen kiezen en die echt zoden aan de dijk zet. De hele
windenergiesector draait met verlies. Daar moet een hoop belastinggeld naar
toe. Alle Nederlanders moeten dus weten dat elk uur dat een windmolen draait,
ons gewoon geld kost. Daar moeten wij gewoon eerlijk over zijn. Mijn conclusie
is dat windenergie nog niet genoeg doorontwikkeld is. Misschien komt het wel.
Met de stijgende energieprijzen, misschien over een jaar of tien, is dat misschien
wel zo. Maar wij willen nu te vroeg, te snel en dat kost een boel geld en
levert eigenlijk te weinig op. Dat is jammer. Die keuze maken wij dus niet.Het emissiehandelssysteem is een internationaal systeem van CO2-rechten.
Je zou het een systeem van luchtvervuilingsrechten kunnen noemen. Dat vraagt
om klimaatdiplomatie. Per land worden Europese emissieplafonds afgesproken
en dat is een keiharde onderhandeling. Er gelden geen strikte voorwaarden,
zodat er over onderhandeld kan worden. Zo probeert ieder land een zo gunstig
mogelijke voorwaarde te bedingen om zijn eigen industrie te beschermen. De
voormalige Oost-Europese landen zullen wel weer schermen met hun achterstandspositie
van de industrie, terwijl zij eigenlijk een makkelijke uitgangspositie
hebben. Immers, als je achterstand hebt op de techniek, dan kun je makkelijker
die achterstand inlopen. Dat is de wet van de stimulerende achterstand en
een beetje laaghangend fruit. Maar goed, dat is een keiharde onderhandeling.
Ik heb daar erg weinig vertrouwen in.Ik wil beide ministers vragen hoe het kabinet die onderhandelingen ingaat.
Gaan wij ook keihard onderhandelen met de rest van Europa om onze industriebelangen
veilig te stellen, om zo hoog mogelijke emissieplafonds af te spreken, zodat
onze industrie meer rechten zou kunnen verkopen? Kunt u mij ervan overtuigen
dat u die inzet heeft? Natuurlijk spelen ouderwetse socialistische motieven
hier een rol, want Nederland is heel goed in het herverdelen van welvaart,
maar dat is niet de lijn die de PVV voorstaat. Het is voor ons al lang bewezen
dat welvaart niet gegeven kan worden maar met hard werken, basiskennis en
kapitaal verdiend moet worden. Wij willen dus dat onderhandelingsproces hard
in. Nederland heeft op dat vlak geen goede reputatie. Qua Grondwet hebben
wij niets binnen gehaald. Nederland betaalt het meeste van de EU en Nederland
staat bijna alleen in Afghanistan. Nederland is gewoon niet goed in dit soort
internationale onderhandelingen. Ik heb er dus niet veel vertrouwen in dat
wij hier goede afspraken gaan maken. Kunnen de ministers daarop ingaan?Ik heb nog veel vragen. De stukken gaan uit van ongewijzigd beleid. Er
worden allerlei targets genoemd: bij ongewijzigd beleid zal het "dit"
zijn en anders "dat". Dat lijkt mij klinkklare onzin. De olieprijs
is de afgelopen tijd zo'n beetje verdrievoudigd of verviervoudigd en wij weten
niet wat die gaat doen. Die prijs kan nog veel verder toenemen. Zadelen wij
de burgers niet op met een enorme dubbele last? Ook daarvoor heb ik een motie
bij mij. Wordt hiermee rekening gehouden? Wij betalen met z'n allen bijna
18 mld. milieubelasting. Wordt dat teruggedraaid als de olieprijs blijft stijgen?Wij gaan geen kernenergie toepassen maar kolencentrales. De CO2-afvang
klinkt mooi, maar bestaat nog helemaal niet. Dat gaat volgens mij ook helemaal
niet lukken. Daar ben ik dus weer wel pessimistisch over. Ik zie niet in dat
wij al die uitstoot de grond in gaan pompen. Ik kan mij dat moeilijk voorstellen,
maar dat zullen wij moeten gaan zien. Ik vind het nogal wankel om het beleid
daar zo op in te zetten. Ik kan mij niet voorstellen dat dat gaat werken.Dan de spaarlamp, die de heer Samsom zojuist liet zien.De heerSamsom(PvdA)Dat is een ledlamp.De heerMadlener(PVV)Dat is eigenlijk ook een soort spaarlamp, want hij is energiebesparend.
Er zijn allerlei spaarlamptechnieken. Dat is natuurlijk heel interessant,
maar wij moeten die goedkope lamp uit China niet zwaar gaan belasten. Ik kijk
nu naar de minister van Economische Zaken. Het is natuurlijk van de gekke
dat wij de burger vragen om spaarlampen te kopen en dat wij vervolgens een
hoge importheffing op die dingen leggen. Dat vind ik een heel slechte zaak.Ook over de sectorakkoorden van de industrie heb ik grote zorgen, want
hoe beschermen wij de kleintjes en de nieuwe toetreders en hoe gaan wij die
verplaatsing tegen? Nogmaals: niemand rept hier over verplaatsing. Er zijn
natuurlijk verplaatsingseffecten. Een bedrijf dat nu een plek op de wereld
kiest om te gaan investeren, zal Nederland misschien gaan mijden omdat wij
hier dit soort nota's hebben liggen. Die fabrieken gaan dan ergens anders
investeren en wij gaan vervolgens weer importeren. Daar zijn wij heel goed
in, want wij zijn een handelsland, maar wij schieten daar per saldo niets
mee op. Hoe kijkt de minister tegen de import van die producten aan? Als zij
consequent is, gaat zij dat natuurlijk ook aanpakken, maar dat zou een enorme
klap voor de welvaart betekenen en dat willen wij eigenlijk niet. Ik vind
de regering op dit punt dus een beetje _ "Hypocriet" is misschien
een zwaar woord, maar dat is wel waar ik aan denk; laat ik maar eerlijk zijn.Dan de situatie van de gezinnen. Er komen allerlei energielasten en -belastingen
op ons af. De grote gezinnen worden daar natuurlijk de dupe van. Ik vind dat
altijd een gevaarlijke redenatie. "De vervuiler betaalt" klinkt
logisch, maar hoe ver gaat dat? Ik heb geen kinderen. Ik vervuil daarom misschien
wel minder. Mijn gezin is een eenpersoonsgezin. Wij moeten die redenatie dus
niet blind volgen. Het milieugedrag van mensen is immers heel divers. Misschien
ben ik met mijn nieuwe BMW veel milieuvriendelijker dan iemand die in zijn
oude eendje rijdt, maar wel op vakantie gaat naar weet ik veel waar. Het is
dus een heel lastige discussie. Wij moeten uitkijken voor de gevolgen van
die discussie en die maatregelen. Een groot gezin verbruikt meer energie.
Dat hoort nou eenmaal bij een groot gezin. Het energieverbruik is niet slecht.
Wij moeten mensen geen schuldgevoel aanpraten voor het feit dat zij energie
verbruiken. Ieder mens verbruikt energie en ieder mens, iedereen die hier
zit, is per definitie milieuvervuilend bezig. Wij moeten ons dus niet gek
laten maken door een bepaald gedrag zwaar aan te pakken maar het ergens anders
te laten liggen. Ik vind dat wij op dat punt doorslaan. Ik maak mij daarover
zorgen.De voorzitter:Mijnheer Madlener, u verbruikt spreektijd. U hebt nog drie minuten van
de in totaal beschikbare 18 minuten.De heerMadlener(PVV)Ik heb vier moties liggen. Ik zal gaan dreigen met die moties. Ik noem
ze snel op, zodat ik daar in ieder geval een reactie op krijg. Ik wil dat
Nederland met milieumaatregelen niet verder gaat dan het Europese gemiddelde.
Gelet op alle ongewenste bijeffecten vinden wij dat zinloos. Wij willen dus
in de pas lopen en niet uit de pas. Zou de minister dat kunnen toezeggen?Ik wil ook graag de toezegging dat voortaan alle milieumaatregelen met
zulke grote gevolgen worden onderzocht op economische gevolgen, werkgelegenheidseffecten
en verplaatsingseffecten. Het resultaat van dat onderzoek wil ik graag in
de Kamer hebben, zodat wij het daarover kunnen hebben.Geen kolencentrales maar kernenergie, maar daar zullen wel meer moties
over komen.Ten slotte dan de energielasten voor huishoudens waar ik grote zorgen
over heb. Hoe gaat u om met stijgende lasten en stijgende energieprijzen door
stijgende olieprijzen?De voorzitter:Ik wil even een verzuim goedmaken. Mevrouw Neppérus heeft voor
haar tweede termijn nog royaal 10 minuten, de heer Samson nog een minuut of
4, toch ook nog heel royaal, en de heer Madlener nog 1 minuut.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Voorzitter. De discussie over energievoorziening loopt het gevaar, al
te feitelijk gevoerd te worden. Er is haast niet te ontkomen aan discussies
over efficiency, robuuste technieken en inverdientijden. Het is uiteraard
prettig als bekende mensen als Al Gore en tegenwoordig ook Leonardo DiCaprio
aandacht vragen voor klimaat en milieu en de problemen op die manier ook meer
beeldend maken, want hierdoor staat klimaatverandering meer dan ooit op de
politieke agenda. Mijn motivatie voor een schoon en zuinig beleid is echter
niet de techniek of de media-aandacht, maar een goed rentmeesterschap. Vanuit
onze verantwoordelijkheid voor het zorgen voor de Schepping moeten wij streven
naar een samenleving die zo duurzaam mogelijk is. het voorzorgbeginsel is
daarbij van belang. In dit kader prikkelde de vraag van Greenpeace mij, namelijk
in hoeverre de beleidskeuzes op basis van doelen voor 2020 voorsorteren op
verdere verduurzaming na 2020. Wij kijken bij de ruimtelijke ordening inmiddels
al vooruit naar 2040. Het is dan logisch dat wij dat bij het klimaatbeleid
ook doen. Graag een reactie van de minister hierop.Niet eerder is een kabinet zo ambitieus en vooruitstrevend geweest in
duurzaam klimaat- en energiebeleid. Er is echt sprake van een trendbreuk.
De voorgestelde golven van maatregelen, het meters maken, meters voorbereiden
en verdergaande innovaties spreken mij bijzonder aan. Ik lees veel over convenanten,
inspanningsverplichtingen en onderzoek naar instrumenten. Het werken met convenanten
past binnen de kabinetsvisie van samenleven en samenwerken. De kracht van
gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid en bedrijfsleven kan echter
ook een risico zijn. Ik vind het bijvoorbeeld wat zorgelijk dat de uitvoering
van het convenant benchmarking energie-efficiency achterblijft. Er heeft zelfs
een "ontsparing" plaatsgevonden. Graag een reactie hierop.De rol van de overheid ligt naar mijn idee in het creëren van randvoorwaarden
en het stellen van normen. Volgens het International Panel Climat Change is
voor grote emissiereducties meer nodig dan vrijwillige convenanten. Koplopers
zouden meer moeten worden beloond. Graag een reactie op dit punt. Zouden wij
voor de zekerheid niet een aantal stokken achter de deur zo ver moeten gaan
voorbereiden dat in 2010 tot invoering kan worden besloten?Een andere rol van de overheid is het geven van het goede voorbeeld. Ik
heb vernomen dat er plannen zijn bij de gemeente Den Haag over de uitbreiding
van de aanlichting van de gebouwen van de Tweede Kamer. Er worden nu nog felle
schijnwerpers met een hoog vermogen gebruikt, maar ik wil ervoor pleiten dat
de Tweede Kamer in overleg gaat met de gemeente Den Haag om te zorgen dat
de aanlichting per saldo energiezuiniger wordt. Anders hoeft die extra aanlichting
voor de ChristenUnie niet. Ik overweeg op dit punt een motie in te dienen.Ik wil even stilstaan bij de positie van de industrie. Waarom is het overkoepelende
duurzaamheidsakkoord met de industrie nog niet getekend? Het lijkt mij van
belang dat dit zo snel mogelijk gebeurt en wij kunnen starten met het maken
van meters. Ik vraag mij af waar de obstakels liggen om te komen tot overeenstemming. Wordt bij de Europese discussie over het veilen van emissierechten ook
gekeken naar de mogelijkheden om innovatie te stimuleren?De ChristenUnie wil graag naar een ETS dat prikkelend is en ook echt prikkelend
werkt. Graag een reactie van de minister op het pleidooi van de industrie
voor een prestatienormsysteem.De ChristenUnie constateert dat er ontzettend veel innovaties op de plank
liggen. Wij merken dat er bedrijven zijn die graag willen investeren, maar
uit gesprekken met die bedrijven blijkt ook dat er behoefte bestaat aan een
overheid die garant wil staan voor risico's. De ChristenUnie pleit daarom
voor de instelling van een garantiefonds voor risicodragende innovaties op
het gebied van energie. Is de minister bereid te onderzoeken of een dergelijk
fonds past binnen het Europese milieusteunkader en om een dergelijk fonds
op te zetten? Ik denk aan een soort revolving fund, zoals dat ook wordt voorgesteld
in het programma Schoon en Zuinig voor de bouw. Het is belangrijk dat wet-
en regelgeving toegespitst is op de implementatie van innovaties. Een voorbeeld
is de ledverlichting in Eindhoven. Die is niet mogelijk, omdat bestaande regelgeving
gebaseerd is op traditionele verlichting. Mevrouw Spies heeft dat punt ook
al aan de orde gesteld. Een ander voorbeeld is de ROVA in Zwolle dat voor
zijn voertuigen graag van maaisel biobrandstof zou willen maken. Een dergelijk
plan stuit op tegenwerkende regelgeving. De ChristenUnie vindt dat er in wetgeving
ruimte moet zijn voor dit soort experimenten. Wat is de reactie van de minister
op dat punt?Scherpe streefwaarden zullen innovatie stimuleren, maar die zijn geen
doel op zichzelf. Wij gaan voor het doel van echte duurzaamheid. Het gebruik
van de eerste generatie biomassa leidt wereldwijd tot ontbossing en concurrentie
met voedselproductie. Dat is natuurlijk niet werkelijk duurzaam. Interessant
daarbij is de discussie over het vastleggen van het aandeel duurzame energie.
Ik doel op de motie-Halsema. Het kabinet wil dit op Europees niveau regelen,
maar het onderzoekt of samenwerking met een kleiner aantal landen mogelijk
is. De ChristenUniefractie vermoedt dat een dergelijke norm goed kan werken,
al zal zorgvuldigheid op zijn plaats zijn. Zij wacht het resultaat van het
onderzoek af.Het doel is duurzaamheid en dat moet voorop staan. Dit kabinet heeft drie
ambities: 2% energiebesparing per jaar, 20% hernieuwbare energie
en 30% reductie broeikasgas. Wij horen echter geluiden dat die doelstellingen
niet kunnen worden behaald. Wij komen volgens ECN in de buurt van 2%
energiebesparing, maar alleen in het EU-hoogscenario. Het behalen van de doelstelling
van 20% hernieuwbare energie lijkt volgens ECN niet te lukken. Wij
komen in 2020 hoogstens tot 17%. In het verkeer zou de doelstelling
van 20% biobrandstoffen moeten worden behaald. Of dat mogelijk is,
is volgens ECN zeer twijfelachtig in verband met duurzaamheidscriteria. Wat
is de reactie van de minister op dat punt? Ook wil ik een reactie op de stelling
van de Stichting Natuur en Milieu dat het behalen van een verdubbeling van
hernieuwbare energie in 2011 onwaarschijnlijk is, gezien het korte tijdvak
en mogelijke institutionele barrières. Kan de minister op dat doel
worden afgerekend? Hebben wij wellicht een reservepakket achter de hand? ECN
stelt dat grootschalige productie van groen gas voor bijmenging in het aardgasnet
als optie onderbelicht is. Wat is de reactie van de minister daarop? Ik kom op de broeikasgasreductie, in het bijzonder CO2. Als
ik het goed begrijp, wordt dat doel zelfs bij het EU-hoogscenario niet behaald.
De vraag is of Europa ook een reductiedoelstelling zal kiezen van 30%.
In het EU-laagscenario blijven wij nog verder van het doel af. Als wij de
aankoop van ETS-rechten niet meenemen, zal in dit scenario de uitstoot per
saldo zelfs gelijk zijn aan die in 1990 in plaats van 30% lager. Het
zijn kritische vragen. Het is niet de bedoeling om ontevreden over te komen,
maar wij willen er alles aan doen om de doelstellingen te behalen. Ik ben
dan ook blij met de toezegging dat de doelstelling van 30% voor het
kabinet hard is. Het lijkt mij goed om dat te markeren. Ik ben echter wel
benieuwd hoe zich dat verhoudt tot de afspraken met de industrie dat er geen
beleid komt bovenop het Europese beleid in verband met het level playingfield.Er wordt sterk op het EU-beleid gesteund.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik begrijp dat de doelstelling van 30% voor de ChristenUnie hard
moet zijn. Dat bracht mij de interruptie van de heer Slob bij de algemene
politieke beschouwingen in herinnering. Hij heeft gepleit voor harde tussendoelen.
Is dat nog steeds een eis van de ChristenUniefractie?MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Daarop komt ik zo meteen terug.Er wordt sterk op het EU-beleid geleund. Het wordt zelfs een hoeksteen
genoemd. Ik roep de minister op om in EU-verband stevig in te zetten om ook
daar 30% als doel te stellen. Ik hoop dat de maatregelen die in onderzoek
zijn, voldoende extra effect hebben.Ik heb begrepen dat het kabinet wil worden afgerekend op de aangekondigde
activiteiten. In 2010 kan er pas goed worden getoetst als er ook een tussendoel
is. Wat is de reactie van de minister op dat punt?Wij hebben begrepen dat Engeland op het punt staat om een klimaatwet in
te voeren met duidelijke doelen voor CO2-reductie. Hoe staat de
minister daar tegenover? Zouden wij niet enkele opties achter de hand moeten
hebben als de effecten van EU-beleid tegenvallen?Dan wil ik nog enkele opmerkingen maken over de verschillende sectoren,
te beginnen met energie. Eerder dit jaar heb ik via schriftelijke vragen voorgesteld
om de CO2-uitstoot van het energieverbruik op elke elektriciteitsrekening
te vermelden. Dit initiatief van NUON verdient volgens de minister navolging.
Heeft zij hierover gesproken met de andere leveranciers en zijn er inmiddels
toezeggingen gedaan? Ik sluit mij ook aan bij de vragen van de heer Samsom
over het vermelden van de energieprijs per jaar op de energielabels van huishoudelijke
apparatuur.Het energienet moet de komende jaren worden aangepast aan nieuwe vormen
van duurzame energie. Wij moeten de capaciteit niet laat opslokken door nieuwe
kolencentrales. Is de minister bereid duurzaamheid een grote rol te laten
spelen bij de verdeling van de capaciteit? De minister stelt dat de kolencentrales
tot de schoonste op de wereld gaan behoren. Dat zou natuurlijk prachtig zijn,
maar andere vormen van energiewinning zijn natuurlijk veel schoner. Een moderne
kolencentrale stoot veel meer CO2 uit dan het gemiddelde energiepark.
Per saldo krijgen wij hierdoor veel meer CO2 en het is niet haalbaar
om dit allemaal op te slaan. Wij moeten voor de lange termijn naar echt duurzame
energie. Waarom komt er geen CCS-pilot voor poederkolentechnologie? Vier van
de vijf geplande centrales gebruiken immers deze technologie. Is de CCS-techniek
in 2015 wel ver genoeg ontwikkeld?MevrouwNeppérus(VVD)U hebt dus uw twijfels over het bouwen van nieuwe kolencentrales? Dan
bent u het kennelijk niet eens met wat daarover staat in de nota Schoon en
Zuinig, want daarin wordt dit heel stellig genoemd.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Wij hebben een algemeen overleg gevoerd over de kolencentrales. Ik hoop
dat u zich herinnert dat ik mij daarin heel kritisch heb uitgelaten. Het emissieplafond
is cruciaal in de Europese afspraken. Ik hoop echt dat dit de initiatiefnemers
tot de kolencentrales beweegt tot heel goede keuzes. Tijdens het algemeen
overleg heeft de minister aangegeven, de onderhandelingen met de initiatiefnemers
te zullen aangaan en tot afspraken te zullen komen. Ik ben heel benieuwd hoe
het daarmee staat.MevrouwNeppérus(VVD)U hebt het over een algemeen overleg in juli, maar daarna heb ik een plan
gekregen in september, Schoon en Zuinig, en daarin staat een heel stellige
passage over de kolencentrales. Ik neem dus aan dat de fractie van de ChristenUnie
een en ander kritisch blijft volgen?MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Absoluut!Voorzitter. Ik constateer dat heel veel landen hebben gekozen voor een
specifieke focus. Duitsland kiest bijvoorbeeld voor warmte-koudeopslag en
zonne-energie. Nederland zou moeten kiezen voor de focus op energie uit water.
Rond het IJsselmeer zijn er mogelijkheden voor zoet-zoutovergangen en het
combineren van energie uit wind en water. Waterbekkens zijn een ideaal middel
om fluctuaties in de energievraag op te vangen. Mijn vraag is dan ook of een
dergelijk project op het IJsselmeer wordt onderzocht in het kader van de studie
naar grootschalige opslagconcepten.Een alternatief plan is de zogenaamde ondergrondse pompaccumulatiecentrale,
de Opac, waarvoor de provincie Limburg plannen heeft. De minister kondigt
onderzoek aan, maar er is meer nodig. Bedrijven willen 1 mld. investeren en
Limburg vraagt om een garantstelling voor het tekort ten bedrage van de minimale
waarde van de emissierechten die het systeem oplevert. Hierdoor hoeven er
uiteindelijk minder CO2-rechten in het buitenland te worden gekocht.
Het zou gaan om 2 miljoen ton per jaar. Dit levert bovendien werkgelegenheid
op in Limburg. Is de minister bereid, deze garantstelling te verlenen? Zouden
de ondersteuningsregelingen voor windenergie voor de Opac kunnen worden gebruikt,
of de subsidies die bedrijven krijgen voor afvlakking van de energievraag
tijdens de pieken?Deze twee voorbeelden, energie uit water en de Opac-centrales, zouden
prima binnen het eerder door mij genoemde garantiefonds, het "revolving
fund" kunnen vallen. Ik zou ook de fabriek voor 2e generatie bio-ethanol
uit Zeeland kunnen noemen.De fractie van de ChristenUnie is blij met de nieuwe SDE-regeling. Wanneer
komt deze echter beschikbaar? Ik lees dat dit zo vroeg mogelijk in 2008 gebeurt.
Wij ontvangen echter signalen dat de subsidieregelingen voor
zonneboilers en warmtepompen zal worden uitgesteld tot 2009. Dit lijkt mij
niet goed voor de sector en ook niet goed voor het behalen van de energiedoelstellingen.
Kan de minister hierop reageren? In Duitsland is een vergelijkbare regeling
ingesteld. Deze is echter twintig jaar geldig en buiten de rijksbegroting
gehouden. Dit biedt langdurige zekerheid. Ook hierop vraag ik een reactie
van de minister.Welke rol krijgt normering binnen de nieuwe SDE? Deze regeling is een
noodzakelijke tijdelijke oplossing voor compensatie van de onrendabele top.
Welke mogelijkheden ziet de minister voor een structurele oplossing, waarbij
de elektriciteitsprijzen tot stand komen volgens het principe "de vervuiler
betaalt"? Hiervoor moeten maatschappelijke kosten worden geïnternaliseerd.
Wordt de SDE voldoende waterdicht ten aanzien van de duurzaamheidscriteria?Ik kom op het thema verkeer...De voorzitter:Ik wijs u erop dat u al 13 minuten van uw spreektijd hebt gebruikt. U
hebt er nog maar 3 over, inclusief de minuten voor de tweede termijn.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Dat wordt lastig. Ik moet mijn bijdrage inkorten. Laat ik zeggen dat wij
bij verkeer stevig moeten inzetten op het openbaar vervoer. Ik lees hierover
in Schoon en Zuinig nog te weinig. Ik herhaal het pleidooi van mijn collega
van de ChristenUnie, de heer Cramer. Hij zei dat onze fractie vol spanning
wacht op het Actieplan Spoor, dat voor 19 november is aangekondigd.Hoe zit het met de plicht van een energielabel op woningen? Hoe staat
het met de energieprestatie op locatie en de rol hierbij van de ruimtelijke
ordening? Door woonwijken op een andere manier in te richten, kan bijvoorbeeld
het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer sterk worden gestimuleerd.Schoon en Zuinig heeft hoge ambities. Het is zaak om heel snel meters
te maken en verdergaande innovaties voor te bereiden. De fractie van de ChristenUnie
roept het kabinet op om van Nederland echt een koploper te maken op het punt
van energie uit water. Innovaties moeten krachtig worden gestimuleerd.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Met uitzondering wellicht van de heer Madlener, zullen wij
allemaal erg gelukkig zijn over het feit dat het debat over klimaatverandering
het laatste jaar in een enorme stroomversnelling is terechtgekomen. De discussie
verschuift van de vraag of er een probleem is naar de vraag wat wij aan het
probleem moeten doen. De tijd zit ons hierbij op de hielen. Mijns inziens
hebben wij nog een jaar of tien de tijd om de breuk in onze energievoorziening
te voltrekken. In deze periode moeten wij een drastische vermindering van
het gebruik van fossiele energie realiseren, anders dreigen er onomkeerbare
gevolgen. Deze gevolgen zullen er in de eerste plaats zijn voor het poolijs
en voor mensen in ontwikkelingslanden, maar ze zullen er uiteindelijk ook
zijn voor mensen in Europa. De urgentie is groot en de ernst van de crisis
is enorm. De fractie van GroenLinks beoordeelt de kabinetsplannen vanuit dit
perspectief.De doelen voor 2020 die in het regeerakkoord worden verwoord, zijn goed.
Daarmee zijn wij blij. Vervolgens zijn wij na Prinsjesdag in Schoon en Zuinig
gaan zoeken naar de visie en de maatregelen om deze doelen te behalen. Ik
heb hiervoor alle aangekondigde maatregelen geteld die in de blauwe kaders
in het boek staan. De regering benoemt 62 acties om de klimaatcrisis te keren.
Zij zegt 31 maal een nadere verkenning of een onderzoek toe. Dit is dus net
iets meer dan de helft van de aangekondigde acties. Het kabinet meldt 9 maal
een ontwikkeling te gaan stimuleren. Vaak blijft overigens onduidelijk hoe
zij dit gaat doen. Verder wordt er 7 maal een subsidie aangekondigd, vaak
overigens uit dezelfde beperkte SDE-pot. Het kabinet zegt 5 maal een convenant
te gaan opstellen. Er worden 4 voorbeeldprojecten genoemd. Slechts 3 maal
wordt door het kabinet concreet een nieuwe norm voorgesteld, onder andere
bij de EPC en warmte-krachtkoppeling. En ja, twee maal wordt er een verplichting
voorgesteld, een keer voor een energielabel en een keer voor vergisting in
de rioolzuivering. Eenmaal stelt het kabinet een nieuwe heffing voor.Als ik dit beeld op mij laat inwerken, vind ik dat een stuitend gebrek
aan concreet beleid. Het spijt mij te moeten zeggen dat de goede intenties
van het kabinet zijn omgezet in een boterzacht plan, een plan dat geen recht
doet aan de ernst en de urgentie van de klimaatcrisis. Mijn beeld is dat het
kabinet kiest voor onderzoek doen in plaats van voor het nemen van maatregelen,
voor stimuleren in plaats van voor verplichten, voor convenanten in plaats
van voor wettelijke maatregelen en voor subsidiëren in plaats van voor
het principe dat de vervuiler betaalt. Dit is vooruitschuiven in plaats van
aanpakken. Waar de heer Samsom slechts elf gaten ziet, ziet de fractie van
GroenLinks een gatenkaas.Het kabinet wil convenanten afsluiten. Zoals zojuist bij interruptiedebatten
al bleek, is GroenLinks uiterst kritisch over deze convenantenaanpak door
het kabinet. Laat er geen misverstand over bestaan. Convenanten kunnen werken
en convenanten hebben gewerkt, als er relatief eenvoudige en kosteneffectieve
maatregelen te nemen zijn, voor het zogenaamde laag hangende fruit. Daar kun
je gemakkelijk bij. Convenanten zijn niet geschikt voor de ingrijpende hervormingen
die nu nodig zijn. De ervaringen met het benchmarkconvenant energiebesparing –
ik had het er met mevrouw Spies ook al over – spreken boekdelen, net
als overigens de ervaringen met het kolenconvenant. Het benchmarkconvenant
faalt bij de grote energiebedrijven. De industrie in Nederland verliest op
dit moment onder het regime van dat convenant haar voorsprong in rap tempo.
44% van de deelnemers dreigt in 2012 niet tot de gewenste wereldtop
te behoren. Ernstig is dat het energiebesparingstempo in Nederland de laatste
jaren daalt in plaats van te stijgen. In de energiesector zelf is sprake van
ontsparing, dat alles onder het regime van het convenant.Het kolenconvenant, gesloten met de kolenproducenten, vraagt om een reductie
van zes megaton CO2-uitstoot. Alles wijst er op dit moment op dat
er in 2012, aan het einde van de looptijd van het convenant, maximaal de helft
daarvan gehaald wordt, drie in plaats van zes megaton. De convenantenaanpak
is veel te vrijblijvend om de ingrijpende hervormingen en de noodzakelijke
doorbraken te kunnen realiseren.Samen met de collega's vraag ik overigens wel waar de convenanten blijven.
Wij zouden er graag onze tanden in zetten, om het debat concreet te kunnen
voortzetten.In lijn met de boterzachte aanpak weigert het kabinet helaas ook, zich
te binden aan concrete doelen, waarop wij het in 2009, 2010 en
2011 kunnen afrekenen. In de schriftelijke ronde hebben wij daar nog om gevraagd.
Eerlijk gezegd vind ik dat ook een heel klein beetje brutaal ten opzichte
van de Kamer. Wij hebben er bij ons controlerende werk behoefte aan om het
kabinet te kunnen houden aan zijn inzet. Het zal zich ten minste moeten binden
aan minder CO2-uitstoot in 2011 dan in 2007, aan het begin van
zijn regeerperiode. Volgens de ECN-doorrekening lijkt dat gehaald te kunnen
worden.Nog veel liever dan dit type beloften van het kabinet ziet het kabinet één
heldere afspraak, namelijk over een klimaatwet. Daarin zou een jaarlijkse
CO2-reductie van bijvoorbeeld 2,5% kunnen worden vastgelegd,
als een duidelijk kader voor het regeringsbeleid. Die klimaatwet kan werken
als de Zalmnorm, zoals de begrotingsregels, als een hard kader voor de keuzes.
Wat denkt het kabinet van zo'n klimaatwet?De fractie van GroenLinks heeft op Prinsjesdag zelf een klimaatbegroting
gepubliceerd, met 25 concrete maatregelen om de klimaatdoelen te halen. MNP
en ECN, de planbureaus, hebben deze voorstellen doorgerekend en vergeleken
met de kabinetsplannen. Daaruit wordt glashelder dat je met de concrete plannen
van GroenLinks in 2011 twee keer zoveel binnenlandse CO2-reductie
kunt realiseren dan het kabinet doet, in 2020 zelfs driemaal zoveel. GroenLinks
haalt de doelen met eigen Nederlands beleid, terwijl dit kabinet bijna geheel
op Europa leunt. Ons beleid heeft een meer verplichtend karakter in tegenstelling
tot het op vrijwilligheid gebaseerde beleid van het kabinet. Dat is een andere
sturingsfilosofie, maar GroenLinks doet wat de burgers en het bedrijfsleven
vragen. Wij herinneren ons de oproep van ongeveer 59 CEO's. Allemaal vroegen
zij: overheid, kom met regels, kom met wetten waar wij ons allemaal aan moeten
houden. Dat is een sturingsfilosofie waarmee je samen ingrijpende veranderingen
kunt realiseren.De heerSamsom(PvdA)Ik heb een vraag over de volgorde der dingen. Stel dat Europa tot een
ambitieus milieubeleid besluit. Dat is in uw ogen een volstrekt irreële
en misschien zelfs wel onwenselijke mogelijkheid. Bent u het met mij eens
dat het in dat scenario verkieslijker is om internationaal samen te werken?
Of wilt u ook in dat geval kiezen voor een nationale alleingang?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik vind echt dat u een heel vreemde suggestie doet. Ik verzet mij daar
met iedere vezel in mij tegen. GroenLinks is een internationale partij en
zal alles op alles zetten om te komen tot internationale afspraken. Wij werken
al jarenlang Europees. Er is een Europese groene partij. Maar wij hebben landen
nodig die vooroplopen, die inspireren en die andere landen meesleuren. Wij
willen dat Nederland zo'n land is, wij willen dat Nederland een voorbeeld
wordt voor andere landen in plaats van een meeloper in de kudde.De heerSamsom(PvdA)Dan zijn wij het toch gewoon eens? Nederland is een voorloper in de kudde.
Wij stellen een nationale doelstelling van 30% en halen die 20%
er helemaal niet bij. Als onze gezamenlijke internationale inzet niet leidt
tot 30% Europees, dan hebben wij in onze achterzak een stevig, ingenieus
stelsel van energiebelastingen. Met een paar knoppen kun je nationaal iets
toevoegen. Dan zijn wij het toch gewoon eens? Zoekt de heer Duyvendak niet
naar verschillen die er niet zijn?De heerDuyvendak(GroenLinks)Wij lopen niet uit elkaar bij de noodzaak om in Europa doelen te stellen,
maar spijtig genoeg wel bij de vraag of wij ook maatregelen nemen om die doelen
te halen. U bent tevreden met het stellen van een doel, maar ik ben pas tevreden
als er een maatregelenpakket is dat die doelen ook zeker stelt.De heerSamsom(PvdA)Emissiehandel is toch zo'n maatregel?De heerDuyvendak(GroenLinks)Het gaat erom of je ook in Nederland bereid bent om dergelijke maatregelen
te nemen. Daarmee zouden wij een voorbeeld zijn voor andere Europese landen.
Voor mij is het een grote inspiratiebron dat men in Denemarken 17%
van het elektriciteitsverbruik uit windenergie wil halen. Hoe heeft men het
in Duitsland opgelost? Hoe doet men het in Frankrijk? Wij moeten kijken naar
maatregelen in landen die voorop willen lopen. Dat zijn lichtende voorbeelden
voor andere landen. Landen die alleen mooie doelen stellen – de heer
Samsom praatte al schamper over Sarkozy – daar koop ik weinig voor.
Het gaat om maatregelen.De heerSamsom(PvdA)Het is interessant dat u Denemarken en Duitsland noemt, want dat zijn
juist landen die met een subsidiesysteem hun duurzame energie een enorme kick
hebben gegeven. En u wijst datzelfde subsidiesysteem in uw klimaatbegroting
keihard af. Wilt u een voorbeeld nemen aan bepaalde landen en ze vervolgens
niet volgen?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ook daar zie je dat er nog wel wat af te dingen is op de kosteneffectiviteit.
Je kunt daarvan leren en vervolgens een paar stappen verder zetten, zodat
die landen hopelijk weer van ons kunnen leren. U stelt alleen een mooi doel
en wacht vervolgens wat Europa doet. Nee, wij moeten zelf maatregelen nemen.De heerMadlener(PVV)Ik snap wel dat de heer Duyvendak een klimaatwet wil, want dan kan hij
met zijn Milieudefensievriendjes naar de rechter toe. Wie gaat hij dan dagen?De heerDuyvendak(GroenLinks)Het idee voor een klimaatwet komt uit Engeland, waar Blair het omhelsde.
Het gaat erom dat de overheid zichzelf bindt aan een bepaald doel. In Nederland
zie je altijd dat milieudoelen boterzacht zijn, en het gaat erom dat wij het
beperken van de CO2-uitstoot zo cruciaal vinden, dat het wordt
vastgelegd in de wet, waarmee het een anker van regeringsbeleid is, vergelijkbaar
met de Zalmnorm op begrotingsgebied. Als u voor nieuwe snelwegen pleit, zal
minister Eurlings dat niet toestaan, onder verwijzing naar de klimaatwet.Het kabinet liet de koningin in de troonrede zeggen dat Nederland in 2020
een van de meest schone en efficiënte energiesystemen van Europa heeft.
Ik vroeg mij af of het kabinet de koningin hier wel de gehele waarheid liet
spreken. Waarom maakt het kabinet zich voor het leeuwendeel van het klimaatbeleid
compleet afhankelijk van nog niet bestaand Europees beleid? Waarom
niet zelf de broodnodige maatregelen nemen? Het risico van deze aanpak werd
vorige week al pijnlijk zichtbaar: strenge normen voor schone automotoren
werden door het Europees Parlement op de lange baan geschoven. Hier lijkt
het scenario van EU-laag al werkelijkheid te worden. Staat Nederland hier
straks niet gewoon met lege handen?De heerSamsom(PvdA)Zelfs de meest rechtse fractie in het Europees Parlement heeft voorgesteld
om de norm in 2015 aan te scherpen, tot een "lousy" hoeveelheid,
en in 2020 onder de 100 te komen. Dat is een slecht voorstel, maar het is
nog altijd vele malen beter dan het EU-laagscenario waarmee het ECN rekent.
Zelfs de vrienden van mijnheer Madlener in het Europees Parlement gaan veel
verder dan EU-laag. Waar baseert u uw inschatting op dat dit kabinet blijft
hangen in een soort EU-laagscenario?De heerDuyvendak(GroenLinks)Nee, ik zeg dat Europa niet verder komt dan EU-laag. Heel teleurstellend
is dat de norm pas in 2015 hard wordt vastgelegd, en eerlijk gezegd vind ik
het dan minder belangrijk wat er in 2020 gebeurt. De eerste harde norm telt,
en dan zul je altijd zien dat in 2014 de norm voor 2020 wordt versoepeld.
Het gaat om de norm die nu zou moeten gelden, en die steeds wordt vooruitgeschoven.
Hoe spijtig ook, het stemt mij somber als wij ons voor ons milieubeleid volledig
afhankelijk maken van Europese ontwikkelingen. Wie niet zelf maatregelen neemt,
maar op anderen wacht, verliest drie keer: geloofwaardigheid, economische
kansen en inspiratie voor andere landen.Het is schrijnend dat het kabinet geen langetermijnvisie heeft op de ontwikkeling
van duurzame energie tot 2020. De producenten van duurzame energie spreken
van een groot verschil tussen woord en daad, met dramatische gevolgen. Het
kabinet legt voor volgend jaar 10 mln. en voor 2011 160 mln. structureel op
tafel. Wat komt er verder? Komt er een verplichting? Wordt de MEP straks ingezet?
Hoe wordt het doel van minimaal 30% duurzame elektriciteit in 2020
waargemaakt? Het kabinet lijkt er nog geen idee van te hebben. De planbureaus
waarschuwen op scherpe toon. Het ECN: alleen met de 160 mln. uit het werkprogramma
is een substantieel percentage niet haalbaar. De rekening van de verplichtingen
die dit kabinet aan lijkt te willen gaan, dreigt te worden doorgeschoven naar
het volgende kabinet. Het is een rekening van honderden miljoenen per jaar,
die nu niet is gedekt, anders zou de SDE wel structureel 500 mln. à
600 mln. moeten kunnen dekken.Voor zonne-energie en kleinschalige wind staat voor 2008 nog helemaal
niets op de begroting. Toch spreekt het kabinet al over daken vol met zonnepanelen.
Voor de jaren daarna is mogelijk 25 mln. beschikbaar, nog minder dan kruimelwerk.
GroenLinks heeft daarom een amendement ingediend om al in 2008 50 mln. te
bestemmen voor zon en wind op daken, bij mensen thuis, achter de meter.Voorzitter. Waar de toekomst van duurzame energie ongewis is, komen er,
als het aan het kabinet ligt, wel vier of vijf kolencentrales bij. Dat is
niet 30% minder CO2-uitstoot maar 10% meer CO2-uitstoot. Het kabinet weigert vooralsnog een wet te maken die dit
voorkomt. Zoals bekend, zijn wij zelf met een initiatiefvoorstel bezig. Het
kabinet wil alleen een inspanningsverplichting afsluiten met de kolenbouwers.
Waarom de kolenbouwers met een fluwelen handschoen aangepakt?De heerSamsom(PvdA)U kondigt dat initiatiefvoorstel aan. Verbiedt dat voorstel de bouw van
kolencentrales of doet u het op een andere manier?De heerDuyvendak(GroenLinks)Nog een paar dagen geduld, mijnheer Samsom.De heerSamsom(PvdA)Op uw website stond er al het een en ander over. U wilt een heffing, een
energiebelasting invoeren boven de 375 gram per kilowattuur, waardoor kolenstroom
relatief duur wordt. Sterker nog, alle stroom met veel CO2-uitstoot
wordt relatief duur. Welnu, zo'n wet is er al, namelijk de Wet milieubelastingen.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik zal het voorstel indienen voor de behandeling van de VROM-begroting.
Laat ik u wel zeggen dat ik geen wet ga indienen die er al is. U weet dat
met de wetten die er nu zijn, wij de bouw van die kolencentrales niet tegenhouden.Voorzitter. In de huizen, kantoren en bedrijfsgebouwen vertrouwt het kabinet
vooral op vrijwillige maatregelen. Dat wordt niet veel, voorspellen de planbureaus.
Deze sector is veel te complex om te kunnen vertrouwen op vrijwilligheid.
De enige harde eis, namelijk verlaging van de epc, was al staand beleid. Waarom
is hierbij niet gekozen voor versnelling?Dan het verkeersbeleid. Handig babbelend zal minister Eurlings het wel
gelukt zijn om de dans te ontspringen. Het autoverkeer kan ongestoord doorgroeien.
Tot 2020 komt er voor tientallen miljarden aan nieuwe snelwegen bij. Alle
klimaatheil wordt verwacht van biobrandstoffen en schone motoren. Hoe dat
met de schone motoren gaat, zagen wij de vorige week in het Europees Parlement.
Daarnaast wordt heil verwacht van de kilometerheffing, maar de manier waarop
dit kabinet de kilometerheffing wil invoeren zal het klimaat eerder kwaad
dan goed kunnen doen. De afschaffing van de aanschafbelasting, de bpm, is
spelen met vuur. Het kopen van auto's wordt daarmee 50% goedkoper.
Het MNP laat in de beoordeling van de belastingplannen voor dit jaar zien
dat een verlaging met 7% ertoe leidt dat er veel meer auto's verkocht
worden en dat alle voordelen van de differentiatie van schoon naar vuil daarmee
te niet worden gedaan. Een kilometerheffing kan goede milieueffecten hebben,
maar dan moet het niet alleen een file-instrument maar ook een milieu-instrument
zijn. Dat betekent behoud van de bpm en het loslaten van het principe van
de budgetneutraliteit.Ik rond af. Het dreigen vier verloren jaren te worden voor het Nederlandse
kabinetsbeleid. De klimaatcrisis verscherpt, maar het kabinet heeft er onvoldoende
passend antwoord op. Het gaat studeren, schuift vooruit in plaats van aan
te pakken. Ik hoop oprecht dat wij als Kamer de regering kunnen dwingen tot
een verplichtende en veel minder van Europa afhankelijke aanpak. Daarbij is
meer nodig dan de elf maatregelen en plannetjes waarmee de heer Samsom kwam
wat betreft de gaten die hij zag. Ik heb daarbij het beeld van iemand die
met een emmertje water een enorme brand probeert te blussen, waar een paar
blusauto's nodig zijn.De heerVan der Ham(D66)U sprak zo-even over vier verloren jaren. Eind december had
u de kans om in de regering te gaan zitten. Nu heb ook ik heel veel kritiek
op het beleidsprogramma van ChristenUnie, PvdA en CDA, maar goed, wij hebben
geregeerd, wij hebben het ook wel eens geprobeerd met zes zetels. U heeft
echter helemaal niets geprobeerd. In een tijd waarin er zo veel draagvlak
is voor milieubeleid heeft u niet eens de kans genomen om te gaan regeren
en om iets te doen aan al die punten waarop u kritiek uitoefent. Hoe beoordeelt
u de keuze om destijds in december zelfs niet te onderhandelen om al die mooie
groene plannen, waarin D66 en GroenLinks op een aantal punten zelfs overeenkomen,
te realiseren?De heerDuyvendak(GroenLinks)Het is een voorrecht om deze vraag opnieuw te mogen beantwoorden. Mevrouw
Van der Hoeven zal zich herinneren dat deze vorige week precies hetzelfde
is geformuleerd door de heer Van der Ham. Ik zal proberen een iets ander antwoord
te geven, want dat is misschien leuker. Mijn handen jeuken om als GroenLinks
mee te regeren, laat daar geen misverstand over bestaan. Tegelijkertijd zie
ik aan waar dit kabinet mee komt, ook wel welke enorme kloof overbrugd had
moeten worden, als je de aanpak van GroenLinks van de energiecrisis voor ogen
hebt en als je ziet wat dit kabinet doet. De kans dat de onderhandelingen
waren geslaagd en dat was gerealiseerd wat GroenLinks wilde in plaats van
wat er nu ligt, schat ik misschien nog wel kleiner in dan in december.De heerVan der Ham(D66)Voorzitter. Ik heb altijd meer respect voor partijen die wat proberen
dan voor degenen die aan de kant blijven staan. Dat bepaalt ook mijn houding
ten opzichte van de ministers Cramer en Van der Hoeven en de ChristenUnie,
de Partij van de Arbeid en het CDA. Ik heb iets meer met hun pogingen die
ik soms te kort vind schieten, dan met partijen als SP en GroenLinks die voornamelijk
aan de kant willen blijven staan.De heerMadlener(PVV)Ik ben het wel eens met de heer Van der Ham, maar als je het te lang probeert,
is het ook weer niet geloofwaardig.De voorzitter:Ik wijs erop dat de verkiezingen nog geen jaar geleden zijn geweest.De heerVan der Ham(D66)Wij zien uit naar de concrete plannen van de PVV op dit punt.Wij hebben een positieve grondhouding bij de doelstellingen van dit kabinet,
maar wij worden wel op de proef gesteld. Net voor het weekend heeft minister
Cramer een onderhandeling afgebroken met de verschillende partijen uit het
bedrijfsleven. Wij willen graag wat meer informatie horen van de minister,
bijvoorbeeld over de uitspraak van MKB-Nederland in Het Financieele Dagblad
dat er van alles is gebeurd waarvan wij geen weet hebben. Dat vind ik wel
een intrigerende uitspraak en ik wil graag horen wat er is gebeurd.Het mag duidelijk zijn dat wij sceptisch staan tegenover afspraken en
convenanten. Er komt soms veel uit, maar heel vaak worden doelstellingen niet
gehaald. Wat dat betreft vrezen wij met grote vreze. Wij willen niet alleen
de bal leggen bij een hinderend bedrijfsleven, want ik vind dat de overheid
in de onderhandelingen, voor zover ik die heb kunnen volgen, weinig langdurige
commitments heeft gesteld tegenover de eisen die door het bedrijfsleven worden
gesteld. Zij zou ook kunnen werken aan financiële middelen of het terugbrengen
van de lasten voor het bedrijfsleven. Ik vind dat dit ook een onderdeel moet
zijn van die onderhandelingen. Ik memoreerde al in een interruptie dat het
IPCC vreest dat er weinig van terechtkomt als op convenanten wordt aangestuurd.De heerDuyvendak(GroenLinks)Misschien moeten wij even aan mevrouw Spies uitleggen dat het IPCC iets
anders is dan de IPPC-richtlijn.De voorzitter:Nee, dat verschil is wel bekend.De heerVan der Ham(D66)Bij het convenant vind ik het erg belangrijk om jaartallen te noemen.
Ik heb daarnet gehoord dat mevrouw Spies en de heer Samsom graag willen dat
er harde jaartallen worden vastgelegd. Eerst was het 2010, toen zei de heer
Samsom 2009 en ik hoop dat wij straks al op 2008 zitten. In ieder geval vind
ik het van groot belang om wetgeving voor te bereiden voor het moment waarop
wordt geëvalueerd, zodat deze als stok achter de deur kan gelden.Uit de doorberekening van ons verkiezingsprogramma en van onze tegenbegroting
blijkt dat wij kiezen voor een wat meer verplichtende versie van afspraken.
Wij stellen dat er een verplicht aandeel duurzame elektriciteit moet komen.
Het Milieu- en Natuurplanbureau stelt dat dit de meest effectieve wijze is
om te komen tot de doelstellingen die het kabinet stelt, net als GroenLinks
en D66 in hun tegenbegrotingen. Wij willen gefaseerd een verplicht aandeel
duurzame energie invoeren voor eindverbruikers, oplopend tot 30% in
2020. Wij stellen voor om niet alles te doen wat mogelijk is, maar ons voorstel
is zeer genuanceerd. Wij willen 75% verplichten van wat volgens het
MNP technisch mogelijk is. Daarmee denken wij dit op een realistische wijze
te kunnen invoeren. Om het extra realistisch te maken vinden wij dat dit soort
energie ook geproduceerd mag worden in andere landen dan Nederland, bijvoorbeeld
binnen de Europese Unie. Het MNP is ook positief over de doorrekening van
deze mogelijkheid in onze tegenbegroting.Wij zien graag dat het onderzoek van het kabinet naar het verplichte aandeel
duurzaam zo snel mogelijk bij ons op tafel ligt, zodat wij daarover wat minder
vrijblijvend kunnen spreken. Graag hoor ik de toezegging dat dit ons snel
zal bereiken.De heerSamsom(PvdA)Ik ben geïntrigeerd door uw opmerking dat de planbureaus vonden dat
het de meest effectieve stimuleringsregeling is. Dat lees ik in ieder geval
niet terug in uw doorrekening. Daarin wordt gewoon sec beoordeeld wat het
zou kunnen opleveren. En vooral alle andere stakeholders, met name de investeerders
maar ook milieuorganisaties, zeggen dat je het op dit moment niet moet doen,
dat je moet aanhaken bij het succesvolle Duitse systeem van vaste vergoedingen
per kilowattuur. Dat is een subsidieregeling.De heerVan der Ham(D66)Wij hebben in onze doorrekening ook geen afstand genomen van de plannen
op dat gebied van het kabinet. Ik denk dat je verschillende dingen tegelijkertijd
moet doen. Daarin gaan wij dus iets verder dan het kabinet. Ik ga over naar de Borsseledeal. Ook bij de begroting van Economische
Zaken heb ik daarover gesproken. Het gaat om een bedrag van 86 mln. en wij
zouden heel graag zien dat daar een tender wordt uitgezet voor schone energie.
Wij zouden graag zien dat al die versnippering die nu heeft plaatsgevonden
bij de besteding van het Borsselegeld ophoudt en dat het geld bij elkaar wordt
gebracht. Wij hopen op een meerderheid voor die motie waarover morgen waarschijnlijk
wordt gestemd. Wij willen dat het geld echt gaat naar de bouw van schone energie.
Als wij niet alleen maar dingen gaan onderzoeken rond schone energie maar
ook echt dingen gaan bouwen, dan heeft dat ook een prikkelend effect voor
de markt.Ik kom te spreken over de kolencentrales. Wij raken niet direct in paniek
als er gesproken wordt over kolencentrales. Wij vinden wel dat die kolencentrales
zo schoon mogelijk moeten zijn, het liefst zo schoon als de schoonste gascentrale.
Dat het op zichzelf ook zou kunnen, bewijst bijvoorbeeld British Columbia
in Canada, waar ze nu al een verplichting hebben ingevoerd voor hun nieuwe
kolencentrales. Ik wil graag weten in hoeverre British Columbia als voorbeeld
gaat dienen voor dit kabinet en of dat ook bij de aankomende kolencentrales
zal worden toegepast. Wij zijn daar in ieder geval zeer door aangestoken en
wij hopen dat de minister dat gaat overnemen.Wij zien ook dat er heel veel bezwaren worden aangetekend tegen deze technologie
van CO2-opslag. EnergieNed heeft gesteld dat de technologie zo
traag gaat dat de doelstellingen nooit zullen worden gehaald. Ik hoor graag
een reactie op dat soort signalen. Hoe worden die gewogen?Anders dan bijvoorbeeld GroenLinks willen wij, naast de harde verplichtingen
voor schone centrales, ook dat de industrie geholpen wordt. Ik wijs op het
amendement dat ik bij de begroting van EZ heb ingediend om alvast 75 mln.
vrij te maken voor een technologiesprong richting het bedrijfsleven. Dat geld
zal waarschijnlijk niet volgend jaar direct kunnen worden uitgegeven, maar
wij stellen voor om dat geld nu alvast te reserveren – 75 mln. per jaar,
voor mijn part zetten wij dat apart in het FES – zodat wij tegen de
tijd dat wij de big bang naar de CO2-opslag moeten gaan maken,
zo rond 2013, veel geld hebben om het bedrijfsleven ook financieel tegemoet
te komen. Het is aan de ene kant de stick van verplichte maatregelen. Het
is aan de andere kant de carrot om het bedrijfsleven te helpen de stap te
maken.Ik hoor ook graag een reactie van de minister op het idee van het bonus-malussysteem
dat wij in onze tegenbegroting hebben gepresenteerd. Volgens mij is ook GroenLinks
daarvan een voorstander.Ook op het gebied van verkeer en vervoer is veel vrijblijvendheid. Anderen
hebben al gesproken over de tekortschietende doelen op Europees gebied. Wij
zijn daar ook zeer kritisch over en wij hopen dat de ministers zich daar hard
voor inzetten in de Europese geledingen.Ik kom te spreken over de kilometerheffing. Wij kiezen in onze tegenbegroting
voor een automatische groei van het Infrastructuurfonds en wij kiezen ervoor
om dat volledig aan te wenden voor openbaar vervoer. Dat gaat dus ten koste
van de aanleg van wegen. Samen met de invoering van de kilometerheffing en
het verminderen van de belasting op het bezit van auto's zal dat een vermindering
van emissies teweeg kunnen brengen. Alleen als wij het integraal doen, zal
dat een milieueffect hebben. Wij kiezen, anders dan het kabinet, dus uitdrukkelijk
voor een extra impuls voor het openbaar vervoer van 100 mln. per jaar.In het hoofdstuk verkeer en vervoer wordt ook gesproken over aardgas.
In de beleidsagenda staat dat het gebruik van alternatieve brandstoffen zal
worden aangemoedigd, zoals het aardgas. Maar wat betekent dat precies? Komt
daarvoor een lagere accijns? Gaat de minister van Financiën daarmee akkoord?
Het kabinet wil ook het openbaar vervoer stimuleren door een nieuw instrumentarium
te ontwikkelen om mensen meer tot schone vormen van vervoer te verleiden.
Hoe moet ik dat precies zien? Wat stelt dat voor? Anders is het een vrij lege
uitdrukking.Bij verschillende interrupties heb ik al aangegeven dat ik zeer kritisch
sta tegenover biobrandstoffen. Wij zijn natuurlijk zeer positief over alle
schone vormen, zoals die in Noord-Nederland. Maar wij vinden het nogal onzorgvuldig
van het kabinet, overigens ook van GroenLinks, om nu al in de doorberekeningen
van hun verkiezingsprogramma en van hun tegenbegroting rekening te houden
met 20% biobrandstoffen. Wij hebben er uitdrukkelijk voor gekozen om
dat op 10% te stellen. Mocht het meevallen, dan is dat mooi. Maar ik
vind dat je nu niet zo onzorgvuldig moet zijn om daar alvast op te anticiperen.De voorzitter:De heer Duyvendak wil interrumperen en de heer Van der Ham heeft nog twee
minuten.De heerDuyvendak(GroenLinks)Omdat de heer Van der Ham steeds dezelfde fout maakt, moet ik hem corrigeren.
Ik vraag mij af of hij het goed heeft gelezen. Het klopt dat wij "tot
20% biomassa" als ambitie hebben. De heer Van der Ham heeft hopelijk
ook kunnen lezen dat wij daar heel strenge duurzaamheidseisen aan stellen.
Hij ziet ook dat wij meer doen dan de doelen halen. Als wij die 20%
niet halen, halen wij de doelen nog. Wij zijn daar dus niet afhankelijk van.De heerVan der Ham(D66)Daar hebt u gelijk in. U komt boven het streepje uit en het kabinet uitdrukkelijk
niet. Daar is dus wel degelijk een probleem. Daar hebt u inderdaad gelijk
in. Het kritische geluid richting het kabinet blijft er daarom wel.De heerSamsom(PvdA)Mijnheer Duyvendak, ik heb mij voor vandaag voorgenomen om tegen u te
zeggen dat u helemaal niet boven het streepje uit komt. U komt 1% verder
dan het kabinetsdoel; u komt op 17% of misschien zelfs op 18%,
maar niet op 20%. Als u de 20% biobrandstoffen niet haalt, komt
u nog twee procentpunten lager uit. U komt dus niet uit op het doel, overigens
net zoals het kabinet op dit moment nog. Dat is een van de punten waar wij
nog goed naar moeten kijken. Als u echter zegt dat u de doelen wel haalt en
zelfs meer dan dat, praat u echter gewoon onzin.De voorzitter:De heer Duyvendak krijgt gelegenheid om hierop kort te reageren. De rest
verwijs ik naar een ander debat tussen deze twee heren.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik doelde op het doel van 30% minder CO2-uitstoot. De
heer Samsom heeft gelijk dat wij in onze tegenbegroting net niet het doel
halen op het punt van duurzame energie, maar wat wij halen –
die 17% of 18% – halen wij ook echt, namelijk via de door
ons gekozen mechanismen. Het kabinet komt helemaal niet tot 17%. Ik
schat dat het kabinet komt tot 11% of 12%. Zelfs dat moet je
betwijfelen, want ik heb geprobeerd om aan te tonen dat daar geen geld voor
is en dat het kabinet afhankelijk is van Europees beleid dat nog niet bestaat.
De heer Samsom rekent zichzelf of het kabinet dus credits toe voor iets wat
nog helemaal niet bestaat.De heerVan der Ham(D66)Ook wij halen die norm overigens niet, maar wij scoren bij het EU-laagscenario
wel aanmerkelijk hoger dan het kabinet.Wij zijn voor een vliegtaks, maar wel op een slimme manier. Anderen hebben
daar al over gesproken. Ook het plan van Easyjet dat ons bereikte, spreekt
ons zeer aan. Ook daarop krijgen wij graag een reactie van de minister.Wij vinden dat de doelstellingen op het punt van de landbouw zeer tekortschieten.
Ook daar staat gedragsverandering die wel wordt bij bepleit bij verkeer en
vervoer, niet in. Kan die daaraan worden toegevoegd?Wij zijn voor een heffing op vlees. Dat heeft slechts een klein milieueffect,
maar net zoals bij de vliegtaks kan zij de vervuiler wel laten betalen. Wij
hopen dat het kabinet daar werk van maakt.Wat energiebesparing betreft, vinden wij het prettig dat het kabinet behoorlijk
is opgeschoten richting die 2%. Niet alles zal worden gehaald, maar
het kabinet heeft op dat punt behoorlijk aan de weg getimmerd. Toch willen
wij met betrekking tot de energieprestatiecoëfficiënt graag een
reactie hebben op de opmerkingen van de Neprom en de NVB over de haalbaarheid
van het tot nul brengen van het EPC. Ook het MNP heeft op dat punt kritische
reacties gegeven in de zin van: is dat eigenlijk wel haalbaar en geeft dat
niet te grote problemen voor de koopkracht? Op dat punt hebben wij een behoedzamer
scenario gekozen dan technisch misschien mogelijk is. Ik hoop dat het kabinet
die behoedzaamheid ook heeft.Kunnen de ministers ook ingaan op de mogelijkheden voor prepaidmeters
en slimme meters? Daar is in Rotterdam onderzoek naar gedaan en daaruit is
gebleken dat zij een grote reductie veroorzaken van het energieverbruik door
consumenten. Willen de ministers ook samenwerken met de minister voor WWI
om dat ook in de veertig prachtwijken te gaan organiseren?De voorzitter:Daarmee bent u aan het eind van uw eerste termijn gekomen. Ik ben al heel
coulant geweest. U krijgt in de tweede termijn hooguit nog de gelegenheid
om een motie in te dienen.De heerVan der Ham(D66)Wij proberen het dan nog wel via interrupties, want er zijn nog wel meer
opmerkingen te maken.De voorzitter:Dat zal van de voorzitter afhangen.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter. Een goede zorg voor de schepping en een verantwoord rentmeesterschap
zijn voor de SGP-fractie leidende principes in het omgaan met energie. In
dat licht vinden wij ook echt dat het schoner en zuiniger moet en ook kan.
In dat licht zijn wij ook positief over het werkprogramma dat vandaag voorligt.
Het is inderdaad een trendbreuk. Met het werkprogramma Schoon en Zuinig heeft
het kabinet een flinke stap in de goede richting gezet. Wij zijn blij met
de inzet op innovatie. Een voortrekkersrol op het gebied van energie-innovaties
versterkt onze kenniseconomie.Ons belangrijkste vraagpunt bij de ambities is hoe wij kunnen voorkomen
dat vrijwilligheid vrijblijvendheid is. Ook wij zien het belang van het verwerven
van draagvlak en de goede ervaringen met het gebruik van convenanten, maar
wij hebben net zo goed gezien dat dit niet altijd een garantie is voor succes.
Met name zal het daarbij in de nadere uitwerking dus ook van belang zijn welke
maatregelen genomen zullen worden als er onvoldoende stappen worden gezet.
Voor een belangrijk deel is het succes van het werkprogramma toch afhankelijk
van die concrete afspraken en de uitvoering daarvan met industrie, energiebedrijven,
woningcorporaties en noem maar op. In hoeverre wordt nu ook gewerkt aan de
voorbereiding van maatregelen die als stok achter de deur kunnen dienen? Dus,
er niet op wachten, maar wel voorbereiden om ze daadwerkelijk echt als stok
achter de deur te kunnen gebruiken. Kunnen die dan ook nog een plaats krijgen
het duurzaamheidsakkoord of de deelakkoorden?Een vraag ook over de rol van de burger. In hoeverre kan met dit programma
ook een trendbreuk in het omgaan met energie door de burger worden bewerkstelligd?
Ook hier zien wij weer heel veel inzet op bewustwording en stimulering. Dat
is ook heel belangrijk, zeker als je in berichten ziet dat een groot deel
van de Nederlanders geen idee heeft van wat hij uitgeeft aan energie. Stimulering
zal best wel belangstelling opwekken, maar zal dat nu echt ook het gedrag
veranderen van bijvoorbeeld die burger uit het rijtjeshuis uit de jaren zeventig
als hij forse uitgaven moet doen om zijn huis energiezuiniger te moeten maken,
maar er slechts in beperkte mate materieel voordeel tegenover staat? Zal ook
in die situatie die bewustwording voldoende zijn? Wij denken dat er echt ook
heel duidelijk moet worden ingezet op heldere financiële prikkels en
dat die gedragsverandering toch ook voor een belangrijk deel via de portemonnee
zal moeten lopen.Eén van de doelstellingen is een verdubbeling van het aandeel hernieuwbare
energie tussen nu en 2011. Windmolens zullen hierbij een belangrijke rol spelen.
Een ambitieuze inzet wordt op dit punt voorgenomen, maar in het werkprogramma
staat er wel bij: "rekening houdend met landschappelijke inpassing en
natuurbelangen". Hier schuilt wel een grote adder onder het gras, want
wij weten dat vergunningprocedures en lokale ruimtelijkeordeningskwesties
veel tijd in beslag nemen en dat die trage voorbereidingstrajecten ervoor
zorgen dat op korte termijn het gewenste vermogen niet geoogst zal kunnen
worden, tenzij er wat aan gedaan wordt. Kortom, in hoeverre is er nu ook een
inzet om die procedures te versnellen?De bouw van windmolens en windmolenparken leunt op de SDE-regeling. Om
projecten snel in gang te zetten moet die regeling zo snel mogelijk van start
gaan. Wat kan de minister van EZ hierover toezeggen? Zekerheid en continuïteit
zijn belangrijk, ook na 2011, ook wat betreft het budget. Bij eerdere discussies
die in deze Kamer en wel in de vorige periode zijn gevoerd over de abrupte
beëindiging van MEP-subsidies hebben wij toch gemerkt dat dit heel veel
onzekerheid en onduidelijkheid opriep bij betrokken partijen en dat de overheid
er dan ook alles aan moet doen om een betrouwbare partner te zijn en op de
langere termijn ook garanties en duidelijkheid moet bieden. Ik
wil dit gegeven juist in het licht van die eerdere ervaringen nadrukkelijk
onderstrepen.Voorzitter. Over biomassa is vandaag al het nodige gezegd. Dit speelt
natuurlijk een belangrijke rol voor het behalen van die doelstelling van 20%
hernieuwbare energie in 2020. Er wordt ook in het werkprogramma gezegd dat
er voor biomassa nog een aanzienlijk potentieel is. Ook wordt aangegeven dat
het kabinet inzet op duurzaamheid van de biomassa die aangewend wordt. Dat
laatste is belangrijk, maar het is inmiddels wel duidelijk dat dit ook een
belangrijk beperkende factor is en dat het ook volgens allerlei deskundigen
twijfelachtig is of wij wel die grote doelstellingen kunnen halen binnen die
gestelde duurzaamheidscriteria. Ook onze vraag is hoe wij daarmee omgaan.
Hoe kan en wil de minister van VROM deze beperking van de aanwending van biomassa
opvangen?Aardgas is een belangrijke energiebron voor het voldoen aan de warmtevraag.
SenterNovem heeft ingeschat dat 10% van het aardgasverbruik vervangen
kan worden door groen gas uit biomassa. Welke maatregelen neemt het kabinet,
om de productie en het verbruik van groen gas te stimuleren?Ondernemers met een mestvergister produceren groen gas. Zij kunnen dit
gas niet leveren aan het aardgasnet, omdat er problemen zijn met de aansluiting
op het net en de acceptatie door netbeheerders. Zij gebruiken dit gas daarom
om elektriciteit op te wekken. Hierdoor is het rendement niet hoger dan 40%.
Welke maatregelen kunnen de ministers nemen om de genoemde problemen aan te
pakken en het rendement te verhogen?Nog een opmerking over een recente rechterlijke uitspraak over de komst
van een mestvergister op een locatie in Texel. Daarover zijn ook Kamervragen
gesteld. Dat bleek niet te passen in een agrarische bestemming en uiteindelijk
kon dat "feest" ook niet doorgaan. Het antwoord van de regering
op die schriftelijke vragen was: gemeenten hebben de vrijheid om een agrarische
bestemming zo te definiëren dat het er wel onder valt. Maar dat lijkt
ons toch wat mager, want die problematiek kan zich in tal van gemeenten voordoen.
Hoe kan de minister er zelf toe bijdragen dat dit soort problemen in die gemeenten
niet ontstaat? Is het mogelijk er bijvoorbeeld voor te zorgen dat er een wettelijke
bepaling komt om mestvergisting onder de definitie van "agrarische activiteit"
te laten vallen?In het programma staat dat kernenergie met de erkenning van de klimaatproblematiek
als issue weer op de agenda komt. Dat vinden wij positief en terecht. Als
ik de zinnen lees die na die opmerking volgen, lijkt het alsof dat volledig
wordt afgeserveerd. Dan zou er sprake zijn van een kortzichtige benadering.
Naar onze mening is er ook in het licht van de Europese en de internationale
ontwikkelingen alle reden voor een inhoudelijke discussie. Wat ons betreft
is en blijft kernenergie een aanvaardbare tussenoplossing. Staat het kabinet
open voor die inhoudelijke discussie?In het werkprogramma wordt nauwelijks ingegaan op het goederenvervoer
per schip. Dat betreuren wij, omdat de binnenvaart drie maal minder energie
gebruikt dan het wegtransport. De capaciteit op het water, ook voor het goederenvervoer,
wordt nog niet volledig benut. Ik verwijs ook naar het pakket aan maatregelen
van de Europese Commissie van de afgelopen tijd. Daarop zal stevig moeten
worden ingehaakt. In het werkprogramma wordt de vraag gesteld of het huidige instrumentarium
voldoende is voor de lange termijn. Om allerlei goede redenen wordt daarop
geantwoord dat daarbij vraagtekens te plaatsen zijn. De voorspelbaarheid neemt
af. Dat geldt ook voor bedrijfszekerheid, onder andere als gevolg van de complexiteit
van regelingen en instrumenten. De wet van de afnemende meeropbrengst gaat
een rol spelen, evenals de groei van subsidiekosten. Dat zijn allemaal redenen
om het instrumentarium te onderzoeken en aan te passen. Wij zijn van mening
dat het goed is om dat niet langer vooruit te schuiven en vandaag al bezig
te zijn met de aanpassingen die overmorgen kunnen worden gedaan.Tot slot kom ik op het hoofdstukje "Kijken in de toekomst".
Dat valt weliswaar buiten het terrein van het plan Schoon en Zuinig, maar
het valt ons op. Nu en dan wordt gespeculeerd over de titulatuur van de echtgenote
van kroonprins Willem-Alexander op het moment dat hij de troon overneemt.
In een officieel regeringsstuk geeft het kabinet daarover voor het eerst duidelijkheid.
Op bladzijde 17 lees ik namelijk de woorden "Koningin Máxima".
Dank voor die royale benadering.De voorzitter:De heer Van der Staaij heeft nog anderhalve minuut voor zijn tweede termijn.
Ik constateer dat de fractie van de PvdD er geen behoefte aan heeft om van
haar spreektijd gebruik te maken. Hetzelfde geldt voor het lid Verdonk.De vergadering wordt van 15.00 uur tot 15.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering. Tijdens de zojuist gehouden korte procedurevergadering
van de commissie is met het oog op de klok besloten om de tweede termijn vandaag
niet meer te houden. Wij zijn namelijk al aardig wat uitgelopen. De opmerkingen
en vragen na de beantwoording van de ministers over de SDE-regeling, de regeling
ter stimulering van duurzame energieproductie, kunnen in een overleg worden
betrokken dat aanstaande woensdagavond wordt gehouden. Volgende week wordt
de begroting van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer behandeld. In dat kader kunnen ook nog moties worden ingediend.
In tweede termijn kan er van gedachten worden gewisseld over het onderwerp,
de nota en de stukken van vandaag.MinisterCramerAllereerst constateer ik dat wij hier echt niet voor niets zitten. Klimaatverandering
is een gigantisch probleem waarvoor wij niet alleen in Nederland, maar ook
in de rest van de wereld een oplossing moeten vinden. Met het kabinetsbeleid
wordt zo snel mogelijk een start gemaakt om de ambitieuze doelen in 2020 te
halen. Het werkprogramma "Schoon en Zuinig: Nieuwe energie voor het klimaat"
is de basis van het beleid. Hoe dat wordt uitgewerkt, vertel ik zo meteen.Het beleid is in de afgelopen maanden met alle partijen vormgegeven. Het
kabinet heeft vanaf dag één een begin gemaakt met het voeren
van overleg over de mogelijkheden met de sectoren, met het doorrekenen van
wat per sector kan worden gehaald en wat de meest kostenefficiënte verdeling
is van alle maatregelen over de verschillende sectoren. Na de opstelling van
het plan om alles zo eerlijk, rechtvaardig en kostenefficiënt mogelijk te verdelen, hebben wij aan het ECN en het MNP gevraagd om door te
rekenen wat de uitwerking in de praktijk aan kosten en baten zou opleveren.
De uitwerking was voor de zomer klaar en staat nu op papier.Voor ik dieper op alle aspecten inga, merk ik op dat ik het belangrijkste
vind dat deze aanpak niet alleen door het kabinet wordt gesteund, maar ook
door het bedrijfsleven, gemeenten, provincies en de burger. Een trendbreuk
als deze is niet alleen vanuit Den Haag te realiseren, waar wij wel even zeggen
hoe het moet. Zo werkt het niet. Je moet een beweging op gang brengen. Die
is er gelukkig ook. Wij hebben een voedingsbodem. Op grond daarvan kunnen
wij gezamenlijk snel en veel bereiken en in een volgende stap ook nog extra
inspanningen leveren. Dat is ook de manier waarop wij het willen aanpakken.
Er zijn natuurlijk onzekerheden en vraagtekens. Daarop geef ik zo eerlijk
mogelijk antwoord om aan te geven waar wij staan en wat wij nog van plan zijn.Het beleid dat wij voorstaan, is gericht op de toekomst, waarin wij proberen
aan te geven dat klimaat te beheersen valt en dat wij daardoor niet alleen
milieu- en klimaatdoelstellingen kunnen realiseren maar via innovatie ook
enorme economische kansen voor het bedrijfsleven en voor onze economie in
het algemeen. Het is dus een aanpak waarbij wij ervan uitgaan dat Nederland
krachtiger kan worden, zowel op het gebied van duurzaamheid als in onze economische
positie in de wereld. Daarbij gaan wij uit van de filosofie dat duurzaamheid
een onderdeel zal worden van de economie in alle delen van de wereld. Wanneer
wij daarin nu al investeren, kunnen wij onze kennis en knowhow ook inzetten
in de wereld. Dat is niet alleen maar goed voor onze economie maar ook voor
het klimaat elders in de wereld.Deze uitgangspunten brengen ook met zich dat wij gezamenlijk met alle
partijen proberen het programma in te vullen en draagvlak te creëren
binnen alle groepen die in dit proces moeten meewerken. Dat doen wij zowel
bij het bedrijfsleven als bij de burger. Als wij uitgaan van deze filosofie
en die in de praktijk brengen, kunnen wij onze positie in Nederland aanzienlijk
versterken. Wij hebben ook heel duidelijke sterktes in termen van knowhow
die wij verder kunnen ontwikkelen en versterken opdat wij een technologische
bijdrage kunnen leveren aan vraagstukken die wereldwijd om een oplossing vragen.
Ik noem in dit verband de onderzoeken van de Wageningen Cluster Internationaal
rond de biobased economy en de kennis die bij de chemie aanwezig is, in de
transportwereld maar ook in de landbouw, rond zaken als energiezuinige en
zelfs energieleverende kassen.Daarnaast hebben wij ook allerlei technologieën waarin wij sterk
zijn, zoals zon-PV en kennis over zoet en zout water. Er zijn heel veel kansrijke
initiatieven waarmee wij in snel tempo kracht kunnen ontwikkelen, zoals het
Opac-initiatief. Wij zijn er serieus mee bezig hoe wij initiatieven als deze
met elkaar kunnen vergelijken en hoe wij daarin de beste kunnen stimuleren.
Op dit moment is Nederland niet alleen in de positie om flink te investeren
in duurzame energiesystemen, wij hebben ook de mogelijkheid, gelet op de budgetten
die wij daarvoor hebben vrijgemaakt.Ik merk aan de reacties dat men in principe positief staat tegenover nieuwe
energie voor het klimaat. Ik hoorde verschillende leden zeggen dat met dit
programma de doelen die het kabinet zich heeft gesteld dichterbij komen. Zij
geven op bepaalde punten natuurlijk ook aan dat zij betwijfelen of die doelen
precies gehaald worden. Er zijn onzekerheden. Ik ben het er onmiddellijk mee
eens dat wij bepaalde punten zullen moeten aanscherpen. Wij hebben daar ook
al rekening mee gehouden.In principe willen wij allemaal wel dezelfde kant op. De kwestie is niet
zozeer dat wij het oneens zijn over de doelen op zichzelf. De commissie onderschrijft
dat in principe, maar verschilt soms van mening over de vraag hoe dat moet.
Wat gaan wij op welke manier doen? Daarop wil ik ingaan. Voordat ik mijn inleiding
afrond, wil ik nog iets zeggen over alle verschillende scenario's.ECN en MNP zijn ons zeer behulpzaam geweest bij het in kaart brengen van
de effecten die onze maatregelen met zich brengen. Er is een groot verschil
tussen het hoog EU-scenario, waarin de hele Europese Unie voor een reductie
van CO2 met 30% gaat, of een laag scenario van 20%.
Dat is niet alleen een verschil in percentages, maar ook van inschatting wat
de CO2-prijs zal worden.Ook is erg belangrijk dat wij met economische groeipercentages rekening
hebben gehouden. Wij hebben in ons verhaal met 2,9% groei per jaar
rekening gehouden, terwijl wij ook 2% hadden kunnen aanhouden zoals
het coalitieakkoord doet. Als ons wordt verweten dat wij alles een beetje
te gemakkelijk in het hoge EU-scenario plaatsen, zeg ik dat wij twee scenario's
hebben: EU laag en EU hoog. Wij zijn uitgegaan van een tamelijk hoog percentage
voor de economische groei. De vraag is maar of dat gehaald wordt. Die onzekerheid
is er nog.Wij zijn deels afhankelijk van Europese besluitvorming. Ik wil het idee
wegnemen dat wij ons alleen maar baseren op Europa en niets in Nederland doen.
Dat is gewoon echt niet waar. Wat wij doen is maatregelen nemen die wij gewoon
in Nederland nationaal kunnen nemen. Wij zullen in Europees verband, vooral
in het kader van de emissiehandel, zorgen dat het bedrijfsleven dat Europees
en internationaal opereert onder die emissiehandel gaat vallen. Het Europese
emissiehandelssysteem is de belangrijkste garantie dat wij in Europa te maken
krijgen met een gelijk speelveld voor het hele bedrijfsleven, zeker de grotere
bedrijven. Dat is ook weer belangrijk om een goed draagvlak te houden. Als
het Europese emissiehandelssysteem helemaal niet lukt, wat ik absoluut niet
verwacht – alle signalen voor die koers staan op groen – dan hebben
wij een ander verhaal. Dan moeten wij zeker ook nationaler gaan opereren.Dat zullen wij dan doen met de buurlanden die ook ambitieuze doelen hebben
gesteld. Gelukkig worden dat er steeds meer. De heer Samsom zei al dat het
aantal landen waarmee wij in die noodsituatie zouden moeten gaan werken steeds
groter wordt. Dat maakt het steeds aantrekkelijker om de koers voorlopig op
Europa te zetten, wat betreft de emissiehandel en de grotere industrie.Wij hebben het eerder over emissiehandel gehad, dus ik zal er niet te
lang over praten. De emissiehandel heeft veel meer voordelen. Het plafond
staat vast. De bedrijven moeten zelf zorgen dat zij onder dat plafond, dat
steeds lager wordt, blijven. Daardoor wordt de innovatie gestimuleerd, zoals
mevrouw Wiegman vroeg. Als de plafonds lager worden moeten bedrijven rechten
inkopen of innoveren. Als je weet dat flinke reducties nodig zijn, is het
op een gegeven moment veel aantrekkelijker om zelf te gaan innoveren dan om
rechten te kopen, want dat kost heel veel geld. Ik wil het idee wegnemen dat wij alleen maar koersen op Europa. Ik kom
straks terug op hetgeen wij allemaal nationaal gaan doen. Ik kan dat ook per
sector specifieker aangeven. Voorts zijn er prognoses of wij de doelen halen
of niet. GroenLinks en D66 hebben doorrekeningen laten maken en komen er ook
niet uit. Wij kunnen elkaar nu gaan bestoken met een procentje meer of minder.
Kijk, dat is de reden dat wij 2010 als ijkpunt hebben ingebouwd. Wij weten
op dat moment beter wat al deze zaken die nu nog onzeker zijn, ons kunnen
brengen. Dat is ook de hoofdreden om niet na deze kabinetsperiode, maar als
wij nog verantwoordelijk zijn te zeggen: oké, nu gaan wij de zaak op
een rij zetten. U kunt er van mij op aan, en ook collega Van der Hoeven zal
dat beamen, dat wij eind 2010 daadwerkelijk de rekening zullen opmaken en
zullen zien waar wij staan en wat wij kunnen doen.Helaas is de heer Madlener weg, want hij heeft nogal wat over het draagvlak
gevraagd, met name bij de burger. Ik kom straks terug op het draagvlak bij
de industrie, maar de vragen daarover heb ik deels al beantwoord door met
name het Europese kader in ogenschouw te nemen. Ik teken hier meteen bij aan
dat wij goed hebben gekeken naar de koopkrachteffecten die zullen optreden
met dit hele programma. Minister Donner van SZW heeft de notitie niet ondertekend,
maar ik realiseer mij dat hij dat wel had kunnen doen. Mevrouw Van der Hoeven
en ik hebben namelijk samen met de heer Donner over de koopkrachteffecten
gesproken. Toen alles berekend was, hebben wij de afspraak maar afgezegd,
omdat bleek dat het koopkrachteffect voor de burger nihil is. Dit komt omdat
er weliswaar grote bedragen staan voor de investeringen, maar het is vooral
de overheid die investeert. De burger zal daarvan minimaal last ondervinden
en de burger die zuiniger rijdt en zuiniger producten inkoopt, kan een positief
effect zien in zijn portemonnee. In die zin hebben wij ten aanzien van de
koopkrachteffecten geen enkel probleem om dit programma te verdedigen.Als de heer Madlener er was geweest, had ik hem een paar voorbeelden gegeven,
misschien kunt u die doorgeven. Hij had het over de wasdroger. Als je een
A-label neemt in plaats van een C-label, scheelt dat € 80 per jaar.
Als je je was ongeveer vijftig keer per jaar buiten hangt in plaats van in
de droger droogt, scheelt dat nog eens € 30 per jaar, en als je
de wasdroger niet op 60 graden zet maar op 40 graden, dan scheelt dat per
jaar ook nog eens € 15. Met andere woorden, een consument kan zeer
veel doen voor een positief effect in zijn portemonnee. Ik zal niet weer over
de spaarlampen beginnen, maar ik geef een voorbeeld: twee tot drie uur per
dag een brandende gloeilamp van 60W kost € 10 per jaar meer dan
eenzelfde brandende spaarlamp met dezelfde lichtintensiteit. Er zijn legio
voorbeelden. Ik geef onmiddellijk toe, dat zeiden mevrouw Wiegman en mevrouw
Neppérus, dat het belangrijk is om naar de consument positief te communiceren.
Er is zoveel te doen. Dat vind ik ook het plezierige van dit onderwerp. Wij
zitten wel met een gigantisch probleem, maar het is oplosbaar en wij kunnen
de consument in positieve zin prikkelen door te laten zien dat er veel energie
te besparen is, wat tevens kostenbesparend is. Ik hoop hiermee voldoende te
hebben duidelijk gemaakt dat wij met een inzet komen waarin wij met alle partijen
echt samen gaan werken – dat doen wij eigenlijk al – en dat er
breed in de samenleving draagvlak is voor dit programma, zowel bij het bedrijfsleven
als bij de burger.MevrouwNeppérus(VVD)De minister zegt dat wij allemaal dat doel steunen. De VVD-fractie vindt
het prima om actie te ondernemen, maar zij vindt dat wij niet vooruit moeten
lopen op de rest van Europa. Die nuance wil ik even aangebracht hebben, zo
heb ik het ook gezegd.De heerVan der Ham(D66)De minister zegt dat eind 2010 de evaluatie plaatsvindt en eventueel aanpalende
maatregelen genomen kunnen worden. Dat is heel eerlijk, zo zegt zij, want
dan regeren wij nog. Eind 2010 is echter vlak voor de verkiezingen in mei
2011, als het kabinet tot die tijd blijft zitten. Kan de minister de evaluatie
toezeggen voor begin 2010, want dan kan een en ander nog worden meegenomen
in de begroting voor 2011 en is een echt debat mogelijk? Als het pas in november
aangeleverd wordt, heeft het geen effect meer op het beleid van het daaropvolgende
jaar en is dat jaar verloren.MinisterCramerBegin 2010 is heel snel. Wij moeten wel eerst die meters maken. Wij zijn
dan net op stoom en moeten dan al concluderen of het wel of niet gelukt is.
Eind 2010 hebben wij de maatregelen helder. Ik snap het punt van de heer Van
der Ham maar ben toch van mening dat wij beter eerst drie jaar hard aan de
slag kunnen gaan voordat wij een ijkmoment introduceren. Dat betekent echter
niet dat wij pas eind 2010 alles op een rij hebben, dat wij pas eind 2010
met voorstellen komen. De heer Samsom wees daar al op. Wij gaan samen met
de sectoren meteen aan de slag om te bekijken hoe de doelen, de taartpunten
van het programma, bereikt kunnen worden. Ik verwijs naar de tabel op bladzijde
16. Die tabel is hierbij essentieel. Wat nu op papier staat aan maatregelen
wordt gecombineerd met hetgeen wij nog nader invullen in het kader van de
convenantafspraken per sector. In dat convenant staan meer verplichtende activiteiten
die wij in gang gaan zetten ter voorbereiding c.q. verkenning om in 2010 alles
te kunnen invoeren indien noodzakelijk.De heerVan der Ham(D66)Het is goed dat de minister voor die tijd al bekijkt wat allemaal moet
worden bijgeplust. Ik wil in november 2010 niet in de omstandigheid zitten
dat het niet meer in de begroting kan worden opgenomen omdat er allemaal afspraken
zijn gemaakt waardoor alles vastligt. Ik wil van de minister de toezegging
dat de maatregelen óf worden verwerkt in de begroting voor 2011 of
dat uitdrukkelijk de mogelijkheid wordt geboden om deze tijdens de begrotingsbehandelingen
eind 2010 alsnog in de begroting voor 2011 op te nemen. Ik wil die toezegging
nu krijgen anders dien ik een motie in.De heerDuyvendak(GroenLinks)In het najaar van 2010 zitten wij enkele maanden voor de nieuwe Kamerverkiezingen
in 2011. Wie een beetje verstand van politiek heeft, weet dat je dan niet
veel grote nieuwe stappen meer kunt verwachten. Nu zegt de minister dat het
zelfs eind 2010 wordt, dus na het begrotingstraject. Dan zijn de verkiezingsprogramma's
al geschreven en is het circus al begonnen. Het is een illusie om te menen
dat je op dat moment nog zulke ingrijpende hervormingen kunt invoeren! Misschien
is het goed als wij voor de begrotingsbehandeling een brief krijgen over ijkmomenten
en tijdstippen waarop gecorrigeerd en ingegrepen kan worden.
Dan kan de Kamer zien aan welke knoppen zij kan meedraaien. Daartoe bestaat
natuurlijk wel enige behoefte.MinisterCramerIk kan deze discussie kortsluiten door op te merken dat ik het parallel
laat lopen. Wij zullen ervoor zorgen dat de keuzes gemaakt kunnen worden in
de begrotingsbehandeling van 2011.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)De heer Slob heeft bij de algemene politieke beschouwingen gevraagd om
die tussentijdse doelen. Ik kan mij heel goed voorstellen dat 2010 een heel
belangrijk ijkmoment wordt omdat er tijd nodig is om een en ander te realiseren.
Ik kan mij ook voorstellen dat vanaf nu jaarlijks bepaalde tussendoelen worden
genoemd; misschien geen doelen met grote resultaten, maar meer om te kijken
of de zaken nog steeds op schema liggen richting het ijkmoment in 2010.MinisterCramerIk kom daar zo op terug.MevrouwSpies(CDA)Laten wij ons realiseren dat wij de komende jaren niet altijd alles keurig
netjes langs een lineaire curve zullen bereiken. In Schoon en Zuinig is toegezegd
dat er elk jaar een jaarrapportage komt over de voortgang van de uitvoering.
Ik dacht de minister zo begrepen te hebben dat op het moment dat er helderheid
is over het emissiehandelssysteem in Europees verband, in Nederland de discussie
zal plaatsvinden over de consequenties voor het nationale beleid. Er is dus
geen sprake van één integraal ijkpunt in 2010. Het zal deels
dossierafhankelijk zijn; voor de gebouwde omgeving ligt het traject anders
dan voor de sectoren Verkeer en vervoer en Industrie. Heb ik het zo goed begrepen?MinisterCramerMevrouw Spies heeft het goed begrepen.De heerJansen(SP)Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld over het koopkrachteffect.
De minister heeft gezegd dat het koopkrachteffect voor de burger nihil is.
Dat is optimistisch. Echter, bij mijn weten bestaat "de burger"
niet. Het Centraal Planbureau rekent regelmatig de effecten door voor maatgevende
huishoudens, bijvoorbeeld in het kader van de begroting. Dat zou in dit geval
ook moeten gebeuren. Zaken zoals de grootte van het huishouden, het inkomen
en het gebruiksgedrag zouden doorgerekend moeten worden. Daar heb ik de minister
om gevraagd.MinisterCramerZo is het ook inderdaad doorgerekend. Wij hebben het vergeleken met de
koopkrachtplaatjes van het huidige regeerakkoord en gekeken wat het effect
daarop zou zijn. Dat effect is nihil. De wijze van berekenen is precies gebeurd
zoals de heer Jansen heeft aangegeven. Dus dat hebben wij gewoon meegenomen.De heerJansen(SP)De minister zegt dat er voor geen enkele groep een effect is. Dat lijkt
mij toch erg sterk.MinisterCramerNee, ik zeg: zoals het gebruikelijk wordt berekend in alle begrotingszaken,
is het hier ook doorgerekend, dus volgens de systematiek die SZW normaliter
hanteert. En dan komt er dus gewoon geen verschil uit. Meer kan ik er niet
van zeggen.Ik ga verder met de drie pijlers waarop dit programma rust. Dit programma
moet gezamenlijk worden aangepakt. Dat betekent met burgers, bedrijven en
maatschappelijke organisaties. Dat is een megaoperatie. Ik weet niet of de
Kamer beseft wat het betekent als je wilt proberen om een samenleving echt
mee te nemen in een trendbreuk naar een heel ander en duurzamer energievoorzieningsysteem.
Mensen kennen een heleboel dingen niet, mensen weten een heleboel dingen niet,
mensen zijn toch meer gericht op wat zij al doen. Er zijn een heleboel vragen
rondom dit soort megaveranderingen. Je moet de mensen en de bedrijven meenemen
in het proces. Je moet laten zien dat wat wij aan het doen zijn, perspectief
biedt en dat het de mensen niet op hoge kosten jaagt. De mensen moeten zelf
inzien dat zij op deze manier een positieve bijdrage kunnen leveren aan een
groot probleem in de wereld. Die inspiratie moeten wij met zijn allen uitdragen.
Dat is de manier waarop je werkelijk de samenleving op een ander pad kunt
krijgen. Als je alleen aan doemdenken doet, komen wij er niet en als wij alleen
maar zeggen dat het gemakkelijk is, komen wij er ook niet, want het is niet één
knopje waar je aan draait, het is een hele beweging die je op gang moet brengen.Bij het werken met convenanten zullen wij samen met partijen dit programma
opzetten. Dat betekent niet dat die convenanten vrijwillig en vrijblijvend
zijn en dat die verder niets inhouden, want die convenanten staan niet los
van andere maatregelen die wij per sector nemen. Het zijn dus geen vrijblijvende
afspraken; wij kijken per sector of daadwerkelijk gerealiseerd wordt wat voor
de sector is opgenomen. Op die manier kun je met elkaar aan de slag in plaats
van elkaar bestoken met allerlei argumenten over wat wel en niet kan. Dat
schiet niet op.Daarnaast wijs ik erop dat wij niet alle wetgeving die nodig is zo maar
klaar hebben. De Kamer weet dat daarmee jaren gemoeid zijn. Het heeft dus
geen zin om nu alles op wetgeving te baseren, want dan zijn wij jaren aan
het wachten. Dat willen wij ook niet. Daarom staat in het programma dat wij
meteen meters gaan maken. Er kan namelijk al ontzettend veel op een kosteneffectieve
manier. Dat moeten wij nu doen en wij moeten geen moment wachten. De tijd
dringt.Zoals ik zei, gaan wij een start maken met meters maken. Dat doen wij
met de verschillende sectoren waarmee wij vanaf februari in gesprek zijn.
Wij wachten dus niet eerst op goedkeuring van de Kamer. Ik realiseer mij dat
het eerste traject, meters maken, niet het enige is wat wij moeten doen. Daarom
staat in de convenanten niet alleen wat wij op korte termijn moeten doen,
maar ook wat wij voorbereiden voor de tweede tranche: de meters voorbereiden
voor een vervolgstap. Ook worden de innovaties in gang gezet die voor de derde
stap nodig zijn. Dat alles zal worden verwoord in een convenant plus de maatregelen
die per sector noodzakelijk zijn. Ook de wetenschappers zijn het erover eens
dat een dergelijk convenant uitvoerbaar en hard is als het in gang wordt gezet
met verschillende instrumenten. Zoals ik al benadrukte, mag het geen vrijblijvende
vrijwillige afspraak zijn. Dat is de koers die wij varen.Een groot aantal van de maatregelen die wij nemen, heeft wel degelijk
te maken met normen. De heer Duyvendak noemde er een aantal. Ik kan er nog
meer noemen. Hij telde 62 maatregelen en wij tellen er meer dan
100. Het lijkt mij niet verstandig om daar nu over te discussiëren. Ik
zal echter per sector globaal aangeven welke maatregelen wij nemen.Het is van belang dat ik het naast normen ook over de financiering heb.
Fiscale vergroening is één van de speerpunten waarop het programma
drijft. Wij combineren de convenanten met verschillende fiscalevergroeningsmaatregelen,
met differentiatie van de energiebelasting en ten slotte ook met arrangementen
om financiering van allerlei verdergaande investeringen mogelijk te maken.
Mevrouw Wiegman sprak over het "revolving fund". Daarover zijn wij
al volop in gesprek met banken en pensioenfondsen. Er worden verschillende
initiatieven voorbereid.Dus wij gaan eerst met de convenanten aan de slag. Wij maken met alle
sectoren specifieke afspraken, waarbij een combinatie van instrumenten wordt
ingezet. Wij zullen voor de periode tot 2010 duidelijke doelen formuleren.
Op dit moment kunnen wij nog geen exacte CO2-doelen formuleren.
ECN en MNP hebben dat wel voor het totaal gedaan. Belangrijker is dat alle
maatregelen die wij nu al op papier hebben staan en die in het kader van elk
sectorconvenant worden uitgebreid, kunnen waarmaken. Of het nu gaat om CO2-reductie of om andere maatregelen, de Kamer kan ons op die prestaties
afrekenen. Wij zullen waar het kan een preciezer target voor CO2-reductie
aangeven, maar ik wijs erop dat niet alles tot op de komma precies is uit
te rekenen. Wij hebben wel een lijst van alle maatregelen die wij in deze
kabinetsperiode in ieder geval gaan nemen. Die lijst is nog niet compleet,
omdat wij per sector nog meer specifieke afspraken zullen maken in het kader
van de sectorconvenanten. Het zijn drie velletjes. Ik kan wel voordragen wat
daar op staat. Ik kan de Kamer ook schriftelijk doen toekomen wat er al aan
maatregelen op papier staat. Ik benadruk daarbij dat er per sectorconvenant
nog specifiekere uitwerkingen komen.De lijst bevat ook een serie maatregelen, te nemen door de overheid. Wij
zullen in dat kader een akkoord sluiten met de gemeenten en de provincies.
Met de VNG zal dat akkoord half november worden afgesloten. Met het IPO in
het voorjaar van 2008 vanwege de wijziging van de samenstelling van de provinciale
staten na de verkiezingen van 7 maart van dit jaar.Het overkoepelende duurzaamheidsakkoord met het bedrijfsleven is nog niet
getekend om de simpele reden dat het vorige week herfstvakantie was. Het zal
door zeven bewindspersonen worden ondertekend die het allen gelezen moeten
kunnen hebben. Van die zeven bewindspersonen waren alleen collega Vogelaar
en ik vorige week in Nederland. Ik kon de andere vijf echt niet allemaal bereiken
en er moesten op het laatste moment nog dingen worden veranderd. Het was onverantwoord
om het akkoord nog even snel voor dit debat te ondertekenen, maar ik kan verzekeren
dat het deze week wordt getekend, tenzij wij het gewoon niet eens kunnen worden
over een datum. Heel simpel dus. Dit was blokje twee, voorzitter.De voorzitter:Ik zie dat enkele leden nog vragen hebben en verzoek hen die kort te stellen.De heerVan der Ham(D66)Het spijt mij zeer dat wij het akkoord nu niet hebben, want daardoor wordt
datgene waarover wij aan het debatteren zijn wat voorwaardelijk. Overigens
verbaast mij...De voorzitter:Wat is de vraag, mijnheer Van der Ham?De heerVan der Ham(D66)Mijn vraag is of wij wat er al op papier staat nu kunnen krijgen, zodat
wij de minister erover kunnen ondervragen. Zo niet, dan is onze discussie
wat leeg.MinisterCramerIk kan het pas aan de Kamer geven als het is getekend. Dat zal dus deze
week zijn. Er zit echt niets anders achter dan dat het vorige week herfstvakantie
was en dat ik niet iedereen op tijd kon bereiken om overeenstemming te krijgen
over teksten. Zo simpel is. Alles wat erover in de krant is gespeculeerd,
laat ik voor de verantwoordelijkheid van de krant.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat de convenanten betreft, verzoek ik de minister om in te gaan op de
door verschillende fracties in de Kamer genoemde negatieve ervaringen met
het energieconvenant, het kolenconvenant en het benchmarkconvenant. En dat
vanuit de inhoudelijke notie dat het laaghangende fruit is geplukt en dat
het om moeilijker maatregelen gaat. De meeste bedrijven halen de ambities
niet. Er zijn dus dwingender verplichtende maatregelen nodig om de ambities
te realiseren, mede met het oog op wat in een van de verkenningen op blz.
33 van de nota staat, namelijk dat onderzocht zal worden of partijen die niet
deelnemen aan convenanten of deelnemers die zich niet aan afspraken houden,
toch kunnen worden gedwongen om mee te doen. Op deze wijze wordt een einde
gemaakt aan de openeinderegeling van zo'n convenant voor partijen die het
niet tekenen en dus niet meedoen.MinisterCramerOp welke manier sectoren aan hun commitment kunnen worden gehouden, verschilt
per sector. Ik kan er verschillende voorbeelden van geven. Ik noem de meerjarenafspraken
in de industriesector. Wij spreken nu af 20% CO2-reductie
op de locatie zelf en 10% in de keten. Wij kunnen de bedrijven wel
degelijk houden aan die afspraken en zeker aan het nemen van alle maatregelen
die ingevolge de Wet milieubeheer moeten worden genomen in het kader van energie-efficiency
en die zich binnen vijf jaar terugverdienen. Dat zijn een heleboel maatregelen.
Voor het mkb en voor het bedrijfsleven dat niet in het ETS zit, zijn er wel
degelijk maatregelen die moeten worden nageleefd, omdat die nu eenmaal wettelijk
vastliggen. Zo zijn er meer voorbeelden te geven van sectoren waarin wij wel
degelijk met de bedrijven een dusdanige afspraak maken dat wij ons houden
aan wat wij toezeggen en zij aan wat zij toezeggen. Ik kom erop terug als
wij de convenanten hebben afgesloten.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik heb de minister gevraagd te reageren op het falen van het benchmarkconvenant
en het kolenconvenant. Daarop is zij niet ingegaan.MinisterCramerIk heb die vraag niet beantwoord omdat minister Van der Hoeven dat zal
doen.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)De minister heeft gevraagd of wij behoefte hebben aan papieren met de
concrete maatregelen. Daaraan heb ik inderdaad behoefte en ik denk dat het
een handig instrument is om jaarlijks op af te vinken, de tussentijdse
doelen te formuleren en vast te stellen in hoeverre die worden gehaald. Ik
ontvang ze dus heel graag.MinisterCramerIk wacht liever tot wij de sectorconve­nanten hebben afgesloten want
dan is het verhaal compleet. Ik kan mevrouw Wiegman dit lijstje geven. Dat
is wat zij zou krijgen als zij zelf haar huiswerk zou doen en alles op een
rij zou zetten wat wij nu al hebben vastgelegd, zoals de heer Duyvendak blijkbaar
heeft gedaan. Als zij geduld heeft en even wacht tot wij alle sectorconvenanten
hebben afgesloten, heeft zij een totaalbeeld. Het is veel handiger om daarvan
uit te gaan dan van een verhaal waarvan wij alleen globaal de lijnen op papier
hebben.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Wiegman knikt.MevrouwNeppérus(VVD)Ik begrijp dat de bewindslieden allemaal terug zijn van het herfstreces.
Is er inmiddels al overeenstemming bereikt of is er nog discussie gaande?
De minister heeft gesproken over de vergroening van het fiscale stelsel. Ik
neem aan dat dan ook elk jaar zal worden gerapporteerd over de milieueffecten
daarvan. Zoals ik eerder heb gezegd: bij de luchtvaart zie ik dat niet zitten.MinisterCramerDe milieueffecten van vergroeningsmaatregelen verschillen per maatregel.
Ik zal hier geen verhandeling houden over typen vergroeningsmaatregelen. U
weet even goed als ik dat daartoe verschillende mogelijkheden bestaan. Men
kan differentiëren, men kan, zoals bij de vliegtaks, een taks opleggen
die terugvloeit naar de schatkist. Daardoor kunnen wij nu dit programma Schoon
en Zuinig uitvoeren. Dat is mogelijk doordat wij bepaalde zaken hebben belast.
Er is wel enig effect van de vliegtaks op het milieu. Het is een minder sturend
instrument dan sommige andere manieren om te werken aan de CO2-uitstoot
en vooral het kerosinegebruik van de luchtvaart. Zoals ook de heer Samson
heeft gezegd, hebben wij niet voor niets toch een vliegbelasting ingevoerd.
De vliegbelasting is ook een compensatie voor de scheefgetrokken situatie
ten opzichte van het wegvervoer.Ik kom terug op het onderwerp Europa, met de vraag hoeveel wij nationaal
doen en hoeveel Europees. Daarbij zal ik de analyses van de fracties van GroenLinks
en D66 betrekken. In de voorstellen van beide fracties worden meer maatregelen
in nationaal verband genomen. Dat heeft tot gevolg dat de maatregelen voor
de Nederlandse industrie wat betreft de CO2-prijs aanzienlijk duurder
worden. De kosten bedragen dan ongeveer € 90 per ton. In Europees
verband bedragen de kosten, met 30% CO2-reductie, € 50
per ton. In een ander scenario, met 20% reductie, bedragen ze misschien € 30.De reden dat wij het emissiehandelssysteem voor de grotere bedrijven in
Europees verband sterk ondersteunen is dat het een kosteneffectieve aanpak
is die leidt tot een gelijk speelveld voor onze Nederlandse industrie in een
Europees kader. Dat betekent niet dat wij nationale maatregelen uit de weg
gaan. De Europese maatregelen om internationaal opererende bedrijven in een
gelijk speelveld te houden, kan men beter op dat niveau nemen. Dit is het
hoofdpunt. Dit laat onverlet dat je voor een andere oplossing moet kiezen
als het ETS-systeem niet werkt, maar als wij nu zouden kiezen voor bonus/malussysteem
naast de plannen voor een ETS, worden er twee systemen aan elkaar gekoppeld
en dat is onverstandig. Wij wachten eerst af wat het Europese systeem voor
emissiehandel oplevert. In 2010 zullen wij beslissen over aanvullende nationale
maatregelen.In het Europees overleg zetten wij dus krachtig in op een aantal zaken.
Wij kiezen voor zo veel mogelijk veilen per sector. Wij richten ons sterk
op de ontwikkeling van CCS in het emissiehandelssysteem. Verder richten wij
ons op het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie. Bovendien zetten
wij in op een strakke ecodesign richtlijn. Dergelijke Europese maatregelen
zijn mede bepalend voor de nationale mogelijkheden. Wij doen ons best om in
Europees verband duidelijke en scherpe richtlijnen te verkrijgen die ons helpen
bij het verwezenlijken van het Nederlandse klimaatbeleid.MevrouwSpies(CDA)Klopt het dat er ruimte komt in het standpunt van de Europese Commissie
over de btw? Krijgen wij meer ruimte om schone producten in een lager btw-tarief
en vieze producten in een hoger btw-tarief onder te brengen?Is de minister bereid om alle kieren en gaten van het Europees bronbeleid
te verkennen? Nu de heer Sarkozy stoer roept dat apparaten die niet helemaal
schoon en zuinig zijn "interdit" zijn, is het de vraag of Nederland
hier wel voldoende aan doet. Gebruiken wij de mogelijkheden om het gebruik
van schone apparaten zo veel mogelijk te stimuleren en het gebruik van vieze
apparaten zo veel mogelijk te weren?MinisterCramerEr wordt inderdaad gestreefd naar btw-differentiatie in Europees verband.
Dit is nu nog niet mogelijk, maar de Europese Commissie heeft in juli 2007
een mededeling uitgebracht over verlaagde btw-tarieven om een discussie in
gang te zetten over de toekomst van die structuur. Dit gaat misschien niet
snel genoeg naar de zin van mevrouw Spies, maar er zit in ieder geval beweging
in om schone en zuiniger producten of diensten waar mogelijk in een lager
tarief te krijgen. Het zal echter nog wel enige tijd duren voordat er resultaat
wordt geboekt.Dit programma is gebaseerd op het uitgangspunt dat de vervuiler betaalt.
Dit betekent dat de differentiatie van producten naar milieuprestatie, bijvoorbeeld
in de autosector, al in gang is gezet. Het gedachtegoed van verdere vergroening
door milieudifferentiatie van producten zal in een tweede tranche in 2009
voor een even groot bedrag, ongeveer 1 mld., opnieuw verder worden uitgewerkt.
Die lijn zetten wij door.De heerVan der Ham(D66)De minister gooide in haar analyse de fracties van D66 en GroenLinks op
een hoop. Nu zijn er veel overeenkomsten tussen onze tegenbegroting, maar
er is een groot verschil namelijk het feit dat wij tot een verplicht aandeel
duurzaam komen en tot een bonus/malussysteem. Daarnaast hebben wij een investering
voorgesteld om de industrie te helpen om de onrendabele top van de CO2-opslag voor een deel weg te nemen, namelijk voor 75 mln. per jaar.
De minister erkent dit en ik hoop dat zij ook erkent dat het hierdoor iets
lichter wordt voor het bedrijfsleven.MinisterCramerHier wreekt zich dat wij een taakverdeling hebben gemaakt. Dit punt komt
terug in het antwoord van mevrouw Van der Hoeven.De heerVan der Ham(D66)De minister hoeft alleen maar ja te zeggen.De voorzitter:Ja, het komt terug.De heerDuyvendak(GroenLinks)Uit de antwoorden maak ik op, evenals uit de plannen, dat de minister
de ambitie laat varen dat Nederland de efficiëntste energievoorziening
in 2020 heeft. Zij zegt: we volgen gewoon de Europese kudde, we doen wat in
Europa nodig is en gaan niet vooroplopen. En dat was nou precies mijn hoop
toen ik het regeerakkoord zag: eindelijk een breuk met het kabinet-Balkenende
dat dit niet vooroplopen expliciet had opgeschreven! Het argument is altijd
concurrentie, maar het economische voordeel wordt daarbij nooit gezien.MinisterCramerNee, dat heb ik niet gezegd. Ik zei dat een deel van de maatregelen in
Europees verband zal gebeuren; daarbij gaat het vooral om ETS, voor het grotere
bedrijfsleven, in het kader van het gelijk speelveld. Maar dat is ongeveer
40% van het gehele CO2-reductieplan. De rest zal gewoon
in Nederland worden gerealiseerd, met Nederlandse doelen. En inderdaad is
er een verschil als we in 2012, of hopelijk eerder, weten of in de post-Kyotodoelstellingen
het emissieplafond op 20% of 30% CO2-reductie uitkomt.
Dat gat van 8 à 9 megaton zullen we moeten dichten, dat staat ook keurig
in het programma. Dit is inclusief de bandbreedte en maatregelen voor de andere
sectoren, waarmee invloed op de reductie aldaar kan worden uitgeoefend, in
combinatie met Joint Implementation en CDM. Dit is dus allemaal ingecalculeerd.De heerMadlener(PVV)Als je niet uitkijkt, wordt het heel technisch en begrijp ik er ook niks
meer van. Maar er komen onderhandelingen met de Europese landen over wanneer
het goed wordt gedaan en wanneer niet. Frankrijk heeft veel kernenergie en
dus al minder uitstoot. De industrie in de Oost-Europese landen loopt achter,
heeft dus veel uitstoot en kan een gemakkelijke winst behalen. Hoe gaat de
minister in die onderhandelingen tussen landen de Nederlandse belangen veiligstellen?MinisterCramerOnze onderhandelingsinzet is: zo veel mogelijk veilen, zaken per sector
bekijken op basis van een benchmark. Er komt een Europees plafond en Nederland
krijgt voor het deel van de industrie dat onder die emissiehandel valt een
aantal taakstellingen. Het getal dat daaruit komt is afhankelijk van de vraag
of het 20% of 30% wordt. Dit moet los worden gezien van de rest,
dat is een Europees plafond en Europees beleid. Zo maakt het ook niet meer
uit of een kolencentrale hier staat, of net over de grens.De heerJansen(SP)De minister heeft nog geen antwoord gegeven op het tweede deel van de
vraag van mevrouw Spies. En in mijn eerste termijn had ik het ook over een
verbod op apparatuur die heel erg onzuinig is. De Franse president zegt gewoon
bikkelhard: zodra betaalbare alternatieven beschikbaar zijn, zullen de meest
verbruikende apparaten worden verboden. Hij legt ook geen link met de Europese
Unie. Is de minister zoiets ook van plan? En zo niet, kan zij die apparatuur
dan zo duur maken dat ze onaantrekkelijk wordt?MinisterCramerWat Sarkozy heeft geroepen, heb ik eigenlijk al twee keer gezegd: als
er even goede en even dure alternatieven zijn, waarom houden we de niet-duurzame
alternatieven dan nog in de markt? Dit kan niet in Nederland alleen, maar
het kan wel met het bedrijfsleven worden afgesproken. Dat kan voor de spaarlampen,
de ledlampen, voor de stille banden voor de televisie. Ik ben dus op twee
sporen bezig: in Nederland zo snel mogelijk een convenant realiseren en met
mijn collega's in Europa ervoor zorgen dat het Europees beleid wordt.Ik zal omwille van de tijd niet alle maatregelen opsommen die wij per
sector nemen. Wat ik wel kan doen, is enkele voorbeelden geven van meer verplichtende
initiatieven die wij voorbereiden om te garanderen dat de doelen van de verschillende
sectoren worden gehaald. Die initiatieven moet ik echter wel eerst met de
sectoren bespreken.De voorzitter:Ik constateer dat de minister is gekomen aan het einde van haar beantwoording
van de vragen over afrekenbaarheid, financiën en afdwingbaarheid. Als
de commissie hierover geen vragen meer heeft, verzoek ik haar verder te gaan
met de beantwoording van de vragen over de verschillende sectoren.De heerVan der Ham(D66)Kan de minister mij zeggen of zij van plan is om het gebruik van aardgas
met een accijnsverlaging te stimuleren? Zo ja, heeft zij dit dan inmiddels
afgestemd met het ministerie van Financiën?MinisterCramerWij proberen inderdaad om door middel van een financiële steunmaatregel
aardgasstations versneld in de markt te zetten. Verder beziet staatssecretaris
De Jager van Financiën welke vergroeningsmaatregelen in 2009 moeten worden
genomen voor de verschillende typen brandstoffen.De heerVan der Ham(D66)Dus nu nog niet!MinisterCramerNu nog niet. De maatregelen die u op papier hebt ontvangen, zijn de maatregelen
die wij in deze tranche zullen nemen.De heerDuyvendak(GroenLinks)U zegt dat in de afrekenbaarheid een behoorlijke range zit en dat de mate
van afrekenbaarheid afhankelijk is van de sector. Zegt u daarmee dat de Kamer
u niet kan afrekenen op een concrete besparing in megatonnen? U wilt met andere
woorden in deze periode afgerekend worden op uw inspanning en niet op uw resultaten?MinisterCramerU kunt mij op de maatregelen afrekenen. Van sommige maatregelen kan exact
worden aangegeven tot welke CO2-reductie ze zullen leiden. Van
andere maatregelen is dit wat minder gemakkelijk uit te rekenen. Waar mogelijk
zullen wij de CO2-reductie in megatonnen vastleggen, maar als dat
niet mogelijk is, zal ik dat aangeven.De heerDuyvendak(GroenLinks)De Kamer kan u dus niet afrekenen op de doelstelling dat er aan het einde
van deze kabinetsperiode minder CO2 wordt uitgestoten dan aan het
begin van deze periode?MinisterCramerMet dit pakket maatregelen gaan wij volgens het rapport van het ECN en
het MNP de CO2-uitstoot met minstens acht tot tien
megaton reduceren.De heerDuyvendak(GroenLinks)Daarop kunnen wij u dus afrekenen bij de behandeling in 2010 van de begroting
voor 2011? Het is te weinig, maar het is wel een begin.MinisterCramerDeze reductie is berekend op basis van de voorliggende plannen. Volgens
het MNP zou eind 2010 een reductie met acht tot tien megaton gerealiseerd
moeten zijn.De heerDuyvendak(GroenLinks)Het is een voorspelling van het MNP, maar daarop bent u dus wel af te
rekenen?MinisterCramerIk kom hierop terug. Ik wil hierover eerst nog eens overleggen met het
MNP, want ik kan en wil u niet meer toezeggen dan wat er op papier staat over
de reductie in 2010. Met het MNP zal ik bespreken of wij voor 2010 met dezelfde
berekeningen werken. Ik wil mij nu namelijk niet ophangen aan zes, acht of
tien megaton. Ik heb het over alle maatregelen die wij nemen. Het inzichtelijkste
is het als wij, zodra de sectorconvenanten er zijn, in samenspraak met ECN
en MNP aangeven wat precies de afrekenbaarheid is die u van ons kunt verwachten,
zowel in termen van maatregelen als in termen van totale CO2-reductie.
Dat is het fairst.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik wil dat niet nadat de convenanten er zijn. Ik wil juist dat u zegt:
dit is mijn inzet en de convenanten dienen daarvan het gevolg en het resultaat
te zijn.MinisterCramerIk aarzel omdat de maatregelen die op papier staan, hard zijn. Voordat
ik iets toezeg, moet ik terugkoppelen in hoeverre de realisatie van de effecten
een op een berekend is op grond van de maatregelen die wij nemen.De heerMadlener(PVV)Ik help de minister onbedoeld misschien wel even met wat ik nu ga zeggen,
namelijk dat het ook van de economische groei en van de ontwikkeling van de
olieprijzen wereldwijd afhangt. Veel externe factoren beïnvloeden de
effecten.MinisterCramerDank u wel, mijnheer Madlener. Dat is absoluut waar. Daarom moeten wij
ook in groeiscenario's praten. Ik zeg toe dat ik in het kader van de convenantafspraken
een lijst aan u toezend met de prestaties waarop wij afrekenbaar zijn, niet
per jaar, want dat is niet te doen, maar in 2010, voor de begroting, dus bij
de evaluatie, zodat het mogelijk is om een en ander in de begroting voor 2011
te verwerken.Over de gebouwde omgeving zijn veel vragen gesteld. Sommige daarvan waren
tamelijk gedetailleerd. Wij hebben natuurlijk verschillende initiatieven lopen,
zoals de uitsplitsing tussen bestaande bouw en nieuwbouw. Die is erg essentieel.
Verder hangt het ervan af of je het over woningbouw hebt, sociale woningbouw
of particuliere woningbouw, of over utiliteitsbouw. Hier ga ik niet uitgebreid
op in. Ik meen dat mevrouw Spies vroeg of er in het verhaal wel voldoende
rekening met de vraagkant was gehouden. Zelf was ik tot voor kort voorzitter
van het Platform Bewoners en Duurzaam Bouwen waarvan u vindt dat het hier
nauw bij betrokken moet zijn. U kunt zich dus wel voorstellen dat ik er grote
waarde aan hecht dat dit alsnog bij het programma betrokken blijft.Gevraagd is of de EPC-norm wel de beste norm was. Afgelopen week heb ik
hierover gesproken met collega Vogelaar, de Nederlandse Vereniging van Projectontwikkeling
Maatschappijen en andere projectontwikkelaars, inclusief Bouwend Nederland.
Wij gaan nog eens na of wij de goede berekeningsmethode hebben. Op de vergadering
zei de sector dat zij voor de aanscherping ging en zich committeerde aan klimaatneutraal
bouwen in 2020. De aanscherping van de EPC-norm accepteerde zij dus.Mevrouw Neppérus vroeg naar de communicatie met burgers. Die zijn
eerder in het kader van het draagvlak aan bod gekomen. Ik hoop dat dit voldoende
is. In het kader van het programma "Meer met minder" wordt zeer
veel aandacht besteed aan communicatie. Er is een speciale website per doelgroep
opgericht, dus het wordt heel goed gestuurd. Zoals u al op televisie gezien
hebt, gaan wij de consument goed voorlichten over wat het energiebesparingsinitiatief
en de energielabels in de gebouwde sector voor de consument betekenen.De heerMadlener(PVV)Bij auto's wil de Kamer naar een absolute norm, zodat te zien is dat een
klein autootje minder verbruikt dan een grote auto. Bij woningen gaat het
om een relatieve norm. Een groot huis kan een lagere EPC-norm hebben –
maar zal nog steeds veel energie nodig hebben voor de verwarming – dan
een kleine woning. Dit is toch niet eerlijk tegenover de betrokkenen?MinisterCramerIk heb al toegezegd dat dit een punt van bespreking is met de sector.
Daarmee wordt dus rekening gehouden.MevrouwNeppérus(VVD)Ik heb gevraagd naar het rapport over de gezondheidssituatie. Ik vind
het goed dat de minister de communicatie wil aanpakken, maar mensen moeten
nu weer naar een website. Hoe kunnen wij mensen bereiken die niet naar een
website gaan?MinisterCramerDaarvoor hebben wij ook andere media ingeschakeld, dus u wordt echt op
uw wenken bedient. Communicatie is een van de belangrijkste zaken bij het
stimuleren van energiebesparing in de gebouwde omgeving. Daar ben ik het volkomen
mee eens. De gezondheidsklachten zijn inderdaad een punt. Daarvoor hebben
wij bij VROM al jaren veel aandacht. Ook in de bespreking van vorige week
is weer nadrukkelijk gezegd dat wij duurzamer gaan bouwen en tegelijkertijd
letten op de gezondheidsproblematiek. Deels is dit ook een kwestie van communicatie,
niet zozeer in de bouw maar in de manier waarop mensen met hun beter geïsoleerde
huis omgaan. De communicatie over de juiste isolatie is heel belangrijk.MevrouwNeppérus(VVD)Wanneer komt dat rapport? Ik heb er eind augustus om gevraagd. Ik kom
het overal in kranten tegen. Ik zou het ook zo graag eens lezen.MinisterCramerDat komt rond de jaarwisseling.De heerSamsom(PvdA)Ik heb voorgesteld om met de branche energielabels op apparaten duidelijker
te maken. Ik zou zo graag willen dat de minister daarvan met kracht werk maakt.MinisterCramerDit is een interessant idee. Wij zullen daarover in overleg treden. Het
is de vraag of het kan. Als men dit aan een prijs koppelt die vervolgens fluctueert,
geeft dat problemen. Er zitten dus wel haken en ogen aan, maar wij zijn zeker
bereid om dit met de sector te bespreken en te onderzoeken wat de mogelijkheden
zijn om de communicatie met de consument helderder te maken. Het is nu nog
niet zo zichtbaar op welke manier men dit aan de consument duidelijk maakt.Mevrouw Spies en de heer Samsom hebben gezegd dat een relatief kleine
groep een woningverbetering kan tegenhouden en hebben gevraagd of het mogelijk
is de norm van 70% te verlagen tot 50%. Wij willen dat nog niet
meteen toezeggen omdat wij tot nu toe vanuit de sector nog helemaal geen klachten
hebben gehoord waaruit blijkt dat dit een probleem is. Voor draagvlak is 70%
ook een acceptabel percentage. Ik zeg toe dat ik dit nog eens met de sector
zal bespreken, maar wij hebben geen berichten gehoord dat dit echt een veel
voorkomend probleem is.De heer Jansen heeft gevraagd of de bouwregelgeving per 1 januari
2009 niet meer afgestemd zou moeten zijn op de actieve toepassing van zonne-energie
in gebouwen. Wij kennen nu een bouwregelgeving die vooral gericht is op eindprestaties.
Dat betekent dat men geen technische oplossingen voorschrijft. Het gaat om
doelen, niet om middelen. Veel van de vragen van de heer Jansen zijn middelvragen.
Het is ook in het kader van het stimuleren van innovatie niet zo handig om
dit allemaal vast te timmeren. Dan belemmert men soms meer dan men wil. Daarom
kan ik helaas niet positief op deze vraag ingaan.Verder is gevraagd om in de bouwregelgeving ook rekening te houden met
zaken als zonwering en warmteaccumulatie van gebouwen. Er is een bepalingsmethode,
NEN 5128, die daarover wat zegt. Per 1 januari 2006 houdt die methode
eveneens rekening met het binnenklimaat, met de zonwering enzovoorts, naast
de bouwwijze en de maatregelen. Zonwering zit dus al in de bouwregelgeving,
meer dan de eerdere onderwerpen die u heeft genoemd.Over de collectieve aanpak van energiebesparing in de koopsector is door
de heer Jansen ook een vraag gesteld. Het is een goed idee. Het plan "Meer
met minder" is heel duidelijk gebaseerd op de koopsector. Energiebesparing
is een belangrijk onderdeel van het plan in die sector en betreft een wijkgerichte
aanpak. Dat zou meteen een meer collectieve aanpak kunnen zijn van woningeigenaren,
die dan gezamenlijk ook inkopen en andere zaken regelen, waardoor de kosten
kunnen worden gedrukt. Deze aanpak behelst eerder wijkinitiatieven dan dat
wij vanuit Den Haag iets kunnen regelen. Het idee is heel aardig en ik zal
het meenemen in de besprekingen met de gemeenten en provincies en zeker met
de VNG om ervoor te zorgen dat dit idee wordt opgepakt en wijkgericht wordt
ingevoerd.De heer Jansen heeft ook het idee geopperd om een NHG mogelijk te maken
zonder taxatie, voor investeringen in energiebesparingen voor eigenaarbewoners,
waarbij de restanthypotheek minder dan 70% van de WOZ-waarde bedraagt.
Dit is ook een interessante suggestie die ik samen met mijn collega Vogelaar
zal bespreken met de uitvoerder van de NHG, het Waarborgfonds Eigen Woningen
en met de VNG, om te bekijken wat wij hiermee kunnen doen. Uw suggestie kunnen
wij ook goed betrekken bij het convenant en de uitwerking daarvan.Een verplichting voor groen gas in de gebouwde omgeving zal misschien
in de beantwoording van mevrouw Van der Hoeven terugkomen. Het komt er kort
op neer dat groen gas nu nog niet beschikbaar is. Het zal nog wel even duren
voordat wij dat technisch allemaal rond hebben. Wij denken dat het groen gas
grootschalig in 2015 geproduceerd kan worden. Het is wel degelijk een belangrijk
aspect. Groen gas kun je zien als biogas, maar je kunt het ook zien als klimaatneutrale
waterstof toegevoegd aan aardgas. Die twee alternatieven zijn allebei interessant.
Er wordt aan gewerkt in het kader van innovaties.De Kamerleden zijn helemaal niet ingegaan op de utiliteitsbouw. Het is
misschien goed om te melden dat onze aandacht ook daarop is gericht. Nu al
is men in de utiliteitsbouw verplicht om in het kader van de Wet milieubeheer
alle energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen.
Daar gaan wij vanuit VROM duidelijker op handhaven, omdat deze wet onbekend
is bij de utiliteitsbouw. Dit zou een gigantische uitbreiding van het aantal
initiatieven kunnen inhouden.Er was even verwarring over de vraag hoeveel zonnepanelen wij tot 2011
gaan financieren. Mevrouw Van der Hoeven komt daar uitgebreid op terug, evenals
op de financieringsconstructie, op wat er na 2011 gebeurt en op het aantal
zonnepanelen waarom het dan gaat.De verplichting van de energielabels bevindt zich nog in de verkennende
fase. Het gaat niet alleen om een beetje verkennen, deze fase is bedoeld om
te bekijken wat de mogelijkheden zijn om bij particuliere woningbezitters
de energieprestatie meer verplichtend te kunnen invoeren, zonder dat wij daarbij
oplopen tegen allerlei zeer fundamentele wettelijke bepalingen. Er zijn verschillende
mogelijkheden. Je kunt eraan denken om de verantwoordelijkheid niet zozeer
bij de individuele eigenaar-bewoner te leggen, maar bij de energieproducent
in het kader van witte certificaten en daarmee dus een verplicht aandeel energiebesparing
per energieproducent realiseren via energiecertificaten. Beide mogelijkheden
worden verkend. Er komt dus een antwoord. Als het nodig is, zullen wij het
invoeren.De beantwoording van de andere vragen laat ik graag over aan minister
Van der Hoeven, ook over de slimme meters en heldere financiële prikkels.De heerJansen(SP)Ik heb onder andere gesproken over zonne-energie op gebouwen. De minister
zegt dat het voorstel niet strookt met de prestatiebenadering. Dat zou best
kunnen. Als de minister het een probleem vindt, kan zij het toch veranderen,
daar is zij toch minister voor?MinisterCramerIk neem uw suggestie wel degelijk mee, mijnheer Jansen, als wij afspraken
maken over nieuwe bouwvolumes. Daarbij komen vanzelfsprekend manieren van
bouwen aan de orde waarbij de zon wordt gebruikt, waarbij de daken zodanig
gemaakt worden dat zonnepanelen geïnstalleerd kunnen worden, enzovoorts.
Daarmee wordt natuurlijk rekeninggehouden in de bouw. In verband met de tijd en om minister Van der Hoeven ook gelegenheid te
geven om te reageren, wil ik proberen door te gaan met de beantwoording van
de vragen.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Ik ben bang dat hogere duurzaamheidsnormen bij nieuwbouw behoorlijk prijsopdrijvend
zullen werken, met grote gevolgen voor de hypotheken. Dat hoeft niet erg te
zijn als er ook andere financieringsmogelijkheden zijn. Ik ken een bouwbedrijf
dat werkt met een warmterekening, juist omdat er sprake is van terugverdieneffecten.
Die effecten zijn echter niet in de hypotheek te verwerken en zouden op een
andere manier verwerkt moeten worden. Neemt de minister dat mee in de gesprekken?MinisterCramerHet is wel degelijk een goede suggestie om ook daarnaar te kijken.De heer Jansen vroeg waarom niet veel meer bespaard kan worden in de glastuinbouw.
Het is nu 2% à 3% per jaar. De inzet is gericht op een
CO2-reductie van maar liefst 45% in 2020. Dat is een aanzienlijke
ambitie. Wij kijken natuurlijk ook naar totaalpakketten, naar de inzet van
wkk, van zonne-energie, uitbreiding van het arsenaal gesloten kassen en wij
stimuleren zelfs energieleverende kassen. Er worden nadere afspraken gemaakt.
De inzet van de glastuinbouw – een innovatieve sector in de landbouw –
is wel degelijk ambitieus.Over de vleesconsumptie en de heffing wordt u later geïnformeerd
in verband met de vraag van de Partij voor de dieren. Er komt een onderzoek
naar de effecten van zowel vleesconsumptie als alternatieve producten. In
dat kader kan ook een heffing aan de orde komen. Het principe "de vervuiler
betaalt" geldt niet alleen voor het autovervoer maar voor meer sectoren.
De vraag is echter wanneer een maatregel werkelijk het beoogde effect sorteert,
hoeveel vermindering van vleesconsumptie zij wel of niet oplevert, of zij
lastenverschuiving met zich brengt en een ongewenst koopkrachteffect.De heerVan der Ham(D66)Ik hoop niet dat de minister alleen gaat kijken naar het milieueffect
van een heffing op vlees. Daarbij kunnen namelijk veel vraagtekens gezet worden.
Dat zegt ook het MNP. Maar in het principe dat je het gebruikt als bron van
inkomsten om andere groene zaken te kunnen financieren, zit natuurlijk wel
een logica.MinisterCramerDat is meegenomen.De heerMadlener(PVV)Ik heb een aanvullende vraag. Het grootste deel van het vlees dat in Nederland
wordt geproduceerd, wordt geëxporteerd. Gaat die heffing dan ook gelden
voor de export?MinisterCramerDaar ga ik nu nog niet op in, omdat dit later aan de orde komt als ik
naar aanleiding van de rapportage van het onderzoek een brief aan de Kamer
doe toekomen.Het verhaal van de kolencentrales laat ik over aan mevrouw Van der Hoeven.Over de biomassa heb ik eerder een algemeen overleg met de Kamer gehad.
De vragen die de Kamer vandaag heeft gesteld, zijn toen behandeld. Ik twijfel
of ik gezien de tijd daarover nu lang zal spreken. De Kamer weet wat onze
marsroute is. Ik heb uitgelegd dat wij in Europa en ook in de wereld vooroplopen
met de duurzaamheidcriteria en met de toepassing daarvan. Overal waar ik kom
in de wereld spreek ik over de biomassa en over de duurzaamheidsaspecten.
Op veel conferenties heb ik een zeer positief gehoor. In Europa leeft het
en in veel landen buiten Europa heb ik ook al contacten, dus die discussie
staat prominent op de agenda.Het duurt nog een aantal jaren voordat wij een goed certificeringsysteem
hebben en de zaak rond is. De vragen die de Kamer heeft gesteld, gaan over
wat wij voor die tijd doen en hoe wij die tijd zo duurzaam mogelijk kunnen
overbruggen. Voor de nieuwe SDE-regeling hebben wij daarover een aantal spelregels
afgesproken. Als de broeikasgasbalans hoger is, is de afspraak dat die wordt
verdisconteerd in toezeggingen. Mevrouw Van der Hoeven komt daar zo meteen
of volgende keer op terug. Bij de biobrandstof is het probleem dat wij aan
WTO-kaders vastzitten. Wanneer wij niet kunnen bewijzen dat die duurzaamheid
gegarandeerd is, kunnen wij die eis niet zomaar in de wet afdwingen. Het enige
wat wij nu, zonder die certificering, kunnen doen, is de broeikasgasbalans
als basis nemen, want daar mag je in het kader van de WTO wel op selecteren.
Bij ander zaken is het lastig. Wij gaan momenteel na hoe wij kunnen voorkomen
dat, zoals de ngo's dat noemen, foute biomassa de komende jaren in onze tank
zit. Het is een moeilijk probleem, dat heb ik de Kamer eerlijk toegegeven.
Als de Kamer goede suggesties heeft hoe je het in de tussentijd kunt regelen
zonder de zaak helemaal op slot zetten, hou ik mij aanbevolen. Wij doen er
alles aan, zowel in Nederland als in de rest van de wereld, om ervoor te zorgen
dat wij in de tussenperiode zo duurzaam mogelijk gebruikmaken van biomassa.MevrouwSpies(CDA)De Kamer heeft naar aanleiding van het rapport over biomassa een motie
aangenomen. Naar aanleiding van de brief die de minister vorige week heeft
gestuurd ter uitvoering van die motie, is mijn concrete vraag waarom die rapportageverplichting
pas op zijn vroegst per 1 januari 2009 ingaat. Hoe staat de minister
tegenover de suggestie om binnenlands geproduceerde tweedegeneratiebiobrandstoffen
voor het verkeer een zwaarder gewicht toe te kennen in de AMvB die tot dat
verplichte bijmengpercentage moet leiden?MinisterCramerDe rapportageverplichting gaat per 2008 in.MevrouwSpies(CDA)In de brief staat: uiterlijk per 1 januari 2009.MinisterCramerJa, maar wij starten al in 2008. Dat weet ik zeker, want dat heb ik in
andere stukken ook gelezen. Ik kom daar anders nog even op terug.Die broeikasgasbalans kan wel meegenomen worden in de biobrandstoffenrichtlijn.
Dus die tweede generatie, die beter scoort op dat aspect, kunnen wij inderdaad
meenemen.MevrouwSpies(CDA)En ook zwaarder laten tellen?MinisterCramerIk kom er nog op terug hoe wij dat zullen meetellen, want het is niet
precies een dubbeltelling. Het is niet: eerste generatie de helft en tweede generatie dubbel. Wij moeten even goed bekijken hoe wij dat zullen
doen. Ik kom er absoluut op terug, want het is in de maak.MevrouwSpies(CDA)Kan dat voor de begrotingsbehandeling?MinisterCramerDat halen wij waarschijnlijk niet. Wij doen ons best om de informatie
te geven die wij dan beschikbaar hebben. Daarop zal ik reageren bij de begrotingsbehandeling.MevrouwNeppérus(VVD)Wat de opmerking over de tweede generatie betreft sluit ik mij kortheidshalve
aan bij mevrouw Spies. Ik zou die informatie ook graag sneller ontvangen.
Het is namelijk echt van belang om te weten wat er nationaal kan worden gedaan.
Mijn andere vraagt betreft de eerste generatie. Daar zijn wij het over eens;
dat willen wij allemaal anders doen. Zijn de doelen die daarbij worden gesteld
wel reëel? Dan doel ik op die 20%. Bovendien mag men ook gaan
nadenken over de bijtelling bij de doelstellingen uit Brussel.MinisterCramerWij hebben gesteld dat 10% reëel is en dat wij 20%
bekijken. Het is helemaal niet zeker dat wij daarop precies kunnen uitkomen,
omdat wij aan duurzaamheid hechten. Ik wil nog een opmerking maken over de
tussenperiode. Wij hebben de rapportageverplichting juist ingevoerd om de
samenleving de mogelijkheid te geven om te controleren op ongewenste biobrandstoffen.
Op die manier sporen wij bedrijven heel duidelijk aan om nu al rekening te
houden met die duurzaamheidaspecten, anders worden zij er toch op bekritiseerd.
Slecht in de pers komen, is ook niet prettig. De bedrijven kijken dus wel
goed uit om palmolie te gebruiken uit gebieden die bekritiseerd worden. Dus
die achterdeur hebben wij nog steeds.De heerSamsom(PvdA)Ik ben blij met de toezegging van de minister om de hogere generatie biobrandstoffen
te bevoordelen. Zij moet echter wel uitkijken met die broeikasgasbalans. Ik
weet toevallig dat de Brazilianen een loepzuivere broeikasgasbalans hebben,
omdat zij alles in de fik steken wat zij overhouden en daar energie uit maken.
Ondertussen hakken zij wel het oerwoud om. Er zit dus meer aan vast. Wij stellen
als alternatief voor om een limitatieve lijst met technieken samen te stellen
die behoren tot de tweede generatie en die bijvoorbeeld dubbel te tellen.MinisterCramerIk kom op dit punt terug. Ik heb nog een bericht naar aanleiding van de
verwarring over het verschijnen van rapportages in 2008 of 2009. De rapportage
over de biobrandstof kan pas in 2009 verschijnen omdat dan de wettelijke verplichting
kan worden vastgelegd. Voor de rapportage ten aanzien van SDE is wel 2008
van toepassing, want daar zit geen wetgeving aan vast.Dan de kernenergie. Wij wachten het SER-advies af. De PvdA heeft een duidelijk
standpunt over kernenergie, namelijk "nu niet, gezien de risico's wat
betreft de opslag en de veiligheid".MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Dat is niet alleen het standpunt van de PvdA, maar ook dat van de ChristenUnie.MevrouwNeppérus(VVD)Dat is boeiend. Ik zou bijna zeggen: mag ik het CDA-standpunt horen? Ik
hoor echter graag het kabinetsstandpunt, want de minister spreekt hier namens
de regering.MinisterCramerNaar aanleiding van het SER-advies komt er een kabinetsstandpunt.De voorzitter:Het noemen van het PvdA-standpunt riep even de vraag op hoe wij dat moeten
plaatsen voor een dienaar van de Kroon.MinisterCramerJa, dat is helemaal correct. Wij hebben het er eerder over gehad. Ik moet
hier namens het kabinet spreken en dan kan ik mij op dit punt nog niet uitspreken.De heerDuyvendak(GroenLinks)Nu neemt u weer alles terug als u zegt dat u zich namens het kabinet niet
kunt uitspreken.MinisterCramerLaten wij er geen spelletje van maken, u kent precies de posities. Ik
ga nu door met windenergie.De heerVan der Ham(D66)In 2010 gaan wij evalueren of het allemaal gaat lukken, ook technologisch.
Stel je voor dat het straks niet lukt met de CO2-opslag en met
de bio-energie, omdat het ons technologisch niet mee zit. Is het dan voor
de minister denkbaar dat het kabinet het standpunt inneemt om wel over te
gaan tot het plaatsen van nieuwe kerncentrales? Het heeft mijn voorkeur overigens
niet. Staat het kabinet wel open voor zo'n debat?MinisterCramerIn 2010 evalueren wij. Wat mij betreft, verandert de situatie op het punt
van kernenergie niet zo snel, maar de wonderen zijn de wereld nog niet uit.
Voorlopig blijft dit het standpunt. Ik zeg er verder niets over totdat wij
als kabinet het SER-advies hebben becommentarieerd.De heerVan der Ham(D66)U laat nadrukkelijk open dat er in 2010 andere inzichten kunnen bestaan.MinisterCramerNatuurlijk, dat is altijd mogelijk.Wat windenergie betreft, kan ik niet anders dan het belang benadrukken
van het zo snel mogelijk regelen van de ruimtelijkeordeningskant ervan, zowel
op het land als op de zee. Ik ben er hard mee bezig. Ik had vanmorgen om acht
uur de provincies hierover al rond de tafel. Samen met collega Van der Hoeven
proberen de provincies en ik ervoor te zorgen dat de aanwijzingen dusdanig
zijn dat er draagvlak voor is in de samenleving. Het zullen geconcentreerde
windturbineparken worden. Waar mogelijk zullen wij de kleinere turbines opruimen,
omdat die het landschap verrommelen. Wij kijken naar allerlei mogelijkheden.
De steun van de provincies is prima. Wij hebben er dan ook alle vertrouwen
in dat de ambitieuze doelstelling van een verdubbeling gaat lukken, maar wij
moeten wel snel tempo maken. Op zee speelt een soortgelijk probleem. De ruimtelijke
ordening op zee is vooral een zaak van Verkeer en Waterstaat, maar wij hebben
er uiteraard vanuit VROM grote bemoeienis mee. Samen met collega Van der Hoeven
wil ik ervoor zorgen dat wij zo snel mogelijk met Verkeer en Waterstaat
om de tafel gaan zitten om een aantal van de patstellingen te doorbreken die
ik vorige week heb vernomen van het consortium dat op zee wil bouwen. Dat
moet zo snel mogelijk gebeuren, omdat men ook daar vooruit moet kunnen om
die 450 megawatt te kunnen plaatsen. Ik zit dus als een bok op de haverkist,
zoals de heer Samsom het uitdrukte.De heerMadlener(PVV)Het algemene probleem bij ruimtelijke ordening is dat de procedures zo
moeilijk zijn. Wij ondervinden dat ook bij de aanleg van wegen. Is de minister
bezig om de algemene ruimtelijkeordeningsregels aan te passen, zodat zowel
de aanleg van wegen als de aanleg van windmolenparken gemakkelijker wordt
of richt zij zich alleen op de windmolenparken?MinisterCramerIn het kader van de nieuwe WRO moeten wij sowieso nationaal iets regelen
over windenergie, want dat is een van de zaken die in de Nota Ruimte niet
zo nadrukkelijk zijn geformuleerd. Daarover zal de Kamer ook nog iets horen.
Mijn intentie is om gewoon in goed overleg met de provincies en met collega-bewindspersonen
oplossingen te zoeken om de vertragingen te voorkomen die anders worden opgelopen.
Voorlopig ga ik er niet van uit dat wij allerlei dingen behoeven te veranderen.
Vooralsnog denk ik dat het meer een kwestie is van ervoor zorgen dat wij met
ons allen door één deur kunnen.Over verkeer en vervoer praat ik regelmatig met collega Eurlings. Een
heleboel van de vragen zullen bij hem aan bod komen. Het budget voor roetfilters
loopt af, maar Verkeer en Waterstaat heeft al de bereidheid uitgesproken om
een volgende tranche te betalen. Dat komt dus zeer waarschijnlijk goed.Wij zijn met de Bovag in gesprek over de vraag of er geld bij moet voor
de sloopregeling. Dat is inderdaad misschien niet nodig.De heer Duyvendak sprak over wat wij in jargon de vluchtheuvelvariant
noemen ten aanzien van afbouw van de bpm ten behoeve van de kilometerbeprijzing.
ECN en MNP signaleren dat punt ook. Wij zijn ons er terdege van bewust. Wij
moeten er met elkaar voor zorgen dat ook voor verkeer en vervoer de doelstellingen
van het klimaatbeleid worden gehaald. Wij willen drie dingen tegelijk op rij
zetten en moeten natuurlijk om het ene mogelijk te maken het andere weer even
wat afbouwen. De heer Duyvendak moet het meer zien als een overgangsprobleem.
Hij moet niet denken dat wij ons er niet van bewust zijn dat dit dergelijke
effecten zullen optreden. Dat dit wel het geval zal zijn, hebben wij openlijk
besproken.Inderdaad zit het buitenlandse toerisme niet in dit pakket, omdat dit
over het nationale beleid gaat. Wij moeten de toeristische aspecten vooral
bezien in het kader van verkeer en vervoer.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat nu blijkbaar de vluchtheuvelproblematiek heet, betekent in feite dat
auto's tot 50% goedkoper kunnen worden als de huidige plannen voor
de kilometerheffing werkelijkheid worden. Ik ben blij dat de minister de problematiek
erkent, maar betekent dit dat in de komende debatten hierover, een van opties
voor het kabinet is dat de bpm wel degelijk volledig in stand blijft?MinisterCramerDe filosofie van kilometerheffing en van beprijzing in het algemeen is
dat wij het autorijden gaan beprijzen en dat dit een belangrijke manier wordt
om te sturen in de mobiliteit. Dat betekent dat een deel van de bpm zal worden
afgebouwd, maar absoluut niet de hele bpm. Daarover zal staatssecretaris De
Jager u nader informeren als wij een volgend pakket maatregelen nemen voor
kilometerbeprijzing en verdere differentiatie van de bpm.De heerDuyvendak(GroenLinks)Hier kan het milieubelang strijdig zijn met andere belangen, bijvoorbeeld
die van minister Eurlings. Ik roep de minister op het milieubelang te bewaken
en als optie boven tafel te houden dat de bpm helemaal niet wordt verlaagd.MinisterCramerDaarover is onderling gesproken. Ik herhaal wat ik net heb gezegd. Vanuit
de filosofie van de kilometerbeprijzing en dus het beprijzen van mobiliteit
zal een verschuiving plaatsvinden van de bpm naar de mrb. Die zullen worden
afgebouwd naar kilometerbeprijzing. De bpm blijft echter voor een belangrijk
deel in stand. Wij zullen met elkaar heel goed moeten kijken wat het totale
pakket oplevert in het kader van het klimaatbeleid. Dat geef ik de heer Duyvendak
onmiddellijk toe. Het is ook van belang om daarbij alle andere maatregelen
betrekken die hij ook heeft genoemd, zoals OV-fiets en een lagere norm voor
de uitstoot van CO2 door auto's. Het totale pakket moet ervoor
zorgen dat wij in Schoon en Zuinig ook de doelstellingen voor verkeer en vervoer
halen. Daarvan is minister Eurlings zich terdege bewust.De heerJansen(SP)Ik heb gesuggereerd om actiepunten te formuleren voor de binnenvaart en
de fiets. Daarover heb ik nog niets gehoord.MinisterCramerHet is een terrein dat wel samenhang heeft met dit programma, evenals
de ruimtelijke ontwikkeling in het algemeen, maar ik heb dit weggelaten omdat
het een terrein is van staatssecretaris Huizinga. Zij is zich wel degelijk
bewust van de mogelijkheden van de binnenvaart om het verkeer over de weg
terug te dringen. Zij doet er alles aan om te zorgen dat de binnenvaart wordt
bevorderd.De heerJansen(SP)Dat is wel erg mager. Ik wijs erop dat president Sarkozy, die rechtse
rakker, in zijn toespraak bijvoorbeeld de aanleg van fietspaden expliciet
heeft genoemd.MinisterCramerIk deel onmiddellijk het standpunt van de heer Jansen. Niet voor niets
heeft de nota deze voorkant. Fietsen is heel belangrijk en in het kader van
het hele programma Verkeer en vervoer zal ik het punt dat hij heeft genoemd
extra meenemen, namelijk dat er ook meer mogelijkheden voor fietsen moeten
komen, ook voor OV-fiets. Wat in Parijs is gebeurd met de witte fiets is ook
heel bijzonder; voor Frankrijk, maar voor ons minder.Wij kunnen het volgende ook bewaren tot de begrotingsbehandeling. Gemeenten,
provincies en Rijk zetten ook allerlei zaken in gang. Op duurzaam inkopen
kunnen wij terugkomen bij de begrotingsbehandeling. Er is gevraagd hoe het
loopt met de programmadirectie. Als Rijk moeten wij Schoon en Zuinig als totaalproject
vermarkten. Het is ook van belang te melden dat energie zuinige
verlichting in de openbare ruimte binnen en buiten, een van de speerpunten
is in de gemeentelijke initiatieven, naast allerlei zaken rond de gebouwde
omgeving.De heerVan der Ham(D66)Op zich is dit heel mooi, maar voor de verlichting is in de stukken die
ik in het boekje heb gelezen noch een jaartal, noch een percentage genoemd.
De 2% besparing in rijksgebouwen wordt precies in 2012 gerealiseerd,
een jaar na de regeerperiode van het kabinet. Kan de minister dit in ieder
geval op 2011 en liefst op 2010 zetten? Dan kunnen wij haar daarvoor straks
prijzen of juist op afrekenen. 2012 vind ik een beetje een laffe keuze.MinisterCramerDit heeft vooral te maken met de grote renovatieprogramma's van het Rijk
voor de verschillende ministeries. Die kennen nu eenmaal een bepaalde cyclus.
Wij proberen dit al vooruit te halen. Er is geen sprake van lafheid. Wij proberen
de bestaande planning voor de renovaties zodanig te veranderen dat wij daarmee
eerder grote slagen kunnen maken in de energiebesparing van de rijksgebouwen.
Dit is een enorm programma dat nu wordt uitgerold.MinisterVan der HoevenVoorzitter. De heer Jansen begon zijn betoog met een opmerking over de
tegenstelling tussen globaal en regionaal. Ik wil de leden toch even globaal
meenemen. Op dit moment zijn meer dan een miljard mensen verstoken van elektriciteit.
Als zij allen eindelijk elektriciteit krijgen, zal het verbruik van energie
enorm toenemen. Dus zelfs zonder economische groei zullen wij rekening moeten
houden met een flinke toename van de behoefte aan energie en elektriciteit.
Dit betekent dat je er met verduurzaming alleen niet komt. Je zult meer moeten
doen. Je zult hetzelfde moeten produceren met minder inzet van energie. Je
moet ook naar de conventionele bronnen kijken, naar gas, olie en kolen. Die
kun je niet zonder meer wegschrijven. Ik heb al eerder toegezegd dat ik in
het voorjaar van 2008 een integrale visie op het energiebeleid zal uitbrengen;
een jaar eerder dan de Elektriciteitswet voorschrijft. Die visie heeft zowel
betrekking op de productie als op de consumptie. Ik zal in de productie niets
onbesproken laten. Meer hoef ik niet te zeggen, denk ik.Door diverse sprekers is gewezen op de spanning tussen middelen en doelen.
Het is logisch dat er een zekere spanning is in een Kamerdebat; er worden
weinig debatten gevoerd waar die spanning niet aanwezig is. Dit is ook de
essentie van politiek bedrijven: je moet keuzes maken in het licht van schaarste.
Ik heb al bij de behandeling van de begroting van mijn ministerie gezegd dat
er voor mij twee dingen van belang zijn: een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor bedrijvigheid zodat je de werkgelegenheid op peil houdt, en een duurzame
economie waarmee overigens de index van de "global competitiveness"
geen rekening houdt. Ik heb gezegd dat ik streef naar een verdubbeling van
het aantal duurzame megawatts in ieder geval van wind en zon. Dit is ook door
niemand weersproken.Die beide doelen liggen niet op elk moment per se in elkaars verlengde.
Het is dus best hard werken, maar dat mag ook wel, dat is ook geen punt. Als
ik dan hoor dat sommigen weer nieuwe discussies willen over alternatieven
of over het gebrek aan geld in het volgende decennium, ben ik geneigd om te
zeggen: laat dit nu even, want dat helpt niet. Wij zullen naar het voorliggende
pakket moeten kijken en bezien of dit een goede bijdrage levert aan de doelen
die wij ons hebben gesteld. Ik vind dat wij daarmee een begin moeten maken.Wij zullen nu snel evalueren. Er is al gezegd op welke termijn wij dit
doen, opdat het nog impact kan hebben voor de begroting voor 2011. Dit betekent
dat wij niet zo veel tijd hebben om met elkaar aan de slag te gaan.Nieuwe technologieën zijn ook een exportproduct. De Kamer zal het
mij niet kwalijk nemen dat ik dit als minister van Economische Zaken zeg,
want je kunt daar geld mee verdienen. Investeren in duurzaamheid is investeren
in de economische groei voor de toekomst. Als je goed investeert, kun je op
dat punt koploper worden op de groeiende markt voor duurzaamheid. Dan ontwikkel
je een nieuwe markt waarin je je manifesteert. Daar kan toch niemand op tegen
zijn?Wat zal ik hier vandaag doen? Ik ga in ieder geval in op de vragen over
SDE. Daar zijn veel vragen over gesteld ondanks het feit dat de Kamer daarvoor
een apart algemeen overleg heeft gepland. Ik zal een opmerking maken over
windenergie, want de andere vragen zijn al beantwoord. Ik zal kort iets zeggen
over zon-PV, innovatie, de kolencentrales en de emissieplafonds. Dan blijven
er nog veel overige vraagpunten over. Alles wat ik niet heb opgenoemd, zal
daar ergens tussen zitten.MevrouwSpies(CDA)Zit daar de financiering bij? Er was namelijk wat onduidelijkheid over
wat verplicht gereserveerd is.MinisterVan der HoevenDaar kom ik zeker op.De heerMadlener(PVV)Ik wil ook graag aandacht voor de regeldruk, de impact van alle heffingen
op de maatschappij en de energieprijzen voor burger en bedrijfsleven.MinisterVan der HoevenEen aantal zaken zullen nu niet aan de orde kunnen komen, maar hierover
hebben we ook andere debatten afgesproken. We kunnen dan terugkomen op onder
andere op de beprijzing en de tarieven. Aan het eind zullen we zien wat onbeantwoord
is gebleven.De SDE wordt morgen 30 oktober gepubliceerd in het Staatsblad. De
regeling hoeft dan alleen nog door de commissie te worden goedgekeurd. Daar
kan ik niet omheen. Ik verwacht dat dit eind december gebeurt. Daarmee zitten
we op koers; de bedoeling is dat dit begin 2008 opengaat. Er zijn drie hoofdcategorieën:
hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbaar gas en elektriciteit opgewekt door
warmtekrachtkoppeling. De subsidie zal plaatsvinden per geproduceerde kilowattuur
of kubieke meter. Natuurlijk heb ik goed geluisterd naar de kritiek van de
Rekenkamer op de MEP. We komen ook aan die kritiek tegemoet. Dat betekent
dat we zullen werken met budgetplafonds voor de hele regeling en per categorie
van productie-installaties. Er kan dus niet meer worden uitgegeven dan beschikbaar
is. Het is ook de bedoeling om de subsidietarieven jaarlijks te corrigeren
voor de opbrengsten uit de verkoop van elektriciteit of gas. Dat betekent
dat de gegeven subsidie aansluit bij de benodigde subsidie, waarmee het kritiekpunt
van de enorme rendementen wordt ondervangen. De AMvB wordt uitgewerkt in ministeriële
regelingen. Daarin zal ook worden aangegeven welke categorieën subsidiabel zullen zijn, evenals de hoogte van de subsidieplafonds, de bedragen
en de wijze van verdeling per optie.In Schoon en Zuinig is aangegeven wat wordt gestimuleerd in de komende
jaren: wind op land, biomassa, wind op zee en zon. Bij biomassa denk ik inderdaad
aan de vergistinginstallaties, maar ook aan afvalverbrandingsinstallaties
en dedicated biomassacentrales, die zowel elektriciteit als warmte produceren.
Voor een grootschalige meestook van biomassa in kool- en gascentrales maak
ik een pas op de plaats. Dit is ook uitvoerig aan de orde geweest: je moet
zeer alert zijn op de duurzaamheid van biomassa en bij import, uit het buitenland,
is dat zeer moeilijk.Nu de budgettaire kaders van de SDE. In deze kabinetsperiode is er 326
mln. voor SDE beschikbaar, maar naast de 160 mln. per jaar vanaf 2011 worden
ook de vrijval uit de MEP als gevolg van achtergebleven productie en vanwege
de afloop van beschikkingen ingezet. In een eerder stadium zei ik dat deze
zaken nog niet helder waren, omdat daarover nog geen akkoord was met mijn
collega van Financiën. Welnu, dit akkoord is vanochtend bereikt. Hiermee
is er ruimte voor nieuwe beschikkingen tot 2012, die leiden tot structurele
kasuitgaven tussen 300 mln. en 350 mln. per jaar. Ik zeg bewust 2012, want
dat is één jaar na deze kabinetsperiode. Verschillende leden
van de commissie wezen erop dat de overheid consistent en betrouwbaar moet
zijn; vandaar dat we zorgen voor ruimte voor het afgeven van beschikkingen,
ook na 2012. Een volgend kabinet heeft dan een jaar de tijd voor eventuele
intensiveringen. Een nieuwe stagnatie in het stimuleringsbeleid moeten we
niet hebben; die les hebben we wel geleerd. De indicatieve doelen uit Schoon
en Zuinig en het beschikbare budget leveren een totaal op van zo'n 335 mln.
aan kosten per jaar. Op basis van het voorgaande moet dit goed mogelijk zijn.Er is dus voldoende voor Schoon en Zuinig. De heer Duyvendak hoeft echt
niet te twijfelen aan de dekking. Hij had overigens gelijk: die 160 mln. structureel
is niet voldoende. Dat heb ik ook aangegeven in de begrotingsbehandeling voor
Economische Zaken, maar toen was ik nog niet in staat om zo veel te vertellen
als nu. Verder moet in het oog worden gehouden dat er voor de lopende beschikkingen
van de MEP tot 2018 betalingen zullen moeten worden verricht. Dat betekent
dat wat er na afloop van de MEP vrijvalt voor de SDE kan worden gebruikt.De heer Jansen vroeg mij of het mogelijk is om het via de energierekening
te financieren. Als wij iets van de MEP-regeling hebben geleerd, is dat wij
dat in geen geval moeten doen. Hij stelt immers wederom een openeinderegeling
voor met alle overstimulering van dien. Wij moeten juist kiezen voor een regeling
die budgettair beheersbaar is. Overigens is dat ook de wens van de Kamer.Vier jaar na de inwerkingtreding van de SDE wordt onderzocht hoe effectief
deze maatregel is en wat de gevolgen zijn voor de begrotingssystematiek. Als
het nodig blijkt te zijn om tot een alternatieve financieringsvorm over te
geven, kan dat op dat moment worden gedaan.De heer Jansen herhaalde zijn wens om te komen tot een speciaal tarief
voor grootverbruikers onder de kleinverbruikers. Daarover is mijns inziens
bij de begrotingsbehandeling van Economische Zaken al uitvoerig genoeg gesproken.
Hij bleek toen alleen te staan met deze wens. Bovendien heeft hij het amendement
dat hij toen aankondigde, nog steeds niet ingediend.De SDE gaat in februari/maart 2008 van start. Er wordt op dit moment gewerkt
aan de ministeriële regelingen. Verder moet de Europese Commissie onder
meer nog toestemming geven voor de terugwerkende kracht van de regeling.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik vraag mij af wat de minister denkt te kunnen doen met die 300 mln.
tot 350 mln. Met welke kilowattprijs rekent zij bijvoorbeeld? Dat is belangrijk
om vast te stellen hoe groot de onrendabele top is. Met een budget dat ongeveer
50% hoger is, moet zij namelijk wel 150% meer duurzame energie
financieren.De heerSamsom(PvdA)De minister heeft belangrijk nieuws, want zij heeft blijkbaar een akkoord
gesloten met het ministerie van Financiën over de middelen die vrijvallen
bij de MEP. Dat betekent dat de disclaimer in het onderzoek van het ECN dat
de doelen niet gehaald kunnen worden als het budget terugvalt tot 160 mln.,
achterhaald is. Het ECN heeft met andere woorden een degelijke, maar wel iets
te pessimistische voorstelling van zaken gegeven.MinisterVan der HoevenWij vallen niet terug tot 160 mln. Overigens geldt voor het FES een ander
verhaal, want in 2013 is dat afgelopen. Ik heb het FES dan ook niet meegenomen.De onrendabele top fluctueert en is afhankelijk van de prijs die voor
elektriciteit in rekening wordt gebracht. Ik kan u dan ook niet precies zeggen
hoe groot de onrendabele top is. In de ministeriële regelingen wordt
overigens wel een ondergrens voor deze fluctuatie opgenomen.De indicatieve doelen uit Schoon en Zuinig bedragen voor wind op land
2000 megawatt en voor wind op zee 450 megawatt. Het gecommitteerde vermogen
is hier 425 megawatt. Het indicatieve doel voor biomassa bedraagt verder 500
megawatt en het gecommitteerde vermogen 250 megawatt. Het indicatieve doel
voor zon-PV bedraagt 100 megawatt en het gecommitteerde vermogen bedraagt
met het beschikbare budget tot en met 2012 80 megawatt. Deze hoeveelheden
zijn veel groter dan het ECN kon inschatten, omdat het zich moest baseren
op de 160 mln. die aanvankelijk tot aan 2011 structureel beschikbaar was.De heer Samsom vroeg nog naar de aanleg van een aparte kabel op de zeebodem
voor windenergie. Als een eigenaar van een offshore windpark om een aansluiting
verzoekt, moet er aangesloten worden. De kosten komen voor rekening van de
projectontwikkelaar. De kosten worden ook betrokken bij de berekening van
de onrendabele top onder de SDE. Nu zijn er op dit moment inderdaad ideeën
om een gemeenschappelijke kabel aan te leggen, zodat er eigenlijk een soort
stopcontact op zee ontstaat. De vraag is of dat goedkoper en beter is dan
aparte leidingen te hebben. Eerder is gebleken, uitgaande van de toenmalige
stand van de techniek, dat een gemeenschappelijke kabel niet goedkoper was
dan een aantal individuele kabels. De vraag is of dat nog steeds zo is. Je
ziet namelijk ook in de energietransitie offshore wind een geleidelijke ontwikkeling.
Na de eerste parken zullen de parken steeds verder van de kust in clusters
worden ontwikkeld. Gezien de veranderde omstandigheden in technische,
financiële en ruimtelijke zin, zullen wij in overleg met het bedrijfsleven
nagaan of een update van de onderzoeken naar het stopcontact op zee handig
is. Ik stel dit daar aan de orde. Ik vind het in ieder geval zeer de moeite
waard om hier verder over na te denken, mede gelet op de ontwikkelingen die
zich op dit moment aftekenen.Zoals ik al zei, komt de zon-PV in de SDE-regeling. De onrendabele top
van zonnestroom wordt volgens het uitgangspunt gedekt. Op dit moment is zon-PV
duur. De komende jaren moeten wij dan ook geen echt grote bijdrage aan de
doelstellingen verwachten, lijkt mij. Dit geldt alleen voor de komende paar
jaar. In de toekomst wordt het anders. Als je innovatie wilt stimuleren en
leerervaring wilt opdoen, die later wel degelijk kan leiden tot goede resultaten,
dan moet je er nu mee beginnen. Mij lijkt het heel goed om innovatie te stimuleren
en dus om zon-PV in de gebouwde omgeving te stimuleren. Juist daar kun je
veel kennis en ervaring opdoen met nieuwe concepten en geïntegreerde
oplossingen. Ik zal dus zeker kijken naar slimme concepten en geïntegreerde
oplossingen voor het verder ontwikkelen en toepassen van zon-PV. Ik vind het
gewoon erg de moeite waard. Een systeem van vaste teruglevervoorzieningen
verdraagt zich niet met de SDE-regeling, want de hoogte van de subsidie varieert
naar gelang van de ontwikkeling van de elektriciteits- of gasprijs. Er zijn
terugleververgoedingen, maar die zijn variabel en dus niet vast. Wel krijgen
de producenten van zon-PV nu een terugleververgoeding op grond van het amendement-Samsom.
De hoogte is gelijk aan de prijs die consumenten betalen voor ingekochte elektriciteit.
Dat geldt nu. Het is onvoldoende om de onrendabele top af te dekken. In het
kader van de SDE-regeling krijgen zij buiten de vergoeding die ze krijgen
voor geproduceerde elektriciteit, subsidie om de totale onrendabele top af
te dekken. Dat wordt op dit moment uitgewerkt. Zodoende komen wij tegemoet
aan de vraag van de Kamer, zij het niet met een vaste terugleververgoeding.
Of ik de initiatieven van Noord-Nederland op het vlak van zon ken, is gevraagd.
Ik weet niet precies waarop wordt gedoeld. Ik wacht dat even af.MevrouwSpies(CDA)Op de aansluitdijk.MinisterVan der HoevenO ja, van een Afsluitdijk naar een aansluitdijk. Ik weet dat erover gesproken
wordt, maar heb nog niets op papier zien staan, dus ik wacht het even af.De heerVan der Ham(D66)Begin dit jaar is aan uw ambtsvoorganger, de heer Wijn, gevraagd of hij
wilde reageren op het initiatief van de Belgische minister van Duurzaamheid
om zo veel mogelijk zonnepanelen op overheidsgebouwen neer te zetten. De minister
zei destijds dat hij dat aan zijn ambtsopvolger overliet, omdat hij zogezegd
niet meer "in charge" was. Wil deze minister naar het voorstel van
mevrouw Van Weert in België kijken?MinisterVan der HoevenIk wil ernaar kijken en zal u het resultaat van mijn kijken laten weten.De innovatieagenda is ongelooflijk belangrijk. De taskforce die onder
leiding stond van Rein Willems heeft eerder gezegd dat de energietransitie
ook een geweldige kans aan het bedrijfsleven biedt. Dan heb ik het over Nederland
gasland, Nederland transportland en de Nederlandse land- en tuinbouw en over
de kennispositie die wij hebben met ICN. Dat is echt ongelooflijk belangrijk.
De innovatiekansen voor Nederland zijn een belangrijke motor achter het duurzaamheidsakkoord
en achter de verschillende sectorakkoorden. Bovenop het algemene innovatiebeleid
kennen wij ook een energieonderzoeks- en transitiebeleid. Op blz. 58 van het
werkprogramma Schoon en Zuinig is te lezen dat wij daarvoor een aantal bedragen
reserveren, te weten 262 mln. extra voor onderzoeks- en transitiebeleid, naast
46 mln. uit de innovatiepijler bij het coalitieakkoord. Wij hebben dus behoorlijk
wat geld, ook om projecten te stimuleren die de biobased economy dichterbij
brengen. Dan gaat het om een systeem waarbij alle delen van een plant te benutten
zijn en er geen onrendabele zaken overblijven. Waarbij men ook met hout meer
kan doen dan tot nu toe, net als met eiwitten die in voedingsmiddelen worden
gebruikt. Chemicaliën in planten maken heel veel energie-intensieve chemische
processen overbodig. Reststromen zijn te benutten voor de productie van duurzame
elektriciteit en warmte.Een extra garantiefonds voegt niet zo veel toe. Ondernemers die in aanmerking
komen voor subsidieregelingen zijn heel goed in staat om risicodragend kapitaal
uit de markt te verkrijgen. Wel moeten wij zorgen voor een langetermijjnzekerheid
die leidt tot een stabiel investeringsklimaat. Dat is het punt waarom het
gaat. Die stabiliteit willen wij met dit plan bereiken.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Wat bedoelen wij met een revolving fund? De minister noemt de innovatieagenda,
dat vind ik goed. Wij moeten blijven nadenken en blijven innoveren. Wij hebben
de SDE-regeling, die ook goed is met de onrendabele top. Het gaat mij om de
andere categorie van innovaties die al op de plank liggen. Er zijn investeerders
die daarmee aan de slag willen, terwijl er ook zekerheid is dat dit innovaties
zijn die zichzelf op termijn kunnen bedruipen. Het gaat louter om de afdekking
van risico's. Het gaat mij om een fonds waar de overheid niet alleen maar
geld in stopt maar waarin als het goed is steeds weer financiële middelen
terugkeren. Het is helemaal niet de bedoeling dat dat geld wordt opgebruikt;
het is slechts voor het afdekken van risico's.MinisterVan der HoevenIk begrijp wat u bedoelt. Dan is het toch van belang dat wij het gehele
stimuleringsprogramma bezien, naast het kredietprogramma dat binnen EZ mogelijk
is voor het midden- en kleinbedrijf, waarbij ook seedcapital een rol kan spelen.
Dat wil niet zeggen dat iedereen hiervoor in aanmerking komt. Er zijn bepaalde
criteria waaraan men moet voldoen. Hierin wordt voorzien. Dit is iets anders
dan een apart fonds creëren naast alle andere instrumenten. Als mevrouw
Wiegman bedoelt dat het mogelijk moet zijn dat het MKB toegang heeft tot kapitaal
om te zorgen dat innovaties die op de plank liggen van de grond kunnen komen
is mijn antwoord positief. Binnen het seedcapital voor het MKB is ook een
extra faciliteit voor energie en alles wat daarmee te maken heeft.Het geld van de Borsselemiddelen is niet zo lastig. Wij hebben 250 mln.
waarvan is afgesproken met de Kamer om dit te verdelen in drie gelijke delen,
waaronder 60 mln. voor innovatieve biobrandstoffen en besparing. Wij hebben 86,5 mln. nog niet toegezegd middels publicaties. Ongeveer
de helft daarvan is echter wel vastgelegd in interne interdepartementale besluiten.
Dat verklaart het verschil in de antwoorden. Echt vrij besteedbaar is 44 mln.MevrouwSpies(CDA)Van de vrij besteedbare 44 mln. wordt in de antwoorden op de feitelijke
vragen over de VROM-begroting aangegeven dat een deel hiervan is bedoeld voor
duurzame energie en een ander deel voor energiebesparing. Is dat volledig
vrij in te vullen, vraag ik met een knipoog naar de VROM-begroting, is er
al een onderverdeling gemaakt in de diverse aanwendingsmogelijkheden, of heeft
de Kamer daarin nog iets te willen?De heerVan der Ham(D66)Er ligt nog een motie waarin wordt gevraagd, het hele bedrag te besteden
aan duurzame energie, ook al heeft de minister het een beetje onderhands verdeeld,
maar het hele bedrag is nog niet helemaal vastgelegd. De minister van Economische
Zaken heeft daarvan gezegd dat zij het oordeel aan de Kamer laat. Dit is een
vrij milde redenering. De regering heeft dus gezegd – want de regering
spreekt altijd met één mond – dat het in handen van de
Kamer ligt. Als wij willen dat het hele bedrag naar de bouw van duurzame energie
gaat, beslissen wij dat morgen bij de stemmingen, toch?MinisterVan der HoevenDat betekent echter wel dat de Kamer zich moet realiseren dat zij het
weghaalt bij besparing. Als de Kamer het bedrag weghaalt bij besparing, haalt
zij de CO2-resultaten niet. Zij moet wel weten wat ze doet, daarom
heb ik het oordeel ook aan de Kamer gelaten. Er is iets voor te zeggen –
dat heb ik in het antwoord aangegeven en ik heb ook aangegeven hoe ik ertegenover
sta – maar nogmaals, er zit een aantal haken en ogen aan. Het is aan
de Kamer om binnen de verdeling een derde, een derde, een derde een verschuiving
aan te brengen, maar zij moet dan wel weten wat zij doet.De heerSamsom(PvdA)Ik was het daar niet meteen van plan, maar wel bij die 40 mln. die echt
over is.MinisterVan der HoevenDaarvoor geldt hetzelfde.De heerSamsom(PvdA)Let op waarmee ik kom, met besparingsopties. Ik breng het bedrag meteen
in verband met de vraag die ik open had staan over warmtepompen en zonneboilers.
Zij zijn allebei, althans de warmtepomp zeker, een vorm van energiebesparing.
Ik zou het zonde vinden als dat niet loopt. Ik weet niet of het aan het geld
ligt dat het niet loopt, dan helpt geld dus niet, maar als dat zo is, zou
hier een oplossinkje kunnen liggen.MinisterVan der HoevenIk kom straks nog terug op uw vraag, dan zal ik ook aangeven waar het
probleem zit.MevrouwSpies(CDA)Dan blijft voor mij de vraag of die 44 mln. waarover wij spreken fifty
fifty verdeeld is over duurzame energie en energiebesparing, kijkend naar
de oorspronkelijke verdeling van een derde, een derde, een derde. Zitten daar
geen schotten meer in?De heerVan der Ham(D66)Als wij sleutelen aan de verdeling, mag dit natuurlijk niet leiden tot
minder CO2-winst. Daarover zijn wij het zo eens. Als echter in
die tender met 86,5 mln. zou worden gezegd dat er minstens zoveel CO2 moet worden bespaard, maakt het dus niet uit of het geld naar CO2-energiebesparing gaat of naar een nieuwe energiebronproductie. Stel
wij zetten het zo in de markt: 86,5 mln. is voor degene die een minimum aan
CO2 zou kunnen besparen en alles wat daarbovenop komt zou natuurlijk
fantastisch zijn. Zouden wij zo'n deal met de minister, de Kamer en de coalitiepartners
kunnen maken? Dan hebben wij namelijk een mooi aansprekend bedrag.MinisterVan der HoevenU gaat mij een beetje te kort door de bocht eerlijk gezegd. Die 44 mln.
zit met name in energiebesparing in de gebouwde omgeving. Dat betekent dat
je het bedrag daar zult moeten laten neerdalen. Als u zegt dat het u niet
zoveel uitmaakt, als het maar effect heeft op de CO2-winst, dan
weet u zelf heel goed dat het allemaal niet zo simpel ligt. Wat uw motie echter
ook inhoudt, en dat spreekt mij meer aan, is dat moet worden gezorgd voor
een verdeling over grote projecten in plaats van over allerlei kleine. Ik
denk dat wij twee dingen kunnen doen, namelijk overeind houden wat de doelstelling
van het geld was, waar het naar toe moest en daar ook niet aan gaan sleutelen én
aangeven dat je het in de vorm van grote projecten wilt neerzetten, van grote
tenders, in plaats van kleine regelingen. Dat zou heel goed kunnen.Mevrouw Spies, de heer Jansen en anderen hebben gevraagd hoe het zit met
de tweede generatie biobrandstoffen waar dat ene bedrijf in Sas van Gent mee
bezig is. Dat bedrijf ken ik, ik ben er ook geweest en ik heb met de mensen
van dat bedrijf gesproken. Wij zijn er zeer bij betrokken. Er is al een bepaald
bedrag toegekend binnen een tender, waarmee ongeveer ook het subsidieplafond
van die tender is bereikt. Men wil graag meer hebben. Wij bekijken op welke
manier nog geld te krijgen is, bijvoorbeeld via de Risk Sharing Finance Facility
van de Europese Investeringsbank. Wij zijn daar heel nadrukkelijk bij betrokken.
Wij kijken echt hoe wij voor deze fabriek een goed verhaal kunnen neerzetten.
Dat loopt nog. Daarbij worden de verschillende subsidiemogelijkheden bij elkaar
gebracht.Ik heb al eerder gezegd: hoe je het ook wendt of keert, kolencentrales
zijn nog onmisbaar. Het gas raakt op, het LNG komt uit relatief instabiele
regio's en onlangs is bekend geworden dat Noorwegen voorlopig geen gas naar
West-Europa wil exporteren. Dat betekent dat wij iets moeten doen. Wij gaan
afspraken maken met de exploitanten van nieuwe kolencentrales over een substantiële
CO2-reductie. Het eerst aangewezen instrument is de Europese emissiehandel.
De kolencentrales moeten in een internationaal perspectief gezet worden. De
vraag is dus niet óf je ze bouwt, maar wáár zij gebouwd
worden. De inzet van CCS is een belangrijke optie om tot vermindering van
CO2-uitstoot te komen. Wij willen hierin een koploperfunctie vervullen.Mevrouw Spies vroeg of de afspraken niet wat aan de zachte kant zijn.
Die zijn absoluut niet vaag, want de bedrijven weten dat er voorwaarden gesteld
worden aan de CO2-emissies door het Europese systeem van emissiehandel.
CO2 krijgt een prijs; de heer Samsom heeft die zojuist genoemd.
Wij willen dat in 2020 de uitstoot van de broeikasgassen met 30% is
gedaald. Bedrijven weten dat dit een impact heeft op de uitstoot
van de kolencentrales. Zij kunnen die opvangen of afvangen, of meer biomassa,
of een combinatie. De keuze is aan hen. U weet dat de techniek van de CO2-afvang en -opvang nog niet volwassen is. Daarom steunen wij de ontwikkeling
van die techniek onder andere door die demonstratieprojecten.Ik kan mevrouw Wiegman geruststellen. Er komt een pilot met poederkooltechnologie.
Twee weken geleden heb ik drie pilots gehonoreerd. Al eerder was in het kader
van het CATO-programma besloten om een pilot van E.ON met poederkooltechnologie
op de Maasvlakte te financieren. Dat is weer een voorbeeld van iets waaruit
je de kennis kunt halen die nodig is om straks tot verdergaande verplichtingen
te kunnen overgaan.Mevrouw Neppérus vraagt hoe ik de bouw van nieuwe kolencentrales
en de sluiting van oude centrales zie. Bij de vernieuwing van het park van
centrales past ook het sluiten van oude centrales. Een aantal centrales heeft
een laag rendement en is economisch en ecologisch aan het eind van zijn leven.
Dat is niet mijn verhaal. Greenpeace heeft een lijst van de dirty thirty en
daar staan zij op. Als je die gaat sluiten, heeft dat wel een maximaal effect
op het milieu. De vraag is, of de marktkrachten sterk genoeg zijn om die kolencentrales
dicht te krijgen. Er is gevraagd of wij dat niet kunnen regelen. Ik wijs erop
dat die dingen niet in Nederland staan maar in de buurlanden. De oudste Nederlandse
centrale zit in de Europese middenmoot. Wij moeten natuurlijk aansturen op
sluiting van de oude Nederlandse centrales, maar dat heeft wel een beperkter
effect op de CO2-uitstoot. De economische druk om de vuilste centrales
te sluiten, neemt daardoor af. Dus dat helpt niet.Mevrouw Spies heeft wel gelijk als zij zegt dat ik als Nuon een nieuwe
centrale wil bouwen, Essent niet kan dwingen om een centrale te sluiten. Dat
gaat niet. Het is van belang om hier de marktkrachten gewoon hun werk te laten
doen.De heer Van der Ham vroeg hoe het zit met de initiatieven voor de bouw
van kolencentrales in British Columbia, waarbij de verplichting voor duurzame
productie is opgenomen. Als ik het goed heb begrepen, hebben zij eisen afgekondigd
die alleen de bouw van nuluitstootcentrales mogelijk maakt. Je kunt als regering
niet verdergaan, het zou misschien effectiever zijn om een nulverbruikhuishouden
te verplichten. Dat gaat ook niet, dat past niet echt in het Europese en het
Nederlandse beleid. Er wordt wél geëxperimenteerd met concepten
van de zero emission plant. Er zal zeker een moment komen dat die zowel technisch
als economisch haalbaar is. Als wij zó ver zijn, zou ik zo'n maatregel
als in British Columbia kunnen bekijken, maar op dit moment kan dat natuurlijk
niet.De heer Van der Ham zei dat de CCS-doelen niet gehaald worden en vroeg
hoe ik dat weeg. Wij hebben ons niet vastgelegd op kwantificeerbare CCS-doelen.
Dat is nu eenmaal zo. Wij zitten in een transitie- en ontwikkelingstraject.
Signalen dat Nederland de doelen op het gebied van CCS niet zou kunnen halen,
zijn mij onbekend. Overigens starten wij als onderdeel van het sectorakkoord
een overleg met onder meer EnergieNed om het ontwikkelingstraject kracht bij
te zetten.De heer Van der Ham wil via het FES 75 mln. in 2013 om het bedrijfsleven
tegemoet te komen. Inderdaad hebben die grote demonstratieprojecten veel geld
nodig. De vraag is hoe je die financiert en of er een subsidie voor moet komen.
Daarover nemen wij pas in 2010 een besluit. Vanuit het project-CCS zullen
voorbereidende werkzaamheden getroffen worden, en dan zoeken wij actief de
samenwerking met het bedrijfsleven. Dit heb ik ook al aangegeven bij de begrotingsbehandeling.De heerVan der Ham(D66)Iedereen zegt dat die technologie in 2013 beschikbaar is. Wellicht is
het verstandig om tegen de tijd dat het bedrijfsleven een verplichting wordt
opgelegd, een potje te hebben om het tegemoet te komen.Wat British Columbia betreft zegt de minister dat zij het pas gaat bekijken
als wij zover zijn. Het lijkt mij slim om nu alvast te kijken wat zij doen,
want misschien valt het mee en valt er nu al iets van hen te leren.MinisterVan der HoevenIk kan wel kijken wat zij doen, maar wat zij tot nu toe gedaan hebben,
is een wetgeving die er in feite op neerkomt dat je centrales met een nuluitstoot
bouwt, en verder niets. Dat zijn de eisen die zij stellen. Laten wij eerlijk
zijn, dat kan toch niet? Daar moeten wij niet aan beginnen. Ik wil wel weten
wat zij doen, want ik ben hartstikke nieuwsgierig. Maar ik ga hun nu niet
volgen.Wij nemen in 2010 een besluit hoe wij verdergaan met de financiering van
de grote demonstratieprojecten. Ik vind het te vroeg om een besluit te nemen,
maar 75 mln. vind ik wel heel veel geld. Daarom heb ik de Kamer ontraden dit
amendement aan te nemen.De heerDuyvendak(GroenLinks)Uit het antwoord van de minister over de kolencentrales concludeer ik
dat zij een inspanningsverplichting afspreekt. Die inspanningsverplichting
kan vanwege allerlei redenen niet heel hard zijn op het gebied van CO2-opslag en het sluiten van oude centrales. Uiteindelijk moeten de marktkrachten
hun werk doen, vindt de minister. Die marktkrachten kunnen tegenzitten. ECN
en MNP becijferen dat ook wat de hoogte van de CO2-prijs betreft.
Stel die blijft hangen rond de 20 à 30 megaton, dan hebben wij er straks
vier of vijf centrales bij en staat de regering met haar handen gebonden op
de rug.MinisterVan der HoevenOf wij er dan vier of vijf centrales bij hebben, is nog maar de vraag,
want er wordt wel veel gepraat maar er wordt weinig gebouwd. Laten wij even
afwachten hoe dat uitpakt. Maar de heer Duyvendak heeft wel een punt. Het
kabinet heeft maar een beperkte springkracht als het gaat om het gebieden
of verbieden van kolencentrales. Uiteindelijk moet het zijn: nieuw voor oud;
waar nieuw komt, moet oud verdwijnen. Alleen het effect van het verdwijnen
van oud in Nederland is veel minder dan in het buitenland, ik spreek dan bijvoorbeeld
over bruinkoolcentrales. Die hebben een heel ander effect op de uitstoot.
Ik ben het met de heer Duyvendak eens dat je ook in Europees verband zult
moeten blijven kijken hoe je het aanpakt. Ik heb er op dit moment geen ander
antwoord op.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Zijn de gesprekken met die kolenexploitanten nu afgerond? Zijn er nu definitieve
afspraken en conclusies? Zo niet, wanneer verwacht de minister die? Is de minister bereid duurzaamheid een grote rol te laten spelen bij de
verdeling van de capaciteit? Slokken die kolencentrales straks niet alle capaciteit
op?MinisterVan der HoevenOver dat laatste punt hebben wij uitvoerig van gedachten gewisseld tijdens
de begroting van Economische Zaken. Ik kom er dadelijk op terug.De gesprekken met de kolenexploitanten zijn nog bezig en ik hoop dat die
in het voorjaar worden afgerond.De heerJansen(SP)Ik heb nog een reactie tegoed op de twee moties die de minister heeft
aangehouden bij het debat over de kolencentrales op 4 juli jongstleden.
Die moties gingen over restwarmte en over de toegang tot het net.MinisterVan der HoevenOp die punten kom ik dadelijk terug.De heer Madlener had het over de emissieplafonds. Op dit punt ben ik het
niet met hem eens, want als je een ruim plafond hanteert, is de prijs voor
de rechten nagenoeg nul en is de opbrengst voor het bedrijfsleven ook nagenoeg
nul. Wat hij van mij wil, is precies het tegenovergestelde van wat ik wil
en wat zijn collega's willen. Dus dat ga ik niet doen.Mevrouw Wiegman vroeg of bij het veilen van de emissierechten rekening
wordt gehouden met innovatie. Dat is wel het geval, want de bedrijven moeten
bij het veilen de rechten kopen voor de CO2-uitstoot. Hoe minder
zij uitstoten, hoe minder zij hoeven te kopen. Dat is een rechtstreekse stimulans
om te innoveren, want met het vermijden van emissies worden kosten vermeden.Een prestatienormsysteem betekent geen toedeling meer op basis van een
absoluut plafond maar op basis van een relatief plafond. Op het moment is
een toewijzing ex ante, dus een toewijzing achteraf, binnen de bestaande richtlijn
niet mogelijk. De richtlijn zou ingrijpend aangepast moeten worden. Daar ben
ik niet zo gelukkig mee, want het betekent dat het vaste CO2-plafond
wordt losgelaten. Er is verdraaid weinig draagvlak voor. De Commissie heeft
laten weten dat zo'n toewijzing ex ante ook na 2012 geen optie is. Overigens
is het prestatienormsysteem nog het beste toepasbaar in de E-sector. Juist
voor die sector zet Nederland in op zo veel mogelijk veilen. Wij zijn wel
bereid om te kijken naar een breed gedragen en uitgewerkt voorstel van de
Europese industrie. Tot op dit moment ligt zo'n voorstel er niet. Zij zijn
het namelijk onderling helemaal niet eens, want wat voordelig is voor de één
is nadelig voor de ander.Over de convenanten hoef ik niet meer te spreken, want daar is mijn collega
Cramer uitgebreid op ingegaan.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik heb over het falen van het benchmarkconvenant en het kolenconvenant
gesproken. Dat is wel relevant als het gaat over het afspreken van een nieuwe
cyclus convenanten in de energiesfeer.MinisterVan der HoevenIk kan slechts hetzelfde antwoord geven dat mevrouw Cramer heeft gegeven
of dat mevrouw Spies heeft gegeven toen de heer Duyvendak haar die vraag stelde
in een interruptiedebat. Dat ga ik niet doen, want dat is een herhaling van
zetten. Het benchmarkconvenant is in 1999 afgesloten en is redelijk succesvol
geweest. De heer Duyvendak weet hoe het is gegaan. Ik verwijs naar het MJA2,
de afspraak met de middelgrote industrie over energiebesparing. Die is al
vijftien jaar best succesvol. Wij hebben een jaarlijkse energie-efficiencyverbetering
bereikt van gemiddeld 2,1% in de afgelopen jaren. Dus men kan echt
niet met droge ogen volhouden dat convenanten niet werken.Dan kom ik bij de overige vraagpunten. Ik begin met de kritiek van EnergieNed
inzake het aandeel duurzaam waarover de heer Jansen een vraag stelde. Zij
hebben voor zichzelf een doelstelling genoemd, maar dat is iets anders dan
te veronderstellen dat wij de doelstelling niet halen. Dat vind ik een beetje
flauw. Zo werkt dat niet. Wij gaan in ieder geval de helft van de doelstelling
voor duurzame energie halen zoals EnergieNed heeft geformuleerd. Uiteraard
houden wij de Kamer op de hoogte wat betreft het verplichte aandeel duurzaam
van de gesprekken met de andere landen. De eerste stap is het afronden van
de CPB-studie. Afhankelijk van wat die studie ons leert, kun je effectiever
het gesprek met de andere landen voeren. Die studie is in het voorjaar van
2008 gereed. Dat lijkt mij een goed moment voor een overleg met de Kamer.Er zijn vragen gesteld over de decentrale opwekking en de aansluiting.
Tegen duurzaam zeg ik ja. Het is zeker zo dat de aansluiting op het net voor
die nieuwe duurzame capaciteit op een aanvaardbare termijn moet worden gegarandeerd.
Het structurele probleem is, kort samengevat, dat TenneT pas kan gaan plannen
en bouwen als er aansluitovereenkomsten zijn. Daar wil men niet op vooruitlopen.
De aansluitovereenkomsten verplichten TenneT wel om het net te verzwaren,
maar verplichten de investeerder niet om daadwerkelijk te investeren. Daar
zit een risico voor TenneT. Op dit moment kijken wij samen met TenneT en DTE
naar een structurele oplossing voor dat probleem. Ik zal de Kamer einde van
het jaar daarover een brief sturen. Ook dat is uitgebreid aan de orde gekomen
tijdens de behandeling van de begroting van Economische Zaken. Ik heb twee
zaken in gang gezet. Ik heb TenneT gevraagd de nieuwe aanvragen voor aansluiting
aan te houden totdat die besluitvorming over mijn voorstellen in de brief
heeft plaatsgevonden en ik heb het wetgevingstraject opgestart. Dat laatste
heb ik gedaan onder voorbehoud van een positieve uitkomst van het onderzoek
naar hoe omvangrijke windcapaciteit zodanig kan worden ingepast dat de stabiliteit
van het net gegarandeerd blijft in perioden van veel of juist weinig wind.
Duitsland heeft daar een aantal zeer nare ervaringen mee opgedaan. Tevens
heb ik een voorbehoud gemaakt betreffende de vraag wat voorrang voor duurzaam
zou betekenen voor het investeringsklimaat in Nederland en dus ook voor een
beleid gebaseerd op een verantwoorde brandstofmix. Ik kom er, zoals ik heb
aangegeven, op terug in december van dit jaar.De heer Samsom vroeg of het mogelijk was om een overzicht te krijgen van
duurzame initiatieven die geen toegang krijgen tot het hoogspanningsnet. Ik
wacht het resultaat van die twee onderzoeken af. Ik wil in ieder geval zeker
weten dat een dergelijke voorrangsregeling niet ten koste gaat van leveringszekerheid.
Dat telt op de korte termijn, en dan praat je over balanshandhaving, en het
telt op de lange termijn, en dan praat je over de bouw van voldoende nieuw
vermogen. Nogmaals, in december kom ik hierop terug. Wij zijn in ieder geval
in overleg met TenneT om waar mogelijk de dreigende schaarste
op het net voor te zijn. Ik kan dus op dit moment geen overzicht geven. Op
de eerste plaats zou ik dan een onderscheid moeten maken tussen reële
initiatieven en nog onzekere plannen. Op de tweede plaats zou ik eerst moeten
weten dat elk van de investeerders wel genoemd wil worden. Immers, de informatie
over een aansluiting is vertrouwelijk. Ik zou zeggen: wacht de brief van december
af; ik denk dat het een mooi moment is om daarover met elkaar in debat te
gaan.De heer Van der Staaij vroeg naar maatregelen om groen gas in het netwerk
in te voeren. Er is een aantal opmerkingen over gemaakt. Het is relatief nieuw.
Uiteindelijk moet er geen verschil van mening bestaan over de kwaliteit van
groen gas. Dat is het eerste punt dat moet worden opgelost. Wij werken nu
samen met de netbeheerders en de Gasunie aan kwaliteitseisen en de kwaliteitsborging
voor groen gas. Er wordt gewerkt aan een certificatensysteem waarmee de handel
van groen gas op grotere schaal mogelijk wordt. Ik heb al gezegd dat de productie
van groen gas via de SDE wordt ondersteund, maar daarover kunnen wij later
nog spreken.De andere motie van de SP gaat over verplicht gebruik van de restwarmte.
Dat is een goed idee om te voorkomen dat restwarmte wordt geloosd en om te
bevorderen dat het wordt hergebruikt. Het verbieden van warmtelozing is één.
Je kunt ook denken aan het beprijzen van lozingen en het stimuleren of afdwingen
van hergebruik. Dat zijn allemaal instrumenten die zijn gericht op de producent
van warmte. Wij moeten wel voor ogen houden dat dergelijke maatregelen geen
doel treffen als er geen dichtbij gelegen warmtevraag bestaat, want dan leiden
ze alleen tot lastenverzwaring. Het is een redelijk complexe zaak die ik echt
niet op korte termijn geregeld krijg, mede gelet op de relatie met de milieuwetgeving.
Is er niet zoiets als een initiatief-Warmtewet of zo in de maak?Gevraagd is waar de stimulering van zonneboilers en warmtepompen in zit.
Vanaf 2009 hebben wij daarvoor 9,5 mln. Ik wil nagaan of ik al eerder kan
starten met de stimulering van zonneboilers en warmtepompen. Ik wil ook met
de Borsselegelden proeven starten met duurzame warmte. Dat sluit aan op de
aangekondigde verlaging van de EPC-norm. Bij een verdere verlaging ervan is
het installeren van die efficiëntere apparatuur alleen niet meer voldoende.
Dan zijn er andere concepten nodig, waarbij je ook kijkt naar isolatie, duurzame
warmtevoorziening en het binnenklimaat. Je kijkt dan naar het hele verhaal
van architect tot en met installateur. Ik kies graag voor de grootschalige
praktijkexperimenten, maar binnen die initiatieven passen ook de zonneboilers
en warmtepompen. Ik zal dus bezien hoe ik die naar voren kan halen.Gesproken is over soepeler vergunningverlening voor warmte- en koudeopslag
en voor levering van warmte aan omringende vragers. Een interdepartementale
werkgroep probeert op dit moment de problemen rond de vergunningverlening
voor warmte- en koudeopslag in kaart te brengen en op te lossen. Eind 2007
komt het advies van de werkgroep. Dat betekent dat wij in 2008 de wet- en
regelgeving waar nodig zullen kunnen aanpassen. In de tussenliggende tijd
werken de provincies aan een oplossing, zodat er vooruitlopende op wijzigingen
in wet- en regelgeving in de praktijk al verbeteringen in de vergunningverlening
kunnen worden gerealiseerd. Er zijn ook vragen gesteld over energie uit water. Ik heb al eerder geantwoord
op schriftelijke vragen over Opac. Wij op dit moment naar de betekenis van
de grootschalige opslag van elektriciteit voor de inpassing van windenergie.
Daarbij staat centraal de vraag welke bijdrage een opslagsysteem voor de inpassing
van windenergie levert aan CO2-emissies, leveringszekerheid en
marktwerking. Wij kijken bij de Opac ook naar concurrerende systemen, zoals
het plan-Lievense. Ook daarop zullen wij in december terugkomen. Zolang ik
die informatie niet heb, ga ik niet toezeggen dat ik iets wel of niet zal
subsidiëren. Daarop moet u even wachten.Ik kom op prepaid meters in de veertig prachtwijken. Wij spreken dan over
meer met minder. De slimme meter is een van de onderdelen die gericht zijn
op energie-efficiency. Daarbij wordt de wijkgerichte aanpak ondersteund, antwoord
ik de heer Van der Ham. Dat doen wij nadrukkelijk. Grootschalige renovatieprojecten
zouden daarvan heel goed deel kunnen uitmaken. Met die slimme meter kunnen
overigens meerdere functionaliteiten worden ondersteund, zowel postpaid als
prepaid.Met de importheffing op spaarlampen heb ik helemaal niet ingestemd, antwoord
ik de heer Madlener. Ik wilde er juist vanaf. Wij hebben er binnen Europa
tegen gestemd. Het is even uitgesteld. De heffingen worden niet direct ingetrokken,
maar zijn met maximaal een jaar verlengd.Mevrouw Wiegman heeft gevraagd naar het vermelden van de CO2-uitstoot
op de rekening, door Nuon en andere energiemaatschappijen. Ik vind dat prima
initiatieven. Ik vind het ook heel goed dat leveranciers dat doen. Men moet
dat zelf weten, dat klopt, maar ik heb begrepen dat op korte termijn met de
Kamer een wetsvoorstel zal worden besproken waarin leveranciers worden verplicht
om hun afnemers vaker te informeren over hun actuele energieverbruik. Dat
is een moment om hierop terug te komen en nogmaals een oproep te doen aan
de energieleveranciers. Zo heb ik haar opmerking ook verstaan.MevrouwSpies(CDA)Ik heb een vraag over TenneT en de brief aan het eind van het jaar. Is
de minister van plan daarmee terug te kijken? Ik krijg stellig de indruk dat
misschien niet expliciet, maar wel impliciet, vooral de grotere investeerders
voordeel hebben bij het kunnen reserveren van capaciteit op het net, zonder
daarvan al gebruik te hoeven maken. Daar zit volgens mij een knelpunt. Ik
zou het heel plezierig vinden als de minister dat nader analyseert en in beeld
brengt.MinisterVan der HoevenIk weet wat mevrouw Spies bedoelt. Ik zal kijken naar de feitelijk situatie,
namelijk wat er gebeurt op het net en wat aan capaciteit is gereserveerd.
Daarna zal ik daaraan tegemoet komen.De heerJansen(SP)De minister heeft gevraagd de motie over de restwarmte in te dienen bij
de behandeling van de Warmtewet, maar wij wachten daarop al een halfjaar.
De minister heeft gelijk, het wordt voor grote centrales op de Maasvlakte
of aan de Eemshaven lastig om de warmte kwijt te raken. Zo'n regeling zou
een stimulans zijn om dichter bij de afnemer van de restwarmte kleinschaliger
elektriciteit op te wekken. Het is een instrument dat de minister kan gebruiken
voor een betere allocatie van de centrales.MinisterVan der HoevenIk begrijp dat de heer Jansen deze zaak op korte termijn wil regelen.
Daarvoor vind ik het te gecompliceerd. Ik kijk ook of het wel of geen doel
treft in relatie met de milieuwetgeving. Het moet wel doel treffen, anders
spannen wij het paard achter de wagen. Ik zeg toe dat wij dit samen met de
betrokken ministeries nader zullen bekijken, in ieder geval met de ministeries
van VROM en EZ. Ik beloof geen voorstel voor een wettelijke regeling. Dat
is mij veel te kort door de bocht. Ik beloof dan iets dat ik niet kan waarmaken.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik popel om met de minister door te discussiëren over de financiering
van duurzame windenergie en duurzame biomassa, maar daarvoor is nu geen tijd
meer. Woensdag aanstaande voeren wij dit debat. Ik vraag de minister wel of
wij voor aanstaande woensdag een brief kunnen krijgen over de financieringsvormen
die zij heeft gevonden met vrijval uit de MEP en dergelijke, zodat wij daarin
inzicht hebben. Tot nu toe overtuigen de cijfers mij niet, maar misschien
lukt het de minister in een brief wel.MinisterVan der HoevenDat lukt mij niet. Dat krijg ik nooit rond. Ik heb daar alleen maar morgen
voor. U zult het echt met mijn mondelinge toelichting moeten doen. U heeft
nog de regeling en de voorhangprocedure en dergelijke zaken om erop te kunnen
terugkomen. Ik krijg het niet rond om dit binnen zo weinig tijd allemaal op
papier te zetten terwijl ook nog de ministeriële regelingen moeten worden
uitgewerkt. Dat loopt allemaal nog.De heerMadlener(PVV)Hoe zal de minister de burgers en bedrijven beschermen tegen een samenloop
van milieubelasting, stijgende energieprijzen en de regeldruk die door al
onze plannetjes enorm gaat toenemen?MinisterVan der HoevenDaar zit u zelf bij. De regeldruk wordt hier besproken. Als de Kamer er
niet mee akkoord gaat, komt die er niet. Voor de tarieven hebben wij natuurlijk
ook te maken met DTe. Zoals ik de volksvertegenwoordiging in de afgelopen
jaren heb leren kennen, roept zij ons gewoon naar de Kamer om actie te ondernemen
als dat nodig mocht zijn.De voorzitter:Aan het einde van dit debat stel ik vast dat de volgende toezeggingen
zijn gedaan:1. De evaluatie of tussenbalans van de uitvoering van de nota Schoon
en Zuinig zal parallel lopen aan de begrotingscyclus 2011 opdat deze kan worden
meegenomen bij de behandeling van de begroting voor 2011.2. De Kamer wordt geïnformeerd over convenanten, afspraken, maatregelen
en doelen per sector.3. De Kamer wordt in het kader van de convenantafspraken geïnformeerd
over de afrekenbare prestaties in 2010 opdat die informatie kan worden betrokken
bij de behandeling van de begroting voor 2011.4. De Kamer wordt geïnformeerd over de rapportageverplichting voor
biomassa en de zwaardere weging tweede generatie biobrandstoffen.5. De Kamer wordt geïnformeerd over de mogelijkheden van zonne-energie
op overheidsgebouwen.6. De Kamer ontvangt in december een brief over EnergieNed, feitelijke
situatie en reserveringen.Heb ik hiermee de toezeggingen goed samengevat, naast de brieven die zijn
toegezegd?MinisterVan der HoevenVoorzitter. U hebt de toezeggingen op een andere manier geïnterpreteerd
dan wij ze hebben bedoeld. Dit geldt bijvoorbeeld voor de toezegging over
de mogelijkheid van zonne-energie op overheidsgebouwen. Ik zal bekijken wat
het Belgische verhaal voorstelt en ik zal de Kamer dan mijn mening laten weten.
Verder heb ik de indruk dat de toezegging over de afrekenbare doelen in 2010
iets anders is geformuleerd.De voorzitter:De minister zal de Kamer dus informeren over haar mening over het gebruik
van zonne-energie op overheidsgebouwen in België?MinisterVan der HoevenPrecies.De heerVan der Ham(D66)Hetzelfde geldt voor British Colombia?MinisterVan der HoevenInderdaad, dit geldt ook voor British Colombia.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik herinner mij uit de inbreng van minister Cramer dat er wat onzekerheid
bestaat over de afrekenbare doelen en over de vraag of er in 2011 minder CO2-uitstoot is dan in 2007. Zij wil daarover contact opnemen en daarna
de Kamer schriftelijk informeren. Ik hoop dat dit nog voor de begroting kan
gebeuren en dat wij daar volgende week nog verder over kunnen spreken.De voorzitter:Het is misschien beter dat wij daarover nog nader worden geïnformeerd
dan dat wij nu gaan stoeien over een precieze formulering.MinisterCramerIk krijg dat niet voor volgende week voor elkaar. Ik wil het hele pakket
in een formulering vatten, want het hangt allemaal met elkaar samen. Ik heb
toegezegd dat ik de afrekenbaarheid inzichtelijk zal maken. Ik heb gevraagd
om daarmee te wachten tot de convenantafspraken zijn gemaakt, want dan zijn
de doelen scherper geformuleerd. Wij kunnen dan een combinatie maken met de
grove inschatting die nu al door MNP/ECN is gemaakt over het totale reductiepakket.
Ik zal dan ook ingaan op de hoeveelheden megaton.De heerDuyvendak(GroenLinks)Als ik mij een politieke opmerking mag veroorloven. Als de minister niet
zelf iets op tafel legt volgende week, loopt zij de kans dat de Kamer iets
bij haar op tafel legt.De voorzitter:De minister heeft gezegd wat zij voornemens is te doen. Als collega's
het daar niet mee eens zijn of daar andere gedachten over hebben, kunnen zij
hierop terugkomen bij de behandeling van de begroting van het ministerie van
VROM en eventueel moties indienen. Zo hebben wij dit afgesproken, omdat er
vandaag geen tweede termijn is.Ik dank de bewindslieden voor hun inbreng en de ambtenaren voor de ondersteuning.Sluiting 18.16 uur.XNoot1Samenstelling: Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Van Leeuwen (SP),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie). Plv. leden: Duyvendak (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP),
Remkes (VVD), Crone (PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA), Kamp (VVD), Wolfsen (PvdA),
Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP), Waalkens (PvdA),
Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme (PvdD),
Vietsch (CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie).XNoot2Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Van Gent (GroenLinks), voorzitter, Van der Staaij
(SGP), Kamp (VVD), Arib (PvdA), Poppe (SP), Weekers (VVD), ondervoorzitter,
Dijsselbloem (PvdA), Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Sterk (CDA), Van der
Ham (D66), Vietsch (CDA), Verdonk (Verdonk), Abel (SP), Jansen (SP), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Wolbert (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Bouchibti
(PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD), Fritsma (PVV) en Van Toorenburg
(CDA). Plv. leden: Bilder (CDA), Dibi (GroenLinks), Nicolaï (VVD), Wolfsen
(PvdA), Kant (SP), Blok (VVD), Bouwmeester (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Willemse-van der Ploeg (CDA), Pechtold (D66), Blanksma-van der Heuvel
(CDA), Neppérus (VVD), Karabulut (SP), De Wit (SP), Voordewind (ChristenUnie),
Heijnen (PvdA), Zijlstra (VVD), Haverkamp (CDA), Leerdam (PvdA), Ulenbelt
(SP) en Madlener (PVV).XNoot3Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Crone (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik
(GroenLinks), Ten Hoopen (CDA), Roland Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Dezentjé
Hamming (VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), voorzitter, Irrgang (SP), Jansen
(SP), Biskop (CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Van der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD) en Vos (PvdA). Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Kalma (PvdA), Jan Jacob van Dijk (CDA),
Duyvendak (GroenLinks), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Jules Kortenhorst (CDA),
Rouwe (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Samsom (PvdA),
Weekers (VVD), Van Dam (PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée
tot Babberich (CDA), Cramer (ChristenUnie), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener
(PVV), Nicolaï (VVD), Blom (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en Heerts
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31209-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl