Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000; Verslag algemeen overleg van vaste commissie Buza, op 16-9-1999, met ministers van Aartsen (BuZa) en Herfkens (OS), over o.a. situatie Afrika
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-V, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-10-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-V nr. 6

04-10-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de ministersOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000nr. 6VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 4 oktober 1999De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 16 september 1999 overleg gevoerd met minister Van Aartsen van Buitenlandse
Zaken en minister Herfkens voor Ontwikkelingssamenwerking over:– Afrika (21 501-02, nr. 289);– financiering van de oorlog in Rwanda (23 727, nrs. 30
en 31);– de actuele situatie in Soedan (26 200V, nr. 76);– Afrikanotitie (26 200V, nr. 88);– brief van minister van Buitenlandse Zaken inzake Soedan (21 501-04,
26 301, nr. 59);– brief van minister van Buitenlandse Zaken d.d. 20 augustus
1999 over de mensenrechtensituatie in Togo (BuZa 99-500).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Van Ardenne-Van der Hoeven (CDA) stelde dat zaken als
droogte, voortdurende dreiging van hongersnood, stammenstrijd, de rol van
veeteelt in de economie en de cultuur als bron van conflict maar soms ook
van verzoening, de plaats van de landbouw met betrekking tot de voedselvoorziening
in lokale gemeenschappen, jongeren die enerzijds middenin oude stammentradities
staan en anderzijds in een nieuwe tijd opgroeien, het uiteenvallen van grote
families, de toename van het aantal zwerfkinderen, onverzorgde weeskinderen
en kindgezinnen, miljoenen vluchtelingen in interne ontheemden, de nieuwe
democratieën waarin geen plaats meer is voor de chief en de dorpsoudste,
het veelvuldig voorkomen van ziekten als malaria en aids, de minderheidspositie
van talloze bevolkingsgroepen, en enorme bevolkingsgroei enz. het beeld van
Afrika bepalen. Afrika is een continent dat in feite niet te beschrijven is,
ook niet in een regeringsnotitie of in een algemeen overleg van luttele uren.
In Afrika is sprake van een voortdurende confrontatie op politiek, militair,
economisch, humanitair en cultureel niveau. Tijdens dit algemeen overleg is
de vraag aan de orde welke rol Nederland, de EU en de internationale gemeenschap
kunnen en willen spelen in dit complexe continent.In de Afrikanotitie staat dat Afrika als een prioriteit wordt beschouwd.
Dat valt positief te waarderen nu dit continent enigszins is weggezakt in
de belangstelling van de media en ook van de Tweede Kamer. Het
is goed dat Afrika van lieverlee weer op de politieke agenda komt. De vraag
is natuurlijk wel of er ook een aparte «Afrikaminister» gaat komen.
Als beide ministers de kar gaan trekken, moet duidelijk worden gemaakt wie
wat gaat doen. Mevrouw Van Ardenne wees er in dit verband op dat Nederland
voor wat betreft het landenbeleid een nieuw tijdperk binnentreedt. Dat heeft
ook gevolgen voor bepaalde Afrikaanse landen. De vraag is of het geen overweging
verdient meer in regionaal verband te gaan opereren.Het is jammer dat in de notitie over Afrika niets wordt gezegd over de
rol van maatschappelijke organisaties. In Afrika gaat het immers om de opbouw
van de civil society en daarbij zijn maatschappelijke en kerkelijke organisaties
onmisbaar. Deze organisaties opereren aan de basis van de samenleving bij
het lenigen van noden; zij letten op naleving van de mensenrechten, kunnen
signalen afgeven als bijvoorbeeld hongersnoden dreigen, doen aan conflictpreventie
enz.Mevrouw Van Ardenne vond een sterker Europees Afrikabeleid van groot belang.
Zijn de bewindslieden bereid een aparte notitie over het EU-beleid ten aanzien
van Afrika het licht te doen zien? De EU dient in ieder geval een coördinerende
rol te vervullen. Een afzonderlijk optreden van EU-lidstaten is zonder meer
inefficiënt en dus niet effectief.Gelukkig wordt in de notitie aandacht gevraagd voor de noodzaak van economische
versterking van Afrika. Denken de bewindslieden aan een speciaal Afrikaloket
voor het bedrijfsleven? Welke belemmeringen zijn er thans voor het Nederlandse
bedrijfsleven om meer te investeren in Afrikaanse landen? Welke nieuwe initiatieven
kunnen er nog worden genomen?De heer Koenders (PvdA) zei het erg belangrijk te vinden dat
Afrika zo snel mogelijk achter de coulissen van Kosovo en Timor te voorschijn
komt. De helft van het continent wordt gekenmerkt door een veenbrand van grote
en kleine conflicten. Er is weinig reden voor Afro-optimisme, overigens ook
niet voor het denkbeeld dat Afrika ten onder gaat aan onbeheersbare conflicten.
Het gaat veelal om politieke conflicten waaraan in de meeste gevallen schaarstesituaties
ten grondslag liggen. De oplossingen moeten dan ook in de politieke sfeer
worden gezocht. Uiteraard hebben wat dit betreft de Afrikaanse landen zelf
primair een taak, maar landen en internationale verbanden buiten Afrika hebben
tot taak Afrika te helpen bij het zoeken naar oplossingen. Dat is echter tot
nu onvoldoende gebeurd. Het is daarom goed dat in de notitie staat dat Afrika
politieke prioriteit geniet van de regering. Van de minister van Buitenlandse
Zaken mag verwacht worden dat hij Afrika hoger op de politieke agenda plaatst.
Hoe zal Nederland zich wat dit betreft opstellen in de EU? Kan Nederland ervoor
zorgen dat Afrika de nodige aandacht krijgt van de planningscel van de heer
Solana? Dat zou kunnen door bijvoorbeeld mensen ter beschikking te stellen
voor deze cel. Wellicht kan worden gezocht naar nieuwe coalities in Europa
om specifieke conflictgebieden op de agenda te krijgen. Nagegaan zou moeten
worden of via Duitsland Frankrijk betrokken kan worden bij een bespreking
van die agenda om gebrek aan overeenstemming binnen de Raad zoveel mogelijk
tegen te gaan. De heer Koenders zou zich verder ook kunnen voorstellen dat
de «vier van Herfkens» worden aangevuld door de «vier van
Van Aartsen» waarna dan gezamenlijk zou kunnen worden geconfereerd over
Afrika.In Burundi was in 1993 sprake van een geslaagd structureel aanpassingsbeleid,
een geslaagd democratiseringsproject en een succesvolle conflictpreventie.
Daarna ging het echter volledig mis. Het leek de heer Koenders dat eens kritisch
gekeken moet worden naar de westerse instrumenten ten behoeve van bijvoorbeeld
verkiezingen. In welke gevallen zijn die instrumenten meer en minder effectief?
In welke situaties functioneren de structurele aanpassingsprogramma's
het beste? In dit verband noemde hij nog het wapenexportbeleid van de diverse
landen en dus ook van Nederland. Het komt voor dat bij gecombineerde toepassing
van de diverse instrumenten sprake is van een averechtse werking.Wat betreft Soedan vroeg de heer Koenders of het niet mogelijk is dat
de regering zich op ministerieel niveau laat vertegenwoordigen in de IGAD-vergaderingen.
Welke criteria worden gehanteerd bij het verlenen van steun aan het juridische
systeem in Rwanda? Hij vroeg speciale aandacht voor Burundi waar de vredesagenda
langer is dan de regering zich kan veroorloven om te overleven. Welke positie
bekleedt Nederland in de internationale steun aan dit land? Willen de bewindslieden
initiatieven nemen met betrekking tot het opzetten van een demobilisatiefonds
ten behoeve van Oost-Kongo? Kan worden nagegaan waarom de VN-missie in Angola
niet goed heeft gefunctioneerd?Ten slotte vroeg de heer Koenders de bewindslieden aan te geven in welke
landen en gebieden zij hun conflictpreventiestrategie willen vormgeven en
daarbij ook in te gaan op de te hanteren instrumenten.Mevrouw Dijksma (PvdA) ging allereerst in op de positie van
Nederland in internationaal verband. Daarbij is sprake van een zekere betrokkenheid
bij landen en gebeurtenissen buiten Nederland. Verder heeft Nederland een
zekere verantwoordelijkheid voor het mondiale herverdelingsvraagstuk en ten
slotte dient een bijdrage te worden geleverd aan vrede en stabiliteit in de
wereld. Zij vroeg zich af welke samenhang er is tussen instrumenten van Ontwikkelingssamenwerking
en Buitenlandse Zaken. De notitie van de regering formuleert een begin van
een antwoord. In de notitie worden enkele sociaal-economische vraagstukken
beschreven, maar wat betekent dat concreet voor het dagelijks beleid van de
bewindslieden? Zullen er naar aanleiding van de notitie veranderingen optreden
ten departemente? Wie is waarop aanspreekbaar?De sociale agenda komt te weinig pregnant naar voren in de notitie. Bevordering
van goed beleid en bestuur is naast het bevorderen van veiligheid en stabiliteit
een hoofddoelstelling. Goed beleid houdt echter meer in dan goed financieel
en economisch beleid. Armoedebestrijding dient de basis te blijven vormen
van ontwikkelingssamenwerking. Hoe denken de bewindslieden dat te verankeren
in hun Afrikabeleid? Wat betekenen nieuwe investeringen in de sociale infrastructuur
in de Afrikaanse landen? De door de internationale financiële instellingen
geëiste structurele aanpassingsprogramma's leiden er vaak toe dat de
mensen aan de onderkant van de samenleving onevenredig worden belast. Is de
regering bereid dat probleem aan de orde te stellen in VN-verband? Financieel-economische
criteria dienen gecombineerd te worden met een uitgebreid sociaal programma.Mevrouw Dijksma merkte verder op dat het financieel-economisch beleid
een steviger impuls kan gebruiken. Nederland zou zich meer moeten inzetten
voor het opheffen van handelsbarrières. Dat heeft natuurlijk ook gevolgen
voor de westerse economieën. Kunnen de bewindslieden hierop ingaan? Wat
komt er terecht van de ideeën met betrekking tot een radicale schuldkwijtschelding
onder bepaalde condities?Ten slotte sprak mevrouw Dijksma haar waardering uit voor de alliantie
van vier bewindsvrouwen in de sector Ontwikkelingssamenwerking. Op hun agenda
staat helaas niet het onderwerp «vluchtelingen». Afrika vangt
intern vele duizenden vluchtelingen op en als dat wat meer zou doorklinken
in Nederland, zou dat wellicht het binnenlandse asieldebat in een ander daglicht
kunnen plaatsen.De heer Hoekema (D66) vroeg of minister Herfkens iets meer
inzicht kan verschaffen in de neerwaartse trend van de particuliere en ODA-fondsen
voor Afrika. Hij kon zich geheel vinden in de stelling dat hulp ineffectief
en zelfs schadelijk is in een gebrekkige beleidsomgeving. Het creëren
van een goede beleidsomgeving is echter in de eerste plaats een
verantwoordelijkheid van de Afrikaanse landen zelf.Gelukkig is in de nota over Afrika geen sprake meer van verkokering, maar
van een goed geïntegreerd Afrikabeleid waarvoor door middel van deze
nota een veelbelovende aanzet is gegeven. Welke rol ziet minister Herfkens
voor zich weggelegd in vergelijking met die van haar voorgangers. Is zij bereid
zich op ministerieel niveau te bemoeien met het Soedanvredesinitiatief? Het
is schrijnend te moeten vaststellen dat er aan de ene kant sprake is van een
uitzichtloos conflict, terwijl het land aan de andere kant volstrekt afhankelijk
is van buitenlandse hulp. Wat betreft Afrika is in sommige gevallen reden voor optimisme en in andere
reden voor pessimisme. Er is in ieder geval geen reden om te zeggen dat Afrika
zichzelf maar moet zien te redden of integendeel helemaal niets meer van Afrika
te verwachten. In sommige landen gaat het goed, terwijl aan de andere kant
de diverse conflicten reden geven tot zorg. Er is alle reden voor de EU om
in zetten op een geëngageerd beleid, maar daarbij moeten dan wel prioriteiten
worden gesteld. Tot nu toe zijn de keuzes veelal bepaald door het koloniale
verleden van de lidstaten of het ontbreken daarvan. Wellicht dat Duitsland
als land met een weinig belast koloniaal verleden binnen de EU een bepaalde
positie zou kunnen innemen.De heer Hoekema kon in grote lijnen instemmen met de analyse in de nota.
Wel vond hij dat de wisselwerking tussen conflicten en armoede iets pregnanter
naar voren had kunnen worden gebracht. In dit verband refereerde hij aan de
exploitatie van bodemschatten en dan met name aan het op de markt brengen
van diamanten door Unita in Angola. Kan er een beleid van «smart sanctions»
worden ontwikkeld? Kongo is een goed voorbeeld van de funeste gevolgen van
buitenlandse interventie. Het Lusaka-akkoord biedt gelukkig enige hoop voor
de toekomst.De mate van ingewikkeldheid van de Afrikaanse situatie mag niet leiden
tot moedeloosheid. De heer Hoekema wilde aan de doelstellingen van het Nederlandse
beleid het element van verzoening toevoegen. Ook wilde hij aan de hoofddoelstellingen
armoedebestrijding en voedselzekerheid toevoegen.Er wordt in de nota terecht veel aandacht besteed aan de wereldhandelsstructuur
en de noodzaak van coherentie in het Europese beleid. De noodzaak van donorcoördinatie
is evident. Er wordt nog te veel langs elkaar heen gewerkt.Waarin moet de VR-zitting van eind september culmineren? De heer Hoekema
stelde dezelfde vraag ten aanzien van de EU-Afrikatop in maart 2000. Hij hoopte
dat op die top ook zal worden gesproken over thema's als handel en integratie
met het buitenlands beleid van de EU. Verheugd was hij over de initiatieven
van Nederland met betrekking tot de kleine wapens en de illegale wapenhandel.
Kan daaraan een follow up worden gegeven die vergelijkbaar is met het wapenregister
van de VN?De situatie in Angola is zonder meer treurig te noemen. Het leek de heer
Hoekema dat uit de ontwikkelingen in dat land lering moet worden getrokken
voor de rol van de VN in het Grote Merenconflict. Soms is het beter iets niet
te doen dan iets halfslachtig te doen. Nederland zou steun kunnen bieden aan
de regionale vredesoperatie, het demobilisatieproces en het proces van nationbuilding
in Kongo.Ten slotte vroeg de heer Hoekema aandacht voor de noodzaak, de aidsepidemie
met volle kracht te blijven bestrijden. Hij vond het jammer dat het thema
van de armoedebestrijding in de steden in de nota ontbreekt.Het was de heer Van Middelkoop (GPV) opgevallen dat in de Afrikanotitie
niets staat over het regiobeleidsplan. Er wordt al enige tijd met minister
Herfkens gesproken over een landenbeleid, terwijl het nu toch weer gaat over
regio's. Dat laatste is onvermijdelijk maar het zou goed zijn als
de minister over dit fenomeen haar licht laat schijnen. De bewindslieden willen
prioriteit geven aan een geïntegreerd Afrikabeleid, maar ook zij zullen
zich realiseren dat hun mogelijkheden zeer beperkt zijn. Beide ministers gaan
bezoeken brengen aan een Afrika. Hoe is de rolverdeling op dit punt?Het leek de heer Van Middelkoop dat minister Herfkens zich niet zal kunnen
beperken tot louter armoedebestrijding. Bij de criteria voor de landenkeuze
horen immers ook politieke overwegingen. Welke voornemens heeft zij met betrekking
tot Afrika? In de nota staat dat Afrika als een prioriteit van het Nederlandse
beleid wordt beschouwd, maar de heer Van Middelkoop vond dat nader aangegeven
moet worden op welke punten Nederland actief wil zijn. Zo zou hij graag willen
weten welke inzet Nederland heeft als het gaat om de uitvoering van het Lusaka-akkoord.De bewindslieden schrijven terecht dat Zuid-Afrika en Nigeria «leading
nations» zijn in Afrika, maar dan is het toch wel merkwaardig dat in
de brief d.d. 20 mei 1999 staat dat Nederland geen mogelijkheden meer ziet
om een bijdrage te leveren aan de Nigeriaanse Ecomog-inspanningen. Zou het geen overweging verdienen eens na te gaan of met het oog op conflictpreventie
met een aantal gelijkgezinde landen een «coalition of prevention»
kan worden gevormd? Het is immers van groot belang dat de internationale gemeenschap
op tijd wordt gealarmeerd als ergens conflicten sluimeren. Waaruit bestaat
de Nederlandse inzet in de VN-werkgroep voor opbouw van een Afrikaanse capaciteit
voor vredeshandhaving? Kan iets worden geleerd van de partnership-for-peaceprogramma's
van de NAVO?Valt er iets mee te delen over de ministeriële bijeenkomst over kleine
wapens? Komt daarbij ook het onderwerp «kindsoldaten» aan de orde?Het gegeven dat in veel landen het onderwijsstelsel erodeert, zou tot
grote zorg aanleiding moeten geven. De term «cultuur van straffeloosheid»
wordt diverse malen gebruikt in de nota. Wellicht moet bij de opbouw van de
rechtsstaat ook gedacht worden aan investeringen in het gevangeniswezen. Daarnaast
verdient het overweging aandacht te besteden aan de noodzaak om – als
er kennelijk dan toch gevochten moet worden – tijdens conflicten een
min of meer universele fatsoenscode te volgen.De heer Van Middelkoop kon zich geheel aansluiten bij de woorden van mevrouw
Van Ardenne over de civil society en de rol van NGO's bij het proces van stabilisatie
in Afrika. Hij herhaalde zijn pleidooi voor een wapenembargo ten aanzien van
de landen in de sub-Sahara waar sprake is van spanningen en verwees in dit
verband naar een kamerbreed aangenomen motie van zijn hand.Mevrouw Karimi (GroenLinks) was teleurgesteld over de Afrikanotitie
die een zeer hoog PR-gehalte heeft maar verder weinig concreets heeft te melden.
Zij kon zich vinden in de stelling dat Afrika prioriteit dient te hebben in
het buitenlandse beleid, maar stelde vast dat een uitwerking in concrete voorstellen
achterwege is gebleven.Afrika is een enorm continent met grote problemen maar ook met grote potenties.
Er doen zich hoopgevende ontwikkelingen voor in de sfeer van de civil society.
Mevrouw Karimi had graag een grondige analyse gezien van de positieve en negatieve
ontwikkelingen in de diverse regio's. In de notitie had ook aandacht kunnen
worden besteed aan diverse democratische concepten, de rol van de informele
sector, de vraag welke dynamische ontwikkelingen ondersteuning verdienen enz.Minister Herfkens heeft tijdens de presentatie van haar landenbeleid gezegd
dat het structurele bilaterale beleid van overheid tot overheid is. Mevrouw
Karimi vond dit een van de belangrijkste beleidswijzigingen. Nu de nadruk
wordt gelegd op de gouvernementele kant wordt er ten onrechte minder aandacht
gegeven aan de civil society waaruit echter vaak goede initiatieven voortkomen. Mevrouw Karimi vond verder dat een regionale benadering nodig is om antwoorden
te kunnen formuleren op de grote problemen in Afrika. Wat dit betreft vond
zij het jammer dat de haar voorafgaande sprekers het woord «stabiliteitspact»
voor het Grote Merengebied nog niet hebben laten vallen. Een regionale benadering
verdraagt zich in ieder geval niet met de discussie over landen die indertijd
in de Kamer is gevoerd. Wat heeft de speciale EU-gezant, de heer Ajello, ondertussen voor elkaar
gekregen? Wat is er gebeurd met de door hem gemaakte analyses? Mevrouw Karimi
plaatste vraagtekens bij de opmerkingen over Kenia als een stabiele factor.
De ontwikkelingen in dit land en de wijze waarop het land bij het conflict
is betrokken, duiden daar bepaald niet op.Is de minister bereid te streven naar internationale afspraken over ook
de legale wapenexporten?Mevrouw Karimi sloot zich aan bij vragen over de handel in diamanten en
de kindsoldaten. Is de minister bereid in VN-verband te pleiten voor een minimumleeftijd
voor recrutering in militaire dienst van achttien jaar?Ten slotte vroeg mevrouw Karimi of bij de EU-Afrikatop ook vertegenwoordigers
van NGO's aanwezig zullen zijn.De heer Voorhoeve (VVD) kon in grote lijnen instemmen met de
Afrikanotitie. Het komt er nu natuurlijk op aan tot uitvoering te komen van
het in de notitie geformuleerde beleid.Veel van de westerse bemoeienis met Afrika is nogal eens ineffectief of
sorteert averechtse effecten, onder andere door het feit dat westerse landen
hun beleid slecht op elkaar afstemmen en elkaar soms regelrecht tegenwerken.
Ziet de minister van Buitenlandse Zaken kans de diverse onderwerpen van zorg
ten aanzien van Afrika te agenderen in de raad van ministers van de EU om
te helpen bewerkstelligen dat de EU meer eensgezind en effectiever gaat optreden?Verder vroeg de heer Voorhoeve of minister Herfkens kan ingaan op haar
contacten met de Afrikaanse regeringen die tijdens de discussie over het landenbeleid
van kritisch commentaar zijn voorzien door de Tweede Kamer: Kenia, Ethiopië
en Eritrea, Namibië en Zimbabwe. Zijn er perspectieven voor een verbetering
van de situatie in die landen? Is het mogelijk ten aanzien van Soedan te komen
tot een meer gecoördineerde EU-aanpak en een sterkere politieke vuist
te maken teneinde het slepende conflict aldaar te helpen beëindigen?Het is heel nuttig dat Nederland het VR-voorzitterschap gebruikt om Afrika
steviger op de agenda te plaatsen. Dat biedt naast de nodige coördinatie
in de EU een goede gelegenheid te helpen bewerkstelligen dat een dergelijke
coördinatie ook tussen de EU en de VS plaatsvindt. Een gezamenlijk optrekken
van Japan, Noord-Amerika en de EU ten aanzien van de meest problematische
landen in Afrika zou hoogstwaarschijnlijk nuttige effecten kunnen sorteren.Mevrouw Remak (VVD) zei erover verheugd te zijn dat de bewindslieden
in de Afrikanotitie afstand nemen van de stelling dat Afrika een verloren
continent is en dat zij aangeven hoe het enorme Afrikaanse potentieel beter
kan worden benut. Bovendien gaan zij zelfkritiek niet uit de weg. Daarbij
staat een geïntegreerde benadering – zowel intern als extern –
voorop. Bij «intern» moet worden gedacht aan de afstemming tussen
Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking en bij «extern»
aan de samenhang tussen het politieke, economische en het ontwikkelingssamenwerkingsinstrumentarium.De stelling dat Afrika geen verloren continent is, betekent niet dat nu
kan worden geconcludeerd dat Afrika gered is. De problemen zijn nog steeds
enorm. Tijdens een conferentie van de OAE is onderstreept dat veiligheid en
stabiliteit een verantwoordelijkheid vormen van de Afrikaanse landen zelf.
Toegespitst op Nigeria is die conclusie hoopvol, maar bij lange na niet genoeg.
De Nigeriaanse inspanningen met betrekking tot de Ecomog zijn
van zeer groot belang voor de stabiliteit in de regio. Het baarde mevrouw
Remak dan ook grote zorgen dat president Obasanjo heeft aangekondigd, zijn
troepen terug te zullen trekken. Hoe is de actuele stand van zaken? Welke
mogelijkheden heeft Nederland nog om bij te dragen aan de Nigeriaanse Ecomog-inspanningen
en hoe verhoudt dit zich tot de inspanningen, gericht op een Afrikaanse peace
keeping force? Zij was redelijk hoopvol gestemd over de mensenrechtensituatie
in Nigeria. The declaration of human responsibility, die president Obasanjo
recentelijk heeft uitgesproken, biedt perspectief.Mevrouw Remak was blij dat Nederland een actieve rol speelt met betrekking
tot de bestrijding van kleine wapens en het probleem van de kindsoldaten.
Hoe denkt de minister het probleem van de kleine wapens daadkrachtig te kunnen
aanpakken?Mevrouw Remak vond verder de EU-Afrikatop, die in april 2000 zal worden
gehouden, erg belangrijk. Deze top zal de verhouding tussen de EU en Afrika
een nieuwe dimensie kunnen geven. Hoe denkt minister Herfkens invulling te
geven aan de actieve rol die zij voorstaat? In het verleden heeft zij zich
nogal eens kritisch uitgelaten over de wijze waarop de EU invulling geeft
aan ontwikkelingssamenwerking. Kan zij iets meedelen over de voorbereidingen?Het is goed dat aangegeven wordt dat ontwikkelingssamenwerking meer is
dan bevordering van goed beleid en bestuur. Ook gezondheidszorg, onderwijs,
milieu, plattelandsontwikkeling en gender spelen een substantiële rol,
maar de rol die de NGO's op deze terreinen kunnen spelen is in de notitie
onderbelicht gebleven.Omdat vrouwen een bijzonder belangrijke rol spelen in de Afrikaanse economie,
moet de vraag worden gesteld op welke wijze met dit gegeven rekening wordt
gehouden bij het intensiveren van de economische betrekkingen met bijvoorbeeld
Nigeria. Mevrouw Remak ging ervan uit dat hieraan in de notitie over economie
en ontwikkeling ruime aandacht wordt besteed.Ook mevrouw Remak was van mening dat Afrika minder afhankelijk moet worden
van hulpstromen door te streven naar een sterkere exportpositie, geïntegreerd
in het internationale handelsstelsel. Alleen op die wijze zal uiteindelijk
sprake kunnen zijn van een gelijkwaardige relatie. Zij ging ervan uit dat
Nederland hieraan een actieve bijdrage blijft leveren, zodat over een aantal
jaren niet meer behoeft te worden gesproken over «ontwikkelingslanden»
maar over «landen in ontwikkeling». Het antwoord van de ministersDe minister van Buitenlandse Zaken merkte allereerst op dat
Afrika meer dan welk continent ook enorme contrasten kent. Alleen daarom al
is een samenhangende benadering van dit continent gewenst. Een alomvattende
Afrikastrategie is natuurlijk niet van de ene op de andere dag geformuleerd,
maar de regering streeft wel naar een meer coherente en effectieve benadering.
De Afrikanotitie pretendeert een begin daarvan te zijn. De minister wees erop
dat het een notitie is van het kabinet en dat het op basis van de verantwoordelijkheidsverdeling
binnen het kabinet het meest logisch is dat minister Herfkens en hij de ondertekenaars
zijn.Nederland wordt in zijn beleid geconfronteerd met landen in Afrika die
in verschillende ontwikkelingsstadia verkeren. De minister meende dat niet
langer met de gevoelens en reflexen van de 19e eeuw naar het continent moet
worden gekeken. Nederland heeft het voordeel dat het geen koloniaal verleden
heeft in Afrika. Het lijkt gewenst om in het verband van de Algemene Raad
naar min of meer vaste coalitiepartners te gaan zoeken. In dit verband dacht
hij in de eerste plaats aan Duitsland. Met minister Fischer is afgesproken
dat in de komende tijd tot een uitwisseling van standpunten zal worden gekomen.
Tegelijkertijd wordt samen met Zweden en het Verenigd Koninkrijk getracht
de stabiliteit in het Grote Merengebied te bevorderen. Wellicht
dat hieruit ook een coalitie van vier landen zal voortvloeien, die ernaar
zal streven dat in de Algemene Raad iets consequenter wordt gediscussieerd
over de gigantische problemen in Afrika. De rapporten van de heer Ajello,
wiens gezondheid momenteel overigens te wensen overlaat, kunnen daarbij een
rol van betekenis spelen.Het is zeker de bedoeling dat tijdens de EU-Afrikatop in Cairo ook de
handelsrelaties aan de orde komen. De minister zag ook een duidelijke rol
weggelegd voor de heer Solana; er zijn op dit punt mogelijkheden om het buitenlandse
beleid van de EU wat meer handen en voeten te geven. Het wordt tijd dat de
EU zich meer politiek op het continent presenteert. Enige bescheidenheid op
dit punt is gewenst, maar mag niet verhinderen dat er consequent aan wordt
gewerkt. Het eerste en voornaamste doel van de door de heer Kok voor te zitten
VR-zitting over Afrika is dat een follow up wordt gegeven aan de discussie
over het rapport van de secretaris-generaal van de VN.Nederland vindt het ook belangrijk dat het debat over de kleine wapens
weer op de internationale agenda komt. Daarbij zal zeer zeker ook het sanctieaspect
aan de orde worden gesteld. Hij zegde toe nadere mededelingen over de follow
up te zullen doen aan de Kamer na het debat in de Veiligheidsraad. Het vraagstuk
van de kindsoldaten vergt ook de nodige aandacht. Bij het proces van demobilisatie
zal terdege moeten worden gelet op de noodzaak van reïntegratie in de
samenleving en rehabilitatie. Nederland neemt actief deel aan de diverse fora
waarin het thema «kindsoldaten» aan de orde wordt gesteld. Er
wordt al geruime tijd onderhandeld over het facultatief protocol bij het VN-verdrag
voor de rechten van het kind. Een belangrijk struikelblok daarbij is het stellen
van leeftijdsgrenzen. Nederland houdt met het oog op wervingstechnische aspecten
vast aan een grens van zeventien in plaats van achttien jaar. Het spreekt
voor zich dat Nederland geen minderjarigen zal inzetten bij gewapende conflicten.De minister merkte vervolgens op dat het aanbeveling verdient dat Nederland
eens nagaat welke instrumenten het precies wil hanteren in zijn Afrikabeleid.
Wel is duidelijk dat met behulp van de huidige instrumenten en in samenwerking
met andere landen de nodige druk kan worden uitgeoefend. Hij ging ervan uit
dat onderwerpen als het stabiliteitspact c.a. op de agenda zullen staan van
de EU-discussie in de komende jaren.Ingaande op het conflict in de Grote Merenregio merkte de minister op
dat het de bedoeling is dat er een joint military committee komt waarin alle
facties zich moeten herkennen. Onlangs zijn er contacten geweest met de speciale
afgezant van de OAE die gevraagd heeft om steun voor de uitvoering van het
Lusaka-akkoord. Nederland heeft in dat verzoek bewilligd. Nodig is ondermeer
dat het nationale debat over de politiek-bestuurlijke toekomst van de republiek
Kongo op gang komt. Ontwapening van de milities is een cruciaal punt in de
onderhandelingen. Het debat over taken en mandaat van de vredesmissie is nog
niet afgerond. Hetzelfde geldt voor de inmiddels gevormde verkennerseenheid.
De minister zegde toe na te zullen gaan welke mogelijkheden er zijn om te
zorgen voor een consistente houding van de EU als het gaat om het druk uitoefenen
op de buurlanden van Kongo. Uiteraard zal ook worden getracht het Lusakaproces
stevig op de agenda van de VR te krijgen. Nederland ondersteunt de voorgenomen
verscherping van het sanctieregime ten opzichte van Unita.Nederland heeft erop aangedrongen dat de evaluatie van de VN-missie in
Angola zo spoedig mogelijk plaatsvindt. Dergelijke evaluaties hebben overigens
een structureel karakter («lessons learned unit»).Er zijn inmiddels EU-wapenembargo's gerealiseerd voor spanningsgebieden
als Kongo, Ethiopië, Eritrea, Sierra Leone en Soedan. Er zijn VN-embargo's
voor Angola, Ethiopië, Eritrea, Liberia, Rwanda, Sierra Leone
en Somalië. Zoals altijd is de uitvoering van dergelijke embargo's een
zwak punt. Nederland zet zich in voor een vergroting van de effectiviteit
van dit instrument. Naast versterking van grenscontroles is het van belang
dat de betrokken inlichtingendiensten en opsporingsambtenaren elkaar goed
weten te vinden en de relevante informatie uitwisselen.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zei het van erg
groot belang te vinden dat de Afrikanotitie is ondertekend door de ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking. Het zou een belediging
zijn van Afrika als alleen de naam van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
eronder had gestaan. Verder beschouwde zij het als een overwinning dat dankzij
het initiatief van haar collega van Buitenlandse Zaken enige maanden geleden
in de Algemene Raad voor het eerst serieus en uitgebreid is gesproken over
Afrika. Het feit dat er sprake is van een gezamenlijke verantwoordelijkheid
voor het Afrikabeleid houdt ook in dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zich bij afwezigheid van de minister van Buitenlandse Zaken bezighoudt met
buitenlands politieke aspecten op dat continent. Omgekeerd is het vanzelfsprekend
dat de minister van Buitenlandse Zaken zich in Afrika zo nodig bezighoudt
met aspecten van ontwikkelingssamenwerking. De minister merkte op met diverse
ministers-presidenten van Afrikaanse landen te hebben gesproken en het zou
natuurlijk heel merkwaardig zijn geweest te moeten afhaken als het gaat over
conflicten e.d. Bovendien dient een groot deel van het ontwikkelingssamenwerkingsinstrumentarium
politieke doelen zoals vredesinitiatieven. Het is dus van groot belang dat
buitenlands-politieke afwegingen binnen ontwikkelingssamenwerking mede gedragen
worden door de minister van Buitenlandse Zaken.In de gesprekken met Afrikaanse staatshoofden komt vaak de bemiddelende
rol van buitenlandse mogendheden aan de orde. President Museveni van Oeganda
gaf te kennen dat de OAE er zelf wel uit kan komen en dat buitenlandse bemiddeling
niet meer nodig is. Tijdens het gesprek met de president van Ethiopië
bleek eveneens dat een bemiddeling door landen van buiten de OAE niet welkom
was. Verder kan Mozambique een belangrijke rol spelen in de stabilisatie van
het Grote Merengebied en de minister had de indruk dat mede de Nederlandse
inbreng ertoe heeft geleid dat dit land een meer actieve rol is gaan spelen
in de regio. Zij wees erop dat het niet altijd even wenselijk is om direct
na dit soort gesprekken met persberichten naar buiten te komen. De minister
voegde hieraan toe tijdens haar bezoeken niet alleen met staatshoofden te
spreken, maar per definitie ook met leden van de oppositie, NGO's, academici
en de vrouwenbeweging.De minister zei grote waardering te hebben voor de wijze waarop Kenia
vluchtelingen uit de regio opvangt en tracht een bemiddelende rol te spelen
bij het oplossen van conflicten tussen een aantal Afrikaanse landen. In haar
gesprekken met Arop Moi had zij overigens te kennen gegeven dat er geen reden
is om met ontwikkelingsgeld onderontwikkeling te financieren. Tien jaar geleden
ging in Kenia 90% van de kinderen naar school, maar dat percentage is gezakt
tot onder de 70. Dat is het gevolg van slecht beleid en niet van bijvoorbeeld
een oorlogssituatie.Er is in het algemeen te weinig waardering voor de gastvrijheid van relatief
arme landen als Oeganda en Kenia voor vluchtelingen uit de regio. In de Afrikanotitie
staat overigens niets over de vluchtelingenproblematiek omdat daaraan in ander
verband aandacht wordt of zal worden besteed. Hetzelfde geldt voor thema's
als de schuldenproblematiek, economie en ontwikkelingssamenwerking, armoedebestrijding,
voedselzekerheid, de rol van NGO's en het belang van de civil society. Ook
de rol van het Nederlandse bedrijfsleven in Afrika zal apart aan de orde komen.
De Kamer beschikt reeds over de kaders van het beleid dat de regering voornemens is te voeren met betrekking tot bijvoorbeeld de vluchtelingenopvang.
In dit verband moet ook worden vermeld dat Nederland alert blijft op het geven
van hulp tijdens en na conflicten. Hierbij moet worden gedacht aan het ondersteunen
van kansrijke verzoeningsprocessen e.d.De minister merkte vervolgens op het conflictmanagementbeleid van haar
voorganger te zullen voortzetten. De al geruime tijd geleden besproken notitie
over dit onderwerp is in die zin achterhaald dat er een nieuw bilateraal landenbeleid
is. Bovendien was er in die notitie naar haar mening te weinig samenhang met
dossiers als handels- en schuldenproblematiek.Omdat er onvoldoende koopkrachtige vraag is, geeft de farmaceutische industrie
geen prioriteit aan de ontwikkeling van een vaccin voor de bestrijding van
malaria. De minister zei samen met mevrouw Brundtland bezig te zijn met de
ontwikkeling van een fonds dat de koopkrachtige vraag kan stimuleren. Er zijn
overigens meer initiatieven die niet specifiek op Afrika zijn gericht maar
waarvan Afrika wel het meeste kan profiteren. Zij noemde in dit verband het
schuldenbeleid, waarover zeer onlangs uitgebreid met de Kamer is gesproken,
en de wereldhandelspolitiek. De «vier dames van Herfkens» bespreken
onderwerpen die voor een groot deel betrekking hebben op Afrika. Te denken
valt aan de verbetering van de kwaliteit van de hulp, het slaan van een brug
tussen humanitaire hulp en de ontwikkeling op lange termijn enz. In dit gremium
wordt verder nagedacht over de vraag of de sectorale benadering ook kan worden
toegepast op de security sector. De minister zegde toe de Kamer in de toekomst
vaker en uitgebreider te informeren over deze en andere initiatieven.De minister wees er vervolgens op dat Nederland het enige donorland is
dat zijn inspanningen ten behoeve van de Balkan niet ten koste laat gaan van
Afrika. De Nederlandse inspanningen ten behoeve van Afrika gaan integendeel
voor het eerst in tien jaar omhoog. De minister zegde toe de Kamer hierover
nader te informeren voordat de begroting wordt behandeld.De minister wilde niet verhelen dat sommige Afrikanen heimwee hebben naar
het vorige Nederlandse beleid. Zij wees er in dit verband op dat na aandrang
uit de Kamer de condities voor de hulp aan Rwanda zijn aangescherpt en dat
indien medio 2000 zal blijken dat Rwanda zich kwalificeert voor een structurele
samenwerkingsrelatie, een bilaterale relatie tot de mogelijkheden kan gaan
behoren.Een van de prioriteiten van de regering is het Grote Merengebied, ook
al omdat Nederland redelijk actief is in landen als Oeganda, Rwanda en Burundi.
Met name in laatstgenoemd land verdienen overigens multilaterale inspanningen
de voorkeur. Hetzelfde geldt voor het creëren van een demobilisatiefonds
ten behoeve van Kongo en nagegaan moet worden welke multilaterale organisatie
wat dit betreft het meest effectief kan zijn. In de huidige situatie ligt
het niet voor de hand om met Burundi op regeringsniveau aan het werk te gaan,
maar wellicht dat de situatie aldaar in de loop van het vredesproces ten goede
zal veranderen.Een andere prioriteit betreft Ethiopië en Eritrea. Nu de hulp tijdelijk
is bevroren, moet elk vredesinitiatief sterk worden ondersteund. De minister
vroeg zich overigens af of de politieke wil wel aanwezig is om de problemen
op te lossen.Het voorzitterschap van het IGAD-partnersforum ten behoeve van het oplossen
van de problemen in Soedan rouleert. Dat de Noorse minister voor ontwikkelingssamenwerking
thans voorzitter is van dat forum wil niet zeggen dat Nederland zich inactief
opstelt. De Nederlandse financiële en andersoortige inspanningen zijn
bepaald niet gering. Wel is er aanleiding de modaliteiten van die inspanningen
nog eens te bezien.De internationale gemeenschap dient ook nauwlettend de ontwikkelingen
in Sierra Leone te volgen en het fragiele vredesproces zoveel mogelijk te steunen. Nederland geeft al relatief veel humanitaire hulp aan dit
land. Dat Nederland geen bijdrage meer levert aan de Nigeriaanse Ecomog-inspanningen
heeft te maken met het feit dat financiering van een vredesmacht niet onder
ODA-hulp valt. Omdat Mali erg veel doet om de situatie in de regio te stabiliseren,
krijgt dit land zoveel extra betalingsbalanssteun dat het vredescontingent
kan worden bekostigd. Dit model kan echter niet worden toegepast op Nigeria
omdat er nog geen IMF-akkoord voorligt. Een methode kan zijn om te komen tot
schuldenverlichting als Nigeria budgettaire prioriteit blijft geven aan de
financiering van Ecomog. Binnen de Club van Parijs is hierover nog geen overeenstemming
bereikt.De minister zei verheugd te zijn dat het thans mogelijk is na te gaan
hoe IMF-aanpassingsprogramma's uitwerken op de diverse bevolkingsgroepen.Nederland heeft een voortrekkersrol in de financiering van VN-activiteiten
in het algemeen en demobilisatieprogramma's in het bijzonder. Daarnaast is
Nederland de grootste donor op het gebied van de bestrijding van aids.De minister zei grote waardering te hebben voor de Global Coalition for
Africa. Dit forum leent zich uitstekend voor een diepgaande bespreking van
allerlei problemen in het continent.Nederland en Zweden zijn de enige EU-landen die een substantiële
bijdrage geven aan de VN-capaciteit ten behoeve van de OAE. In de Afrikawerkgroep
van de EU is er bij de andere landen op aangedrongen ook een bijdrage te leveren.De minister zei dat voorkomen moet worden dat de hulp aan Afrika wordt
geprivatiseerd, in die zin dat de hulpverlening volstrekt aan de NGO's wordt
overgelaten. Het is van groot belang dat de politiek verantwoordelijken in
de desbetreffende landen weten waaraan de hulp wordt besteed. Daarmee verdwijnt
de civil society overigens niet uit zicht, want per land wordt met de (potentiële)
partners van medefinancieringsorganisaties gezocht naar een goede balans.
De regering zal geen enkele NGO die in het verleden werd gesteund, zomaar
laten vallen.De minister merkte vervolgens op zich geheel te kunnen vinden in de in
het stabiliteitspact schuil gaande sentimenten. Afrika moet inderdaad gaan
figureren op het wereldtoneel. Ten slotte zei zij het volstrekt eens te zijn
met mevrouw Remak dat eigenlijk zou moeten worden gesproken van «landen
in ontwikkeling» in plaats van «ontwikkelingslanden».De voorzitter van de commissie,De BoerDe griffier van de commissie,Hommes XNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (GPV), Apostolou (PvdA), Van Gijzel (PvdA),
Voorhoeve (VVD), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter,
Hessing (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen
(SP), M. B. Vos (GroenLinks), Dijksma (PvdA), Van den Doel (VVD),
Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Van der Knaap (CDA), Ross-van
Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Wilders (VVD).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66),
Van 't Riet (D66), Rouvoet (RPF), Belinfante (PvdA), Duivesteijn (PvdA), Patijn
(VVD), Visser-van Doorn (CDA), Zijlstra (PvdA), Eurlings (CDA), Cherribi (VVD),
De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks),
Bussemaker (PvdA), Remak (VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Van den
Akker (CDA), Leers (CDA), Rosenmöller (GroenLinks), Feenstra (PvdA),
Balemans (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-V-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl