Jaarverslag en slotwet ministerie van Financiën 2009; Jaarverslag van het Ministerie van Financiën (Ixb)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2021-10-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139631
 2009-2010
 
 32 360 IXB
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Financiën 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 1
 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)
 Aangeboden 19 mei 2010
 Aandeel in ontvangsten IXB (x € 1 000)
 
 Aandeel in uitgaven IXB (x € 1 000)
 
 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB (x € 1 000)
 
 Inhoudsopgave
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 ALGEMEEN
 
 
 5
 
 
 
 1.
 AANBIEDING VAN HET JAARVERSLAG EN
VERZOEK TOT DECHARGEVERLENING VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN AAN DE VOORZITTERS
VAN DE EERSTE EN TWEEDE KAMER VAN DE STATEN-GENERAAL
 5
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 LEESWIJZER
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 BELEIDSVERSLAG
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 BELEIDSPRIORITEITEN
 11
 
 
 3.1
 Kredietcrisis
 11
 
 
 3.2
 Verantwoording beleidsprioriteiten
 18
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 BELEIDSARTIKELEN
 31
 
 
 4.1
 Belastingen
 31
 
 
 4.2
 Financiële markten
 47
 
 
 4.3
 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 61
 
 
 4.4
 Internationale Financiële
Betrekkingen
 72
 
 
 4.5
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 79
 
 
 4.7
 Beheer materiële activa
 86
 
 
 4.8
 Begrotingsbeleid en regeldruk
 94
 
 
 
 
 
 
 
 5.
 NIET-BELEIDSARTIKELEN
 104
 
 
 5.1
 Algemeen
 104
 
 
 5.2
 Nominaal en onvoorzien
 105
 
 
 
 
 
 
 
 6.
 BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 106
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 JAARREKENING
 
 
 111
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.
 VERANTWOORDINGSSTAAT
 111
 
 
 
 
 
 
 
 8.
 SALDIBALANS
 113
 
 
 
 
 
 
 
 9.
 BATEN-LASTENDIENSTEN
 125
 
 
 9.1
 Domeinen Roerende Zaken
 125
 
 
 9.2
 Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf
(RVOB)
 131
 
 
 
 
 
 
 
 10.
 Topinkomens
 137
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 BIJLAGEN
 
 
 138
 
 
 
 
 
 
 
 
 BIJLAGE 1: TOEZICHTRELATIES
ZBO’s/RWT’s
 138
 
 
 BIJLAGE 2: Overzicht niet-financiële
informatie over inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur externen)
 144
 
 
 
 
 A. ALGEMEEN
 1. AANBIEDING VAN HET JAARVERSLAG EN VERZOEK
TOT DECHARGEVERLENING VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN AAN DE VOORZITTERS
VAN DE EERSTE EN TWEEDE KAMER VAN DE STATEN-GENERAAL
 
 Hierbij bied ik het departementale jaarverslag van
het Ministerie van Financiën over het jaar 2009 aan.
 
 
 Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Financiën
decharge te verlenen over het in het jaar 2009 gevoerde financiële beheer.
 
 Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld.
Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer
met betrekking tot:
 a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
 b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
 c. de financiële informatie in het jaarverslag;
 d. de betrokken saldibalans;
 e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
 f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
 a. het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2009;
 b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2009 die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt; de slotwet is als afzonderlijk kamerstuk gepubliceerd;
 c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2009 met betrekking
tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel Jaarverslag van het Rijk;
 d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2009 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2009 alsmede met betrekking
tot de Saldibalans van het Rijk over 2009 (de verklaring van goedkeuring,
bedoeld in artikel 83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van
de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
 
 De Minister van Financiën,
 J. C. de Jager
 
 
 
 Dechargeverlening door de Tweede Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van Tweede Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de
voorzitter van de Eerste Kamer.
 
 
 
 Dechargeverlening door de Eerste Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de Eerste Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.
 
 2. LEESWIJZER
 Algemeen
 De begrotingshoofdstukken IXA (Nationale Schuld) en IXB (Financiën)
en BTW-Compensatiefonds omvatten het beleidsterrein van het ministerie van
Financiën. In de jaarverslagen worden de gerealiseerde beleidsdoelen,
instrumenten en de ingezette middelen ten opzichte van de ontwerpbegroting
2009 verantwoord.
 Dit jaarverslag heeft betrekking op IXB. De focus ligt op beleidsmatige
hoofdpunten. Waar relevant wordt verwezen naar Kamerstukken. Voor een toelichting
op de belastingontvangsten wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.
 
 De IXB-beleidsartikelen (paragrafen 4.1 t/m 4.5, 4.7 en 4.8) en niet-beleidsartikelen
(paragrafen 5.1 en 5.2) zijn de volgende:
 
 
 
 
 
 
 4.1
 Belastingen
 
 
 4.2
 Financiële markten
 
 
 4.3
 Financieringsactiviteiten publiek-private sector
 
 
 4.4
 Internationale financiële betrekkingen
 
 
 4.5
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 
 
 4.7
 Beheer materiële activa
 
 
 4.8
 Begrotingsbeleid en regeldruk
 
 
 5.1
 Algemeen
 
 
 5.2
 Nominaal en onvoorzien.
 
 
 
 
 Opbouw van het jaarverslag
 Na het deel Algemeen, aanbieding van het jaarverslag/dechargeverlening
en leeswijzer, paragrafen 1 en 2, bestaat de kern van het jaarverslag uit
het Beleidsverslag (paragrafen 3 t/m 6) en de Jaarrekening (paragrafen 7 t/m 10). Tot slot zijn 2 bijlagen opgenomen.
 In paragraaf 3 wordt ingegaan op de kredietcrisis en de beleidsprioriteiten
van het beleidsprogramma van het kabinet en de ontwerpbegroting IXB over 2009.
 Paragraaf 4 bevat de beleidsartikelen, bestaande uit 3 subparagrafen:
 – Algemene beleidsdoelstelling;
 – Budgettaire gevolgen van beleid en een financiële toelichting,
waarin opmerkelijke verschillen tussen ontwerpbegroting en realisatie worden
toegelicht. Dit betreft de toelichting op de verantwoordingsstaat uit de jaarrekening;
 – Operationele doelstellingen met een tabel waarin de mate van realisatie
van de in de ontwerpbegroting aangekondigde instrumenten wordt vermeld (realisatie
ja/nee). In de beleidsmatige (niet-financiële) toelichting wordt, waar
relevant, nader ingegaan op de belangrijkste beleidsresultaten en op opmerkelijke
verschillen ten opzichte van de ontwerpbegroting.
 In paragraaf 5 komen de niet-beleidsartikelen aan bod. Paragraaf 6 is
de bedrijfsvoeringsparagraaf. Hier wordt ingegaan op de bedrijfsvoeringvraagstukken
die zich gedurende het begrotingsjaar hebben voorgedaan. De bedrijfsvoeringsparagraaf
heeft het karakter van een uitzonderingsrapportage.
 
 De Jaarrekening bestaat uit paragraaf 7 Verantwoordingsstaten
IXB, Domeinen Roerende Zaken (DRZ) en Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB), paragraaf 8 saldibalans, paragraaf 9 baten-lastendiensten
DRZ en RVOB en in paragraaf 10 staat informatie omtrent de topinkomens.
 Bijlage 1 bevat een overzicht van zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s)
en rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) waarvoor Financiën
beleidsmatig verantwoordelijk is. In bijlage 2 staat informatie betreffende
de externe inhuur.
 
 Het beleidsverslag bevat financiële en niet-financiële gegevens.
Deze zijn aan verschillende kwaliteitsnormen onderhevig.
 
 Groeiparagraaf:
 In het beleidsverslag wordt evenals vorig jaar een overzicht gegeven van
de maatregelen die door het ministerie van Financiën zijn genomen bij
het bestrijden van de kredietcrisis en het bewaken van de stabiliteit op de
financiële markten. Daarnaast wordt dit jaar in deze paragraaf ingegaan
op de voortgang en ontwikkelingen ten aanzien van deze maatregelen.
 B. BELEIDSVERSLAG
 3. BELEIDSPRIORITEITEN
 In dit beleidsverslag wordt een overzicht gegeven van de maatregelen die
door het ministerie van Financiën zijn genomen bij het bestrijden van
de kredietcrisis en het bewaken van de stabiliteit op de financiële markten.
Daarnaast wordt in deze paragraaf ingegaan op de voortgang en ontwikkelingen
ten aanzien van deze maatregelen. Tevens wordt ingegaan op de beleidsprioriteiten
van het beleidsprogramma van het kabinet en de ontwerpbegroting op het terrein
van het ministerie van Financiën voor 2009. In paragraaf 3.2 is een tabel
met toelichting opgenomen met daarin per beleidsprioriteit informatie over
hoofddoelstelling en prestaties.
 3.1 Kredietcrisis
 Inleiding
 Als gevolg van de kredietcrisis is in 2009 door de minister van Financiën
een aantal maatregelen getroffen met het uiteindelijke doel om het vertrouwen
in de financiële markten en de reële economie weer te herstellen.
Deze maatregelen vinden hun weerslag in verschillende artikelen van de begrotingen
van het ministerie van Financiën. In de tabel hieronder wordt een totaalbeeld
gegeven van de verschillende crisismaatregelen, de budgettaire consequenties
en de vindplaatsen ervan in de jaarverslagen. Vervolgens worden de voortgang,
de ontwikkelingen en de mate van doelbereiking met betrekking tot deze maatregelen
weergegeven. In aanvulling hierop wordt in het Financieel Jaarverslag van
het Rijk een rijksbreed overzicht van de maatregelen opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1: De budgettaire gevolgen van de kredietcrisis (x € mln.)
 
 
 
 (in € mln.)
 2008
 2009
 Artikel
 
 
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 1. Deelneming Fortis/AA
 16 800
 1 350
 IXB, art. 3
 
 
 2. Verwerving belang RFS/AA
 6 540
 
 IXB, art. 3
 
 
 3. Verkoop FCI
 
 – 350
 IXB, art. 3
 
 
 4. Overbruggingskredieten Fortis
 44 341
 
 IXA, art. 1
 
 
 5. Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
 0
 – 36 516
 IXA, art. 1
 
 
 6. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
 – 502
 – 705
 IXA, art. 1
 
 
 7. Dividend Fortis/AA
 0
 0
 IXB, art. 3
 
 
 8. Dividend RFS/AA
 0
 0
 IXB, art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)
 
 
 
 
 
 
 9. Garantieverlening (geëffectueerd)
 
 32 611
 IXB, art. 3
 
 
 10. Afname voorwaardelijke verplichting (zonder uitgaven)
 
 
 IXB, art. 3
 
 
 11. Premieontvangsten uit CRI
 
 – 28
 IXB, art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mandatory Convertible Notes ABN-AMRO (MCN)
 
 
 
 
 
 
 12. Verstrekte converteerbare lening (MCN 7/09)
 
 800
 IXB, art. 3
 
 
 13. Renteontvangsten uit MCN 7/09
 
 0
 IXB, art. 3
 
 
 14. Verstrekte converteerbare lening (MCN 12/09)
 
 1 800
 IXB, art. 3
 
 
 
 ▵ Staatsschuld (excl. nr. 9 en 10)
 
 
 67 179
 
 
 – 33 649
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20
mld.)
 
 
 
 
 
 
 15. Verstrekt kapitaal ING
 10 000
 
 IXB, art. 3
 
 
 16. Verstrekt kapitaal Aegon
 3 000
 
 IXB, art. 3
 
 
 17. Verstrekt kapitaal SNS Reaal
 750
 
 IXB, art. 3
 
 
 18. Aflossing ING
 
 – 5 000
 IXB, art. 3
 
 
 19. Aflossing Aegon
 
 – 1 000
 IXB, art. 3
 
 
 20. Aflossing SNS Reaal
 
 – 185
 IXB, art. 3
 
 
 21. Couponrente ING
 
 – 645
 IXB, art. 3
 
 
 22. Couponrente Aegon
 
 – 166
 IXB, art. 3
 
 
 23. Couponrente SNS Reaal
 
 – 38
 IXB, art. 3
 
 
 24. Repurchase fee ING
 
 – 295
 IXB, art. 3
 
 
 25. Repurchase fee Aegon
 
 – 108
 IXB, art. 3
 
 
 26. Repurchase fee SNS Reaal
 
 0
 IXB, art. 3
 
 
 
 ▵ Staatsschuld
 
 
 13 750
 
 
 – 7 436
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C. Back-up faciliteit ING1
 
 
 
 
 
 
 27. Funding fee
 
 3 903
 IXB, art. 3
 
 
 28. Management fee
 
 59
 IXB, art. 3
 
 
 29. Portefeuille ontvangsten
 
 – 3 819
 IXB, art. 3
 
 
 30. Garantiefee
 
 – 129
 IXB, art. 3
 
 
 31. Verhoging garantie fee n.a.v. Europese Cie.
 
 0
 IXB, art. 3
 
 
 32. Additionele fee n.a.v. Europese Cie.
 
 – 14
 IXB, art.
3
 
 
 33. Meerjaren verplichting aan ING
 
 15 857
 Saldibalans
 
 
 34. Alt-A portefeuille
 
 18 352
 Saldibalans
 
 
 35. Saldo Back-up faciliteit (27 t/m 32 afgerond)
 
 0
 IXB, art. 3
 
 
 
 ▵ Staatsschuld (excl. nr. 33 en 34)
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 ▵ Verplichting (balans & schuldrelevant)
(nr. 33)
 
 
 
 15 857
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200
mld.)
 
 
 
 
 
 
 36. Garantieverlening (geëffectueerd)
 2 740
 47 535
 IXB,
art. 2
 
 
 37. Afname voorwaardelijke verplichting (zonder uitgaven)
 
 – 3 174
 IXB, art. 2
 
 
 38. Premieontvangsten op basis van garanties bancaire leningen
 0
 – 116
 IXB, art.
2
 
 
 39. Schade-uitkeringen
 0
 0
 IXB, art. 2
 
 
 
 ▵ Staatsschuld (excl. nr. 36 en 37)
 
 
 
 – 116
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E. IJsland
 
 
 
 
 
 
 40. Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave
 1 236
 192
 IXB, art. 2
 
 
 41. Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB
 
 7
 IXB, art. 2
 
 
 42. Vordering op IJslandse DGS
 1 322
 7
 Saldibalans
 
 
 43. Opgebouwde rente op vordering
 
 74
 Saldibalans
 
 
 44. Ontvangsten lening IJsland (i.) aflossing
 
 0
 IXB, art. 2
 
 
 45. Ontvangsten lening IJsland (ii.) rente
 
 0
 IXB, art. 2
 
 
 
 ▵ Staatsschuld (excl. nr. 42 en 43)
 
 
 1 236
 
 
 199
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F. Overige gevolgen
 
 
 
 
 
 
 46. Uitvoeringskosten en inhuur externen
 11
 43
 IXB, art. 3
 
 
 47. Terug te vorderen uitvoeringskosten inhuur externen
 0
 3
 Saldibalans
 
 
 48. Ontvangen uitvoeringskosten externen
 – 2
 – 12
 IXB, art. 3
 
 
 
 ▵ Staatsschuld
 
 
 82 165
 
 
 – 41 002
 
 
 
 
 
 Staatsschuld cumulatief voor renteberekening
 
 
 82 165
 
 
 41 163
 
 
 
 
 
 Berekende rente over gemiddelde staatsschuld2
 
 
 450
 
 
 2 036
 
 
 
 
 
 
 
 1 De transactie luidt in US dollar. Ten behoeve van de Rijksbegroting
en het Financieel Jaarverslag van het Rijk worden bedragen omgerekend naar
euro’s. Zie voor toelichting ook artikel 3 en saldibalans.
 
 2 Door de integrale benadering van schuldmanagement –
dat wil zeggen: de financieringsbehoefte van de Staat wordt in haar totaliteit
gedekt, ongeacht herkomst van de financiering – is het in principe niet
mogelijk het totaal aan gerealiseerde rentelasten exact uit te splitsen naar «reguliere»
rentelasten en rentelasten als gevolg van de kredietcrisis. De rentelasten
als gevolg van de toename van de staatsschuld door de getroffen kredietcrisismaatregelen
zijn benaderd door het gemiddelde aandeel van de crisismaatregelen in de totale
gemiddelde staatsschuld over 2009 (conform EMU-definitie) te vermenigvuldigen
met de totale rente op staatsschuld in 2009. Deze methode is enigszins grof
maar geeft een indicatie van de gemiddeld toerekenbare rentelasten. De meerjarenverplichting
van de Staat aan ING wordt niet in deze berekening meegenomen, omdat de rente
op deze meerjarenverplichting via de funding fee direct aan ING wordt betaald
(zie begrotingshoofdstuk IXB, artikel 3). Tegenover deze rentelasten staan
ook renteontvangsten (zie tabel).
 Voortgang en ontwikkelingen kredietcrisismaatregelen
 De agenda van het ministerie van Financiën werd in 2009 voornamelijk
bepaald door de gevolgen van de kredietcrisis. Naast het beheer van de in
2008 verworven deelnemingen en securities is begin 2009 tussen de Staat en
ING een transactie overeengekomen waarbij de Staat 80% van het risico
van de gesecuritiseerde hypotheekportefeuille van ING heeft overgenomen. Het
beheer van Fortis Bank Nederland en ABN AMRO heeft geleid tot de herkapitalisatie
van beide deelnemingen (in twee ronden), de verkoop van FCI, de EC-remedy
en de oprichting van de nieuwe holding (ABN Amro Group). Met IJsland zijn
gesprekken gevoerd over de terugbetaling van de aan IJsland verstrekte lening
in het kader van Icesave. De gararantieregeling interbancaire leningen is
met 6 maanden verlengd en over de DSB bank N.V. is het faillissement uitgesproken.
Al deze ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een intensivering van de dialoog
tussen betrokken stakeholders, zoals de toezichthouders, de Europese Commissie
(EC) en de financiële sector zelf. Het ministerie van Financiën
heeft in 2009 ten behoeve van de uitvoering van het parlementair onderzoek
financieel stelsel haar medewerking verleend. Daarnaast heeft de motie Weekers
en de discussie over het op afstand plaatsen van de Beheersorganisatie Financiële
Instellingen geleid tot een aantal Algemeen Overleggen (AO’s). Hieronder
wordt nader ingegaan op de hierboven genoemde ontwikkelingen waarbij voor
zover en waar mogelijk de prestaties en de mate van doelrealisatie worden
weergegeven.
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 Op 22 juli 2009 is het belang van de Staat à 100% in Fortis
Corporate Insurance N.V. (FCI), en de bedrijven waarin FCI op dat moment aandelen
hield, verkocht aan Amlin (Overseas Holdings) Limited voor een bedrag van € 350
mln. Op 21 november 2008 is met de Tweede Kamer gedeeld dat de mogelijkheden
tot privatisering worden onderzocht (Kamerstukken II 2008/09, 31 789,
nr. 1). Op 2 juni 2009 is de Tweede Kamer geïnformeerd aangaande
de intentie van de Minister om de hiervoor beschreven privatisering uit te
voeren.
 
 Op 26 juni 2009 (Kamerstukken II 2008/09, 31 789, nr. 12) is de Tweede
Kamer een voorstel voorgelegd voor het eerste deel van de herkapitalisatie
van de N-share (ABN AMRO). In verband met de naderende splitsing van het concern
werd een kapitaalversterking van € 2,5 mld. voorgesteld. Het grootste
gedeelte hiervan, € 1,7 mld., is gerealiseerd door het afgeven van
een garantie op de Nederlandse hypothekenportefeuille (CRI). Het overige gedeelte, € 0,8
mld., kreeg de vorm van een verplicht converterende lening (mandatory convertible
note, MCN).
 
 Op 19 november 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 31 789, nr. B/23)
is de definitieve herkapitalisatie van Fortis Bank (Nederland) N.V. (FBN)
en de N-share aan de Tweede Kamer voorgelegd. De Tweede Kamer is op grond
hiervan akkoord gegaan met een kapitaalinjectie van € 3,03 mld.
en een schuldomzetting van € 1,35 mld. De conversie heeft plaatsgevonden
in december 2009. Van de kapitaalinjectie is € 1,8 mld. gerealiseerd
door uitgifte van aanvullende mandatory convertible notes. De resterende financiering
zal worden afgestemd op de voortgang van separatie en integratie van beide
banken.
 
 De Europese Commissie (EC) heeft bij de voorgenomen fusie van Fortis Bank
SA/NV en ABN AMRO in 2007 mededingingsproblemen voor de Nederlandse financiële
markt geconstateerd. Fortis Bank SA/NV heeft zich hierop tot
de EC remedy verplicht, waardoor ABN AMRO verplicht was een deel van zijn
activiteiten af te stoten. Nadat de Staat der Nederlanden FBN in oktober 2008
had overgenomen is geconcludeerd dat een fusie tussen FBN en de N-share de
beste strategische optie vormde. Dit betekende dat de voorliggende EC remedy
onverkort van kracht zou blijven. De Tweede Kamer is hierover op 19 november
2009 (Kamerstukken II 2009/10, 31 789, nr. B/23) in extenso geïnformeerd.
Inmiddels is een koopovereenkomst met Deutsche Bank getekend. De daadwerkelijke
overdracht van de aandelen van de EC remedy vindt plaats na de separatie van
ABN AMRO. Met de remedy is de belangrijkste belemmering voor de integratie
van FBN en ABN AMRO weggenomen.
 B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20
mld.)
 ING heeft een overeenkomst gesloten om voor € 5 mld. aan securities
vervroegd terug te betalen. Hierbij heeft ING tevens de nog verschuldigde
rente en een premie welke afhankelijk is van de beurskoers betaald, de repurchase
fee. In totaal heeft de Staat hiervoor circa € 515 mln. ontvangen.
De dividendbelasting wordt in 2010 door de Staat ontvangen.
 
 Aegon en SNS Reaal hebben eveneens gebruik gemaakt van de mogelijkheid
tot vervroegde terugbetaling van securities ter waarde van respectievelijk € 1
mld. en € 185 mln. Hierbij is een rente verschuldigd van respectievelijk € 44
mln. en € 7 mln. Van deze laatste € 7 mln. ontvangt de
Staat nog de ingehouden dividendbelasting van € 1 mln. Aegon heeft
naar aanleiding van de aflossing ook een repurchase fee betaald, waarvan de
hoogte afhankelijk was van de beurskoers. Deze repurchase fee bedroeg € 108
mln.
 C. Back-up faciliteit ING
 Begin 2009 hebben de Staat en ING Groep N.V. overeenstemming bereikt over
een back-up faciliteit die betrekking heeft op de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille
van ING (Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 95). ING heeft om
accountingtechnische redenen moeten afwaarderen op deze portefeuille ten laste
van het eigen vermogen. De back-up faciliteit zorgt ervoor dat deze accountingtechnische
verlaging grotendeels ongedaan wordt gemaakt en stelt ING in staat eigen vermogen
vrij te spelen.
 
 In de transactie was initieel sprake van vier kasstromen (funding fee,
management fee, portefeuille ontvangsten en garantiefee). Later is een additionele
betaling overeengekomen tussen de Staat en ING (Kamerstukken II 2009/10, 31 371,
nr. 273), waardoor twee extra kasstromen zijn toegevoegd.
 Het CBS heeft begin oktober 2009 de back-up faciliteit geclassificeerd
als staatsschuld. Er is volgens het CBS sprake van overdracht van economische
eigendom waardoor tegenover het eigendom een verplichting moet staan. Naar
aanleiding daarvan wordt in dit jaarverslag de meerjaren kasverplichting aan
ING vermeld op de saldibalans. Tegenover de meerjaren kasverplichting per
ultimo 2009 staat de Alt-A portefeuille. Er is een toelichting op de vermelde
posten te vinden bij beleidsartikel 3 en de saldibalans, waar de ING back-up
faciliteit wordt verantwoord.
 D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200
mld.)
 De garantieregeling interbancaire leningen is in 2008 in het leven geroepen
om de financiering van financiële instellingen op gang te brengen, zodat
de kredietverlening aan bedrijven en particulieren wordt gewaarborgd. Door
een gebrekkig functioneren van de kapitaalmarkt voor middellange termijn financiering
konden bij financiële instellingen liquiditeitsproblemen
ontstaan, waardoor ook fundamenteel gezonde instellingen zichzelf moeilijk
konden financieren.
 De garantieregeling moet daarbij in samenhang worden gezien met andere
maatregelen ter bescherming van de financiële sector. In 2009 zijn onder
de garantieregeling aan zes banken garanties verleend: LeasePlan, NIBC Bank,
SNS Bank, ING Bank, Fortis Bank Nederland en Achmea Hypotheekbank. Vanaf 23 oktober
2008, de ingangsdatum van de garantieregeling, tot het einde van 2009 is in
totaal € 50,3 mld. aan garanties geëffectueerd.
 
 De kapitaalmarkt heeft zich het afgelopen jaar ten dele hersteld. Ondanks
dat blijft het herstel echter fragiel. Daarom heeft de minister van Financiën
besloten dat het op 31 december 2009 nog te vroeg was om tot een algehele
exit van de garantieregeling te komen en de garantieregeling te verlengen
tot en met 30 juni 2010. Over deze verlenging heeft de minister van Financiën
de Tweede Kamer op 7 december 2009 geïnformeerd (Kamerstukken II
2009/10, 32 013, nr. 4). Tegelijkertijd is besloten om de garantieregeling
minder aantrekkelijk te maken door de garantiepremie per 1 januari 2010
te verhogen. Op die manier worden de banken gestimuleerd zich op alternatieve
wijze te financieren.
 
 Op Europees niveau hebben de lidstaten onderling aangegeven dat een exit-strategie
met betrekking tot de garantieregeling gecoördineerd dient te verlopen,
waarbij het van belang is dat met betrekking tot de timing van de exit rekening
wordt gehouden met lidstaat-specifieke omstandigheden, aangezien lidstaten
en hun financiële sector op verschillende wijze door de crisis zijn getroffen.
 E. IJsland
 Op 11 oktober 2008 heeft Nederland met IJsland een Memorandum of Understanding
afgesloten. Dit betrof de voorfinanciering van de verplichtingen van IJsland
op grond van de richtlijn depositogarantiestelsels.
 
 Op 5 juni 2009 is een leenovereenkomst tot stand gekomen tussen Nederland
en IJsland (evenals tussen het Verenigd Koninkrijk en IJsland) waarin de voorwaarden
voor terugbetaling van de lening zijn opgenomen. De verplichting om de lening
terug te betalen rust allereerst bij het IJslands depositogarantiefonds. Het
betreft hier echter een private partij (een stichting). Daarom is er in de
leenovereenkomst een garantie van de IJslandse staat opgenomen.
 
 Voordat de IJslandse regering een dergelijke staatsgarantie mag afgeven
heeft zij toestemming van het IJslandse parlement nodig. De leenovereenkomst
is daarom door middel van een wet aan het IJslandse parlement voorgelegd.
Op 28 augustus 2009 heeft het IJslandse parlement de staatsgarantie op
de leenovereenkomst toegestaan, maar wel onder bepaalde voorwaarden. Nederland
en het Verenigd Koninkrijk konden niet met deze voorwaarden instemmen, omdat
niet kon worden gegarandeerd dat de lening geheel zou worden afbetaald.
 
 Na nieuwe gesprekken met IJsland is op 19 oktober een nieuwe leenovereenkomst
ondertekend (zowel door Nederland als het Verenigd Koninkrijk) en aansluitend
een nieuwe wet aan het IJslandse parlement voorgelegd. Deze wet is op 31 december
2009 door het IJslandse parlement goedgekeurd.
 De IJslandse president maakte echter op 5 januari 2010 bekend dat hij
de wet niet zou ondertekenen. Vanwege de grote gevolgen van deze wet voor de IJslandse bevolking heeft de IJslandse president deze wet middels
een referendum op 6 maart 2010 voorgelegd aan de IJslandse bevolking.
Het resultaat van dit referendum was een afwijzing door de bevolking van IJsland
van het Icesave-akkoord met Nederland en het Verenigd Koninkrijk.
 Na de uitslag van het referendum heeft de minister van Financiën
(samen met zijn Britse collega) in een brief aan de IJslandse minister Sigfusson
aangegeven gecommitteerd te zijn aan het vinden van een oplossing die in lijn
is met internationale standaarden.
 F. Overige gevolgen
 De in 2008 verworven deelnemingen en de gedane kapitaalinjecties in ING,
AEGON en SNS waren grote en/of complexe investeringen. Het beheer van de deelnemingen
en de kapitaalinjecties en het daarvoor benodigde externe advies op juridisch,
strategisch en financieel gebied heeft in 2009 tot hoge advieskosten geleid.
In alle gevallen waar er sprake is geweest van het verstrekken of vrijspelen
van kapitaal, is afgesproken dat deze kosten worden doorbelast. De overige
advieskosten, waar geen afspraken over zijn gemaakt met de financiële
instellingen, zijn te categoriseren als aandeelhouderskosten, die de Staat
in zijn rol als aandeelhouder in FBN, ABN AMRO en ASR heeft gedaan.
 Overige ontwikkelingen in 2009
 DSB bank
 Op 12 oktober 2009 heeft de Arrondissementsrechtbank van Amsterdam op
verzoek van de Nederlandsche Bank (DNB) de noodregeling van toepassing verklaard
op de DSB Bank N.V. te Wognum («DSB Bank»).
 
 Met name vanaf 1 oktober verkeerde de DSB Bank in toenemende financiële
moeilijkheden. Alhoewel de onderneming op dat moment nog aan de solvabiliteits-
en liquiditeitsnormen voldeed, verslechterde de situatie vanaf dat moment
snel. Directe aanleiding daarvoor lijkt te zijn gelegen in dreigende claims
met uitstroom van spaargeld als gevolg. In combinatie met twijfel over de
kwaliteit van het onderpand, dat van belang is voor het aantrekken van liquide
middelen, leidde dat tot een snelle verslechtering van de liquiditeitspositie.
DNB heeft uiteindelijk de noodregeling aangevraagd vanwege de grote uitstroom
van liquiditeiten die het voortbestaan van DSB Bank op korte termijn in gevaar
bracht. Ook de onder druk staande solvabiliteit speelde een rol. Het aanvragen
van de noodregeling is een ingrijpend toezichtsinstrument. Vooral voor klanten
en werknemers van DSB Bank was dit een beslissing met ingrijpende gevolgen,
maar deze uitkomst bleek onvermijdelijk. Het weekend van 10 en 11 oktober
hebben de Nederlandse Staat, DNB en vijf Nederlandse banken (Rabobank, ABN
Amro, ING, Fortis en SNS REAAL) gezocht naar een andere oplossing. Dat was
een constructief overleg, maar de risico’s bleken te groot, ook voor
de belastingbetaler.
 
 Ook na het aanvragen van de noodregeling en de uitspraak van de rechter
zijn verschillende opties ter tafel gekomen die door diverse partijen bekeken
en besproken zijn. Al het mogelijke is gedaan om een oplossing voor de ontstane
situatie te vinden. Uitgangspunt voor de Staat was, dat er uitzicht moest
zijn op de opbouw van een structureel levensvatbaar bedrijf. Er is op verschillende
manieren gezocht naar een oplossing voor DSB maar in alle varianten waren
de risico’s voor de belastingbetaler onaanvaardbaar groot. Op 19 oktober
2009 heeft de rechter het faillissement van DSB Bank NV uitgesproken.
 Parlementair onderzoek financieel stelsel
 Medio 2009 is door de Tweede Kamer de tijdelijke commissie onderzoek financieel
stelsel (TCOFS) ingesteld. De werkzaamheden van deze commissie zijn vastgelegd
in een onderzoeksvoorstel, onderverdeeld in fase I en II (Kamerstukken II
2009/10, 31 980, nr. 1). Fase I behelst het in kaart brengen van
de oorzaken van de recente turbulente ontwikkelingen, structurele problemen
en de daaraan gekoppelde reeds genomen maatregelen in het financiële
stelsel. Op basis hiervan zal de onderzoekscommissie mogelijk aanbevelingen
voor verdere structurele verbetering van het stelsel doen. De verwachting
is dat fase I van het parlementair onderzoek afgerond wordt in de eerste helft
van 2010. Ten behoeve van de uitvoering van het parlementair onderzoek heeft
het ministerie van Financiën haar medewerking verleend door het verstrekken
van informatie aan de onderzoekscommissie, bijvoorbeeld door beantwoording
van vragen in de openbare gesprekken.
 Beheersorganisatie financiële instellingen
 Op 30 juni 2009 heeft de Tweede Kamer een motie ingediend waarin de regering
wordt verzocht in overleg met het parlement een kleine en effectieve organisatie
met eigen rechtspersoonlijkheid in te stellen, belast met de uitoefening van
aandeelhouders-, aansturings- en beheerstaken en om de belangen van de Staat
der Nederlanden optimaal te dienen (motie-Weekers cs, Kamerstukken II 2008/09,
31 965, nr. 7). Hiermee wordt een transparante belangenscheiding,
een geloofwaardige exit-strategie en een zakelijk niet-politiek beheer beoogd.
In een brief aan de Tweede Kamer heeft de minister van Financiën aangegeven
welke mogelijkheden hij ziet voor een externe beheersorganisatie en welke
randvoorwaarden hij wenst te stellen aan het eventueel op afstand plaatsen
(Kamerstukken II 2009/10, 32 000, nr. 2). De gedachtewisseling met
de Tweede Kamer over dit onderwerp is nog niet afgerond.
 3.2 Verantwoording beleidsprioriteiten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel beleidsprioriteiten
 
 
 
 Nr. kabinetsdoelstel- ling/project
 Omschrijving
 Nr. relevant beleidsartikel/OD
 Financieel
belang: realisatie 2009
 Behaalde tussenresultaten
in 2009 volgens delivery overzicht AZ
 
 
 1. Doelstelling 16
 Minder regels, minder instrumenten en minder
loketten
 4.7.2.4
 € 11,5 mln. 
 Zie tabel bij de toelichting.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Doelstelling 22
 Het stimuleren van duurzame consumptie en
productie.
 Artikel 1 OD 2 (par. 4.1.2.2)
 De vergroenings maatregelen zijn
structureel gedekt uit de opbrengst van het eerste gedeelte van het amendement-Cramer
op het Belastingplan 2009.1 Het gaat hierbij om een bedrag van
structureel € 21 mln. per jaar.
 Het inzetten van het fis- cale instrument is erop gericht om de niet-fiscale
doelstellingen van het kabinetsbeleid te realiseren. Dit zijn, tenzij expliciet
anders vermeld, grotendeels doelstellingen van andere departementen. De betreffende
departementen verantwoorden zich over de mate van doelbereiking. Hierover
worden der- halve geen meetbare gegevens opgenomen binnen de begroting en
het jaarverslag IXB.
 
 
 
 
 
 1 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 70.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsprioriteit
 Hoofddoelstelling
 Prestaties in 2009
 Hoofddoelstelling
behaald?
 
 
 
 IXB
 
 
 
 
 
 
 3. Houdbare financiering van beleidsprioriteiten
 Het behalen van een structureel EMU-overschot
van 1,1% BBP in 2009; handhaven begrotingsregels. 
 – Het structurele overschot is in 2009 nog niet gerealiseerd– Naar
aanleiding van de economische crisis zijn de begrotingsregels aangepast.
 Nee Aangepast
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Toezicht Belastingdienst
 Naleving van de wetgeving
 – Projectmatig toezicht gericht op compliance gestart.– Landelijke
thema’s uitgevoerd (inkeerders, vastgoed, privé gebruik auto).– Uitbreiding
horizontaal toezicht (convenanten ZGO, MGO, MKB en gemeenten).– Groeiend
aantal actualiteitsbezoeken.
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst
 Vernieuwen processen voor Toeslagen en loonaangifteketen
 – Het nieuwe toeslagensysteem
is opgeleverd ten behoeve van testen (systeem wordt in 2010 gefaseerd geïmplementeerd).– De
werkende keten is bereikt. De kwaliteit van de gegevens in de loonaangifteketen
is verbeterd. Loongegevens zijn met succes gebruikt voor proef vooringevulde
aangifte.
 Deels
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verbeteren
procesinrichting ten behoeve van de dienstverlening aan burgers en bedrijven
 – Digitale dienstverlening
is sterk verbeterd.– Eerste stap vooringevulde aangifte gerealiseerd.– Afgiftetermijnen
VAR-verkla- ringen en BTW-nummers verbeterd.– Uitbreiding openingstijden.– Telefonische
bereikbaarheid over 2009 niet op peil.– Norm Awb-conform afhandelen
bezwaren en klachten nog niet bereikt.
 Deels
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vereenvoudiging
(fiscale) wetgeving
 – Vereenvoudiging
Toeslagen– Vereenvoudiging loonheffingen– Vereenvoudiging
arbeidsrelaties– Herziening Successiewet
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sturing
op de ICT-organisatie
 – Vernieuwde
testaanpak vastgesteld.– Waarborgen van goede ont- vangst en verzending
berichten belastingplichtigen door input- en outputcontrole.– Herinrichting
van de IV-keten.– Toetsen van ICT-projecten aan architectuurkaders.
 Deels
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Complexiteitsreductie
automatisering
 De programma’s
Complexiteitsreductie zijn voor een deel voortgezet (continuïteitsmaatregelen
resp. opstellen concernarchitectuur). Rest van het programma is opgeschort.
 Nee
 
 
 
 
 
 
 
 
 6. Stabiele en internationaal concurrerende financiële
markten, effectief toezicht en verantwoord ondernemingsbestuur. Verbeterde
samenwerking tussen toezichthouders.
 Verbeterde informatie voor en door marktpartijen.
 Op basis van artikel 1:44, lid 2, Wft wordt door
een onafhankelijk onderzoeksbureau een onderzoek uitgevoerd naar de samenwerking
tussen de toezichthouders. Dit onderzoek is eind 2009 van start gegaan en
zal naar verwachting in het voorjaar van 2010 worden afgerond.
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nederland
moet als vestigingsplaats voor financiële instellingen behouden blijven.
 – Balans opgemaakt inzake
toe- komst financiële sector in Nederland
 Ja
 
 
 
 
 – (Mee)werken aan herstel ver-
trouwen financiële sector
 Ja
 
 
 
 
 – Intensivering permanente dialoog
tussen marktpartijen en overheid
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Efficiënt
toezicht op het bestuur van ondernemingen en een evenwichtige verdeling van
invloed tussen bestuur, Raad van Commissarissen en algemene vergadering van
aandeelhouders.
 De corporate governance
Code is geactualiseerd. Wetsvoorstel Frijns is ingediend bij de Tweede Kamer
(Kamerstukken II 2008/09, 31 083, nr. 29).
 Deels
 
 
 
 
 Toelichting beleidsprioriteiten uit het beleidsprogramma
 1. Minder regels, minder instrumenten en minder loketten
(doelstelling 16)
 In 2009 is het programma voor vermindering van regeldruk voor bedrijven
in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken krachtig voortgezet.
De aangekondigde activiteiten zijn vrijwel conform planning uitgevoerd.
 
 
 
 
 
 
 Tabel: Doelstellingen en resultaten 2009
kabinetsdoelstelling 16
 
 
 Doelstelling
 Resultaat
 
 
 a. Administratieve Lasten – 11%
t.o.v. maart 2007 (nettoverlaging).
 a. – 12% (nettoverlaging).
 
 
 
 
 
 
 b. Nalevingskosten: onderzoek naar knelpunten
en vaststellen reductie doelstelling.
 b. Onderzoek uitgevoerd, doelstelling ultimo 2011 totaal € 544
mln. reductie op specifieke terreinen.
 
 
 
 
 
 
 c. Lex Silencio Positivo (LSP) toegepast bij
5 (v.d. 24) additionele vergunningenstelsels b.g.v. inwerking treding van
Dienstenwet dec. 2009.
 c. Bij
24 vergunningsstelsels is LSP toegepast. Daarnaast in 2011 uitbreiding met
nog eens 89 stelsels1.
 
 
 
 
 
 
 d. 28 subsidieregelingen van ministeries voor
bedrijven zijn lastenarm ingericht.
 d. Ultimo 2009 zijn, vooruitlopend op de doelstelling dat alle regelingen
ultimo 2010 lastenarm zijn, 35 van de 143 regelingen voor bedrijven lastenarm
ingericht.
 
 
 
 
 
 
 e. Vaste verander Momenten (VVM): 2 vaste inwerkingtredingdata
+ minimale invoeringstermijn van 3 mnd. voor alle wetten, en amvb’s
met directe relevantie voor bedrijven en instellingen. Alle ministeries doen
mee.
 e. Per 1 januari 2009 definitief
ingevoerd voor wetten en AMvB’s (waarvan de voorbereiding start na 1
januari 2009). Alle ministeries doen mee.
 
 
 
 
 
 
 f. Antwoordvoorbedrijven.nl 1,1 mln. bezoekers
per jaar.
 f. Antwoordvoorbedrijven.nl
is in 2009 meer dan 1,7 miljoen keer bezocht.
 
 
 
 
 
 
 g. 39 branchewijzers afgerond en ontsloten.
 g. 62 branchewijzers afgerond
en ontsloten.
 
 
 
 
 
 
 h. * Het Bewijs van Goede Dienst/Normenkader
wordt door tenminste 50 gemeenten toegepast.* Voorbereiding Bewijs van
Goede Dienst/Normenkader toepassing door 10 uitvoeringsorganisaties (overheidsloketten).
 h. * 3 gemeenten hadden ultimo
2009 het Bewijs van Goede Dienst, nog eens 90 gemeenten hadden zich op dat
moment bestuurlijk gecommitteerd het Bewijs van Goede Dienst in te voeren.* Met
4 organisaties is gestart met de ontwikkeling van het Bewijs van Goede Dienst.
(maatwerk per organisatie)
 
 
 
 
 
 
 i. Beleving regeldruk door ondernemers
 i. Belevingsmonitor in voorjaar 2009
uitgevoerd. Voor de resultaten zie voortgangsrapportage voorjaar 2009 (Kamerstukken
II 2008/09, 29 515, nr. 287)
 
 
 
 
 
 
 j. Toezichtlasten: geen tussentijdse doelstellingen.
 j. Een van de 12 sleutel-indicatoren
is 25% vermindering van toezichtslasten op een aantal domeinen: 3%
van de toezichtslasten ofwel circa € 3,3 mln. reductie op domeinen
gerealiseerd. Zie ook voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer (o.a. Kamerstukken
II 2009/10, 29 515, nr. 310)
 
 
 
 
 
 1 In totaal zijn 500 vergunningstelsels meegenomen in de heroverweging.
 Beleidsmatige conclusie doelstelling 16
 Het programma ligt vrijwel volledig op schema. Op basis van de nulmeting
en de belangrijkste irritaties van ondernemers zijn de departementale reductieprogramma’s
vastgesteld. De doelstellingen voor 2009 voor onder andere administratieve
lasten en het ontsluiten van branchewijzers voor specifieke branches zijn
ruimschoots gehaald. Lex Silencio Positivo, van rechtswege verleende beschikking,
wordt na een heroverweging nog ruimer toegepast. Eind 2011 zal Lex Silencio
Positivo bij nog eens 89 vergunningsstelsels toegepast worden.
 
 De toepassing van het Bewijs van Goede Dienst door gemeenten komt langzamer
op gang dan verwacht, onder andere doordat de voucherregeling later is opengesteld
dan gepland. Voor de reductie van toezichtslasten is onlangs besloten dat
extra maatregelen nodig zijn. Inzet is dat inspecties en vakdepartementen
samen zo spoedig mogelijk met aanvullende maatregelen komen om tot een substantiële
reductie te komen.
 
 Over de realisatie van de verschillende maatregelen voor bedrijven wordt
halfjaarlijks (mei en november) integraal gerapporteerd aan de Tweede Kamer.
Deze worden aangevuld met beknopte AL-voortgangsrapportages op kwartaalbasis.
Voor een overzicht van de gerealiseerde maatregelen op de verschillende beleidsterreinen
in 2009 wordt verwezen naar deze rapportages (Kamerstukken II 2008/09, 29 515,
nr. 287, 294 en 310).
 2. Het stimuleren van duurzame consumptie en productie
(doelstelling 22)
 Het Belastingplan 2009 bevatte een substantieel pakket van fiscale vergroeningsmaatregelen.
Deze waren met name gericht op een zuiniger en schoner autopark.
 De maatregelen ter stimulering van zuinigere en schonere nieuwe personenauto’s
hebben geleid tot een toename van het aandeel zeer zuinige auto’s in
de verkopen. In 2007 zijn er 24 000 zeer zuinige nieuwe personenauto’s
verkocht. Dit aantal is gestegen tot 41 000 in 2008 en 58 000 in
2009. Hierbij wordt opgemerkt dat de totale
verkopen in 2009 uitkwamen op 388 000, wat 22% lager is dan in
2008. Een deel van het aantal verkochte zeer
zuinige personenauto’s wordt gevormd door hybride auto’s met een
zeer lage CO2-uitstoot. Nederland is binnen de EU met afstand koploper
als het gaat om de verkoop van hybrides. In Nederland is ruim 4% van
alle verkochte auto’s een hybride, terwijl dit percentage in de EU nog
geen 0,5% bedraagt. Hier heeft ongetwijfeld
de BPM-vrijstelling voor zeer zuinige auto’s en de lagere MRB voor zeer
zuinige auto’s aan bijgedragen. Verder is het aandeel van relatief zuinige
auto’s – auto’s met een A-label of een B-label – toegenomen
tot 61% in de eerste helft van 2009 tegen 44% in 2008. Bij deze toename hebben verschillende factoren, zoals
de bonusmalusregeling in de BPM, de bevroren labelindeling en de verlaagde
bijtelling van 20% voor zuinige auto’s van de zaak een rol gespeeld.
Bij de verkopen van schonere auto’s blijkt in de nieuwverkopen van dieselpersonenauto’s
het aandeel met een affabriekroetfilter (met een uitstoot van fijnstof van
maximaal 5 mg/km) ook dit jaar ruim boven de 90% uit te komen. Van
het totaal aantal nieuwe dieselpersonenauto’s in de eerste helft 2009
lag het aandeel dieselauto’s met een affabriekroetfilter rond de 99%.
 
 In het Belastingplan 2010 wordt de lijn van fiscale vergroening voortgezet.
Het betreft de volgende maatregelen:
 • het beleid ter stimulering van de aanschaf en het gebruik van zeer
zuinige personenauto’s is geïntensiveerd (MRB-vrijstelling, faciliteiten
in de winstsfeer);
 • er komt vanaf 2011 een BPM-korting voor dieselpersonenauto’s
die voldoen aan de Euro-6-norm;
 • de introductie van een fiscale faciliteit in de afvalstoffenbelasting
voor afgraving van oude stortplaatsen;
 • een correctie op enkele onbedoelde effecten van de stapsgewijze
omvorming van de grondslag van de BPM naar een grondslag op CO2-uitstoot.
Het betreft een technische correctie voor aardgasauto’s alsmede een
verruiming van de tijdelijke bonus voor zuinige auto’s;
 • verlaging van de bijtelling privé-gebruik voor nul-emissieauto’s.
 Beleidsmatige conclusie
 In 2010 zal een onderzoek plaatsvinden naar de herijking van de hoogte
van de BPM en MRB voor Euro-6 dieselpersonenauto’s en andere brandstoffen. Ook is een onderzoek naar het gebruik van rode diesel aangekondigd.
Dit onderzoek zal naar verwachting voor de zomer 2010 zijn afgerond.
 In 2010 zal de Studiecommissie belastingstelsel bezien welke mogelijkheden
er zijn voor verdere vergroening. Daarnaast zal een aantal belastingregelingen
worden onderzocht in het kader van de lopende heroverwegingen. In het tweede
kwartaal 2010 zijn deze rapportages naar de Tweede Kamer verzonden.
 De maatregelen die deel uitmaken van het Belastingplan 2010, leiden naar
verwachting tot een nog zuiniger autopark. De ontwikkelingen op dit vlak zullen
worden gevolgd. Daarnaast moet worden bedacht dat de vergroeningsmaatregelen
niet op zichzelf staan maar deel uitmaken van het bredere milieubeleid, waaronder
het klimaatbeleid. De evaluatie van het project Schoon en Zuinig vindt op
dit moment plaats en zal naar verwachting eveneens in het tweede kwartaal
2010 naar de Tweede Kamer worden gezonden.
 Toelichting beleidsprioriteiten IXB
 3. Houdbare overheidsfinanciën van beleidsprioriteiten
 Het kabinet streeft naar duurzame ontwikkeling, waarbij rekening wordt
gehouden met de gevolgen van financieel, economisch, sociaal en ecologisch
beleid voor komende generaties. Dit streven wordt door het kabinet vertaald
in een structureel begrotingsoverschot van 1,0% bbp voor het jaar 2011.
Voor het jaar 2009 werd gestreefd naar een structureel overschot van 1,1%
bbp. De financiële crisis en de daaropvolgende economische recessie hebben
een grote weerslag gehad op de ontwikkeling van de Nederlandse economie. Het
kabinet heeft met een Aanvullend Beleidsakkoord gekozen voor het stimuleren
van de Nederlandse economie op korte termijn. De signaalwaarde is losgelaten
en de uitgavenkaders zijn gecorrigeerd voor werkloosheidsuitgaven en de ruilvoet.
Het kabinet heeft eveneens besloten tot een aanvullend pakket maatregelen
teneinde de gevolgen van de recessie op de Nederlandse economie te beperken.
 Beleidsmatige conclusie
 Inmiddels mag worden geconcludeerd dat de doelstelling voor het jaar 2011
met betrekking tot het structurele EMU-saldo niet zal worden gerealiseerd.
Dit heeft gevolgen voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, het
structurele EMU-saldo is in 2009 immers verslechterd. Hiermee is rekening
gehouden in het Aanvullend Beleidsakkoord. Naast het stimuleren van de Nederlandse
economie op korte termijn, heeft het kabinet eveneens maatregelen aangekondigd
om op middellange termijn te werken aan gezonde overheidsfinanciën. Op
lange termijn beoogt het kabinet houdbare overheidsfinanciën in combinatie
met een structurele impuls voor duurzaamheid en innovatie.
 4. Toezicht Belastingdienst
 De activiteiten van de Belastingdienst in 2009 zijn gericht op verdere
horizontalisering, werken in de actualiteit, zichtbaarheid en samenwerking.
Operationeel heeft dit beleid zich in 2009 geconcretiseerd in een groeiend
aantal actualiteitsbezoeken, het wegwerken van oude voorraden en het in toenemende
mate actiegericht vormgeven van toezicht.
 De reeds in 2008 in gang gezette ontwikkeling in het toezicht is het afgelopen
jaar in het bijzonder projectmatig vormgegeven. De beoogde effecten op de
compliance zijn beschreven in termen van correcte registratie
van belastingplichtigen, juiste en volledige aangifte, tijdig doen van aangifte
en tijdige betaling door belastingplichtigen. Alle toezichtprojecten die in
2009 zijn gestart, zijn gericht op het bereiken van één of meer
van deze effecten. De meeste projecten lopen door in 2010.
 Belangrijke projecten in 2009 betroffen de aanpak van het toezicht in
de loonheffing en de startersbezoeken. Voor de loonheffing heeft het toezicht
een actueel en dienstverlenend karakter. Deze vorm van toezicht heeft geleid
tot een stijging van het aantal tijdige en juiste aangiften. De startersbezoeken
zijn gericht op het beïnvloeden van het fiscale gedrag van de nieuwe
ondernemer in een zo vroeg mogelijke fase van het ondernemerschap en indien
mogelijk zelfs daarvoor. Onderzoek wijst uit dat starters positief zijn over
de zichtbare en actuele aanpak en eerste effectmetingen laten een positief
effect zien op het aangifte- en betaalgedrag.
 Naast de in de regio’s uitgevoerde projecten heeft de Belastingdienst
ingezet op landelijke thema’s. Belangrijke voorbeelden daarvan zijn
de onderzoeken naar vastgoed, buitenlands vermogen (inkeerders) en privégebruik
auto.
 De activiteiten rond horizontaal toezicht zijn verder uitgebreid. In het
segment zeer grote ondernemingen (ZGO) zijn inmiddels met zo’n 60 organisaties
convenanten afgesloten. Daarnaast is er met circa 50 middelgrote organisaties
(MGO) een convenant getekend. In het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn convenanten
gesloten met een tiental kantoren van fiscaal intermediairs en koepelorganisaties
waarbij diverse intermediairkantoren zijn aangesloten. Verder zijn met diverse
provincies en gemeenten horizontaal toezichtconvenanten getekend.
 Beleidsmatige conclusie
 De toezichtdoelstellingen voor 2009 zijn gerealiseerd. De beweging naar
verdere horizontalisering en actualisering in het toezicht zet zich hiermee
door. Ook voor de belastingplichtigen die het minder nauw nemen met de fiscale
regels, is de Belastingdienst in 2009 duidelijk zichtbaar geweest (onder meer
de acties inkeerders en het privé gebruik van zakelijke auto’s).
 5. Vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst
 De beleidsprioriteit vereenvoudiging betreft de vereenvoudiging van de
fiscale wet- en regelgeving en de vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst.
 Vereenvoudiging fiscale wet- en regelgeving
 Bij brief van 16 oktober 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 31 580, nr. 3)
is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Vereenvoudiging Toeslagen
aangeboden aan de Tweede Kamer. Gelijktijdig is daarbij de evaluatie van de
Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen aangeboden. Met de voorgestelde
vereenvoudigingen wordt een grote verbetering in de uitvoerbaarheid van de
verschillende toeslagen bewerkstelligd. Vanaf 1 januari 2011 zullen de
eerste vereenvoudigingsvoorstellen in werking treden.
 
 Eind 2009 is een afzonderlijk wetsvoorstel door het parlement aangenomen
die een reeks vereenvoudigingsvoorstellen van fiscale wet- en regelgeving
bevat (de «Fiscale Vereenvoudigingswet 2010»).
 
 Daarnaast is in 2009 een wetsvoorstel ingediend waarmee een uniform loonbegrip
gecreëerd wordt. Dit leidt naar verwachting tot een potentiële structurele
administratieve lastenverlichting van € 380 mln. voor bedrijven.
Tevens wordt hiermee de basis gelegd van verdere stappen naar een loonsomheffing
waarmee extra administratieve lastenwinst te halen valt. Het wetsvoorstel
ligt momenteel ter behandeling in de Tweede Kamer.
 
 Bij de verkenning ten aanzien van mogelijke vereenvoudiging van arbeidsrelaties
is in samenwerking met betrokken departementen nader onderzoek geweest naar
de effecten van vereenvoudiging van wetgeving rondom de kwalificatie van arbeidsrelaties.
Naar aanleiding hiervan hebben enkele maatregelen reeds neerslag gekregen
in het Belastingplan 2010. Daarnaast brengt een aanpassing van wetgeving rond
arbeidsrelaties dermate fundamentele wijzigingen met zich mee dat de SER om
advies is gevraagd. Tenslotte wordt binnen de Belastingdienst onderzoek gedaan
of vereenvoudiging in de uitvoering mogelijk is. Momenteel wordt een businesscase
opgesteld voor de ontwikkeling van een internetmodule voor het aanvragen van
een oordeel over de arbeidsrelatie.
 
 Eind 2009 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de wijzigingen van de Successiewet
en enige andere belastingwetten. De wijzigingen
zijn per 1 januari 2010 in werking getreden. De belangrijkste wijzigingen
zijn een forse verlaging van de tarieven, met name voor niet- en ververwanten,
de vereenvoudiging van de tariefstructuur en het verhogen van de vrijstellingen
voor partners en kinderen.
 Vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst
 Om de dienstverlening aan burgers en bedrijven te verbeteren en tegelijkertijd
te komen tot een ingrijpende vereenvoudiging van de ICT-voorzieningen, is
het programma Vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst gestart. Het plan van
aanpak dat op 8 juni 2007 aan de Tweede Kamer is gestuurd (Kamerstukken
II 2006/07, 31 066, nr. 2) heeft de vorm van een vijfluik:
 1. vernieuwen processen voor Toeslagen en loonaangifteketen;
 2. vereenvoudiging huidige organisatie (verbeteren dienstverlening burger
en bedrijven);
 3. vereenvoudiging toekomstige organisatie (complexiteitsreductie automatisering);
 4. vereenvoudiging (fiscale) wetgeving;
 5. sturing op de ICT-uitvoering.
 In 2009 zijn over de uitvoering van het plan van aanpak twee voortgangsrapportages
aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2008/09, 31 066, nr. 71
en nr. 82). Hierna worden de verschillende onderdelen belicht.
 Vernieuwen processen toeslagen en loonaangifteketen
 In de tweede helft van 2009 is het nieuwe Toeslagensysteem opgeleverd
om te worden getest. Besloten is het systeem niet per 1 januari 2010
in gebruik te nemen. Aan de Tweede Kamer is gerapporteerd dat het nieuwe systeem
beheerst en gefaseerd zal worden geïmplementeerd in 2010. Met beheerst wordt gedoeld op het feit dat het nieuwe systeem extra
goed wordt getest. Deze aanpak betekende dat de voorschotten voor het toeslagjaar
2010 nog met behulp van de huidige systemen zijn gecontinueerd. In december
2009 ontvingen de burgers een voor hen vertrouwde beschikking. De testen van
het nieuwe systeem zijn eind 2009 begonnen. Als dit traject is afgerond, kan
het nieuwe systeem worden geïmplementeerd. De huidige systemen en het
nieuwe systeem zullen in 2010 voor een bepaalde periode parallel draaien.
Beide systemen staan dan in productie, maar alleen de huidige systemen staan
dan «live». Op deze wijze kan de Belastingdienst ervaring opdoen
met het nieuwe systeem en mogelijke kinderziekten er uit halen.
 Met ingang van 1 januari 2010 is het wetsvoorstel Wijziging van de Wet
kinderopvang in verband met een herziening van het stelsel van gastouderopvang
in werking getreden. Eén van de maatregelen is de introductie van een
landelijk register dat in de loop van 2010 onder auspiciën van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen moet worden ingericht. Dit register
is voor de Belastingdienst een instrument om de uitvoering van de kinderopvangtoeslag
te vereenvoudigen en om de vaststelling of een toeslag rechtmatig wordt uitgekeerd,
te verbeteren.
 
 Bij de loonaangifteketen is begin 2009 geconstateerd dat over 2008 de
fase van werkende keten is bereikt. Hiermee is een belangrijke mijlpaal gehaald.
Een andere positieve ontwikkeling is dat de loongegevens uit de polisadministratie
begin 2009 voor het eerst massaal gebruikt zijn voor de proef met de vooraf
ingevulde aangifte inkomstenbelasting. Circa twee miljoen belastingplichtigen
hebben van de geboden mogelijkheid van voorinvulling gebruik gemaakt. Noemenswaardige
problemen met de loongegevens en met de vooringevulde aangifte zelf hebben
zich niet voorgedaan.
 Ook in 2009 is er in samenwerking met alle betrokkenen bij de loonaangifteketen
op gestuurd de jaarloonuitvraag zoveel mogelijk te beperken. Er zijn initiatieven
ondernomen om de kwaliteit van de gegevens in de loonaangifteketen op een
zodanig hoog peil te krijgen dat de jaarloonuitvraag tot een minimum wordt
beperkt. Dit betrof onder meer het instellen van een analyseteam gegevenskwaliteit
loonaangifteketen en de daaraan gekoppelde monitoring van de grootste inhoudingsplichtigen.
Wettelijk gezien vervalt de mogelijkheid van de jaarloonuitvraag eind 2011.
In 2009 is daarom de aandacht van de regio’s voor het terugdringen van
het aangifteverzuim verhoogd en de inzet daarop geïntensiveerd. Een verdere
kwaliteitsimpuls is gegeven door de vanaf 1 oktober 2009 ingevoerde geautomatiseerde
controles aan de poort. Uit de Fiscale monitor 2009 blijkt dat werkgevers
in meerderheid vinden dat door de invoering van de nieuwe loonaangifte het
voor hen makkelijker is geworden aan hun verplichtingen te voldoen.
 Verbeteren dienstverlening burgers en bedrijven
 In het plan van aanpak vereenvoudigingsoperatie was een aantal maatregelen
genoemd om de grootste irritaties bij burgers en bedrijven weg te nemen. Deze
zijn inmiddels bijna alle gerealiseerd.
 Zo is de digitale dienstverlening sterk verbeterd. Het was al mogelijk
via internet uitstel te vragen, een aanvraag voor een verklaring arbeidsrelatie
of een bezwaarschrift in te dienen. In 2009 zijn aan de reeds bestaande online
formulieren de volgende formulieren toegevoegd: «elektronisch aangeven
accijns voor periodieke aangevers», «elektronisch aangeven accijns
voor dag- en weekaangevers», «stopzetten Voorlopige Aanslag/Voorlopige
Teruggaaf in verband met heffingskortingen».
 Daarnaast zijn processen versneld. Zo zijn de afgiftetermijnen voor de
VAR-verklaringen en de BTW-nummers aanmerkelijk verbeterd. De norm voor de
afgifte BTW-nummers (98% van de aanvragen wordt binnen vijf werkdagen
afgehandeld) werd dit jaar nog niet gehaald (95%).
 Verder is veel werk verzet om de eerste stap van de vooringevulde aangifte
mogelijk te maken. In het kader van de landelijke pilot hebben ruim twee miljoen
burgers van de geboden mogelijkheid gebruik gemaakt. Uit de evaluatie van
deze pilot is gebleken dat de Vooringevulde Aangifte (VIA) positief wordt
gewaardeerd: 92% van de gebruikers gaf aan de VIA als gemak te ervaren
en 93% wil de VIA in 2010 opnieuw gebruiken. De ontwikkeling van de
verstrekking van authentieke inkomensgegevens met behulp van de basisregistratie
inkomen is in 2009 niet afgerond en vindt zijn voltooiing in
2010. In de praktijk hebben afnemers van inkomensgegevens hiervan het afgelopen
jaar geen hinder ondervonden.
 Het aantal klachten is met meer dan een kwart afgenomen. Vooral de afname
van het aantal klachten bij Toeslagen droeg bij aan dit resultaat. Het tijdig
afdoen van klachten en bezwaren is in 2009 niet gelukt. Het percentage tijdig
afgedane bezwaren door belastingregio’s kwam over 2009 uit op 84%
(norm is 95–98%). Douane en Toeslagen scoorden beter met 99%
respectievelijk 95%. Klachten kwam uit op een totaalpercentage van
94% (norm is 98–100%). Belastingregio’s, Douane
en Toeslagen scoorden hierbij ongeveer gelijk.
 Ook is de gestelde norm voor de telefonische bereikbaarheid (80%
van de belpogingen is succesvol) niet gehaald. Over 2009 kwam het percentage
uit op 74%. Uit extern onderzoek naar de oorzaken is gebleken dat deze
niet eenduidig zijn te verklaren. De niet voorziene groei van het aantal telefoontjes
met 10% en de daarmee verband houdende capaciteitsproblemen van het
telefonieplatform zijn belangrijke factoren geweest.
 Van maart tot juni 2009 heeft de Belastingdienst proefgedraaid met verruiming
van de openingstijden. Naar aanleiding van deze pilot is besloten de werktijden
tot 20.00 uur uit te breiden. Deze uitbreiding maakt het mogelijk dat belastingplichtigen
na 17.00 uur worden benaderd.
 Complexiteitsreductie automatisering
 In het voorjaar van 2009 is de Informatievoorzieningsketen (IV-keten)
van de Belastingdienst doorgelicht. Conclusie van deze doorlichting was dat
het ambitieniveau moet worden verlaagd. Naar aanleiding van de doorlichting
is een strikte prioritering aangebracht, waarbij de hoogste prioriteit bij
het waarborgen van de continuïteit van de processen van de Belastingdienst
ligt. Dit heeft ook consequenties gehad voor de aanpak van complexiteitsreductie.
De programma’s Complexiteitsreductie 1 (CR1) en Complexiteitsreductie
2 (CR2) zijn voor een deel voortgezet. In CR1 zijn alleen die trajecten voortgezet
die een directe bijdrage leveren aan het borgen van de continuïteit.
In het programma CR2 is op basis van de visie op de toekomstige procesinrichting
een concept bedrijfsarchitectuur opgesteld. Dit concept biedt goed basismateriaal
voor verdere architectuurontwikkeling en wordt gebruikt in het architectuurtraject
dat al in gang is gezet. Het verdere vervolg van CR2 is voor drie jaar opgeschort.
 Als antwoord op de bevindingen van de doorlichting is na de zomer binnen
de Belastingdienst een transformatieprogramma gestart, met als doel een volledige
bestuurlijke en operationele herinrichting van de IV-keten.
 Vereenvoudiging (fiscale) wetgeving
 Hiervoor is al op de ontwikkelingen rond verdergaande vereenvoudiging
wetgeving ingegaan.
 Sturing op ICT-uitvoering
 De korte termijn-maatregelen zagen op het verbeteren van het testtraject
en de input- en outputcontrole. De verbeterde testaanpak is in 2009 gereed
gekomen en zal worden toegepast bij nieuwe ICT-projecten. Het proces van input-
en outputcontrole is al geruime tijd operationeel. Op verschillende plaatsen
in het ontvangstproces zijn maatregelen getroffen om de goede ontvangst van
berichten zeker te stellen. Daarnaast ziet de Belastingdienst er op toe dat
belastingplichtigen de juiste berichten en gegevens ontvangen. Voordat grote
stromen beschikkingen (aanslagen, toeslagen, mailingen) worden uitgestuurd,
vindt er systematische controle plaats op juistheid, volledigheid en inhoudelijke
(fiscale) kwaliteit.
 De structurele maatregelen maken deel uit van het hiervoor genoemde transformatieprogramma.
Per 1 januari 2010 is de organisatorische verandering doorgevoerd zodat er
vanaf dat moment sprake is van eenduidige verdeling van taken en verantwoordelijkheden
in de IV-keten. Daarnaast wordt gewerkt aan een verdere professionalisering
van de organisatie en de medewerkers.
 In 2009 zijn de eerste stappen gezet om te komen tot een concernarchitectuur
voor de Belastingdienst. Doel is dat met behulp van kwaliteitskaders wordt
gestuurd op de kwaliteit van de specificaties voor nieuwe systemen, zodat
deze op efficiënte wijze bruikbaar zijn voor applicatieontwikkeling.
Begin 2009 is een architectuurboard ingesteld met als doel de ICT-projecten
te toetsen aan de architectuurkaders. De prioriteitsvolgorde die wordt gehanteerd,
is dat eerst de continuïteit moet zijn gegarandeerd, voordat er ruimte
is voor het implementeren van grote (wetgeving)projecten en het innoveren
in dienstverlening en toezicht, in die volgorde. In de architectuurboard zijn
het afgelopen jaar nieuwe projectvoorstellen getoetst aan zowel de architectuurprincipes
als deze prioriteitstelling. Bij de grote projecten is begonnen met de Gateway-reviewmethode
onder auspiciën van het ministerie van BZK.
 Beleidsmatige conclusie
 De maatregelen gericht op verbetering van de dienstverlening aan burgers
en bedrijven zijn grotendeels gerealiseerd. De doelstellingen voor complexiteitsreductie
zijn niet gehaald. De ambities op het terrein van informatievoorziening zijn
naar aanleiding van de uitkomsten van de doorlichting van de IV-keten voor
de komende paar jaar bijgesteld. Eerste prioriteit is het waarborgen van de
continuïteit van de processen van de Belastingdienst.
 6. Stabiele en internationaal concurrerende financiële
markten, effectief toezicht en verantwoord ondernemingsbestuur
 Stabiele en internationaal concurrerende financiële
markten
 De in 2009 opgestelde kabinetsvisie toekomst financiële sector beschrijft in hoofdlijnen de hervormingen die nodig
worden geacht om het vertrouwen in en het functioneren van de financiële
sector te herstellen. Er is een brede strategie nodig om een cultuuromslag
in de financiële sector te bewerkstelligen. In de toekomst moeten financiële
instellingen weer dienstbaar zijn aan de economie, dit houdt in dat ze transparanter,
meer verantwoordelijk en solide moeten worden. Hierbij speelt verbeterd financieel
toezicht een belangrijke rol.
 
 In de voortgangsrapportage van de kabinetsvisie
worden concrete voornemens en maatregelen met een tijdspad beschreven. Er
zijn op een aantal terreinen ook al concrete stappen gezet, onder andere door
het versterken van Europees toezicht, het opstellen van dwingende beloningsprincipes,
de versterking van boekhoudstandaarden, verdieping en verbreding van het toezicht
op onder andere kredietbeoordelingbureaus en alternatieve beleggingsfondsen
en het opstellen van regels voor strengere kapitaaleisen.
 Beleidsmatige conclusies
 De komende jaren zullen meer concrete stappen worden gezet om de visie «toekomst
financiële sector» te verwezenlijken. Onder meer zal een verbeterd
raamwerk voor crisismanagement worden ingevoerd waar een interventieladder
deel van zal uitmaken.
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel voortgang en
voornemens financiële hervormingen1
 
 
 
 Aangekondigde maatregel in kabinetsvisie
 Voortgang/voornemen/implementatie
 
 
 Focus op duurzame groei; transparantie
 Cultuuromslag banken en aanscherping toezicht
 
 
 Versterken risicobeheersingsproces en corporate governance
 concrete
aanbevelingen in Code Banken
 
 
 Bankiersverklaring
 moreel-ethische verklaring in Code Banken
 
 
 Bankiersexamen
 permanente educatie in Code Banken
 
 
 Belang van klant centraal
 Nadere implementatie in overleg met AFM, DNB en fin. sector
 
 
 Strengere kapitaaleisen
 Voorstellen Bazels Comité en wijziging kapitaaleisenrichtlijn
 
 
 Dwingende beloningsprincipes
 Herenakkoord, beloningsprincipes DNB-AFM, Code Banken
 
 
 Reguliere analyse van systeemrisico
 Nationaal (DNB), Europees (ESRB) en mondiaal (IMF,
FSB)
 
 
 Versterking financiële verslaggeving
 Aanpassing boekhoudstandaard; betere aansluiting
met risicobeheer
 
 
 Toezicht op credit rating agencies
 Europese regelgeving en wijziging Wft
 
 
 Toezicht op alternatieve beleggingsfondsen
 Richtlijn alternatieve beleggingsfondsen
 
 
 Toezicht op OTC derivatenhandel
 Mededeling Eur. Commissie, o.a. central counterparties
 
 
 Versterking internationaal toezicht
 akkoord in Ecofin over oprichting Eur. toezichtsautoriteiten
 
 
 Wettelijke verankering aanbevelingen Commissie Maas
 In Wft o.b.v. «pas toe of leg
uit» beginsel
 
 
 Versterking crisisinstrumentarium
 interventieladder o.b.v. palet aan instrumenten met gradueel
verloop
 
 
 Afspraken over internationale verdeling kosten reddingsacties
 Afspraken over proces; niet ex-ante
over concrete verdeling
 
 
 Hervorming Nederlands depositogarantiestelsel
 Snellere uitbetaling, portefeuille-overdracht,
ex-ante premiebetaling
 
 
 
 
 
 1 bron: voortgangsbrief toekomstvisie financiële sector
Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 6.
 Effectief toezicht
 Een mijlpaal voor het bewerkstelligen van effectief toezicht is het akkoord
in de Ecofin Raad voor een nieuw Europees toezichtraamwerk. De samenwerking
tussen nationale toezichthouders zal aanzienlijk verbeterd kunnen worden door
het creëren van drie micro-prudentiële Europese Toezichtsautoriteiten,
de European Banking Authority (EBA), de European Securities and Markets Authority (ESMA) en de European Insurance and Occupational Pensions Authority
(EIOPA). Deze toezichtsautoriteiten zullen de colleges
of supervisors monitoren. Ook hebben zij bindende bevoegdheden om
onder andere concept-technische standaarden op te stellen, bindend op te treden
bij geschillen tussen nationale toezichthouders en noodmaatregelen uit te
vaardigen ten tijde van crisis.
 De scope van toezicht zal verbreed worden door het opzetten van een systeemrisico
georiënteerde toezichthouder, de European Systemic
Risk Board (ESRB). Deze instantie zal belast worden met het signaleren
van mogelijke systeemrisico’s en zal in staat zijn om waar nodig waarschuwingen
en aanbevelingen te geven.
 Beleidsmatige conclusies
 De bevoegdheden van de gecreëerde toezichtinstanties zullen worden
opgenomen in de bestaande Europese richtlijnen. De zogenoemde Omnibusrichtlijn
zal per richtlijn bepalen hoe de bevoegdheden van de toezichtinstanties zullen
worden vertaald. De onderhandelingen van de eerste Omnibusrichtlijn zijn begonnen
in 2010.
 Verantwoord ondernemingsbestuur
 Er zijn de afgelopen jaren verschillende situaties geweest, mede naar
aanleiding van de crisis, waarbij discussie is ontstaan over de vormgeving
van de governance structuur bij beursvennootschappen en financiële instellingen.
Het gaat onder meer om onvoldoende inzicht en beheersing van risico’s,
sluipovernames, beloningsstructuren die aanzetten tot risicovol gedrag van
bestuurders en sommige aandeelhouders die vooral gericht waren
op het behalen van winsten op de korte termijn. Dit maakt duidelijk dat het
wenselijk is de ingezette trend tot verbetering de corporate governance bij
beursvennootschappen onverminderd voort te zetten en te intensiveren ten aanzien
van financiële ondernemingen.
 
 Een optimale naleving van de Nederlandse corporate governance code door
beursvennootschappen is van belang voor goede corporate governance in Nederland.
In 2009 is de geactualiseerde Nederlandse corporate governance code (de Code
Frijns) – conform doelstelling –
wettelijk verankerd. Hierdoor zijn beursvennootschappen vanaf boekjaar 2009
wettelijk verplicht om in hun jaarverslag verantwoording af te leggen over
deze geactualiseerde code via het «pas toe of leg uit»-beginsel.
Medio 2009 is de nieuwe Monitoring Commissie Corporate Governance Code ingesteld.
Deze monitoring commissie zal onder meer de naleving van de geactualiseerde
code monitoren en rapporteren over haar bevindingen.
 
 Voorts is in de zomer van 2009 het zogenoemde wetsvoorstel Frijns ingediend
ter versterking van het Nederlandse corporate governance systeem. Dit wetsvoorstel
beoogt de balans tussen het bestuur en aandeelhouders van beursvennootschappen
te verbeteren en dient er toe bij te dragen dat de constructieve, onderlinge
dialoog tussen de diverse bij de onderneming betrokken partijen kan worden
bevorderd.
 
 Ook heeft het bestuur van de Nederlandsche Vereniging van Banken (NVB)
in september 2009 de code banken vastgesteld met principes op het terrein
van onder meer governance, risicomanagement, audit en beloningen voor banken.
Het kabinet is doende deze code banken – overeenkomstig de Nederlandse
corporate governance code – wettelijk te verankeren. Hierdoor worden
banken wettelijk verplicht in hun jaarverslag verantwoording af te leggen
over de naleving van de code banken via het «pas toe of leg uit»-beginsel
 Beleidsmatige conclusie
 Verdere beleidsontwikkeling, al dan niet door middel van zelfregulering,
lijkt gewenst op het terrein van interne risicobeheersing en bezoldiging van
bestuurders van financiële instellingen naar aanleiding van de gevolgen
van de kredietcrisis.
 4. BELEIDSARTIKELEN
 4.1 Belastingen
 4.1.1 Fiscaal beleid en wetgeving
 Algemene doelstelling
 
 Het ontwerpen van beleid gericht op het genereren van
inkomsten en het realiseren van niet-fiscale doelstellingen van het overheidsbeleid.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 In het voorjaar 2009 zijn in verband met de economische crisis tijdelijke,
fiscale maatregelen genomen, volgend uit het Aanvullend beleidsakkoord van
het kabinet «Werken aan toekomst». De doelstelling van deze tijdelijke
maatregelen is liquiditeitsverruiming voor het bedrijfsleven en een duurzame
economie. De maatregelen bestaan onder andere uit de verlaging van het tarief
in de tweede schijf van de vennootschapsbelasting voor de jaren 2009 en 2010
en een versoepeling van de verliesverrekening. Daarnaast zijn de faciliteiten
voor speur- en ontwikkelingswerk geïntensiveerd en is de energie-investeringsaftrek
voor energiebesparing in huurwoningen uitgebreid. Tevens zijn de BTW-tarieven
op isolatiewerkzaamheden verlaagd.
 
 Middels een aantal lastenverzwaringen en -verlichtingen is beleid ontwikkeld
voor (de financiering van) het overheidsbeleid voor deze kabinetsperiode.
In 2009 is dit beleid onder andere vormgegeven door structuurversterkende
maatregelen op het gebied van ondernemerschap, de directeur grootaandeelhouder,
vergroening, inkomensbeleid, vereenvoudiging en overdracht van vermogen door
schenking of vererving. Tenslotte zijn in 2009 een aantal formeelrechtelijke
maatregelen genomen ter bestrijding van belastingontduiking en ter stimulering
van de werking van het fiscale boetestelsel.
 Externe factoren
 Door tijdige parlementaire afronding en kwalitatief hoogwaardige fiscale
wet- en regelgeving is de algemene doelstelling volledig behaald.
 4.1.2 Operationele doelstellingen
 4.1.2.1 Operationele doelstelling 1: Het genereren van
inkomsten.
 Doelbereiking
 De fiscale maatregelen in het Belastingplan 2010 c.a. zijn van invloed op het totale lastenbeeld dat wordt beschreven in
de Miljoenennota 2010. In het Belastingplan 2010 zijn verschillende dekkingsmaatregelen
genomen. De belangrijkste zijn:
 • aanpassing samenloop van levensloopverlof en doorwerkbonus;
 • vereenvoudiging van de bijleenregeling eigen woning;
 • verhoging van de accijns op sigaretten.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Het ontwerpen van fiscale wet- en regelgeving,
zoals het Belastingplan. 
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Meetbaar gegeven is de realisatie van geplande belastingontvangsten. Hiervoor
wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009.
 4.1.2.2 Operationele doelstelling 2: Het realiseren van
niet-fiscale doelstellingen van kabinetsbeleid.
 Doelbereiking
 Naast een inkomstengenererende functie worden met het belastinginstrument
ook niet-fiscale doelstellingen beoogd. Hierbij kan onder andere gedacht worden
aan het bevorderen van ondernemerschap en vergroening.
 
 Ter bevordering van ondernemerschap is het afgelopen jaar een breed scala
aan maatregelen genomen. Hierbij valt te denken aan het verhogen van de MKB-winstvrijstelling
in de inkomstenbelasting en het verhogen van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
ter bevordering van investering. Daarnaast wordt de liquiditeitspositie van
bedrijven incidenteel versterkt door verruiming van de verliesverrekening
in de vennootschapsbelasting en verlenging van de willekeurige afschrijving
op bedrijfsmiddelen. Tevens is de fiscale positie van de directeur grootaandeelhouder
verbeterd en is de deelnemingsvrijstelling in de vennootschapsbelasting versoepeld.
 
 Ter stimulering van innovatie door het bedrijfsleven zijn de mogelijkheden
voor het gebruik van de innovatiebox (voorheen octrooibox) aanzienlijk verruimd.
Dit resulteert in een lagere heffing over winst behaald met innovatieve werkzaamheden.
Tevens is de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) (tijdelijk)
geïntensiveerd en worden investeringen in milieuvriendelijke en duurzame
bedrijfsmiddelen gestimuleerd door intensivering van de EIA (Energie InvesteringsAftrek)
en de MIA (Milieu InvesteringsAftrek).
 
 Ter ondersteuning van de woningmarkt en om de economie een impuls te geven,
is het verlaagde BTW-tarief nu ook van toepassing op werkzaamheden van schilders,
stukadoors en op schoonmaakwerkzaamheden binnen woningen. Ook is het voor
2010 en 2011 mogelijk om na afloop van een periode van verhuur van de te koop
staande voormalige eigen woning, de hypotheekrenteaftrek te laten herleven
voor de resterende periode waarin dubbele hypotheekrenteaftrek toegestaan
is. Tenslotte is het boetebeleid, met het oog op de effectiviteit ervan, herzien.
 
 Het Belastingplan 2010 bevat eveneens een aantal maatregelen waarmee een
verdere vergroening van het belastingstelsel is gerealiseerd. Voor deze maatregelen
wordt verwezen naar de toelichting bij de beleidsprioriteit «Het stimuleren
van duurzame consumptie en productie» (doelstelling nummer 22).
 
 In 2009 zijn in het kader van een gunstig vestigingsklimaat onderhandelingen
gevoerd met onder andere Algerije, Barbados, België, Bermuda, Canada,
Colombia, Duitsland, Hong Kong, Indonesië, Japan en Oman. De belastingverdragen
met Bermuda en Oman zijn in 2009 ondertekend.
 Met ruim dertig landen zijn onderhandelingen gevoerd over verdragen ter
uitwisseling van fiscale informatie. Dit betreffen met name TIEA’s (Tax
Information and Exchange Agreements). In sommige situaties is een wijzigingsprotocol
inzake een informatie-bepaling tot stand gekomen. In 2009 zijn twintig van
dergelijke verdragen ondertekend.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 •  Het ontwerpen van fiscale wet- en regelgeving,
zoals het uitbreiden van de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)
en maatregelen in het kader van vergroening en het vestigingsklimaat (zie
beleidsprioriteit 2 en 6);
 Ja
 
 
 • Het afsluiten en uitvoeren van bilaterale
belastingverdragen. 
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Het inzetten van het fiscale instrument is erop gericht om de niet-fiscale
doelstellingen van het kabinetsbeleid te realiseren. Dit zijn, tenzij expliciet
anders vermeld, grotendeels doelstellingen van andere departementen. De betreffende
departementen verantwoorden zich over de mate van doelbereiking. Hierover
worden derhalve geen meetbare gegevens opgenomen binnen de begroting en het
jaarverslag IXB.
 4.1.2.3 Operationele doelstelling 3: Het verzorgen van
wetgeving ter ondersteuning van de uitvoering van niet-fiscale taken door
de Belastingdienst en het vereenvoudigen van fiscale wet- en regelgeving teneinde
taken van de Belastingdienst te vergemakkelijken.
 Doelbereiking
 Vereenvoudiging stond in 2009 hoog op de agenda. Eind 2009 is een afzonderlijk
wetsvoorstel door het parlement aangenomen die helemaal gewijd was aan vereenvoudigingsvoorstellen
van fiscale wet- en regelgeving (de «Fiscale Vereenvoudigingswet 2010»).
Eén van de maatregelen uit dit wetsvoorstel is de omzetting van het
bestaande systeem van vergoedingen en verstrekkingen door de werkgever aan
de werknemer in de werkkostenregeling op forfaitaire basis (ingangsdatum 2011).
Het ingediende wetsvoorstel Uniformering loonbegrip ligt nog ter behandeling in de Tweede Kamer. Beide wetsvoorstellen
reduceren de administratieve lasten van burgers en bedrijfsleven fors en verminderen
de complexiteit van de uitvoering voor de Belastingdienst. De aandacht voor
administratieve lasten en vereenvoudiging is hiermee structureel ingebed.
Jaarlijks zal gekeken worden welke wettelijke maatregelen ten behoeve van
deze doelen genomen kunnen worden.
 
 In 2009 is gewerkt aan de introductie van een basispartnerbegrip voor
de fiscaliteit. In de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir)
zal op een nog nader te bepalen tijdstip op dit basisbegrip worden aangesloten.
Het partnerbegrip voor de inkomstenbelasting en voor de toeslagen worden hierdoor
gelijk aan elkaar. Daarnaast is een Koninklijk Besluit in werking getreden
waardoor het voor toeslaggerechtigden eenvoudiger wordt een wijziging
in de omstandigheden door te geven aan de Belastingdienst/Toeslagen.
 
 In 2009 is de rapportage van de evaluatie van de Awir aangeboden aan de
Tweede Kamer. Tevens is een bijdrage geleverd
aan het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Vereenvoudiging Toeslagen. Zowel
de evaluatie als het beleidsonderzoek bevatten concrete voorstellen die zullen
leiden tot aanpassingen van de Awir.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Het ontwerpen van niet-fiscale wet- en regelgeving,
zoals in het kader van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir);
 Ja
 
 
 • Het ontwerpen van fiscale wet- en regelgeving,
zoals in het kader van de vereenvoudiging (zie beleidsprioriteit 5) en de
administratieve lastenverlichting.
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 De mate waarin het doel bereikt wordt, komt tot uiting bij de meetbare
gegevens van de Belastingdienst.
 4.1.2.4 Operationele doelstelling 4: Het evalueren van
fiscale wet- en regelgeving.
 Doelbereiking
 Door de fiscale wet- en regelgeving te evalueren, wordt bezien of de uitgangspunten
juist waren en of beoogde doelstellingen ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd.
 
 In de Miljoenennota 2010 zijn in bijlage 5 de evaluaties genoemd en samengevat
die sinds de Miljoenennota 2009 gerealiseerd zijn. Dit zijn allereerst de
evaluaties van de regelingen voor de landbouw (landbouwvrijstelling in de
inkomstenbelasting, de BTW-regeling voor de landbouw en de diverse vrijstellingen
in de overdrachtbelasting voor de landbouwsector). Deze zijn in opdracht van
het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit uitgevoerd door het
onderzoeksbureau van het Landbouw Economisch Instituut (LEI). Verder is de
Energie Investeringsaftrek geëvalueerd in opdracht van het Ministerie
van Economische Zaken door het onderzoeksbureau SEO en is de Evaluatie van de BTW-regelingen op het gebied van Cultuur
uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
door het onderzoeksbureau APE.
 
 Sinds het verschijnen van de Miljoenennota 2010 is tevens de giftenaftrek
geëvalueerd over de periode 1996–2006. Daarnaast is de evaluatie
Fiscale Regelingen Monumentenzorg door adviesbureau PriceWaterhouseCoopers
gerealiseerd. De evaluatie over de regelingen rond bedrijfsbeëindigingen
bevindt zich nog in de afrondende fase en zal begin 2010 worden voltooid.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Evaluatieonderzoeken
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Het ministerie van Financiën verricht in nauwe samenwerking met de
betrokken departementen, periodiek evaluaties van alle belastinguitgaven zoals
opgenomen in bijlage 5 van de Miljoenennota. In die bijlage wordt elk jaar
een overzicht gegeven van de afgeronde evaluaties in het afgelopen jaar en
van de geplande evaluaties in het komende jaar. De mate van doelbereiking
komt daarin ook aan bod. Na afronding van deze evaluaties is in 2010 een hele
cyclus van het evaluatieprogramma van belastinguitgaven voltooid. In aansluiting
vindt in 2010 een evaluatie plaats van deze cyclus aan de hand waarvan conclusies
zullen worden getrokken over de volgende fase.
 4.1.3 Belastingdienst
 Algemene doelstelling
 
 Burgers en bedrijven zijn bereid hun wettelijke verplichtingen
ten aanzien van de Belastingdienst na te komen (compliance).
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 Het beoogde doel voor 2009 is bereikt. De Belastingdienst bevordert dat
burgers en bedrijven bereid zijn hun wettelijke verplichtingen na te komen.
De Belastingdienst gaat in zijn handelen uit van vertrouwen in de belastingplichtige,
vandaar het accent op goede voorlichting en dienstverlening. Op basis van
risicoanalyse houdt de Belastingdienst toezicht op de naleving van de wettelijke
verplichtingen en dwingt deze zo nodig strafrechtelijk af. In 2009 zijn de
voorbereidingen gestart voor de inrichting van een instrument om compliance
te meten.
 Externe factoren
 Externe factoren zijn de economische ontwikkelingen en de eenvoud van
de (fiscale) wet- en regelgeving. Deze worden toegelicht in de Miljoenennota.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de algemene doelstelling
 
 
 
 Prestatie-indicatoren (in %) (basiswaarde = 2006)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie
2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 
 
 Belastingontduiking is onaanvaardbaar
 84
 86
 90
 92
 92
 
 
 Zelf belasting ontduiken is vrijwel uitgesloten
 71
 77
 79
 82
 86
 
 
 Belasting betalen betekent iets bijdragen
 52
 54
 55
 49
 53
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor
 Toelichting
 Uit de Fiscale monitor blijkt dat een stabiel hoog percentage van de ondervraagden
belastingontduiking onaanvaardbaar vindt. Het percentage ondervraagden dat zelf belasting ontduiken als vrijwel uitgesloten aanmerkt, vertoont een stijgende lijn. Douaneklanten scoren hier het
hoogst (95%) en particulieren scoren het laagst (72%).
 
 In 2009 stijgt het percentage belastingplichtigen dat
vindt dat belasting betalen betekent iets bijdragen weer tot boven
het niveau van 2008. Ondernemers en douaneklanten zijn hierin met een score
rond 55% het meest positief. Particulieren en toeslaggerechtigden scoren
rond de 50%.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 1 BelastingenBedragen
x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Het ontwerpen van beleid gericht op het genereren van inkomsten
en het realiseren van niet-fiscale doelstellingen van het overheidsbeleid.
 
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 3 261 247
 
 
 3 456 408
 
 
 3 635 552
 
 
 3 652 322
 
 
 3 868 142
 
 
 3 612 906
 
 
 255 236
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 3 244 574
 
 
 3 438 191
 
 
 3 625 570
 
 
 3 572 425
 
 
 3 759 696
 
 
 3 612 906
 
 
 146 790
 
 
 
 Programma-uitgaven
 564 195
 665 182
 815 690
 677 939
 853 033
 807 095
 45 938
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Bevorderen dat belastingplichtigen
en premieplichtigen hun wettelijke verplichtingen nakomen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Heffing- en invorderingsrente
 488 770
 600 594
 754 416
 615 078
 843 823
 800 000
 43 823
 
 
 Overige programma-uitgaven
 75 425
 64 588
 61 274
 62 861
 9 210
 7 095
 2 115
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 2 680 379
 2 773 009
 2 809 880
 2 894 486
 2 906 663
 2 805 811
 100 852
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 106 850 958
 
 
 111 562 458
 
 
 117 950 276
 
 
 119 560 914
 
 
 104 564 951
 
 
 131 887 469
 
 
 – 27 322 518
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 106 802 400
 111 518 761
 117 885 078
 119 526 180
 104 532 390
 131 866 497
 – 27 334 107
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 105 872 334
 110 378 381
 116 649 325
 118 263 240
 103 304 531
 130 628 544
 – 27 324 013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Bevorderen dat belastingplichtigen
en premieplichtigen hun wettelijke verplichtingen nakomen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 287 692
 282 032
 318 638
 343 038
 360 794
 317 953
 42 841
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Heffing- en invorderingsrente
 642 374
 858 348
 917 115
 919 902
 867 065
 920 000
 – 52 935
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 48 558
 43 697
 65 198
 34 734
 32 561
 20 972
 11 589
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen (+ € 255,2 mln.)
 Voor een toelichting op het verschil tussen ontwerpbegroting en realisatie
wordt verwezen naar de toelichting op de uitgaven. Het verschil tussen de
totalen van de gerealiseerde verplichtingen en de gerealiseerde uitgaven wordt
verklaard door aangegane verplichtingen die in latere jaren tot betaling komen.
 Uitgaven (+ € 146,8 mln.)
 Programma-uitgaven (+ € 45,9 mln.)
 Heffing- en invorderingsrente (+ € 43,8
mln.)
 De raming is bij 2e suppletore begroting, op basis van de realisatiecijfers,
met € 100,0 mln. naar boven bijgesteld. Door de sterke daling van
de rentetarieven gedurende 2009 zijn de uitgaven € 56,2 mln. lager
uitgekomen dan de bijgestelde raming. De realisatie is daardoor per saldo € 43,8
mln. hoger uitgekomen dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting.
 Overige programma-uitgaven (+ € 2,1 mln.)
 Het verschil is een saldo van de vervallen rentevergoeding in het kader
van het depotstelsel (– € 2,5 mln.) en enkele tegenvallers
(+ € 4,6 mln.) zoals hogere proceskostenvergoedingen.
 Apparaatsuitgaven (+ € 100,9 mln.)
 Het verschil wordt als volgt verklaard:
 Loon- en prijsbijstelling (+ € 97,5 mln.)
 Voor de compensatie van gestegen lonen en prijzen.
 Accijnszegels (+ € 8,3 mln.)
 De Belastingdienst heeft de accijnszegels die gebruikt worden voor tabaksproducten
vernieuwd. Het beveiligingsniveau is aanzienlijk verhoogd. De nieuwe zegels
zijn moeilijker te vervalsen en beter van vervalste zegels te onderscheiden.
De nieuwe accijnszegels maken een effectieve aanpak van fraude mogelijk. Dit
moet leiden tot vermindering van nagemaakte tabaksproducten. Het budget voor
accijnszegels is structureel met € 4,8 mln. opgehoogd.
 
 Daarnaast hebben de tabaksproducenten bij de invoering van de nieuwe zegels éénmalig
meer zegels besteld dan de gebruikelijke bestelhoeveelheden. Reden hiervoor
is dat de producenten een bepaalde basisvoorraad willen hebben, die in één
keer is besteld. De éénmalige extra uitgaven voor de accijnszegels
in 2009 bedragen € 3,5 mln.
 Financiële correctie op exportsubsidies landbouwgoederen
(+ € 8,8 mln.)
 De Europese Commissie heeft Nederland financiële correcties opgelegd
voor het onvoldoende uitvoeren van substitutiecontroles door de Douane; verplichte
controles op exportzendingen van landbouwgoederen waaraan een exportsubsidie
is verbonden. De correcties hebben betrekking op de periode september 2001–december
2002 en 2003–2004. Na een bemiddelingsprocedure zijn de correcties uitgekomen
op € 9,7 mln. respectievelijk € 10,4 mln. De laatste correctie
wordt financieel afgewikkeld in 2010. Het resterende deel van de correcties
is door de Belastingdienst gedekt binnen de begroting.
 Kasschuiven (– € 65,0 mln.)
 Enkele in 2009 voorziene uitgaven, worden pas in 2010 en later gerealiseerd.
Zo heeft de staatssecretaris van Financiën per brief met kenmerk DGB/2009/2648 d.d. 14 mei 2009 de Tweede Kamer ingelicht
over het voor een deel voortzetten van het programma Complexiteitsreductie.
Het beschikbare budget in 2009 voor dat programma is deels doorgeschoven naar
latere jaren. Verder gaat het onder andere om de betaling van een door
de Europese Commissie opgelegde financiële correctie en middelen in het
kader van het project Vooringevulde Aangifte.
 Uitvoeringskosten fiscale wetsvoorstellen (+ € 9,2
mln.)
 Het betreft de kosten van de maatregelen die zijn opgenomen in het Belastingplan
2009 (Kamerstukken II 2008/09, 31 704), het pakket Overige fiscale maatregelen
(Kamerstukken II 2008/09, 31 705) 2009 en het EU BTW-pakket (Kamerstukken
II 2008/09, 31 907).
 Vervallen BTW-vrijstelling op postzendingen (+ € 7,3
mln.)
 In het kader van de liberalisatie van de postmarkt, heeft het kabinet
besloten dat per 1 april 2009 de BTW-vrijstelling op meerstukszendingen van
post vervalt. Dit betekent dat de Belastingdienst BTW moet gaan betalen over
zijn postzendingen. In 2009 zijn deze uitgaven € 7,3 mln.
 Overige apparaatsuitgaven (+ € 34,8 mln.)
 Dit betreft het saldo van extra uitgaven vanwege werkzaamheden voor derden
(+ € 10,7 mln.), uitgaven in het kader van het project Standard
Business Reporting (+ € 2,6 mln.) en een aantal relatief kleine
(technische) mutaties en overboekingen – zoals bijvoorbeeld rijksbrede
Kluwer en SDU contracten – van in totaal € 21,5 mln.
 Ontvangsten (– € 27,32 mld.)
 Programma-ontvangsten (– € 27,33
mld.)
 Belastingontvangsten (– € 27,32 mld.)
 Voor een toelichting op de belastingontvangsten wordt verwezen naar het
Financieel Jaarverslag van het Rijk.
 Programma (+ € 42,8 mln.)
 Het verschil is een saldo van hogere ontvangsten aan doorberekende vervolgingskosten
(+ € 52,8 mln.), hogere ontvangsten aan schikkingen (+ € 9,8
mln.) en lagere boeteontvangsten (– € 19,8 mln.).
 Heffing- en invorderingsrente (– € 52,9
mln.)
 De realisatie is € 52,9 mln. lager uitgekomen. De belangrijkste
oorzaak hiervoor is de sterke daling van de rentetarieven gedurende 2009.
 Apparaatsontvangsten (+ € 11,6 mln.)
 Werkzaamheden voor derden (+ € 11,6 mln.)
 De Belastingdienst verricht werkzaamheden in opdracht van derden (zoals
voor P-Direkt). De uitgaven hiervoor worden aan de opdrachtgevers doorbelast.
In 2009 zijn de ontvangsten € 10,7 mln. hoger. Het verschil ad € 0,9
mln. betreft ontvangen vergoedingen voor perceptiekosten.
 4.1.4 Operationele doelstellingen
 4.1.4.1 Operationele doelstelling 1: Belastingplichtigen,
premieplichtigen en rechthebbenden van toeslagen dienstverlening aanbieden
op de manier die hen past.
 Doelbereiking
 De maatregelen gericht op verbetering van de dienstverlening aan burgers
en bedrijven zijn deels gerealiseerd. Dit geldt zowel voor de vooringevulde
aangifte als voor de voorlichting via de media. Op het punt bereikbaarheid
is de doelstelling niet behaald.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Telefonische dienstverlening gericht op goede
telefonische bereikbaarheid en kwalitatief goede afhandeling;
 Nee
 
 
 • De vooringevulde aangifte;
 Ja
 
 
 • Voorlichting via diverse media (krant, radio
en tv, website).
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens1
bij de operationele doelstelling
 
 
 Prestatie-indicator (in %) (basiswaarde =
2005)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Bereikbaarheid Belastingtelefoon (BT)
 80
 86
 812
 81
 80–85
 74
 
 
 Eén contact
 
 
 
 
 90–95
 91
 
 
 Kwaliteit beantwoording fiscale vragen BT
 –
 –
 66
 74
 80–85
 81
 
 
 Kwaliteit status en procesvragen BT
 –
 –
 –
 85
 90–95
 87
 
 
 Tijdige reactie op complexe vragen
 –
 84
 85
 91
 85–90
 94
 
 
 Versnellen van de processen
 
 
 
 
 
 
 
 
 • afhandeling BTW- en loonheffingnummer <
5 dagen
 
 
 
 87
 > 98
 95
 
 
 • verlenen VAR verklaring < 5 dagen
 
 
 
 85
 >
90
 93
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie
 
 1 De streefwaarden van de Belastingdienst worden voor zover
mogelijk weergegeven in bandbreedtes. Hiermee geeft de Belastingdienst per
prestatie-indicator aan wat de onder- en de bovengrens is.
 
 2 Met ingang van 2007 gemeten volgens de nieuwe definitie.
In de oude definitie wordt bereikbaarheid aangegeven als het procentuele aandeel
van burgers en bedrijven dat wordt geholpen door de BelastingTelefoon, ongeacht
de wachttijd, wanneer zij een belpoging (in het keuzemenu) doen binnen de
werktijden van de callcenters. Vanaf 2007 wordt in het percentage óók
het aanbod meegenomen van degenen die niet aan een keuze in het menu toekomen
omdat het te druk is op het KPN-platform. Dit leidt automatisch tot een daling
van het percentage van de feitelijke bereikbaarheid.
 Toelichting
 Het is in 2009 niet mogelijk gebleken het resultaat van 2008 (81%)
vast te houden. De oorzaken zijn divers. In 2009 is een nieuw technisch platform
geïnstalleerd, wat vooral in het begin gepaard ging met een verlaging
van de bereikbaarheid. Daarnaast zijn in 2009 ten opzichte van het jaar 2008
ruim 1 miljoen gesprekken meer binnengekomen, een stijging van meer dan 10%.
Ook was de afhandeltijd van gesprekken voor bepaalde werkstromen in sommige
maanden hoger dan verwacht. Door het hoge aanbod aan telefoontjes werd de
maximale capaciteit van het telefonieplatform regelmatig overschreden, waardoor
weer veel herhaalverkeer ontstond.
 Van de toename van het aantal telefoontjes kunnen ruim 700 000 gesprekken
worden toegerekend aan de werkstroom Toeslagen. De afgenomen bereikbaarheid
in 2009 is vrijwel volledig toe te schrijven aan deze werkstroom. Om de bereikbaarheid
van met name de werkstroom Toeslagen te verbeteren, zijn tijdelijk 150 extra
werkplekken ingericht. Daarnaast zijn enkele organisatorische maatregelen
genomen om de algemene bereikbaarheid te verbeteren.
 De kwaliteit van de afhandeling van fiscale vragen is voldoende. Voor
de kwaliteit van de beantwoording van status- en procesvragen is de doelstelling
nog niet gerealiseerd. De belangrijkste reden daarvoor is de vertraagde implementatie
van het informatiesysteem voor de medewerkers van de BelastingTelefoon.
 
 De doelstelling voor de afgifte van BTW- en loonaangiftenummers bleek
te ambitieus. Door vertragingen in het ontvangen van aanmeldingen van nieuwe
ondernemingen en uitval van ICT systemen bleek het niet mogelijk de doelstelling
te halen.
 De doelstelling tijdige reactie op complexe vragen is uitgekomen boven
de streefwaarde. De realisatie is vergelijkbaar met vorige jaren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens1 bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Prestatie-indicator (in %) (basiswaarde = 2005)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie
2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Ervaren duidelijkheid correspondentie
 82
 81
 82
 82
 80–85
 84
 
 
 Ervaren snelheid afhandeling
 63
 62
 55
 54
 65–70
 64
 
 
 Ervaren bereikbaarheid
 43
 60
 59
 60
 65–70
 67
 
 
 Nakomen van afspraken (ervaren door burgers en bedrijven)
 83
 87
 81
 81
 85–90
 86
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie
 
 1 De streefwaarden van de Belastingdienst worden voor zover
mogelijk weergegeven in bandbreedtes. Hiermee geeft de Belastingdienst per
prestatie-indicator aan wat de onder- en de bovengrens is.
 Toelichting
 Hoewel de ervaren snelheid van afhandeling ten opzichte van 2008 is gestegen
is de realisatie nog onder de streefwaarde. Alle doelgroepen vertonen op dit
gebied een positieve ontwikkeling. De doelgroep toeslaggerechtigden vertoont
de sterkste stijging van 48% in 2008 naar 62% in 2009.
 4.1.4.2 Operationele doelstelling 2: Door toezicht en
opsporing bevordert de Belastingdienst dat belasting- en premieplichtigen
en toeslaggerechtigden hun wettelijke verplichtingen nakomen.
 Doelbereiking
 De doelstelling is grotendeels gerealiseerd. Alle instrumenten zijn in
2009 ingezet. De productiedoelstellingen (meetbare gegevens) zijn gerealiseerd.
Voor actualiteitsbezoeken en boekenonderzoeken ligt de realisatie boven de
streefwaarden.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Convenanten en certificering in het kader van horizontaal
toezicht;
 Ja
 
 
 • Boekenonderzoeken en kantoortoetsen;
 Ja
 
 
 • Actualiteitsbezoeken (waaronder bedrijfs- en startersbezoeken);
 Ja
 
 
 • Landelijke en regionale acties;
 Ja
 
 
 • Handhavingscommunicatie;
 Ja
 
 
 • Opsporingsonderzoeken.
 Ja
 
 
 
 
 Toelichting
 Binnen het toezicht worden vier segmenten onderscheiden: Particulieren,
Midden- en kleinbedrijf (MKB), Middelgrote ondernemingen (MGO) en Zeer grote
ondernemingen (ZGO). Per segment wordt een handhavingsmix samengesteld. De
instrumenten die de Belastingdienst tot zijn beschikking heeft variëren
van bedrijfsbezoeken, boekenonderzoeken, bestuurlijke boetes tot strafrechtelijke
vervolging. De handhavingsmix wordt samengesteld vanuit de optiek van effectiviteit
(bijdrage aan ervaren pakkans) en efficiëntie (kosten). Daarbij speelt
samenwerking met andere overheidsorganisaties en werken in de actualiteit
een belangrijke rol.
 
 In 2009 heeft de Belastingdienst de in 2008 ingezette lijn voortgezet
en verder ingezet op horizontaal toezicht door het afsluiten van convenanten
met grote organisaties, brancheorganisaties binnen het midden- en kleinbedrijf
en met fiscale intermediairs. De zichtbaarheid is vergroot door een grotere
nadruk op acties en door het uitvoeren van bedrijfsbezoeken. In 2009 is binnen
de vernieuwde toezichtaanpak circa 30% van de totale toezichtscapaciteit
voor ondernemingen ingezet.
 
 Het toezicht op toeslagen heeft plaatsgevonden op basis van een met de
betrokken departementen afgestemd toezichtsplan. De kern hiervan is het administratieve
toezicht. Dat toezicht bestaat uit massale vergelijkingen tussen de aanvragen
en gegevens van derden waaruit de onjuistheid of twijfel over een aanvraag
kan blijken.
 Misbruik en oneigenlijk gebruik
 Belastingheffing is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O),
omdat de hoogte van de heffing en de verplichting tot betalen afhankelijk
zijn van gegevens die belastingplichtigen zelf verstrekken. Dit kan van invloed
zijn op de volledigheid van de belastingontvangsten. Bij alle uit te voeren
fiscale taken wordt de Belastingdienst in meer of mindere mate geconfronteerd
met de problematiek van M&O. Het tegengaan van M&O bij de uitvoering
van wet- en regelgeving vormt derhalve een geïntegreerd onderdeel van
het rechtshandhavingsbeleid. In het Beheersverslag van de Belastingdienst
wordt dit meer uitgebreid toegelicht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel
 
 
 
 
 Prestatie-indicator * 1000 (basiswaarde = 2006)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Aantal actualiteitsbezoeken waarvan:
 19
 20
 31
 43
 
 
 
 
 MKB
 
 
 
 
 50–60
 69
 
 
 MGO
 
 
 
 
 1,5–2,0
 2,5
 
 
 ZGO
 
 
 
 
 0,4–0,5
 0,5
 
 
 Aantal boekenonderzoeken waarvan:
 32
 70
 61
 52
 
 
 
 
 MKB
 
 
 
 47
 35–42
 42
 
 
 MGO
 
 
 
 3,9
 1,2–1,7
 2,3
 
 
 ZGO
 
 
 
 1,1
 0,2–0,5
 0,5
 
 
 Aantal uren acties
 n.v.t. 
 n.v.t. 
 n.v.t.
 378
 250–300
 253
 
 
 Aantal behandelde aangiften
 1 270
 1 290
 1 389
 
 
 
 
 
 Aantal behandelde aangiften IH particulieren
 
 
 1 026
 791
 500–700
 729
 
 
 Aantal behandelde aangiften IH ondernemers waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 – MKB
 
 
 304
 258
 140–160
 148
 
 
 – MGO
 
 
 7,6
 7,9
 6,2–6,7
 10,6
 
 
 – ZGO
 
 
 3,2
 3
 1,8 2,0
 4
 
 
 Aantal behandelde aangiften Vpb waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 – MKB
 
 
 35
 31
 22–26
 26
 
 
 – MGO
 
 
 9,1
 9,4
 5,5–6,0
 9,2
 
 
 – ZGO
 
 
 4,5
 5,8
 3,2–4,4
 5,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Achterstand invordering (in %)
 3,1
 3,0
 2,5
 2,2
 2,5–3,0
 2,4
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie
 Toelichting
 De meeste doelstellingen zijn gerealiseerd. Voor actualiteitsbezoeken
en boekenonderzoeken ligt de realisatie boven de streefwaarden. Uit de gerealiseerde
actualiteitsbezoeken blijkt dat Belastingregio’s sneller dan gepland
toegroeien naar actueel toezicht. De extra boekenonderzoeken binnen het MGO
segment worden met name veroorzaakt door het wegwerken van voorraden onderhanden
werk in het kader van werken in de actualiteit.
 
 In 2009 is de bovengrens voor af te handelen aangiften IH particulieren
overschreden. Dit is te verklaren uit het uitvoeren van de pilot massaal toezicht.
In deze pilot is bij ruim 100 000 belastingplichtigen de aangifte op
een aantal eenvoudige risico’s getoetst. De gemiddelde behandeltijd
voor deze posten ligt lager dan voor overige op kantoor behandelde posten
waardoor uiteindelijk de productie is toegenomen.
 
 Voor zowel de aangiften IH als de aangiften vennootschapsbelasting zijn
in de segmenten MGO en ZGO de bovengrenzen van de streefwaarden overschreden.
Ook hier speelt het effect van het wegwerken van oude voorraden.
 
 De uren acties zijn met name ingezet voor de opsporing van onbekende belastingplichtigen.
Ondermeer betreft het uren voor fiscale surveillance. Binnen het toezicht
op de loonheffing is een slag gemaakt naar een meer dienstverlenende en preventieve
aanpak gericht op het voorkomen van fouten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatie-indicator (basiswaarde = 2006)
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Aantal fiscale controles invoerrechten en accijnzen
(* 1000)
 114
 103
 92
 86
 89–94
 90
 
 
 Percentage processen-verbaal dat leidt tot veroordeling/transactie
 79
 81
 79
 84
 82–85
 86
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie
 Toelichting
 De doelstellingen zijn gerealiseerd. Het percentage processen verbaal
dat leidt tot een veroordeling is iets boven de bandbreedte uitgekomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatie-indicator (basiswaarde = 2006)
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Door belastingplichtige ervaren pakkans (in %)
 84
 81
 86
 80
 80–85
 83
 
 
 Kwaliteitscore Belastingregio’s
 100
 105
 107
 109
 106–110
 108
 
 
 Kwaliteitscore Douane
 100
 100
 105
 112
 106–110
 103
 
 
 
 
 Bron: Fiscale monitor en belastingdienst/Centrale Administratie
 Toelichting
 In het kader van de jaarlijkse Fiscale Monitor is gemeten wat de door
belastingplichtigen ervaren kans is dat de Belastingdienst ontdekt dat iemand
in een aangifte of een aanvraag voor toeslag onjuiste informatie opgeeft.
Deze kans wordt gemeten bij particulieren, ondernemers, toeslaggerechtigden
en douaneklanten. Sinds 2007 hanteert de Fiscale Monitor een andere meetmethode.
De doelstelling is overeenkomstig aangepast. De realisatie is uitgekomen binnen
de bandbreedte van de doelstelling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatie-indicator
 Waarde
2006
 Waarde 2007
 Waarde
2008
 Streefwaarde 2009
 Waarde 2009
 
 
 Toeslagen
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 Het toezicht wordt volgens planning uitgevoerd.
 Deels behaald
 
 
 
 
 Toelichting
 Voor de huurtoeslag en de zorgtoeslag is het toezicht op toeslagjaar 2007
in 2009 afgerond. Op 1 oktober is, conform planning, gestart met het
handmatig toezicht op toeslagjaar 2008.
 Voor de kinderopvangtoeslag geldt dat in 2009 het toezicht op het toeslagjaar
2007 is afgerond. Voor het toeslagjaar 2008 is aan 360 000 aanvragers
van kinderopvangtoeslag verzocht hun aanvraag te onderbouwen met de jaaropgave
2008 van de kinderopvanginstelling.
 Het toezicht op de kindertoeslag speelt zich grotendeels af in de voorschotfase.
Het grootste gedeelte van het klantenbestand wordt geautomatiseerd verwerkt
en gematcht met de gegevens van de Sociale Verzekeringsbank.
 4.1.4.3 Operationele doelstelling 3: Het leveren van een
bijdrage aan de bescherming van de samenleving tegen ongewenste goederen.
 Doelbereiking
 De doelstellingen 2009 zijn gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Certificering van ondernemingen die aan hun
verplichtingen voldoen;
 Deels
 
 
 • Fysieke controles op de uitgaande goederenstroom;
 Ja
 
 
 • 100% passagierscontroles. 
 Ja
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Het aantal verzoeken om certificering voor een Authorised Economic Operator
(AEO) status is achtergebleven. In 2009 is aan 222 bedrijven een AEO-status
verleend. De Douane heeft in samenwerking met koepelorganisaties van het bedrijfsleven
een enquête gehouden onder bedrijven over het aanvragen van een AEO-status.
Uit de enquête komt naar voren dat bedrijven behoefte hebben aan meer
duidelijkheid over de eisen voor een AEO-status en de voordelen daarvan. Als
reactie hierop hebben bedrijfsleven en Douane een werkgroep ingesteld die
de communicatie gaat verbeteren over doel en voordelen van de AEO-status.
Uit de enquête komt verder naar voren dat bedrijven behoefte hebben
aan begeleiding door de Douane bij de voorbereiding van een AEO-aanvraag.
De Douane is in het najaar begonnen met een intensievere begeleiding van bedrijven
onder andere door individuele bezoeken of groepsgewijze voorlichting. Bedrijven
worden daarbij ook actiever gewezen op het bestaan van de AEO Guidelines van
de Europese Commissie met behulp waarvan bedrijven kunnen inschatten of ze
voldoen aan de voorwaarden voor een AEO-certificaat.
 Alle 100% controles zijn uitgevoerd, maar door een lagere bezettingsgraad
per vliegtuig en door minder vluchten uit de risicolanden valt het aantal
gecontroleerde reizigers lager uit.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2006) * 1000
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Scancontroles Vracht
 82
 87
 83
 93
 85–90
 98
 
 
 Fysieke controles Vracht
 214
 129
 86
 94
 95–105
 99
 
 
 Fysieke controles Koeriers/post1
 –
 89
 113
 112
 100–110
 108
 
 
 Fysieke controles Reizigers
 696
 724
 730
 805
 810–870
 823
 
 
 Fysieke controles Ambulant buitengrens2
 –
 –
 28
 44
 32–37
 42
 
 
 Uren toezicht gebied- en objectgerelateerd
 309
 367
 688
 700
 475–525
 491
 
 
 
 
 Bron: Belastingdienst/Centrale Administratie
 
 1 Voor 2005 nog opgenomen onder fysieke controles vracht.
 
 2 Wordt vanaf 2007 afzonderlijk gemeten.
 Toelichting
 De doelstellingen zijn gerealiseerd. Het aantal scancontroles is hoger
dan oorspronkelijk gepland. Dit is veroorzaakt doordat in 2008 het scanproces
is verbeterd. Daardoor is de gemiddelde bestede tijd per controle gedaald
en konden meer controles worden uitgevoerd. Met deze verbetering was in de
begrotingscijfers voor 2009 nog geen rekening gehouden.
 4.1.4.4 Operationele doelstelling 4: Efficiënte en
soepele uitvoering van de massale processen.
 Doelbereiking
 De productiedoelstellingen zijn grotendeels gerealiseerd. De doelstelling
met betrekking tot complexiteitsreductie van de automatisering is niet gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • informatiesystemen voor massale verwerking;
 Deels
 
 
 • Vereenvoudigingsoperatie toekomstige organisatie (complexiteitsreductie
automatisering).
 Nee
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 • Informatiesystemen voor massale verwerking
 Het nieuwe Toeslagensysteem is in 2009 opgeleverd om te worden getest.
De testen zijn eind 2009 begonnen. Als dit traject is afgerond, kan het nieuwe
systeem in de loop van 2010 worden ingevoerd. De voorschotten 2010 zijn in
december 2009 vanuit de huidige systemen vastgesteld.
 • Vereenvoudigingsoperatie (complexiteitsreductie)
 De programma’s Complexiteitsreductie 1 (CR1) en Complexiteitsreductie
2 (CR2) zijn voor een deel voortgezet. In CR1 zijn alleen die trajecten voortgezet
die een directe bijdrage leveren aan het borgen van de continuïteit.
In het programma CR2 is op basis van de visie op de toekomstige procesinrichting
een concept bedrijfsarchitectuur opgesteld. Het verdere vervolg van CR2 is
voor drie jaar bevroren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2005)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Aantal zendingen zonder fouten
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 99–100%
 99%
 
 
 Tijdige verwerking van mutaties rekeningnummers (binnen 1 week)
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 99–100%
 100%
 
 
 Tijdige verwerking van terugbetalingen (binnen 1 week)
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 99–100%
 87%
 
 
 Tijdige verwerking van verrekeningen van teruggaven met nog openstaande
aanslagen (binnen 2 weken)
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.
 99–100%
 100%
 
 
 
 
 Toelichting
 • Tijdige verwerking terugbetalingen
 In de eerste vier maanden werd de doelstelling niet gehaald. Het verwerkingsproces
van terugbetalingen is daarom aangepast. Na implementatie van de nieuwe werkwijze
is, na een aanloopfase, vanaf augustus de 100% afhandeling binnen een
week wel gerealiseerd.
 4.1.5 Overzicht afgeronde onderzoeken
 Fiscaal beleid en wetgeving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD*
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Evaluatie van
de vijfjaarscyclus van de evaluatie van de belastinguitgaven
 OD4
 2008
 2010
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 * AD is algemene doelstelling, OD is operationele doelstelling
 Toelichting
 De aanvankelijke opzet was de beleidsdoorlichting pas uit te voeren nadat
de gehele cyclus van evaluatieonderzoeken van alle afzonderlijke belastinguitgaven
zou zijn afgerond. De nog enkele resterende evaluatieonderzoeken vergen echter
iets meer tijd dan voorzien, waarna besloten is de beleidsdoorlichting af
te ronden op basis van een vrijwel afgeronde cyclus. De beleidsdoorlichting
heeft daardoor ook enige vertraging opgelopen, en wordt voor de zomer 2010
naar de Tweede Kamer gestuurd.
 Belastingdienst
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD*
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Bijdrage ter
verhoging van de compliance
 AD
 2009
 2010
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Fiscale Monitor
 AD OD1 OD2
 Jaarlijks
 
 De resultaten van de Fiscale Monitor, FIX, ARGI en audits zijn waar relevant
verwerkt in het beheersverslag Belastingdienst 2009
 
 
 
 FIX
 OD2 OD3
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Audits kleine
middelen (assurantiebelasting)
 OD2
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Periodieke
audits strategische projecten (Toeslagen, VIA, ETM, Basisregistraties, Loonaangifteketen)
 OD2 OD4
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Audits procesbeheersing
(digitaal archiefsysteem)
 OD2OD3OD4
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 
 * AD is algemene doelstelling, OD is operationele doelstelling
 Toelichting
 De beleidsdoorlichting van de algemene doelstelling compliance is eind 2009 gestart. De bevindingen worden medio 2010
verwacht.
 4.2 Financiële markten
 4.2.1 Algemene doelstelling
 
 Een integer en stabiel financieel stelsel waarin de
financiële markten goed functioneren, voldoende toegankelijk en transparant
zijn en een gunstige internationale concurrentiepositie kennen.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 Ook het afgelopen jaar heeft de financiële stabiliteit sterk onder
druk gestaan. Door vergaande maatregelen kon de toegankelijkheid van de sector
en essentiële dienstverlening gewaarborgd blijven. Tegelijkertijd is
echter duidelijk geworden dat een ingrijpende hervorming van de financiële
sector noodzakelijk is om de financiële stabiliteit in de toekomst beter
te kunnen garanderen. Het afgelopen jaar zijn belangrijke stappen gezet om
deze hervormingen tot stand te brengen. In juli is de kabinetsvisie toekomst
financiële sector gepubliceerd met een
beschrijving van de belangrijkste hervormingen die zullen moeten worden doorgevoerd.
In december is een voortgangsrapportage naar
de Kamer gestuurd. Hieruit blijkt dat op enkele terreinen al concrete stappen
zijn gezet. Voorbeelden hiervan zijn de versterking van het Europees toezicht,
het opstellen van dwingende beloningsprincipes, de versterking van boekhoudstandaarden,
verdieping en verbreding van het toezicht naar onder andere kredietbeoordelingsbureaus
en alternatieve beleggingsfondsen en het opstellen van regels voor strengere
kapitaaleisen. Paragraaf 4.2.2.1 geeft een verdere toelichting op deze punten.
Tevens zijn de contouren aangegeven die leidend zullen zijn bij de hervorming
van het crisismanagement.
 Externe factoren
 Succes is afhankelijk van mondiale economische en politieke ontwikkelingen.
In 2009 zijn internationale financiële markten opgeschrikt door een verdere
intensivering van de internationale kredietcrisis. De internationale handel
en de vraag naar financiële producten deden beide een flinke stap terug.
De crisis en alle gevolgen van dien zijn externe factoren die een sterke invloed
hebben op de vooruitzichten van de internationale financieel-economische ontwikkeling.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 2 Financiële
marktenBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Een integer en stabiel financieel stelsel waarin
de financiële markten goed functioneren, voldoende toegankelijk en transparant
zijn en een gunstige internationale concurrentiepositie kennen.
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2009
 
 
 2009
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 172 278
 
 
 85 195
 
 
 128 237
 
 
 4 248 377
 
 
 44 538 843
 
 
 64 937
 
 
 44 473 906
 
 
 
 
 waarvan garantieverpichtingen
 
 
 
 15 000
 2 745 000
 44 363 369
 0
 44 363 369
 
 
 Garantie verhoging plafond kredietfaciliteit AFM
 
 
 
 5 000
 0
 0
 0
 
 
 Garantieregeling bancaire leningen
 
 
 
 2 740 000
 44 360 869
 0
 44 360 869
 
 
 Garantie Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekering
 
 
 
 
 2 500
 0
 2 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan verplichting uit hoofde
van het Depositogarantiestelsel/icesave
 
 
 
 
 
 1 425 074
 
 
 10 174
 
 0
 10 174
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 154 922
 
 
 77 667
 
 
 107 021
 
 
 1 317 057
 
 
 351 554
 
 
 64 937
 
 
 286 617
 
 
 
 Programma-uitgaven
 148 525
 69 645
 100 111
 1 307 578
 342 869
 57 592
 285 277
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Goed functionerende
financiële markten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage toezicht AFM
 16 874
 22 966
 24 889
 27 986
 28 931
 22 313
 6 618
 
 
 Bijdrage toezicht DNB
 52 081
 15 950
 15 900
 35 013
 18 950
 17 205
 1 745
 
 
 Platform CentiQ
 0
 0
 1 232
 1 138
 3 107
 2 718
 389
 
 
 Rechtspraak Financiële Markten
 44
 2
 1
 1
 550
 1 000
 – 450
 
 
 Overige programmauitgaven
 0
 0
 314
 453
 531
 390
 141
 
 
 Uitkeringen Deposito Garantiestelsel (DGS)/icesave
 0
 0
 0
 1 236 195
 199 054
 0
 199 054
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Integer financieel
stelsel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribbean Financial Action Taskforce
 30
 23
 11
 44
 42
 32
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 3 Ongestoorde muntcirculatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Muntcirculatie
 13 363
 7 996
 8 974
 6 748
 10 111
 13 934
 – 3 823
 
 
 Retouren guldenmunten
 3 911
 8 840
 12 985
 0
 0
 0
 0
 
 
 Afname munt in circulatie
 62 222
 13 868
 35 805
 0
 81 593
 0
 81 593
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 6 397
 8 022
 6 910
 9 479
 8 685
 7 345
 1 340
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 13 953
 
 
 10 254
 
 
 9 978
 
 
 18 430
 
 
 132 212
 
 
 25 578
 
 
 106 634
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 13 953
 10 254
 9 978
 18 430
 132 212
 25 578
 106 634
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Goed functionerende
financiële markten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen
 0
 0
 0
 0
 115 983
 0
 115 983
 
 
 Overige programma-ontvangsten
 4 569
 4 914
 8 495
 13 009
 6 789
 382
 6 407
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 3 Ongestoorde muntcirculatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten muntwezen
 9 384
 5 340
 1 483
 61
 9 440
 5 184
 4 256
 
 
 Toename munten in circulatie
 0
 0
 0
 5 360
 0
 20 012
 – 20 012
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen
 Garantieverplichting uit hoofde van € 200 mld.
bancaire garantieregeling (€ 44,36 mld.)
 Uit hoofde van de garantieregeling is in 2008 in totaal € 2,74
mld. aan garanties verstrekt (geëffectueerd) en in 2009 € 47,53
mld. Tevens liepen in 2009 € 3,17 mld. aan garantieleningen af.
Het plafond van deze regeling is € 200 mld. Deze mutatie, het resterende
deel van het plafond (€ 152,90 mld.) blijft in beginsel beschikbaar
tot en met 30 juni 2010.
 Garantieverplichting NBM (€ 2,5 mln.)
 Het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars (NBM) is een deelnemer
aan het schatkistbankieren. Zij maakt onder andere gebruik van een roodstandfaciliteit
ad € 2,5 mln. Deze mutatie betreft het feit dat de minister van
Financiën garant staat voor de mogelijkheid tot roodstand door het NBM.
 Verplichting uit hoofde van het Depositogarantiestelsel/icesave
(+ € 10,2 mln.)
 De verplichting betreft een bedrag van € 10,2 mln. ten behoeve
van het voorfinancieren van de uitkeringen uit hoofde van het IJslandse DGS.
 
 Een verklaring op de overige verplichtingenmutaties wordt hieronder gegeven
bij toelichtingen op de uitgavenmutaties.
 Uitgaven
 Bijdrage toezicht AFM (+ € 6,6 mln.)
 Als gevolg van een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven
kunnen de kosten van onder andere voorbereiding van wet- en regelgeving niet
worden doorberekend aan de sector. Hierdoor dient de overheidsbijdrage aan
AFM verhoogd te worden. Daarnaast wordt de hogere overheidsbijdrage aan de
AFM verklaard door de dekking van de tekorten die zich hebben voorgedaan bij
het toezicht op financiële dienstverleners en het toezicht op prospectussen.
 Bijdrage toezicht DNB (+ € 1,7 mln.)
 Als gevolg van een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven
kunnen de kosten van onder andere voorbereiding van wet- en regelgeving niet
worden doorberekend aan de sector. Hierdoor dient de overheidsbijdrage aan
DNB verhoogd te worden.
 Uitgaven DGS/Uitkeringen Icesave (+ € 199,1
mln.)
 De mutatie (€ 199,1 mln.) betreft uitgaven die voortkomen uit
het feit dat de Nederlandse Staat de uitkeringen die hebben plaatsgevonden
uit hoofde van het depositogarantiestelsel (DGS) voorfinanciert. Depositohouders
konden tot 16 maart 2009 een claim indienen ten laste van het DGS. Op
9 oktober 2008 is het maximumbedrag voor het DGS met terugwerkende kracht
tot 7 oktober 2008 verhoogd van € 40 000 tot € 100 000
(topping up). De oude limiet van € 40 000 en de regel dat boven
een bepaald bedrag 90% wordt vergoed kwamen hiermee te vervallen. Voor
een bedrag van € 106,0 mln. heeft deze mutatie betrekking op de
uitkeringen die vallen onder de Nederlandse topping up. Het bedrag van de
Nederlandse topping up is voorgeschoten door De Nederlandsche Bank (DNB),
maar is bij wijze van uitzondering voor rekening van de Nederlandse Staat. De betalingsverplichting hiervoor was al in 2008 aangegaan.
 
 Voor de rest (€ 93 mln.) heeft deze mutatie betrekking op de
voorfinanciering van de uitkeringen uit hoofde van het IJslandse depositogarantiestelsel
aan depositohouders bij Icesave en de kosten van uitvoering hiervan door DNB.
De uitvoeringskosten bedragen € 7 mln.
 Muntcirculatie (– € 3,8 mln.)
 Doordat er minder munten ten behoeve van de circulatie zijn aangemaakt
dan vooraf was geraamd, waren de grondstofkosten ook lager (– € 5,5
mln.).
 In 2009 zijn door de Koninklijke Nederlandse Munt kosten gedeclareerd
die betrekking hadden op het voorgaande jaar (+ € 1,7 mln.). Daarnaast
is er in 2009 een nieuw muntcontract met een duur van 5 jaar afgesloten. Hiervoor
is een verplichting opgenomen. Voorts is een verplichting opgenomen in verband
met de kosten 2009, 2010 en 2011 voor het in 2001 ingestelde Nationaal Analyse
Centrum voor Munten (NACM).
 Afname munten in circulatie (+ € 81,4 mln.)
 De muntverwerkers hebben bij de Nederlandsche Bank (DNB) meer munten afgestort
dan oorspronkelijk verwacht. De nominale waarde van deze munten wordt door
Financiën aan DNB vergoed of komt ten laste van Financiën (de uitgave
hangt samen met de begrotingspost «toename munten in circulatie»).
 Ontvangsten
 Premieontvangsten bancaire leningen (+ € 116,0
mln.)
 In 2009 is uit hoofde van de garantieregeling bancaire leningen geëffectueerde
leningen € 116,0 mln. premies ontvangen.
 Overige programmaontvangsten (+ € 6,4 mln.)
 De mutatie bestaat uit de restitutie door DNB (€ 2,6 mln.) en
AFM (€ 1,0 mln.) van de teveel betaalde overheidsbijdrage over 2008.
Op basis van nacalculatie (jaarrekening 2008) bleek dat de werkelijke overheidsbijdrage
lager is dan de in 2008 (als voorschot) betaalde overheidsbijdrage voor dat
jaar.
 Daarnaast is € 2 mln. aan premies ontvangen uit hoofde van de
terrorismepool. Per januari 2006 biedt de Staat aan de Nederlandse Herverzekeringsmaatschappij
voor Terrorismeschade (NHT) ten hoogste € 50 mln. herverzekeringsdekking
voor het geval de NHT in een kalenderjaar gehouden is uitkeringen te doen
die tezamen een bedrag van € 950 mln. te boven gaan. Voor deze garantie
ontvangt de Staat jaarlijks een premie.
 
 Tevens is door de CentiQ-partners (het Verbond van Verzekeraars en de
Nederlandse Vereniging van Banken) een bedrag van in totaal € 680 000
betaald als bijdrage voor de kosten van het platform CentiQ.
 Ontvangsten Muntwezen (+ € 4,3 mln.)
 In 2009 werd minder ontvangen betreffende de uitgifte van bijzondere munten,
muntsetjes en royalty’s dukaten (– € 2,6 mln.).
De verkoop van het schroot van de ontwaarde voormalige guldenmunten leidde
tot een ontvangst (+ € 6,9 mln.).
 Toename munten in circulatie (– € 20,0
mln.)
 De muntverwerkers hebben bij de Nederlandsche Bank meer munten afgestort
dan oorspronkelijk verwacht. De nominale waarde van deze munten wordt door
Financiën aan DNB vergoed of komt ten laste van Financiën. Hierdoor
zijn er per saldo geen ontvangsten geweest in 2009 (de ontvangst hangt samen
met de begrotingspost afname munten in circulatie).
 4.2.2 Operationele doelstellingen
 4.2.2.1 Operationele doelstelling 1: Goed functionerende,
stabiele financiële markten die voldoende toegankelijk en transparant
voor de gebruikers en internationaal concurrerend zijn.
 Doelbereiking
 De kredietcrisis en haar gevolgen vertaalden zich in 2009 naar vele veranderingen
in wet- en regelgeving op het gebied van financiële markten, zowel nationaal
en internationaal. Zo wordt er gewerkt aan versterking van financieel toezicht.
De versterking van Europees toezicht is hier een mijlpaal.
 Na een intensief onderhandelingstraject in de Ecofin Raad is in december
2009 een politiek akkoord bereikt over een nieuw Europees toezichtraamwerk.
Dit raamwerk bestaat uit een nieuw macro-prudentieel toezichtsorgaan European Systemic Risk Board (ESRB) en drie micro-prudentiële
Europese Toezichtsautoriteiten, de European Banking Authority (EBA), de European Securities and Markets Authority (ESMA) en de European Insurance and Occupational
Pensions Authority (EIOPA), die voortkomen uit de huidige Comités
van Toezichthouders CEBS, CESR en CEIOPS. De ESRB krijgt als taak om mogelijke
systeemrisico’s te identificeren en te prioriteren, en daaromtrent waar
nodig waarschuwingen en aanbevelingen uit te brengen. EBA, ESMA en EIOPA worden
belast met het stimuleren van samenwerking tussen toezichthouders, het creëren
van een gezamenlijke Europese toezichtcultuur en het toezien op een consistente
toepassing van EU wetgeving. Hiertoe krijgen ze alle bevoegdheden van de huidige
Comités van Toezichthouders, zoals het opstellen van niet-bindende
richtlijnen en het monitoren van de colleges van toezichthouders, aangevuld
met aan aantal belangrijke, nieuwe, bindende bevoegdheden. Deze bindende bevoegdheden
behelzen onder meer het bindend optreden bij geschillen tussen nationale toezichthouders,
het opstellen van concepttechnische standaarden en het uitvaardigen van noodmaatregelen
in tijden van crisis. Op basis van het politieke akkoord in de Ecofin Raad
is de triloog (Europese Commissie, Europarlement en Ecofin) gestart. De ambitie
is dat het nieuwe raamwerk eind 2010 volledig geïmplementeerd is.
 
 Verder zijn de onderhandelingen over de wijziging van de richtlijn inzake
instellingen voor collectieve belegging in effecten (ICBE richtlijn ofwel
de Alternative Investment Fund Managers Directive)
in 2009 met succes afgerond. In juli 2009 is de herziene richtlijn aangenomen
waarin op diverse punten aanzienlijke verbeteringen zijn aangebracht, deze
zien enerzijds op verdieping van de interne markt in de EU en anderzijds op
het verhogen van het niveau van beleggersbescherming. De Europese Commissie
werkt in 2010 aan een nadere uitwerking van de diverse regels. Implementatie
van de herziene richtlijn in nationale wetgeving moet uiterlijk medio 2011
plaatsvinden. In 2009 zijn de onderhandelingen gestart over een nieuwe Europese
richtlijn die alle beleggingsinstellingen zal omvatten die niet onder de ICBE
richtlijn vallen. Het Ministerie heeft in 2009 actief deelgenomen
aan deze onderhandelingen. In 2010 is aanname van deze richtlijn voorzien.
Deze richtlijn zal naar aanleiding van de financiële crisis veel beleggingsinstellingen
die tot op heden niet onder toezicht staan alsnog onder toezicht brengen.
 
 Een andere belangrijke stap ter bevordering van de financiële stabiliteit
vormt het aanscherpen van de kapitaaleisen. Hiertoe heeft het Europees Parlement
in 2009 richtlijnen aangenomen tot versterking van het kapitaalraamwerk, ondermeer
door strengere eisen te stellen aan hybride kapitaalsinstrumenten, securitisaties
en grote posities alsmede de oprichting van colleges van toezichthouders.
Tevens is in Europees verband gewerkt aan voorstellen tot aanscherping van
de kapitaaleisenrichtlijn op het vlak van beloningen, resecuritisaties en
handelsboekposities. Naar verwachting zullen deze voorstellen begin 2010 worden
aangenomen door het Europees Parlement. Op nationaal vlak is een begin gemaakt
met de implementatie van deze voorstellen in wet- en regelgeving.
 
 Ook op het gebied van het vestigingsklimaat heeft de crisis zijn weerslag
gehad. Desondanks is het gelukt om ook op het gebied van het verbeteren van
het vestigingsklimaat specifieke acties te ondernemen. Zo werden verdere stappen
gezet in het verbeteren van de internationale concurrentiepositie van de Nederlandse
financiële sector. Hiertoe bezoekt een delegatie van het Ministerie van
Financiën, onder leiding van de toenmalige Staatssecretaris, het Midden-Oosten.
Nationaal was de behoefte aan begeleiding door middel van de Kraamkamer ondanks
de kredietcrisis onverminderd groot. Ook in de wetgeving was er progressie –
het wetsvoorstel voor premiepensioeninstellingen is na de zomer bij de Tweede
Kamer ingediend.
 De kredietcrisis heeft voor Holland Financial Centre (HFC) ook grote gevolgen
gehad. De omgeving waar in dit publiek-private samenwerkingsmodel werkt, is
dermate veranderd dat er onverminderd ambitieus maar minder langs gebaande
paden gewerkt wordt om te kunnen komen tot een vitale en open financiële
sector. Dit vergt een gezamenlijke inspanning en een permanente dialoog tussen
marktpartijen en overheid. Het HFC wil daar als knooppunt van partijen en
belangen haar steentje aan bijdragen.
 
 De crisis heeft niet alleen de professionele kant van financiële
markten geraakt, ook voor veel consumenten werden de gevolgen van de crisis
in 2009 voelbaar. Dat maakte het onderwerp «omgaan met geld» actueler
dan het al was. De deelnemers aan het platform CentiQ, wijzer in geldzaken
waren ook in het afgelopen jaar zeer actief om het financieel bewustzijn en
het financieel inzicht bij Nederlandse consumenten te vergroten. Daarbij wordt
steeds meer samengewerkt. Het onderwerp was veelvuldig aanwezig in de media,
met de slogan Wijzer in geldzaken als katalysator. Een groot aantal mensen
wist de weg te vinden naar de portal www.wijzeringeldzaken.nl en daarmee naar
laagdrempelige informatie en tools van partners. Op het gebied van digitale
huishoudboekjes – waarmee mensen hun huishoudportemonnee op orde kunnen
brengen – was een opleving te zien. Ook zijn er belangrijke stappen
gezet om financiële educatie een structurele plaats te geven in bestaande
vakken in het onderwijs. Het bezoek van H.K.H. Prinses Máxima aan één
van de onderwijsprojecten gaf een extra impuls om dit onderwerp op de politieke
en maatschappelijke agenda te zetten. Daarnaast werden verschillende initiatieven
opgestart om het pensioenbewustzijn te vergroten.
 
 Maar ook afgezien van de kredietcrisis heeft Financiën zich actief
ingezet om lopende veranderingen in goede banen te leiden. Zo is conform de
planning van de Europese Commissie per 1 november 2009 de Payment Services
Directive (PSD), ook wel richtlijn betaaldiensten, in Nederland geïmplementeerd.
De richtlijn betaaldiensten biedt het wettelijke kader dat aansluit bij Single
Euro Payments Area (SEPA). De richtlijn betaaldiensten is in Nederland gedeeltelijk
geïmplementeerd in de Wet op het financieel toezicht en bijbehorende
lagere regelgeving en gedeeltelijk in het Burgerlijk Wetboek.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Een adequaat prudentieel toezichtregime
in Nederland. In navolging op de onrust in de financiële sector zal 2009
in het teken staan van het verbeteren van het toezichtsraamwerk. De lessen
getrokken uit de onrust op financiële markten moeten op internationaal
niveau worden omgezet in concrete verbeteringen voor het toe- zichtsraamwerk
voor banken. Zo wordt er verder invulling gegeven aan de zogenoemde colleges
van toezichthouders, waarbij het uitwisselen van informatie tussen toezichtshouders
van verschillende landen centraal zal komen te staan. Ook zal wederom actief
worden deelgenomen aan de Europese discussie en onderhandelingen over op risico
gebaseerde kapitaaleisen voor verzekeraars (Solvency II);
 Ja
 
 
 • Goede crisismanagementprocedures. In 2009
zal er wederom een Europese crisisoefening plaatsvinden, waarbij de nieuwe
afspraken van juni 2008 op het vlak van financieel crisismanagement in Europees
verband worden getest;
 Nee
 
 
 • Goed functionerend internationaal betalingsverkeer.
Via de implementatie van de Europese richtlijn voor betalingsdiensten wordt
bijgedragen aan een gemeenschappelijk Europees betaalsysteem (Single European
Payment Area);
 Ja
 
 
 • Verbetering van het vestigingsklimaat voor
financiële instellingen in samenwerking met Holland Financial Centre
door onder meer invoering van de Premie Pensioen Instelling (PPI, een instelling
die enkel belast is met het beheer van pensioenregelingen met een vaste premie)
en een uitbreiding van het aantal aangewezen landen met adequaat toezicht;
 Nee
 
 
 • Verbetering van het Europese kader voor beleggingsinstellingen
door actief deel te nemen aan de Europese onderhandelingen over wijziging
van de richtlijn beleggingsinstellingen en aan discussies over de toekomstige
inrichting van het bredere Europese kader voor beleggingsinstellingen;
 Ja
 
 
 • Evaluatie naar de doeltreffendheid en effecten
van de maatregelen die voortkomen uit de Wet financiële dienstverlening,
die onder meer gericht zijn op de bescherming van de belangen van consumenten
(Handelingen I 2005/06, nr. 1, p. 24). Dit in verband met het voornemen
om de Staten-Generaal hierover vóór 1 januari 2010 verslag
te doen;
 Nee
 
 
 • Aanpassing van regelgeving op het gebied van
consumptief krediet, meer in het bijzonder het voorkomen van overkreditering.
Hiertoe zal de reclameregelgeving worden aangescherpt, zullen kredieten met
een korte looptijd worden gereguleerd, zal het maximale kredietvergoedingspercentage
onder de Wft worden gebracht waardoor AFM hier toezicht op gaat houden en
zal bedrijfsmatige bemiddeling in leningen tussen particulier worden gereguleerd
in de Wft. Daarnaast zal worden gewerkt aan implementatie van de richtlijn
consumentenkrediet (Kamerstukken II 2007/08, 24 515, nr. 124);
 Nee
 
 
 • Verdere versterking van het Nederlandse corporate
governance raamwerk. Hiertoe is het volgende voorzien:
 
 
 
   – Wetswijziging
naar aanleiding van aanbevelingen van de Monitoring Commissie Corporate Governance
Code. Concreet behelst dit een verlaging van de drempel voor melding van zeggenschap
en introductie van een verplichting tot melding van intenties in beursgenoteerde
vennootschappen, introductie van een regeling voor identificatie van aandeelhouders
en verhoging van de drempel voor gebruikmaking van het agenderingsrecht voor
de AvA;
 Nee
 
 
   – Uitvoering
van de uitkomsten van de discussie rondom de marktmeester bij overnames;
 Nee
 
 
   – AMvB-wijziging
ter aanwijzing van de nieuwe Code Tabaksblat;
 Ja
 
 
   – Instelling
van een nieuwe Monitoring Commissie Corporate Governance Code;
 Ja
 
 
 • Het terugdringen van het aantal fysieke effecten
zodat het effectenverkeer efficiënter wordt en betere bescherming van
optiebeleggers door middel van wijziging van de Wet giraal effectenverkeer;
 Nee
 
 
 • Ter vergroting van het financiële inzicht
van de consument zullen binnen het Platform CentiQ de volgende activiteiten
plaatsvinden:
 
 
 
   – Basisvoorzieningen: Het opzetten van een body of knowledge
ten behoeve van het verbeteren van financieel inzicht (organiseren van kennissessies,
vertaling van onderzoeksresultaten in toegankelijke informatie, inrichten
van een helpdesk voor financiële vragen). Het opzetten en uitrollen van
een bewustwordingscampagne;
 Ja
 
 
   – Financiën op orde. Het uitvoeren van pilots voor
een aantal thema-doelgroepcombinaties om consumenten te helpen hun financiën
op orde te brengen. Het ontwikkelen van tools om het inzicht van consumenten
in hun financiën te vergroten;
 Ja
 
 
   – Jong geleerd is oud gedaan. Het ontwikkelen van een strategie
om financieel inzicht in te bedden in het onderwijs, inclusief het uitvoeren
van een brede pilot. Het ontwikkelen en uitrollen van een strategie voor jongerencommunicatie
en voor financiële opvoeding;
 Ja
 
 
   – Zorg voor de toekomst. In samenwerking met werkgevers-
en werknemersorganisaties zorgen dat informatie en cursussen over pensioenopbouw
en risicomanagement bij werknemers terechtkomt.
 Nee
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Goede crisismanagementprocedures
 In 2009 heeft niet, zoals aanvankelijk gepland, een Europese crisisoefening
plaatsgevonden. Dit hield verband met de recente financiële crisis. Het
werd niet geëigend geacht dat een Europese crisisoefening zou worden
gehouden ten tijden van een werkelijke financiële crisis.
 Vestigingsklimaat
 Het wetsvoorstel Premiepensioen Instelling (PPI) is in maart 2009 ingediend
bij de Tweede Kamer. Het aantal landen met adequaat toezicht is niet uitgebreid
omdat de onderzoeken hiertoe nog lopen. De AFM heeft op verstuurde informatie
verzoeken aan derde landen geen tijdige reactie ontvangen waardoor het aantal
landen nog niet kon worden uitgebreid.
 Evaluatie naar de doeltreffendheid Wfd
 De evaluatie naar de doeltreffendheid en effecten van de maatregelen die
voortkomen uit de Wet financiële dienstverlening, die onder meer gericht zijn op de bescherming van de belangen van consumenten (Handelingen
I 2005/06, nr. 1, p. 24) heeft niet plaatsgevonden in 2009. Hiervoor
kon het afgelopen jaar onvoldoende capaciteit worden vrijgemaakt. De Staten-Generaal
zal in de loop van 2010 worden geïnformeerd over de status van deze evaluatie.
 Consumptief krediet
 De regelgeving op het gebied van kredietreclame is aangescherpt. Zo mag
niet meer worden geadverteerd met het makkelijk kunnen verkrijgen van het
krediet. Het wetsvoorstel en de lagere regelgeving ter implementatie van de
richtlijn consumentenkrediet is geconsulteerd. Naar aanleiding van de consultatiereacties
is het wetsvoorstel verduidelijkt en uitgebreider toegelicht. Na behandeling
in de ministerraad is het wetsvoorstel voorgelegd aan de Raad van State. In
2010 vindt de parlementaire behandeling en inwerkingtreding plaats. Daardoor
wordt ook bereikt dat de AFM toezicht gaat houden op de maximumkredietvergoeding
en dat kredieten met een korte looptijd (zoals flitskredieten) onder financieel
toezicht gaan vallen.
 Corporate governance
 Er zijn de afgelopen jaren verschillende situaties geweest, mede naar
aanleiding van de crisis, waarbij discussie is ontstaan over de vormgeving
van de governance structuur bij beursvennootschappen en financiële instellingen.
Het gaat onder meer om onvoldoende inzicht en beheersing van risico’s,
sluipovernames, beloningsstructuren die aanzetten tot risicovol gedrag van
bestuurders en sommige aandeelhouders die vooral gericht waren op het behalen
van winsten op de korte termijn. Dit maakt duidelijk dat het wenselijk is
de ingezette trend tot verbetering de corporate governance bij beursvennootschappen
onverminderd voort te zetten en te intensiveren ten aanzien van financiële
ondernemingen. Verschillende instrumenten worden hiervoor ingezet. In de zomer
van 2009 is het zogenoemd wetsvoorstel Frijns ingediend. Naar verwachting
zal dit wetsvoorstel voorjaar 2010 in de Tweede Kamer worden behandeld en
in het najaar van 2010 in de Eerste Kamer. Verder zal naar verwachting in
de eerste helft van 2010 een concept aanpassing biedingregels worden gepubliceerd.
 «Marktmeesters» bij overnames
 Mede naar aanleiding van een aantal overnames, waaronder ABN-AMRO was
de vraag gerezen of Nederland gebaat zou zijn bij het introduceren van een
zogenoemde «marktmeester» zoals die thans bestaat in het Verenigd
Koninkrijk, namelijk het Britse Takeover Panel. Ter beantwoording van deze
vraag heeft het ministerie van Financiën enige tijd geleden de betrokkenen
in de markt middels een consultatiedocument openbaar geraadpleegd en de minister
heeft de conclusies bij brief van 1 september 2009 met de kamer gedeeld. De
voornaamste conclusie ten aanzien van de marktmeester naar aanleiding van
de consultatie is dat het introduceren van een marktmeester in Nederland niet
noodzakelijk is.
 Het thans bestaande Nederlandse systeem met de AFM en de Ondernemingskamer
volstaat. De AFM heeft de bevoegdheid om toezicht te houden op de financiële
markten. Indien sprake is van een geschil dat heeft geleid tot een enquêteverzoek,
kan de Ondernemingskamer in elke stand van het geding een onmiddellijke voorziening
treffen indien het belang van het onderzoek of de toestand van de vennootschap
dat vergt.
 
 Een zekere verdere aanpassing van de biedingsregels is echter wel wenselijk.
De aanpassing zal zijn toegespitst op het verbeteren van de ordelijkheid
van biedingsproces teneinde het niet langer dan nodig laten voortduren van
de onzekerheid van bij overnames betrokken partijen over de uitkomsten van
het overnameproces en het waar nodig verduidelijken van de biedingsregels.
Wij verwachten in de eerste helft van 2010 een concept besluit ter zake openbaar
te kunnen maken.
 Terugdringen van het aantal fysieke effecten
 Het terugdringen van het aantal fysieke effecten zodat het effectenverkeer
efficiënter wordt en betere bescherming van optiebeleggers door middel
van wijziging van de Wet giraal effectenverkeer zijn in 2009 nog niet door
een wetswijziging gerealiseerd. Het wetsvoorstel dat het terugdringen van
het aantal fysieke effecten moet realiseren is nog in behandeling. Het wetsvoorstel
heeft door andere prioritering als gevolg van de kredietcrisis op het Ministerie
vertraging opgelopen. Overigens heeft er in de markt ook zonder wetswijziging
een dematerialisatieslag plaatsgevonden in het kader van de uitbesteding van
de bewaring van fysieke effecten door Euroclear Nederland aan Euroclear België.
Naar een regeling voor bescherming van optiebeleggers is in 2009 onderzoek
gedaan. De resultaten van een extern uitgevoerd onderzoek zijn begin 2010
ontvangen en worden bestudeerd.
 CentiQ
 Voor de programmalijn Zorg voor de toekomst is de focus verlegd naar pensioenbewustzijn.
In 2009 is in samenwerking met TNS NIPO en Stichting Pensioenkijker dan ook
een start gemaakt met het ontwikkelen van een pensioenbewustzijnmonitor.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2008)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 20071
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie
2009
 
 
 Implementatie Europese richtlijnen2
 75%
 87%
 44%
 86%
 100%
 75%
 
 
 Toepassing code Corporate Governance3
door beursgenoteerde vennootschappen
 81%
 92%
 90%
 89%
 100%
 geen meting
 
 
 Naleving code door beursgenoteerde vennootschappen4
 88%
 96%
 95%
 95%
 100%
 geen meting
 
 
 Toepassing code door institutionele beleggers5
 geen meting
 30%
 geen meting
 75%
 50%
 geen meting
 
 
 
 
 Bron: Monitoring Commissie Frijns rapport
 
 1 Gegevens over boekjaar 2006.
 
 2 Gebaseerd op het halfjaarlijkse scorebord van de interne
markt van de Europese Commissie. Het percentage geeft aan welk deel van de
Europese richtlijnen uit het Actieplan Financiële Diensten (FSAP), die
op dat moment van kracht zijn, zijn omgezet in nationale wetgeving.
 
 3 Gebaseerd op de bevinding van de Monitoring Commissie Corporate
Governance Code. Onder toepassing van de code en codebepalingen wordt verstaan:
het één op één naleven van een codebepaling of
het geven van uitleg bij afwijking daarvan. Onder naleving wordt verstaan
het in grote lijnen voldoen aan de code.
 
 4 http://www.commissiecorporategovernance.nl.
 
 5 http://www.commissiecorporategovernance.nl.
 Toelichting
 Implementatie Europese richtlijnen
 De Directie Financiële Markten kent slechts één Europese
richtlijn uit het Actieplan Financiële Diensten (FSAP), die op dit moment
nog niet is omgezet in nationale wetgeving.
 Het betreft hier Richtlijn 2007/44/EG van het EP en de Raad van 5 september
2007 tot wijziging van Richtlijn 92/49/EEG van de Raad en de Richtlijnen 2002/83/EG,
2004/39/EG, 2005/68/EG en 2006/48/EG wat betreft procedureregels
en evaluatiecriteria voor de prudentiële beoordeling van verwervingen
en vergrotingen van deelnemingen in de financiële sector.
 
 Voor deze richtlijn is een nadere toelichting voor de vertraging reeds
per brief, d.d. 20 januari 2009 aan de Tweede Kamer gestuurd. (Kamerstukken
II 2008/09, 31 052, nr. 17, p. 5.). Hierin wordt ingegaan op
de grote belasting die de crisis met zich mee heeft gebracht (dit is ook aan
de Europese Commissie gecommuniceerd). Op 22 januari 2010 is het wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer ingediend. Naar verwachting zal het wetsvoorstel in december
2010 inwerkingtreden.
 Code Corporate Governance
 Het laatste rapport van de monitoring commissie Corporate Governance rapporteert
nog over de toepassing van de oude code corporate governance, terwijl er inmiddels
een nieuwe, aangepaste code is. Daarom heeft de monitoring commissie niet
op dezelfde wijze gerapporteerd als in het verleden maar in plaats daarvan
enkele belangrijke thema’s onder de loep genomen.
 
 Medio 2009 is de nieuwe Monitoring Commissie Corporate Governance Code
ingesteld. Deze monitoring commissie heeft eind 2009 haar eerste rapport over
de naleving van de Nederlandse corporate governance code gepubliceerd. De
rapportage van de commissie heeft betrekking op boekjaar 2008 en ziet derhalve
nog op de naleving door beursvennootschappen van de corporate governance code
uit 2003. Inmiddels is er een geactualiseerde code die geldt vanaf boekjaar
2009. Om die reden heeft de monitoring commissie, anders dan in het verleden
gebruikelijk was, afgezien van een monitoring rapportage over alle principes
en best practice bepalingen en specifiek onderzoek gedaan naar bepaalde belangrijke
thema’s (onder meer interne risicobeheersing, bezoldiging bestuurders
en diversiteit in de raad van commissarissen). Voorts heeft de monitoring
commissie in het rapport nationale en internationele ontwikkelingen met betrekking
tot corporate governance beschreven en haar werkprogramma voor de komende
periode aangekondigd. Hieruit volgt onder meer dat de monitoring commissie
aandacht zal gaan besteden aan het bevorderen van de naleving, de samenstelling
en het functioneren van de raden van commissarissen en het «burgerschap»
van de aandeelhouder.
 4.2.2.2 Operationele doelstelling 2: Een integer financieel
stelsel dat integriteitinbreuken bij financiële instellingen voorkomt èn
tegengaat dat cliënten financiële instellingen misbruiken om geld
wit te wassen.
 Doelbereiking
 In het kielzog van de financiële crisis zijn er grote fraudezaken
aan het licht gekomen. Internationaal heeft de Madoff-affaire stof doen opwaaien,
in Nederland hebben Palminvest, Partrust en Easy Life aandacht getrokken.
Nederland heeft als voorzitter van de Financial Action
Task Force (FATF) de gevolgen van de crisis op het gebied van witwassen
en terrorismefinanciering op de agenda gezet. Hierover is door de FATF aan
de G20 gerapporteerd.
 
 De G20 heeft tevens aan de FATF gevraagd een lijst met landen en gebieden
met een hoog risico samen te stellen en te publiceren. De publicatie van deze
lijst moet landen ertoe aanzetten aan de FATF-standaarden te voldoen. In de
FATF is verder afgesproken dat – wanneer wenselijk en noodzakelijk –
bij nieuw FATF-beleid een paragraaf wordt opgenomen met de verwachte cost effectiveness van voorgestelde maatregelen.
 
 Voor de bestuurlijke handhaving van financiële wetgeving hebben de
financiële toezichthouders door de wijziging van het boetestelsel de
beschikking gekregen over de mogelijkheid om aanzienlijk hogere bestuurlijke
boetes dan voorheen op te leggen. Tegelijkertijd biedt het nieuwe boetestelsel
de toezichthouder een grotere mate van flexibiliteit. Deze flexibiliteit houdt
in dat de toezichthouder binnen een bepaalde bandbreedte de hoogte van de
bestuurlijke boetes zelf kan bepalen aan de hand van individuele omstandigheden
van de overtreding.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Nederland zal in 2009 het voorzitterschap
van de Financial Action Task Force op zich nemen; Nederland zal tijdens het
voorzitterschap het thema cost benefit en de herziening van de methodologie
van landenexamens op de agenda zetten. Proliferatiefinanciering (i.c. onbedoeld
financieren van de verspreiding van massavernietigingswapens) zal onverkort
hoog op de agenda van de FATF blijven staan.
 Ja
 
 
 • Er zal een wetsvoorstel voor een sectorale
wet voor het gebruik van de Burgerservicenummer door de financiële sector
worden opgesteld. Bezien zal worden hoe de informatie die op basis van de
in 2007 ingevoerde EU-aangifteplicht van contant geld wordt verzameld, optimaal
kan worden aangewend/benut. 
 Ja
 
 
 • Onderzocht zal worden of informatie-uitwisseling
tussen toezichthouders en andere partners binnen de handhavingsketen kan worden
verbeterd binnen de kaders die de Wft stelt. 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele
doelstelling
 
 
 kengetal
 2005
 2006
 2007
 20081
 2009
 
 
 Aantal ingeschrevenen Wgt-instellingen
 28
 25
 30
 29
 12
 
 
 Meldingen op basis van de subjectieve indicatoren
als % van het totale gemelde transacties
 30%
 28%
 37%
 76%
 55%
 
 
 Aantal opgelegde boetes door DNB en AFM
 19
 33
 22
 43
 622
 
 
 Aantal dwangsommen door DNB en AFM
 131
 159
 205
 445
 265
 
 
 
 
 Bron: jaarverslag DNB, AFM, FIU-Nederland
 
 1 Betreft voorlopige cijfers, jaarverslag verschijnt in mei
2009.
 
 2 Dit aantal is niet definitief omdat een aantal procedures
nog in fase van bezwaar of beroep verkeren.
 Toelichting
 Het aantal ingeschreven Wtg-instellingen is in 2009 aanzienlijk gedaald
door de implementatie van de betaaldienstenrichtlijn in de Wft per 1 november
2009. Moneytransfer activiteiten vallen hierdoor niet meer onder de Wft. Het
Wgt-register heeft nu louter betrekking op instellingen die wisselacitiviteiten
verrichten.
 4.2.2.3 Operationele doelstelling 3: Ongestoorde muntcirculatie
door middel van muntvoorziening met als randvoorwaarde kosteneffectiviteit
alsmede het uitbrengen van bijzondere herdenkingsmunten.
 Doelbereiking
 Om een goede werking van het betalingsverkeer te bevorderen is voldaan
aan de muntvraag van het publiek. Daartoe zijn in 2009 40 mln. munten van
5-eurocent geproduceerd; 30 mln. munten van 5-eurocent zijn van Finland
betrokken die daartegenover munten van 2-euro hebben afgenomen. Van de overige
denominaties waren de voorraden voldoende om in de muntvraag te voorzien.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Op grond van de muntwet 2002 worden uitsluitend
in opdracht van de Staat munten vervaardigd en uitgegeven;
 Ja
 
 
 • Opdrachten voor vervaardiging en uitgifte
van munten aan KNM;
 Ja
 
 
 • DNB mandateren voor de distributie en in circulatie
brengen van de munten. 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2008)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Muntvoorziening ten opzichte van de marktvraag
 100%
 100%
 100%
 100%
 100%
 100%
 
 
 Uitgifte bijzondere munten 
 2
 2
 1
 1
 2
 2
 
 
 
 
 Bron: Eigen berekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Productie euromunten
2005–2009 (aantallen x 1000)
 
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 2 euro
 322
 341
 6 503
 5 463
 149
 
 
 1 euro
 332
 393
 224
 166
 149
 
 
 50 eurocent
 510
 363
 293
 202
 209
 
 
 20 eurocent
 510
 393
 293
 202
 209
 
 
 10 eurocent
 510
 393
 293
 202
 209
 
 
 5 eurocent
 80 605
 60 318
 75 764
 74 304
 40 299
 
 
 2 eurocent
 595
 378
 338
 235
 249
 
 
 1 eurocent
 545
 378
 332
 235
 254
 
 
 Totaal
 83 939
 62 957
 84 040
 81 009
 41 727
 
 
 
 
 Bron: KNM
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorraden euromunten
Muntdepot 2004–2008 (jaarultimo; aantallen x 1000)
 
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 2 euro
 76 526
 84 226
 101 920
 104 081
 124 278
 
 
 1 euro
 110 665
 124 165
 148 047
 158 757
 185 968
 
 
 50 eurocent
 117 635
 108 635
 106 280
 112 520
 128 697
 
 
 20 eurocent
 75 350
 54 750
 46 616
 32 010
 45 264
 
 
 10 eurocent
 109 562
 82 282
 51 128
 25 528
 25 562
 
 
 5 eurocent
 60 442
 50 442
 25 360
 12 256
 42 325
 
 
 2 eurocent
 143 226
 182 226
 185 410
 179 290
 169 723
 
 
 1 eurocent
 115 171
 142 771
 87 554
 22 278
 4 407
 
 
 Totaal
 808 577
 829 497
 752 315
 646 720
 726 224
 
 
 
 
 Bron: DNB en KNM
 4.2.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD*
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Evaluatie effectiviteit financiële bijsluiter
 OD 1
 2008
 2009
 http://www.minfin.nl/Actueel/Kamerstukken/2007/12/ Evaluatie_Financiële_Bijsluiter 
 
 
 
 Evaluatie
wet toezicht trustkantoren
 OD 1
 2008
 2010
 nog in consultatiefase, zie minfin.nl 
 
 
 
 Evaluatie
Wet financiële dienstverlening
 OD 1
 2008
 n.v.t.
 n.v.t.
 
 
 
 Evaluatie
platform CentiQ
 
 2009
 2009
 http://www.minfin.nl/Actueel/Kamerstukken/20 09/07/Evaluatie_platform_CentiQ
 
 
 
 
 Toelichting tabel
 Evaluatie Wet financiële dienstverlening (Wfd)
 De evaluatie naar de doeltreffendheid en effecten van de maatregelen die
voortkomen uit de Wet financiële dienstverlening, die onder meer gericht
zijn op de bescherming van de belangen van consumenten (Handelingen I 2005/06,
nr. 1, p. 24) heeft niet plaatsgevonden in 2009. Hiervoor kon het
afgelopen jaar onvoldoende capaciteit worden vrijgemaakt vanwege de herprioritering
als gevolg van de financiële crisis.
 Evaluatie platform CentiQ
 In 2009 zijn de onderzoeken evaluatie financiële bijsluiter en evaluatie
platform CentiQ afgerond. Belangrijkste uitkomst van de evaluatie financiële
bijsluiter is dat de financiële bijsluiter 95% van de gebruikers
duidelijk maakt wat voor een soort product zij aanschaffen en welke verplichtingen
daarbij horen.
 
 De belangrijkste conclusies van de evaluatie van het platform CentiQ,
Wijzer in geldzaken zijn als volgt:
 • De gekozen organisatievorm (netwerk) is de meest logische gezien
de aard van het probleem;
 • Het is nog te vroeg om het maatschappelijk effect van het platform
te kunnen vaststellen;
 • Er worden goede producten en diensten ontwikkeld, maar het netwerk
functioneert nog niet optimaal. Er is een beperkt aantal partners actief;
 • De strategie is onomstreden en de kennisfunctie van het platform
heeft toegevoegde waarde.
 4.3 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 4.3.1 Algemene beleidsdoelstelling
 
 Bedrijfseconomische doelmatigheid en optimaal financieel
resultaat bij investeren in en verwerven, afstoten en beheren van de financiële
en materiële activa van de Staat.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 De minister van Financiën ziet in algemene zin toe op een verantwoorde
en doelmatige besteding van overheidsmiddelen en is in die hoedanigheid betrokken
bij veel van de financiële en materiële activa van de Staat. Bij
de inzet van financiële en materiële activa om publieke doelen te
bereiken, draagt het toepassen van bedrijfseconomische principes, al dan niet
door een optimale inzet van marktpartijen, bij aan het verbeteren van de kwaliteit
en efficiëntie van de uitvoering van taken door de Rijksoverheid.
 
 Zo is de minister van Financiën verantwoordelijk voor het aandeelhouderschap
van de meeste staatsdeelnemingen. In 2009 is goede voortgang gemaakt met het
implementeren van de Nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid 2007 (hierna: «Nota»).
 
 Alhoewel bij de ontwerpbegroting 2009 nog geen doelstelling is opgenomen
voor de eind 2008 in het kader van de kredietcrisis verworven financiële
deelnemingen, kunnen we deze hier niet onbesproken laten. Bij de in 2008 overgenomen
participaties in financiële instellingen stonden de opbouw van een goede
beheersrelatie met de overgenomen en gesteunde instellingen, (her)kapitalisatie,
segregatie en separatie van de N-share van ABN AMRO, beloningsbeleid en het
oplossen van de vraagstukken met de Europese Commissie centraal. In het beleidsverslag
komen deze onderwerpen uitvoeriger aan de orde. Bij de budgettaire gevolgen
van beleid zal er echter wel ingegaan worden op de financiële consequenties
van de getroffen maatregelen.
 
 De minister van Financiën richt zich ook op het op binnen budget,
op tijd en met de gewenste kwaliteit realiseren van publieke investeringsprojecten
die in samenwerking met de markt worden verwezenlijkt. De rol van waaruit
Financiën deze doelstelling tracht te realiseren kan variëren. Zo
heeft Financiën bij projecten als de JSF en Anders Betalen voor Mobiliteit
naast de meer traditionele rol van bewaken van de uitgaven en ontvangsten
van de Staat, ook een adviserende rol ten aanzien van de vraag hoe dergelijke
projecten binnen de geldende publieke voorwaarden zo efficiënt mogelijk
kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast is Financiën beleidsverantwoordelijk
voor de contractvorm DBFM(O) en ziet zij erop toe dat het instrument daar
wordt ingezet waar DBFM(O) het meest geëigende instrument is. Hierbij
heeft Financiën een coördinerende en toetsende rol en in bepaalde
sectoren tevens een aanjagende rol.
 Externe factoren
 De mogelijkheden om de algemene beleidsdoelstelling te behalen worden
mede bepaald door andere partijen. Zo is de minister van Financiën bij
de staatsdeelnemingen als aandeelhouder gebonden aan het burgerlijk wetboek
en de statuten van de onderneming. Daarnaast lopen de publieke en financiële
belangen van de Staat als aandeelhouder niet altijd parallel met de belangen
van eventuele mede-aandeelhouders, de raad van bestuur en de raad van commissarissen
van een staatsdeelneming die zich richten op het belang van de
onderneming. Bij publieke investeringsprojecten zijn het de vakdepartementen
die primair verantwoordelijk zijn voor de projecten binnen het Rijk en kan
Financiën niet eenzijdig beslissingen afdwingen die in haar ogen zouden
bijdragen aan het realiseren van het publieke doel op de meest efficiënte
wijze. Nog verder op afstand staan decentrale overheden en semi-publieke partijen
in de zorg en onderwijs. In deze sectoren faciliteert Financiën de partijen
bij het toepassen van DBFM(O) bij publiek private investeringen.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sectorBedragen
x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Bedrijfseconomische doelmatigheid en optimaal
financieel resultaat bij investeren in en verwerven, afstoten en beheren van
de financiële en materiële activa van de Staat
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 10 097 938
 
 
 9 984
 
 
 165 352
 
 
 37 073 208
 
 
 58 803 151
 
 
 9 091
 
 
 58 794 060
 
 
 
 
 Waarvan betalingsverplichtingen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving vermogenstitels
 10 067 312
 0
 50 000
 23 340 000
 429 667
 0
 429 667
 
 
 Verplichting kapitaalconversie Fortis
 0
 0
 0
 0
 1 350 000
 0
 1 350 000
 
 
 Verplichting MCN
 0
 0
 0
 0
 2 600 000
 0
 2 600 000
 
 
 Verplichting Fonds Financiële Structuurversterking
 0
 0
 0
 13 750 000
 0
 0
 0
 
 
 Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 
 
 19 818 996
 0
 19 818 996
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling BF
 15 750
 0
 – 34 322
 – 34 716
 – 11 081
 0
 – 11 081
 
 
 Voorwaardelijke verplichting Capital Relief Instrument
 
 
 
 
 32 611 091
 0
 32 611 091
 
 
 Garanties en vrijwaringen (FCI, NS, WST en Tennet)
 0
 0
 139 861
 0
 1 060 447
 0
 1 060 447
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige verplichtingen
 14 876
 9 984
 9 813
 17 924
 944 031
 9 091
 934 940
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 10 081 610
 
 
 11 162
 
 
 63 029
 
 
 37 110 341
 
 
 9 285 937
 
 
 12 220
 
 
 9 273 717
 
 
 
 Programma-uitgaven
 10 070 220
 951
 50 769
 37 096 262
 9 237 444
 6 429
 9 231 015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Aangaan en afstoten
staatsdeelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving vermogenstitels
 10 067 312
 0
 50 000
 23 340 000
 429 667
 0
 429 667
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 3 PPS en activabeleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 PPS
 1 291
 893
 335
 546
 324
 500
 – 176
 
 
 Onderhoud- en beheerkosten GOB
 0
 0
 0
 3 725
 0
 2 800
 – 2 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Funding Fee
 0
 0
 0
 0
 3 903 293
 0
 3 903 293
 
 
 Management Fee
 0
 0
 0
 0
 58 754
 0
 58 754
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kapitaalverstrekkingen ING, Aegon en SNS REAAL
 0
 0
 0
 13 750 000
 0
 0
 0
 
 
 Kapitaalconversie Fortis
 0
 0
 0
 0
 1 350 000
 0
 1 350 000
 
 
 Mandatory Convertible Note
 0
 0
 0
 0
 2 600 000
 0
 2 600 000
 
 
 Regeling BF
 1 387
 0
 428
 1 959
 13 918
 3 129
 10 789
 
 
 Afkoop exploitatiebijdrage Westerscheldetunnel
 0
 0
 0
 0
 881 464
 0
 881 464
 
 
 Subsidie tijdelijke regeling tankstations
 9
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 Uitvoeringskosten tijdelijke regeling tankstations
 221
 58
 6
 32
 24
 0
 24
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 11 390
 10 211
 12 260
 14 079
 48 493
 5 791
 42 702
 
 
 Personeel en materieel
 2 948
 2 700
 2 712
 2 882
 3 686
 3 575
 111
 
 
 Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen
 8 442
 7 511
 9 548
 11 197
 44 807
 2 216
 42 591
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 5 177 137
 
 
 5 408 717
 
 
 2 930 366
 
 
 2 409 470
 
 
 16 130 388
 
 
 2 041 798
 
 
 14 088 590
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 5 177 137
 5 408 717
 2 930 366
 2 409 470
 16 130 388
 2 041 798
 14 088 590
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Beheer van staatsdeelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst onttrekking vermogenstitels
 0
 423 120
 305 626
 379 201
 1 400 000
 100 000
 1 300 000
 
 
 Dividend staatsdeelnemingen
 508 591
 809 302
 659 264
 602 677
 537 238
 569 255
 – 32 017
 
 
 Rente en aflossing div. leningen
 104 132
 100 280
 79 029
 75 021
 71 014
 71 014
 0
 
 
 Afdracht Holland Casino
 122 700
 92 786
 79 238
 45 815
 – 11 952
 45 000
 – 56 952
 
 
 Afdrachten Staatsloterij (ontv. t/m 2004 op art.6)
 83 226
 99 423
 110 959
 100 535
 94 787
 90 000
 4 787
 
 
 Winstuitkering DNB (ontv. t/m 2005 op art.2)
 616 924
 739 712
 983 107
 1 181 268
 1 279 950
 1 146 000
 1 33 950
 
 
 Terugstorting agio
 38 160
 12 402
 24 804
 19 080
 0
 20 000
 – 20 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Aangaan en afstoten
van deelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst verkoop vermogenstitels
 3 696 678
 3 127 395
 684 509
 0
 1 320 924
 0
 1 320 924
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling BF/PPM
 6 725
 3 957
 3 830
 3 835
 548
 529
 19
 
 
 Tijdelijke regeling subsidie tankstations
 1
 340
 0
 2
 0
 0
 0
 
 
 Aflossing securities ING, Aegon en SNS Reaal
 
 
 
 
 6 185 000
 0
 6 185 000
 
 
 Couponbetalingen Fonds fin. Structuurversterking
 
 
 
 
 1 250 845
 0
 1 250 845
 
 
 Terug te vorderen uitvoeringskosten staatsdeelnemingen
 0
 0
 0
 2 036
 11 772
 0
 11 772
 
 
 Premie-inkomsten Capital Relief Instrument
 
 
 
 
 28 214
 0
 28 214
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Portefeuille ontvangsten
 0
 0
 0
 0
 3 819 253
 0
 3 819 253
 
 
 Garantie fee
 0
 0
 0
 0
 129 260
 0
 129 260
 
 
 Additionele garantie fee
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 Additionele fee
 0
 0
 0
 0
 13 535
 0
 13 535
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen (+ € 58,80 mld.)
 Deze mutatie betreft voornamelijk een viertal componenten.
 
 – De herkapitalisatie van Fortis Bank Nederland, waarbij een agiostorting
op het aandelenkapitaal onder gelijktijdige aflossing van een deel van de
langlopende schuld die Fortis Bank Nederland heeft bij de Staat, is conform
de regeling niet-geldelijke transacties als verplichting verwerkt in de departementale
begrotingsadministratie als ware het een geldelijke betaling.
 – De MCN zijn verplicht converteerbare leningen aan ABN AMRO. Deze
maken onderdeel uit van de herkapitalisatie van ABN AMRO en zullen bij separatie
worden omgezet in gewoon aandelenkapitaal.
 – Op 26 januari 2009 heeft de Staat een back-up faciliteit verleend
aan ING. Bij aangaan van de transactie bedroeg de gegarandeerde waarde € 21,4
mld. De gegarandeerde waarde is een aangegane meerjaren betalingsverplichting
van de Staat aan ING. Deze verplichting is in 2009 afgenomen met € 2,0
mld. door koersschommelingen. Daarnaast is er sprake van een verplichting
tot betalen van een management fee en betalen van een rentevergoeding waardoor
de verplichting in 2009 toeneemt met € 0,4 mld. Per saldo is daardoor
in 2009 sprake van een toename van de meerjaren verplichting aan ING met € 19,8
mld.
 – De voorwaardelijke verplichting die de Staat jegens ABN AMRO is
aangegaan en waarmee op de balans van ABN AMRO een verlaging van de risico-gewogen
activa (RWA’s) is bewerkstelligd. Hiermee heeft de Staat het kredietrisico
overgenomen op een gelimiteerde Nederlandse hypotheekportefeuille (€ 32,6
mld.).
 – Er zijn in 2009 vier garanties c.q. vrijwaringen afgegeven. Het
betreft (i) een BTW-vrijwaring in verband met de verkoop van de Westerscheldetunnel,
(ii) een vrijwaring voor een mogelijke claim inzake de tropische storm «Ike»
verband houdende met de verkoop van FCI, (iii) een garantieverplichting voor
leningen die de NS heeft uitstaan bij Eurofima en (iv) een garantie aan TenneT
Orange B.V. ten behoeve van de Stichting Beheer Doelgelden.
 Uitgaven
 Verwerving vermogenstitels (+ € 429,7 mln.)
 Met het oog op de voor de financiering van de Tweede Maasvlakte benodigde
vermogenspositie, is de Staat mede-aandeelhouder geworden van het Havenbedrijf
Rotterdam (HBR). Dit is de tweede tranche, waarmee de Staat in totaal 29,2%
van het aandelenkapitaal in het HBR heeft verworven. Tevens heeft de Staat
met het uitkopen van de minderheidsaandeelhouders een 100% belang in
UCN verworven.
 Onderhouds- en beheerskosten GOB (– € 2,8
mln.)
 Er heeft een interne verschuiving binnen de begroting IXB plaatsgevonden
in verband met het project vliegveld Twente. Dit project wordt ondergebracht
bij het RVOB en dientengevolge overgeboekt van artikel 3 naar artikel 7 binnen
begroting IXB.
 Back-up faciliteit ING (+ € 3,96 mld.)
 In januari 2009 heeft de Staat een back-up faciliteit verleend aan ING.
De faciliteit heeft betrekking op 80% van de Amerikaanse gesecuritiseerde
hypothekenportefeuille. De transactie bestaat uit verschillende kasstromen.
ING betaalt aan de Staat 80% van de kasstromen uit de hypothekenportefeuille,
een garantiefee en additionele betalingen die overeenkomen met een verlaging
van de funding fee en een verhoging van de garantiefee. De Staat betaalt aan
ING funding fee en een management fee. In 2009 is het totale
bedrag dat de Staat aan ING heeft betaald € 3,96 mld. Daartegenover
staat een even groot bedrag dat ING heeft betaald aan de Staat.
 Schuldomzetting Fortis (+ € 1,35 mld.)
 De herkapitalisatie van Fortis Bank Nederland is beperkt gebleven tot
een omzetting van vreemd naar eigen vermogen. Er was bij deze bank geen sprake
van een liquiditeitstekort; De Nederlandsche Bank verlangde wel een verhoging
van het zgn. tier-1-kapitaal. De omzetting heeft plaatsgevonden door een agiostorting
op het aandelenkapitaal onder gelijktijdige aflossing van een deel van de
langlopende schuld die FBN bij de Staat heeft.
 Mandatory Convertible Notes (+ € 2,60 mld.)
 De MCN zijn verplicht converteerbare leningen aan ABN AMRO. Deze maken
onderdeel uit van de herkapitalisatie van ABN AMRO en zullen bij separatie
worden omgezet in gewoon aandelenkapitaal.
 Regeling Bijzondere Financiering (+ € 10,8
mln.)
 Door de zwakke economische omstandigheden zijn er meer schades gevallen
bij de onder de BF uitstaande kredieten.
 Afkoop exploitatiebijdrage Westerscheldetunnel (+ € 881,5
mln.)
 Dit betreft de afkoop van de exploitatiebijdrage van de Staat aan de N.V.
Westerscheldetunnel in verband met de verkoop van de N.V. Westerscheldetunnel.
 Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen (+ € 42,6
mln.)
 De hogere uitgaven voor de inhuur van extern advies wordt voornamelijk
veroorzaakt door het beheer van de in 2008 verworven deelnemingen en het daarvoor
benodigde advies op juridisch, strategisch en financieel gebied. Een deel
van deze uitgaven is doorbelast aan de deelnemingen. Zie de toelichting bij
de ontvangsten.
 Ontvangsten
 Opbrengst onttrekking vermogenstitels (+ € 1,30
mld.)
 Het verwachte superdividend van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) is
niet uitgekeerd. Daar staat tegenover dat de NS een superdividend heeft uitgekeerd
van € 1,4 mld..
 Dividend staatsdeelnemingen (– € 32,0
mln.)
 Alhoewel de dividendontvangsten van een aantal deelnemingen (o.a. NS en
de Gasunie) meevallen, is het totaal aan gerealiseerd dividend lager dan oorspronkelijk
bij de begroting verwacht. Dit wordt veroorzaakt door de taakstelling dividenden.
Door de huidige economische omstandigheden zal een gedeelte van de dividendtaakstelling
niet worden gerealiseerd. Daarom is er voor een gedeelte van deze taakstelling –
die voornamelijk verband houdt met de intensivering van infrastructurele projecten –
dekking gevonden in het stimuleringspakket.
 Afdrachten Holland Casino (– € 57,0
mln.)
 De winstafdrachten van Holland Casino zijn tegengevallen. Dit is veroorzaakt
door (i) teruglopende bezoekersaantallen en bestedingen vanwege de economische
malaise en (ii) door reorganisatievoorzieningen. Per saldo heeft de Staat –
wegens te hoge afdrachten in 2008 – een terugbetaling van € 11,5
mln. aan Holland Casino gedaan.
 Afdrachten Staatsloterij (+ € 4,8 mln.)
 De hogere afdracht komt voort uit meer inleggelden vanwege de hoge jackpotstanden
gedurende het jaar.
 Winstafdracht DNB (+ € 134,0 mln.)
 Rente-effecten op de kapitaal- en geldmarkt hebben ervoor gezorgd dat
de winstafdracht DNB hoger is dan geraamd.
 Terugstorting Agio (– € 20,0 mln.)
 Door de verkoop van de N.V. Westerscheldetunnel is de reeks aan nog te
ontvangen agio komen te vervallen.
 Opbrengst verkoop vermogenstitels (+ € 1,32
mld.)
 De Staat heeft voor ongeveer € 970,7 mln. haar 95,4%-belang
in de N.V. Westerscheldetunnel verkocht en voor € 350 mln. haar
100%-belang in Fortis Corporate Insurance.
 Aflossing securities ING, Aegon en SNS Reaal (+ € 6,19
mld.)
 Met ING, Aegon en SNS Reaal is overeengekomen dat zij een gedeelte van
de in 2008 verstrekte securities vervroegd aflossen aan de Staat. Dit betreft
de nominale waarde van de securities.
 Couponbetalingen en repurchase fee fonds financiële
structuurversterking (+ € 1,25 mld.)
 De betalingen betreffen zowel de verschuldigde rente alsook een premie
voor vervroegde terugbetaling (ING en Aegon) van de securities, de zogenaamde
repurchase fee.
 Terug te vorderen uitvoeringskosten staatsdeelnemingen
(+ € 11,8 mln.)
 Het betreft de door de Staat voorgeschoten kosten in verband met de inhuur
van extern advies. Dit is verhaald op de financiële instellingen die
kapitaal hebben ontvangen.
 Premie-inkomsten Capital Relief Instrument (+ € 28,2
mln.)
 Dit betreft de premiebetalingen van ABN AMRO aan de Staat als vergoeding
voor het Capital Relief Instrument.
 Back-up faciliteit ING (+ € 3,96 mld.)
 In januari 2009 heeft de Staat een back-up faciliteit verleend aan ING.
De faciliteit heeft betrekking op 80% van de Amerikaanse gesecuritiseerde
hypothekenportefeuille. De transactie bestaat uit verschillende kasstromen.
ING betaalt aan de Staat 80% van de kasstromen uit de hypothekenportefeuille,
een garantiefee en additionele betalingen die overeenkomen met een verlaging
van de funding fee en een verhoging van de garantiefee. In 2009 is het totale
bedrag dat ING aan de Staat heeft betaald € 3,96 mld.
 4.3.2 Operationele doelstellingen
 4.3.2.1 Operationele doelstelling 1: Marktconform beheer
van staatsdeelnemingen met het oog op het verantwoord behartigen van publieke
belangen
 Doelbereiking
 Om de doelstelling te kunnen bewerkstelligen is in 2009 verder gewerkt
aan het implementeren van de verschillende pijlers uit de Nota. In de eerste helft van 2009 is veel aandacht en tijd uitgegaan naar
de nieuw verworven financiële instellingen. In de tweede
helft van het jaar stabiliseerden de werkzaamheden die deze nieuwe deelnemingen
met zich meebrachten en konden de werkzaamheden in de organisatie worden ingebed.
De implementatie van de in de Nota genoemde doelen bij de reguliere staatsdeelnemingen
heeft daardoor tijdelijk minder prioriteit gekregen. Wel is in april een brief
naar de Kamer gestuurd waarin de Nota in meer detail is uitgewerkt. Deze brief gaat nader in op de rol van publieke belangen
binnen het aandeelhouderschap van de Staat.
 
 In de tweede helft van 2009 is de implementatie van de Nota weer opgepakt.
Daarbij is veel aandacht uitgegaan naar het goedkeuren van investeringen.
Ten aanzien van het beloningsbeleid heeft de minister eind 2009 de Kamer opnieuw,
in reactie op twee moties, schriftelijk geïnformeerd over zijn kader
om de beloningen bij staatsdeelnemingen te matigen.
In deze brief gaf hij bovendien een nadere motivering en heroverweging van
de indeling van vijf specifieke deelnemingen binnen dat kader. In december
heeft hierover een algemeen overleg met de vaste kamercommissie Financiën
plaatsgevonden, waarvan de uitkomst is dat de minister vooralsnog ook met
deze vijf deelnemingen in gesprek zal gaan over een nieuw, gematigder beloningsbeleid
conform de methodiek en gekozen indeling. Deze gesprekken moeten in 2010 leiden
tot de vaststelling van een nieuw beloningsbeleid bij de genoemde deelnemingen.
In de brief die in april 2009 naar de Kamer is verzonden over de nadere uitwerking
van de Nota, wordt ook gesproken over de ambitie van de Staat als aandeelhouder
op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Verwezen is
naar twee concrete instrumenten: de Transparantiebenchmark en het Global Reporting
Initiative; de ambitie is dat alle staatsdeelnemingen beide instrumenten zullen
toepassen. De staatsdeelnemingen zijn hierover in 2009 geïnformeerd.
In 2010 zullen meer stappen gezet worden om de ambitie te verwezenlijken,
waaronder het organiseren van een bijeenkomst over MVO voor alle staatsdeelnemingen.
 
 In 2009 zijn ook bij enkele deelnemingen specifieke resultaten bereikt.
Zo zijn de Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen van de NS samen met
de Staat als enig aandeelhouder tot de conclusie gekomen dat de vermogenspositie
van de NS ruimte laat voor een extra dividenduitkering aan de aandeelhouder
van € 1,4 mld. Deze uitkering is gerealiseerd en de Kamer is hier
schriftelijk over geïnformeerd. Verder
is een grote investeringsbeslissing, de overname van het hoogspanningsnet
van E.ON door TenneT, goedgekeurd. Op basis
van de beloningsmethodiek is in 2009 voor de Staatsloterij, NWB, BNG en FMO
een nieuw beloningsbeleid vastgesteld en zijn de beloningen bij nieuw benoemde
bestuurders bij NS, Connexxion en Holland Casino – vooruitlopend op
een nieuw, in 2010 vast te stellen beleid – reeds gematigd.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • De bevoegdheden die de Staat heeft uit hoofde
van het aandeelhouderschap op basis van statuten, boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek en de Code Tabaksblat;
 Ja
 
 
 • Bedrijfseconomische en corporate governance
expertise;
 Ja
 
 
 • Overleg met betrokken vakdepartementen over
de mate waarin en de wijze waarop de desbetreffende publieke belangen door
een staatsdeelneming kunnen/moeten worden behartigd. 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 kengetal
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 % deelnemingen dat voldoet aan de Code Tabaksblat
 nb1
 85
 86
 85
 882
 
 
 
 
 
 Bron: Jaarverslagen en statuten van de ondernemingen
uit de huidige portefeuille staatsdeelnemingen (exclusief verworven financiële
deelnemingen naar aanleiding van de kredietcrisis)
 
 
 1 Dit kengetal is per Begroting 2006 ingesteld. Derhalve is
het niet mogelijk om informatie op te nemen van voorgaande jaren.
 
 2 De wijziging is veroorzaakt door de verandering in de portefeuille
door verkoop WST en verkoop van de Luchthaven Texel. De in 2008 verworven
financiële instellingen zijn buiten dit kengetal gelaten.
 4.3.2.2. Operationele doelstelling 2: Deelnemingen
worden door de Staat aangegaan indien dit een bedrijfseconomisch doelmatige
manier is om publieke doelen te realiseren en deelnemingen worden afgestoten
zodra een staatsdeelneming niet langer noodzakelijk is voor de realisatie
van publieke doelstellingen.
 Doelbereiking
 Aangaan
 In algemene zin geldt dat de Staat terughoudend is in het aangaan van
nieuwe deelnemingen. Desalniettemin is in 2009 besloten om het belang van
de Staat in Ultra-Centrifuge Nederland (UCN) uit te breiden van 98,9%
naar 100%. De Staat heeft de belangen van de private minderheidsaandeelhouders
overgenomen. De Kamer is hierover schriftelijk geïnformeerd en een voorhangprocedure
heeft plaatsgevonden. Daarnaast heeft een storting
plaatsgevonden op de tweede tranche aandelenuitgifte van het Havenbedrijf
Rotterdam (HbR). Het belang van de Staat in
HbR is daarmee uitgekomen op 29,2%. Deze storting betrof een uitwerking
van eerder gemaakte afspraken.
 Afstoten
 Op 1 juli 2009 is het belang van de Staat à 95,4% in N.V.
Westerscheldetunnel (WST) verkocht aan de Provincie Zeeland voor een netto-bedrag
van € 89,2 mln. Eerder al was geconstateerd
dat de relevante publieke belangen goed geborgd zijn in de Tunnelwet. De betrokken
publieke belangen worden bovendien extra geborgd door de overdracht aan een
decentrale overheid.
 
 Op 22 juli 2009 is het belang van de Staat à 100% in Fortis
Corporate Insurance N.V. (FCI), en de bedrijven waarin FCI op dat moment aandelen
hield, verkocht aan Amlin (Overseas Holdings) Limited voor een bruto-bedrag
van € 350 mln. Op 21 november 2008 is met de Tweede Kamer gedeeld
dat de mogelijkheden tot privatisering worden onderzocht. Op 2 juni 2009 is de Tweede Kamer geïnformeerd aangaande
de intentie van de Minister om de hiervoor beschreven privatisering uit te
voeren.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • De bevoegdheden van de Staat op basis van
boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en de Comptabiliteitswet;
 Ja
 
 
 • Bedrijfseconomische- en corporate governance-expertise.
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Hiervoor bestaan geen zinvolle indicatoren, omdat resultaten van de inspanningen
moeilijk te meten zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal (x € mln.)
 2003–2006
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 verkoopopbrengsten (4 jaren)
 2 534
 3 127
 684
 0
 1 321
 
 
 
 
 
 Bron: Financieel Jaarverslag Rijk
 
 4.3.2.3 Operationele doelstelling 3: Vakdepartementen
realiseren publieke doelen met een bedrijfseconomisch meest doelmatige inzet
van activa.
 Doelbereiking
 Het realiseren van publieke doelen bij investeringen en inzet van activa
binnen budget, op tijd en met de gewenste kwaliteit is het doel. Om dit te
bereiken is het noodzakelijk om de kosten, opbrengsten en risico’s inzichtelijk
te maken in relatie tot de met de investering te leveren producten en diensten.
De daaruit voortvloeiende kennis kan worden gebruikt bij het maken van weloverwogen,
bedrijfseconomisch verantwoorde investeringsbeslissingen.
 
 De minister van Financiën adviseert vanuit deze optiek bij complexe
investeringsprojecten en financiële transacties waarvoor andere departementen
primair verantwoordelijk zijn. In 2009 betekende dat bijvoorbeeld advisering
hoe te komen tot een werkend systeem voor Anders Betalen voor Mobiliteit,
binnen het daarvoor beschikbare budget. Ook heeft Financiën meegedacht
hoe alsnog tot een levensvatbare business case voor de Amsterdam Zuidas te
komen. Advisering over complexe financiële transacties betrof onder andere
de veiling van schaarse vergunningen, zoals CO2-rechten en radiofrequenties.
 
 In een Koninklijk besluit d.d. 29 juni 2009 is vastgelegd dat het Gemeenschappelijk
Ontwikkelingsbedrijf en de dienst Domeinen Onroerende Zaken per 1 juli
2009 fuseren en tezamen het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB)
vormen. Per 1 januari 2010 is het RVOB op weg naar een definitieve fusie
een tijdelijke baten-lasten dienst geworden. In aanloop hiernaar toe is Financiën
in 2009 betrokken geweest bij het formuleren van een financieel kader en een
sturingsmodel voor het RVOB. Beide dienen de slagvaardigheid van RVOB te vergroten.
Per juli 2009 valt het RVOB onder de verantwoordelijkheid van het ministerie
van Financiën. Het streven naar een bedrijfseconomisch doelmatig handelen
in vastgoed door het Rijk komt terug in de algemene doelstelling en operationele
doelstelling 1 van artikel 7.
 
 Naast het adviseren bij deze complexe projecten is ingezet op het verder
implementeren van DBFM(O) bij wegen en gebouwen. DBFM(O) is een contractsvorm
waarbij de fases over de hele levenscyclus, van ontwerp tot exploitatie, geïntegreerd
worden aanbesteed, en waarmee goede resultaten worden behaald ten aanzien
van het op tijd, zonder kostenoverschrijdingen en met de gewenste kwaliteit
realiseren van publieke doelen. Twee onderdelen in het contract zijn van groot
belang bij de potentiële meerwaarde van DBFM(O). Ten eerste wordt bij
deze contractvorm de betaling direct gekoppeld aan de prestatie. Ten tweede
worden risico’s tussen publieke en private partijen zodanig
verdeeld dat ze komen te liggen bij de partij die ze het beste kan beheersen.
Voor de rijkssectoren is geïnstitutionaliseerd dat zowel Rijksgebouwendienst
(VROM) als Rijkswaterstaat (V&W) zelfstandig in staat zijn om DBFM(O)-projecten
uit te voeren. Financiën is uiteraard nog wel betrokken vanuit haar coördinerende
verantwoordelijkheid voor DBFM(O) en als hoeder van de rijksbegroting. Bij
Rijkswaterstaat geldt het beleid «DBFM, tenzij». Ook Defensie
valt onder het rijksbrede DBFM(O)-beleid. Defensie heeft twee DBFM(O) projecten:
de Kromhoutkazerne en het nieuwe defensiemuseum in Soesterberg.
 
 DBFM(O) is nog niet geïnstitutionaliseerd in de zogenoemde decentrale
sectoren: zorg, scholen en infrastructuurprojecten van decentrale overheden.
In de zorgsector zijn in 2009 vrijwel geen bouwprojecten aanbesteed als gevolg
van de stelselwijziging (afschaffing bouwregime). In 2009 is het doel van
een eerste DBFM(O) pilot in de zorgsector daardoor niet gerealiseerd. Voor
scholen is medio 2008 het servicecentrum scholenbouw opgericht van én
voor schoolbesturen en gemeenten. In 2009 heeft het servicecentrum met name
gewerkt aan overdracht van kennis en expertise aan de scholen en gemeenten.
Er zijn nog geen nieuwe DBFM(O) projecten tot stand gekomen. Tevens zijn naar
aanleiding van de kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Ruding Financiën
en VenW in 2009 een traject gestart om decentrale overheden te faciliteren
bij de toepassing van DBFM(O) bij hun eigen infrastructuurprojecten. Er is
onderzoek gedaan bij decentrale overheden waarin zij aangeven dat zij animo
hebben voor DBFM(O) en behoefte aan kennis en expertise hierover. Naar aanleiding
van dit onderzoek is afgesproken om een aantal pilotprojecten te doen. Aan
de hand van de uitkomsten daarvan zullen de decentrale overheden een beslissing
kunnen nemen of en zo ja, hoe zij verder willen met DBFM(O).
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Kennis en kunde van PPS die wordt ingezet
om de toepassing van PPS bij overheidsinvesteringen in gebouwen en infrastructuur
te stimuleren;
 Ja
 
 
 • Bedrijfseconomische kennis en kunde die wordt
ingezet om beheer, verkoop en ontwikkeling van overtollige gronden efficiënter
te maken;
 Ja
 
 
 • Het inbrengen en bewaken van bedrijfseconomische
principes bij de vormgeving en de uitvoering van grote projecten. 
 Ja
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Voor wat betreft de toepassing bij uitvoering (de zogenoemde Design-Build-Finance-Maintain-Operate
DBFMO-contracten) is het aantal goed toegepaste PPC’s een indicator.
Een Public Private Comparator (PPC) bevat een kostenvergelijking, waarbij
een project in een DBFM(O)-variant wordt vergeleken met hetzelfde project
in een traditionele variant. Een PPC biedt basis voor de besluitvorming over
de DBFM(O)-variant van een project.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatie-indicator
 
 
 
 Kengetal: aantal uitgevoerde PPC’s(basiswaarde = 2005)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie
2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 
 
 V&W – Infra
 3
 6
 5
 3
 5
 
 
 VROM – Rijksgebouwen
 10
 2
 5
 3
 3
 
 
 Scholen
 –
 1
 –
 1
 1
 
 
 Defensie
 1
 –
 –
 1
 –
 
 
 Zorg
 1
 1
 –
 –
 –
 
 
 Totaal
 15
 10
 10
 8
 9
 
 
 
 
 Bron: Vakdepartementen1
 
 1 Vakdepartementen geven aan als ze een PPC hebben uitgevoerd.
Op basis van deze informatie is de tabel tot stand gekomen.
 Voor alle voorgenomen investeringen in Rijksgebouwen (nieuwbouw of renovatie)
boven € 25 mln. en Rijksinfrastructuur boven de € 60 mln.
(was € 112,5 mln. voor 2009), worden PPC’s uitgevoerd. Daarmee
is het aantal uitgevoerde PPC’s afhankelijk van het aantal voorgenomen
investeringen. Het aantal in 2005 was éénmalig hoog wegens het
uitvoeren van een inhaalslag over de voorliggende jaren waarin de verplichting
tot het uitvoeren van een PPC nog niet bestond.
 
 Buiten de bovenstaande indicator zijn er geen goede prestatie-indicatoren
voor pps te geven. De verantwoordelijkheid voor de beslissing om volgens pps
(DBFM/O) aan te besteden, ligt bij de vakdepartementen en, bij gebouwgebonden
pps, tevens bij de cliënten van de Rijksgebouwendienst. De vakdepartementen
dragen ook de primaire verantwoordelijkheid voor het welslagen van de projecten
en dus ook voor het behalen van doelstellingen van bedrijfseconomische efficiëntie
en doelmatigheid.
 4.3.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Type Onderzoek
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Evaluatie deelnemingenbeleid
 OD1OD2
 2007
 2007
 Kamerstukken II 2007/08, 28 165, nr. 69
 
 
 
 Pps voortgangsrapportage
2007/2008
 OD3
 2008
 2008
 Kamerstukken II 2007/08, 25 753, nr. 12
 
 
 
 Pps voortgangsrapportage
2008/2009
 OD3
 2010
 2010
 
 
 
 
 
 Toelichting tabel
 In 2009 zijn er geen onderzoeken afgerond. Periodiek worden de voortgang
en prestaties van het Rijk op het gebied van pps door het ministerie van Financiën
als coördinerend ministerie voor pps beschreven in de pps voortgangsrapportage
voor de Tweede Kamer. De voortgangsrapportage wordt ongeveer elk anderhalf
jaar uitgevoerd. In 2008 is de laatste uitgevoerd (Kamerstukken II 2007/08,
28 753 IXB, nr. 12). Uiteindelijk kon deze voortgangsrapportage
pas in 2009 in de Kamer worden behandeld. Er is daarom voor gekozen om de
volgende voortgangsrapportage niet in 2009 op te stellen, maar in 2010. De
komende voortgangsrapportage zal zowel op 2008 als op 2009 terugblikken.
 4.4 Internationale Financiële Betrekkingen
 4.4.1 Algemene beleidsdoelstelling
 
 Een financieel-economisch gezond en welvarend Europa
en een evenwichtige internationale financieel-economische ontwikkeling.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 De in 2008 begonnen financiële onrust zette zich begin 2009 in alle
hevigheid voort. Naarmate het jaar vorderde, normaliseerden de omstandigheden
op de financiële markten. Ook was er in een groot aantal landen weer
groei van de reële economie waar te nemen. Dit begon met name in Azië
en breidde zich uit naar een groot deel van de rest van de wereld. Dit is
niet in de laatste plaats te danken aan het snelle en omvangrijke ingrijpen
van overheden en centrale banken. De coördinatie die hier op Europees
en mondiaal niveau aan vooraf ging heeft bijgedragen aan de effectiviteit
van dit ingrijpen. De Nederlandse inbreng heeft bijgedragen aan deze coördinatie
en aan de invulling die gegeven is aan dit ingrijpen op verschillende vlakken.
Een voorbeeld is het internationaal krachtig verwerpen van alle vormen van
protectionisme.
 
 Inmiddels worden in verschillende fora lessen getrokken uit de crisis.
Ook wordt door Internationale Financiële Instellingen (IFI’s) bezien
hoe zij in de toekomst kunnen inspelen op dergelijke potentiële crises.
 Externe factoren
 Het beleid van de EU en internationale financiële instellingen wordt
bepaald door een groot aantal landen (waaronder Nederland). De invloed van
Nederland op dit beleid is beperkt, omdat het behalen van de Nederlandse doelstellingen
sterk afhankelijk is van die andere landen en van onvoorziene omstandigheden.
Een voorbeeld hiervan was in 2009 de financiële crisis en de mondiale
recessie.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 4 Internationale
financiële betrekkingenBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Een financieel-economisch gezond en welvarend Europa en een evenwichtige
internationale financieel-economische ontwikkeling.
 
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 1 790 390
 
 
 44 763
 
 
 – 1 020 432
 
 
 27 954
 
 
 16 632 437
 
 
 115 840
 
 
 16 516 597
 
 
 
 Waarvan betalingsverplichtingen
 577 326
 24 812
 358
 322 532
 2 764
 2 395
 369
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen:
 1 213 064
 19 951
 – 1 020 790
 – 294 578
 16 629 673
 113 445
 16 099 228
 
 
 Mutilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
 569 760
 19 951
 – 404 914
 – 572 203
 2 779 025
 0
 2 779 025
 
 
 EIB: overeenkomsten Lomé en Cotonou
 4 521
 0
 0
 – 20 247
 – 39 650
 0
 – 39 650
 
 
 DNB: IMF en kredietfaciliteiten BIS
 638 783
 0
 – 615 876
 297 872
 13 473 298
 113 445
 13 359 853
 
 
 EU betalingsbalanssteun
 0
 0
 0
 0
 417 000
 0
 417 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 325 906
 
 
 51 709
 
 
 141 874
 
 
 118 634
 
 
 98 151
 
 
 161 552
 
 
 – 63 401
 
 
 
 Programma-uitgaven
 323 246
 49 085
 139 350
 115 662
 95 370
 159 157
 – 63 787
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Bevorderen van
een evenwichtige financieel-economische ontwikkeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutlilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
 323 246
 49 085
 139 350
 115 662
 95 370
 159 157
 – 63 787
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 2 660
 2 624
 2 524
 2 972
 2 781
 2 395
 386
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 1 361
 
 
 844
 
 
 59 488
 
 
 18 630
 
 
 12 338
 
 
 11 699
 
 
 639
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Bevorderen van
een evenwichtige financieel-economische ontwikkeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 1 361
 844
 59 488
 18 630
 12 338
 11 699
 639
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen
 Garantieverplichting multilaterale ontwikkelingsbanken
en -fondsen (+ € 2,78 mld.)
 De lidstaten van de Europese Investeringsbank Bank (EIB), waaronder Nederland,
hebben besloten tot een vervroegde kapitaalverhoging. Daarmee heeft de EIB
de financiële ruimte gekregen om, in reactie op de financiële crisis,
het uitleenvolume in 2009 en 2010 met ca. € 15,0 mld. per jaar (ongeveer
30% van het huidige jaarlijkse uitleenvolume) te verhogen. Het kapitaal
van de EIB is met € 67,6 mld. opgehoogd tot € 232,4 mld.
De garantieverplichting van Nederland is hierdoor toegenomen met € 2,88
mld. Tot slot nam als gevolg van wisselkoersontwikkelingen de omvang van de
garanties ten aanzien van het Wereldbank kapitaal af met € 98,8
mln.
 Garantieverplichting EIB: overeenkomsten Lomé en
Cotonou (– € 39,7 mln.)
 De garanties aan de EIB uit hoofde van de Lomé en Cotonou overeenkomsten
zijn naar beneden bijgesteld omdat de waarde van de onder deze overeenkomsten
uitstaande leningen terugliep. Tevens heeft er een bijstelling van de omvang
van de garantie plaatsgevonden, deze bijstelling is het gevolg van een nieuwe
raming (– € 39,7 mln.).
 Garantieverplichting DNB: IMF en kredietfaciliteiten BIS
(+ € 13,36 mld.)
 • Ten einde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in staat te stellen
adequaat te reageren op de economische en financiële crisis is tijdens
de London Summit (van 2 april 2009) en de voorjaarsvergadering van het
IMF (25 april 2009) overeengekomen de bestaande New Arrangements to Borrow
(NAB) uit te breiden met maximaal $ 500 mld. Vooruitlopend daarop hebben
EU lidstaten € 75 mld. in de vorm van bilaterale leningen verstrekt.
Voor Nederland betekent dit dat het maximaal uit te lenen bedrag aan het IMF
is toegenomen met € 5,31 mld. Als de financieringsbehoefte bij het
IMF zich inderdaad voordoet zal De Nederlandsche Bank deze leningen namens
de staat verstrekken. Daarom is de garantie jegens De Nederlandsche Bank uit
hoofde van IMF verhoogd met € 5,31 mld.
 
 • Tevens is tijdens de London Summit afgesproken ter waarde van $ 250
mld. Special Drawing Rights (SDR) toe te wijzen aan de leden. Het SDR tegoed
van Nederland is hierdoor toegenomen met € 4,471 mld. Aangezien
Nederland verzocht kan worden om netto tot maximaal tweemaal het equivalent
van deze SDR allocatie aan «harde valuta» (zoals euro of Amerikaanse
dollar) te leveren heeft de allocatie eveneens geleid tot een hogere Nederlandse
verplichting. De Nederlandsche Bank (DNB) voert deze transacties uit namens
de staat. De garantie aan DNB uit hoofde van IMF is verhoogd met € 8,942
mld.
 
 • Daarnaast zijn minder garantieverplichtingen aangegaan door het
onbenut blijven van de stelpostraming voor de mogelijke deelneming door DNB
in de door de Bank voor Internationale Betalingen (BIS) te verstrekken kredietfaciliteiten,
omdat DNB geen beroep heeft gedaan op de betreffende garantieovereenkomst
(– € 113,4 mln.).
 
 • Tot slot nam als gevolg van wisselkoersontwikkelingen de omvang
van de garanties af met € 778,7 mln.
 Garantieverplichting EU betalingsbalanssteun (+ € 417
mln.)
 De vraag naar middellange termijn financiële assistentie middels
de EU betalingsbalansfaciliteit is toegenomen. Ten einde aan deze behoefte
te voldoen is een verhoging van deze betalingsbalansfaciliteit van € 12,0
mld. naar € 25,0 mld. overeengekomen in de Europese Raad. De garantie
die is opgenomen uit hoofde van de EU-betalingsbalansfaciliteit is daarom
verhoogd naar € 1,225 mld. Dit betekent een verhoging van de huidige
openstaande garantieverplichting aan de EU met € 417,0 mln.
 Uitgaven
 Programma-uitgaven (– € 63,8 mln.)
 De lagere uitgaven zijn het gevolg van aanpassingen in de verzilveringsschema’s
van de Internationale Ontwikkelings Associatie (IDA). Oorspronkelijk voor
2009 geplande betalingen werden op verzoek van het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking
reeds in 2008 gedaan (€ 64,3 mln.).
 Daarnaast werd er € 0,5 mln. betaald aan de EIB uit hoofde van
de Lomé en Cotonou garantieregelingen.
 4.4.2 Operationele doelstellingen
 4.4.2.1 Operationele doelstelling 1: Het bevorderen van
een gezonde en stabiele monetaire en budgettaire ontwikkeling van de Europese
Unie en haar lidstaten.
 Doelbereiking
 In het kader van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) is in 2009 de Nederlandse
buitensporigtekortprocedure gestart. Hierbij is continue gepoogd de Nederlandse
inzet en uitgangspunten gereflecteerd te zien in deze procedure. Daarnaast
is actief sturing gegeven aan de discussies hoe in deze uitzonderlijke economische
tijden om moet worden gegaan met het Stabiliteits- en Groeipact. Hierbij is
uitgedragen dat er sprake is van exceptionele omstandigheden als gevolg van
de crisis, behalve voor lidstaten die reeds in de buitensporig tekortprocedure
zaten. Tevens is het uitgangspunt bij deze discussies steeds geweest dat flexibiliteit
binnen de regels van het SGP gewenst is, opdat het SGP de crisis kan doorstaan.
 
 Nederland was actief in deze discussies, wat ook naar voren kwam tijdens
de bilaterale bezoeken en het meedenken met de Commissie over het handhaven
van het Stabiliteits- en Groeipact.
 
 Ten aanzien van de EU-begroting is veel aandacht besteed aan de wijze
van financiering van het economisch herstelplan. Ondanks de urgentie van deze
crisismaatregelen werd de efficiënte besteding hierbij niet uit het oog
verloren.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Zowel rijksbrede als Financiën specifieke
standpuntbepaling ten behoeve van internationaal overleg;
 Ja
 
 
 • Standpuntinname van Nederland in onderhandelingen
over de meerjarige EU-begroting (financiële Perspectieven 2007–2013)
alsmede herziening van het Eigen Middelen Besluit;
 Ja
 
 
 • Standpuntinname in de behandeling van mogelijke
aanvragen Exchange Rate Mechanism (ERM-II) en begeleiding binnen ERM-II van
nieuwe lidstaten. Tevens mogelijk aanvragen toetreding eurozone;
 Nee
 
 
 • Een evenwichtig multilateraal toezicht ter
bevordering van de begrotingsdiscipline van lidstaten en een stabiele macro-economische
omgeving in de EMU. 
 Ja
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Vanwege de economische crisis zijn aanvragen ERM-II vooral op ad hoc basis
behandeld, een strategische standpuntbepaling moet nog gemaakt worden. Er
zijn in 2009 geen aanvragen voor toetreding tot de eurozone geweest.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Kengetal (in %)
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 Reële BBP Groei Eurogebied
 1,7
 2,9
 2,7
 0,7
 – 4,2
 
 
 Reële BBP Groei EU-27
 2,2
 3,4
 3,1
 1,0
 – 4,2
 
 
 
 
 Bron: IMF (World Economic Outlook, October 2009)
 Toelichting meetbare gegevens
 Omdat het behalen van de doelstelling zo sterk afhangt van zaken die niet
direct door Nederland te beïnvloeden zijn, is het geven van prestatie-indicatoren
niet zinvol. De onderstaande BBP-groeicijfers voor de EU-27 en het eurogebied
zijn desalniettemin opgenomen, omdat zij een beeld geven van de economische
situatie in Europa.
 4.4.2.2 Operationele doelstelling 2: Het bevorderen van
effectiviteit en efficiency van internationale financiële instellingen
(IFI’s) en het bijdragen aan een inhoudelijk debat over de wereldeconomie
in internationale fora.
 Doelbereiking
 In internationale fora heeft Nederland gepleit voor een gecoördineerde
aanpak van de crisis en van hervormingen van regelgeving en toezicht om de
kans op een dergelijke crisis in de toekomst te verkleinen. Nederland heeft
zichzelf onder andere verzekerd van deelname aan de belangrijke G20 vergaderingen
gehouden in 2009. De hier afgesproken maatregelen om de crisis te bestrijden
en de financiële sector te hervormen zijn van grote invloed geweest.
Nederland heeft hier een actieve rol in gespeeld.
 
 Teneinde de gevolgen van de in 2009 voortdurende financiële crisis
tegen te gaan hebben de verschillende IFI’s actie ondernomen. Dit betrof
enerzijds acties om uitbreiding van de crisis te voorkomen, anderzijds om
instrumenten te hervormen en middelen aan te vullen teneinde ook in de toekomst
adequaat te kunnen inspelen op eventuele financiële crises.
 
 Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft een belangrijke rol gespeeld
in het antwoord op de financiële crisis. Allereerst heeft het IMF coördinerend
opgetreden op het gebied van crisisbeleid en samen met de Financial Stability
Board (FSB) een Early Warning Exercise geconstrueerd om tijdig risico’s
te kunnen signaleren. Het Fonds heeft daarnaast ook landen financieel gesteund
die door de crisis in de problemen zijn geraakt. Op 31 december 2009
had het IMF SDR 56 mld. aan leningen uitstaan, waar voor SDR 31 mld. op werd
getrokken. Daarnaast is het IMF met drie landen een Flexible Credit Line (FCL)
aangegaan. De FCL is in tegenstelling tot andere instrumenten niet bedoeld
om op te trekken, maar om als voorzorg, om vertrouwen uit te stralen naar
de markt. Tot slot heeft het IMF in 2009 ruim SDR 2 mld. aan concessionele
leningen verstrekt aan de armste landen, in vergelijking tot SDR 800
mln. in heel 2008.
 
 Om deze leningen en kredietlijnen te kunnen blijven verstrekken is de
leencapaciteit van het IMF aanzienlijk uitgebreid. Een uitbreiding van de
New Arrangements to Borrow (NAB), het noodfonds van het IMF, van USD 500
mld. is overeengekomen. Omdat deze uitbreiding niet gelijk gerealiseerd kon
worden heeft een groot aantal landen, waaronder Nederland, tijdelijke bilaterale
leningen toegezegd. Bovendien is geschat dat het Fonds de komende jaren USD 17
mld. aan additionele middelen nodig zal hebben voor de armste landen. Daarvoor
is een breed verzoek uitgezet aan landen om zowel een additionele lening als
een subsidie te verstrekken om deze concessionele leningen mogelijk te maken,
waaraan ook Nederland gehoor heeft gegeven. Tot slot zijn USD 250 mld.
aan extra SDRs gealloceerd aan de IMF-lidstaten.
 
 Nadat vorig jaar al aanpassingen zijn gedaan op het reguliere leenraamwerk
van het IMF, is in 2009 het concessionele-leningenloket aangepast. Daarbinnen
zijn drie nieuwe faciliteiten geïntroduceerd die de huidige faciliteiten
vervangen namelijk:
 • Extended Credit Facility (ECF), opvolger van de Poverty Reduction
and Growth Facility, een instrument voor langdurige betalingsbalansproblemen;
 • Rapid Credit Facility (RCF), opvolger van een aantal snel beschikbare
leenfaciliteiten, met ex-ante conditionaliteit, om snel tijdelijke extern
veroorzaakte economische schokken te kunnen opvangen;
 • Standby Credit Facility (SCF), een nieuw instrument met een korte
looptijd welke net als de FCL uit voorzorg, dus zonder aanvankelijke trekking,
kan worden gebruikt.
 
 De Europese Investeringsbank (EIB) heeft vergaande maatregelen genomen
om de krapte in de kredietmarkt op te vangen. Er is besloten om de financieringsactiviteiten
de komende jaren op te schroeven, met name voor projecten die prioritaire
EU-doelstellingen behartigen. Voor het jaar 2009 betekende dit een verhoging
van getekende leningen van ongeveer 56% (€ 27 mld.) ten opzichte
van het 2007 pre crisis niveau. Het crisisresponspakket van de EIB richt zich
voornamelijk op additionele steun voor het MKB, Europese lidstaten en regio’s
die het hardst door de crisis zijn getroffen en een uitgebreid pakket op het
gebied van energie, klimaatverandering en infrastructuur, inclusief speciale
aandacht voor de automobielindustrie en andere transportsectoren met als doel
de door deze sectoren geproduceerde uitstoot te verlagen. De strategie van
de EIB is om, op gecalculeerde wijze, meer risico te nemen teneinde de toegevoegde
waarde voor Europese economische ontwikkeling te vergroten. Om dit te financieren
heeft een vervroegde kapitaalverhoging plaatsgevonden, die heeft geleid tot
een verhoging van de garantstelling door de lidstaten, maar niet tot het bijstorten
van kapitaal.
 
 De European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) heeft in het
kader van de crisisrespons het uitleenvolume voor 2009 met € 2 mld.
verhoogd tot € 8 mld. Hiermee heeft de Bank snel en adequaat gereageerd
op de ontstane financieringsbehoefte in de regio. Het verhoogde volume wordt
gefinancierd uit de reserves van de bank. Besloten is de helft van deze extra
middelen te oormerken voor de landen in Midden- en Oost-Europa. De inspanningen
met betrekking tot de kredietcrisis zijn tot nu toe vooral gericht op de bankensector
in de operatielanden van de EBRD met als doel de kredietverlening naar vooral
het MKB op gang te houden. De EBRD richt zich hierbij met name op systeemrelevante
banken (vaak bestaande klanten van de EBRD). Verder blijft de bank actief
in andere sectoren, bijv. energie, en is het handelsfinacieringsprogramma
uitgebreid.
 De Wereldbank Groep heeft in 2009 haar leningvolume in reactie op de crisis
fors uitgebreid. De International Bank for Reconstruction and Development
(IBRD), het loket voor middeninkomenslanden, heeft haar leningvolume in 2009
meer dan verdubbeld ten opzichte van eerdere jaren. De International Development
Assistance (IDA), het loket voor lage inkomenslanden, heeft haar beperkte
flexibiliteit gebruikt door financiële middelen vervroegd ter beschikking
te stellen. De International Finance Corporation (IFC), het loket voor de
private sector, heeft een aantal faciliteiten opgezet dat specifiek gericht
was op het verminderen van het effect van de crisis, zoals een infrastructuurfonds,
een herkapitalisatiefonds voor banken en een uitbreiding van de handelsfinanciering.
Mede omdat haar eigen financiële positie was verslechterd als gevolg
van de crisis, heeft IFC hierbij gebruik gemaakt van cofinanciering via fondsen
van donoren en private partijen.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Deelname in IFI’s. Naar verwachting
zal eind 2009 de Mid-Term Review van het IDA-15 beginnen. Dit geeft Nederland
en andere aandeelhouders de kans om de voortgang van de implementatie van
de 15e middelenaanvulling van internationaal ontwikkelingsfonds (IDA) te evalueren.
Meer in het algemeen houdt Nederland toezicht op financiële soliditeit
van IFI’s en op de rol van IFI’s bij de bevordering van economische
ontwikkeling, armoedebestrijding en financieel-economisch evenwicht. Hierbij
wordt veel aandacht geschonken aan de efficiency en effectiviteit van de IFI’s.
Een adequate Nederlandse representatie is daarbij van groot belang;
 Ja
 
 
 • Maken van internationale economische
analyses die vereist zijn om de internationale beleidsdiscussie en respons
te kunnen beïnvloe- den. Dit gebeurt via discussies in de Ecofin, Eurogroep,
Working Party 3 (van de OESO) en discussies bij het Internationaal Monetair
Fonds en de Wereldbank. 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Kengetal (in %)
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 Reële groei van de wereldeconomie
 4,5
 5,1
 5,2
 3,4
 – 1,1
 
 
 Groei van het volume van de wereldhandel
 7,6
 9,3
 7,2
 4,1
 – 11,9
 
 
 
 
 Bron: IMF (World Economic Outlook, October 2009)
 Toelichting meetbare gegevens
 Omdat het behalen van de doelstelling zo sterk afhangt van zaken die niet
direct door Nederland te beïnvloeden zijn, is het geven van prestatie-indicatoren
niet zinvol. De onderstaande kengetallen geven desalniettemin een beeld van
de internationale financieel-economische ontwikkeling. Nederland probeert
deze door de inbreng in de eerdergenoemde IFI’s en het internationale
debat over de wereldeconomie te stimuleren en zo evenwichtig mogelijk te maken.
 4.4.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
 Er zijn geen onderzoeken afgerond.
 4.5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 4.5.1 Algemene beleidsdoelstelling
 
 Een completere markt voor verzekering van betalingsrisico’s
die zijn verbonden aan export en aan investeringen in het buitenland.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 De missie van de exportkredietverzekering luidt: de exportkredietverzekering
bevordert, in aanvulling op de markt, Nederlandse export naar en investeringen
in het buitenland door middel van krediet- en investeringsverzekeringen. Het
streven daarbij is om te bereiken dat de Nederlandse exporteurs internationaal
gezien onder vergelijkbare voorwaarden kunnen concurreren. Dit heeft een gunstige
invloed op de werkgelegenheid, innovatie en het concurrentievermogen.
 Ten behoeve van de algemene doelstelling zijn in 2009 de exportkredietverzekering
(EKV) en de Tijdelijke Regeling herverzekering investeringen (TRhi) als instrumenten
ingezet. In 2009 zijn onder de EKV 62 polissen uitgereikt, onder de TRhi 1.
Het gaat hierbij om polissen die gezien hun omvang en looptijd niet tegen
redelijke voorwaarden op de private markt verkregen konden worden. De Staat
biedt in beginsel dekking op meer risicovolle landen en voor exporttransacties
van een grotere omvang met langere looptijden. Door de crisis heeft de Staat
zich in 2009 echter ook begeven op het terrein van de kortlopende verzekeringen,
omdat de mogelijkheden op de private markt in dit segment onvoldoende waren
geworden.
 Externe factoren
 Het behalen van de doelstelling hangt af van de ontwikkelingen in de private
verzekeringsmarkt, de afspraken gemaakt in verschillende internationale fora
en de financiële resultaten.
 
 De kredietcrisis heeft in 2009 de verzekeringsmogelijkheden op de private
markt negatief beïnvloed. Hierdoor ontstond de situatie dat het deel
van de risico’s dat door de Staat in dekking werd genomen niet meer
aansloot op het deel dat nog door de private markt kon worden afgedekt. Voor
bepaalde risico’s konden de exporteurs daardoor zowel niet meer terecht
bij een private partij als bij de Staat. Eind 2008 is de Staat hierover in
overleg getreden met betrokken marktpartijen en in 2009 is een aantal maatregelen
geïmplementeerd. Binnen de exportkredietverzekering is gekozen om het
landenbeleid te flexibiliseren en zoveel als mogelijk maatwerk te bieden.
Daamaast is eind 2009 de exportkredietgarantiefaciliteit in werking getreden.
Met deze regeling kan het verzekeringselement bij financieringspolissen in
een garantie worden omgezet. Verder is eind juni de TASK-faciliteit aangekondigd.
Deze faciliteit ziet toe op het in herverzekering nemen van een deel van de
risico’s van private kredietverzekeraars. De TASK-faciliteit is in tegenstelling
tot de andere maatregelen gericht op de omzetpolissen. Tot slot is in 2009
werkkapitaaldekking geïmplementeerd. Door het verlenen van werkkapitaaldekking
aan banken, is de verwachting dat deze banken eerder voorfinanciering zullen
verstrekken aan Nederlandse exporteurs om zodoende kapitaalgoederen te produceren.
 
 Per 1 januari 2010 is het herverzekeringsstelsel voor de exportkredietverzekering
en investeringsgaranties vervangen door een verzekeringsstelsel. Hierbij geeft de Staat door middel van een uitvoerder rechtstreeks
verzekeringspolissen (zgn. «staatspolissen») af. Atradius Dutch
State Business is niet langer verzekeraar, maar de rol blijft
beperkt tot uitvoerder. Afgelopen jaar is daarom alle juridische documentatie
aangepast naar de situatie waarin de Staat verzekeraar is.
 
 De financiële resultaten van de faciliteit in 2009 zijn ernstig verslechterd
ten opzichte van 2008. De schade-uitkeringen zijn fors hoger uitgekomen dan
geraamd, met name door de problemen in de vastgoedsector van Dubai. Aan de
ontvangstenzijde verliepen de premieontvangsten min of meer volgens de raming
en kwamen de schaderestituties aanzienlijk hoger uit dan geraamd. De hogere
schaderestituties konden echter de hogere schade-uitkeringen niet volledig
opvangen.
 Echter blijkt uit berekeningen dat de Staat heeft voldaan aan de internationale
eis dat op basis van kostendekkendheid geopereerd dient te worden.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 5 Exportkredietverzekering
en investeringsgarantiesBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Een completere markt voor verzekering van betalingsrisico’s
die zijn verbonden aan export en aan investeringen in het buitenland.
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2009
 
 
 2009
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 4 529 126
 
 
 3 141 351
 
 
 2 293 936
 
 
 5 108 936
 
 
 – 4 970 709
 
 
 11 950 319
 
 
 – 16 921 028
 
 
 
 waarvan betalingsverplichtingen:
 12 126
 17 351
 20 545
 33 886
 15 367
 14 263
 1 104
 
 
 waarvan kostenvergoeding Atradius DSB
 11 200
 13 740
 12 898
 12 688
 11 512
 12 856
 – 1 344
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen:
 4 517 000
 3 124 000
 2 273 391
 5 075 050
 – 4 986 076
 11 936 056
 – 16 922 132
 
 
 EKV
 4 441 000
 3 123 000
 2 340 391
 5 304 050
 – 5 051 312
 11 332 276
 – 16 383 588
 
 
 Rhi
 76 000
 1 000
 – 67 000
 – 229 000
 50 000
 453 780
 – 403 780
 
 
 MIGA
 0
 0
 0
 0
 0
 150 000
 – 150 000
 
 
 Omzetpolissen
 0
 0
 0
 0
 15 236
 0
 15 236
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 47 788
 
 
 32 830
 
 
 31 936
 
 
 40 936
 
 
 272 595
 
 
 119 763
 
 
 152 832
 
 
 
 Programma-uitgaven
 35 662
 15 479
 15 299
 27 204
 259 976
 105 500
 154 476
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Doelmatige inzet herverzekeringsfaciliteiten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Schade-uitkering EKV
 35 662
 15 479
 11 391
 7 049
 255 986
 105 000
 150 986
 
 
 Schade-uitkering Rhi
 0
 0
 0
 0
 0
 500
 – 500
 
 
 Schade-uitkering MIGA
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 Schade-uitkering Omzetpolissen
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 Uitgaven Seno-Gom
 0
 0
 0
 0
 3 990
 0
 3 990
 
 
 Uitgaven risicobeheer
 0
 0
 3 908
 20 155
 0
 0
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 12 126
 17 351
 16 637
 13 732
 12 619
 14 263
 – 1 644
 
 
 Personeel en materieel
 926
 911
 1 139
 1 044
 1 107
 1 407
 – 300
 
 
 Kostenvergoeding Atradius DSB
 11 200
 13 740
 12 898
 12 688
 11 512
 12 856
 – 1 344
 
 
 Uitvoeringskosten EXIM
 
 2 700
 2 600
 0
 0
 0
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 570 688
 
 
 976 985
 
 
 225 853
 
 
 209 904
 
 
 223 489
 
 
 101 250
 
 
 122 239
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 570 688
 976 985
 225 853
 209 904
 223 489
 101 250
 122 239
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Doelmatige inzet herverzekeringsfaciliteiten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies EKV
 21 182
 69 246
 53 973
 78 442
 36 190
 40 000
 – 3 810
 
 
 Premies Rhi
 1 614
 1 182
 1 113
 997
 791
 1 250
 – 459
 
 
 Premies Omzetpolissen
 0
 0
 0
 0
 44
 0
 44
 
 
 Schaderestituties EKV
 547 892
 906 557
 170 767
 130 465
 182 474
 60 000
 122 474
 
 
 Ontvangsten Seno-Gom
 0
 0
 0
 0
 3 990
 0
 3 990
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen
 In de begroting is een stelpost opgenomen voor de maximaal te verstrekken
garanties (verplichtingenplafond).
 
 Voor de garantieverplichtingen EKV is in 2008 uitgegaan van het nominaal
obligo, in tegenstelling tot de jaren daarvoor, toen het aangepast obligo
werd gepresenteerd. Als gevolg daarvan heeft dit jaar een correctieboeking
plaatsgevonden om het obligo te corrigeren van nominaal naar aangepast.
Het aangepast obligo sluit namelijk beter aan bij de economische realiteit.
Onder aangepast obligo wordt verstaan het nominaal obligo verminderd met door
de verzekerde op vorderingen ontvangen betalingen, schade-uitkeringen en met
in acht name van overige mutaties. Deze correctieboeking bedraagt – € 5,45
mld. Als garantieverplichtingen voor de EKV is het saldo van de mutaties van
het obligo opgenomen. Na verwerking van de correctieboeking, bedraagt de daadwerkelijk
aangegane garantieverplichting – € 32 mln. in 2009.
 
 Daarnaast zijn in 2009 de Seno-Gom regelingen geïntegreerd in de
EKV. Eerder werden deze beheerd door het Ministerie van Economische Zaken.
Deze portefeuille wordt afbeheerd. De overgenomen garantieverplichtingen ad € 430,5
mln. groot zijn volledig opgenomen in de garantieverplichtingen van de EKV.
 
 De regeling voor de TASK-regeling (omzetpolissen) is in 2009 in werking
getreden. De totale uitstaande garantieverplichting ultimo 2009 is € 15,2
mln. Het plafond van deze regeling is € 1,50 mld. Het resterende
deel van het plafond (€ 1,48 mld.) zal in 2010 beschikbaar blijven.
 Uitgaven
 Schade-uitkering EKV (+ € 151,0 mln.)
 De schade-uitkeringen zijn in 2009, door de gevolgen van de kredietcrisis
in het algemeen en door de problemen in de vastgoedsector van Dubai in het
bijzonder, fors hoger dan geraamd.
 Uitgaven Seno-Gom (+ € 4,0 mln.)
 Voor de Seno-Gom regeling is dit jaar voor € 1,2 mln. uitgekeerd
aan schades. De afstorting in de begrotingsreserve bedraagt € 2,8
mln. De uitgaven worden volledig gedekt door de ontvangen premies en recuperaties
in het kader van de Seno-Gom.
 Ontvangsten
 Premies EKV (– € 3,8 mln.)
 Door de economische omstandigheden vallen de premieontvangsten in 2009
tegen.
 Schaderestituties EKV (+ € 122,5 mln.)
 Ondanks de financiële crisis is de provenuenstroom onverwacht goed
op gang gebleven. Hierdoor zijn de schaderestituties hoger uitgekomen dan
geraamd.
 Ontvangsten Seno-Gom (+ € 4,0 mln.)
 Deze mutatie betreft de ontvangsten uit premies en recuperaties van de
oude Seno-Gom portefeuille. In 2009 is er voor € 1,2 mln. ontvangen
aan premies en bedroegen de ontvangsten uit schaderestituties € 2,8
mln in het kader van de Seno-Gom.
 4.5.2 Operationele doelstelling: Het creëren en handhaven
van een gelijk speelveld voor bedrijven.
 Doelbereiking
 De mate waarin de operationele doelstelling is bereikt wordt aan de hand
van onderstaande instrumenten toegelicht.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Verzekeringsfaciliteiten;
 Ja
 
 
 • Risk Management Framework;
 Ja
 
 
 • Actieve deelname aan internationale fora
 Ja
 
 
 • Meetinstrumenten.
 Ja
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Verzekeringsfaciliteiten
 Ten behoeve van de algemene doelstelling zijn in 2009 de exportkredietverzekering
(EKV) en de Tijdelijke Regeling herverzekering investeringen (TRhi) als instrumenten
ingezet. Er zijn 62 EKV polissen uitgereikt, waarvan twee onder de koersrisicoverzekering.
Daarnaast zijn 70 dekkingstoezeggingen onder de EKV afgegeven en is er één
investeringspolis uitgereikt en geen dekkingstoezeggingen voor investeringen.
De Staat biedt tevens mogelijkheden voor bedrijven om gebruik te maken van
MIGA. In 2009 zijn echter geen MIGA-garanties afgegeven.
 
 Onderstaande figuur geeft het gebruik van de EKV en de TRhi door middel
van het cumulatief uitstaand obligo weer. Het definitief uitstaande obligo
is zo’n 9 miljard en het voorlopig uitstaande obligo 3,2 miljard.
 
 Risk Management Framework
 De Staat vult de markt aan door herverzekeringsfaciliteiten en investeringsgaranties
aan te bieden. Daarbij accepteert de Staat alleen aanvaardbare risico’s.
Om risico’s te identificeren en zoveel mogelijk te beperken is risicomanagement één
van de pijlers van het beleid. In 2009 is het portefeuille-model operationeel
geworden waardoor de risico’s van de portefeuille in kaart worden gebracht
en waarmee ook de portefeuille-effecten van nieuwe transacties inzichtelijk
gemaakt kunnen worden.
 Actieve deelname aan internationale fora
 Niet alleen de meer traditionele Westerse landen, maar ook steeds meer
opkomende economieën beschikken over een exportkredietverzekeringfaciliteit.
Om te borgen dat Nederlandse exporteurs internationaal onder gelijke voorwaarden
kunnen concurreren, en om een «race-to-the-bottom» te voorkomen,
is het van belang om door middel van internationaal overleg binnen de geëigende
kaders een gelijk speelveld te creëren en te handhaven. Dit overleg vindt
voornamelijk plaats in het kader van de EU, de OESO en de Wereldhandelsorganisatie
(WTO).
 Meetinstrumenten
 De volgende drie meetinstrumenten kunnen worden onderscheiden:
 
 • Benchmark
 Sinds 2003 wordt de Nederlandse EKV faciliteit op een aantal punten vergeleken
met gelijksoortige faciliteiten voor de belangrijkste concurrenten van Nederlandse
exporteurs. Bij deze benchmark wordt de concurrentiepositie van de Nederlandse
exportkredietverzekeringfaciliteit inzichtelijk gemaakt. De set indicatoren
die in de benchmark zijn opgenomen bestaat uit landenbeleid, dekkingsbeleid,
premies en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Uit de benchmark-exercitie
die in 2009 is uitgevoerd over het jaar 2008 blijkt dat de Nederlandse faciliteit
over de gehele linie genomen bestand is tegen de concurrentiedruk van de meeste
vergelijkbare faciliteiten in het buitenland.
 
 • Faciliteit kostendekkend
 De totale exportkredietverzekeringsfaciliteit van de Staat dient kostendekkend
te zijn. Dit is vastgelegd in het kader van de Wereldhandelorganisatie en
de OESO. Kostendekkendheid houdt in dat gemeten over een langere periode de
opbrengsten (premies en recuperaties) voldoende moeten zijn om de kosten van
de faciliteit (schade-uitkeringen en uitvoeringskosten) te dekken. Het doel
is om ongeoorloofde subsidiëring te voorkomen. De kostendekkendheid wordt
in Nederland bepaald aan de hand van het model bedrijfseconomische resultaatsbepaling
(BERB). De uitkomsten van dit model geven aan dat over de periode 1999–2009
de inkomsten uit polissen voldoende zijn geweest om de kosten te dekken. Cumulatief
is in deze periode een positief resultaat behaald van € 92 mln.
Dit betekent een afname van € 1 mln. ten opzichte van het cumulatieve
resultaat in 2008.
 
 • Doorlooptijden
 Doelmatige uitvoering van de inzet van de verzekeringsfaciliteiten wordt
mede gemeten aan de hand van doorlooptijden
van verzekeringsaanvragen. In 2009 is de gemiddelde doorlooptijd uitgekomen
op 77 werkdagen. De oorzaak van deze overschrijding van de norm is gelegen
in het feit dat zaken in toenemende mate complexer zijn geworden. De crisis
heeft hier ook aan bijgedragen. De informatiebehoefte is daarmee groter geworden
en niet altijd is de beschikbare informatie direct beschikbaar.
Daarnaast worden aanvragen ook met oog op de effecten van de crisis nog zorgvuldiger
beoordeeld dan al gebruikelijk was. Exporteurs worden tijdig geïnformeerd
door Atradius over de langere looptijd van een aanvraag en de reden daarvan. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2008)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Behandelduur
 
 
 37
 35
 34
 43
 
 
 Informatienavraag
 
 
 34
 23
 14
 34
 
 
 Doorlooptijden van verzekeringsaanvragen
 55
 57
 71
 58
 48
 77
 
 
 
 
 Bron: doorlooptijden worden door Atradius DSB gemeten en op maandelijkse
basis gerapporteerd aan de Staat.
 4.5.3 Overzicht afgeronde onderzoeken 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD*
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 BERB
 OD
 2009
 2009
 
 
 
 
 Benchmark
indicatoren
 OD
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Toelichting tabel
 De in de tabel opgenomen evaluatieonderzoeken zijn beide jaarlijks terugkomende
onderzoeken. De onderzoeken dienen als meetinstrument voor de doelmatigheid
van de verzekeringsfaciliteiten. De resultaten uit de onderzoeken zijn toegelicht
bij de meetinstrumenten.
 4.7 Beheer materiële activa
 4.7.1 Algemene doelstelling
 
 De verwerving, het beheer en de vervreemding van onroerende
en roerende zaken door het Rijk is doelmatig.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 Sinds 1 juli 2009 opereren Domeinen Onroerende Zaken (DMN-OZ) en het Gemeenschappelijk
Ontwikkelingsbedrijf (GOB) samen onder de naam Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf
(RVOB). Het RVOB valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën
en kent twee directies. De directie Vastgoed (RVOB/DV) omvat de taken van
DMN-OZ. De directie Ontwikkeling (RVOB/DO) omvat het werk van het GOB. Met
de samenvoeging kunnen beide organisaties beter gebruik maken van elkaars
expertise. Het ontwikkelpotentieel van het bestaand rijksvastgoed kan zo sneller
worden benut.
 
 Bij brief van 17 december 2009 heeft de toenmalige staatssecretaris van
Financiën aan de Eerste en Tweede Kamer het voornemen voorgelegd om met
ingang van 1 januari 2010 over te gaan tot het instellen van een tijdelijke
baten-lastendienst onder de naam RVOB. Ter kennisname was bij deze brief ook
het Financieel Kader Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf/Directie Ontwikkeling
d.d. 6 november 2009 gevoegd.
 
 Met een baten-lastenadministratie is het beter mogelijk om de toegevoegde
waarde van de producten en diensten van het RVOB zichtbaar te maken. Ook de
samenwerking met de andere rijksvastgoeddiensten, allen baten-lastendiensten,
is door het hanteren van hetzelfde bedrijfsvoeringssysteem eenvoudiger.
 
 Het Financieel Kader voor het RVOB/DO is de invulling van het instrumentarium
dat het kabinet in de brief van de ministers van Financiën en VROM van
14 november 2008 in het vooruitzicht stelde
om de deelname van het Rijk aan gebiedsontwikkeling te versterken. In het
Financieel Kader wordt ingegaan op de besluitvorming en sturing rond de verschillende
categorieën projecten, de middelen (waardering van gronden, eigen en
vreemd vermogen) en de verantwoording en rapportages. De mogelijkheid is opgenomen
voor het RVOB/DO om, onder voorwaarden, een beroep te doen op de leenfaciliteit
voor baten-lastendiensten. De bouwstenen om als Rijk zowel slagvaardiger als
transparanter te kunnen opereren bij de planvorming van complexe ruimtelijke
projecten zijn hiermee gelegd.
 
 In 2009 heeft het RVOB/DO zijn inzet bij een tweetal projecten (Greenport
Venlo en Logistiek Park Moerdijk e.o.) met succes afgerond. Hierdoor kan de
uitvoering van deze projecten, die de nationale ruimtelijke hoofdstructuur
versterken, op korte termijn van start gaan.
 
 Het kabinet heeft in het licht van de financiële en economische crisis
die Nederland op dit moment doormaakt en de sterk verslechterde overheidsfinanciën,
werkgroepen ingesteld met de opdracht om ten behoeve van een fundamentele
herijking van beleid (onder de titel «Brede Heroverwegingen»),
diverse beleidsvelden te analyseren, concrete beleidsalternatieven te ontwikkelen
en bezuinigingsmogelijkheden in beeld te brengen. Eén van de werkgroepen
houdt zich bezig met het thema Bedrijfsvoering (inclusief ZBO’s). Dit
thema betreft het brede terrein van de bedrijfsvoering, zoals communicatie
en het complex vastgoed/grond/domeinen.
 
 De Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) heeft aangegeven de werkgroep
Bedrijfsvoering proactief van informatie te voorzien over mogelijke bezuinigingsvarianten
en mogelijkheden om structureel hogere opbrengsten met het rijksvastgoed te
realiseren. Besloten is om de voor 2010 geplande beoordeling van het gehele
rijksvastgoedstelsel aan te houden en het eventueel later alsnog doorgaan
van deze beoordeling afhankelijk te stellen van de resultaten van de «Brede
Heroverwegingen».
 Externe factoren
 De financiële en economische crisis heeft vooralsnog geen negatieve
invloed gehad op de doelmatigheid van de verwerving, beheer en vervreemding
van onroerende en roerende zaken door het Rijk. Wel is de crisis mede aanleiding
geweest het beleid kritisch te bezien: de weerslag hiervan zal mogelijk in
2010 tot uitdrukking komen in o.a. een herziening van het agrarisch verkoopbeleid.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 7 Beheer
materiële activaBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling: De verwerving, het beheer en de vervreemding van onroerende en
roerende zaken door het Rijk is doelmatig.
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 89 856
 
 
 77 345
 
 
 105 791
 
 
 81 748
 
 
 98 851
 
 
 105 243
 
 
 – 6 392
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 89 764
 
 
 77 249
 
 
 105 515
 
 
 82 102
 
 
 95 854
 
 
 105 243
 
 
 – 9 389
 
 
 
 Programma-uitgaven
 55 829
 55 362
 82 953
 58 325
 73 034
 83 483
 – 10 449
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Optimaal handelen in vastgoed
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Anticiperende aankopen
 0
 0
 3 450
 392
 0
 25 000
 – 25 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Beheer/verkoop Onroerend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderhoud en beheerskosten
 10 782
 10 702
 11 190
 10 738
 14 642
 8 979
 5 663
 
 
 Zakelijke lasten
 43 989
 44 660
 44 863
 46 969
 51 742
 45 915
 5 827
 
 
 Overige programma-uitgaven
 469
 0
 23 450
 226
 6 650
 3 589
 3 061
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 3 Bewaring/vervreemding Roerend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beheerskosten
 589
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 33 935
 21 887
 22 562
 23 777
 22 820
 21 760
 1 060
 
 
 waarvan bijdrage agentschap RVOB/DV
 0
 0
 0
 23 022
 20 415
 20 415
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 498 504
 
 
 331 769
 
 
 317 424
 
 
 270 337
 
 
 237 597
 
 
 167 133
 
 
 70 464
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 493 667
 329 535
 315 929
 269 686
 237 306
 166 954
 70 352
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 1 Optimaal handelen in vastgoed
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Anticiperende aankopen
 202
 1 196
 0
 139
 3 491
 3 589
 – 98
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 2 Beheer/verkoop Onroerend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verkoop onroerende zaken
 337 987
 175 709
 125 960
 120 495
 79 115
 46 545
 32 570
 
 
 Beheersontvangsten
 92 629
 96 376
 97 214
 112 523
 99 728
 89 920
 9 808
 
 
 Overige programma-ontvangsten
 61 530
 46 443
 83 140
 34 823
 55 130
 25 400
 29 730
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling 3 Bewaring/vervreemding Roerend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verkoop roerende zaken
 1 319
 9 811
 9 615
 1 706
 – 158
 1 500
 – 1 658
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 4 837
 2 234
 1 495
 651
 291
 179
 112
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Uitgaven
 Doelstelling 1 Sterke speler en efficiënte organisatie
 Anticiperende aankopen en gebiedsontwikkeling (– € 25
mln.)
 In 2009 is geen gebruik gemaakt van de leenfaciliteit voor anticiperend –
en ontwikkelingsgericht handelen in vastgoed.
 Doelstelling 2 Beheer/verkoop onroerende zaken
 Onderhoud en Beheerskosten (+ € 5,7 mln.)
 De realisatie bedraagt € 14,6 mln. Het budget voor de beheerskosten
voor het project vliegveld Twente is overgeheveld van artikel 3 van de IXB
begroting (+ € 2,8 mln.). Daarnaast is op het gebied van pachtafkopen € 4,0
mln. meer uitgegeven.
 Zakelijke lasten (+ € 5,8 mln.)
 De realisatie bedraagt € 51,7 mln. Het RVOB fungeert nadrukkelijker
dan voorheen als één loket binnen de rijksoverheid voor de betaling
van de zakelijke lasten op rijksbezit (+ € 4,3 mln.). Als gevolg
van een wijziging in de Waterschapswet zijn meer uitgaven gedaan (+ € 1,5
mln.). Tevens is er sprake van uitbreiding van het (rijks)gebouwenbestand
(+ € 1,0 mln.). Daartegenover staat dat een aantal aanslagen
met betrekking tot 2009 nog niet ontvangen is (– € 1,0
mln.).
 Overige programma-uitgaven (+ € 3,1 mln.)
 De realisatie is € 6,7 mln. De overschrijding wordt geheel veroorzaakt
door de samenvoeging tussen DMN-OZ en het GOB tot het RVOB. De plankosten
van het GOB zijn met de samenvoeging onder dit artikel verantwoord.
 Apparaatsuitgaven (+ € 1,1 mln.)
 De realisatie is € 22,8 mln. Met de samenvoeging van het GOB
en DMN-OZ is het apparaatsbudget van het GOB overgeheveld van de begroting
XIV naar begroting IXB (+ € 1,7 mln.).
 Ontvangsten
 Doelstelling 2 Beheer/verkoop onroerende zaken
 Verkoop onroerende zaken (+ € 32,6 mln.)
 De realisatie bedraagt € 79,1 mln. De overschrijding wordt deels
veroorzaakt door verkopen van agrarische gronden die eerder dan gepland gerealiseerd
zijn (+ € 25,0 mln.). Daarnaast is de Papagaaienbek te Rotterdam
tezamen met een aantal kleinere niet-agrarische objecten verkocht (+ € 14,2
mln.). Tenslotte is een aantal verkoopzaken doorgeschoven naar 2010 (– € 6,6
mln.).
 Beheersontvangsten (+ € 9,8 mln.)
 De realisatie is € 99,7 mln. De afwijking heeft betrekking op
hogere opbrengsten uit erfpachten niet-agrarisch (€ 8,6 mln.) en
bodemmaterialen (+ € 3,2 mln.) en een lagere opbrengst uit
ingebruikgevingen van locaties benzinestations (– € 2,3
mln.).
 Overige programma-ontvangsten (+ € 29,7
mln.)
 De realisatie bedraagt € 55,1 mln. De overschrijding bestaat
grotendeels uit opbrengsten benzineveilingen (+ € 18,0 mln.)
en een achterstallige betaling 2008 van de RGD (+ € 8,0 mln.).
 Doelstelling 3 Bewaring/vervreemding roerende zaken
 Verkoop roerende zaken (– € 1,7 mln.)
 In 2006 en 2007 zijn door Domeinen Roerende Zaken nieuwe, in beslaggenomen
mobiele telefoons verkocht. Deze goederen komen voort uit een vermeende BTW
carrousel en zijn verkocht om waardevermindering te voorkomen.
In 2009 heeft het Functioneel Parket te Amsterdam teruggaaf gelast van deze
verkochte goederen. In 2009 is € 2.2 mln. terugbetaald.
 4.7.2 Operationele doelstellingen
 4.7.2.1 Operationele doelstelling 1: De samenwerkende
departementen zijn een sterke speler op de vastgoedmarkt en hebben het verwerven,
beheren en vervreemden van vastgoed efficiënt georganiseerd.
 Doelbereiking
 Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR)
 De RVR heeft in 2008 advies uitgebracht met het oog op de implementatie
van het kabinetstandpunt naar aanleiding van het IBO-rapport «organisatie
beheersfuncties vastgoed rijk». Aansluitend startte zij met een nader
onderzoek naar/met het oog op onder andere:
 • de mogelijkheden tot samenwerking tussen de RGD en de DVD op het
gebied van huisvesting:
 • de verdere uitwerking van de samenwerking tussen het RVOB en RWS
bij grondverwerving;
 • de implementatie van het kabinetsbesluit over overtollige COA-gronden
en
 • de implementatie van het kabinetsbesluit over overtollige ProRail-gronden.
 
 Voor wat betreft de samenwerking tussen de RGD en de DVD zijn 9 onderwerpen
geïdentificeerd en zijn de eerste stappen op het gebied van samenwerking
gezet. Ook andere RVR-diensten hebben zich daarbij aangesloten. Het onderzoek
met betrekking tot de samenwerking tussen het RVOB en RWS is afgerond: begin
2010 zal een «Afsprakenkader Rijkswaterstaat en Rijksvastgoed en ontwikkelingsbedrijf
Directie Vastgoed inzake het verrichten van taxaties en aankooponderhandelingen»
worden ondertekend. De RVR laat onderzoeken of er juridische belemmeringen
zijn voor de bij haar aangesloten diensten om desgewenst vastgoedgerelateerde
producten en -diensten aan elkaar te kunnen leveren. Ook de implementatie
van het kabinetsbesluit over overtollige COA-gronden wordt hierin meegenomen.
De bevindingen van dit onderzoek worden begin 2010 verwacht. Overleg met NS
over de implementatie van het kabinetsbesluit over overtollige ProRail-gronden
heeft nog geen resultaat opgeleverd. Naar verwachting zal in 2010 advies over
deze zaak worden uitgebracht aan de bewindslieden.
 
 De herijking van het verkoopbeleid voor de agrarische domeinengronden
(met name de agrarische rijksgronden in de IJsselmeerpolders en de Wieringermeer)
is afgerond. Begin 2010 zal het herziene kader aan de Tweede Kamer aangeboden
worden. Het kader houdt rekening met de mogelijkheid om gronden als deze meer
dan tot nu toe in te zetten als ruil- of compensatiegrond voor het realiseren
van ruimtelijke doelstellingen van andere departementen.
 
 Om ook bij het omgaan met vastgoed een bijdrage te leveren aan de realisatie
van de kabinetsdoelstellingen met betrekking tot duurzaamheid is een RVR-platform
in het leven geroepen. Vertegenwoordigers van de RVR-diensten wisselen kennis
en informatie uit en zoeken waar mogelijk naar een gezamenlijke (RVR-)aanpak.
Hierbij wordt nauw samengewerkt met het DGOBR dat belast is met de coördinatie
op de totstandkoming van een duurzame bedrijfsvoering binnen het rijk. Begin
2010 zal het werkprogramma voor het RVR-platform duurzaamheid
gepresenteerd worden.
 
 De Minister van OCW heeft het belang van het Rijk als eigenaar van meer
dan 1200 rijksmonumenten onderkend en de RVR gevraagd om samen met de Rijksdienst
voor Cultureel Erfgoed en het College van Rijksadviseurs te adviseren over
de wijze waarop de gezamenlijke RVR-diensten de voorbeeldrol op zich kunnen
nemen die past bij de Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg, en vanuit
die voorbeeldrol de verdere ontwikkeling en uitvoering van dat beleid kunnen
ondersteunen. De RVR zal dit advies in de loop van 2010 uitbrengen.
 
 Op verzoek van het ministerie van VROM is onderzocht hoe de uitvoerende
diensten in de RVR een effectieve bijdrage kunnen leveren aan de uitvoering
van het ruimtelijk beleid dat is verwoord in de Structuurvisie Randstad 2040.
Het RVR-advies zal begin 2010 worden uitgebracht.
 
 Tenslotte heeft de RVR groen licht gegeven voor het project Rijksvastgoed
Online. Hierin zullen de verschillende vastgoedinformatiesystemen van de RVR-diensten
worden gekoppeld via online webservices, zodat actuele vastgoed- en ruimtelijke
informatie beschikbaar kan komen. Naar verwachting zal dit project binnen
2 à 3 jaar afgerond kunnen worden.
 
 De RVR heeft een uitgebreid jaarverslag over 2009 uitgebracht aan de betrokken
bewindslieden. Op www.minfin.nl kan men dit terugvinden.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Ondersteuning van en deelname aan de Raad
voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR1), Ambtelijk en Ministerieel Opdrachtgevers
Beraad (AOB en MOB) en het Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf (GOB);
 Ja
 
 
 • Uitvoering RVR werkprogramma 2007–2010.
Dit werkprogramma is eind 2007 aan de Tweede Kamer worden aangeboden (Kamerstukken
II 2007/08, 31 200 IXB, nr. 11);
 Ja
 
 
 • Beschikbaar stellen van een actueel kader
voor een modern en (bedrijfseconomisch) doelmatig activabeleid;
 Ja
 
 
 • Beschikbaar stellen leenfaciliteit voor anticiperend-
en ontwikkelingsgericht handelen in vastgoed aan departementen. Hiervoor is
meerjarig jaarlijks een bedrag van 25 mln. beschikbaar.
 Ja
 
 
 
 
 
 1 De RVR is een samenwerkingsverband van de vastgoeddiensten
van de ministeries van VROM, LNV, Defensie, V&W en Financiën, ProRail,
Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf, Staatsbosbeheer en het Centraal Orgaan
opvang Asielzoekers. Het AOB c.q. MOB vormt het interdepartementale opdrachtgeversberaad
voor het RVOB/DO. (Zie Regeling taken en werkwijze Raad voor Vastgoed Rijksoverheid
(Stcrt. 23 juni 2005, nr. 119), brief d.d. 12 september 2006 van minister
van Financiën aan Tweede Kamer n.a.v. IBO Beheerfuncties Vastgoed Rijk
(Kamerstukken II 2005/06, 30 253 IXB, nr. 3) en brief d.d. 27 juni
2006 van de ministers van VROM en Financiën aan de Tweede Kamer betreffende
het Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf (GOB) voor het Rijk (Kamerstukken
II 2005/06, 27 581 IXB, nr. 27).
 4.7.2.2 Operationele doelstelling 2: Op een financieel
en maatschappelijk verantwoorde manier verwerven, beheren en vervreemden van
onroerende zaken van de Staat.
 Doelbereiking
 Het ministerie van Financiën zorgt als privaatrechtelijk eigenaar
voor het aankopen, beheren, realloceren en verkopen van onroerende zaken voor/van
het rijk. Hierbij wordt gestreefd naar een optimale prijs, zonder de maatschappelijke
belangen uit het oog te verliezen.
 Daarnaast levert het ministerie van Financiën een bijdrage aan complexe
gebiedsontwikkelings-projecten waarin meerdere rijksbelangen spelen.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Het RVOB
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Omdat operationele doelstelling 2 geen effecten op outcomeniveau heeft,
worden hier geen prestatie-indicatoren genoemd. Indicatoren met betrekking
tot de doelmatigheid van de uitvoering komen aan de orde in de paragraaf betreffende
de baten-lastendiensten.
 4.7.2.3 Operationele doelstelling 3: Op een financieel
en maatschappelijk verantwoorde manier bewaren, vernietigen en vervreemden
van roerende zaken van de Staat.
 Doelbereiking
 Het ministerie van Financiën vertegenwoordigt de Staat in eigendomsrechtelijke
verhoudingen. Dit vertaalt zich in de zorg voor de bewaring, de verkoop en
eventuele vernietiging van overtollige en/of in beslag genomen roerende zaken.
De uitvoering door de baten-lastendienst Domeinen Roerende Zaken wordt op
een integere en efficiënte manier gedaan.
 
 In 2009 is uitvoering gegeven aan het kabinetsbeleid om minder regels,
minder instrumenten en minder loketten te realiseren. DRZ is gestart met de
ontwikkeling van een één loketfunctie en rijksbrede samenwerking
binnen de beslagketen voor strafvordering en fiscaal beslag met als doel de
dienstverlening naadloos aan te laten sluiten bij de processen binnen deze
ketens. Binnen strafvordering zijn lange termijn bekostigingsmodellen afgesproken
en werkafspraken gemaakt. Binnen de fiscaal beslag keten doen DRZ en de Belastingdienst
onderzoek naar een vergaande vorm van samenwerking. De uitkomsten hiervan
worden in het 1e kwartaal van 2010 verwacht.
 
 Categoriemanagement is een rijksbrede ontwikkeling waarbinnen onderzoek
naar hergebruik van goederen mogelijk kan worden gestimuleerd door de ontwikkeling
van een digitale marktplaats voor de Rijksoverheid onder beheer van DRZ. Dit
onderzoek is gestart in 2009 en loopt door tot in 2010.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 De baten-lastendienst Domeinen Roerende
Zaken: Om de integriteit en efficiëntie van de bewaring, vervreemding
en vernietiging van overtol- lig en/of in beslag genomen roerende zaken te
waarborgen, wordt de uitvoering van de doelstelling belegd bij de baten-lastendienst
Domei- nen Roerende zaken.
 Ja
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Omdat operationele doelstelling 3 geen effecten op outcomeniveau heeft,
worden hier geen prestatie-indicatoren opgenomen. Indicatoren met betrekking
tot de doelmatigheid van de uitvoering komen aan de orde in de paragraaf betreffende
de baten- en lastendienst.
 4.7.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
 In 2009 zijn, conform de begroting 2009, geen onderzoeken gestart of afgerond.
 4.8 Begrotingsbeleid en regeldruk
 4.8.1 Algemene doelstelling
 
 Het budgettaire beleid creëert de randvoorwaarden
om maatschappelijke ambities, nu en in de toekomst, te verwezenlijken. De
overheid is betrouwbaar en consistent in de aanwending van de middelen en
zorgt voor een doelmatige, doeltreffende en rechtmatige besteding.
 
 
 
 Kabinetsdoelstelling 16 uit het beleidsprogramma heeft
betrekking op minder regels, minder instrumenten en minder loketten. Binnen
deze kabinetsdoelstelling wordt de regeldruk voor bedrijven merkbaar verminderd.
 
 Doelbereiking en maatschappelijke effecten
 • Het totale uitgavenkader laat een overschrijding zien van 0,4 mld.
 • Het feitelijk EMU-saldo is uitgekomen op een tekort van 5,3%
bbp.
 • Het structurele EMU-saldo is uitgekomen op een tekort van 3,6%
bbp.
 • Het foutpercentage in de rechtmatigheid van de gerealiseerde verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten op de rijksbegroting is minder dan één
procent.
 
 Kabinetsdoelstelling 16: Het programma ligt vrijwel volledig op schema.
De doelstellingen voor 2009 voor onder andere administratieve lasten en het
ontsluiten van branchewijzers voor specifieke branches zijn ruimschoots gehaald.
Lex Silencio Positivo wordt na een heroverweging nog ruimer toegepast. Eind
2011 zal Lex Silencio Positivo bij nog eens 89 vergunningsstelsels toegepast
worden.
 De toepassing van het Bewijs van Goede Dienst door gemeenten komt langzamer
op gang dan verwacht, o.a. doordat de voucherregeling later is opengesteld
dan gepland. Voor de reductie van toezichtslasten is onlangs besloten dat
extra maatregelen nodig zijn. Inzet is dat inspecties en vakdepartementen
samen zo spoedig mogelijk met aanvullende maatregelen komen om tot een substantiële
reductie te komen.
 Externe factoren
 Factoren die hebben bijgedragen aan het behalen van deze doelstellingen
zijn:
 • De effectiviteit van de begrotingsregels en de politieke wil om
de in het Coalitieakkoord gestelde prioriteiten te realiseren.
 • Voor het terugdringen van de regeldruk voor bedrijven zijn de afgesproken
(AL-)spelregels, de politieke wil (ook supranationaal en decentraal), de waakhond
(Actal) en de constructieve samenwerking met het bedrijfsleven (onder andere
Commissie Wientjes) essentieel gebleken.
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 8 Financieel-economisch
beleid van de overheidBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling:
 Het budgettaire beleid creëert de randvoorwaarden om maatschappelijke
ambities, nu en in de toekomst, te verwezenlijken. De overheid is betrouwbaar
en consistent in de aanwending van de middelen en zorgt voor een doelmatige,
doeltreffende en rechtmatige besteding. Kabinetsdoelstelling 16 uit het
beleidsprogramma heeft betrekking op minder regels, minder instrumenten en
minder loketten. Binnen deze kabinetsdoelstelling wordt de regeldruk voor
bedrijven merkbaar verminderd.
 
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 28 286
 
 
 29 673
 
 
 31 971
 
 
 40 551
 
 
 38 557
 
 
 37 388
 
 
 1 169
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 28 286
 29 673
 31 971
 30 657
 26 109
 27 988
 – 1 879
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 9 894
 12 448
 9 400
 3 048
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 28 091
 
 
 29 680
 
 
 31 984
 
 
 39 993
 
 
 37 421
 
 
 37 388
 
 
 33
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 28 091
 29 680
 31 984
 30 542
 25 868
 27 988
 – 2 120
 
 
 Programma uitgaven
 0
 0
 0
 9 451
 11 553
 9 400
 2 153
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 4 717
 
 
 6 376
 
 
 7 344
 
 
 6 338
 
 
 6 671
 
 
 5 718
 
 
 953
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 4 717
 6 376
 7 344
 6 338
 6 671
 5 718
 953
 
 
 
 
 Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Verplichtingen
 Regiegroep Regeldruk (+ € 3 mln.), Apparaat
(– € 1,9 mln.)
 Het verschil bij de verplichtingen hangt samen met de uitgaven. Zie daarvoor
de onderstaande toelichting.
 Uitgaven
 Regiegroep regeldruk (+ € 2,2 mln.)
 De overschrijding van uitgaven op programma is te wijten aan een overloop
van verplichtingen en uitgaven uit het vorig jaar. Deze uitgaven hadden betrekking
op de Voucherregeling Bedrijven, een communicatiecampagne en de kosten voor
de meting en onderzoek inzake nalevingskosten. De verwachting was dat deze
overloop van verplichtingen en uitgaven binnen de oorspronkelijke kaders voor
2009 zou kunnen worden opgevangen. Dit is niet geheel gelukt.
 Apparaat (– € 2,1 mln.)
 Er heeft een onderuitputting op het apparaatsbudget plaatsgevonden vanwege
o.a. lagere salariskosten voor het personeel en lagere uitgaven met betrekking
tot opleidingen.
 4.8.2 Operationele doelstellingen
 4.8.2.1 Operationele doelstelling 1: Het handhaven van
de uitgaven- en inkomstenkaders en daarmee het streven naar de doelstellingen
voor het structurele EMU-saldo.
 Doelbereiking
 De economische recessie noopte het kabinet aan het begin van 2009 tot
additionele stimulering en maatregelen, ten einde een verdere verdieping van
de economische crisis te voorkomen. In maart 2009 werden deze maatregelen
in het Aanvullend Beleidsakkoord gepresenteerd. Het kabinet besloot op korte
termijn de Nederlandse economie te stimuleren met aanvullende maatregelen
die in 2009 en 2010 tot uitvoer komen. Met het Aanvullend Beleidsakkoord beoogt
het kabinet eveneens consolidatie van de overheidsfinanciën: het kabinet
streeft naar gezonde overheidsfinanciën op middellange termijn en houdbare
overheidsfinanciën op lange termijn.
 
 Als gevolg van het Aanvullend Beleidsakkoord zijn de begrotingsregels
gewijzigd: de signaalwaarde werd losgelaten en de automatische stabilisatie
aan de uitgavenzijde van de begroting werd versterkt door het uitgavenkader
te corrigeren voor de mutaties in de werkloosheid en de ruilvoet ten opzichte
van de stand Miljoenennota 2009. Daarnaast besloot het kabinet de Nederlandse
economie extra te stimuleren door middel van een aanvullend pakket aan maatregelen,
dat in 2009 en 2010 tot uitvoer komt. Dit pakket werd buiten de reguliere
kaders geplaatst. Aan de inkomstenzijde is besloten de automatische stabilisatie
volledig te laten werken. In 2009 heeft de overheid de Nederlandse economie
voor 1,4 mld extra gestimuleerd aan de uitgavenzijde; aan de inkomstenzijde
is voor 0,7 mld extra gestimuleerd.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Bijhouden van de uitgavenontwikkeling en ervoor
zorgen dat het uitgavenkader niet wordt overschreden;
 Aangepast
 
 
 • Het bijhouden van de lastenontwikkeling onder
andere door het opstellen van belasting-/premieramingen en het toetsen van
het inkomstenkader;
 Ja
 
 
 • Aanvullende maatregelen nemen (bezuinigingen
doorvoeren en/of lasten verzwaren) als het tekort de signaalwaarde van 2%
overschrijdt;
 Nee
 
 
 • Het behalen van een structureel overschot
in 2011 van 1,0% BBP en een feitelijk overschot van 1,1% BBP,
waarbij gestreefd wordt het EMU-saldo te verbeteren ten opzichte van het voorgaande
jaar.
 Onwaarschijnlijk
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 Als gevolg van de economische crisis heeft het kabinet de signaalwaarde
losgelaten en gekozen voor additionele stimulering in plaats van het terugdringen
van het tekort. Voorts mag worden geconcludeerd dat de doelstellingen voor
het jaar 2011 met betrekking tot het feitelijke en structurele EMU-saldo naar
alle waarschijnlijkheid niet worden gerealiseerd.
 Tot slot zijn tussen de Voorlopige Rekening en het Financieel Jaarverslag
van het Rijk afrekencijfers voor de zorg bekend geworden. Dit heeft ertoe
geleid dat het uitgavenkader in 2009 met 0,4 mld. is overschreden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren (basiswaarde = 2008)
 Realisatie 2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 EMU-saldo (% BBP)
 – 0,3
 0,6
 0,3
 1
 1,2
 – 5,3
 
 
 Structureel EMU-saldo (% BBP)
 0,4
 0,3
 – 0,9
 – 0,4
 1,1
 – 3,6
 
 
 
 
 Bron: CBS
 4.8.2.2 Operationele doelstelling 2: Gestelde overheidsdoelen
worden zo doelmatig mogelijk bereikt, waarbij de overheidsmiddelen rechtmatig
worden besteed.
 Doelbereiking
 Het oplossen van maatschappelijke problemen en het vervullen van wensen
van burgers leidt bijna altijd tot kosten. Hiervoor moeten belastingen en
premies worden geheven. Het parlement en de belastingbetaler moeten erop kunnen
rekenen dat er zuinig wordt omgegaan met dit belastinggeld. Daarbij moeten
zij de zekerheid kunnen hebben dat het geld aan de afgesproken doelen en op
de afgesproken wijze wordt uitgegeven, dus dat de uitgaven rechtmatig zijn.
Dit is mogelijk door een efficiënte en effectieve inrichting van het
beleids-, uitvoerings- en bedrijfsvoeringsproces.
 
 In het afgelopen jaar is verdere invulling gegeven aan een tweesporenbeleid
dat moet leiden tot verbeterde informatievoorziening aan de burger en het
parlement. Het eerste spoor betreft een heldere en toegankelijke begroting,
het tweede spoor richt zich op een goede onderbouwing van beleid. Deze sporen
versterken elkaar. Betere beleidsinformatie leidt tot beter leesbare begrotingen.
 
 Het experiment Verbetering verantwoording en begroting vormt een belangrijke
activiteit in het kader van het eerste spoor. Belangrijkste doelstelling van
het experiment betreft meer focus en politieke relevantie in de begroting
en het jaarverslag met inachtneming van het verminderen van verantwoordingslasten
en bureaucratie. In het experiment wordt ervoor gezorgd dat een koppeling
tussen de doelstellingen uit het kabinetsprogramma en de beleidsartikelen
wordt gelegd. Verder wordt met het experiment meer focus aangebracht op de
beleidsprioriteiten van een departement en is er meer aandacht voor beleidsconclusies.
Aan het experiment wordt deelgenomen door de departementen VWS, J&G, Buitenlandse
Zaken, VROM, WWI en LNV. In samenwerking met deze departementen, de Algemene
Rekenkamer en de Tweede Kamer wordt na afloop van de verantwoording over 2009
de resultaten van het experiment geëvalueerd.
 
 Door het uitvoeren van ex ante evaluaties, interdepartementale beleidsonderzoeken
en overig evaluatieonderzoek wordt gewerkt aan een betere onderbouwing van
het beleid en beleidsinformatie.
 In oktober 2009 is een start gemaakt met de brede heroverwegingen. Doel
van de brede heroverwegingen is om onderbouwde keuzes mogelijk te maken door
inzicht te verschaffen in besparingsopties en mogelijke gevolgen, zonder oordeel
over de wenselijkheid. Daarbij komt een breed palet van beleidsthema’s
aan de orde. De onderzoeken worden in het tweede kwartaal van 2010 afgerond.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 Bevorderen doelmatigheid en doeltreffendheid van
beleid:
 
 
 
 • Het beoordelen van beleidsvoorstellen op doelmatigheid
en doeltreffendheid door toetsing van de Inspectie der Rijksfinanciën;
 Ja
 
 
 • Departementen aanzetten om ex ante beleidsevaluaties
(waaronder kosten-batenanalyses) te laten uitvoeren;
 Ja
 
 
 • Initiëren en uitvoeren van interdepartementale
beleidsonderzoeken (IBOs);
 Ja
 
 
 • Handhaven van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
en beleidsinformatie 2006 (RPE).
 Ja
 
 
 
 
 
 
 Bevorderen doelmatigheid van de bedrijfsvoering:
 
 
 
 • Uitwerking van een Rijksbreed bindend kader
voor uniformering en vereenvoudiging van de uitvoering en verantwoording van
subsidies. Eenvoudige en uniforme subsidievoorwaarden leiden tot doelmatiger
subsidiebeheer en minder administratieve lasten (aangekondigd in brief aan
Kamerstukken II 2007/08, 31 031, nr. 19); 
 Ja
 
 
 • Aanpassing van comptabele wet- en regelgeving
zodat deze de doelmatigheid beter ondersteunt en aansluit bij de flexibilisering
van de Rijksdienst. Bij interdepartementale samenwerkingsvormen en bij interdepartementale
uitbesteding de verantwoording zo efficiënt mogelijk regelen;
 Nee
 
 
 • Stimuleren van toepassing van single information
(één keer hoogst noodzakelijke informatie verstrekken) en single
audit (één keer accountantscontrole) bij specifieke uitkeringen
van het Rijk aan provincies en gemeenten;
 Ja
 
 
 • Vereenvoudiging van de rechtmatigheidsnormen.
Evaluatie van het experiment tolerantiegrenzen en vastleggen van deze normen
in de Comptabiliteitswet met het oog op eenduidigheid en uniformaliteit in
de oordeelsvorming en rapportering door de departementen en de Algemene Rekenkamer
over rechtmatigheid aan de Tweede Kamer;
 Nee
 
 
 • Experiment doelmatiger verantwoordingsproces
met minder verantwoordingslasten, waarbij het jaarverslag en de begroting
zo worden ingericht dat meer focus en politieke relevantie ontstaat;
 Ja
 
 
 • Monitoring van het project Rijksaudit. De
Rijksauditdienst bundelt voor alle departementen specifieke expertise en/of
functies. Daarnaast zal de dienst voor vier departementen (BZK, VROM, Financiën
en VWS) de audit gaan uitvoeren. De kwaliteit van de controle en de hoge rechtmatigheidsprestaties
blijven daarbij in stand;
 Ja
 
 
 • In 2008 is de tweede nationale verklaring
afgegeven betreffende de verantwoording over de Landbouwfondsen in 2007. Vanaf
2009 zal een verklaring worden afgegeven over de structuurfondsen in Nederland.
Onderzocht wordt hoe en wanneer de nationale verklaring kan worden uitgebreid
met de Eigen Middelen en de Migratiefondsen. Het streven is in 2008 besluitvorming
te hebben over de opzet van het afgiftemoment voor deze fondsen;
 Ja
 
 
 • Baten-lastendiensten:
 Ja
 
 
   – Begeleiden van acht kandidaat-diensten
 
 
 
   – Stimuleren
van ontwikkeling en gebruik van doelmatigheidsindicatoren bij bestaande baten-lastendiensten
zodat meer inzicht ontstaat in doelmatigheid. Stimulering van gebruik van
doelmatige bekostiging- en besturingsmethodieken.
 
 
 
 
 
 Toelichting instrumenten
 De herziening van de Comptabiliteitswet 2001 heeft vertraging opgelopen.
 Hiervoor zijn twee oorzaken aan te wijzen. Allereerst is gedurende het
wetstraject besloten tot een meer ingrijpende herziening. In 2007 is de Tweede
Kamer akkoord gegaan met voorstellen om de Comptabiliteitswet aan te passen.
Deze aanpassing zou binnen een afzienbare tijd kunnen worden uitgevoerd. Tijdens
de aanpassing is gebleken dat er een fundamenteler herziening wenselijk is
op onder andere de volgende punten:
 • de regels die het budgetrecht ondersteunen worden duidelijker onderscheiden
van overige regels voor het financiële beheer;
 • er wordt meer samenhang aangebracht tussen voorschriften die te
maken hebben met toezicht op Europees geld;
 • er wordt meer samenhang aangebracht tussen voorschriften die te
maken hebben met rechtspersonen buiten het Rijk;
 • er is meer aandacht voor beperking van de bestuurlijke lasten.
 Een tweede reden is de inzet van beschikbare capaciteit; door de kredietcrisis
moesten andere prioriteiten worden gesteld.
 
 Het experiment tolerantiegrenzen is in 2009 in samenspraak met de Algemene
Rekenkamer geëvalueerd. Dit heeft in oktober 2009 geleid tot een voorstel
aan de Algemene Rekenkamer over permanente afspraken over tolerantiegrenzen.
Over de daarmee door te voeren vereenvoudigingsslag vindt thans nog overleg
plaats met de Algemene Rekenkamer.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Rechtmatigheidsfouten in het totaal van de uitgaven, ontvangsten
en verplichtingen
 <1%
 <1%
 <1%
 <1%
 <1%
 < 1%
 
 
 
 
 Bron: departementale jaarverslagen en de daarmee samenhangende auditrapporten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Kengetallen
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 Aantal beleidsdoorlichtingen*
 nvt
 14
 15
 12
 30
 9
 
 
 
 
 Bron: ministerie van Financiën
 
 * Op basis van de RPE 2006. Departementen hebben de
verplichting tot periodieke beleidsdoorlichtingen van algemene of operationele
doelstellingen, aansluitend bij de beleidscyclus. Bij het vaststellen van
dit kengetal is rekening gehouden met eventuele overloop tussen jaren en het
combineren van beleidsdoorlichtingen.
 
 Toelichting
 In verband met de uitvoering van de brede heroverwegingen zijn een groot
aantal beleidsdoorlichtingen doorgeschoven naar 2010.
 4.8.2.3 Operationele doelstelling 3: Het stimuleren van
ondernemerschap door het merkbaar en substantieel verminderen van regeldruk
voor bedrijven. Daarbij staat de beleving van de ondernemer centraal en worden
bedrijven actief betrokken bij het identificeren van problemen en het formuleren
van oplossingen.
 Doelbereiking
 Over de realisatie van de verschillende maatregelen voor bedrijven wordt
halfjaarlijks (mei en november) integraal gerapporteerd aan de Tweede Kamer.
In deze rapportages wordt uitgebreid in gegaan op de realisatie van het terugdringen
van regeldruk en de verbetering van de dienstverlening. Voorbeelden van maatregelen
die in 2009 genomen zijn:
 • Invoering nieuwe Dienstenwet; Deze wet maakt het voor ondernemers
aanmerkelijk simpeler om vergunningen aan te vragen, bijvoorbeeld elektronisch.
Ook worden meer vergunningen voor onbepaalde tijd verstrekt
en hoeven ze niet meer elk jaar opnieuw aangevraagd te worden;
 • Mogelijkheid tot digitale polisverstrekking (via wijziging van
het Burgerlijk Wetboek);
 • Bundeling van zes oude vergunningstelsels in één
watervergunning (via de nieuwe Waterwet);
 • BTW-aangifte. Het is voor ondernemers mogelijk gemaakt te kiezen
voor BTW-aangifte per kwartaal en dus niet langer per maand. Daarmee kunnen
ze deze aangiften beter aan het eigen bedrijfsproces aanpassen.
 
 Voor een volledig overzicht van gerealiseerde maatregelen wordt verwezen
naar de voortgangsrapportages. In deze rapportages wordt daarnaast op basis
van een vaste reeks indicatoren «Minder, Merkbaar en Makkelijker voor
ondernemers» over de voortgang van het programma gerapporteerd. Deze
worden aangevuld met beknopte AL-voortgangsrapportages op kwartaalbasis. Hieronder worden de indicatoren voor het onderdeel «Minder»
weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 2009
 Realisatie
 
 
 • Antwoord voor bedrijven (www.antwoordvoorbedrijven.nl)
wordt dè ingang voor alle ondernemersvragen aan de overheid. Met antwoord
voor bedrijven worden alle bestaande meldpunten voor klachten van ondernemers
samengevoegd en wordt het centrale meldpunt een structureel onderdeel van
de dienstverlening aan ondernemers;
 Ja
 
 
 • Het kabinet heeft geïnvesteerd in een
aantal meetmethodieken die de hoogte van de regeldruk voor ondernemers inzichtelijk
maken. Deze bieden een uitstekende basis voor het vinden van meetbare vereenvoudingsvoorstellen.
Voorbeelden zijn het (verbeterde) Standaardkostenmodel voor de administratieve
lasten, het meetmodel voor toezichtlasten en de meetmethode voor nalevingskosten;
 Ja
 
 
 • Om na te gaan of en in welke mate de beleving
van regeldruk bij ondernemers aan veranderingen onderhevig is, heeft het kabinet
een belevingsmonitor ontwikkeld;
 Ja
 
 
 • In 2010 moeten alle rijkssubsidies lastenarm
zijn. Een Rijksbreed bindend kader voor uniformering en vereenvoudiging van
de uitvoering en verantwoording van subsidies draagt bij aan deze kabinetsdoelstelling;
 Ja
 
 
 • Voor verschillende bedrijfssectoren worden
kompassen en branchewijzers opgesteld;
 Ja
 
 
 • Er wordt een normenkader ontwikkeld waarmee
het kabinet wil stimuleren dat overheden hun dienstverlening aan ondernemers
verbeteren;
 Ja
 
 
 • Samenwerking met en facilitering van decentrale
overheden om regeldruk bij gemeenten, provincies en waterschappen te verminderen.
Hiervoor is onder meer een gemeentefaciliteit (voucher-regeling) en een toolkit
voor gemeenten ontwikkeld. Met Economische Zaken, Justitie, BZK en VNG worden
het gezamenlijk Uitvoeringsprogramma en de Interbestuurlijke Taskforce «Regeldruk
Gemeenten» voortgezet;
 Ja
 
 
 • Internationale kennisuitwisseling (netwerk
EU-landen, OESO, Wereldbank) en monitoring van het Actieprogramma van de Europese
Commissie (25% reductie op administratieve lasten voor 2012);
 Ja
 
 
 • De Commissie Regeldruk Bedrijven is een denktank
die het kabinetsprogramma voor regeldrukvermindering kritisch volgt en met
voorstellen komt om de regeldruk in het bedrijfsleven verder structureel te
verminderen;
 Ja
 
 
 • Eén programmadirectie die (ten behoeve
van de staatssecretarissen van Financiën en Economische Zaken) het integrale
programma regeldruk voor ondernemers zal uitvoeren;
 Ja
 
 
 • Het onafhankelijke adviescollege ACTAL (externe
waakhond). 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare
gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 Indicatoren
 Realisatie
2005
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2009
 
 
 – Een netto verlaging van 25% administratieve
lasten (cumulatief in procenten).
 n.v.t.
 n.v.t.
 5%
(1 mrt–31 dec)
 in 2008 met 4,2%; cumulatief
vanaf 1 maart 2007 9,2%
 11%
 12%
 
 
 – De nalevingskosten van regels zijn teruggebracht
in die gevallen waar het bedrijfsleven heeft aangegeven dat de kosten onevenredig
hoog zijn
 –
 –
 –
 –
 –
 235 mln.
 
 
 – De lasten van rijkstoezicht met gemiddeld
een kwart omlaag in 19 domeinen per 2011;
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.1
 n.v.t.
 n.v.t.
 3%
 
 
 – Alle bestaande nationale subsidie regelingen
zijn per 2011 lastenarm ingericht, waarbij gebruik wordt gemaakt van een meetlat
als referentiekader.
 n.v.t.
 n.v.t.
 n.v.t.2
 n.v.t.
 n.v.t.
 35 van de 143 regelingen voor bedrij-ven
voldoen aan het kader
 
 
 
 
 Bron: Kabinetsplan aanpak administratieve lasten, Kamerstukken II 2008/09,
29 515, nr. 284.
 
 1 Doelstelling is 25% reductie op deze domeinen per
2011. Geen tussenliggende doelen; derhalve ook geen tussenliggende metingen
daarvan.
 
 2 Doelstelling is alle subsidies lastenarm in 2011. Geen tussenliggende
doelen; derhalve ook geen tussenliggende metingen daarvan.
 Toelichting
 Administratieve lasten
 De voortgang van de maatregelen voor reductie administratieve lasten ligt
goed op schema. Verwacht wordt dat in 2011 een reductie van 25% gerealiseerd
is. Voor een overzicht van genomen maatregelen zie voortgangsrapportage Regeldruk
Bedrijven, november 2009, Kamerstukken II 2009/10, 29 515, nr. 310.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Ontwikkeling
Administratieve Lasten sinds 1/3/2007
 
 
 
 
 nulmeting
 Gerealiseerde reductie (netto)
 
 
 
 Ministerie
 1-3-2007*
 2007
 2008
 2009
 Cumulatief %
 
 
 
 
 Financiën
 4 116
 – 179
 – 86
 – 147
 – 10%
 
 
 Justitie
 1 298
 – 207
 0
 – 24
 – 18%
 
 
 VROM
 1 215
 11
 – 261
 – 13
 – 22%
 
 
 SZW
 1 054
 – 18
 – 1
 – 2
 – 2%
 
 
 VWS
 481
 
 1
 – 12
 – 2%
 
 
 VenW
 467
 – 63
 – 3
 – 37
 – 22%
 
 
 EZ
 290
 – 3
 – 15
 – 40
 – 20%
 
 
 LNV
 205
 – 1
 – 2
 – 1
 – 2%
 
 
 JenG
 11,2
 
 
 
 0%
 
 
 BZK
 10,7
 – 0,1
 – 0,1
 
 – 2%
 
 
 OCW
 10,5
 
 – 0,6
 – 0,2
 – 8%
 
 
 totaal
 9 158
 – 461
 – 372,6
 – 276
 – 12%
 
 
 
 
 * In de nulmeting zijn een aantal technische correcties verwerkt (project
nazorg nulmeting), evenals in sommige realisaties (vanwege nieuwe berekeningen
met het verbeterde meetmodel)
 
 Deze tabel bevat de netto gerealiseerde vermindering van administratieve
lasten van 1 maart 2007 tot en met 31 december 2009 in € mln.
Toenames zijn daarbij in mindering gebracht op de reducties.
 Toezichtslasten
 Doelstelling is om de toezichtslasten te verminderen met 25%. De
maatregelen die tot nu toe in kaart zijn gebracht, verminderen de toezichtslasten
met bijna 10% in 2011 en de gerealiseerde reductie is 3%. Het
Kabinet heeft onlangs besloten dat extra maatregelen nodig zijn. Inzet is
dat inspecties en vakdepartementen samen zo spoedig mogelijk met aanvullende
maatregelen komen.
 Subsidieregelingen
 Eind 2010 zullen alle rijkssubsidieregelingen voor bedrijven aan het subsidiekader
voldoen. Eind 2011 voldoen alle nationale regelingen aan het subsidiekader.
 Naast invoering op Rijksniveau is het ook de bedoeling dat het kader ook
zoveel mogelijk zal gaan gelden voor subsidies van gemeenten en provincies.
Indien zij het kader ook gaan gebruiken levert dit een aanzienlijke reductie
op.
 4.8.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoekonderwerp
 AD of OD*
 Start
 Afgerond
 Vindplaats
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Jaarlijkse beoordeling Nederlands Stabiliteitsprogramma
door EFC/Ecofin
 OD 1 OD 2
 2009
 2009
 http://ec.europa.eu/economyfinance/sgp/convergence
/programmes/index_en.htm
 
 
 
 Jaarlijkse
IMF-artikel IV consultatie
 OD 1 OD
2
 2009
 2009
 http://www.imf.org/external/np/ms/2009/110 209.htm
 
 
 
 Review van
Wereldaanpak regeldruk bedrijven
 OD 3
 2008
 2009
 http://www.imf.org/external/pubs/cat/longres.cfm?s
k=22005.0
 
 
 
 
 5. NIET-BELEIDSARTIKELEN
 5.1 Algemeen
 5.1.1 Budgettaire gevolgen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 9 AlgemeenTabel
budgettaire gevolgenBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 114 376
 
 
 108 918
 
 
 109 208
 
 
 121 508
 
 
 139 337
 
 
 137 786
 
 
 1 551
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 112 913
 
 
 109 909
 
 
 107 226
 
 
 118 853
 
 
 143 673
 
 
 137 786
 
 
 5 887
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven
 110 776
 109 601
 106 992
 118 761
 143 661
 137 736
 5 925
 
 
 Apparaatsuitgaven (excl. omslagstel Rijkswagenpark)
 105 077
 103 097
 101 257
 112 098
 136 540
 130 136
 6 404
 
 
 Omslagstelsel Rijkswagenpark (Uitgaven BSA)
 5 699
 6 504
 5 735
 6 663
 7 121
 7 600
 – 479
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Departementsbrede programma-uitgaven, tegoeden WOII
 2 137
 308
 234
 92
 12
 50
 – 38
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 11 115
 
 
 17 298
 
 
 16 048
 
 
 17 888
 
 
 14 013
 
 
 13 136
 
 
 877
 
 
 
 Apparaatsontvangsten (excl. omslagstelsel Rijkswagenpark)
 4 958
 10 799
 9 629
 11 220
 7 564
 5 536
 2 028
 
 
 Omslagstelsel Rijkswagenpark
 6 157
 6 499
 6 419
 6 668
 6 449
 7 600
 – 1 151
 
 
 
 
 Toelichting
 Apparaatsuitgaven (+ € 5,9 mln.)
 Het verschil wordt verklaard door:
 • Hogere uitgaven omdat de P-direkt organisatie hogere tarieven in
rekening brengt. Dit wordt onder andere veroorzaakt door uitbreiding van functionaliteit;
 • Onvoorziene uitgaven als gevolg van aanpassingen aan het nieuwe
pand (+ € 3,4 mln.);
 • Lagere personeelsuitgaven vanwege onderbezetting (– € 3,4
mln.);
 • Een optelling van enkele andere bedragen op het gebied van bedrijfsvoering
(+ 0,7 mln.).
 Per saldo zijn de apparaatsuitgaven € 5,9 mln. hoger dan de
begroting voor 2009.
 5.2 Nominaal en onvoorzien
 5.2.1 Budgettaire gevolgen
 Artikel 10 Nominaal en onvoorzien
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel budgettaire
gevolgenBedragen x € 1000
 
 
 
 
 Realisatie
 Vastgestelde begroting
 Verschil
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13 200
 
 
 – 5 900
 
 
 4 834
 
 
 – 10 734
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 4 834
 
 – 4 834
 
 
 
 Onvoorzien
 0
 0
 0
 0
 0
 4 531
 – 4 531
 
 
 Loonbijstelling
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 0
 
 
 Prijsbijstelling
 0
 0
 0
 0
 0
 303
 – 303
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen en uitgaven (– € 10,7
mln.)
 Onvoorzien
 De post onvoorzien in de ontwerpbegroting was bedoeld om onzekere ontwikkelingen
op te vangen. In 2009 is voor de IXB begroting geen gebruik gemaakt van de
post onvoorzien.
 
 Tevens is er vanuit begroting IXB bij de tweede suppletoire begroting
van 2008 een bedrag van (€ 35,3 mln.) opgenomen en meteen overgeheveld
naar andere departementen, dit betreft het bedrag van de garantstelling van
Financiën voor verrekenbare btw die onterecht gedeclareerd is bij Brussel.
Na de introductie van het BTW-compensatiefonds heeft de Europese Commissie
(EC) geoordeeld dat btw voor lagere overheden geen kostenpost betreft. De
EC beoordeelt deze kosten derhalve als niet subsidiabel. In de begroting voor
2009 was aangekondigd dat het afhandelen van de garantstelling van het Rijk
voor Europese subsidies en btw één van de beleidsprioriteiten
voor 2009 zou zijn. In de praktijk heeft zich
in 2009 echter weinig activiteit voorgedaan uit hoofde van bovengenoemde garantstelling.
Het totale garantieplafond bedraagt ca. € 48,5 mln, waarvan in 2008
(bij Najaarsnota 2008) ca. € 35,3 mln. is verwerkt. De uitkering
van de garantie is, zoals eerder vermeld, verlopen via begroting IXB en is
terug te vinden in de Verticale Toelichting van de Najaarsnota 2008 en het Jaarverslag van het BTW-Compensatiefonds over
2008. In 2009 is (slechts) een bedrag van€ 5,9 mln. uitgekeerd uit
hoofde van de garantie. Dit bedrag hangt samen met de projecten ESF en EQUAL
en is uit de algemene middelen toegevoegd aan de begroting van SZW.
 6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 Inleiding
 Financiën besteedt op een gestructureerde wijze aandacht aan de bedrijfsvoering.
Op basis van de periodieke informatie over de beleids- en bedrijfsvoeringsprocessen
en de risico’s die daarbij aan het licht treden, wordt systematisch
bewaakt of het ministerie zijn doelstellingen op doelmatige en rechtmatige
wijze realiseert. Waar nodig wordt bijgestuurd.
 
 Over het bereiken van de doelstellingen van Financiën over 2009 wordt
in het jaarverslag bij de beleidsartikelen verantwoording afgelegd. In deze
bedrijfsvoeringsparagraaf (die betrekking heeft op IXA, IXB en het BTW compensatiefonds)
wordt ingegaan op de bedrijfsvoeringsvraagstukken die zich gedurende het begrotingsjaar
hebben voorgedaan en waarvan informatieverstrekking voor het inzicht en de
oordeelsvorming door de Staten Generaal van belang is.
 Kredietcrisis
 Beheersaspecten Illiquid Assets Back-up Facility
 Sinds mei 2009 ligt het beheer van de Illiquid Assets Back-up Facility
(IABF) bij het Agentschap. De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden
zijn beschreven en met ING zijn afspraken gemaakt om het contract te borgen.
Hiermee is de organisatorische inbedding van de IABF afgerond, rekening houdend
met de geïnventariseerde risico’s.
 
 Dit betekent niet dat alle activiteiten rond de IABF zijn afgerond. In
de risicoanalyse zijn risico’s geïdentificeerd die nader onderzoek
of uitwerking vergen. De Tweede Kamer zal worden geïnformeerd over de
resultaten van het onderzoek. Ook wordt de komende tijd invulling gegeven
aan het verder ontwikkelen van beleidskaders, o.a. voor het portefeuillebeheer.
Periodiek wordt met ING bezien in hoeverre terug- of verkoop van (een deel
van) de portefeuille opportuun is. Ook zal aandacht worden besteed aan de
mogelijke consequenties voor de IABF in het kader van de herstructurering
van ING.
 Beoordeling Europese Commissie
 De genomen kredietcrisismaatregelen worden door de Europese Commissie
beoordeeld op ongeoorloofde staatssteun. Omdat de Europese Commissie in een
aantal zaken nog uitspraken moet doen, geeft dat onzekerheid in de bedrijfsvoering.
 
 – Fortis/RFS Holdings
 De hele verwerving van Fortis Insurance Nederland (Fortis Corporate Insurance
en ASR) is door de Commissie als vrij van staatssteun aangemerkt. De overname
van Fortis Bank Nederland is nog onderwerp van onderzoek door de Commissie.
Daarnaast is de overname van de kortlopende (inmiddels afgeloste) en de langlopende
leningen aan Fortis Bank Nederland onderwerp van onderzoek. Ten aanzien van
die mogelijke steun heeft de Commissie in de beschikking van 8 april
2009 de procedure van artikel 108(2) VWEU geopend. Deze procedure is nog niet
afgerond.
 
 Ten aanzien van de verwerving van het belang in RFS Holdings voor € 6,5
mld. heeft de Commissie in de beschikking van 8 april 2009 eveneens de procedure
van artikel 108(2) VWEU geopend. Volgens de Commissie houdt deze maatregel
mogelijk steun in aan Fortis Bank Nederland, als teveel zou
zijn betaald voor het belang in RFS Holdings. Ook dat onderzoek loopt nog.
 
 De Commissie heeft op 8 februari 2010 de herkapitalisatiemaatregelen van
juli 2009 (Mandatory Convertible Note en Capital Relief Instrument) en december
2009 tijdelijk goedgekeurd en tegelijkertijd de al geopende formele onderzoeksprocedure
uitgebreid met deze maatregelen.
 
 – Aegon
 Aegon heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheid om tegen relatief gunstige
voorwaarden (maar met een voor de Staat heel redelijk rendement) € 1
mld. in het eerste jaar af te lossen. Hierdoor resteert van de oorspronkelijke
hoofdsom van € 3 mld. nog € 2 mld. Financiën heeft
over deze vervroegde aflossing een rentevergoeding en een vervroegde aflossingspremie
ontvangen.
 
 In de beschikking die is afgegeven door de Commissie bij de kapitaalinjectie
is de voorwaarde opgenomen dat de Staat en Aegon een levensvatbaarheidplan
moeten indienen. Dit plan is medio november 2009 naar de Commissie gestuurd.
De Commissie is thans bezig met de beoordeling van dit plan.
 
 – ING
 De Staat wenst een spoedige exit als investeerder in de financiële
sector tegen een gepast rendement. ING loste in december 2009 de helft van
de kapitaalinjectie van € 10 mld. af. De Staat heeft een beroep
ingediend bij het Gerecht van Eerste Aanleg met het verzoek tot vernietiging
van de beschikking van de EC voor zover betreft de kwalificatie van de terugkoop
van CT1 securities als additionele staatssteun. De Staat wil hiermee bereiken
dat de wijziging niet wordt aangemerkt als € 2 mld. additionele
staatssteun. Zo kan met ING een eventuele terugkoop van de resterende kapitaalinjectie
worden verkend zonder dat dit gepaard zou gaan met additionele herstructureringsmaatregelen.
Om deze verkenning binnen afzienbare tijd mogelijk te maken, is tevens een
verzoek tot versnelde behandeling van het beroep ingediend bij het Hof van
Justitie van de Europese Unie. Indien versnelde behandeling wordt toegewezen
zou op zijn vroegst eind 2010 duidelijkheid kunnen ontstaan over de mogelijkheden
voor terugkoop van de resterende kapitaalinjectie.
 Claims
 Naar aanleiding van de overname van de Nederlandse Fortis onderdelen,
inclusief ABN AMRO, zijn door een aantal aandeelhouders claims ingediend tegen
de Nederlandse Staat. Het ministerie van Financiën is van mening dat
de Staat een sterke positie heeft en ik acht de kans op toewijzing van de
claim klein. Zekerheid hierover is echter pas op langere termijn te krijgen.
 Icesave
 Op 11 oktober 2008 is met de IJslandse regering een Memorandum of Understanding
(MoU) afgesloten waarin afspraken zijn gemaakt over de voorfinanciering van
de verplichtingen van het IJslandse depositogarantiestelsel en IJsland jegens
Nederlandse depositohouders.
 Sindsdien wordt er, gezamenlijk met het Verenigd Koninkrijk, met de IJslandse
regering onderhandeld over een definitieve leenovereenkomst. De hoogte van
de hoofdsom wordt niet betwist. De onderhandelingen gaan over de terugbetalingsvoorwaarden.
 Geschillen Fortis SA
 Tussen Fortis Bank Nederland, Fortis NV/SA en de Staat loopt een rechtszaak,
namelijk met betrekking tot Fortis Capital Company. Na een eerste uitspraak
heeft Fortis NV/SA een bodemprocedure ingeleid. De behandeling hiervan is
vooralsnog opgeschort. De partijen willen eerst een poging doen FCC, MCS en
andere openstaande punten op minnelijke wijze af te wikkelen. Alleen al vanwege
de juridische complexiteit neemt deze dialoog geruime tijd in beslag. Concrete
uitkomsten zijn nog niet te melden.
 Beheer- en exit-strategieën
 Het document beheer- en exit-strategieën voor het nieuwe ABN AMRO
is niet in 2009 afgerond zoals dit in het begin van 2009 beoogd was. Alle
benodigdheden hiervoor, zoals een goedkeuring EC Remedy en afronding van de
processen segregatie/separatie, hebben vertraging opgelopen. Hierdoor was
het niet mogelijk dit proces voor eind 2009 af te ronden. Nu de segregatie
per 8 februari 2010 is voltooid kan BFI het plan beheer- en exit-strategieën
voltooien. Dit document dient nog bij de Europese Commissie te worden ingediend
ter goedkeuring.
 Te late implementatie van de Antonveneta richtlijn.
 Per 21 maart 2009 behoorde de richtlijn 2007/44/EC (de Antonveneta richtlijn)
in Nederlandse wetgeving te zijn geïmplementeerd. Deze richtlijn schrijft
een nieuwe procedure en nieuwe toetsingscriteria voor een deelneming of overname
in de financiële sector voor. De Wet op het financieel toezicht moet
dienovereenkomstig worden aangepast. De implementatie van de richtlijn is
enkele malen vertraagd doordat prioriteit moest worden gegeven aan de bestrijding
van de gevolgen van de financiële crisis.
 Inmiddels heeft de Europese Commissie Nederland twee keer formeel aangemaand.
Hoewel daarover nog geen uitsluitsel bestaat, bestaat de kans dat de Commissie
het Hof van Justitie zal verzoeken om Nederland te veroordelen tot een dwangsom
en/of boete. Het ministerie van Financiën heeft de implementatiewet afgerond
en aan de Tweede Kamer voorgelegd, waarna het gebruikelijke wetgevingstraject
zal moeten worden doorlopen.
 Belastingdienst
 Algemene Rekenkamer over Jaarverslag IXB 2008
 In 2009 is veel aandacht besteed aan de onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
die door de Algemene Rekenkamer zijn geconstateerd in het Rapport bij het
Jaarverslag IXB 2008.
 In 2008 was, op begrotingshoofdstukniveau XVIII WWI, nog sprake van overschrijding
van de rapporteringgrenzen inzake de naleving van wet- en regelgeving voor
zowel de voorschotten als definitieve toekenningen huurtoeslag. Over 2009
bevinden de fout- en onzekerheidspercentages voor alle toeslagen, dus ook
de huurtoeslag, zich binnen de tolerantiegrenzen. De aansluitingen tussen
beschikkingssystemen toeslagen en betaalsystemen en de financiële aansluitingen
tussen de heffingssystemen en de invorderingsadministratie zijn met ingang
van het tweede halfjaar 2009 periodiek gemaakt.
 Het toezicht op de dividendbelasting is in 2009 op het vereiste niveau
gebracht.
 Ten aanzien van de inkoopfunctie geldt dat de contractenadministratie
op orde is gebracht. Daarmee kunnen ook de Europese aanbestedingsregels beter
worden nageleefd.
 Op het punt van de dossiervorming geldt dat over 2009 de kwaliteit van
de verslaglegging bij Inkomstenheffing is verbeterd. De verslaglegging bij
Inkomstenheffing niet winst was eind 2009 bij enkele belastingregio’s
nog onder het gewenste niveau. Dit punt zal in 2010 opnieuw managementaandacht
krijgen.
 Wat betreft de logische toegangsbeveiliging bij de belastingregio’s
is het aantal conflicterende mutatierechten over 2009 zoveel mogelijk verminderd.
Waar dit om technische dan wel organisatorische redenen niet kan, zijn aanvullende
beheersmaatregelen getroffen.
 
 Hierna wordt verder ingegaan op enkele andere specifieke bedrijfsvoeringsvraagstukken,
die zich gedurende het begrotingsjaar 2009 hebben voorgedaan.
 Awb-conform werken
 De Belastingdienst hanteert voor de tijdige afdoening van bezwaarschriften
en klachten een bandbreedte van 95–98% respectievelijk 98–100%.
Over 2009 is het resultaat verbeterd naar 87% van de bezwaarschriften
en 94% van de klachten dat tijdig is behandeld. Met name de score bij
de bezwaarschriften van de Inkomstenheffing blijft achter bij de doelstelling.
Verstoringen in het administratieve proces en de tijd die daarna nog nodig
is voor de centrale verwerking en verzending van de beschikkingen zijn hieraan
debet. Eind 2009 heeft het management van de Belastingdienst een onderzoek
gestart naar het bezwaarproces. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek
worden in 2010 maatregelen getroffen om tot een verbeterde procesinrichting
en bestuurlijke informatievoorziening te komen. De tijdige afhandeling van
klachten zal in 2010 opnieuw extra managementaandacht krijgen.
 Telefonische bereikbaarheid
 De Belastingdienst hanteert voor telefonische bereikbaarheid een bereikbaarheidspercentage
van 80–85%. Het bereikbaarheidspercentage zoals dit over 2009
uit de bestuurlijke informatievoorziening naar voren komt is 74%. De
toename van het aantal gesprekken bij toeslagen en de – vertraagde –
ingebruikname van een nieuw telefonieplatform hebben een lagere bereikbaarheid
tot gevolg gehad.
 Het management van de Belastingdienst laat onderzoeken wat de verdere
oorzaken zijn van het tegenvallende bereikbaarheidspercentage. Daarbij wordt
ook gekeken naar de wijze waarop de gesprekken worden gemeten en verantwoord.
 Informatievoorziening (IV)-voortbrengingsorganisatie
 Begin 2009 heeft een externe doorlichting van de IV-keten plaatsgevonden.
De conclusies bevestigen het beeld dat de prestaties van de IV-keten achterblijven
en dat de IV-keten nog niet alle waarborgen biedt om met voldoende zekerheid
de doelstellingen van grote projecten als Toeslagen en ETM (invordering) en
aanpassingen in het AangifteBelastingenSysteem te kunnen realiseren. Bij het
op orde brengen van de IV-keten zal extra aandacht zijn voor deze projecten
en systemen.
 In de aanbiedingsbrief van de staatssecretaris van 14 mei jl. bij
de vierde halfjaarsrapportage (Kamerstukken II 2008/09, 31 066, nr. 71)
is de besluitvorming door de Belastingdienst naar aanleiding van de uitkomsten
van de externe doorlichting van de Informatievoorzieningsketen (IV-keten)
gemeld. De maatregelen hebben betrekking op de herinrichting van de IV-organisatie
(die per 1 januari 2010 is gerealiseerd), op de professionaliteit van
management en medewerkers, en op de wijze waarop de Belastingdienst omgaat
met architecturen en met applicatieontwikkeling. De prioriteiten
zijn ten eerste waarborgen van de continuïteit, daarna implementeren
van wetgeving, en ten slotte innoveren. Het programma Complexiteitsreductie
is over 2009 voor een beperkt deel voortgezet. Waar het programma technologische
vernieuwing omvatte is dit voor drie jaar bevroren.
 In de vierde (mei 2009) en de vijfde halfjaarsrapportage (Kamerstukken
II 2009/10, 31 066, nr. 82) is nader gerapporteerd over de stand
van zaken ten aanzien van een aantal korte termijn maatregelen alsmede een
aantal structurele maatregelen.
 Rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering IX-B
 Op basis van de mij beschikbare informatie bevatten:
 – de departementale verantwoordingsstaat over 2009 met de financiële
toelichtingen daarbij;
 – de samenvattende verantwoordingsstaat over 2009 betreffende de
diensten die een baten-lastenstelsel voeren met de toelichting daarbij;
 – de departementale saldibalans per 31 december 2009 met de toelichting
daarbij;
 – het overzicht van personele topinkomens over 2009 geen zodanige
onrechtmatigheden en/of onzekerheden, dat deze op grond van de rapporteringstoleranties
of vanwege in het bijzonder te signaleren risico’s vermeld dienen te
worden.
 Financieel- en materieel beheer IX-B, IX-A en het BTW-Compensatiefonds
 Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen vermeldenswaardige
bevindingen.
 Totstandkoming van niet-financiële beleidsinformatie
IX-B
 Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen belangrijke tekortkomingen
geconstateerd die vermelding behoeven in de bedrijfsvoeringparagraaf met betrekking
tot de totstandkoming van de niet-financiële beleidsinformatie.
 Conclusie
 Bij het Ministerie van Financiën is, afgezien van de hiervoor genoemde
punten (Awb-conform werken, telefonische bereikbaarheid en Informatievoorziening
(IV)-voortbrengingsorganisatie), sprake geweest van ordelijk en beheerst verlopen
bedrijfsprocessen, welke tevens voorzien in waarborgen voor een rechtmatige
begrotingsuitvoering, inclusief een toereikend beleid ter voorkoming van misbruik
en oneigenlijk gebruik. Hierin zijn begrepen de bedrijfsprocessen die samenhangen
met de kredietcrisis die, binnen de context van de omstandigheden, ook ordelijk
en beheerst zijn verlopen. Wat betreft de genoemde uitzonderingen zijn maatregelen
getroffen om de bedrijfsvoering te verbeteren.
 C. JAARREKENING
 7. VERANTWOORDINGSSTAAT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat
2009 van het Ministerie van Financiën (IXB)(x € 1000)
 
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Art.
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie1
 Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplich-tingen
 Uitgaven
 Ontvang-sten
 Verplich-tingen
 Uitgaven
 Ontvang-sten
 Verplich-tingen
 Uitgaven
 Ontvang-sten
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 
 4 256 629
 
 
 134 253 781
 
 
 
 14 044 881
 
 
 121 321 659
 
 
 
 9 788 252
 
 
 12 932 122
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 4 114 009
 
 
 134 240 645
 
 
 
 13 901 208
 
 
 121 307 646
 
 
 
 9 787 199
 
 
 – 12 932 999
 
 
 
 01
 Belastingen
 3 612 906
 3 612 906
 131 887 469
 3 868 142
 3 759 696
 104 564 951
 255 236
 146 790
 – 27 322 518
 
 
 02
 Financiële markten
 64 937
 64 937
 25 578
 44 538 843
 351 554
 132 212
 44 473 906
 286 617
 106 634
 
 
 03
 Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
 9 091
 12 220
 2 041 798
 58 803 151
 9 285 937
 16 130 388
 58 794 060
 9 273 717
 14 088 590
 
 
 04
 Internationale financiële
betrekkingen
 115 840
 161 552
 11 699
 16 632 437
 98 151
 12 338
 16 516 597
 – 63 401
 639
 
 
 05
 Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
 11 950 319
 119 763
 101 250
 – 4 970 709
 272 595
 223 489
 – 16 921 028
 152 832
 122 239
 
 
 07
 Beheer materiële
activa
 105 243
 105 243
 167 133
 98 851
 95 854
 237 597
 – 6 392
 – 9 389
 70 464
 
 
 08
 Begrotingsbeleid en
regeldruk
 37 388
 37 388
 5 718
 38 557
 37 421
 6 671
 1 169
 33
 953
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 142 620
 
 
 13 136
 
 
 
 143 673
 
 
 14 013
 
 
 
 1 053
 
 
 877
 
 
 
 09
 Algemeen
 137 786
 137 786
 13 136
 139 337
 143 673
 14 013
 1 551
 5 887
 877
 
 
 10
 Nominaal en onvoorzien
 4 834
 4 834
 0
 – 5 900
 0
 0
 – 10 734
 – 4 834
 0
 
 
 
 
 
 1 De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat
2009 inzake baten-lastendienst Domeinen Roerende Zaken van het Ministerie
van Financiën(x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 Domeinen Roerende Zaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 13 659
 15 850
 2 191
 
 
 Totale lasten
 13 713
 12 818
 – 895
 
 
 Saldo van baten en lasten
 – 54
 3 032
 3 086
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 2 000
 4
 – 1 996
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 2 297
 1 426
 – 871
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat
2009 inzake baten-lastendienst RVOB van het Ministerie van Financiën(x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 Domeinen Onroerende Zaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 21 335
 21 829
 494
 
 
 Totale lasten
 21 212
 19 698
 – 1 514
 
 
 Saldo van baten en lasten
 123
 2 131
 2 008
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 1 020
 50
 – 970
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 1 451
 933
 – 518
 
 
 
 
 8. SALDIBALANS
 Ministerie van Financiën (IXB)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldibalans per 31
december 2009 (bedragen x € 1000)
 
 
 
 DEBET CREDIT
 
 
 
 OMSCHRIJVING
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 OMSCHRIJVING
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 
 
 1.
 Uitgaven
t.l.v. de begroting 2008
 
 42 400 339
 
 2.
 Ontvangsten t.g.v. de begroting
2008
 
 122 511 908
 
 
 
 Uitgaven
t.l.v. de begroting 2009
 14 044 877
 
 
 
 Ontvangsten t.g.v. de begroting 2009
 121 321 654
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 Liquide
middelen
 7 766
 7 938
 
 4a. 
 Interne begrotingsreserve Seno – Gom
 341 759
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 Rekening-courant
RHB
 107 874 434
 80 544 053
 
 6.
 Ontvangsten buiten begrotingsverband
 263 612
 440 736
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. 
 Uitgaven
buiten begrotingsverband
 (52)
 314
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sub-totaal
 121 927 025
 122 952 644
 
 
 Sub-totaal
 121 927 025
 122 952 644
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.
 Openstaande
rechten
 21 263 641
 22 927 553
 
 7a. 
 Tegenrekening openstaande rechten
 21 263 641
 22 927 553
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.
 Extra-comptabele
vorderingen
 33 416 721
 16 945 157
 
 8a.
 Tegenrekening extra-comptabele
vorderingen
 33 416 721
 16 945 157
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9a.
 Tegenrekening
extra-comptabele schulden
 685 793
 837 722
 
 9.
 Extra-comptabele schulden
 685 793
 837 722
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10.
 Voorschotten
 15 877 078
 13 256 671
 
 10a.
 Tegenrekening voorschotten
 15 877 078
 13 256 671
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11a.
 Tegenrek.
openst. garantieverplichtingen
 145 405 855
 56 001 999
 
 11.
 Openstaande
garantieverplichtingen
 145 405 855
 56 001 999
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12a.
 Tegenrek.
openst. betalingsverplichtingen
 16 903 605
 1 209 631
 
 12.
 Openstaande
betalingsverplichtingen
 16 903 605
 1 209 631
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13.
 Deelnemingen
 37 541 671
 36 719 756
 
 13a.
 Tegenrekening deelnemingen
 37 541 671
 36 719 756
 
 
 
 Totaal-generaal
 393 021 389
 270 851 133
 
 
 Totaal-generaal
 393 021 389
 270 851 133
 
 
 
 
 8.1 Toelichting bij de saldibalans per 31 december
2009
 Algemene toelichting
 Alle bedragen zijn opgenomen tegen nominale waarden en vermeld in duizenden
euro’s tenzij anders vermeld. Door afronding van bedragen op duizenden
euro’s, kunnen totaaltellingen niet aansluiten bij de som der delen.
In de tabellen zijn specificaties cursief weergegeven. Belangrijke posten
worden hieronder nader toegelicht. Hierbij is de nummering van de saldibalans
aangehouden.
 Specifieke toelichting per saldibalanspost
 1. Uitgaven ten laste van de begroting
 Deze post bevat de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding)
verrekende begrotingsuitgaven 2009. Verrekening van de begrotingsuitgaven
zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de Staten-Generaal is vastgesteld.
 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting
 Deze post betreft de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding)
verrekende begrotingsontvangsten 2009. Verrekening van de begrotingsontvangsten
zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de Staten-Generaal is vastgesteld.
 3. Liquide middelen
 De liquide middelen bestaan uit de saldi op bank- en girorekeningen en
de bij kasbeheerders aanwezige kasgelden.
 4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
 Deze post geeft de financiële verhouding met de Rijkshoofdboekhouding
weer. Het bedrag is per 31 december 2009 in overeenstemming met de opgave
van de Rijkshoofdboekhouding.
 4a. Interne begrotingsreserve Seno-Gom
 Per 1 januari 2009 is de interne begrotingsreserve Seno-Gom overgedragen
van het ministerie van Economische Zaken naar het ministerie van Financiën.
Deze reserve is bestemd om eventuele toekomstige betalingen uit hoofde van
verstrekte garanties in het kader van de Seno-Gom faciliteit mogelijk te maken.
 5. Uitgaven buiten begrotingsverband
 Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn posten opgenomen, die
met derden moeten worden verrekend.
 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband
 Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn de posten opgenomen,
die aan derden moeten worden betaald. De stand ultimo 2009 heeft grotendeels
betrekking op in het verleden ontvangen bedragen die nog verrekend moeten
worden uit hoofde van provinciale opcenten, eurovignetten, afdrachten ABP
en afdrachten loonheffing. Ultimo 2009 bevatte de consignatiekas ongeveer € 30
mln.
 7. Openstaande rechten
 Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Belastingvorderingen
 20 562 962
 22 099 172
 
 
 
 
 
 
 
 Vorderingen Domeinen:
 694 196
 828 181
 
 
 
 • Defensiegoederen
 
 
 686 159
 
 
 819 693
 
 
 
 • Overige
 
 8 037
 
 
 8 488
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 6 483
 200
 
 
 Totaal
 21 263 641
 22 927 553
 
 
 
 
 Toelichting openstaande rechten
 Belastingvorderingen
 De belangrijkste posten van de ultimo 2009 openstaande belastingvorderingen
zijn vorderingen inzake:
 
 
 
 
 
 
 
 
 (€ x 1 mld.)
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Vennootschapsbelasting
 5,9
 6,2
 
 
 Inkomstenbelasting/premies volksverzekeringen
 5,2
 6,1
 
 
 Omzetbelasting
 2,5
 2,2
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 0,0
 0,3
 
 
 Tabaksaccijns
 0,5
 0,6
 
 
 Successierechten
 1,2
 1,0
 
 
 Loonbelasting/premies volksverzekeringen
 2,0
 2,3
 
 
 Totaal
 17,3
 18,7
 
 
 
 
 
 Het volgende overzicht geeft aan in welk jaar de belastingvorderingen
zijn ontstaan.
 Belastingvorderingen in procenten
 
 
 Van het totale te vorderen bedrag zal uiteindelijk een aanzienlijk gedeelte
niet inbaar zijn. Bij 40,2% van de openstaande vorderingen is de betalingstermijn
verstreken. Van deze achterstandsposten is 42,7% aan te merken als
betwist, bijvoorbeeld omdat een bezwaarschrift is ingediend. Ook van de niet-betwiste
rechten met een betalingsachterstand zal een gedeelte niet of moeilijk inbaar
zijn, bijvoorbeeld als gevolg van faillissementen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verloop van de belastingvorderingen
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Ultimo vorig jaar
 22 099 172
 25 949 603
 
 
 Conserverende aanslagen uit voorgaande jaren
 – 2 669 177
 – 1 975 434
 
 
 Ontstane rechten
 95 452 646
 111 466 867
 
 
 
 
 
 
 
 Vervallen rechten:
 
 
 
 
 – ontvangsten en overloop
 – 7 269 904
 – 13 608 047
 
 
 – verleende verminderingen en negatieve aanslagen
 – 86 834 770
 – 97 112 754
 
 
 – oninbaarlijdingen en kwijtscheldingen
 – 1 829 522
 – 2 887 783
 
 
 – overloop
 – 1 067 439
 – 2 402 457
 
 
 – conserverende aanslagen lopend jaar
 2 681 956
 2 669 177
 
 
 Totaal
 20 562 962
 22 099 172
 
 
 
 
 
 Naast de niet direct invorderbare conserverende aanslagen (€ 2,7
mld.) zijn als rechten de openstaande belastingvorderingen (€ 17,9
mld.) opgenomen. Dit betreft het nominale bedrag van de in de debiteurenadministraties
van de Belastingdienst geregistreerde openstaande invorderingsopdrachten.
Deze zijn gecorrigeerd voor de betalingen die ultimo 2009 waren ontvangen
maar nog niet waren verwerkt in de debiteurenadministraties (overloop € 1,1
mld.).
 Vorderingen Domeinen
 De vorderingen van Domeinen bestaan voor 98,8% uit strategische
verkopen roerende zaken.
 Van het totale openstaande bedrag aan strategische debiteuren vervalt € 392,1
mln. tot en met 2011 en vanaf 2012 vervalt er € 293,7 mln.
 
 De ouderdom van de vorderingen Domeinen is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 Ontstaan in 2009
 117 456
 
 
 Ontstaan in 2008
 47 767
 
 
 Ontstaan in 2007
 18 824
 
 
 Ontstaan in 2006
 233 327
 
 
 Ontstaan vóór 2006
 276 822
 
 
 Totaal
 694 196
 
 
 
 
 Niet uit de saldibalans blijkende vordering
 Tot de voorwaardelijke vorderingen kan het saldo van de Maintenance Of
Value (MOV) posities worden gerekend (betreft internationale instellingen).
De stand van de MOV-posities bedroeg ultimo 2009 € 98,3 mln. Het
saldo van de MOV-posities kan afhankelijk van wisselkoersfluctuaties een vordering
dan wel een verplichting voorstellen. Door de aandeelhouders van de internationale
instellingen is echter besloten dat er geen uitkering van de MOV-verplichtingen
zal plaatsvinden. Zodoende zullen er geen financiële transacties op basis
van de MOV plaatsvinden, tenzij de aandeelhouders besluiten deze bevriezing
op te heffen.
 8. Extra-comptabele vorderingen
 Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Geconsolideerde vorderingen exportkredietverzekering
(Atradius)
 788 731
 848 860
 
 
 Overige vorderingen exportkredietverzekering (Atradius)
 319 371
 174 765
 
 
 Leningen
 117 983
 176 974
 
 
 Diverse toeslagen Belastingdienst
 823 765
 599 918
 
 
 Overige
 63 877
 64 750
 
 
 Subtotaal
 2 113 727
 1 865 267
 
 
 
 Ontstaan als gevolg van de kredietcrisis
 
 
 
 
 
 Security AEGON
 2 000 000
 3 000 000
 
 
 Security ING
 5 000 000
 10 000 000
 
 
 Security SNS REAAL
 565 000
 750 000
 
 
 Mandatory Convertible Notes(MCN) ABN AMRO
 2 600 000
 0
 
 
 Vordering IJslandse DGS
 1 403 016
 1 300 000
 
 
 Vordering NIBC Bank NV
 0
 15 609
 
 
 Vordering Leaseplan Corp. NV
 0
 14 281
 
 
 Vordering AEGON
 290
 0
 
 
 Vordering premie ontvangsten Garantie Interbancaire
 1 379 313
 0
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 Vordering ABN AMRO
 3 253
 0
 
 
 Alt-A portefeuille
 18 352 122
 0
 
 
 Subtotaal
 31 302 994
 15 079 890
 
 
 Totaal
 33 416 721
 16 945 157
 
 
 
 
 Toelichting extra-comptabele vorderingen
 Geconsolideerde vorderingen exportkredietverzekering (Atradius)
 Verreweg het grootste deel van de geconsolideerde vorderingen (excl. consolidatierente)
op Atradius ad € 0,79 mld. is opgenomen in consolidatie-overeenkomsten
in het kader van de Club van Parijs. Vorderingen begrepen in consolidatie-overeenkomsten
zijn door landen erkende schulden waar een betalingsregeling voor geldt en
kunnen derhalve worden beschouwd als recuperabel. Landen zijn echter niet
altijd in staat de betalingsverplichtingen uit hoofde van zo’n regeling
na te komen. In die gevallen worden doorgaans herconsolidaties afgesloten.
Hierdoor verschuift de geplande ontvangst van provenu’s door Atradius
naar de toekomst. Dit betekent dat de afdracht aan de Staat van ontvangen
provenu’s overeenkomstig verschuift. In de Club van Parijs is gesproken
over verdergaande kwijtschelding van schulden van de allerarmste landen (Heavily
Indebted Poor Countries (HIPC)). Als gevolg hiervan zullen deze landen in
aanmerking komen voor verdergaande kwijtschelding van hun schulden uit hoofde
van de exportkredietverzekering.
 Leningen
 Het bedrag van de leningen heeft betrekking op de voormalige Postbank
N.V.
 Diverse toeslagen Belastingdienst
 Deze toeslagen hebben betrekking op vorderingen inzake verstrekte toelagen
zoals kindgebonden budget, kinderopvang-, kinder-, huur- en zorgtoeslag.
 Ouderdomsoverzicht van de vorderingen
 De ouderdom van de vorderingen exclusief de geconsolideerde vorderingen
exportkredietverzekeringen (Atradius), is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 Ontstaan in 2009
 22 515 533
 
 
 Ontstaan in 2008
 9 230 616
 
 
 Ontstaan in 2007
 319 191
 
 
 Ontstaan in 2006
 0
 
 
 Ontstaan vóór 2006
 562 650
 
 
 Totaal
 32 627 990
 
 
 
 
 Toelichting kapitaalverstrekkingen
 Met betrekking tot de kredietcrisis zijn vorderingen ontstaan op AEGON,
ING en SNS REAAL. Deze vorderingen zijn ontstaan door het verstrekken van
in aandelen converteerbare securities in het kader van kapitaalinjecties door
de Staat met betrekking tot de kredietcrisis. Dit betreffen geconditioneerde
vorderingen. De securities zijn op aanschafwaarde gewaardeerd.
 Mandatory Convertible Notes
 De MCN’s zijn verplicht converteerbare leningen aan ABN AMRO. Deze
maken onderdeel uit van de herkapitalisatie van ABN AMRO en zullen bij separatie
worden omgezet in gewoon aandelenkapitaal.
 Vordering IJslandse DGS
 De Nederlandse Staat heeft de uitkeringen uit hoofde van het IJslandse
Deposito Garantie Stelsel (DGS) aan depositohouders bij het Nederlandse bijkantoor
van de IJslandse bank Landsbanki (Icesave) voorgefinancierd. Als gevolg hiervan
is er een vordering ontstaan op het IJslandse DGS. De hoofdsom bedraagt € 1 329
mln. en de rente € 74 mln. De onderhandelingen met IJsland zijn
nog niet afgerond.
 Vordering premie ontvangsten Garantie Interbancaire Leningen
 Deze vordering betreft de fee-opbrengsten uit hoofde van de in 2008 en
2009 door het Ministerie van Financiën verstrekte garanties met betrekking
tot de garantieregeling interbancaire regelingen. De vordering betreft de
nog te ontvangen fees over 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014.
 Vorderingen
 De vorderingen op AEGON en ABN AMRO hebben betrekking op gemaakte kosten
voor de inhuur van expertise.
 Alt-A portefeuille
 Tegenover de meerjaren verplichting aan ING staat de Alt-A portefeuille
(€ 18,4 mld.). ING blijft juridisch eigenaar van de Alt-A portefeuille.
Door de Illiquid Assets Back-up Facility heeft de Nederlandse Staat 80%
van de risico’s op deze portefeuille overgenomen. De Staat ontvangt
ook 80% van de kasstromen op de portefeuille. De omvang van de Alt-A
portefeuille luidt in US dollar en wordt omgerekend naar euro met de ECB referentiekoers per 31 december 2009. De nominale omvang van ons deel
van de Alt-A portefeuille per ultimo 2009 bedroeg € 18,1 mld. Het
op de saldibalans vermelde bedrag omvat daarnaast een deel van de portefeuille-ontvangsten
die reeds in december 2009 door ING zijn ontvangen, maar pas in januari 2010
worden betaald aan de Staat (€ 0,3 mld.).
 9. Schulden
 De schuld vloeit vrijwel geheel voort uit verkopen van strategische goederen
door Domeinen. Immers, de opbrengst moet worden doorbetaald aan het ministerie
van Defensie.
 
 De ouderdom van de schulden is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 Ontstaan in 2009
 111 009
 
 
 Ontstaan in 2008
 47 340
 
 
 Ontstaan in 2007
 18 100
 
 
 Ontstaan in 2006
 233 000
 
 
 Ontstaan vóór 2006
 276 344
 
 
 Totaal
 685 793
 
 
 
 
 10. Voorschotten
 Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Toeslagen
 15 711 469
 13 069 236
 
 
 Personeel en Materieel
 16 099
 27 600
 
 
 WOZ
 4 160
 6 890
 
 
 Overige
 145 350
 152 945
 
 
 Totaal
 15 877 078
 13 256 671
 
 
 
 
 Toeslagen
 Deze post bestaat uit kindertoeslag (€ 282 mln.), kinderopvang
(€ 5 713 mln.), huurtoeslag (€ 3 503 mln.),
zorgtoeslag (€ 5 171 mln.) en kindgebonden budget (€ 1 042
mln.).
 
 De voorschotten toeslagen zijn als volgt opgebouwd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (€ x 1 mln.)
 
 
 Voorschotten
 Kindertoeslag
 Huurtoeslag
 Kinderopvang
 Zorgtoeslag
 Kindgebonden
budget
 
 
 Toeslagjaar 2006
 0
 16
 13
 16
 0
 
 
 Toeslagjaar 2007
 0
 79
 234
 61
 0
 
 
 Toeslagjaar 2008
 282
 920
 2 350
 950
 0
 
 
 Toeslagjaar 2009
 0
 2 488
 3 116
 4 144
 1 042
 
 
 Totaal
 282
 3 503
 5 713
 5 171
 1 042
 
 
 
 
 
 De uitkering van toeslagen is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik
(M&O), omdat de hoogte van de toeslag afhankelijk is van gegevens die
toeslaggerechtigden zelf verstrekken. Het tegengaan van M&O bij de uitvoering
van de wet- en regelgeving vormt een geïntegreerd onderdeel van het rechtshandhavingsbeleid.
In het Beheersverslag van de Belastingdienst wordt dit meer uitgebreid toegelicht.
 Kinderopvangtoeslag
 De kinderopvangtoeslag bestaat voor circa 25% uit toeslagen, verleend
voor kinderopvang bij gastouders. De juistheid van de opgegeven uren kan door
de Belastingdienst niet objectief worden vastgesteld. Over dit deel van de
uitbetalingen, circa € 750 mln., bestaat derhalve een inherente
onzekerheid voor de rechtmatigheid.
 Personeel en Materieel
 Deze post betreft diverse voorschotten aan personeel. Daarnaast hebben
deze voorschotten betrekking op betalingen aan diverse crediteuren waarvan
de goederen/diensten nog geleverd dienen te worden.
 WOZ
 De voorschotten WOZ betreffen het restant van de aan de gemeenten in 2003
en 2004 verstrekte voorschotten in het kader van de vangnetregeling 1999 t/m
2002.
 Overige voorschotten
 Voor € 145,4 mln. betreft het ambtshalve voorschotten uitbetaald
op de evenredige bijdrage verdeling (EBV). Deze voorschotten zijn uitbetaald
aan burgers bij wie meer dan het maximum aan inkomensafhankelijke bijdrage
in het kader van de zorgverzekeringswet is ingehouden. Hiervan is € 108,3
mln. ontstaan in 2009, € 36,9 mln. ontstaan in 2008 en € 0,2
mln. ontstaan in 2007.
 11. Openstaande garantieverplichtingen
 Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Deelnemingen
 36 451 205
 20 198 882
 
 
 
 IMF
 
 
 23 376 263
 
 
 9 902 965
 
 
 
 
 Ontwikkelingsbanken/NWB
 
 
 13 074 942
 
 
 10 295 917
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernongevallen (WAKO)
 14 023 000
 14 023 000
 
 
 
 
 
 
 
 Herverzekeringen
 12 579 461
 17 838 000
 
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 12 316 4611
 
 
 17 625 000
 
 
 
 
 Herverzekering investeringen
 
 
 263 000
 
 
 213 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties bancaire leningen
 47 100 869
 2 740 000
 
 
 
 
 
 
 
 Credit Relief Instrument (CRI) ABN AMRO
 32 611 091
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 2 640 229
 1 202 117
 
 
 Totaal
 145 405 855
 56 001 999
 
 
 
 
 
 1 In dit bedrag is circa € 850 mln. aan garanties
begrepen, die vanwege de aard van een bepaalde garantie niet tot uitbetaling
kunnen komen.
 Toelichting openstaande garantieverplichtingen
 Deelnemingen
 • IMF: DNB neemt namens de Staat, onder Staatsgarantie, deel in het
kapitaal van het Internationale Monetaire Fonds (IMF).
 • Ontwikkelingsbanken (Wereldbank, EIB, EBRD, MIGA) en NWB: dit betreft
het garantiekapitaal (de niet volgestorte aandelen) inzake de deelneming van
de Staat in het kapitaal van de betreffende banken. Slechts indien de banken
in ernstige financiële problemen komen, kan om storting (vol- of bijstorting)
van het garantiekapitaal worden gevraagd.
 Kernongevallen (WAKO)
 De Staat dient, voor zover de vergoedingen uit anderen hoofde niet toereikend
zijn om schade ten gevolge van een kernongeval te vergoeden, aanvullend openbare
middelen beschikbaar te stellen. Momenteel zijn er in Nederland zeven kerninstallaties
in de zin van de WAKO. Afhankelijk van het bedrag waarvoor de onderscheiden
kerninstallaties aansprakelijk zijn, verschilt het door de Staat maximaal
beschikbaar te stellen bedrag tussen € 1 785 mln. en € 2 100
mln. per kernongeval.
 Herverzekeringen
 De openstaande garantieverplichting betreft voornamelijk het risico (obligo)
van de Staat als herverzekeraar uit hoofde van de door Atradius verzekerde
kredieten en koersrisico’s. Daarnaast betreft de openstaande verplichting
het risico uit hoofde van de door Atradius verzekerde investeringen in het
kader van de regeling Herverzekering Investeringen (RHI incl. WHI, € 263
mln.) en de garantiefaciliteit Seno-Gom (€ 430 mln.). Eind 2008
is ten onrechte de stand van de oorspronkelijke garantieverplichting opgenomen.
Hierbij was er geen rekening gehouden met de negatieve bijstelling b.v. als
gevolg van betalingen. Dit jaar is de garantie weer opgenomen tegen de actuele
stand.
 Credit Relief Instrument (CRI) ABN AMRO
 De CRI betreft een voorwaardelijke verplichting die de Staat jegens ABN
AMRO is aangegaan en waarmee op de balans van ABN AMRO een verlaging van de
risico-gewogen activa (RWA’s) is bewerkstelligd. Hiermee heeft de Staat
het kredietrisico overgenomen op een gelimiteerde Nederlandse hypotheekportefeuille.
 Niet in de balans opgenomen garantieverplichting
 De Staat heeft op grond van haar overeenkomst met de FMO (overeenkomst
Staat-FMO van 16 november 1998) instandhoudingsverplichtingen ten opzichte
van de FMO na eventuele uitputting van haar Reserverekening Algemene Risico’s
(RAR Fonds) en bij onvoldoende dekking van bijzondere bedrijfsrisico’s.
Deze verplichtingen zijn vastgelegd in artikel 7 van de overeenkomst Staat-FMO.
Daarnaast heeft de Staat op grond van artikel 8 van haar overeenkomst met
FMO nog andere financiële zekerheidsverplichtingen ten opzichte van FMO.
 
 De Staat heeft bij het verkopen van deelnemingen een aantal garanties
en vrijwaringen afgegeven met betrekking tot de deelneming die verkocht zijn.
Het betreft hier meer algemene garanties en vrijwaringen die niet kwantificeerbaar
zijn.
 12. Openstaande betalingsverplichtingen
 Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 
 
 Meerjaren verplichting aan ING
 15 856 949
 0
 
 
 Deelnemingen ontwikkelingsbanken
 674 090
 768 967
 
 
 Overige
 372 566
 440 664
 
 
 Totaal
 16 903 605
 1 209 631
 
 
 
 
 Meerjaren verplichting aan ING
 Op 26 januari 2009 heeft de Staat een back-up faciliteit verleend aan
ING. Bij aangaan van de transactie bedroeg de gegarandeerde waarde € 21,4
mld. De gegarandeerde waarde is een aangegane meerjaren betalingsverplichting
aan ING.
 
 De saldibalans vermeldt de resterende meerjaren betalingsverplichting
ultimo 2009 (€ 15,9 mld.). De meerjaren verplichting is opgebouwd
uit de gegarandeerde waarde ultimo 2009 (€ 15,5 mld.) plus een verplichting
van de Staat aan ING die begin 2010 is voldaan, maar betrekking heeft op december
2009 (€ 0,3 mld.). De meerjaren verplichting aan ING luidt in US
dollars en is omgerekend naar euro met de ECB referentie koers per 31-12-2009.
 13. Deelnemingen
 De post deelnemingen bestaat uit de aandelen in Nederlandse ondernemingen
en de aandelen in internationale instellingen. De deelnemingen zijn als volgt
gewaardeerd:
 • Nederlandse ondernemingen: op basis van de historische aanschafwaarde.
Voor Tennet, DNB en NV Luchthaven Schiphol zijn de historische aanschafwaarden
onbekend. Deze zijn dan ook opgenomen tegen de nominale waarde.
 • Internationale instellingen: op basis van het gestorte kapitaal
(oorspronkelijke aankoopprijs) en nog te storten kapitaal uit hoofde van een
betalingsverplichting (paid-in capital). Voor het restant dat niet als deelneming
is opgenomen, is een garantieverplichting verstrekt (callable capital), die
onder saldibalanspost 11 is opgenomen.
 
 De deelnemingen kunnen als volgt gespecificeerd worden. In de laatste
kolom van het overzicht is het deelnemingspercentage ultimo 2009 vermeld.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 Aandeel in %
 
 
 
 Nederlandse ondernemingen
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Gasunie N.V.
 10 067 312
 10 067 312
 100
 
 
 NS N.V.
 1 012 265
 1 012 265
 100
 
 
 Tennet B.V.
 100 000
 100 000
 100
 
 
 Westerscheldetunnel
 0
 599 666
 0
 
 
 De Nederlandsche Bank (DNB)
 500 000
 500 000
 100
 
 
 VSN N.V. (Connexxion)
 26 517
 26 517
 33,3
 
 
 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
 69 613
 69 613
 50
 
 
 NV Luchthaven Schiphol
 58 937
 58 937
 69,7
 
 
 Havenbedrijf Rotterdam
 462 500
 50 000
 29,17
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 176 650
 159 650
 div.
 
 
 Subtotaal
 12 473 794
 12 643 960
 
 
 
 
 Ontstaan tijdens de kredietcrisis
 
 
 
 
 
 
 Fortis Bank (Nederland) NV* (incl. schuldomzetting december 2009)
 
 
 97,81
 
 
 Fortis FBN(H) Preferred Investments BV*
 
 
 70
 
 
 ASR Nederland NV*
 
 
 100
 
 
 Fortis Corporate Insurance NV* is in
 
 
 0
 
 
 juni 2009 verkocht.
 
 
 
 
 
 
 * Onderlinge verdeling is niet bekend
 
 17 800 000
 16 800 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 RFS Holdings BV
 6 540 000
 6 540 000
 33,8
 
 
 ABN AMRO Group NV
 100
 0
 100
 
 
 Cumulatief totaal
 36 813 894
 35 983 960
 
 
 
 
 Internationale instellingen
 
 
 
 
 
 
 Wereldbank (IBRD)
 183 811
 190 269
 6,18
 
 
 Europese Investeringsbank (EIB)
 369 353
 369 353
 3,60
 
 
 Europese Bank voor Wederopbouw en
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling (EBRD)
 130 200
 130 200
 26,25
 
 
 Internationale Financieringsmij. (IFC)
 38 964
 40 333
 100
 
 
 Multilateraal Agentschap van
 
 
 
 
 
 Investeringsgaranties (MIGA)
 5 449
 5 641
 18,98
 
 
 Subtotaal
 727 777
 735 796
 
 
 
 Totaal
 37 541 671
 36 719 756
 
 
 
 
 
 
 1 92,6% rechtstreeks en 5,2% via Fortis FBN(H)
Preferred Investments BV
 Toelichting deelnemingen
 Naar aanleiding van de nota «Deelnemingenbeleid Rijksoverheid»
is voorgesteld om het beheer van deelnemingen zoveel mogelijk samen te brengen
op één plaats binnen de Rijksoverheid. Gekozen daarbij is voor
het ministerie van Financiën, dat reeds een coördinerende functie
rond de staatsdeelnemingen heeft.
 N.V. Westerscheldetunnel
 Op 1 juli 2009 is het belang van de Staat à 95,4% in N.V.
Westerscheldetunnel verkocht aan de Provincie Zeeland voor een netto bedrag
van € 89,2 mln. Eerder al was geconstateerd dat de relevante publieke
belangen goed geborgd zijn in de Tunnelwet. De betrokken publieke belangen
worden bovendien extra geborgd door de overdracht aan een decentrale overheid.
 Havenbedrijf Rotterdam (HBR)
 Met het oog op de voor de financiering van de Tweede Maasvlakte benodigde
vermogenspositie, is de Staat mede-aandeelhouder geworden van het Havenbedrijf
Rotterdam (HBR). Dit is de tweede tranche, waarmee de Staat in totaal 29,2%
van het aandelenkapitaal in het HBR heeft verworven.
 Ontstaan tijdens de kredietcrisis
 In oktober 2008 is de Staat aandeelhouder geworden van Fortis Bank Nederland
Holding NV, Fortis Corporate Insurance NV en Fortis Verzekeringen Nederland
NV (nu ASR verzekeringen).
 Door de financiële crisis kwam de stabiliteit van de Nederlandse
financiële sector in het geding waardoor de Staat zich genoodzaakt zag
deze deelnemingen aan te gaan.
 In december 2008 heeft de Staat het Fortis-deel van de aandelen RFS Holding
BV (houdstermaatschappij van aandelen ABN AMRO) overgenomen van Fortis. Op
grond van de akte van overdracht van 24 december 2008 heeft de Staat dezelfde
verplichtingen als Fortis tegenover de overige aandeelhouders in RFS Holdings
BV op grond van de Consortium Shareholders Agreement (CSA). In juni 2009 heeft
de Staat haar 100% belang in Fortis Corporate Insurance NV verkocht
voor 350 mln.
 Oprichting ABN AMRO Group NV
 Op 18 december heeft de Staat ABN AMRO Group N.V. opgericht. Dit is de
nieuwe moedermaatschappij, waar in het voorjaar van 2010 het aan de Staat
toekomende deel van ABN AMRO (de zogenaamde N-share) en Fortis Bank Nederland
zullen worden ondergebracht. Onder deze gezamenlijke moedermaatschappij zullen
beide banken worden geïntegreerd tot één nieuwe bank. Met
betrekking tot de voorgenomen oprichting van ABN AMRO Group is de goedkeuringsprocedure
van artikel 34 van de Comptabiliteitswet bij de Staten-Generaal doorlopen.
 Fortis Bank (Nederland) NV
 In december 2009 zijn twee vorderingen van de Staat van € 1,35
mld. op Fortis Bank (Nederland) NV omgezet in kapitaal middels een agiostorting.
 Niet in de saldibalans opgenomen «deelnemingen»
 Zowel de Staatsloterij (SENS) als Holland Casino hebben de juridische
status van stichting. Het kansspelbeleid met de daaraan gekoppelde vergunningen
behoren toe aan het ministerie van Justitie. Het ministerie van Financiën
onderhoudt de financiële betrekkingen. Financiën ontvangt de opbrengsten
en houdt toezicht conform de statuten.
 9. BATEN-LASTENDIENSTEN
 9.1 Domeinen Roerende Zaken
 Algemeen
 Domeinen Roerende Zaken (DRZ) heeft in het boekjaar 2009 een netto-resultaat
van € 3 032 000 geboekt. Het verschil tussen het toegestaan
Eigen Vermogen (5% van de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar: € 752 000),
en het aanwezige Eigen Vermogen (€ 4 049 000) wordt uitgekeerd
aan het moederdepartement. De afroming bedraagt € 3 297 000.
 1. Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2009(x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 200
 406
 206
 
 
 Opbrengst overige departementen
 10 794
 10 935
 141
 
 
 Opbrengsten derden
 2 615
 3 663
 1 048
 
 
 Rentebaten
 50
 89
 39
 
 
 Bijzondere baten
 0
 757
 757
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 13 659
 
 
 15 850
 
 
 2 191
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 4 195
 4 750
 555
 
 
 
 – Materiele kosten
 
 8 945
 8 290
 – 655
 
 
 Rentelasten
 78
 17
 – 61
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 – Materieel
 
 330
 440
 110
 
 
 
 – Immaterieel
 
 165
 18
 – 147
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 0
 – 701
 – 701
 
 
 – Bijzondere lasten
 0
 4
 4
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 13 713
 
 
 12 818
 
 
 – 895
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 – 54
 3 032
 3 086
 
 
 
 
 Toelichting saldo van baten en lasten ten opzichte van
ontwerpbegroting 2009
 Toelichting baten
 Opbrengsten derden
 • Verkopen van 2 KLPD vaartuigen en 4 kabelveerponten van Rijkswaterstaat
dragen € 0.2 mln. extra bij aan de gerealiseerde opgelden. Verkopen
van Defensievoertuigen en hogere omzet bij reguliere openbare verkopen (+ € 0.3
mln.) dragen verder bij aan de meeropbrengst bij opgelden.
 • Opbrengsten uit de verkoop van abonnementen op kavellijsten, boete
oplegging bij het ontbinden van een gunning bij verkoop en schrootopbrengsten
dragen samen bij aan een bijstelling naar boven van € 0.3 mln.
 • De ketenpartijen schakelen meer en meer Domeinen in voor de afhandeling
van logistieke handelingen. In 2009 zijn hierdoor de aan transport gerelateerde
opbrengsten € 0.2 mln. positiever uitgevallen.
 Buitengewone baten
 De buitengewone bate betreft de bijdrage vanuit het Sociaal Flankerend
Beleid om verloop en herplaatsing te stimuleren in het kader van de fte-taakstelling.
 Toelichting lasten
 Personele lasten
 In de ontwerpbegroting is geen rekening gehouden met het in eigen beheer
nemen van de ICT en personeelsfunctie. Deze werd tot augustus 2008 voor € 0.2
mln. (2.2 fte.) per jaar ingekocht bij Rijksvastgoed en ontwikkelingsbedrijf
(RVOB). Deze extra salariskosten worden bespaard in de materiële lasten
(ontbinding Service Level Agreement). De berekende sociale lasten zijn in
2009 € 0.2 mln. hoger. DRZ heeft in 2009 niet alle formatie plaatsen
ingevuld, waardoor € 0.2 mln. bespaard is op de totale salariskosten.
Daarentegen is er sprake van extra salarislasten van herplaatsingkandidaten
die niet op een functie werkzaam zijn. De kosten hiervan worden geraamd op € 0.4
mln.
 Materiële kosten
 De afname van de materiële kosten wordt verklaard door de volgende
mutaties:
 OM vervoerskosten van vuurwerk en voertuigen + € 0.5 mln.
 Voorgeschoten kosten en advieskosten + € 0.3 mln.
 Huur Soesterberg – € 0.2 mln.
 Stopzetting Landelijk Beslagregister – € 0.6 mln.
 Service Level Agreement ICT en Personeel – € 0.5
mln.
 Overige lasten – € 0.2 mln.
 Dotaties voorzieningen
 De volgende mutaties hebben plaatsgevonden in het afgelopen jaar:
 • Bijstelling van de voorziening jubilea met € -0.1 mln.
 • Vervallen van de voorzieningen voor de sprinklerinstallatie en
brandveiligheid in Veldhoven ter hoogte van – € 0.3 mln.
in verband met voorgenomen sluiting per 31 december 2011.
 • Aanpassing van de voorziening schadeclaims met – € 0.1
mln.
 • Bijstelling van reorganisatievoorziening met – € 0.5
mln.
 • Ultimo 2009 blijkt dat in 2010 € 0.3 mln. boven de contractuele
afspraak voor vernietiging van vuurwerk met het OM zal worden betaald. Deze
kosten worden in het kader van verliezen uit lopend contract reeds voorzien.
 2. Balans per 31 december 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 (x € 1000)
 
 
 
 Omschrijving
 Balans per 31-12-2009
 Balans per 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 39
 45
 
 
 Materiële activa
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 822
 12
 
 
 – installaties en inventaris
 831
 833
 
 
 – overige materiële vaste activa
 797
 745
 
 
 Voorraden
 0
 0
 
 
 Debiteuren
 746
 802
 
 
 Nog te ontvangen
 749
 308
 
 
 Liquide middelen
 4 867
 3 173
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 8 851
 
 
 5 918
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 – exploitatie reserve
 987
 972
 
 
 – verplichte reserve
 30
 45
 
 
 – onverdeeld resultaat
 3 032
 36
 
 
 Leningen bij MinFin
 409
 541
 
 
 Voorzieningen
 2 008
 2 749
 
 
 Crediteuren
 1 073
 272
 
 
 Nog te betalen
 1 312
 1 303
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 8 851
 
 
 5 918
 
 
 
 
 
 Toelichting activa
 Materiële activa
 De aanpassing van het kantoorpand te Soesterberg naar huidige arbo-normen
is afgerond en geactiveerd.
 Toelichting passiva
 Ontwikkeling Eigen Vermogen
 De gemiddelde omzet over de afgelopen 3 jaar is € 15 031 836.
Het eigen vermogen mag totaal 5% van de gemiddelde omzet (= € 752 000)
bedragen. Het eigen vermogen per 31 december 2009 is € 4 049 000.
Dat is € 3 297 000 hoger dan toegestaan. Het overschot
wordt in 2010 afgedragen aan het moederdepartement.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen (* € 1 000)
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 Eigen vermogen per 1 januari
 0
 2 328
 4 087
 1 008
 
 
 Toegepaste correctie op het eigen vermogen 2008
 
 
 
 9
 
 
 Saldo van baten en lasten
 2 328
 3 453
 36
 3 032
 
 
 Uitkering van het moederdepartement
 0
 – 1 526
 – 3 238
 0
 
 
 Vorming wettelijke reserve
 0
 – 168
 123
 – 15
 
 
 Toename t.g.v. vrijvallen wettelijke reserve
 
 
 
 15
 
 
 Eigen vermogen per 31 december
 2 328
 4 087
 1 008
 4 049
 
 
 
 
 Voorzieningen
 De mutaties zijn gespecificeerd in de toelichting op de dotaties voorzieningen
bij de staat van baten en lasten.
 Niet uit de balans blijkende verplichtingen
 Voor de huisvesting is Domeinen Roerende Zaken langdurige gebruiksovereenkomsten
aangegaan met de Rijksgebouwendienst. De waarde van deze verplichting bedraagt
per 31 december 2009 € 22,3 mln.
 3. Kasstroomoverzicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 1. Rekening-courant RHB 1 januari 2009
 
 
 2 080
 
 
 3 173
 
 
 1 093
 
 
 
 
 2. Totaal kasstroom uit operationele activiteiten
 
 
 441
 
 
 3 116
 
 
 2 675
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3a Totaal investeringen -/-
 – 2 000
 – 1 294
 706
 
 
 3b Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 0
 4
 4
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 2 000
 
 
 – 1 290
 
 
 710
 
 
 
 4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 0
 0
 0
 
 
 4b Eenmalige storting door moederdepartement (+)
 0
 0
 0
 
 
 4c Aflossingen op leningen (-/-)
 – 297
 – 132
 165
 
 
 4d Beroep op leenfaciliteit (+)
 2 000
 0
 – 2 000
 
 
 
 4 Totaal financieringskasstroom
 
 
 1 703
 
 
 – 132
 
 
 – 1 835
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB 31 december 2009 (1+2+3+4)
 
 
 2 224
 
 
 4 867
 
 
 2 643
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Beroep op leenfaciliteit
 Van de aangevraagde lening (4d.) die onder andere diende ter financiering
van het project «Verkopen via internet» (waarde € 1,6
mln.) is in 2009 geen gebruik gemaakt omdat dit project is uitgesteld. De
investeringen waaronder voertuigen, hekwerk, pc’s, een beveiligingssysteem
en apparatuur ten behoeve van barcodering, zijn gefinancierd uit eigen middelen.
 4. Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelmatigheidsindicatoren
DRZ
 
 
 
 Kwantitatieve indicatoren
 norm
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 Kostendekkendheid bewaartaak
 100%
 88%
 100%
 95%
 113%
 
 
 Kostendekkendheid verkooptaak
 100%
 146%
 153%
 126%
 134%
 
 
 Kostendekkendheid pc schonen
 100%
 0%
 128%
 83%
 152%
 
 
 Kostendekkendheid vernietiging vuurwerk
 100%
 0%
 95%
 79%
 67%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bezettingsgraad Totaal
 80%
 62%
 65%
 79%
 78%
 
 
 Bezettingsgraad Binnen
 80%
 70%
 73%
 69%
 67%
 
 
 Bezettingsgraad Buiten
 80%
 52%
 56%
 95%
 94%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kostprijs per m3
 
 109
 96
 97
 92
 
 
 Kostprijs per m3 binnen
 139
 143
 128
 143
 136
 
 
 Kostprijs per m3 buiten
 
 57
 52
 46
 45
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief DRZ totaal
 103
 98
 89
 83
 79
 
 
 Uurtarief verkooptaak (incl. huisvesting)
 
 140
 137
 115
 101
 
 
 Uurtarief bewaartaak
 
 84
 75
 72
 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep
 
 
 
 
 
 
 
 Bewaren
 8 960
 9 278
 9 632
 9 083
 9 324
 
 
 Verkopen
 2 615
 4 518
 4 118
 3 240
 3 663
 
 
 PC schonen
 500
 1 048
 817
 574
 804
 
 
 Verwerking vuurwerk
 1 534
 1 198
 1 838
 836
 1 213
 
 
 Totaal omzet per productgroep
 13 609
 16 042
 16 405
 13 733
 15 004
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE-totaal (excl. externe inhuur)
 88
 84
 79
 82
 88
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (%)
 0 %
 15 %
 20 %
 0 %
 19 %
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 7,0
 
 7,3
 
 –
 
 
 
 
 Kostendekkendheid bewaartaak – realisatie 113%/norm
100%
 In 2009 valt de kostendekkendheid hoger uit dan verwacht. Dit wordt onder
andere veroorzaakt door het vrijvallen van de voorziening voor de sprinklerinstallatie
in Veldhoven.
 Kostendekkendheid verkooptaak – realisatie 134%/norm
100%
 Hogere reguliere omzet, verkopen van 2 vaartuigen en 4 kabelveerponten
en een vast kostenpatroon dragen bij aan een positieve kostendekking.
 Kostendekkendheid pc schonen – realisatie 152%/norm
100%
 Analyse van deze taak heeft geresulteerd in het treffen van maatregelen
in de kostenstructuur (geen gebruik meer van uitzendkrachten). Dit heeft geleid
tot een positieve bijdrage aan de kostendekkendheid. Daarnaast vinden er meer
schoningen plaats dan oorspronkelijk begroot.
 Kostendekkendheid vernietiging vuurwerk – realisatie
67%/norm 100%
 In het bekostigingsmodel OM – DRZ zijn geen afspraken gemaakt met
betrekking tot de voorraad nog te vernietigen kg’s vuurwerk per jaareinde
2008. Hierdoor is incidenteel voor 2009 geen dekking beschikbaar voor het
vernietigen van deze vuurwerkvoorraad (€ 0.3 mln.). Daarnaast is
een voorziening getroffen voor te vernietigen vuurwerk waarvoor geen dekking
in 2010 beschikbaar is (0.2 mln.).
 Bezettingsgraad
 De totale bezettingsgraad ligt dicht bij de streefwaarde (78% vs.
norm 80%). Dit komt met name door de hoge bezettingsgraad op de buitenterreinen.
De binnencapaciteit blijft achter (67% vs. norm 80%). Dit heeft
met name te maken met de schoning van de opslaglocatie te Veldhoven en een
licht teruglopend aanbod van goederen. De kostprijs reageert hier tegengesteld
op.
 Ontwikkeling kostprijs per m3
 Deze indicator wordt mede bepaald door de bezettingsgraad.
 Omzet per productgroep
 Zie de toelichting staat van baten – en lasten.
 FTE-totaal
 Het totaal aantal FTE werkzaam bij Domeinen Roerende Zaken ultimo 2009,
exclusief externe inhuur.
 Saldo van baten en lasten (%)
 Het percentage is als volgt berekend: het saldo van baten en lasten gedeeld
door de totale baten.
 Ontwikkeling kostprijs per direct/declarabel uur
 De kostprijs per declarabel uur worden in 2009 sterk beïnvloed door
een andere registratie van uren. De opzet van de centrale front office, planning
en financiële afdeling draagt bij aan een verhoging en verschuiving van
indirecte naar directe uren. Zonder deze uren zou de kostprijs € 95
bedragen.
 Klanttevredenheid
 Het klanttevredenheidsonderzoek stond gepland voor het laatste kwartaal,
maar is mede vanwege de vele veranderingen ten gevolge van de reorganisatie
niet uitgevoerd. Uitvoering van een klanttevredenheidsonderzoek staat nu in
de planning voor het laatste kwartaal van 2010.
 9.2 Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB)
 Algemeen
 Domeinen Onroerende Zaken/RVOB-DV heeft in het boekjaar 2009 een netto-resultaat
van € 2 131 000 geboekt. Het verschil tussen het toegestaan
Eigen Vermogen (5% van de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar: € 1 120 000),
en het aanwezige Eigen Vermogen (€ 3 083 000) wordt uitgekeerd
aan het moederdepartement. De afroming bedraagt € 1 963 000.
 1. Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2009(x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 20 415
 20 766
 351
 
 
 Opbrengst overige departementen
 
 420
 420
 
 
 Opbrengsten derden
 920
 632
 – 288
 
 
 Rentebaten
 
 11
 11
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 21 335
 
 
 21 829
 
 
 494
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 14 156
 13 875
 – 281
 
 
 
 – Materiele kosten
 
 6 620
 5 786
 – 834
 
 
 Rentelasten
 35
 27
 – 8
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 – Materieel
 
 394
 386
 – 8
 
 
 
 – Immaterieel
 
 7
 12
 5
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 
 – 388
 – 388
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 21 212
 
 
 19 698
 
 
 – 1 514
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 123
 2 131
 2 008
 
 
 
 
 Toelichting saldo van baten en lasten ten opzichte van
ontwerpbegroting 2009
 Toelichting baten (+ € 494)
 Opbrengst moederdepartement (+ € 351)
 De opbrengst moederdepartement bestaat uit 2 componenten, namelijk de
vergoeding vanuit het moederdepartement voor de geleverde CW-taken van de
baten-lastendienst en een vergoeding voor geleverde diensten aan RVOB/DO (voorheen
GOB). De vergoeding voor geleverde CW-taken is door middel van een offertetraject
tot stand gekomen, waarbij het offertebedrag in overeenstemming is met de
oorspronkelijk vastgestelde begroting ad € 20 415. Hieronder
in tabelvorm de verdeling hiervan over de diverse producten.
 
 
 
 
 
 
 Producten
 Omzetbedrag
(* € 1000)
 
 
 Erfpacht
 1 290
 
 
 Huur
 2 950
 
 
 Pacht
 2 863
 
 
 Medegebruik
 2 629
 
 
 Behandelen zakelijke lasten
 1 864
 
 
 Onbeheerde nalatenschappen
 707
 
 
 Bodemmaterialen
 325
 
 
 Beheerstaken in eigen beheer
 680
 
 
 Verkopen
 5 331
 
 
 Aankopen
 312
 
 
 Advies en taxatie
 1 464
 
 
 
 Totaal
 
 
 20 415
 
 
 
 
 
 
 Naast bovenstaande opbrengst was er in 2009 ook sprake van een vergoeding
voor geleverde diensten aan het RVOB/DO (voorheen GOB). Omdat deze dienst
per 1 juli 2009 is ondergebracht bij het Ministerie van Financiën
is deze omzet verantwoord onder Opbrengst moederdepartement (€ 351).
Het betreft diensten ten behoeve van tijdelijk beheeractiviteiten.
 Opbrengst overige departementen (+ € 420)
 De opbrengst betreft vergoedingen voor beheeractiviteiten en taxaties
ten behoeve van Rijkswaterstaat, Rijksgebouwendienst en Defensie.
 Opbrengsten derden (– € 288)
 De onderuitputting wordt veroorzaakt door minder opbrengsten in verband
met dienstverlening aan Domeinen Roerende Zaken.
 Toelichting lasten (– € 1 514)
 Personele kosten (– € 281)
 Er is sprake van een kleine onderuitputting bij ambtelijk personeel. Dit
als gevolg van een terughoudend personeelsbeleid (niet opvullen van een aantal
opengevallen plaatsen).
 Materiele kosten (– € 834)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële kosten – categorieën
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2009
 Realisatie
 Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Automatisering
 2 016
 1 347
 – 669
 
 
 Huren RGD
 1 472
 1 443
 – 29
 
 
 Huisvesting
 698
 594
 – 104
 
 
 Opleiding en wervingskosten
 608
 380
 – 228
 
 
 Reis- en verblijfkosten
 507
 639
 132
 
 
 Communicatie
 304
 203
 – 101
 
 
 Overig
 1 015
 1 180
 165
 
 
 
 Totaal
 
 
 6 620
 
 
 5 786
 
 
 – 834
 
 
 
 
 
 Grotendeels wordt de onderschrijding veroorzaakt door de post Automatisering.
Naast het afsluiten van goedkopere (onderhoud)contracten is er sprake van
te hoog ingeschatte exploitatiekosten.
 
 De opleiding en wervingskosten hebben een onderuitputting van € 228.
Deels door het doorschuiven van opleidingen naar 2010, deels door een te hoge
begroting ten opzichte van de opleidingsnoodzaak en opleidingsbehoefte.
 
 De overschrijding van de post Overig wordt bijna geheel veroorzaakt door
de kosten voor de landsadvocaat.
 Dotaties voorzieningen (– € 388)
 In 2008 zijn er voorzieningen gevormd voor de samenvoeging van twee regionale
directies en de fusie met het toenmalige Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf.
Op basis van de huidige inschattingen en daadwerkelijke kosten is een deel
vanuit de betreffende voorzieningen vrijgevallen. De vrijval heeft betrekking
op lagere inrichtingskosten, goedkopere ICT aanpassingen en vrijval van de
huurafkoop omdat bij de samenvoeging van de regionale directies niet voor
een vervangend pand is gekozen.
 Saldo van baten en lasten
 Het positief saldo van baten en lasten is € 2 131. Op grond
van de regelgeving waarbij het eigen vermogen 5% van de gemiddelde
omzet mag bedragen, kan € 168 aan het eigen vermogen worden toegevoegd.
 2. Balans per 31 december 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 (x € 1000)
 
 
 
 Omschrijving
 Balans per 31-12-2009
 Balans per 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 47
 3
 
 
 Materiële activa
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 107
 175
 
 
 – installaties en inventaris
 766
 613
 
 
 – overige materiële vaste activa
 40
 47
 
 
 Voorraden
 
 
 
 
 Debiteuren
 447
 672
 
 
 Nog te ontvangen
 387
 322
 
 
 Liquide middelen
 4 234
 3 270
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 6 028
 
 
 5 102
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 – exploitatie reserve
 952
 952
 
 
 – verplichte reserve
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 2 131
 
 
 
 Leningen bij MinFin
 296
 659
 
 
 Voorzieningen
 2 140
 3 180
 
 
 Crediteuren
 11
 143
 
 
 Nog te betalen
 498
 168
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 6 028
 
 
 5 102
 
 
 
 
 
 Toelichting op de Balans
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1 januari 2009
 Onttrekkingen
 Toevoegingen
 Stand 31 december 2009
 
 
 Personeel
 1 685
 478
 415
 1 622
 
 
 Overige voorzieningen
 1 495
 977
 
 518
 
 
 
 
 
 3 180
 1 455
 415
 2 140
 
 
 
 
 Ontwikkeling eigen vermogen
 Rekening houdend met het eigen vermogen per 31 december 2008 kan
slechts een klein deel van het resultaat 2009 worden toegevoegd aan het eigen
vermogen. Uitgaande van de 5% norm over de gemiddelde jaaromzet (5%
van € 22 390 = € 1 120) kan nog € 168
worden toegevoegd.
 3. Kasstroomoverzicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (x € 1000)
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 1. Rekening-courant RHB 1 januari 2009
 
 
 206
 
 
 3 270
 
 
 3 064
 
 
 
 
 2. Totaal kasstroom uit operationele activiteiten
 
 
 524
 
 
 1 847
 
 
 1 323
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3a Totaal investeringen (-/-)
 – 1 020
 – 570
 450
 
 
 3b Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 0
 50
 50
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 1 020
 
 
 – 520
 
 
 500
 
 
 
 4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 0
 0
 0
 
 
 4b Eenmalige storting door moederdepartement (+)
 0
 0
 0
 
 
 4c Aflossingen op leningen (-/-)
 – 431
 – 363
 68
 
 
 4d Beroep op leenfaciliteit (+)
 1 020
 0
 – 1 020
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 589
 
 
 – 363
 
 
 – 952
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB 31 december 2009 (1+2+3+4)
 
 
 299
 
 
 4 234
 
 
 3 935
 
 
 
 
 
 Toelichting op het Kasstroomoverzicht
 Rekening-courant RHB 1 januari 2009 (+ € 3 064)
 Ten tijde van de oorspronkelijk vastgestelde begroting 2009 was het uiteindelijk
resultaat 2008 nog niet bekend. De afwijking is veroorzaakt door het positief
resultaat 2008 en de vorming van een 2-tal voorzieningen.
 Totaal operationele kasstroom (€ 1 323)
 Het totaalbedrag is berekend op basis van het netto resultaat, gecorrigeerd
voor afschrijvingen, mutatie debiteuren en crediteuren, dotatie en onttrekking
van voorzieningen. Het verschil ten opzichte van de ontwerpbegroting wordt
grotendeels veroorzaakt door een hogere omzet en onderuitputting
van personele en materiele kosten. (zie ook de gespecificeerde Staat van baten
en lasten).
 Totaal investeringen (€ 450)
 De gerealiseerde investeringen zijn € 450 lager dan begroot
in verband met de vertraging van een ICT project. daarnaast zijn een aantal
hardwareaanschaffingen in 2009 nog niet uitgevoerd.
 Beroep op leenfaciliteit
 Er is in 2009 geen beroep gedaan op de leenfaciliteit. Er was voldoende
ruimte aanwezig om de investeringen met eigen middelen te financieren.
 4. Doelmatigheidsindicatoren
 Overzicht doelmatigheidskengetallen per 31 december 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 indicatoren
 2008
 Realisatie 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 Kostprijzen per product
 
 
 
 
 
 • Pacht
 € 888
 € 813
 € 784
 
 
 • Huur
 € 762
 € 739
 € 672
 
 
 • Erfpacht
 € 794
 € 662
 € 672
 
 
 • Medegebruik/overig
 € 345
 € 383
 € 448
 
 
 • Zakelijke lasten
 € 362
 € 317
 € 448
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep (*1000)
 
 
 
 
 
 • Homogene producten
 € 11 742
 € 12 628
 € 12 628
 
 
 • Heterogene producten
 € 11 207
 € 9 201
 € 8 707
 
 
 • Totaal
 € 22 949
 € 21 829
 € 21 335
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aandeel directe uren
 52%
 56%
 52%
 
 
 Aantal directe uren voor medewerker in primair proces
 1 148
 1 246
 1 160
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE-totaal (excl. externe inhuur)
 227
 238
 252
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (%)
 4%
 10%
 1%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Percentage in het gelijkgestelde procedures (WOZ)
 92%
 85%
 70%
 
 
 Klachten binnen termijn van 6 weken afgehandeld
 92%
 100%
 100%
 
 
 
 
 Toelichting doelmatigheidskengetallen
 Kostprijzen per product
 De norm is door de eigenaar van de baten-lastendienst vastgesteld aan
de hand van een door het RVOB ingediende tarievennotitie. De hierboven vermelde
gerealiseerde kostprijzen zijn berekend op basis van daadwerkelijk besteedde
uren vermenigvuldigd met het betreffende jaar geldende uurtarief. Het betreft
alleen homogene producten. Voor de heterogene producten zijn geen normtijden
vastgesteld.
 Omzet naar productgroep
 Binnen het RVOB is sprake van homogene – en heterogene producten.
 Aandeel directe uren voor totaal RVOB/DV
 Dit kengetal geeft aan hoe het totale aantal netto te werken uren (aanwezige
uren) aan directe en indirecte uren besteed wordt. Het geeft daarmee inzicht
in het aandeel van de overhead (bedrijfsvoering, management en beleid). Voor
2009 is de doelstelling 52%/48%, de realisatie is op 56%/44%
uitgekomen.
 Aantal directe uren voor medewerker in primair proces
 Dit kengetal laat de ontwikkeling zien van het aantal directe uren dat
een medewerker (in fte) in het primaire proces op jaarbasis levert. De streefwaarde
voor 2009 bedraagt 1 160, gerealiseerd werd 1 246. De organisatie
heeft zichzelf hogere streefwaarden opgelegd dan de in de begroting 2009 opgenomen
reeks, zodat eerder het gewenste niveau wordt bereikt.
 FTE-totaal
 De toename in fte ten opzichte van 2008 heeft betrekking op de fusie met
het voormalige GOB.
 Saldo van baten en lasten (%)
 Het percentage is als volgt berekend: het saldo van baten en lasten gedeeld
door de totale baten.
 Percentage in het gelijkgestelde procedures (WOZ)
 Het RVOB/DV betaalt namens het Rijk de onroerendezaakbelasting. Zij beoordeelt
hiertoe de aanslagen en maakt waar nodig bezwaar. Door het aantal gehonoreerde
bezwaarschriften te vergelijken met het aantal ingediende bezwaarschriften
ontstaat een beeld van de effectiviteit van het maken van bezwaar door het
RVOB/DV. De in de tabel vermelde norm stelt dat minimaal 70% van alle
ingediende bezwaarschriften door de gemeente toegekend moet worden. Door de
norm op 70% te stellen (in plaats van bijvoorbeeld 90%) wordt
voorkomen dat alleen bezwaarschriften worden ingediend waarbij het vrijwel
zeker is dat het RVOB in het gelijk wordt gesteld.
 Klachten binnen termijn van 6 weken afgehandeld
 Doelstelling is dat alle ontvangen klachten binnen de gestelde termijn
van de klachtenprocedure, binnen 6 weken, inhoudelijk worden beantwoord (100%-score).
 10. Topinkomens
 Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) moet een overzicht worden opgenomen
van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde
belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor
2009 vastgesteld op € 188 000.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 functie
 Belastbaar jaarloon
2008
 Pensioenafdrachten en overige voorzieningen
op termijn 2008
 Totaal 2008
 Belastbaar jaarloon 2009
 Pesioenafdrachten en overige
voorzieningen op termijn 2009
 Ontslagvergoeding
2009
 Totaal 2009
 Motivering
 Opmerkingen
 
 
 Medewerker Belastingdienst
 € 0
 € 0
 € 0
 € 284 013
 € 25 405
 –
 € 309 418
 
 Nabetaling in verband met onterecht verleend ontslag.
 
 
 
 
 D. BIJLAGEN
 BIJLAGE 1: TOEZICHTRELATIES ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instelling
 ZBO
 RWT
 Begr. Artikel
 Rijksbijdrage 2009 (x € 1 000)
 
 
 Waarderingskamer
 Ja
 Ja
 Art. 1
 577
 
 
 AFM
 Ja
 Ja
 Art. 2
 28 931
 
 
 DNB
 Ja
 Ja
 Art. 2 en
5
 18 950
 
 
 Stichting Waarborgfonds motorverkeer
 Nee
 Ja
 Art. 2
 0
 
 
 Bureau der motorrijtuigverzekeraars
 Nee
 Ja
 Art. 2
 0
 
 
 Commissie Eindtermen Accountantsopleiding
 Ja
 Nee
 Art. 2
 0
 
 
 Stichting Afwikkeling Maror-gelden Overheid (SAMO)
 Ja
 Nee
 Art. 9
 0
 
 
 Stichting Joods Humanitair Fonds (SJHF)
 Ja
 Nee
 Art. 9
 0
 
 
 
 
 Moties van de leden De Nerée tot Babberich c.s.
(Kamerstukken II 2005/06, 30 300, nr. 39) en Bibi de Vries c.s.
(Kamerstukken II 2006/07, 30 413, nr. 79).
 Via bovenstaande moties is de regering ten aanzien van onder meer de toezichthouders
op de financiële markten, te weten De Nederlandsche Bank (DNB) en de
Autoriteit Financiële Markten (AFM), verzocht in het departementale jaarverslag
een overzicht op te nemen van:
 a. de toezichtstaak, de beleidsdoelen en de geleverde prestaties door
de toezichthouders;
 b. de kosten van de toezichthouders;
 c. het aantal formatieplaatsen, zo mogelijk per beleidsdoel en toezichtstaak;
 d. de kosten en bedragen die worden doorberekend aan de onder toezicht
gestelden.
 DNB
 Toezichttaak
 Als prudentieel toezichthouder ziet DNB toe op de soliditeit van financiële
ondernemingen en het bijdragen aan de stabiliteit van de financiële sector.
 Beleidsdoelen
 Hoofddoel van het toezicht is een stabiele en integere financiële
sector die op een groot vertrouwen van het publiek mag èn kan rekenen.
Daartoe zijn drie doelstellingen geformuleerd:
 
 
 1. Goede uitvoering van het toezicht
 
 Het verslagjaar stond voor DNB in het teken van de kredietcrisis. Inzet
was het beperken van de negatieve effecten van de crisis en het herwinnen
van stabiliteit en vertrouwen in de financiële sector. In dat verband
heeft de toezichthouder onder meer de krediet- en marktrisicomodellen van
banken beoordeeld. Daarbij is gelet op het proces van periodieke interne validatie,
het gebruik van de juiste risicofactoren en de adequate inbedding/het gebruik
van de modellen binnen de organisatie. Speciale aandacht heeft DNB geschonken
aan de inschatting van risico’s die door de crisis aan verandering onderhevig
zijn. Ook is buitenlandse toezichthouders gevraagd om de portefeuille van
de betreffende bank te beoordelen; deze oordelen heeft DNB mee
laten wegen in haar eindoordeel.
 Ook de kapitaaltoereikendheid van banken is in 2009 beoordeeld en wel
aan de hand van zogenoemde supervisory reviews, die inmiddels geïntegreerd
zijn in de bestaande risicoanalyse. Stresstesting is een belangrijk element
in deze beoordeling. Voor alle relevante banken is een stresstest uitgevoerd
op basis van een macro-stressscenario, dat door DNB is opgesteld. DNB stelt
de eis dat iedere instelling voldoende buffers heeft om de impact van een
stressscenario op te vangen. Uit de stresstesten blijkt dat de sector in beginsel
voldoende is gekapitaliseerd om het stressscenario te doorstaan.
 Governance en integriteit stonden eveneens hoog op de agenda van 2009.
Zo hebben in dat jaar 190 verzekeraars op verzoek van DNB de self-assessments
integere bedrijfsvoering gedaan; de resultaten zijn beoordeeld door DNB en
besproken met de verzekeraars.
 
 
 2. Pro actief inspelen op externe ontwikkelingen
 
 Voor het toezicht is het belangrijk te beschikken over een actueel beeld
van de financiële soliditeit en de bedrijfsvoering van instellingen en
de wijze waarop externe ontwikkelingen daarop van invloed zijn. Actuele ontwikkelingen
die de gehele financiële sector raken, worden permanent gevolgd, onder
meer in de verschillende internationale overlegstructuren waarin DNB deelneemt.
Vrijwel alle wet- en regelgeving voor het financiële toezicht wordt ontwikkeld
op mondiaal niveau (Bazels Comité voor Bankentoezichthouders (BCBS))
of Europees niveau (CEBS en CEIOPS).
 Nieuwe initiatieven en maatregelen zijn door DNB genomen in nauwe samenwerking
met andere centrale banken en toezichthouders. Samen met de AFM zijn nieuwe
beloningsprincipes voor de financiële sector opgesteld. In internationaal
verband is gewerkt aan de aanscherping van de eisen van Bazel II, de verbetering
van het liquiditeitstoezicht onder coördinatie van het CEBS en het Bazels
Comité en de ontwikkeling van het toezichtraamwerk Solvency II voor
verzekeraars. Ter versterking van het macro-prudentiële toezicht wordt
op mondiaal niveau samengewerkt in de Financial Stability Board (FSB) en op
regionaal niveau is initiatief genomen tot de oprichting van de European Systemic
Risk Board (ESRB). Teneinde de Europese samenwerking in het micro-prudentiële
toezicht te verbeteren, is voorzien in de oprichting van de European System
of Financial Supervisors (ESFS), een systeem van de Europese financiële
toezichthouders.
 De kredietcrisis heeft grote gevolgen voor het financiële landschap
waarin instellingen opereren. Om het financiële landschap van vandaag,
morgen en overmorgen goed in kaart te brengen, heeft DNB onderzoek gedaan
naar de huidige en toekomstige trends. De onderzoeksresultaten heeft DNB zomer
2009 gepubliceerd in het rapport «The Dutch Financial System; An Investigation
of Current and Future Trends».
 
 
 3. Continue verbetering van toezicht
 
 Om richting te geven aan het toezicht in de komende jaren is DNB in 2009
gestart met de nieuwe Visie DNB Toezicht 2010–2014. Deze is op 9 maart
2010 gepubliceerd. Deze toezichtvisie reflecteert de lessen die DNB uit haar
ervaringen met de kredietcrisis trekt voor het prudentiële toezicht.
Naast benodigde aanpassingen op het gebied van het toezichtinstrumentarium,
crisisinterventie, het depositogarantiestelsel en de aansprakelijkheid van
financiële toezichthouders, schetst DNB daarin de noodzaak van twee belangrijke
wijzigingen in haar eigen toezichtaanpak. Ten eerste zal het
toezicht vaker een instellingsoverstijgend perspectief hanteren. In de kredietcrisis
bleek de verwevenheid van financiële instellingen onderling en met de
reële economie groter dan voorzien. Ten tweede zal het toezicht meer
aandacht geven aan enerzijds bedrijfsmodel en strategie, en anderzijds gedrag
en de cultuur van financiële instellingen. Van oudsher is het toezicht
vooral geconcentreerd op het controleren of de instellingen voldoen aan de
wettelijke vereisten van solvabiliteit, liquiditeit en beheerste bedrijfsvoering.
Deze invalshoek blijft belangrijk, maar er is meer nodig om de toezichtdoelen
te bereiken. De snelheid waarmee ontwikkelingen in de financiële sector
zich voordoen en tot een crisis kunnen escaleren is toegenomen. Daarom zal
het toezicht een slag dieper gaan om mogelijke bronnen van latere problemen
op te sporen en aan te pakken voordat deze zich vertalen in verslechterende
solvabiliteits- en liquiditeitsratio’s.
 Geleverde prestaties
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling
 Belangrijkste resultaten
 
 
 
 Goede uitvoering van
het toezicht
 
 1. Risicogebaseerd toezicht gericht op herstel: het preventieve
toezicht onder druk door inzet van capaciteit voor crisisgerelateerde werkzaamheden.a.
340 herstelplannen van pensioenfondsen zijn beoordeeld.b. Banken, verzekeraars
en beleggingsondernemingen en -instellingen zijn ook in 2009 intensief gemonitord,
en waar nodig zijn (correctieve) acties ondernomen.c. Intensivering van het
toezicht op verzekeraars door middel van stresstesten, de invoering van kwartaalrapportages
en kwantitatieve impact studies (RiSK) in het kader van Solvency II.2. Conform
Bazel II zijn krediet- en risicomodellen beoordeeld en supervisory reviews
en stresstesten uitgevoerd.3. Self-assessments integere bedrijfsvoering verzekeraars
(en toezicht op Pension Fund Governance) zijn volgens plan gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 Pro actief inspelen op externe
ontwikkelingen
 
 1.
DNB was intensief betrokken bij het trekken van lessen uit de kredietcrisis
en het implementeren van maatregelen.2. Voorbereiding op Solvency II op schema;
eerste RiSK-oefening georganiseerd en kwartaalrapportages voor verzekeraars
ingevoerd.3. Invoering toezicht op herverzekeraars: vergunningstraject voor
15 herverzekeraars zo goed als afgerond.4. Voortgang plan van aanpak principle-based
toezicht vooral zichtbaar in geleverde opleidingsinspanning.
 
 
 
 
 
 
 
 Continue verbetering van toezicht
 
 1.
Herijking toezichtvisie in verband met de crisis een jaar eerder dan gepland.2.
Externe beoordeling risicogebaseerd toezicht verzekeraars afgerond; implementatie
aanbevelingen gestart.3. Door verhoogde aandacht voor crisisgerelateerde maatregelen
vertraging ontstaan bij de verdere ontwikkeling van Quality assurance en Open
boek.
 
 
 
 
 Toezichtkosten etc.
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008
 2009
 
 
 Kosten DNB:
 
 
 
 
 Banken1
 € 35,04
mln.
 € 38,16 mln.
 
 
 Pensioenfondsen
 € 17,15
mln. 
 € 23,71 mln.
 
 
 Verzekeraars
 € 20,97
mln. 
 € 23,70 mln.
 
 
 Overige instellingen en sanctiewet
 € 7,95 mln.
 € 9,07
mln.
 
 
 FEC-eenheid
 € 0,14 mln.
 € 0,84
mln.
 
 
 Som der lasten
 € 81,24
mln.
 € 95,47 mln.
 
 
 Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten
 € 58,74 mln.
 € 74,65 mln.
 
 
 Gemiddeld aantal fte’s2
 642
 641
 
 
 
 
 
 1 Banken inclusief elektronische geldinstellingen en overige
kredietinstellingen (niet-banken).
 
 2 Direct personeel plus toegerekende ondersteuning.
 AFM
 Toezichttaak
 Als gedragstoezichthouder ziet de AFM toe op ordelijke en transparante
financiële marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen
en zorgvuldige behandeling van cliënten.
 Beleidsdoelen
 Hoofddoel van het toezicht is het bevorderen van eerlijke en transparante
financiële markten. Daartoe is de AFM actief op twee terreinen, te weten
financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.
 
 
 1. Financiële dienstverlening
 
 De AFM bevordert de zorgvuldige financiële dienstverlening aan consumenten.
Bedrijven en personen die financiële diensten verlenen, moeten deskundig,
betrouwbaar en integer zijn. De informatie van financiële ondernemingen
en pensioenuitvoerders dient feitelijk juist, begrijpelijk en niet misleidend
te zijn. De ondernemingen moeten handelen in het belang van hun klanten (zorgplicht).
 
 
 2. Kapitaalmarkten
 
 De AFM bevordert de eerlijke en efficiënte werking van kapitaalmarkten,
waarop beleggers kunnen vertrouwen. De toezichthouder handhaaft de spelregels
voor degenen die actief zijn op de markt van aandelen en andere effecten.
Marktmisbruik – gebruik van voorwetenschap, manipulatie of misleiding –
is verboden. Beursgenoteerde bedrijven moeten koersgevoelige informatie tijdig
en correct naar buiten brengen. De AFM handhaaft de regels voor de uitgifte
van effecten en openbare biedingen, voor financiële verslaggeving en
voor accountants die de verslaggeving controleren.
 Geleverde prestaties
 Enige kerncijfers:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 Omschrijving
 2008
 2009
 
 
 Financiële
dienst- verlening
 Adviseurs
en bemiddelaars
 Aantal
afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
 82
 116
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 21
 141
 
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 921
 273
 
 
 
 Aanbieders
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke
onderzoeken
 62
 45
 
 
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 11
 19
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 15
 47
 
 
 
 Integriteitstoezicht Wet handhaving consumentenbescherming
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
 0
 13
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 3
 0
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 0
 17
 
 
 
 
 Integriteitstoezicht vergunninghouders
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken*
 53
 85
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven*
 15
 31
 
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen*
 14
 19
 
 
 
 Integriteitstoezicht niet vergunninghouders
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
 546
 422
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 112
 77
 
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 83
 54
 
 
 
 Informatieverstrekking
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke
onderzoeken
 1 519
 293
 
 
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 173
 1 532
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 4
 4
 
 
 Kapitaalmarkten
 Emissies en openbare biedingen
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
 15
 7
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 13
 3
 
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 2
 0
 
 
 
 Marktmisbruik
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke
onderzoeken
 42
 61
 
 
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 0
 8
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 20
 13
 
 
 
 Melding
zeggenschap
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 2
 2
 
 
 
 
 Aantal meldingen zeggenschap en insider meldingsregeling
 2 448
 2 041
 
 
 
 
 Aantal te late meldingen
 161
 98
 
 
 
 Infrastructuur
 Aantal afgeronde instellingsspecifieke
onderzoeken
 8
 4
 
 
 
 
 Aantal adviezen/vvgb’s/notificaties/toetsingen
 17
 72
 
 
 
 
 Aantal beoordelingen reglementswijzigingen
 25
 15
 
 
 
 
 Aantal beoordelingen organisatie/systeemwijzigingen
 31
 43
 
 
 
 Financiële verslaggeving
 Aantal
afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
 63
 98
 
 
 Aantal formele toezichtmaatregelen
 36
 42
 
 
 
 
 
 Aantal deponeringen jaarverslagen
 312
 748
 
 
 
 Accountantsorganisaties
 Aantal afgeronde
instellingsspecifieke onderzoeken
 1
 122
 
 
 Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
 5
 5
 
 
 
 
 
 Aantal formele toezichtsmaatregelen
 0
 0
 
 
 
 
 * Deze prestatie-indicatoren zijn eveneens verwerkt bij de desbetreffende
toezichtcategorieën.
 
 1 Het vorig jaar gepresenteerde cijfer van 132 was incl. het
aantal ingetrokken vergunningen als gevolg van een faillissement van de onderneming.
Thans worden deze intrekkingen niet meer geteld als «toezichtmaatregel».
 Toezichtkosten etc.
 
 
 
 
 
 
 
 
 20081
 2009
 
 
 Aanbieders
 € 22,4 mln.
 € 24,4
mln.
 
 
 Accountantsorganisaties
 € 6,9 mln.
 € 5,7 mln.
 
 
 Adviseurs en bemiddelaars in financiële producten
 € 23,4 mln. 
 € 18,5 mln.
 
 
 Effecten uitgevende instellingen
 € 16,7 mln. 
 € 14,9 mln.
 
 
 Infrastructuur
 € 1,7
mln. 
 € 1,1 mln.
 
 
 Integriteit
 € 1,3
mln. 
 € 0,1 mln.
 
 
 Overig
 € 2,4
mln. 
 € 4,0 mln.
 
 
 Kosten van werkzaamheden die niet direct herleidbaar
zijn tot een wettelijke taak
 € 3,3 mln. 
 € 2,5 mln.
 
 
 Afschrijving eerder geactiveerde kosten
 € 8,0 mln.
 € 5,4
mln.
 
 
 Geactiveerde lasten ontwikkelde software
 € 0,3 mln.
 € 0,5 mln.
 
 
 Som der lasten
 € 86,4
mln. 
 € 77,1 mln.
 
 
 Aan onder toezichtgestelden toe te rekenen kosten2
 € 49,2 mln. 
 € 43,8 mln.
 
 
 Gemiddeld aantal fte’s
 434
 456
 
 
 
 
 
 1 Als gevolg van een stelselwijziging in de verantwoording
van de pensioenlasten 2009 zijn omwille van de vergelijkbaarheid de cijfers
voor 2008 aangepast.
 
 2 Inclusief de in het betreffende jaar gemaakte voorbereidingskosten
die later aan onder toezichtgestelden worden doorberekend.
 BIJLAGE 2: OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE
OVER INKOOP VAN ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL (INHUUR EXTERNEN)
 
 
 
 
 
 
 
 Programma- en apparaatskosten
(x € 1 000)
 
 
 
 1. Interim management
 303
 
 
 2. Organisatie- en formatieadvies
 238
 
 
 3. Beleidsadvies
 18 006
 
 
 4. Communicatieadvisering
 406
 
 
 
 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
 
 
 18 953
 
 
 
 
 
 
 
 5. Juridisch advies/ondersteuning
 7 689
 
 
 6. Advisering/ondersteuning opdrachtgevers automatisering
 18 194
 
 
 7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
 27 867
 
 
 
 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
 
 
 53 750
 
 
 
 
 
 
 
 8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
 121 830
 
 
 
 Ondersteuning Bedrijfsvoering
 
 
 121 830
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven inhuur externen
 
 
 194 533
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De uitgaven met betrekking tot de advieskosten inzake de kredietcrisis
hebben in 2009 het inhuurbeeld verzwaard met circa € 44 mln. Hiervan
is circa € 12 mln. doorbelast. Het nettoresultaat van deze advieskosten
is meegenomen in het bovenstaand overzicht. Indien de uitgaven inzake advieskosten
kredietcrisis buiten beschouwing worden gelaten, is er een feitelijke daling
van de uitgaven inhuur externen ten opzichte van 2008 waar te nemen.
 
 De totale uitgaven inhuur externen van het Ministerie van Financiën
bedraagt afgerond 10% van de totale personele uitgaven en bevindt zich
daarmee ruim onder de rijksbrede norm van 13%.
 
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 951, nr. 11.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 789, nr. 6.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 3, blz. 17.
 
 
 bron: RDW.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 52, blz. 11.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 10.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 10.
 
 
 Stb. 2009/611.
 
 
 Stb. 2009/564.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 066, nr. 78.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 6.
 
 
 December 2008 heeft de Monitoring Commissie Corporate Governance Code
(de Commissie Frijns) een geactualiseerde versie van de Nederlandse Corporate
Governance Code gepresenteerd.
 
 
 Stb. 2009/609.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 131.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 31 580, nr. 3.
 
 
 www.seo.nl.
 
 
 www.ape.nl.
 
 
 Zie Kamerstukken II 2008/09, 31 066, nr. 71 en bijbehorende bijlagen.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 013, nr. 6.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 59.
 
 
 Nota Deelnemingenbeleid (Kamerstukken II 2007/08, 28 165, nr. 69)
en (Kamerstukken II 2008/09, 28 165, nr. 97).
 
 
 De transactie luidt in US dollar. Ten behoeve van de Rijksbegroting en
het Financieel Jaarverslag van het Rijk worden bedragen omgerekend naar euro.
Voor de omrekening van de kasstromen wordt gebruik gemaakt van de ECB referentiekoers
op de dag van betaling.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 105.
 
 
 De transactie luidt in US dollar. Ten behoeve van de Rijksbegroting en
het financieel jaarverslag van het Rijk worden bedragen omgerekend naar euro’s.
Voor de omrekening van de kasstromen wordt gebruik gemaakt van de ECB referentiekoers
op de dag van betaling.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 28 165, nr. 69.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 28 165, nr. 97.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 101.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 105.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 104.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 103.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 28 165, nr. 97.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 28 165, nr. 98.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 789, nr. 6
 
 
 Het betreft de gemiddelde doorlooptijd van het hele behandelingstraject
van reguliere exportkredietverzekeringszaken. Het verschil tussen de netto
behandelduur en de totale doorlooptijd bestaat uit het posttraject en de tijd
waarin op informatie van aspirant verzekerde wordt gewacht (en de behandeling
dus stil ligt).
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 275, A en nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XIV, nr. 18.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 123, nr. 25.
 
 
 Kamerstukken II 2006/07, 27 581, nr. 29.
 
 
 Het structurele EMU-saldo wordt berekend op basis van de methode van de
Europese Unie.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 29 515, nr. 287 nr. 294 nr. 310.
 
 
 Voor een uitgebreide(re) beschrijving van deze garantstelling, zie Jaarverslag
BTW-Compensatiefonds over 2008.
 
 
 Zie Kamerstukken II 2008/09, 31 792, nr. 1, p. 29–30.
 
 
 Zie voor een meer uitgebreide beschrijving de ZBO-verantwoording van DNB
over 2009.
 
 
 Zie voor een meer uitgebreide beschrijving het jaarverslag van de AFM
over 2009.