Missile Defense; Brief ministers met nadere informatie standpunt Nederlandse regering over plannen VS inzake raketverdedigingssysteem (Missile Defense)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27857, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

16-07-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27857 nr. 1

05-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding1. Veranderende dreiging en veiligheidsrisico'sAmerikaanse dreigingsperceptie«Risicolanden»Dreiging2. Kernwapenbeleid3. De verschillende opties voor raketverdedigingssystemenDe MD-architectuurNational Missile DefenseBoost-phaseAlle opties openTheatre Missile Defence4. Gevolgen voor strategische stabiliteitABM-verdragRuslandChina5. Wapenbeheersing en non-proliferatieWapenbeheersingNon-proliferatie6. Consultaties7. Nederlandse visieOntwikkeling van het strategische denken in de VSRol voor raketverdedigingssystemen en eventuele samenwerking
op dit gebiedOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27857Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 857Missile Defensenr. 1BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 juli 2001In reactie op het verzoek van de Vaste Commissie voor Buitenlandse Zaken
om nadere informatie over het standpunt van de Nederlandse regering over de
Amerikaanse plannen inzake Missile Defense, hebben wij de eer U als volgt
te berichten, ten vervolge op de brieven aan Uw Kamer inzake Missile Defense
van 30 augustus 2000 (26 800 V, nr. 122) en van 17 april 2001 (27 400
V, nr. 68) alsmede onder verwijzing naar de antwoorden van de Minister van
Buitenlandse Zaken op vragen van het lid Van den Doel van 14 juli 2000 (Aanhangsel
Handelingen nr. 1562, vergaderjaar 1999–2000).InleidingMet het aantreden van de regering Bush is door de VS de weg naar een raketverdedigingssysteem
tegen risicolanden vastbesloten ingeslagen. De reikwijdte van een raketverdedigingssyteem
is in beginsel uitgebreid van enkel National Missile
Defense tot een breder, gelaagd systeem, waarbinnen ook VS-troepen overzee
en bondgenoten beschermd zouden moeten worden.De nieuwe VS-regering is bezig met een proces van diepgaande herbezinning
op het eigen veiligheidsbeleid, die aan Amerikaanse zijde qua belang wordt
vergeleken met de overgang begin jaren zestig van «massive retaliation»
naar «flexible response». De op basis van de Presidential Directive
on Transforming Deterrence in gang gezette «strategic review»
moet ten eerste leiden tot een conceptueel raamwerk voor afschrikking, in
het licht van de huidige en toekomstige dreigingen. Ten tweede tot een conceptuele
basis voor de vaststelling van de behoefte aan kernwapens, waarbij –
zoveel is al duidelijk – de VS ruimte ziet voor aanzienlijke verdere –
al dan niet wederkerige – reducties van strategische kernwapens. Aanbevelingen
inzake raketverdediging vormen een derde element van de «strategic review».
Op dit moment zijn de uitkomsten daarvan nog niet bekend. Wel
zijn er aanwijzingen dat sprake zal zijn van een aantal mogelijk vergaande
veranderingen in de strategische uitgangspunten.In deze brief zullen wij nader ingaan op de Amerikaanse ideeën over
veranderingen in het strategische landschap en de veranderingen die daaruit –
voor zover thans bekend – naar Amerikaanse mening voort zouden moeten
vloeien. In onze analyse gaan wij in op de veranderende dreiging, op mogelijke
raketverdedigingssystemen, en op de mogelijke gevolgen van deze veranderingen
voor de strategische stabiliteit, voor de relatie met Rusland en China en
voor de internationale wapenbeheersing en non-proliferatie. Wij zullen besluiten
met de visie van de Nederlandse regering.1. Veranderende dreiging en veiligheidsrisico'sAmerikaanse dreigingsperceptieDe VS-regering is van mening dat de dreigingen en veiligheidsrisico's
tegenwoordig fundamenteel anders zijn dan die tijdens de Koude Oorlog, waarbij
met name in het oog springt het wegvallen van een enkele, voorspelbare vijand,
waarvoor in de plaats is gekomen een groep van minder voorspelbare en meer
tot risico nemen geneigde landen. Sommige van deze landen streven het bezit
na van massavernietigingswapens en – in toenemende mate ook –
ballistische raketten als instrumenten van regionale machtspolitiek en diplomatieke
dwang, en als afschrikkinginstrument tegen de VS en zijn bondgenoten. Naar
hun aard zijn deze staten minder berekenbaar dan de voormalige Sovjet-Unie
en er bestaat dus bij de VS twijfel over de effectiviteit van traditionele
afschrikking tegen deze staten. In algemene zin vergt de onvoorspelbaarheid
van de toekomstige internationale veiligheidssituatie volgens de nieuwe Amerikaanse
regering een strategie die voldoende flexibel is om het hoofd te kunnen bieden
aan al dan niet voorziene dreigingen van uiteenlopende aard. Daarom is de
Amerikaanse regering van mening dat een eigentijdse afschrikkingspolitiek
naast offensieve nucleaire capaciteiten ook defensieve systemen tegen raketten
moet bevatten. Doordat deze defensieve systemen risicolanden de mogelijkheid
ontzeggen de VS (en wellicht bondgenoten) met raketten te treffen, vormen
deze systemen naar de mening van de VS een wezenlijke aanvulling op de afschrikking
met kernwapens.«Risicolanden»Onder meer in zijn brief aan Uw Kamer van 20 mei 1998 over de proliferatie
van nucleaire, biologische en chemische wapens en de Nederlandse Krijgsmacht
(26 051, nr. 1), heeft de Minister van Defensie destijds uiteengezet
welke landen zich bezighouden met de verwerving en ontwikkeling van een capaciteit
op het terrein van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen.
Landen die hun capaciteiten op het gebied van ballistische raketten en massavernietigingswapens
uitbreiden zijn ondermeer Noord-Korea, Iran, Irak, Libië, Syrië
en ook India, Pakistan, Israël en China. Deze lijst is sindsdien niet
veranderd en vastgesteld moet worden dat de beschreven ontwikkelingen evenmin
fundamenteel zijn gewijzigd, zoals ook uit onze antwoorden op diverse vragen
van Uw Kamer terzake in de afgelopen jaren duidelijk is geworden. Wat betreft
de proliferatie van raketten en rakettechnologie is daar sinds 1998 bijgekomen
dat enkele staten die aanvankelijk ontvangers waren van materiaal uit de traditionele
leverancierstaten (RF, China en Noord-Korea) thans zelf leveranciers zijn
geworden (met name Pakistan en Iran). Er is bovendien sprake van toenemende
samenwerking tussen diverse risicolanden. De staten die primair tot zorg stemmen, en die wij zullen aanduiden met
de term risicolanden, zijn Noord-Korea, Iran en
Irak en in mindere mate Libië en Syrië, waarvan Iran, Syrië
en Libië reeds nu al technisch gezien in staat zijn zuidelijke delen
van het NAVO-grondgebied met tactische ballistische raketten te bereiken.
In de brief aan Uw Kamer van 30 augustus 2000 (26 800 V, nr. 122) is
aangegeven dat bij de inschatting van de vraag in hoeverre van deze capaciteiten
ook een werkelijke dreiging uitgaat voor Nederland en de overige NAVO-landen
meerdere factoren een rol spelen, waaronder de relatie met de afschrikking
van de NAVO, de politieke motieven van betreffende landen (intenties) en de
effectiviteit van non-proliferatieregiems en -verdragen. Onder punt 8 zal
hierop nader worden ingegaan. Hieronder zullen de belangrijkste risicolanden
kort worden besproken, onder aantekening dat in de afgelopen jaren op diverse
momenten, mede in antwoord op vanuit Uw Kamer gestelde vragen op de situatie
in enkele van de beschreven landen, uitgebreider is ingegaan.Noord-Korea heeft het meest uitgebreide rakettenarsenaal
en is een belangrijke bron van proliferatie van raketten, raketonderdelen
en -technologie. De raketprogramma's van andere risicolanden zijn voor een
belangrijk deel hierop gebaseerd. In 1998 lanceerde het land een drietrapsraket
die 5600 km. verder in de Stille Oceaan landde (waarschijnlijk een mislukte
ruimtelancering). Dit feit gaf de NMD-discussie in de VS een extra duw in
de rug. Er wordt vanuit gegaan dat Noord-Korea beschikt over een uitgebreid
arsenaal chemische wapens en in elk geval de ingrediënten voor een kernwapen.
Noord-Korea weigert reeds sinds vele jaren inspecties door het IAEA van zijn
nucleaire installaties toe te staan, ondanks diplomatieke druk. Op diverse
wijzen tracht de internationale gemeenschap druk op Noord-Korea te houden
om het land te bewegen wederom IAEA-inspectie toe te staan en een eind te
maken aan de proliferatie van raketten en rakettechnologie, alsmede de eigen
programma's op het gebied van ballistische raketten en massavernietigingswapens te
stoppen.Sinds 1994 is een tussen de VS en Noord-Korea afgesloten Agreed Framework
van toepassing, waarbinnen Noord-Korea afziet van verdere ontwikkeling van
een in aanbouw zijnde zwaarwater kernreactor in ruil voor levering van olie
en bouw van een tweetal lichtwaterreactoren voor civiel gebruik (die minder
proliferatiegevoelig zijn). Ondermeer via de Korean Energy Development Organisation
(KEDO), waaraan ook de EU deelneemt, wordt uitvoering gegeven aan het Agreed
Framework. De nieuwe Amerikaanse regering heeft het beleid t.a.v. Noord-Korea
in de afgelopen maanden aan een evaluatie onderworpen en de uitkomst daarvan
lijkt te zijn dat de besprekingen tussen de VS en Noord-Korea weer zullen
worden hervat. Wel heeft de VS aangegeven dat een zwaar accent zal worden
gelegd op verificatie van eventueel te maken en gemaakte afspraken. De EU
heeft eerder dit jaar besprekingen met Noord-Korea gevoerd, waarbij door President
Kim Jung-Il is gesteld dat Noord-Korea zich zal houden aan het eigen moratorium
op rakettesten, maar dat het om economische redenen niet kan afzien van export
van raketten en rakettechnologie.Iran ontwikkelt een eigen ballistische raket,
de SHAHAB. De SHAHAB-3 heeft op dit moment een – getest – bereik
van ca. 900 km., maar is waarschijnlijk nog niet militair inzetbaar. In het
antwoord van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen van het lid Wilders
van 21 juli 2000 (Kamerstuk 1726) is op deze raket en de politieke betekenis
daarvan dieper ingegaan. Er zijn voorts berichten over de ontwikkeling van
een SHAHAB-4 en een SHAHAB-5, die uiteindelijk in een Intercontinentale Ballistische
Raket (ICBM) zouden moeten uitmonden, maar over de stand van deze projecten,
die volgens Teheran zelf uitsluitend betrekking hebben op het vreedzame Iraanse
ruimtevaartprogramma, is weinig bekend.Er zijn aanwijzingen dat Iran, ondanks het feit dat het partij is bij
het NPV en een «full scope» waarborgenovereenkomst met het IAEA
heeft, werkt aan de infrastructuur die het mogelijk maakt een kernwapen te
ontwikkelen. Er moet rekening mee worden gehouden dat Iran met buitenlandse
steun binnen 10 jaar beschikt over een al dan niet rudimentair kernwapen en
over raketten die grote delen van het NAVO-grondgebied kunnen bereiken.Vanwege de Iraanse ambities op het gebied van ballistische raketten en
de mogelijke verwerving van massavernietigingswapens, inclusief een kernwapencapaciteit,
is de regering bezorgd over samenwerking op militair en nucleair gebied tussen
Iran en Russische bedrijven en instellingen, zoals ondermeer aan Uw Kamer
bericht in het antwoord van de Minister van Buitenlandse Zaken in antwoord
op vragen van de leden Wilders en Weisglas van 4 april 2001 (Kamerstuk 993).
Daarbij zij aangetekend dat Rusland stelt zijn non-proliferatieverplichtingen
ook binnen deze samenwerking na te blijven komen.Irak zag zijn omvangrijke nucleaire, biologische
en chemische wapenprogramma's tijdens en na de Golf-oorlog sterk teruggeworpen.
Niettemin blijft onzeker of er nieuwe pogingen op dit terrein worden ondernomen
en hoe succesvol die zijn. De kennis en expertise zijn aanwezig en kunnen
voor programma's toegepast worden. Tempo van ontwikkeling is sterk afhankelijk
van het internationale regiem voor Irak (UNMOVIC, sancties etc.) en importen.
Volgens VS inlichtingendiensten en de Bundesnachrichtendienst zou Irak met
buitenlandse steun binnen drie jaar een kernwapen kunnen bezitten. Ook zijn
er berichten dat Irak in 2005 de beschikking zou kunnen hebben over middellange-afstandsraketten,
waarmee delen van Europa bereikt zouden kunnen worden. Of deze tijdspannen
realistisch zijn is niet met zekerheid te zeggen en zal, als gezegd, sterk
afhangen van het sanctieregiem tegen Irak. Deze zorgen en onzekerheden onderstrepen
dat er zo spoedig mogelijk een hervatting van wapeninspecties dient te komen.Libië heeft een beperkte rakettencapaciteit,
die het tracht uit te breiden. Het ontvangt raketten en rakettechnologie vanuit
ondermeer Noord-Korea en Iran. Voorts gaat de regering ervan uit dat Libië
in elk geval de capaciteit heeft chemische wapens te produceren. Libië
is geen partij bij het CW-verdrag, naar eigen zeggen zolang andere landen
in de regio de beschikking hebben over massavernietigingswapens. Libië
is slechts op zeer beperkte schaal nucleair actief, is partij bij het NPV
en heeft een «full scope» waarborgenovereenkomst met het IAEA.
De regering gaat ervan uit dat Libië niet
de beschikking heeft over kernwapens en ook geen
programma ter verwerving daarvan van enig belang heeft. Evenmin zijn er aanwijzingen
dat Libië een BW-programma van enige betekenis heeft.Syrië tracht zijn arsenaal aan ballistische
raketten uit te bouwen, voornamelijk met Noord-Koreaanse hulp en materiaal,
alsmede met Iraanse hulp en materiaal, zoals ook is bericht in het antwoord
van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen van de leden Wilders en Weisglas
van 4 april 2001 (Kamerstuk 993). Syrië is geen partij bij het CW-verdrag,
naar eigen zeggen vanwege het feit dat Israël geen partij bij het NPV
is. De regering gaat er op grond van de haar beschikbare informatie van uit
dat Syrië over chemische wapens beschikt. De regering gaat ervan uit
dat Syrië niet de beschikking heeft over
kernwapens en ook geen programma ter verwerving
daarvan van enig belang heeft. Evenmin zijn er aanwijzingen dat Syrië
een BW-programma van enige betekenis heeft. DreigingDoor primair uit te gaan van capaciteiten van risicolanden sec, is de Amerikaanse inschatting van dreiging soms anders dan die
in Europa, waar men, naast capaciteiten, over het algemeen ook meer let op
de intenties. Die onderscheiden inschatting heeft ook te maken met de verschillende
geografische positie en de verschillende rol die de Atlantische partners op
het wereldtoneel spelen. De VS is, anders dan Europa, wereldwijd veiligheidsverplichtingen
aangegaan, waardoor de kans groter is dat zij in de toekomst betrokken raakt
bij een conflict met een risicoland. De capaciteit van een risicoland om de
VS met een lange-afstands ballistische raket te bereiken, wordt door de VS
gezien als een inperking van de eigen handelingsvrijheid (men zou immers door
chantage afgeschrikt kunnen worden om in te grijpen in een bepaalde regionale
crisis c.q. bondgenoten of bevriende landen te hulp te komen), terwijl de
Europese bondgenoten een dergelijke overweging minder snel maken. Wel hebben
of ontwikkelen Europese bondgenoten, waaronder Nederland, net als de VS verdedigingssystemen
tegen raketten met een korte en middellange dracht (Theatre Missile Defense,
TMD, zie hieronder). De overheersende opvatting
in Europa lijkt te zijn dat er is sprake van een verontrustende tendens, maar
(nog) niet van een acute dreiging voor het eigen grondgebied.2. KernwapenbeleidDe VS onderwerpt ook zijn kernwapenbeleid aan een herziening, mede in
het licht van de veranderende dreiging. De resultaten hiervan zijn niet voor
oktober 2001 verwachtbaar. De Amerikaanse regering voorziet alsdan een nieuwe
ronde van consultaties, zo heeft ook de Amerikaanse onderminister van Defensie,
Wolfowitz, tegen de Minister van Buitenlandse Zaken verklaard, tijdens diens
recente bezoek aan Washington. Nu al is duidelijk dat toegewerkt zal gaan
worden naar een aanzienlijk kleiner strategisch kernwapenarsenaal.De regering-Bush overweegt niet het nucleaire beleid van de NAVO te veranderen
of belangrijke aanpassingen door te voeren van de nucleaire strijdkrachtenstructuur
in Europa.3. De verschillende opties voor raketverdedigingssystemenTegen deze achtergrond dient de plaats van Missile Defense in de Amerikaanse
strategie te worden gezien. Voor alle duidelijkheid is het goed om eerst aan
te geven in welke strategische context Missile Defense tijdens de regering
Clinton werd gezien. Begin 1999 besloot de regering-Clinton $ 6,6 miljard
te reserveren voor de plaatsing van een National Missile Defense (NMD)-systeem
voor de bescherming van het Amerikaanse vasteland tegen maximaal enkele tientallen
door een «staat van zorg» afgevuurde strategische raketten. Het
beoogde systeem onderscheidde zich daardoor wezenlijk van Reagan's Strategic
Defense Initiative (SDI), dat gericht was tegen het omvangrijke strategische
rakettenarsenaal van de Sovjet-Unie. Ook onderscheidde het zich van Theatre
Missile Defense (TMD)-systemen, welke uitsluitend geschikt zijn voor de onderschepping
van tactische raketten, die een veel geringer bereik en snelheid hebben (in
1997 waren president Clinton en president Jeltsin al overeengekomen dat de
ontwikkeling van TMD-systemen om die reden niet strijdig is met het ABM-verdrag).Het besluit van de regering-Clinton kwam tot stand onder druk van het
Congres. Deze druk was in de loop van 1998 sterk toegenomen na het rapport
van de commissie-Rumsfeld over de – volgens die commissie sneller
dan tot dan toe aangenomen – ontwikkeling en verspreiding van rakettechnologie
en na de onverwachte proeflancering door Noord-Korea van een drietrapsraket
(de beheersing van meertrapsrakettechnologie maakt een substantieel groter
bereik van ballistische raketten mogelijk). De regering-Clinton voerde bovendien
aan dat bescherming tegen de raketten van risicolanden nodig was om voor de
VS maximale handelingsvrijheid te behouden tijdens eventuele crises.De benadering van de regering-Bush verschilt in een aantal opzichten van
die van haar voorganger. De regering Bush laat er geen twijfel meer over bestaan
dat de weg van een raketverdediging tegen strategische raketten moet worden
ingeslagen. Zij is van mening dat het – ook vanuit moreel oogpunt –
ondenkbaar is dat een Amerikaanse President een veiligheidsbeleid zou voeren
dat de Amerikaanse bevolking onverdedigd zou laten tegen dreigingen die reëel
zijn en waarop een antwoord gevonden kan worden.Een ander verschil met de Clinton-jaren is dat Missile Defense een hoeksteen
vormt van het nieuwe strategische denken «in wording». De VS benadrukt
wel dat het bij een toekomstige MD-configuratie v.w.b. lange-afstandsraketten
nog steeds zal gaan om verdediging tegen de dreiging die uitgaat van de «staten
van zorg», d.w.z. om een verdediging tegen een relatief beperkt aantal
van deze raketten. De te ontwikkelen Missile Defense is niet gericht tegen RF (en China) en is niet bedoeld om bescherming
te bieden tegen het omvangrijke Russische strategische kernwapenarsenaal.Een derde verschil met de Clinton-jaren is dat de regering-Bush nadrukkelijk
heeft laten weten dat de te ontwikkelen gelaagde raketverdediging ook bescherming
kan bieden aan bondgenoten en dat zij in dat verband aanstuurt op samenwerkings-mogelijkheden,
ook met de Russische Federatie.De MD-architectuurM.b.t. de vorm die een MD-systeem zou kunnen aannemen kunnen de volgende
elementen worden onderscheiden.National Missile DefenseBij NMD, zoals dat onder de regering-Clinton is geconcipieerd, ging het
om een beperkt (100 interceptoren) systeem van een grondgebonden raketverdediging,
waarmee intercontinentale ballistische raketten (ICBM's) buiten de atmosfeer
moeten worden onderschept. Voor een dergelijk systeem zijn moderniseringen
vereist van enkele radarstations buiten de VS (kandidaten zijn Fylingdales
in het VK en Thule op Groenland) en dient een aantal satellieten in omloop
gebracht te worden voor de sturing van de onderscheppingsraket.Boost-phaseEen andere MD-variant betreft de technisch zeer moeilijk te verwezenlijken
onderschepping in de lanceringsfase, de periode waarin de voortstuwingsraket
het wapen buiten de atmosfeer brengt, van een ballistische raket. In deze
fase is de raket nog relatief traag, slecht manoeuvreerbaar, makkelijk te
detecteren (vanwege de grote hittestraling) en bovendien in beginsel nog boven
vijandelijk terrein. Onderschepping in deze fase heeft dus voordelen. Voor
succesvolle onderschepping dient men wel in de buurt van de lanceerinrichting
te zijn. De VS denkt op dit moment vooral aan ontwikkeling van laserwapensystemen
aan boord van Boeing 747-vliegtuigen («airborne laser»;
ABL). Overigens is dit lasersysteem vooral bedoeld tegen tactische ballistische
raketten (en daarmee TMD-gerelateerd). Een nadeel van dit systeem is dat men
gelet op het maximale bereik dichtbij of mogelijk in het luchtruim van de
agressor moet vliegen, hetgeen additionele militaire middelen vergt om de
ABL te beschermen. Ook het Navy Theatre Wide-systeem (zie hieronder) zou onder
bepaalde omstandigheden geschikt zijn voor «boost phase» interceptie. Alle opties openElke optie roept tal van vragen op over de technische haalbaarheid, de
inzetmogelijkheden en de kosten. Ook de regering-Bush heeft nog geen keuze
gemaakt («we will go with what works»), al is er sympathie voor
een combinatie van systemen in een gelaagde structuur en voor de – technisch
zeer moeilijk te verwezenlijken – onderschepping van raketten in de
«boost-phase». Duidelijk is wel dat de regering-Bush haar voorganger
verwijt dat zij alles had gezet op één optie. De komende tijd
zal de VS zich richten op de ontwikkeling van de uiteenlopende systemen in
het kader van een «robust development, testing and evaluation program».
Tevens wordt overwogen zo snel mogelijk nog niet volledig ontwikkelde systemen
(«rudimentary capabilities») te ontplooien. De uiteindelijke MD-architectuur
zal afhankelijk zijn van de beschikbare technologie en de middelen die het
Congres ter beschikking zal willen stellen.Theatre Missile DefenceNaast dit – nog in ontwikkelingsfase verkerende – systemen
voor de verdediging van de continentale VS, zijn er de afgelopen jaren diverse
systemen ontwikkeld die zich richten op raketten voor de korte en de middellange
dracht. Deze verdedigingssystemen zijn vooral geschikt voor de bescherming
van militaire eenheden en objecten in het kader van crisisbeheersingsoperaties
en worden daarom ook wel aangeduid als Theatre
Missile Defense (TMD). De belangrijkste, deels reeds in vergevorderde staat
van ontwikkeling zijn de systemen «Patriot Advanced Capability»-raketten
(PAC-3), die in het lagere deel van het luchtruim kortedracht ballistische
raketten, kruisvluchtraketten en vliegtuigen kunnen uitschakelen; Theater
High Altitude Air Defense (THAAD), een bij de Amerikaanse landmacht in ontwikkeling
zijnd systeem voor het hogere luchtruim en buiten de dampkring. Een derde
systeem dat hier vermelding verdient in het Navy Theatre Wide (NTW) systeem,
dat voortbouwt op het reeds bestaande Navy Area systeem en wordt geplaatst
op AEGIS-fregatten. Het Navy Area systeem omvat een verdediging binnen de
dampkring tegen inkomende ballistische raketten, alsmede standaard luchtverdediging,
op basis van de Standaard Raket (vanaf 2003 in productie). Navy Theatre
Wide beoogt deze capaciteit uit te bouwen tot interceptie buiten de dampkring.Nederland is binnen de NAVO een van de meest actieve bondgenoten op het
vlak van TMD. Vooral in het kader van crisisbeheersingsoperaties moeten uitgezonden
eenheden rekening houden met de inzet van nucleaire, biologische en chemische
wapens. Om die reden besloot het vorige kabinet het Patriot-luchtverdedigingssysteem
te moderniseren en uit te rusten met PAC-3 raketten. De Tweede Kamer heeft
in december 1997 ingestemd met deze behoeftestelling. Naast de investering
in de PAC-3 wordt, samen met Duitsland, tevens bestudeerd of het mogelijk
en wenselijk is de luchtverdedigings- en commandofregatten uit te rusten met
een soortgelijke capaciteit. 4. Gevolgen voor strategische stabiliteitABM-verdragHet Anti Ballistic Missile Systems (ABM)-verdrag uit 1972 legde het beginsel
van de wederzijdse afschrikking vast. Het bepaalt dat de partijen (VS en RF)
slechts een zeer beperkte – lokale – raketverdediging mogen bouwen.
Tegen de achtergrond van de veranderende dreiging ziet de Bush-regering geen
rol meer weggelegd voor het huidige ABM-verdrag. Het ABM-verdrag moet daarom
volgens Washington worden vervangen, veranderd of verwijderd.Washington vertrouwt erop dat het mogelijk zal zijn met Moskou hierover
een open discussie te voeren. De VS zal Rusland daarbij ervan trachten te
overtuigen dat de ontwikkeling van de voorziene structuur van Missile Defense
geen bedreiging vormt voor de Russische nucleaire afschrikking omdat het om
een systeem zal gaan met een beperkte capaciteit, gericht op een beperkte
groep risicolanden.De VS wil toe naar een «new framework» dat de «new co-operative
relationship» met Rusland – in elk geval niet meer die van tegenstanders –
meer recht doet. Hoe een dergelijk raamwerk er in de praktijk uit zal moeten
zien, is nog onduidelijk. Daarbij dient men zich overigens wel dient te realiseren
dat de VS en Rusland kwetsbaar zullen blijven voor elkaars strategische kernwapens
(«mutual assured destruction»).RuslandRusland onderschrijft wel dat sprake is van een toenemende – regionale –
dreiging die uitgaat van de proliferatie van massavernietigingswapens en ballistische
raketten voor de korte en de middellange afstand (ondermeer nog tijdens de
jongste NAVO-Raad van Ministers van Defensie bij monde van de Russische Minister
van Defensie, Sergej Ivanov). Het is het er ook mee eens dat een deel van
het antwoord gevonden moet worden in defensieve systemen. Het heeft de NAVO
daartoe voorstellen gedaan voor de ontwikkeling van een pan-Europees TMD-systeem.
Rusland geeft aan met Europese landen te willen samenwerken om een pan-Europees
systeem te ontwikkelen tegen niet-strategische ballistische raketten. In de
voorstellen wordt een drietal richtingen aangegeven; een dreigingsanalyse,
het uitwerken van een militair-technisch concept voor het verdedigingsysteem,
en het bepalen van volgorde, schaal en tijdpad voor het ontplooien van een
dergelijk systeem. De voorstellen zijn duidelijk ook bedoeld als alternatief
voor de Amerikaanse MD-plannen. Het voorstel valt volgens RF nadrukkelijk
binnen de bepalingen van het ABM-verdrag, resulterend in een mobiel verdedigingsysteem
tegen tactische ballistische raketten.Rusland ziet de Amerikaanse plannen met zorgen aan. Vooral de Amerikaanse
uitspraken dat het Anti Ballistic Missile (ABM)-verdrag desnoods eenzijdig
zal worden opgezegd indien Rusland niet wil instemmen met amendering, steken.
De RF wil strategische pariteit met de VS handhaven en niet nog verder achterlopen
op de VS als enige supermacht. De RF is bevreesd in een nieuwe wapenwedloop
getrokken te worden, dan wel in een race om opbouw van defensieve systemen.
Wijziging van het ABM-verdrag heeft Rusland tot nu toe krachtig afgewezen.Rusland wijst echter de ontwikkeling van een MD-systeem tegen intercontinentale
ballistische raketten van de hand en houdt vast aan het bestaande ABM-verdrag,
zo bleek opnieuw uit recent Amerikaans-Russische overleg in Moskou. De consultaties
werden door Rusland op zich zeer op prijs gesteld, hetgeen ook
tot een verbetering in de atmosfeer tussen Rusland en de VS heeft geleid.
(«a change in atmosphere, not in substance», zo beschrijft Moskou
de Amerikaanse opstelling.). De dreiging zoals Washington die schetst v.w.b.
intercontinentale ballistische raketten, is volgens Moskou niet of nauwelijks
aanwezig, en het ABM-verdrag is in Russische ogen de garant van een stabiele
strategische verhouding tussen de twee nucleaire supermogendheden.Ook een beperkte invoering van MD (mogelijk gemaakt door een aanpassing
van het verdrag) zou naar de mening van Moskou destabiliserende consequenties
hebben, aangezien het de VS de mogelijkheid zou geven de grondslag te leggen
voor een veelomvattender MD-architectuur en, in een later stadium, een succesvolle
«uitbraak» naar een vorm van raketverdediging die een bedreiging
zou vormen voor de strategische pariteit tussen Rusland en de VS. Daarbij
moet tevens in ogenschouw worden genomen dat de RF in zijn militaire doctrine
een grotere plaats aan tactische kernwapens heeft toebedeeld dan in de tijden
van de Sovjet-Unie het geval was. Het risico dat de VS een positie van overwicht
zou verkrijgen zou des te groter zijn indien Rusland tegelijkertijd in zou
stemmen met zeer vergaande reducties in de strategische kernwapens. Rusland
wil vasthouden aan Mutual Assured Destruction en aan Russische zijde zijn
reeds dreigementen geuit dat Rusland bij opzegging door de VS van het ABM-verdrag
zich niet meer zal houden aan de met de VS in de START-verdragen overeengekomen
reducties en restricties. Het zou overgaan tot het plaatsen van meervoudige
nucleaire koppen op zijn intercontinentale raketten en zo zijn nucleaire strategische
vermogen uitbreiden. Voor het ontwikkelen van een eigen systeem van strategische
raketverdediging ontbreekt het Rusland immers aan de middelen, en wellicht
ook de kennis. De Russische Federatie heeft wel de Amerikaanse bereidheid
tot verregaande reducties verwelkomd en aangegeven eveneens zelf bereid te
zijn terzake zeer ver te gaan.De VS is van mening dat met Rusland wel tot een vergelijk valt te komen
over aanpassing van het ABM. Het zou geen keuze hebben (omdat opzegging van
het ABM-verdrag door de VS de Russen in een nog lastiger positie zou plaatsen).
VS schat in dat de Russen wel willen praten, zeker omdat zij tot een akkoord
zouden willen komen over lagere plafonds voor strategische raketten, een financiële
en militair-politieke noodzaak voor de RF. Bovendien denkt de VS aan samenwerking
op MD-gebied. Toch moet niet te lichtzinnig worden gedacht over het vermogen
van de Russen om militair te difficulteren in geval van unilaterale Amerikaanse
stappen: bv. «re-MIRV-ing» (voorzien van meerdere kernkoppen)
van ballistische raketten, afleidingssystemen («decoys») en hervatting
van het Russische anti-satellietprogramma.ChinaInvoering door de VS van een raketverdedigingssysteem heeft ook gevolgen
voor de relatie van de VS met China en via deze relatie voor de positie van
China in de eigen regio. China heeft onder het ABM-verdrag een «free
ride» in zijn strategische relatie met de VS; immers, omdat de VS en
Rusland geen verdediging tegen ballistische raketten mogen hebben, heeft China
met een zeer beperkt aantal intercontinentale raketten toch een geloofwaardige
afschrikking jegens beide landen. Ook bij een beperkt MD-systeem dat de continentale
VS afschermt, wordt dit in theorie anders. Het huidige intercontinentale Chinese
kernwapenarsenaal zou namelijk door een beperkt MD-systeem kunnen worden gepareerd
en daarmee zou de Chinese nucleaire afschrikking jegens de VS kunnen worden
opgeheven. De grootste Chinese zorg t.a.v. MD is dat China niet meer
de minimale afschrikking zou hebben om in eigen regio handelingsvrijheid –
tegenover Taiwan – te hebben.Het is dan ook niet uit te sluiten dat China in hoog tempo zijn strategische
arsenaal zal uitbouwen, waartoe het alle ruimte heeft aangezien tussen de
VS en China op dit vlak geen wapenbeheersingsakkoorden zijn gesloten. Volgens
de VS was China dit toch al van plan en speelt raketverdediging die de VS
afschermt hooguit een marginale rol. Uit recent Amerikaans-Chinees overleg
zou zijn gebleken dat China zich meer acute zorgen maakt over de opbouw van
een ABM-capaciteit, inclusief Theatre Missile Defense, ter verdediging van
Taiwan (en Japan). China heeft in een eerste reactie op de rede van President
Bush aangegeven in voorkomend geval systemen te ontwikkelen die MD kunnen
weerstaan of vernietigen.De VS op zijn beurt heeft zorgen over China's agressieve houding jegens
Taiwan, over Chinese steun aan proliferatie van rakettechnologie en nucleair
materiaal en technologie aan «landen van zorg» en over de regionale
machtsambities van Peking.Een groeiend antagonisme tussen de VS en China kan niet alleen gevolgen
hebben voor de veiligheidssituatie in Oost-Azië en mogelijk ook in Zuid-Azië,
ook het internationale wapenbeheersingssysteem wordt hierdoor beïnvloed.
In de Geneefse Ontwapeningsconferentie wordt vooruitgang door China geblokkeerd,
in hoge mate vanwege deze kwestie. Overigens heeft de VS onlangs wel eerste
officiële besprekingen met China over Missile Defense gevoerd.5. Wapenbeheersing en non-proliferatieWapenbeheersingDe strategische stabiliteit tussen de VS en Rusland heeft de afgelopen
jaren mede gerust op een structuur van wapenbeheersingsverdragen inzake strategische
raketten (de SALT- en START-verdragen) en het ABM-verdrag. De nieuwe Amerikaanse
regering staat kritisch t.a.v. belangrijke onderdelen van de tot nu toe gevolgde
aanpak voor wapenbeheersing. Zo bekritiseert een aantal gezaghebbende Amerikaanse
regeringsfunctionarissen de onderhandelingen met Rusland over strategische
kernwapens (de zogenaamde START-onderhandelingen) als een zeer moeizaam en
tijdrovend proces, waarbij de VS voor de omvang van hun kernwapenarsenaal
gijzelaar zijn geworden van de Russische opstelling. De gedachten gaan daarom
uit naar een proces van unilateraal te bepalen, maar wel in parallelle richting
gaande reducties.De VS acht zich in dat geval kennelijk in staat om zijn strategische arsenaal
drastisch te beperken met behoud van zijn strategische positie, er vanuitgaande
dat Rusland hetzelfde wil. Daarmee zou echter ook het gehele START-proces
in het geding kunnen komen, zo heeft Rusland al laten weten. Anderzijds biedt
het door Bush tijdens de verkiezingscampagne geuite voornemen het Amerikaanse
strategische kernwapenarsenaal sterk te verkleinen mogelijk aanknopingspunten
voor een Amerikaans-Russisch akkoord gekoppeld aan een aanpassing van het
ABM-verdrag. Ook Rusland heeft, vooral om financiële redenen, belang
bij een aanzienlijke verlaging van het aantal strategische kernwapens.Non-proliferatieNaast twijfels over nut en mogelijkheden van bilaterale wapenbeheersing
op basis van verdragen, heeft de regering Bush ook minder vertrouwen in de
internationale afspraken met betrekking tot non-proliferatie. Deze hebben
in de bredere toekomstige strategie tegen de nieuwe dreiging zeker een plaats,
maar de ervaring heeft volgens Washington geleerd dat deze niet afdoende zijn
en te veel lekken kennen. De toegenomen twijfels over nut en effectiviteit
van het regiem van multilaterale wapenbeheersing en non-proliferatie hebben
een tendens aangewakkerd op een selectieve manier naar wapenbeheersingsverdragen
te kijken. Deze tendens kan ertoe leiden dat de VS wapenbeheersing «à
la carte» zou gaan bedrijven. Deze neiging is bijvoorbeeld reeds zichtbaar
in de weigering tot dusverre het Alomvattend Kernstopverdrag (CTBT) te willen
ratificeren en de terughoudendheid t.a.v. een Protocol ter versterking van
het Biologische Wapenverdrag. De VS is de afgelopen decennia de drijvende
kracht geweest achter het langzamerhand opgebouwde systeem van non-proliferatie
en wapenbeheersing, en indien dit zou veranderen, dan ontvalt voor menig ander
land eveneens de reden zich hieraan te committeren. De situatie m.b.t. het
CTBT is hiervan een duidelijk voorbeeld. Overigens benadrukt de VS in het
kader van de strategische herziening nog altijd het belang van non-proliferatie
in het algemeen.6. ConsultatiesDe Bush-regering hecht sterk aan nauw overleg met de NAVO-bondgenoten.
De VS wil voordat belangrijke besluiten over raketverdediging worden genomen
met de bondgenoten overleggen om hun opvattingen te horen, zeker te stellen
dat geen misverstanden ontstaan over het Amerikaanse beleid en hun eventuele
betrokkenheid bij het Amerikaanse programma te bespreken. In eerste instantie
wil de VS dit overleg vooral richten op de analyse van de dreiging, en vervolgens
op de architectuur van een raketverdedigingssysteem. Zoals eerder aangegeven
voorziet de VS ook met Rusland overleg en mogelijk zelfs samenwerking.Een eerste consultatieronde vond plaats in de Noord-Atlantische Raad op
8 mei jl. gevolgd door bilaterale consultaties in Den Haag en andere hoofdsteden.
Ook tijdens de Noord-Atlantische Raad in Boedapest op 29 en 30 mei jl.
en tijdens de Noord-Atlantische Raad van Ministers van Defensie op 7 juni
jl. is Missile Defense onderwerp van debat geweest. Meest recent tijdens de
mini-NAVO-top in Brussel op 13 juni jl., waar President Bush bij aanwezig
was, vormde Missile Defense onderwerp van gesprek. Uw Kamer is hierover ingelicht
middels de brieven van 11 en 22 juni jl.. Over de gesprekken die inzake
Missile Defense tijdens het bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken
aan Washington op 8  maart jl. zijn gevoerd, is Uw Kamer bericht per
brief van 17 april jl. (27 400 V, nr. 68).7. Nederlandse visieOntwikkeling van het strategische denken in de VSOmdat de uitkomsten van de Amerikaanse strategische beleidsherziening
nog niet bekend zijn, kan een afgewogen reactie daarop op dit moment vanzelfsprekend
nog niet worden gegeven. Het is op zich begrijpelijk en opportuun voor een
nieuwe regering het eigen beleid te baseren op een grondige analyse van de
situatie. Vanwege de bijzondere rol van de VS op het wereldpolitieke toneel
is een strategische beleidsherziening een exercitie die tevens van belang
is voor de rest van de wereld, ongeacht of men bondgenoot, «strategische
concurrent» of «risicoland» is. Het valt daarom te verwelkomen
dat de VS veel aandacht geeft aan overleg met de bondgenoten, Rusland en China.De regering onderschrijft de analyse dat de dreiging van vandaag een andere
is dan die van de Koude Oorlog. Reeds in de brief aan Uw Kamer van
20 mei 1998 over de proliferatie van nucleaire, biologische en chemische wapens
en de Nederlandse Krijgsmacht (26 051, nr. 1), is destijds uiteengezet
dat «de massale, nucleaire dreiging die de Koude Oorlog kenmerkte, is
verdwenen. De dreiging is sindsdien diffuser geworden en beperkt zich niet
meer tot het interstatelijke slagveld. Naarmate de proliferatie van technologieën
en deskundigheid voortschrijdt, zullen echter meer groeperingen, en zelfs
individuen, in staat zijn een aanslag te plegen, ook op Nederlands grondgebied».Een gewapend conflict, laat staan een nucleaire oorlog, tussen NAVO en
Rusland is verder weg dan ooit. Dit is ook reeds onderstreept in het jongste
Strategische Concept van de NAVO. De bedreigingen van de komende jaren zijn
veelvoudig en de groeiende capaciteit van sommige risicolanden op het gebied
van ballistische raketten en massavernietigingswapens vormt daarvan een deel.
In hoeverre deze beschikbaarheid van capaciteiten ook tot een daadwerkelijke
dreiging leidt, hangt mede af van de intenties en de geloofwaardigheid van
de proliferator in kwestie en van de waarschijnlijkheid dat hij deze capaciteiten
inzet. In zijn algemeenheid kan echter gesteld worden dat extra capaciteiten
op het gebied van ballistische raketten en massavernietigingswapens dwingen
tot nadenken, ook over een defensieve respons. Het antwoord op deze dreiging
dient echter een breder spectrum te beslaan, strekkend van non-proliferatie/wapenbeheersing,
defensieve systemen en politieke conflictoplossing.Naar de opvatting van de regering moet zoveel mogelijk worden gestreefd
naar multilaterale i.p.v. unilaterale antwoorden op het probleem van de verspreiding
van massavernietigingswapens en ballistische raketten. Eerste prioriteit daarbij
is versterking en verdere ontwikkeling van het internationale stelsel van
non-proliferatie en wapenbeheersing en ontwapening.Raketverdediging vormt ook een deel van dat antwoord (waarop hierna wordt
ingegaan), maar invoering van MD-systemen tegen intercontinentale ballistische
raketten mag niet ten koste gaan van de strategische stabiliteit tussen de
kernwapenstaten of van de internationale structuur van non-proliferatie en
wapenbeheersing. De centrale toetssteen voor de regering is of de invoering
van MD-systemen leidt tot meer of tot minder veiligheid. Dit houdt naar de
mening van de regering in dat de ontwikkeling en invoering door de VS van
een – beperkte – capaciteit tot raketverdediging tegen intercontinentale
raketten niet ten koste mag gaan van de internationale strategische stabiliteit,
inclusief het stelsel van non-proliferatie en wapenbeheersing. Daarom dringt
de regering er bij de VS op aan, zoals onder meer de Minister van Buitenlandse
Zaken in bijeenkomsten van de ministeriële NAR heeft gedaan en tijdens
de jongste mini-NAVO-top op 13 juni de Minister-President eveneens naar voren
heeft gebracht, niet tot unilaterale opzegging van het ABM-verdrag over te
gaan. Het ABM-verdrag is niet heilig en zou in onderlinge overeenstemming
tussen de VS en Rusland aangepast of vervangen kunnen worden, maar unilaterale
stappen van de VS kunnen leiden tot ongewenste en de stabiliteit juist bedreigende
tegenreacties (mogelijk hervatte wapenwedloop, proliferatie).Zoals aan Uw Kamer is bericht per brief van 17 april jl. (27 400
V, nr. 68), heeft de Minister van Buitenlandse Zaken ondermeer tijdens zijn
recente bezoek aan Washington in dit verband benadrukt dat voortzetting van
intensieve consultaties met Moskou van groot belang is; naar de stellige indruk
van de regering is president Poetin bereid op serieuze wijze overleg te plegen
met Washington. Richting Rusland is de boodschap, zoals reeds door o.a. Duitsland
uitgedragen, dat het ook in het Russische belang is greep op
het proces te houden door met de VS een aanpassing van het ABM-verdrag, c.q.
een vervanging door een nieuw verdrag, overeen te komen. Uitgangspunt is daarbij
voor de regering dat stabiliteit zo veel mogelijk moet berusten op wederzijdse
afspraken en een nucleair afschrikkingspotentieel op een zo laag mogelijk
niveau. Voor de geloofwaardigheid van dit streven is nodig dat sprake is van
resultaten in de vorm van verdergaande kernwapenvermindering en van verifieerbare
overeenkomsten. Wapenbeheersing op basis van unilaterale maatregelen is inherent
instabiel, en verificatie ontbreekt. De ervaringen met wederzijdse unilaterale
reductie van de VS en Rusland inzake de tactische kernwapens in Europa zijn
ook niet positief; de grootscheepse reducties aan NAVO-zijde in de jaren negentig
zijn niet werkelijk beantwoord door Rusland (precieze aantallen zijn niet
duidelijk, vanwege het ontbreken van verificatie). Niet moet uit het oog worden
verloren dat hoewel de verhoudingen in Europa sterk zijn verbeterd, er nog
altijd sprake is van grote hoeveelheden kernwapens aan Russische kant, zowel
strategische als tactische. Deze wapens zijn een strategische realiteit die
niet te loochenen is en vormen door hun aanwezigheid een reëel veiligheidsprobleem.
Dit onderstreept het belang van verifieerbare reductieafspraken tussen RF
en de VS.Een selectieve benadering van multilaterale wapenbeheersingsverdragen
en non-proliferatieregiems draagt het risico in zich van ondermijning van
dit collectieve veiligheidssysteem en kan tot destabilisering en grotere proliferatie
leiden. Nederland is niet blind voor de feilen die er in de regiems zitten,
maar is van mening dat dit de regiems niet ten principale delegimiteren. Verdragen
en internationale afspraken inzake wapenbeheersing en non-proliferatie dienen
juist versterkt te worden en ook in onderlinge samenhang bekeken. Ook al bieden
de bestaande verdragen en wapenexportregimes geen waterdichte garantie, zij
vormen een onontbeerlijk deel van het antwoord op de proliferatie van massavernietingswapens
en ballistische raketten; meer dan dat: zij zijn de eerste prioriteit bij
het zoeken naar een antwoord op deze proliferatie. Nederland is traditioneel
zeer actief op dit vlak, getuige ondermeer onze bijdragen aan de diverse non-proliferatie-onderhandelingen,
met als voorlopig hoogtepunt de rol van ambassadeur Ramaker bij de totstandkoming
van het Alomvattend Kernstopverdrag, ons gastheerschap van de OPCW en het
voorzitterschap van het Missile Technology Control Regime (MTCR), dat heeft
geleid tot een ontwerp Gedragscode inzake non-proliferatie van ballistische
raketten..In het kader van het versterken van het stelsel van internationale non-proliferatieregimes
dringt de regering er ook bij de VS op aan het internationale streven naar
wapenbeheersing en non-proliferatie actief te blijven steunen. Met name moet
er bij de Amerikaanse regering op worden aangedrongen te ijveren voor ratificatie
door de Senaat van het Alomvattend Kernstopverdrag en steun aan een effectief
Protocol bij het Biologische Wapensverdrag. Evenzeer spreekt de regering landen
als Rusland, India, Pakistan en Iran aan op hun non-proliferatieverplichtingen
en spoort hen aan het internationale non-proliferatie- en wapenbeheersingssysteem
verder te helpen versterken.Een volgend element van het antwoord op de dreiging is onze inzet voor
politieke oplossingen voor de tegenstellingen en conflicten die ten grondslag
liggen aan het streven van landen massavernietigingswapens en ballistische
raketten te verwerven of te ontwikkelen. Bij wijze van voorbeeld kan verwezen
worden naar de recente pogingen tot een verbetering in de verhouding en op
het Koreaanse schiereiland te komen, waarbij ook de EU voor zichzelf een rol
ziet weggelegd -zoals tot uiting kwam bij het recente bezoek van de EU-troika
aan Noord-Korea. Rol voor raketverdedigingssystemen en eventuele samenwerking
op dit gebiedDefensieve systemen vormen naar Nederlandse opvatting ook deel van het
antwoord. Voor Nederland gaat het daarbij om TMD. Er bestaat naar de opvatting
van de regering op dit moment onvoldoende aanleiding over te gaan tot –
de zeer omvangrijke – investeringen benodigd voor de ontwikkeling van
een strategische raketverdediging voor de Europese bondgenoten, d.w.z. een
capaciteit tegen mogelijk inkomende lange-afstandsraketten uit «staten
van zorg». Gezien de Nederlandse inspanningen in het kader van de NAVO
(DCI) en de Europese Unie is het ook onwaarschijnlijk dat er financiële
ruimte is voor een Nederlandse bijdrage aan de ontwikkeling van strategische
raketverdedigingssystemen.Wel is er een reeds bestaande bedreiging van NAVO-grondgebied en van landen
in regionale conflictsituaties door tactische ballistische raketten. Dat betekent
dat zeker moet worden ingezet op verdere opbouw van een capaciteit op het
gebied van verdediging tegen tactische ballistische raketten, die uitgezonden
eenheden en bepaalde objecten en bevolkingscentra in crisisgebieden in geval
van een regionaal conflict bescherming biedt tegen raketten in het desbetreffende
operatiegebied. Over de noodzaak hiervan bestaat ook binnen het bondgenootschap
overeenstemming. Europese bondgenoten, met inbegrip van Nederland, kunnen
zich daarom vooralsnog richten op de ontwikkeling en de aanschaf van TMD-systemen,
zoals de Patriot Advanced Capability-3 (PAC-3) van de Koninklijke Luchtmacht
en mogelijk van systemen aan boord van LCF-fregatten van de Koninklijke Marine.Omdat er sprake is van toenemende verspreiding van rakettechnologie, zal
de ontwikkeling van de dreiging wel op de voet moeten worden gevolgd. Dit
betekent ook dat de Europese bondgenoten moeten openstaan voor verdere samenwerking
met de VS (en met Rusland) bij het zoeken van antwoorden in de sfeer van raketverdediging.In dat verband verdient ook de dialoog met Rusland in NAVO-kader (in de
Permanente Gemeenschappelijke Raad) over ondermeer de dreiging, proliferatie,
TMD en sub-strategische kernwapens bijzondere aandacht. Hoewel de PGR-dialoog
formeel los staat van de Amerikaanse-Russische besprekingen inzake het ABM-verdrag,
ligt er wel een politieke koppeling tussen beide. Rusland ziet de gesprekken
in de PGR wellicht als een mogelijkheid de Europese bondgenoten te overtuigen
van de onjuistheid van de Amerikaanse plannen, maar zij bieden voor de NAVO-landen
aan de andere kant de mogelijkheid te trachten met Rusland zoveel mogelijk
tot een gemeenschappelijke dreigingsanalyse te komen en de mogelijkheden voor
eventuele samenwerking op deelgebieden te bezien. Vanuit dat perspectief dienen
de Russische voorstellen voor TMD-samenwerking dan ook in eerste instantie
te worden bezien. Daarnaast zal Rusland erop moeten worden aangesproken dat
zijn eigen nucleaire samenwerking met landen als Iran en India het proliferatiegevaar
doen toenemen. Ook nieuwere non-proliferatie-initiatieven als de Non-proliferation
and Disarmament Co-operation Initiative (inzake het opruimen van de restanten
van de Koude Oorlog) dienen een plaats te krijgen in een dergelijke aanpak.Samengevat luidt het standpunt van de regering derhalve als volgt, met
de kanttekening dat het hier een eerste stellingname betreft, aangezien in
de VS op een groot aantal punten nog geen concrete conclusies zijn getrokken:1. De bedreigingen van de komende jaren zijn veelvoudig en de groeiende
capaciteit van sommige risicolanden op het gebied van ballistische
raketten en massavernietigingswapens vormt daarvan een deel. De NAVO als geheel
dient zich hiervan rekenschap te geven.2. Het antwoord op deze ontwikkelingen zal zich niet moeten beperken tot
militaire middelen, maar in eerste instantie moeten bestaan uit politieke,
diplomatieke en economische middelen.3. Behoud en verdere ontwikkeling van de structuur van internationale
non-proliferatie en wapenbeheersingsovereenkomsten vormen kernelementen van
een dergelijke aanpak Het is van belang dat de VS deze structuur actief blijven
steunen en verder helpen ontwikkelen, o.m. vanwege het belang van doeltreffende
verificatie van reducties en limieten. Een selectieve benadering door de VS
kan dit stelsel ondergraven.4. De beoogde verdediging tegen strategische raketten van risicolanden
mag geen afbreuk doet aan de strategische stabiliteit tussen de belangrijkste
kernwapenstaten en aan multilaterale wapenbeheersing. Nederland dringt er
daarom bij de nieuwe administratie er op aan te blijven streven naar overeenstemming
met Rusland over de aanpassing c.q. vervanging van het ABM-verdrag –
d.w.z. geen unilaterale Amerikaanse opzegging van het verdrag – alsmede
op een dialoog met China.5. De voor de hand liggende oplossing is het ABM-verdrag zodanig aan te
passen, c.q. door een nieuwe overeenkomst te vervangen, dat de plaatsing van
MD in een beperkte configuratie toestaat, maar niet die van een omvangrijker
systeem dat het strategische evenwicht tussen de VS en Rusland ondergraaft.
Wat betreft China blijft de kans ook dan reëel dat MD de strategische
verhouding met dat land aantast.6. De regering zal in bondgenootschappelijk verband in de toekomst een
bijdrage blijven leveren aan de verdere ontwikkeling van TMD-systemen. Voor
een Nederlandse bijdrage aan de ontwikkeling van strategische raketverdedigingssystemen
voor Europa is vooralsnog geen aanleiding en ook financieel geen ruimte.7. Uitbouw van een brede veiligheidsdialoog met Rusland maakt deel uit
van het behoud van stabiliteit in Europa. De dialoog en eventuele samenwerking
inzake TMD met Rusland in NAVO-kader neemt hierin een belangrijke plaats in,
maar ook bespreking van de zorgen over Ruslands nucleaire samenwerking met
landen als Iran en India.8. De regering verwelkomt dan ook het belang dat de Amerikaanse regering
wil geven aan overleg en samenwerking met de bondgenoten en andere landen,
waaronder Rusland. Nederland zal een actieve rol spelen in het overleg binnen
de NAVO over «missile defense» en een «new cooperative relationship»
met Rusland.De regering zal zich in de komende periode blijven inzetten langs bovengenoemde
lijnen, zowel in NAVO-kader, als bilateraal en in de multilaterale non-proliferatie-,
wapenbeheersings- en ontwapeningsfora.De Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van AartsenDe Minister van Defensie,F. H. G. de Grave 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27857-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl