Crisis- en herstelwet; Voorlopig verslag van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139310
 2009-2010
 
 32 127
 Regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet)
 
 
 
 
 B
 VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR VERKEER EN WATERSTAAT
 Vastgesteld 23 december 2009
 Het voorbereidend onderzoek heeft de commissie aanleiding gegeven tot
het maken van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.
 Inleiding & uitgangspunten
 De leden van de CDA-fractie hebben met veel
belangstelling en waardering kennis genomen van het voorstel van wet inzake
regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke
en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet, hierna: CHW). Gelet
op de uitvoerige behandeling van het voorstel in de Tweede Kamer en de vele
adviezen uit wetenschap en rechtspraktijk, hebben deze leden een aantal vragen
en opmerkingen die aansluiten op de gevoerde discussie in de Tweede Kamer.
Deze leden nemen hierbij de vrijheid om wat uitvoeriger in te gaan op het
onderdeel betreffende de aanpassing van de onteigeningsprocedures.
 
 In het Aanvullend beleidsakkoord (TK 31 070, nr. 24) staat het initiatief
tot deze wet al vermeld («De minister-president zal in samenspraak met
de bewindslieden van Verkeer en Waterstaat en van VROM een crisis- en herstelwet
bij de Tweede Kamer indienen gericht op versnelling en vereenvoudiging van
planprocedures voor infrastructurele en andere grote bouwprojecten.»)
 Doel van het voorliggende voorstel van wet is met gerichte investeringen
de economie zo snel mogelijk weer op de been te krijgen. Tevens is het doel
om de economische structuur te versterken zodat ons land beter en sterker
uit deze crisis komt.
 Het middel dat wordt voorgesteld is versnelling van besluitvorming en
vermindering van juridische risico’s binnen de Europese en internationale
weten regelgeving. Gestreefd wordt naar snellere procedures en dus adequate
besluitvorming op Rijks- en decentraal niveau.
 
 De regering formuleert als speerpunten: extra impulsen voor woningbouw,
wegen en bruggen en grote bouwprojecten. Hiernaast wordt gestreefd naar het
bevorderen van duurzaamheid, energie en innovatie.
 Tevens kent dit voorstel een horizonbepaling: zij eindigt op 1-1-2014
of zoveel later vanaf het moment dat het voorstel kracht van wet krijgt (Kamerstukken
II, 32 254). Daarmee wordt de urgentie en de tijdelijkheid van de ingreep
benadrukt.
 
 De leden van de CDA-fractie kunnen ten volle de ambities van de regering
zoals hier kort omschreven, ondersteunen. Zij waarderen in het bijzonder dat
de regering een gedurfde en deels ook experimentele poging doet om de besluitvorming
in ons land rond grote projecten te versnellen. Niet alleen dwingt de economische
crisis hiertoe, maar zijn, naar de opvatting van de leden van de CDA-fractie,
de geesten in ons land rijp voor een herziening van met name het bestuursprocesrecht.
Opgave is een nieuwe balans te zoeken en te vinden in de belangen tussen overheid
en individuele burgers en organisaties. Dit wetsvoorstel verdient daarom waardering.
 
 De regering kiest vooral voor versnelling in het ruimtelijke domein. Met
deze keuze komt de aanpassing van het bestuurs(proces)recht centraal te staan
in het voorstel.
 De regering stelt drie categorieën voor van maatregelen: tijdelijke
maatregelen (tot 2014) t.b.v. projecten en bevoegdheden en wijzigingen van
bijzondere wetten. Hiernaast wenst de regering een aantal permanente wijzigingen
in de wetgeving door te voeren.
 Het voorstel bevat tijdelijke wijzigingen en structurele wijzigingen:
tijdelijk is het naar voren halen van aanpassingen van het bestuursprocesrecht
en structureel gaat het om aanpassing van wettelijke voorschriften t.a.v.
windmolenparken, interim-wet stad- en milieubenadering, vereenvoudiging van
de Natuurbeschermingswet en Natura 2000 gebieden en onteigeningsprocedures.
 
 Het voorstel bevat ook voorstellen om de politiek-bestuurlijke en ambtelijke
processen te versnellen. De doelstellingen zijn drieërlei:
 1) De oplopende werkloosheid in de bouw bestrijden en het herstel van
de economie stimuleren.
 2) urgente projecten (ook duurzame) lopen vertraging op door juridische
complexiteit en stroperigheid van de besluitvorming. Dat moet aangepakt worden.
 3) de in het crisispakket beschikbaar gestelde € 2,65 miljard
voor duurzaamheid bereikbaarheid en (woning-)bouw moeten snel tot besteding
worden gebracht.
 
 De crisis- en herstelwet bevat ook een vernieuwende bestuurlijke aanpak.
De systematiek van Randstad Urgent en het MIRT neemt de regering over in de
crisis- en herstelwet («CHW»).
 
 De leden van de CDA-fractie onderschrijven deze ambities van de regering.
Bij de evaluatie in 2012 zal worden bezien in hoeverre de regering slaagt
in de voorgestelde aanpak en wat de CDA-fractie betreft is dan tevens het
juiste moment aangebroken om eventuele bijstellingen van de wet in overweging
te nemen.
 
 De leden van de VVD-fractie juichen het toe
dat de regering oog heeft voor de noodzaak van versnelling en vereenvoudiging
van allerlei procedures om projecten sneller te kunnen uitvoeren. De VVD-fractie
steunt de regering hierin. Wel is hierbij de vraag of bij deze Wet oorzaak
en doel juist zijn geformuleerd. Of anders gezegd ook zonder crisis is het
uiterst noodzakelijk om tot versimpeling en versnelling te komen. Kan de regering
aangeven welke effecten deze Wet heeft voor de economie. Hoeveel arbeidsplaatsen
worden de komende jaren extra geschapen door deze Wet? Welke projecten worden
nu sneller gerealiseerd?
 
 De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat er in ons land nog veel
te doen valt om onze infrastructuur op orde te maken. Sommigen willen ons
laten geloven dat er nog slechts beperkt behoeft te worden gebouwd, en dat
alles vanzelf goed gaat door – geloof, hoop en liefde – en door
prijsbeleid. Wij verwachten dat energie en vervoer in de toekomt meer duurzaam
zullen worden en wellicht ook goedkoper, en uiteraard onder het voorbehoud
dat de politiek deze voordelen niet via belastingverslaving weg belast, betekent
dit meer welvaart en welzijn. En daarvoor moeten we onze infra wel kunnen
verbeteren, ook met allerlei nieuwe innovatieve mogelijkheden, die hoe dan
ook wel ruimte zullen vergen. We denken vooral aan innovatief stedelijk/regionaal
en intercity verkeer en vervoer. Deelt de regering deze lange termijn visie?
 
 Onduidelijk is voor de VVD-fractie waarom de maatregelen inzake de lijst
van projecten op 1 januari 2014 hun rechtskracht verliezen. Wat is de
logica daarvan? Te meer omdat ze nog wel van kracht blijven als het project
op 1 januari 2014 al van start is gegaan. Is het niet veel juister om
ook al deze maatregelen een structurele werking te geven? En waarom is voor
deze weinig heldere procedure gekozen?
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben
met gemengde gevoelens kennis genomen van de voorliggende wet. Als doel van
de wet wordt geformuleerd «versnelling van projecten in het ruimtelijk
domein, teneinde de crisis en haar gevolgen te bestrijden en een goed en duurzaam
herstel van de Nederlandse economie te bevorderen.»
 Een zo algemeen geformuleerde doel wordt door de leden van de fractie
van de PvdA in algemeenheid onderschreven.
 Om dat doel te realiseren wordt een ingrijpende reeks van maatregelen
over vele beleidsterreinen de fysieke leefomgeving betreffende in een verzamelwet
gepresenteerd.
 Hoewel de leden van de fractie van de PvdA ondersteunen dat een economische
crisis gebaat is bij maatregelen die de werkgelegenheid op korte termijn bevorderen,
vragen deze leden zich af of het niet voor de hand gelegen zou hebben iets
meer samenhangend onderzoek te doen naar de effecten van de voorgestelde maatregelen
afzonderlijk en in samenhang, als ook naar de relatie met bestaande wetgeving,
waarvan in sommige gevallen de inkt nog nauwelijks droog is. Daarmee wordt
niet de suggestie gewekt dat eerst een jaar lang in werkgroepen uiteen gegaan
hoeft te worden, maar wel dat zowel doel als de effecten van de maatregelen
door enig onderzoek en weerlegging van de tegenargumenten onderbouwd had kunnen
zijn.
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben met aandacht kennis genomen
van het buitengewoon kritische advies van de Raad van State als ook van vele
deskundigen in de hoorzittingen voorafgaande aan de Tweede Kamerbehandeling
en in de vakpers. Zij zijn van mening dat daar niet zonder meer aan voorbijgegaan
kan worden.
 Bij de behandeling in de Tweede Kamer zijn maar liefst 136 amendementen
ingediend, waarvan er 26 zijn aangenomen.
 Alles overziende doet dit vermoeden dat er zowel juridisch als politiek
heel wat haken en ogen aan deze zwaar geamendeerde verzamelwet vastzitten.
 De meest prangende vraag voor de leden van de fractie van de PvdA is dan
ook of het verwachte werkgelegenheidseffect van de tijdelijke maatregelen
nader onderbouwd kan worden. Pas dan kan afgewogen worden of de nadelen van
de ingrijpende niet uitgekristalliseerde gevolgen van verschillende tijdelijke
maatregelen op het geheel van wetgeving de fysieke leefomgeving betreffende
opwegen tegen de te behalen resultaten van behoud van werkgelegenheid in de
bouw.
 
 De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling
kennis genomen van het voornemen van de regering om de economische crisis
en haar gevolgen te bestrijden en een goed en duurzaam herstel van de economische
structuur van Nederland te bevorderen. Net als de regering onderschrijven
de leden van de fractie van de SP de noodzaak van substantieel overheidsoptreden
in tijden van economische crisis. Tegelijkertijd hebben zij de nodige vragen
en bedenkingen rond de concrete voorstellen die de regering in dit wetsvoorstel
doet.
 
 De leden van de SP-fractie vragen zich allereerst af waarom de regering
vooral gekozen heeft voor versnellingen van projecten in het ruimtelijke domein.
 
 Waarom is voor dit domein gekozen en bijvoorbeeld niet voor investeringen
in kennisinfrastructuur en het onderwijs? Welke concrete voordelen ziet de
regering in het investeren in de fysieke infrastructuur boven andere velden?
 
 De Crisis- en herstelwet is een spoedwet en als zodanig heeft de wet op
een afgebakende periode betrekking, zo stellen de leden van de SP-fractie.
De wet spreekt in artikel 5.10 van een looptijd tot 1 januari 2014. Echter
de aanwijzing van milieuontwikkelingsgebieden geldt voor tien jaar (dus tot
uiterlijk 2024) en hoofdstuk drie van het voorstel geldt onbeperkt. Hoe verhoudt
hoofdstuk drie zich met het tijdelijke karakter van de Crisis- en herstelwet
als spoedwet?
 Waarom zijn in één wetsvoorstel zowel maatregelen van tijdelijke
(spoed)aard opgenomen en maatregelen die qua duur onbeperkt zijn? Had het
niet meer voor de hand gelegen om de tijdelijke en permanente voorstellen
in verschillende wetsvoorstellen vast te leggen? Kan in deze context ook artikel
2.10, lid 2 verduidelijkt worden? Welke wetgeving kan tot welke hoogte buiten
werking gesteld worden? Hoe wordt bereikt dat dit niet strijdt met Europese
regelgeving?
 Kan de regering aangeven hoe de inspraak van het parlement op dit terrein
geregeld zal zijn? Welke rol zal de Eerste Kamer in dit proces spelen?
 
 Met belangstelling hebben de leden van de SGP-fractie en de CU-fractie kennis genomen van
dit wetsvoorstel. Wij waarderen de inzet van de regering om een bijdrage te
leveren, door middel van dit wetsontwerp om de crisis en haar gevolgen te
bestrijden. Dat neemt niet weg dat wij een aantal kritische vragen hebben.
 De leden van de SGP-fractie en de CU-fractie vragen zich in alle ernst
af of de CHW wel enig effect van betekenis zal hebben op de bestrijding van
de economische crisis. De regering tracht met dit wetsontwerp weliswaar versnelling
aan te brengen in de besluitvorming over projecten, maar deze projecten bevinden
zich hoe dan ook nog midden in een lang traject van besluitvorming. En als
men ook rekening houdt met de onvermijdelijke tijdsduur van de feitelijke
realisatie, duurt het nog geruime tijd voordat sprake kan zijn van een structureel
economisch effect. Daarnaast geldt bij bouwprojecten dat financiële problemen
door o.a. geringe investeringsmogelijkheden momenteel een grotere rem op de
voortgang lijken te zijn, dan de trage besluitvorming als zodanig. Waarom
is de regering van mening dat dit wetsontwerp helpt tegen de economische crisis?
Is die niet allang weer verleden tijd op het moment dat de beoogde projecten
worden opgeleverd? Ook de Raad van State heeft zich over de betekenis van
het wetsontwerp voor de bestrijding van de economische crisis zeer kritisch
uitgelaten. Graag de mening van de regering op dit punt.
 
 In dit licht bezien stellen deze leden de vraag waarom de regering niet
heeft gekozen voor het versnellen van een beperkt aantal projecten, die van groot economisch en duurzaam belang zijn, in een vergevorderd stadium
van besluitvorming, en met geregelde financiering, zoals aanbevolen door de
Raad van State.
 
 Deze leden constateren verder dat het wetsontwerp een aantal onderdelen
bevat die weinig met de economische crisis te maken hebben, zoals de wijzigingen
rond de Natuurbeschermingswet en de regeling van de stikstofdepositie. Heeft
de regering hier het wetsontwerp aangegrepen om allerlei procedurele wensen
snel te regelen? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen om de wijziging
van de Natuurbeschermingswet een eigen traject te doen doorlopen?
 
 Hoewel de leden van de fractie van GroenLinks
niet kunnen ontkennen dat het voorliggende wetsvoorstel een aantal elementen
bevat die een positieve bijdrage leveren aan het milieu en in het bijzonder
de klimaatcrisis (met name op de punten woningisolatie en windenergie) beoordelen
de fractieleden het voorsteldoor asfalt en beton gekleurd- als overwegend
grijs. Dit stelt de leden van de fractie van GroenLinks bijzonder teleur en
vervult hen met grote zorg. Juist nu zou een enorme impuls gegeven moeten
en kunnen worden aan een vergroening van de economie. Welke overwegingen hebben
de regering ertoe geleid om juist deze maatregelen en projecten te selecteren?
Kan de regering aangeven op welke wijze de criteria duurzaamheid en een directe bijdrage aan de bestrijding van
de crisis bij de selectie een rol hebben gespeeld? In relatie tot
dit laatste criterium zouden de leden van de GroenLinks-fractie in de tijd
aangegeven willen zien wanneer welke werkzaamheden met betrekking tot de in
de bijlagen genoemde projecten zullen starten. In relatie tot het eerste criterium
zouden de leden van de fractie van GroenLinks tevens aangegeven willen zien
welke bijdragen al dan niet geleverd worden aan de versterking van natuur
en milieu door de wijziging van de Natuurbeschermingswet, de regeling stikstofdepositie
en het onderzoek naar alternatieven in het kader van de MER. Verder zouden
de fractieleden op dit punt graag vernemen of op basis van het eerste criterium
wellicht ook nog andere projecten overwogen zijn, maar op grond van crisis-
en hersteloverwegingen afgevallen zijn.
 
 Aan een crisis- en herstelwet kunnen – naast de eerder genoemde –
een aantal eisen worden gesteld, zo stellen de leden van de GroenLinks-fractie
vast. In de eerste plaats moet een dergelijke wet in relatie tot het beoogde
doel – tenzij de regering natuurlijk van mening is dat de huidige crisis
een permanente is – een tijdelijk karakter hebben. Kan de regering aangeven
wat het tijdelijke karakter is van de in de wet voorgestelde maatregelen?
En, voor zover daarvan afgeweken wordt, kan de regering aangeven wat daarvan,
in het licht van bestrijding van de crisis en het bevorderen van herstel,
de reden is? Een tweede eis die gesteld moet worden aan dergelijke wetgeving
is dat het een toegevoegde waarde dient te hebben. Kan de regering aangeven
wat de voorgestelde maatregelen toevoegen aan reeds tot stand gebrachte of
in procedure zijnde wetgeving, zoals bijvoorbeeld de spoedwet wegverbreding,
Tracéwet, modernisering van de MER, de wetgeving rond de bestuurlijke
lus? Een belangrijke toegevoegde waarde voor de regering, bij de bulk van
de voorgestelde projecten, lijkt te zijn «versnelling» oftewel
tijdwinst te bereiken. In dat licht zouden de leden van de fractie van GroenLinks
graag vernemen hoe het thans voorliggende wetsvoorstel zich verhoudt tot de
aanbevelingen van de commissie Elverding, met name met betrekking tot punten
waar deze commissie benadrukt dat het draagvlak voor projecten -naast een
goede en zorgvuldige ambtelijke voorbereiding en een efficiënt bestuurlijk
besluitvormingsproces- onder de bevolking van groot belang is. In dat verband
nodigen de leden van de fractie van GroenLinks de regering ook nadrukkelijk
uit in te gaan op de beperking van het aantal te onderzoeken alternatieven
in de MER-procedure. Snelheid en verwarring zijn tegengesteld aan elkaar.
Kan de regering aangeven hoe de introductie van nieuwe planfiguren, zoals
projectuitvoeringsbesluiten, ontwikkelingsgebieden en innovatieprojecten,
in een situatie dat de wetgeving rond de ruimtelijke ordening toch al ingrijpend
verandert, bijdraagt aan de inzichtelijkheid en transparantie van de besluitvorming
over projecten met grote gevolgen voor burgers, milieu en de ruimtelijke inrichting
van ons land. Kan de regering ook aangeven hoe verwarring en verlies van snelheid
vermeden wordt, indien – als gevolg van de beperking van de bestuursrechtelijke
beroepsmogelijkheden van decentrale overheden – wellicht naast het bestuursrechtelijke
verzet van burgers, decentrale overheden het civielrechtelijke traject van
verzet zullen kiezen om de belangen van burgers en samenleving te verdedigen.
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF hebben met grote verbazing kennis genomen van dit
wetsvoorstel. Deze leden hebben ernstige twijfel bij de effectiviteit en doelmatigheid
van de CHW. Het netto effect van de CHW lijkt vooralsnog kleiner dan wanneer
de regering zou kiezen voor het optimaliseren van de al bestaande mogelijkheden
tot vereenvoudiging.
 
 Voorts achten de leden van de fracties van D66 en OSF dit wetsvoorstel
strijdig met Europese regelgeving, loopt het vooruit op wetgeving die het
gevolg is van de bevindingen «Elverding» en is de wetsystematiek
een rommeltje: tijdelijke wetgeving gekoppeld aan permanente wetswijzigingen.
Het open karakter van de wet door het adhoc toevoegen van nieuwe projecten
acht zij in strijd met beginselen van democratie en daarmee ook de zorgvuldigheid.
Het heeft er alle schijn van dat de opgelegde tijdsdruk een draak van een
wet heeft gebaard. Complex met ongewisse uitkomsten omdat vanwege de grote
onduidelijkheid tijdrovende jurisprudentie door de regering willens en wetens
wordt uitgelokt. Al met al oogt het als een rommelige fruitmand waarin naar
willekeur de tafelresten rustig afwachten totdat de tijd haar destructieve
werk doet.
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF hebben ernstige bezwaren tegen
de misleidende benaming van de CHW. In de kern is het meer een soort van versnellingswet
in plaats van een crisiswet.
 – Heeft de regering bewust – en op welke gronden – voor
deze misleidende naamgeving gekozen?
 – Staat de regering nog steeds vierkant achter de analyse en het
advies van de commissie Elverding dat het echte probleem van vertraging bij
ruimtelijke investeringen is het bestuurlijk en ambtelijk onvermogen om tot
snelle besluiten en een vlotte procesgang te komen?
 – Kan de regering uitleggen wat de directe relatie is tussen bijvoorbeeld
de wijziging van de Natuurbeschermingswet en de regeling stikstofdepositie,
met de economische crisis?
 
 De regering kiest ervoor om de recessie te lijf te gaan door specifieke
(bouw)projecten te versnellen.
 – Waarom deze eenzijdige aanpak, vragen de leden van onze fracties?
De regering had er ook voor kunnen kiezen om te investeren in de kennisinfrastructuur.
De leden van de fracties van D66 en OSF vragen zich af waarom de regering
ervoor heeft gekozen in de fysieke infrastructuur te investeren boven de kennisinfrastructuur?
 – Wat waren de overwegingen en kunnen deze leden inzicht krijgen
in de studies, bijvoorbeeld een maatschappelijke kosten en batenanalyse, die
aan deze keuze ten grondslag ligt?
 – Als het gaat om de lange termijn, leveren investeringen in de
kenniscultuur dan niet meer op voor de economie? Heeft de regering onderzoek
naar deze mogelijkheid verricht?
 
 De fractie van de Partij voor de Dieren (PvdD)
stelt dat er enkele positieve punten te noemen zijn met betrekking tot de
Crisis- en herstelwet (CHW). Zoals maatregelen die de economische crisis te
bestrijden, oog hebben voor de natuurlijke leefomgeving en behoud van de kwaliteit
van besluitvorming. Genoemd kunnen worden:
 – de tijdelijke verhuur van te koop staande woningen
 – de aanpassingen om duurzame energie te faciliteren.
 Helaas is dit ook het enige positieve aan de voorliggende wet. Het grootste
deel ervan is namelijk strijdig met advies van onder andere commissie Elverding,
de Raad van State en zelfs Europese regelgeving. Dit roept dan ook de vraag
op of deze wet echt het meest doeltreffende middel is om de crisis aan te
pakken. De regering wekt met dit wetsvoorstel de indruk belangrijke verworvenheden
en kenmerkende aspecten van onze rechtstaat, zoals inspraak en toegang tot
de rechter voor burgers, organisaties en decentrale overheden en de bescherming
van onze unieke natuur en ons milieu maar lastig te vinden. Onder het mom
van de economische crisis worden de trias politica en rechtsbescherming van
burgers aan de kant geschoven. De Partij voor de Dieren vindt dit onaanvaardbaar
en wil weten hoe de regering dit denkt te kunnen rechtvaardigen. Waarom is
de regering van mening dat de rechtsbescherming van burgers en organisaties
uitgekleed moet worden in tijden van economische crisis? Is het niet juist
een manier om het vertrouwen van de burger in de overheid nog meer te schaden
dan op dit moment al het geval is?
 
 Want het is niet duidelijk of het wetsvoorstel daadwerkelijk een bijdrage
gaat leveren aan het verlichten van de economische crisis. De Raad van State
stelde daar zeer kritische vraagtekens bij. De maatregelen komen te laat om
daadwerkelijk effect te hebben. Ook de voorgestelde projecten lijken weinig
betrekking te hebben op het daadwerkelijk genereren van werkgelegenheid. Het
is eerder alsof de regering de economische crisis misbruikt om er allerlei
plannen doorheen te duwen die anders nooit van de grond zouden komen. Dit
wetsvoorstel geeft ruim baan aan projectontwikkelaars en veehouders, ten koste
van milieu, natuur en de rechtszekerheid van burgers. De regering heeft in
haar communicatie over deze wet niet aannemelijk kunnen maken dat dit noodzakelijk
is om de economische situatie in Nederland weer gezond te krijgen. Kan de
regering inzicht geven in de verwachtte economische en ecologische effecten
van deze wet? Hoeveel mensen zullen dankzij dit wetsvoorstel daadwerkelijk
hun baan kunnen behouden? En in welke mate wordt de leefomgeving van mensen
aangetast om dit te bereiken? Acht de regering dit aanvaardbaar?
 
 De fractie van de Partij voor de Dieren (PvdD) vraagt voorts of de regering
zich kan voorstellen dat artikel 5.10 lid 1 Chw verwarring kan wekken? Uit
het artikel zou kunnen worden afgeleid dat (vrijwel) alle maatregelen in de
wet een tijdelijk karakter hebben. Klopt het dat die opvatting onjuist en
onbedoeld is?
 
 Nu de inwerkingtreding van de wet is uitgesteld, is merkwaardigerwijs
de einddatum hetzelfde gebleven. Is het de bedoeling dat al deze nieuwe wetgeving
in het leven geroepen wordt voor een periode van ruim twee jaar?
 Reikwijdte
 De leden van de fracties van het CDA, PvdA, SP, VVD,
GroenLinks, CU, SGP, D66 en OSF uiten
de zorgen over het toevoegen van projecten bij AMvB en het toevoegen van wettelijke
voorschriften. Hieronder de vragen van de desbetreffende fracties.
 
 De leden van de CDA-fractie lezen artikel
1.2 aldus dat het de regering vrijstaat na aanneming van het voorstel op enig
moment bij AMvB projecten toe te voegen aan de lijst van bijlage I en bijlage
II. Ook geeft het artikel aan dat de regering wettelijke voorschriften mag
toevoegen aan bijlage III van het voorstel. Heldere doelen en daaruit af te
leiden inzichtelijke criteria troffen deze leden echter niet aan in het voorstel.
Dit artikel roept de vraag op naar reikwijdte en grondslag van het voorstel
van wet. Kan de regering aangeven of de uitleg van deze leden juist is en
kan zij tevens aangeven of zij voornemens is op elk moment bij AMvB wettelijke
voorschriften toe te voegen aan deze wet? Alsdan kan snel een conflict ontstaan
met artikel 81 Grondwet, het legaliteitsbeginsel. Heeft de regering overwogen
om bij de evaluatie van deze wet, over twee jaar (zie artikel 5.9a, zoals
geamendeerd door de Tweede Kamer, kamerstukken II, 31 127, nr. 32),
tevens een formele wet in te dienen met het oog op de uitbreiding van projecten
en het eventueel ook toevoegen van wettelijke voorschriften? Een dergelijk
wetsvoorstel zou door beide Kamers met spoed kunnen worden behandeld. Deze
leden vragen de regering of de door deze leden voorgestane aanpak niet meer
de koninklijke weg weerspiegelt op basis van artikel 81 Grondwet?!
 
 De leden van de fractie van de SP stellen
vast dat het voorliggende wetsvoorstel een overzicht geeft van projecten die
onder het wetsvoorstel zouden vallen. Daarnaast liet de regering aanvankelijk
de mogelijkheid open om per AmvB nieuwe projecten toe te voegen. Waarom is
gekozen voor deze procedure? Welke redenen heeft de regering om op dit terrein
af te wijken van de bevindingen van de commissie Elverding, die adviseert
om spoedwetten per definitie een «gesloten karakter» te laten
hebben? Waarom is afgeweken van de systematiek die gebruikt werd bij de herziene
Spoedwet wegverbreding? Wat zijn volgens de regering de consequenties van
de door de Tweede Kamer aangenomen amendementen op dit punt?
 
 Het valt de leden van de VVD-fractie op dat
de versnelling en versimpeling niet alleen geldt voor infrastructuurprojecten,
maar ook met name voor windmolenparken en CO2 opslag. Wij hopen
niet dat de regering van mening is dat vertraging voor deze voorzieningen
ernstiger zou zijn dan voor weg-, water- of railinfrastructuur. Graag uitleg
op dit punt. En zien we het juist dat er in het geheel geen aandacht is voor
procedurele kwesties rond kernenergie, terwijl dat juist een heel duurzame
energiebron kan zijn. Graag een reactie.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks stellen
vast dat onderhavig wetsvoorstel de mogelijkheden biedt om per AMvB de reikwijdte
van de wet te verbreden en nieuwe projecten toe te voegen. Bij amendement
van de Tweede Kamer is hierbij nu voorhang verplicht geworden. Het gaat echter
veelal om ingrijpende voorstellen die burgers en samenleving raken. De fractieleden
van GroenLinks zouden graag van de regering vernemen hoe zij ten principale
ziet dat de reikwijdte van een wet kan worden uitgebreid zonder dat daarbij
een wetswijziging aan te pas komt en hoe zich dat in haar ogen verhoudt tot
de verdeling van taken en bevoegdheden die tussen parlement en regering bestaat.
 
 Het wetsvoorstel noemt dat eventueel «categorieën andere projecten
van maatschappelijke betekenis», artikel 2.9, lid 1, sub b, ook onder
de Crisis- en herstelwet (CHW) geschaard kunnen worden. De leden van de fracties
van D66 en OSF vragen
de regering dit begrip nader uiteen te zetten. Wat moeten de leden onder maatschappelijke
betekenis verstaan? Wat zijn de criteria?
 
 En wat moeten de leden verstaan onder het begrip «nationale betekenis»
in artikel 2.18? Wat zijn de criteria? Sluit dit begrip naadloos aan bij «nationaal
belang» zoals in de Wro wordt gehanteerd?
 Hoe gaat de regering voorkomen dat de tijdelijke maatregelen van hoofdstuk
1 en 2 voor alle denkbare projecten gaan gelden en daarmee het tijdelijke
karakter van de wet permanent wordt?
 Wil de regering in dit verband artikel 2.10 lid 2 nog eens verduidelijken?
 Hoe voorkomt de regering dat de tijdelijke wet een permanent karakter
krijgt doordat alle denkbare projecten eronder worden geschaard?
 De leden van de fracties van D66 en OSF voelen er niets voor om bij AMVB,
zonder actieve tussenkomst van de Staten Generaal bijlagen I, II, en III uit
te breiden met projecten en categorieën zoals bepaald in artikel 1.2.
Hoe kijkt de regering aan tegen ons voorstel om uitbreiding nadrukkelijk per
wet te regelen?
 
 De leden van de SGP-fractie en de CU-fractie constateren dat het wetsontwerp op allerlei
punten de mogelijkheid biedt om bij AMvB de reikwijdte te verbreden. Zo kunnen
bij AMvB de bijlagen I, II en III met de lijsten met projecten en categorieën
worden aangevuld en worden bij AmvB ontwikkelingsgebieden, innovatieprojecten
en lokale en (boven)regionale projecten van nationale betekenis aangewezen.
Daarnaast bevat art. 5.1. de ongeclausuleerde mogelijkheid om bij AMvB regels
te kunnen geven «gericht op versnelling van de ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten». Deze leden menen dat
het vanuit staatsrechtelijke en wetstechnische overwegingen de sterke voorkeur
heeft om een uitbreiding en aanvulling van een wet ook weer bij wet te regelen.
Nu wordt via lagere wetgeving de hogere wetgeving aangepast. Deze leden hebben
zeer grote twijfel bij een dergelijke constructie. Is het niet zo dat alleen
in buitengewone omstandigheden voor een dergelijke constructie kan worden
gekozen? Acht de regering dergelijke buitengewone omstandigheden nu resp.
gedurende de looptijd van de wet aanwezig, en zo ja, waarom?
 Besluitvorming
 Het advies van de commissie Elverding «sneller en beter» is
niet voor tweeërlei uitleg vatbaar. Samengevat is de boodschap: neem
de tijd aan de voorkant van de besluitvorming, betrek daar alle mogelijke
belanghebbenden bij en weeg de verschillende belangen en alternatieven tegen
elkaar af, leg daar verantwoording over af en kom vervolgens tot het ene besluit,
dat slechts beperkt voor beroep en bezwaar vatbaar is. Uit alle onderzoeken
die daarover gedaan zijn, blijkt wanneer de tijd genomen wordt in een brede
verkenningsfase, dat daardoor de kwaliteit van het besluit aanzienlijk verbeterd
en de planuitvoering versneld wordt. Met dat advies kunnen ook de leden van
de fractie van de PvdA prima leven.
 
 Deze leden hebben de afgelopen jaren bij de behandeling van wetgeving
de fysieke leefomgeving betreffende bij voortduring een pleidooi gevoerd voor
een open en transparant planproces, waaraan iedereen die zich betrokken voelt
kan deelnemen en waarbinnen alternatieven van burgers en hun organisaties
meegenomen worden bij de afweging van belangen.
 Wanneer dat proces in alle openheid en zonder vooringenomen standpunt
van de kant van het bevoegd gezag doorlopen wordt, kan er een breed draagvlak
voor veranderingen in de bestaande ruimtelijke omgeving ontstaan.
 De leden van de fractie van de PvdA hebben in dit verband verheugd kennis
genomen van de motie die tijdens behandeling in de Tweede Kamer van de voorliggende
wet met overgrote meerderheid is aangenomen waarin de regering verzocht wordt
om binnen drie maanden te komen met voorstellen voor aanvullende wetgeving
om de Elverding aanpak te verwerken in alle ruimtelijke wetten
en toe te passen op alle projecten in de crisis- en herstelwet.
 De leden van de fractie van de PvdA willen graag van de regering weten
of aan de uitvoering van deze motie met een dusdanige snelheid gewerkt wordt
dat deze wetgeving direct na het kerstreces aangeboden kan worden, zodat er
tussen de inwerkingtreding van de crisis- en herstelwet en de wettelijk verankerde
aanpak van Elverding zo weinig tijd verloren gaat, dat deze van wezenlijke
invloed kan zijn op alle projecten die onder de crisis en herstelwet gaan
vallen.
 De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat met de voorgestelde
wijzigingen in het bestuursprocesrecht met betrekking tot bezwaar- en beroep,
zoals de toepassing van een relativiteitsvereiste, het afschaffen van het
pro forma beroep, het afschaffen van beroep voor medeoverheden, de éénzijdige
correctiemogelijkheden tot herstel van gebreken door de aanvrager, verkorting
van de termijnen, alleen maar ingestemd kan worden wanneer de Elverdingaanpak
verankerd is, waardoor het niet bij vrijblijvende aanbevelingen en goede bedoelingen
blijft, maar controleerbaar en afrekenbaar is.
 Deelt de regering dan ook de opvatting van de leden van de fractie van
de PvdA dat de in het advies van de commissie Elverding nader vormgegeven
verkenningsfase op de kortst mogelijke termijn wettelijk verplicht gesteld
moet worden?
 
 De regering geeft in het voorstel onder meer aan dat zij volledig staat
achter de aanbevelingen van de commissie Elverding, welke adviezen aan de
basis hebben gestaan van bovengemelde wijzigingen van de wetgeving. Op een
aantal onderdelen gaat de CHW echter verder dan de commissie Elverding. De
leden van de fractie van het CDA komen per onderdeel
hierop terug. In dit verband vragen de leden van de CDA-fractie de regering
aan te geven of zij nog steeds van oordeel is dat een bredere aanpak in de
voorfase van de besluitvorming ten aanzien van ruimtelijke projecten de voorkeur
verdient conform het advies van Elverding. Een aantal artikelen in het wetsvoorstel
lijkt afstand te willen nemen tot dit uitgangspunt van Elverding.
 
 Het is onmiskenbaar dat de bestaande regelgeving voor het ruimtelijk domein
onnodig complex is en vertragend werkt. De leden van de VVD-fractie staan sympathiek tegenover dit wetsvoorstel dat een poging
doet die complexiteit te reduceren. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de
complexiteit en stroperigheid van ruimtelijke en infrastructurele procedures
niet alleen worden bepaald door de complexiteit van de regelgeving, maar ook
door de kwaliteit van de voorbereiding van besluitvorming die aan die procedures
voorafgaat. Zie bijvoorbeeld het rapport van de commissie Elverding. Welke
maatregelen treft de regering om de kwaliteit van de voorbereiding van de
besluitvorming te verbeteren? Graag in de vorm van een overzicht.
 
 De leden van de VVD-fractie zien deze wet als een eerste noodzakelijke
stap om tot versimpeling van procedures te komen. En er zou juist een vervolg
moeten komen om tot een algehele en grootschalige herziening te komen. Is
de regering bereid om een dergelijke vervolgstap te zetten. Zo ja: in welke
vorm en zo nee: waarom niet? En de VVD-fractie mist in het geheel de mogelijkheden
van een Lex Specialis om tot verbetering te komen. Zou de regering nader op
dit punt willen ingaan? Wij denken hierbij aan het voorbeeld van de A2 ondertunneling
in Maastricht, waarvoor heel veel aparte besluiten nodig zouden zijn.
 
 Door deze nieuwe wet ontstaan in veel gevallen weer nieuwe regels anders
dan volgens vigerende regels. Daardoor wordt het volgens de VVD-fractie niet
overzichtelijker. Zou het niet veel juister zijn om, los van de
financiële crisis, te stellen dat we zo niet verder kunnen. Het gaat
dan niet alleen om onwerkbare regels, maar ook om de wijze waarop met de regels
wordt omgesprongen, de bestuurlijke drukte, de te wensen overlatende politieke
beheersing van projecten (zie de actualiteit: Noord-Zuid lijn Amsterdam en
de trein naar Parijs die maar niet echt wil rijden.....). De VVD acht een
ingrijpende en effectieve versimpeling van regels en procedures noodzakelijk.
De huidige wet kan hiertoe een aanzet zijn, maar dan is er een ruimer vervolg
nodig, en hoe gaat die er uit zien? Zou het ook niet verstandig zijn om daarom
de reikwijdte en naam van de wet te wijzigen?
 
 Doel van de Crisis- en herstelwet is om tot snellere en betere besluitvorming
te komen. Daar is op zichzelf weinig mis mee. Toch vragen de leden van de
fractie van de SP zich af hoe het huidige wetsvoorstel
zich verhoudt met de gedachtebepalingen van de regering en de Kamer de afgelopen
tijd. Zij denken daarbij in het bijzonder aan de conclusies van de commissie
Elverding. Volgens de commissie Elverding is snellere besluitvorming «niet louter een kwestie van het beter organiseren van het
besluitvormingsproces en het aanpassen van regelgeving. In de kern gaat het
om te komen tot besluiten van een zodanige kwaliteit qua inhoud en procesgang
dat deze maatschappelijk zo breed mogelijk gedragen worden. Alleen dan zullen
besluiten ook daadwerkelijk sneller genomen kunnen worden».
Deze conclusie is door de regering overgenomen. Hoe verhoudt zich de Crisis-
en herstelwet met deze uitgangspunten? In hoeverre tracht voorliggend wetsvoorstel
de besluitvorming qua inhoud te verbeteren?
 Hoe verhouden zich de huidige wettelijke waarborgen, die deels door de
regering zelf zijn ingevoerd en nu in de Crisis- en herstelwet worden geschrapt,
met het uitgangspunt van de commissie Elverding dat alleen een goed wetgevingsproces,
zowel qua vorm als qua inhoud, tot een breed draagvlak en dus snellere besluitvorming
kan leiden? Hoe denkt de regering de wettelijke verankering van de bevindingen
van de commissie Elverding vorm te gaan geven en hoe verhoudt zich dit met
het voorliggende wetsvoorstel?
 
 De leden van de fractie van de SP stellen vast dat een van de centrale
doelstellingen van het voorliggende wetsvoorstel het bekorten van de inspraakprocedures
is. Volgens hoogleraar gebiedsontwikkeling Friso de Zeeuw lopen echter projecten
niet zozeer vertraging op door te lange procedures, maar door bestuurlijk
onvermogen van ambtenaren en politici. In hoeverre betekenen de voorliggende
voorstellen daadwerkelijk een substantiële verbetering als aan andere –
meer vertraging veroorzakende – factoren voorbij wordt gegaan? Met welke
maatregelen tracht de regering het bestuurlijk onvermogen van ambtenaren en
politici te ondervangen? En mag van dergelijke maatregelen uiteindelijk niet
veel meer resultaat worden verwacht? Welke rol speelt in deze context het
feit dat de communicatie met de burger over geplande projecten veelal laat
op gang komt, wat in de praktijk in een later stadium een belangrijke oorzaak
is van het grote aantal bezwaarschriften?
 
 De leden van de fracties van de SGP en CU hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het
advies van de Commissie-Elverding en van het advies van de Raad van State
over het oorspronkelijke wetsontwerp. Zij krijgt daaruit sterk de indruk dat
het echte probleem van de trage besluitvorming ligt in het zogenoemde ambtelijk
en bestuurlijk onvermogen. Het wetsontwerp richt zich echter vooral op het
versnellen en vereenvoudigen van juridische procedures. Is hun conclusie juist
dat het wetsontwerp daardoor voorbijgaat aan de kern van de problemen en dat
het geen adequaat antwoord is op de «echte» problemen?
 
 Waar het gaat om versnelling en vereenvoudiging van besluitvormingsprocedures
constateren deze leden dat recent allerlei wetten en procedures al zijn aangepast,
zoals de nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening, de Spoedwet wegverbreding, de Tracéwet
(in voorbereiding), de Wet modernisering mer, het wetsontwerp bestuurlijke
lus en het Actieplan Sneller en Beter (naar aanleiding van Elverding). Deze
wetten zijn nog niet of nauwelijks van kracht. Ze gaan nu hun waarde bewijzen.
Is het voor versnelling van besluitvorming niet voldoende om zich nu in te
zetten voor daadkrachtige toepassing van deze recente wetgeving?
 
 De Crisis- en herstelwet veronderstelt dat vertraging in de besluitvorming
het gevolg is van procedurele voorschriften. Maar de leden van de fracties
van D66 en OSF constateren
dat bij een aantal van de projecten op de lijst, zoals het Utrechts Stationsgebied,
vertraging primair te wijten is aan slechte voorbereiding van besluiten in
de verkenningsfase. Bij het bestuur ontbreekt, zeker bij complexe projecten
als de onderhavige, de expertise en de capaciteit om tot goede en daarmee
in rechte houdbare besluiten te komen. Wanneer het bestuur goed werk aflevert,
zou het ook niet hoeven vrezen voor blokkades door de rechter.
 Worden met de Crisis- en herstelwet deze projecten niet ongeoorloofd door
de procedurele machine geloodst zonder dat aan de oorzaken iets wordt gedaan?
Welke garantie geeft de regering om te doen aan bronbestrijding? Zijn het
niet juist deze projecten die eens goed onder de loep moeten worden genomen –
eerst analyseren dan handelen – alvorens de wet in te voeren? Vormt
de wet op deze manier geen beloning voor slecht bestuur?
 
 De commissie-Elverding over versnelling en versterking van besluitvorming
stelt dat versnelling en versterking van besluitvorming met name bereikt kan
worden met een betrokken, professionele en besluitvaardige overheid, die inzet
op een gedegen verkenningsfase, waardoor draagvlak wordt gecreëerd. De
leden van de fracties van D66 en OSF constateren dat de Crisis- en herstelwet
dit advies geen eer aan doet. Deze leden voelen er dan ook niets voor om akkoord
te gaan met de CHW als er geen zicht is op de kaderwetgeving die de vrucht
zou moeten zijn van Elverding. Wat heeft de regering voor motivering om vooruitlopend
op de kaderwetgeving te komen met de CHW? En wat weerhoudt de regering ervan
te werk te gaan volgens het advies van de commissie-Elverding? Hoe sluit de
nog te publiceren wetgeving als gevolg van Elverding aan op de CHW? Deelt
de regering onze harde voorwaarde dat eerst over de kaderwetgeving moet worden
besloten en pas dan over de CHW?
 
 De regering stelde in haar verdediging van het wetsvoorstel in de Tweede
Kamer dat veel projecten niet van de grond komen door stroperige besluitvorming. Waarom, zo vraagt de fractie van de PvdD is de regering van mening dat voor het versnellen en verbeteren
van besluitvorming het nodig is om wetgeving aan
te passen?
 Werkgelegenheid en effectiviteit
 Bij vragen in de Tweede Kamer over te verwachten effecten van deze maatregelen
op de werkgelegenheid wordt door de regering verwezen naar de 50 000
banen die in de bouw op de tocht staan, naar de Nota Ruimte waarin aangegeven
staat dat voor de daarin genoemde projecten 100 000 mensjaren directe
werkgelegenheid ingerekend is en voor alle infrastructuurprojecten naar schatting
om 80 000 mensjaren.
 De leden van de fractie van de PvdA menen
echter uit de recent gepubliceerde Bouwprognoses 2009–2014 te begrijpen
dat de ongeveer 50 000 banen in de bouw die op de tocht staan, gerelateerd
zijn aan een omvangrijke vraaguitval op de markt.
 Bouwvergunningen zijn afgegeven of kunnen snel afgegeven worden, maar
met de bouw wordt niet begonnen omdat de woningen niet voor tenminste 70–80%
verkocht zijn.
 
 Dat heeft geen enkele relatie met vertraging in de besluitvorming. Maar
is het gevolg van het feit dat het risico van start bouw niet genomen kan
worden en ook niet toegestaan wordt door de verscherpte financieringsvoorwaarden
van de banken. Ook combinatieprojecten van huur- en koopwoningen vallen om
dezelfde reden stil.
 Soms worden projecten waarvoor de aanbesteding al geheel plaatsgevonden
heeft alsnog uitgesteld. Projectontwikkelaars en bouwers, waaronder Friso
de Zeeuw, Peter Noordanus en Rudy Stroink, geven aan dat heroverweging en
herontwikkeling van veel projecten nodig is. In een groot aantal gevallen
is er volgens deze zegslieden sprake van op dit moment de verkeerde projecten
op de verkeerde plaats.
 In Borger-Odoorn diende een projectontwikkelaar-bouwer zelfs een bezwaar
in tegen het bouwplan waar hij zelf bij betrokken was uit angst de dure woningen
straks niet kwijt te kunnen.
 De leden van de fractie van de PvdA vragen aan de regering om op deze
feitelijke gegevens en uitspraken te reageren?
 
 Ook zouden deze leden van de regering willen weten of er alternatieve
maatregelen voor de werkgelegenheid in de bouw overwogen zijn?
 Deze leden zouden zich kunnen voorstellen dat twee doelstellingen van
de regering om enerzijds werkgelegenheid in de bouw te bevorderen en anderzijds
versneld tot energiebesparing te komen gecombineerd hadden kunnen worden met
een subsidie van bijvoorbeeld een half miljard voor het treffen van energiebesparende
maatregelen in 400 000 huur- en koopwoningen. Dat is 50% van de
subsidie, die het Ministerie van Economische Zaken heeft toegekend aan het
windmolenpark in Urk, waar voor 400 000 huishoudens energie wordt opgewekt.
Besparen aan de bron heeft toch een vergelijkbaar effect?
 Zou de werkgelegenheid in het midden en kleinbedrijf van de bouw en aanverwante
sectoren niet veel meer gebaat zijn bij een dergelijke stimuleringsmaatregel,
waarvoor bovendien ingrijpende wetswijziging niet noodzakelijk is?
 
 Is de regering bereid de effecten daarvan alsnog versneld te onderzoeken?
 Ook wat betreft de werkgelegenheidsgevolgen voor de weg- en waterbouwwerken
vragen de leden van de fractie van de PvdA of de regering de effecten van
de versnelde procedure rond ongeveer 70 infrastructurele projecten, naast
de al eerder door de beide Kamers geaccepteerde 30 projecten uit de spoedwet
wegverbreding, nader kan onderbouwen. Heeft de regering nagegaan hoeveel Nederlandse
bedrijven in staat zijn om omvangrijke weg- en waterbouwwerken te realiseren?
 Voor zover de leden van de fractie van de PvdA bekend is gaat het om en
beperkt aantal zeer grote en de grootste middelgrote bedrijven.
 Als dat waar is dan zou het effect van de versnelling van zoveel projecten
tegelijkertijd kunnen zijn dat het de markt verstoord, in die zin dat er te
weinig gespecialiseerde bedrijven, grote machines en asfalt zijn om alle werken
uit te voeren.
 Dat kan prijsopdrijving tot gevolg hebben, vertraging in het vervolgtraject
en aantrekkingskracht op buitenlandse partijen uitoefenen.
 Graag een reactie van de regering op deze analyse.
 
 Prijsopdrijving bij infrastructurele werken kan bovendien voor bedrijven
die zowel een bouw als een infrapoot hebben betekenen dat zij bij aanbesteding
in de bouw op of beneden kostprijs kunnen gaan zitten, waardoor wederom het
midden- en kleinbedrijf (mkb) het nakijken heeft. 85% van de bouw
bestaat uit mkb bedrijven. En juist in die sectoren telt de werkloosheid en
deeltijd WW aan. Ook daarop graag een reactie van de regering.
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF vragen zich in het kader van de effectiviteit af of
de Crisis- en Herstelwet zijn doel wel zal dienen. Het is aannemelijk dat
de wet niet voor maart 2010 in werking treedt. Het dieptepunt van de economische
crisis is dan al achter de rug. De effecten van de Crisis- en herstelwet zullen
aldus nauwelijks recessie-afnemend werken. De leden van de fracties van D66
en OSF vragen zich in dat licht bezien ernstig af of deze spoedwet, die hier
en daar zeker nog meer onderzoek behoeft, nog wel geoorloofd is. Hoe kan de
regering nu nog het spoed-karakter van het wetsvoorstel legitimeren? Is er
een geactualiseerde studie, quick scan, van bijvoorbeeld het CBP voorhanden
die bewijs aandraagt voor de urgentie van deze wet om «de crisis te
bestrijden»? En uit welke onderzoeken blijkt dat de Crisis- en herstelwet
tot meer werkgelegenheid leidt? En welke garanties heeft de regering hiervoor?
Leidt het massaal losmaken van bouwprojecten niet tot een eenzijdige overspannen
en daarmee kostenopdrijvende markt? Waaruit blijkt dat de effectuering van
de wet niet tot marktverstoring leidt?
 Relatie tot bestaande/nieuwe wetgeving
 Algemeen
 Omdat versnelling, stroomlijning en coördinatie van wetgeving de
fysieke leefomgeving betreffende niet pas nu maar al jaren hoog op de agenda
staat van verschillende regeringen, zijn er de afgelopen jaren omvangrijke
wijzigingen vastgesteld dan wel liggen in de beide Kamers der Staten-Generaal
voor om binnenkort vastgesteld te worden. De leden van de fractie van de PvdA stellen dat het gaat om de WRO, BRO, Wabo, MER, bestuurlijke
lus, NSL, spoedwet wegverbreding, Tracéwet, de integrale Waterwet,
Natuurbeschermingswet en de coördinatiebepaling in ABW.
 
 De leden van de fractie van de PvdA kunnen
zich zeker voorstellen dat op niet al te lange termijn verdergaande vereenvoudiging
en een meer integrale benadering kan plaatsvinden en ondersteunt dan ook,
onder zekere voorwaarden, de voorstellen in dit wetsvoorstel die daarop gericht
zijn, zoals het gebiedsontwikkelingsplan (afd 1) en de versnelde uitvoering
van lokale en (boven)regionale projecten met nationale betekenis (afd 7).
 
 Dat geldt niet voor het projectuitvoeringsbesluit (afd 6). Daar hebben de leden van de fractie van de PvdA zeer veel
opmerkingen en vragen bij, vooral in relatie tot de bestaande en nieuw ontwikkelde
wetten WRO en Wabo.
 
 Inmiddels is een groot aantal (wijziging)wetten in procedure of aangekondigd
die tevens zien op versnelling van procedures en streven naar integrale gebiedsontwikkeling.
Elk van die wetten kent een eigen bevoegd gezag, begrenzingen en beroepsprocedures.
De leden van de fracties van D66 en OSF vragen zich, in gevolg het voorgaande, af hoe de regering aankijkt
tegen het risico dat de Crisis- en herstelwet tot meer procedurele rompslomp
zal leiden in plaats van minder doordat bestuurders, juristen en rechters
moeite zullen hebben met het eigen maken ervan en er daardoor juist meer vertraging
zal ontstaan?
 
 Ook is het risico groot dat belangenhebbende niet weten waar ze aan toe
zijn en meer verzoekschriften indienen om inzicht in het proces te krijgen.
Deze leden vragen zich af hoe de regering denkt deze risico’s te minimaliseren?
Welke concrete acties neemt de regering?
 
 Is de regering in staat een helder beeld te scheppen van de verschillende
wetten met dezelfde doelstellingen? En hoe verhouden deze wetten zich tot
elkaar? Kan de regering hierover een schema overleggen?
 
 De fractie van de PvdD vraagt of de regering
kan aangeven welke consequenties het aannemen van de wet heeft in termen van
rechtsbescherming, met name in relatie tot artikel 1.5 (het laten passeren
van materiële gebreken door de rechter) en artikel 1.9 (introductie van
het relativiteitsbeginsel?
 WRO, WABO
 De leden van de CDA-fractie constateren met
instemming dat het wetsvoorstel op een aantal onderdelen verder gaat dan de
wet ruimtelijke ordening en tevens ruimte schept om bij de uitvoering van
een aantal belangrijke projecten, snel resultaat te boeken. Naar hun mening
is dit een van de essentiële onderdelen van het wetsvoorstel.
 
 In het voorstel wordt een nieuwe planfiguur geïntroduceerd door de
regering, het gebiedsontwikkelingsplan. In de
nieuwe Wro kennen we sinds kort de projectbesluitbevoegdheid. In de praktijk
blijkt dat van deze nieuwe figuur slechts zeer beperkt gebruik gemaakt wordt.
Als deze leden het goed zien, dan wordt bij de eerste nota van wijziging (op
onderdeel Y, artikel bA) artikel 3.13 Wro zodanig gewijzigd dat de verplichting
om een projectbesluit te vertalen in een bestemmingsplan, wordt geschrapt.
De leden van de CDA-fractie juichen deze wijziging
toe, omdat daarmee een belangrijk bezwaar tegen het projectbesluit en de aarzeling
van gemeenten om deze nieuwe bevoegdheid op te pakken, weggenomen wordt.
 
 Met deze wijziging vragen de leden van de CDA-fractie zich wel af of de
regering daarmee tevens van oordeel is dat het bestemmingsplan niet meer het
centrale sturingsinstrument binnen de Wro zal zijn. De opvatting van de regering
zoals geformuleerd in deze nota van wijziging lijkt niet eenduidig; de regering
geeft onder meer aan dat «nadere analyse heeft aangegeven dat de koppeling
van het projectbesluiten het bestemmingsplan ook op een andere manier kan
worden bewerkstelligd» (31 127, nr. 5, p. 29). Hier lijkt
sprake van voortschrijdend inzicht (zie ook A. G. A. Nijmeijer,
Projectbesluit en bestemmingsplan onthecht: voortschrijdend inzicht of verlaten
Wro-principe, in: Gemeentestem 2009, 7326, nr. 110). Zien deze leden
het juist dat de regering ervan uitgaat dat projectbesluiten, vrijwel automatisch,
eens in de tien jaar zullen worden vertaald in een bestemmingsplan?
 
 Mede gelet op de argumenten van de regering, rijst de vraag waarom art.
5:20 van de Wabo wordt gehandhaafd (en er bij de Invoeringswet niet wordt
voorzien in schrapping althans aanpassing ervan). Zoals blijkt uit de totstandkomingsgeschiedenis
van de in de Wro opgenomen vorderingsbevoegdheid van GS (om te vorderen dat
door B&W wordt gehandhaafd), is deze opgenomen teneinde voor GS een beroepsmogelijkheid
bij de bestuursrechter te creëren. De gedachte was dat, als in de wet
is opgenomen dat GS dit kunnen vorderen, dit college belanghebbende ex art.
1:2 Awb is bij een afwijzing van zo’n verzoek. GS beschikken o.g.v.
de Gemeentewet reeds over adequaat instrumentarium bij taakverwaarlozing (art.
125 jo. art. 134 Gem.wet). Is de regering het met de leden van de CDA-fractie
eens dat gelet op de argumentatie in dit wetsvoorstel het een goede reden
is om artikel 5:20 Wabo niet in werking te laten treden?
 
 De leden van de fractie van de PvdA stellen
dat vanaf 1 juli 2008 een grondig herziene Wet Ruimtelijke Ordening
van kracht is, waarin de structuurvisie ook wel gebiedsvisie
genoemd, voor alle overheidsniveaus verplicht gesteld is. De noodzaak om in
een zo dichtbevolkt land met de vele ruimteclaims verantwoord en weloverwogen
te werk te gaan lag aan die bepaling ten grondslag. Een structuurvisie en
het daaropvolgende bestemmingsplan geeft aan bewoners, overheden en initiatiefnemers
duidelijkheid over de gewenste ontwikkelingen in een omschreven gebied en
zorgt in de voorbereiding voor een afweging van alternatieven en kwaliteitsborging.
Initiatieven of te wel projecten moeten voldoen aan de structuurvisie en de
daarop gebaseerde bestemmingsplannen.
 
 Deze ingrijpende wijziging van de WRO diende mede om de ontstane praktijk
van wildgroei aan zogenaamde art. 19 procedures tegen te gaan, waarin projectenplannen
ingediend en goedgekeurd werden, die nauwelijks gebaseerd waren op een goedgekeurd
bestemmingsplan of bredere gebiedsvisie. In de eerste versie van de herziening
van de WRO waren de projectbesluiten niet meer opgenomen. Gemeentebestuurders
en ontwikkelaars/bouwers hebben daar met succes tegen geprotesteerd vanuit
de argumentatie dat nieuwe ontwikkelingen teveel planproceduretijd zouden
kosten. Projectbesluiten zijn daardoor alsnog opgenomen maar wel met de bepaling
dat binnen een jaar het projectbesluit opgenomen moet worden in een vastgesteld
bestemmingsplan en de leges van de bouwvergunning pas dan geheven kan worden.
 
 Invoering van een omvangrijke wetswijziging vraagt gewenning, organisatie
en cultuurverandering en vooral consistentie in de uitvoeringspraktijk en
wetgeving.
 Het is daarom voor de leden van de fractie van de PvdA onbegrijpelijk
dat in de voorliggende CHW het projectbesluit
in versterkte vorm geïntroduceerd wordt als een zelfstandig rechtsgeldig
besluit zonder dat daarop binnen een jaar een bestemmingsplanwijziging gevolgd
hoeft te worden en zonder dat bepaald wordt dat het projectuitvoeringsbesluit
gebaseerd dient te zijn op het in de structuurvisie vastgestelde beleid. De
prikkel dat leges pas geheven mag worden nadat de bestemmingsplanwijziging
is vastgesteld verdwijnt eveneens geheel.
 
 Dit betekent, volgens de leden van de fractie van de PvdA, een dusdanige
ingrijpende wijziging van de WRO voor alle binnenstedelijke bouwprojecten
van meer dan 12 woningen oplopend naar 2000 woningen (de facto voor alle bouwprojecten),
dat de vraag gerechtvaardigd is wat nog de betekenis van de WRO is voor het
bestaand stedelijk gebied en van de in behandeling zijnde AMvB ruimte en het
Besluit Ruimtelijke Ordening? Hoe kan worden bereikt dat een bestemmingsplan
het centrale instrument in de ruimtelijke ordening blijft, of wordt dat niet
meer beoogd? Hoe kan worden gewaarborgd dat een strategische afweging met
ruimte voor alternatieven in direct samenspel met burgers en hun organisaties,
mede op basis van milieu en ruimtelijke kwaliteitsoverwegingen, plaatsvindt
bij de toepassing van de projectbesluiten? Hoe kan worden voorkomen dat er
in de praktijk complete onduidelijkheid gaat bestaan over enerzijds planvorming
die in aanmerking komt voor de projectuitvoeringsbesluitbenadering zoals weergegeven
in afdeling 6 van het voorliggende wetsvoorstel, waarbij behoudens enkele
genoemde uitzonderingen afgeweken mag worden van de bestaande wetgeving en
anderzijds planvorming, waarvoor bestaande wetgeving zoals WRO, NSL, Wet geluidhinder,
MER en Natuurbeschermingswet geldend is?
 
 De leden van de fractie van de PvdA menen bovendien dat het bij bouwprojecten
met een omvang oplopend tot 1500–2000 woningen niet meer gaat om kleine
binnenstedelijke invullingen, maar om grote(re) uitbreidingsplannen, waarbij
overwegingen rond ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en onderzoek naar demografische
groei en krimp in de komende decennia vooraf moeten gaan aan
snelle besluitvorming. Structuurvisie en bestemmingsplan, zoals vastgelegd
in de WRO lijken daarvoor de aangewezen instrumenten.
 
 De regering verwijst in haar keuze voor afdeling 6 naar het advies van
de Raad van State waar in voorgesteld wordt om, in plaats van en niet aanvullend
op de voorgelegde ontwerp crisis- en herstelwet, voor een klein aantal vergelijkbare
projecten waarvoor, al voldoende draagvlak verkregen is in de samenleving,
tot stroomlijning en vereenvoudiging van besluitvormingsprocedures te komen.
 Als goed voorbeeld wordt naar de Deltawet grote rivieren (dijkverzwaring)
verwezen. Onomstreden doel van veiligheid zorgde voor breed draagvlak voor
de ene afgegeven vergunning door de provincie met beroepsmogelijkheid in één
instantie bij de bestuursrechter.
 
 De leden van de fractie van de PvdA kunnen zich niet aan de indruk onttrekken
dat de vergelijking met deze Deltawet benadering en de niet nader gedefinieerde
versnelde uitvoering van bouwprojecten in afdeling 6 niet opgaat, omdat het
onomstreden doel, het brede draagvlak en het kleine aantal vergelijkbare projecten
ontbreekt.
 Daarnaast vragen de leden van de fractie van de PvdA waarom de, tot nu
toe weinig toegepaste, coördinatiebepaling in de WRO niet ingezet kan
worden voor coördinatie en stroomlijning van de besluitvorming?
 
 Is de veronderstelling zo onjuist, zo vragen de leden van de fractie van
de PvdA, dat bij het adequaat toepassen van de in de WRO opgenomen coördinatieregeling,
al veel problemen rond ongelijktijdigheid van de afgifte van vergunningen
voorkomen kan worden, waardoor de snelheid aanzienlijk bevorderd wordt?
 Is een versterkte ondersteuning op het goed toepassen en uitvoeren van
mogelijkheden in de bestaande wetgeving dan niet verre te verkiezen boven
het ontwikkelen van een geheel nieuw systeem naast het bestaande systeem?
Wat ontbreekt er aan de coördinatieregeling wat wel in de voorliggende
wet opgenomen staat?
 
 Maar niet alleen de coördinatieregeling in de WRO geeft mogelijkheden,
dat geldt nog meer voor de Wabo met de ene omgevingsvergunning als uitgangspunt.
 Wat is het verschil tussen de omgevingsvergunning en het projectuitvoeringsbesluit,
zoals in afd. 6 voorgesteld, vragen de leden van de fractie van de PvdA zich
af?
 
 Bij een vergelijking komt de omgevingsvergunning er ogenschijnlijk beter
uit omdat de indieningsvereisten daarvoor zijn vastgesteld terwijl dat bij
het projectuitvoeringsbesluit onduidelijk is. Hoewel de Wabo nog bij de Eerste
Kamer in behandeling is, wordt binnen de meeste gemeentehuizen al gewerkt
volgens de in de Wabo voorgestelde werkwijze van het ene loket en afhandeling
van de vergunningen zoveel mogelijk via het ene besluit. Daar was en is een
grote cultuurverandering voor nodig, doorbreking van de verkokering en bevorderen
van samenhang middels coördinatie. Dat zo zijnde is er, voor zover de
leden van de fractie van de PvdA nu kunnen zien, geen goede argumentatie te
vinden waarom naast de omgevingsvergunning het projectuitvoeringsbesluit geïntroduceerd
zou moeten worden. Integendeel, het naast elkaar bestaan van twee verschillende
regimes, die beiden nog in de uitvoeringspraktijk bewezen moeten worden, vergroot
onduidelijkheid en zal eerder extra vertraging dan versnelling tot gevolg
hebben.
 Dit betekent voor de leden van de fractie van de PvdA dat zij een dringend
beroep op de regering willen doen om dit onderdeel uit de wet te schrappen
en vragen daarop een reactie van de regering.
 
 Samengevat zijnde overwegingen die aan deze vraag ten grondslag liggen
de volgende:
 • de veranderde vraag in de markt vraagt eerder om herontwikkeling
van bestaande plannen is dan op de korte termijn om snelle realisering van
nieuwe plannen
 • de onduidelijkheid na recente toevoeging van sterk verbeterde nieuwe
wetgeving het omgevingsrecht betreffende, zoals de omgevingsvergunning en
de coördinatieregeling WRO zal vergroot worden
 • de recente uitspraak van het Europese Hof over het niet zonder
meer op deze wijze mogen toepassen van de MER drempel vraagt om wetsaanpassing
 
 De leden van de fractie van de PvdA vinden het gebiedsontwikkelingsplan, zoals vastgelegd in afdeling 1 Ontwikkelingsgebieden, daarentegen
zeker de moeite van het experimenteren waard en passend bij de aanbevelingen
in het advies van de VROM raad «dynamiek in gebiedsgericht beleid».
Gelet op alle voorwaarden waaraan het gebiedsontwikkelingsplan moet voldoen
gaat het bij dit onderdeel van de voorliggende wet niet om realisering op
korte termijn, maar eerder om het verkennen van mogelijkheden voor het doorbreken
van de impasse in gebieden waar tegengestelde belangen tussen economie en
milieu spelen.
 
 Waarom, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA is er niet voor
gekozen om in de bestaande WRO een experimenteerartikel op te nemen, waardoor
ervaringen opgedaan kunnen worden met een nieuw integraal afwegingskader waarin
het vrijmaken van milieugebruiksruimte met het oog op duurzame ruimtelijke
en economische ontwikkelingen centraal staat, conform het advies van de VROM
raad? Heeft dat niet als groot voordeel dat alle plannen de ruimtelijke ordening
betreffende onder hetzelfde regime vallen, namelijk de WRO? Is de regering
bereid dit alsnog te overwegen?
 Zal de belangrijkste vraag in de uitvoeringspraktijk niet zijn onder welke
voorwaarden de milieugebruiksruimte vergroot kan worden zonder dat Europese
Regelgeving geweld aangedaan wordt en zonder dat de rechtszekerheid al te
zeer geschaad wordt van eigenaren die in het verleden een toegestane hoeveelheid
milieugebruiksruimte verkregen hebben?
 
 Als de leden van de fractie van de PvdA het goed begrepen hebben uit rapporten
van de planbureaus, dan is er immers weinig milieugebruiksruimte meer te verdelen
in grote delen van ons land. Is dat een juiste constatering?
 Gaat het bij deze gebiedsontwikkelingsplannen vooral om hergebruik van
de bestaande ruimte of om gedurende 10 jaren plus de plan voorbereidingsjaren
van tenminste 3 jaren, ontheven te zijn van de bestaande normen?
 Kan in het laatste geval de milieugebruiksruimte nog toenemen ook al is
er nu in dat gebied al sprake van overschrijding van de normen?
 Het komt de leden van de fractie van de PvdA voor dat er wel nadere voorwaarden
aan die ontheffing gesteld moeten worden. En ook niet ieder gebied zal vermoedelijk
in aanmerking komen voor een dergelijk experiment. Kan de regering de contouren
daarvan aangeven?
 
 Eén van de reeds aangegeven voorwaarden is dat het bevoegd gezag
er voor zorg draagt dat na 10 jaar het gebied programmatisch wel aan de norm
voldoet, dan is de vraag of naleving reëel is en op welke wijze naleving
van die afspraak afgedwongen kan worden?
 De leden van de fractie van de PvdA vinden dit een belangrijk punt omdat
naleving van de Europese normen niet alleen van belang is voor de inwoners
en gebruikers van het betreffende gebied maar ook voor de direct omwonenden.
 Er zullen uit overwegingen van volksgezondheid toch ook grenzen gesteld
moeten worden aan de omvang van de overschrijding gedurende 10 jaren van vooral
wanneer het de normen voor luchtkwaliteit en geluidhinder betreft?
 
 Het wetsvoorstel regelt, zo stellen de leden van de fractie van GroenLinks, dat het projectbesluit binnen twee maanden
nadat het besluit is genomen, op een digitale wijze wordt gepubliceerd. Hierdoor
wijzigt dit wetsvoorstel de legessanctie, waarbij een besluit binnen een jaar
in een bestemmingsplan moest worden geïmplementeerd, op straffe van het
verval van leges. De legessanctie heeft tot doel om het bestemmingsplan het
centrale instrument van ruimtelijke ordening te maken, en dient zo het uitgangspunt
van de Wet ruimtelijke ordening. Heeft de regering dit uitgangspunt verlaten,
ondanks dat de Wet ruimtelijke ordening nog geen anderhalf jaar geleden in
werking is getreden? Zo nee, hoe verwacht de regering het bestemmingsplan
toch nog als centraal instrument te behouden, nu met dit wetsvoorstel gemeenten
veel meer projectbesluiten gaan nemen. Wordt het ruimtelijke ordeningsbeleid
van gemeenten daardoor niet minder inzichtelijk voor burgers, nu de digitaal
beschikbare bestemmingsplannen niet meer zonder meer betrouwbaar en actueel
zijn?
 
 Kan de regering uitleggen wat de toegevoegde waarde is van het in dit
wetsvoorstel neergelegde projectuitvoeringsbesluit ten opzichte van de omgevingsvergunning
waarin de WABO voorziet? Is de regering het met de leden van de fractie van
GroenLinks eens dat deze extra wetgeving de implementatie van ruimtelijke
ordeningsbeleid voor gemeenten compliceert? Waarop baseert de regering de
verwachting dat gemeenten toch gebruik gaan maken van dit voorgestelde instrument,
mede gelet op de ervaringen met de Interimwet stad- en milieu-benadering?
 
 Je zal maar te horen krijgen dat je in een ontwikkelingsgebied woont,
dan zijn je handen ook nog eens gebonden gezien artikel 5.2 bepaalt dat geen
beroep mogelijk is tegen aanwijzing van ontwikkelingsgebieden, zo stelt de
fractie van de PvdD. Zitten we na het Q-koorts
debacle echt te wachten op een volgende gezondheidscrisis als gevolg van ongebreidelde
groei? Hoe zullen de ontwikkelings- en experimenteergebieden benut worden?
Welke ontwikkelingen worden hierin verwacht? Is het waar dat ook agroparken
met megastallen onder gebracht kunnen worden in deze nieuwe constructies?
Waarom moeten anders de wetten over geurhinder en ammoniak van veehouderijen
buiten werking gesteld worden? Is het waar dat ook de bouw van elektriciteitscentrales
die bijvoorbeeld op kolen of gas draaien, gemakkelijker wordt? Is het ook
de bedoeling van de ontwikkelingsgebieden om dit soort installaties mogelijk
te maken?
 Relativiteitsvereiste
 Het relativiteitsbeginsel in artikel 1.9 vormt
een belangrijke grondslag voor de versnelling van procedures en het scherper
definiëren van direct belanghebbenden bij een besluit, zo stellen de
leden van de fractie van het CDA. Al vele jaren
wordt voornamelijk in de wetenschappelijke literatuur gediscussieerd over
de betekenis van het relativiteitsbeginsel in het bestuursrecht. Bestudering
van de relevante passages in het wetsvoorstel laat een duidelijke overeenkomst
zien tussen het voorstel en het relativiteitsvereiste in het privaatrecht,
zoals neergelegd in artikel 6:163 BW. Verschil met het privaatrecht lijkt
te zijn dat de rechter de relativiteitseis ambtshalve zal moeten verrichten
op alle beroepsgronden. Kan de regering deze lezing bevestigen, zo vragen
de leden. En kan deze benadering leiden tot extra onzekerheid en extra beroepen,
zo is de vraag van deze leden.
 
 Bij de toetsing van het relativiteitsbeginsel aan het Verdrag van Aarhus
en het Europese recht geeft de regering aan geen strijd te zien. Dat zal,
aldus de leden van de CDA-fractie, mede afhangen van het feit hoe de rechter
zal omgaan met het relativiteitsbeginsel in de rechtspraktijk. Deze leden
zijn van mening dat het zinvol kan zijn dat de regering helder maakt dat individuele
burgers en (milieu)organisaties de ruimte krijgen op basis van de CHW, toegang
tot de rechter te hebben in het geval van rechtstreeks werkende Europese regelgeving.
Van belang is tevens dat de rechter het beschermingsbereik van deze Europese
voorschriften, met name de milieuvoorschriften, niet te beperkt zal opvatten.
Deelt de regering deze benadering van de leden van de CDA-fractie?
 
 Bij tweede nota van wijziging heeft de regering het relativiteitsvereiste
enigszins afgezwakt door in artikel 1.9 van het wetsvoorstel het woordje «kennelijk»
toe te voegen. Dat kan veel prejudiciële vragen voorkomen, aldus de regering.
De leden van de CDA-fractie kunnen instemmen met dit voorstel en met name
ook met de wijziging van artikel 1.9. Immers, toepassing van dit beginsel
dient aanstonds duidelijk te maken met welke voorschriften de belangen van
een (rechts)persoon, rechtspersonen worden beschermd. De rechter zal daarbij
een belangrijke rol moeten spelen. Hij dient naar de mening van de leden van
de CDA-fractie zoveel mogelijk handvatten aangereikt te krijgen door de wetgever
om met de toepassing van het relativiteitsbeginsel uit de voeten te kunnen
in een concrete casus. Dat roept bij deze leden de vraag op hoe de regering
aankijkt tegen de verhouding tussen het relativiteitsvereiste en het beginsel
van «een goede ruimtelijke ordening» (art. 3.1 Wro). Vraag is
hoe de bestuursrechter deze norm zal moeten gaan differentiëren naar
de belangen van de betreffende rechtspersoon/rechtspersonen of individu(en).
Kan de regering tevens aangeven of zij een wijziging beoogt ten aanzien van
het belanghebbende begrip mede met het oog met de jurisprudentie van de ABRvS
en de CRvB. De tekst van de Memorie van Toelichting lijkt dit te impliceren.
 
 De leden van de CDA-fractie beschouwen de opname van het relativiteitsbeginsel
in voorliggend wetsvoorstel als een experiment in die zin dat onder het regime
van de CHW bezien zal gaan worden in welke mate dit beginsel effect gaat sorteren
op de snelheid en kwaliteit van besluitvorming op ruimtelijk gebeid en hoe
de jurisprudentie zich gaan ontwikkelen. Zien deze leden het goed dan is het
relativiteitsvereiste tevens een belangrijk voorwerp van overweging bij de
opstelling van het wetsvoorstel betreffende herziening van het bestuursprocesrecht.
Deze leden behouden zich het recht voor om bij de behandeling van laatstgenoemd
wetsvoorstel ten principale terug komen op het relativiteitsvereiste in het
bestuursrecht en dat mede aan de hand van de ervaringen die dan zijn opgedaan
met de CHW.
 
 In art 1.9 wordt het mogelijk gemaakt dat de rechter een besluit niet
vernietigd, wanneer vernietiging kennelijk niet
strekt tot bescherming van belangen van degene die beroep heeft aangetekend.
Middels amendering is het begrip kennelijk toegevoegd. Hoe de juridificering
zal gaan plaatsvinden van de begrippen kennelijk en «bescherming van
de belangen» is een belangrijke vraag, waaraan naar de opvatting van
de leden van de fractie van de PvdA, een politieke
opvatting vooraf gaat.
 
 Is de regering het eens met de opvatting van Prof. Mr. B. J. Schueler die stelt dat publiekrechtelijke voorschriften doorgaans
algemene belangen behartigen en daardoor een ruim en diffuus beschermingsbereik
hebben, waardoor het voor de rechter, dankzij de tussenvoeging van het woord «kennelijk»,
mogelijk is om aan de bescherming het voordeel van de twijfel te geven?
 De leden van de fractie van de PvdA kunnen zich daarnaast goed voorstellen
dat de rechter bij dat oordeel betrekt de wijze waarop in de verkenningsfase,
voorafgaande aan de besluitvorming, degenen die in beroep gegaan zijn betrokken
zijn geweest. Kan de regering deze opvatting delen?
 
 De voorbeelden die in de Memorie van Toelichting genoemd staan om te ondersteunen
dat een relativiteitsvereiste gewenst is, geven volgens de leden van de fractie
van de PvdA een zeer eenzijdig en daardoor karikaturaal beeld van een samenleving,
waarin burgers alleen maar gericht zijn op hun kleine eigen belang en geen
enkel oog hebben voor meer algemeen geformuleerde belangen. Naast deze, zeker
bestaande groep, waarvoor een relativiteitsvereiste er in beperkte mate aan
kan bijdragen om plannen die een algemeen belang dienen niet te vertragen,
zijn er veel meer burgers die zich vanuit betrokkenheid en met ervaring en
deskundigheid inzetten voor de vormgeving van hun leefomgeving niet alleen
in hun eigen straat maar ook in hun dorp, stad of regio.
 
 Is het gevaar niet aanwezig dat door het invoeren van het relativiteitsvereiste
de rechter uitsluitend gaat oordelen of er bij het beroep wel in voldoende
mate het «enge» eigenbelang gediend is, waardoor er geen ruimte
meer is voor individuele burgers om op basis van meer algemeen geformuleerde
belangen als ruimtelijke kwaliteit en identiteit beroep aan te tekenen?
 Is het daarom niet van belang om politiek vast te stellen hoe ruim of
hoe eng dit begrip moet worden toegepast?
 Het mag toch niet zo zijn, vragen de leden van de fractie van de PvdA
de regering, dat het beroep dat burgers aantekenen tegen de voorgestelde herinrichting
van het centrumgebied van hun gemeente, op grond van overwegingen van ruimtelijke
kwaliteit ( een goede ruimtelijke ordening), afgewezen kan worden omdat deze
burgers te ver van het centrum wonen om er hinder van te ondervinden? Of om
een ander voorbeeld te noemen dat burgers in een stad, ook al wonen ze er
niet om de hoek, geen bezwaar meer kunnen indienen tegen de oprichting van
een nieuwe speelautomatenhal in hun gemeente, omdat ze die gewoon niet willen?
 
 Uitgaande van het Verdrag van Aarhus, waarin wordt benadrukt dat er ruim
toegang tot de rechter moet zijn voor niet-gouvernementele organisaties die
zich inzetten voor milieubescherming, is het eveneens relevant om politiek
vast te stellen dat wanneer natuur- en milieuorganisaties beroep instellen
tegen plannen waarin naar hun oordeel natuur en milieubelangen geschaad worden,
zij niet buitengesloten worden op grond van het relativiteitsvereiste. Deelt
de regering in algemene zin die opvatting? In het Verdrag van Aarhus is immers
opgenomen dat – vrij vertaald – wanneer een partij eenmaal toegang
tot de rechter heeft, strijdigheid met het nationale milieurecht aan de orde
moet kunnen worden gesteld. Wanneer die mogelijkheid bij voorbaat beperkt
zou worden, zou strijd kunnen ontstaan met het Verdrag.
 
 De leden van de VVD-fractie staan sympathiek
tegenover de introductie van het relativiteitsvereiste in artikel 1.9. Diegene
die zich in een procedure bij een rechter beroept op schending van een rechtsnorm,
heeft alleen kans van slagen als de rechtsnorm strekt tot bescherming van
zijn belangen. Hoewel de minister zelf heeft aangegeven de kans klein te achten,
kan de invoering van het relativiteitsvereiste in artikel 1.9 problemen opleveren
met het Europese recht. Op het moment dat dit speelt, dient de hoogste nationale
rechter een prejudiciële vraag voor te leggen aan het Luxemburgse Hof
van Justitie. De tijd die daarmee gemoeid is, is twee tot drie jaar. Waarop
baseert de regering zijn stellige overtuiging dat dit artikel geen problemen
oplevert met het Europese recht? En hoe voorkomt de regering dat toch misbruik
kan worden gemaakt door bezwaren in te dienen via een achterdeur,
met kleine materiële belangen (men schaft 1 m2 grond aan om
toch ideologisch bezwaar te maken)?
 
 Het relativiteitsvereiste staat nu wel in de Chw, maar niet in de Wabo,
niet in de Wro en niet in de Woningwet. Het wordt zo willekeurig welke projecten
wel worden getoetst op relativiteit en welke niet. Waarom wordt het relativiteitsvereiste
niet in het hele omgevingsrecht ingevoerd?
 
 De leden van de fractie van de SP stellen
vast dat in deze Kamer het afgelopen halfjaar, naar aanleiding van onder meer
de (invoeringswet) WABO, de bestuurlijke lus en de tracéwet gediscussieerd
is over het begrip «belanghebbende» in en buiten de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Velen in deze Kamer maken zich zorgen over een eventuele
inperking van de kring van belanghebbenden. Het «belanghebbende-begrip»
is nog steeds geen rustig bezit, aldus Daalder en Palmboom in het NJB.
 
 De reeks uitspraken op dit gebied is uitzonderlijk groot en groeit nog
steeds. Dat kan ook niet anders in een systeem waarin de wetgever er voor
kiest of zich genoodzaakt ziet de uitwerking van dit begrip aan de rechtspraak
over te laten, zo zijn de leden van de SP-fractie van mening. Nu kiest de
wetgever voor een redelijk onbelangrijke beperking van het «belanghebbende-begrip»
door het relativiteitsvereiste dwingend voor te schrijven. Het is zeer de
vraag of dit vereiste EU-proof is en nog meer of dit vereiste, waar het gaat
om milieuwetgeving, niet in strijd is met het verdrag van Aarhus. Een aantal
schrijvers, in goed gezelschap van de Raad van State twijfelt hier ernstig
aan. De leden van de fractie van de SP vragen zich af waarom welbewust het
risico genomen wordt dat Nederland in gebreke wordt gesteld omdat Europese
verplichtingen niet (langer) juist zijn geïmplementeerd? Hoe ziet de
regering de verhouding tussen het voorliggend wetsvoorstel en de Europese
M.E.R.-richtlijnen? Waarom denkt de regering desondanks dat invoering van
dit vereiste voor een versnelling van de procedure zal zorgen? Milieuwetgeving
raakt iedere burger en burgers en milieuorganisaties zullen alle reden hebben
om tot aan het Europese Hof te procederen om duidelijkheid te krijgen.
 
 De Commissie Elverding doet in zijn rapport een groot aantal voorstellen
voor versnelling van de onderhavige procedures. Over invoering van het relativiteitsvereiste
zegt Elverding op blz. 24: «Hoewel de Commissie geen
tegenstander is van invoering van het relativiteitsvereiste denkt de commissie
dat invoering ervan slechts beperkt zal leiden tot tijdwinst. Het aantal appelanten
zal niet noemenswaardig dalen, maar alleen het aantal en de aard van de gronden
die zij kunnen inbrengen». Kan de regering uitleggen waarom
nu juist dit controversiële punt ter versnelling van de procedure opvoert?
Zou de uitspraak van de Raad van State van 11 november 2009, 200808595/1H1
(NJB 27 november 2009) anders geluid hebben als in de Awb de relativiteitstoets
dwingend was voorgeschreven?
 
 Verder vragen de leden van de SP-fractie zich af in hoeverre de invoering
van het relativiteitsvereiste nu daadwerkelijk tot bespoediging van het beleidsproces
zal leiden. Wat zijn volgens de regering de gevolgen van het opnemen van het
relativiteitsvereiste voor de gerechtelijke onderzoeksfase? In hoeverre is
het relativiteitsvereiste een werkbare procedure, mede in het licht van het
feit dat de Raad van State eerder – toen overigens zonder wettelijke
grondslag – begonnen is het relativiteitsbeginsel toe te passen, maar
daarmee is opgehouden omdat het in de praktijk meer vragen en problemen opriep
dan het oploste? Welke nieuwe inzichten zijn
er dat het relativiteitsvereiste vandaag de dag een betere toepasbaarheid
heeft dan in de jaren ’90? En vergt de invoering van het relativiteitsvereiste – gezien de zwaarte ervan – niet een apart wetvoorstel
of een bredere discussie in het kader van de Algemene wet bestuursrecht?
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF voelen in beginsel niets voor de invoering van het
relativiteitsvereiste in de vorm zoals gekozen in de CHW. Het is vrijwel zeker
in strijd met Europese regels, leidt tot vertraging in plaats van versnelling
en smoort de kritiek van natuur- en milieuorganisaties. De drempel om op te
komen voor natuur- en milieubelangen wordt te hoog gelegd. De leden vragen
zich af of het relativiteitsvereiste dat met dit wetsvoorstel wordt ingevoerd,
doel treft aangezien het vereiste geen barrière vormt ten aanzien van
beroepsgronden van belangenorganisaties die bij de betrokken projecten meestal
mee procederen. Wil de regering dit nog eens uitleggen?
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF staan op het standpunt dat er
op dit punt helemaal geen tijdwinst wordt geboekt. Bovendien leidt de toepassing
van dit vereiste tot onnodige complexe juridische vragen aangaande het beschermingsbereik
van betrokken normen waarvan de beantwoording veel extra tijd zal vergen van
juristen en rechters. Hoe denkt de regering vertraging door juridische rompslomp
te voorkomen? En op basis van welke feiten komt de regering tot deze redenering?
 Is de regering bereidt een besluit te nemen om het relativiteitsvereiste
te schrappen als blijkt dat het vereiste niet tot de gewenste versnelling
leidt?
 Komt er onderzoek naar de werking – effectiviteit – van het
relativiteitsvereiste? Hoe kan de regering garanderen dat projecten niet geschaad
worden door het vereiste?
 Is de regering op de hoogte van twee voor de CHW relevante uitspraken
van het Europese Hof gedaan op 15 oktober jl. één aangaande
de drempelwaarde voor de MER plichten en twee de uitwerking van het Verdrag
van Aarhus inzake het ongedaan maken van een door Zweden beperkte toegang
van belanghebbende bij de rechter? Zo ja, wat ziet de regering als extra risico’s,
complicaties en consequenties van deze uitspraken voor de CHW?
 
 Juist Europeesrechtelijk is de invoering van het relativiteitsvereiste
omstreden. In lid 3 van artikel 9 van het Verdrag van Aarhus is opgenomen
dat wanneer een partij eenmaal toegang tot de rechter heeft, strijdigheid
met het nationale milieurecht aan de orde moet kunnen worden gesteld. Doordat
de regering deze mogelijkheid bij voorbaat al beperkt, ontstaat onbetwistbaar
strijd met het verdrag en het risico van de al eerder aan de orde gekomen
gevreesde vertraging. Op dit moment liggen er prejudiciële vragen hierover,
die door een Duits gerechtshof aan de orde zijn gesteld (OVG Münster),
bij het Europese Hof. Lijkt het de regering, samen met de leden van D66 en
OSF niet wijs de beantwoording van deze vragen eerst af te wachten?
 
 Welke stappen zal de regering nemen als uit de antwoorden op de prejudiciële
vragen blijkt dat het relativiteitsvereiste tegen de Europese wetgeving indruist?
Is de regering dan bereid het relativiteitsvereiste alsnog te schrappen uit
de wetgeving? Kan de regering hierover onafhankelijk juridisch advies overleggen
aan de Eerste Kamer, bijvoorbeeld van de landsadvocaat? Wil de regering eens
uitleggen wat de juridische betekenis is van het woord «kennelijk»
in artikel 1.9?
 Europese aspecten
 De regering heeft in de MvT en bij de behandeling in de Tweede Kamer aangegeven
dat zij verwacht dat de voorliggende wet niet in strijd is met de EU regelgeving.
Daarover willen de leden van de fractie van de PvdA
nog enige verduidelijkende vragen stellen.
 In art 1.4 wordt het beroepsrecht van andere overheden dan de centrale
overheid beperkt. In het betreffende artikel staat dat er geen beroep ingesteld
kan worden tegen een besluit indien dat besluit niet is gericht tot die rechtspersoon.
De vraag is nu wanneer een besluit beschouwd kan worden als niet gericht tegen
die rechtspersoon? Om een voorbeeld te noemen: de aanleg van een burgerluchthaven
Twente, gelegen in Enschede. De gemeenteraad van Enschede besluit tot het
verlenen van instemming met aanleg en inrichting van een burgerluchthaven.
De gemeenteraden van Hengelo, Losser, Oldenzaal en over de grens Bad Bentheim
wijzen de aanleg af. Zouden deze gemeenten volgens het verdrag van Aarhus
geen rechtspersonen kunnen zijn waarop het besluit gericht is of te wel vertegenwoordigers
van «het betrokken publiek, die een voldoende belang hebben dan wel
stellen dat inbreuk is gemaakt op een recht»?
 
 In art 1.11 worden twee elementen uit de zojuist vastgestelde MER wetgeving
geschrapt namelijk het beschrijven van alternatieven voor complexe projecten
en de toetsing door de Commissie MER. Deze bepaling geldt voor de in Bijlage
II opgenomen projecten als ook voor de nog aan te wijzen lokale en (boven)regionale
projecten van nationale betekenis.
 In de voorgestelde lijst van Bijlage II staat een groot aantal projecten,
die zondermeer als complex aangemerkt moeten worden (zoals onder anderen de
A2 Maastricht, de A1/A6/A9, de A4 Midden Delfland, IJsselsprong bij Zutphen,
glastuinbouwprojecten en Buitenring Parkstad).
 
 Waarom wordt niet aangesloten bij de net vastgestelde modernisering van
de MER, waarin een helder onderscheid aangebracht wordt tussen de uitgebreide
en beperkte MER procedure?
 De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering ook of het zonder
meer schrappen van alternatieven niet contraproductief werkt en nauwelijks
te verdedigen is vanuit het serieus nemen van een verkenningsfase die vooraf
moet gaan aan het nemen van het besluit?
 Te meer daar deze leden, wanneer ze art 5 lid 3 van de betreffende EU
richtlijn voor projecten lezen het aangeven van een schets met de voornaamste
alternatieven en milieueffecten verplicht gesteld wordt.
 Ligt het dan niet in de rede dat betrokken burgers en organisaties op
dat artikel een beroep kunnen doen wanneer er geen redelijke alternatieven
uitgewerkt worden?
 Leidt dat niet tot een zinloze vertraging, waarbij het niet over de inhoud
van het project gaat maar over juridische procedures?
 In hetzelfde wetsvoorstel betreffende de modernisering MER is opgenomen
dat voor complexe projecten een verplichte toetsing door de MER commissie
noodzakelijk is.
 Kan de regering een onderbouwing geven van de stelling dat het laten vervallen
van de toetsing door de Commissie MER leidt tot versnelling van projecten?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks stellen
vast dat de Nederlandse staat niet slechts met decentrale overheden te maken
heeft, maar ook met hogere regelgeving waarin rechten van burgers zijn vastgelegd
en kwetsbare belangen veilig worden gesteld. In dat verband zouden de fractieleden
van GroenLinks graag toegelicht zien hoe het voorliggende wetsvoorstel zich
verhoudt tot het EVRM, in het bijzonder waar het de beroepsmogelijkheden van
burgers betreft, de vogel- en habitatrichtlijn en het onderzoek naar alternatieven
in het kader van de MER.
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF constateren dat sommige maatregelen de grens raakt
van wat Europeesrechtelijk geoorloofd is. Dit levert als nadeel dat een betrokken
rechter in bepaalde gevallen zich genoodzaakt ziet prejudiciële vragen
aan het Luxemburgse Hof van Justitie voor zal leggen. Het onontkoombare
gevolg is dat de betrokken procedure vanwege de behandelingstermijn voor dit
hof twee tot zelfs drie jaar stil komt te liggen. Vertragen in plaats van
versnellen. Hoe heeft de regering rekening gehouden met deze complicatie?
En zo, waaruit blijkt dat?
 Waarom wordt categorisch afgeweken van Europese richtlijnen? Immers artikel
1.11 (versobering MER) is van toepassing op alle projecten uit Bijlage II
en lokale projecten van Nationale betekenis als bedoeld in artikel 2.18.
 Het Verdrag van Aarhus stelt rechtsbescherming tegen besluiten met gevolgen
voor het milieu verplicht. Heeft de regering voldoende rekening gehouden met
het Verdrag van Aarhus? En zo ja, waaruit blijkt dat? Is er onafhankelijk
advies ingewonnen en zo ja, wat staat er in dat advies? Welke jurisprudentie
heeft de regering daarbij in acht genomen?
 Op basis van welke harde feiten denkt de regering te weten dat vertraging
door prejudiciële vragen vermeden kan worden?
 
 Daarbij hebben de leden van de fracties van de SGP en CU ook kennisgenomen van de discussie
over de (on)toelaatbaarheid van het bij wettelijke regeling categorisch achterwege
laten van onderzoek van alternatieven in het licht van de Europese wetgeving
op dit punt. Wil de regering reageren op de argumenten hieromtrent van Van
der Feltz Advocaten zoals naar voren gebracht door de Stichting Natuur en
Milieu? Is het niet zo dat een brede stroming in de juridische wereld van
mening is dat een categorisch verbod op alternatievenonderzoek in strijd is
met de mer-Richtlijn (85/337?EEG)? Maakt een dergelijke aanpak het wetsontwerp
dan wel de besluiten op basis van deze wet niet procedureel en juridisch kwetsbaar?
Betekent deze mogelijke strijd met Europese wetgeving niet dat de rechter
bij beroepszaken een prejudicieel advies zal moeten/willen inwinnen bij de
Europese Hof wat tot langdurige onzekerheid en vertraging zal leiden?
 
 De fractie van de PvdD stelt dat in het wetsvoorstel
wordt gekozen voor 7 december 2004 als referentiedatum. Het voorstel
heeft tot gevolg dat gebruik dat is gestart in de periode na het van kracht
worden van de Europese beschermingsregimes maar voor de referentiedatum en
waarvoor geen habitattoets heeft plaatsgevonden, voor de toepassing van het
stikstofregime als een bestaande activiteit wordt aangemerkt. Het wetsvoorstel
leidt er toe dat de toetsing van dat gebruik aan de beschermingsregimes niet
meer van toepassing is. De Raad van State is van mening dat ook dit gebruik
aan deze beschermingsregimes had moeten worden onderworpen. De regering is
echter van mening dat er geen sprake is van significant effect omdat de depositie
na 7 december 2004 geen toename van de depositie zou hebben veroorzaakt.
Ook voor 7 december 2004 was echter sprake van een overbelaste situatie
met significante effecten.
 
 Als de regering in ogenschouw neemt dat ook voor 7 december 2004
sprake was van een overbelaste situatie met significante effecten, kan de
regering dan uitleggen waarom zij van mening is dat er geen sprake is van
significante effecten omdat de depositie na 7 december 2004 geen toename
van de depositie zou hebben veroorzaakt?
 
 De regering heeft er voor gekozen om 7 december 2004 als referentiedatum
voor het bestaand gebruik te hanteren. Die datum werden de huidige Natura2000-gebieden
door de Europese Commissie op de lijst van gebieden van Communautair belang
geplaatst. Bij de wetswijziging d.d. 1 februari 2009 werd nog uitgegaan
van 10 oktober 2005 (de datum waarop de Natuurbeschermingswet van kracht
werd). Het voorstel heeft tot gevolg dat gebruik in/bij o.a. Vogelrichtlijngebieden
dat is gestart in de periode na het van kracht worden van de Europese beschermingsregimes
maar voor de referentiedatum en waarvoor geen habitattoets heeft plaatsgevonden,
voor de toepassing van het stikstofregime als een bestaande activiteit
wordt aangemerkt. Het wetsvoorstel leidt er toe dat geen toetsing hoeft plaats
te vinden aan de beschermingsregimes. De Raad van State is van mening dat
ook dit gebruik aan deze beschermingsregimes had moeten worden onderworpen.
 Waarom heeft de regering niet als referentiedatum gekozen de datum van
het van kracht worden van het beschermingsregime van artikel 6, derde lid,
Habitatrichtlijn onderscheidenlijk artikel 4, vierde lid, Vogelrichtlijn op
het desbetreffende Vogelrichtlijngebied?
 
 Op grond van art. 6.2 Habitatrichtlijn is de regering verplicht passende
maatregelen te treffen om verslechtering en verstoring tegen te gaan. De aanschrijvingsbevoegdheid
zoals vastgelegd in art. 19c geldt niet voor bestaand gebruik dat is opgenomen
in het Beheerplan (art. 19c, 3e lid). Ook bestaand gebruik dat is opgenomen
in het beheerplan zou onverhoopt kunnen leiden tot verslechtering of verstoring.
De regering is van mening dat o.a. het beheerplan daartoe zou kunnen worden
gewijzigd.
 Waarom wil de regering de aanschrijvingsbevoegdheid niet van toepassing
laten zijn op bestaand gebruik dat is opgenomen in het beheerplan?
 
 De aanschrijvingsbevoegdheid zoals vastgelegd in art. 19c geldt niet voor
bestaand gebruik dat is opgenomen in het Beheerplan. De regering is van mening
dat daartoe het Beheerplan kan worden gewijzigd. Daartoe is echter een relatief
lange procedure noodzakelijk.
 Hoe denkt de regering te kunnen optreden als sprake is van een zodanige
verslechtering of verstoring ten gevolge van in het beheerplan opgenomen bestaand
gebruik, dat het terstond opleggen van aanvullende verplichtingen noodzakelijk
is?
 
 Het wetsvoorstel beoogt een perspectief te bieden voor de natuur én
de agrarische bedrijven: enerzijds door de gewenste stikstofreductie te realiseren
en anderzijds door de agrarische bedrijven zekerheid over hun toekomst en
waar mogelijk ontwikkelingsruimte te bieden. In het oorspronkelijke wetsvoorstel
was de stikstofreductie onvoldoende gewaarborgd. De Nota van Wijziging van
28 oktober jl. vormt een verbetering op dit punt, omdat er een verplichting
tot het nemen van passende maatregelen in is opgenomen. Een verdere verbetering
is het raamwerk voor de programmatische aanpak voor het terugdringen van de
stikstofdepositie, dat de Tweede Kamer met een amendement aan de wet heeft
toegevoegd.
 
 Het wetsvoorstel kent echter een belangrijke onvolkomenheid die tot gevolg
heeft dat bedrijven een groot risico lopen dat hun vergunningen voor de rechter
sneuvelen, terwijl tegelijkertijd de gewenste stikstofreductie juridisch onvoldoende
wordt gewaarborgd. In het wetsvoorstel hoeven agrarische bedrijven niet beoordeeld
te worden op hun stikstofdepositie als zij onder het stikstof-depositieniveau
van december 2004 blijven. Hierbij is echter niet juridisch gewaarborgd dat in samenhang daarmee een pakket van maatregelen wordt
uitgevoerd dat (op termijn) leidt tot de noodzakelijke stikstofreductie om
de Natura 2000-instandhoudingsdoelen te realiseren.
 
 Is door het ontbreken van deze samenhang het wetsvoorstel op dit punt
mogelijk in strijd met de Habitatrichtlijn. Er worden immers activiteiten
toegestaan zonder dat is nagegaan of deze activiteiten het bereiken van de
instandhoudingsdoelstelling in gevaar brengen?
 
 Het voorliggende wetsvoorstel roept vooral veel vragen op. Wanneer dit
wetsvoorstel eenmaal wet is zal de rechter deze vragen moeten beantwoorden.
Omdat veel van het wetsvoorstel indruist tegen EU-regelgeving zullen er ook
geregeld prejudiciële vragen gesteld moeten worden. Hierdoor
levert het wetsvoorstel in plaats van de gewenste versnelling juist enorme
vertraging op, een ronde prejudiciële vragen kost algauw anderhalf jaar.
Dit is voornamelijk het geval bij de onderdelen van de wet die naar verwachting
in strijd zijn met het Aarhus verdrag, de MER-richtlijn en de Vogel- en Habitatrichtlijn.
Om de wet te laten functioneren zoals hij bedoeld is, is het raadzaam deze
onderdelen uit het wetsvoorstel te verwijderen.
 Natuurbescherming
 De leden van de CDA-fractie zagen in artikel
3.8 van het voorstel een aantal wijzigingen van de Natuurbeschermingswet (hierna:
Nb-wet). Deze wijzigingen zijn een vertaling van de brief van de minister
van LNV van 29 juni 2009 waarin de minister vijf wettelijke zgn. rek-
en ruimtemaatregelen aankondigt (Kamerstukken II, 2008/09, 31 700 XIV,
nr. 160, p. 6–9). Het gaat hierbij om de volgende maatregelen.
De continuering van het regime voor bestaand gebruik voor gebruik dat niet
wordt opgenomen in een beheerplan (voorgestelde wijziging van de artikelen
19c en 19d, derde lid, van de Nb-wet). Een separaat regime voor de beoordeling
van de gevolgen voor de stikstofdepositie, in gevallen waarin een activiteit
nergens bijdraagt aan een toename van depositie (voorgestelde nieuwe artikelen
19 kd en 19 ke, in oorspronkelijke versie artikel 19ia, van de Nb-wet). Een
lichter regime voor de bescherming van nationale instandhoudingsdoelen van
Natura 2000-gebieden ten opzichte van de instandhoudingsdoelen ter uitvoering
van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn (voorgesteld nieuw artikel 19ia,
in oorspronkelijke versie 19ib, van de Nb-wet, en voorgestelde wijziging van
artikel 16 van de Nb-wet). Een wettelijke kapstok om uitvoeringsregels over
rekenmodellen en meetmethoden vast te stellen (voorgesteld artikel 19kb van
de Nb-wet). Tenslotte een verduidelijking van de beroepsmogelijkheid tegen
beheerplannen (voorgestelde wijziging van artikel 39 van de Nb-wet).
 Kan de regering aangeven hoe deze maatregelen de doelstelling van de Crises-
en herstelwet ondersteunen?
 Kan de regering tevens bevestigen dat deze rek- en ruimtemaatregelen geenszins
de doelstelling van de natuurwetgeving aantasten, zo vragen deze leden.
 
 De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van de reactie van de
Regiegroep Recreatie en Natuur op artikel 19 kc m.b.t. de meldingsplicht voor
bepaalde activiteiten.
 Gelet op de historische achtergrond van dit onderwerp achten deze leden
het opvallend dat de minister van LNV, in december 2008 in antwoord naar onze
Kamer op de motie-Jacobi, nog van mening was dat de bestaande werkwijze een
meldingsplicht overbodig maakte en dit ook problemen zou geven ten aanzien
van de uitvoerbaarheid; men zou immers meldingen moeten nalopen. Bij de wetswijziging
bestaand gebruik in deze Kamer besproken op 23 december 2008, heeft de
minister een gebaar gemaakt door deze meldplicht als een pilot nader te laten
uitwerken en de uitkomsten te gebruiken bij de totstandkoming van de nieuwe
natuurwet. Zij zou deze Kamer over de vormgeving van deze pilot nader informeren.
 
 Is de regering het met de CDA zienswijze eens dat deze meldingsplicht
geen directe relatie kent met de doelstelling van de Crises- en herstelwet
en derhalve, mede gezien het verslag van 23 december EK 16–837
(Kamerstukken I 2008–2009, 31 038) beter betrokken kan worden bij
de behandeling van de nieuwe integrale natuurwetgeving?
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben
begrepen dat de stikstofproblematiek omvangrijk is in Nederland. In de meeste
Natura 2000-gebieden ligt de concentratie stikstof ver boven
de norm. Daardoor zijn nieuwe initiatieven die stikstofdepositie veroorzaken
vaak niet mogelijk. Om dit op te lossen wordt saldering mogelijk gemaakt in
het wetsvoorstel. Echter, noch in het wetsvoorstel noch in de MvT is duidelijk
gemaakt wanneer sprake is van goed uitgevoerde saldering. In de MvT staat:«daarvoor
geldt de voorwaarde dat die activiteiten per saldo niet leiden tot een toename
van stikstofdepositie (...), op geen enkel voor stikstof gevoelig habitattype
of voor stikstof gevoelig habitat van soorten». De leden van de fractie
van de PvdA vragen zich af of dit kan en of dit de lading dekt? Voor de praktijk
is het erg belangrijk dat duidelijk wordt hoe omgegaan moet worden met saldering.
De Raad van State geeft hierbij de volgende opmerkingen: «Gelet op artikel
6, derde lid, Habitatrichtlijn gelden daarom in ieder geval als randvoorwaarden
dat saldering slechts plaats heeft ten aanzien van een en het zelfde Natura
2000-gebied en een en dezelfde instandhoudingdoelstelling. Een afname van
depositie op het ene Natura 2000-gebied kan derhalve niet worden benut om
een toename van depositie op een ander gebied mogelijk te maken. Ook kan een
afname van depositie op het ene habitattype niet worden benut om een toename
van depositie op een ander habitattype mogelijk te maken. Uit de formulering
van artikel 19ia, eerste lid, en de toelichting blijkt niet dat deze voorwaarden
(volledig) deel uitmaken van de voorgestelde saldobenadering.» Kan de
regering hier enige duidelijkheid over verschaffen?
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen
of de regering klip en klaar uitleg kan geven over de meldplicht conform art
19kc, rekening houdende met de diverse reacties?
 
 Deze leden van de fracties van de SGP en CU hebben met instemming kennisgenomen van de –
bij amendement – in het wetsontwerp opgenomen regeling voor de programmatische
aanpak van de stikstofdepositie. Zij achten het belangrijk dat in het hele
lang voortvarend beleid wordt gevoerd om de veel te hoge stikstofdepositie
terug te brengen tot een ecologisch verantwoord niveau. De Habitatrichtlijn
is daarbij leidend. Met verontrusting hebben deze leden echter geconstateerd
dat tegelijkertijd een artikel 19kd (natuurbeschermingswet) in het wetsontwerp
is opgenomen, waardoor vergunningsaanvragen niet mogen worden geweigerd indien
de stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden niet toeneemt. Is dit zgn. Stand
stil artikel niet in strijd met de programmatische aanpak waarbij immers het
streven is om de stikstofdepositie te doen afnemen? Zal deze tegenstrijdigheid
in de wetgeving niet leiden tot veel onduidelijkheid en discussie, en wellicht
nog erger tot een frustratie van een voortvarende programmatische aanpak?
Is dit stand stil artikel ook niet in strijd met de Habitatrichtlijn, omdat
door dit artikel passende maatregelen achterwege dreigen te blijven?
 
 De leden van de fractie van de SP sluiten
zich aan bij onderstaande vragen van de fractie van de PvdD. De economische crisis moet niet leiden tot ondoordachte grootschalige
ingrepen in onze leefomgeving zo stelt de fractie van de PvdD. Zeker niet nu deze al zo onder druk staat, zoals blijkt uit
de recente Milieuen Natuurbalans. Met de voorstellen in de crisiswet wordt
de Natuurbeschermingswet echter alleen maar verder uitgehold. Op zijn zachts
gezegd is dit opmerkelijk, gezien de Natuurbalans 2009 en diverse eerdere
onderzoeken duidelijk maken dat het in Nederland nog niet is gelukt de «rode
lijsten» te verkorten: «In Nederland is voor meer dan 90%
van de beschermde soorten en habitattypen de staat van instandhouding matig
tot zeer ongunstig.» In plaats van actie te ondernemen ten aanzien van
natuurontwikkeling, wordt de Natuurbeschermingswet in de crisiswet flink aangepakt
en de grote grap is dat deze wijzigingen permanent zijn. De juridisch-beschermende
werking van die wet ten aanzien van natuur, milieu en belanghebbende wordt
drastisch verminderd. In het wetsvoorstel ontbreekt echter een
verantwoording waarom de voorstellen in het licht van de natuurbeleidsdoelen
verantwoord zijn. Of een verantwoording waarom deze voorstellen noodzakelijk
zijn om de economische crisis aan te pakken. Kan deze verantwoording alsnog
gegeven worden?
 
 Daarbij maakt de crisiswet de Natuurbeschermingswet ook nog een raadje
ingewikkelder, best knap gezien het verder met natuurbescherming niets heeft
te maken. Een van de nieuwe complicaties is het onderscheid tussen aangewezen
doelen volgens de habitatrichtlijn en doelen met betrekking tot de aanwijzing
als beschermd natuurmonument. Het idee is dat er voor beide doelen een apart
beschermingsregime gaat gelden, wat dus betekent dat er twee verschillende
vergunningstrajecten moeten worden doorlopen.
 
 Op toenemende complexiteit en de samenhangende onzekerheid zit helemaal
niemand te wachten. Zo ontstaat een situatie waarin niet alleen de natuur «verliest»,
maar ook de doelen van de voorstellen niet uit de verf gaan komen. Dit kan
toch niet de bedoeling van de regering zijn geweest! Hoe ziet de regering
dit?
 
 Het wetsvoorstel vormt dan ook een belemmering voor een voortvarende aanpak
van de stikstofdepositie, waardoor de instandhoudingsdoelen alleen maar moeilijker
worden om te bereiken. Daarbij is zal voortduring van de huidige depositieniveaus
uiteindelijk leiden tot een onomkeerbaar verlies aan biodiversiteit wat europees-rechtelijk
onaanvaardbaar is. Het is dan ook, wettelijk gezien, onaanvaardbaar dat bestaande
deposities zijn uitgezonderd van de vergunningplicht. Veel van de activiteiten
die deze deposities veroorzaken, zijn ten onrechte, nooit aan een voorafgaande
beoordeling (zoals in art. 4, lid 4, van de Vogelrichtlijn dan wel art. 6
van de Habitatrichtlijn) onderworpen. Door de betrokken activiteiten nu vrij
te stellen van de vergunningplicht, zal zo’n beoordeling ook niet meer
plaatsvinden. Nederland trekt zo voordeel uit de veel te late implementatie
van de richtlijnen. Dit is, weinig verrassend, door het Hof van Justitie al
eens is verworpen in het Basses Corbieres-arrest. Doordat het wetsvoorstel
de gevolgen van stikstofdepositie uitsluit van de vergunningplicht, worden
die gevolgen bovendien niet in samenhang met de overige gevolgen van de activiteit
beoordeeld. Dat is in strijd met de op grond van art. 6 van de Habitatrichtlijn
vereiste integrale beoordeling van de gevolgen van een activiteit.
 
 Ook de saldering die zal worden toegepast in Natura2000 gebieden is waarschijnlijk
niet in overeenstemming met Europese richtlijnen. Natuurgebieden zijn niet
zelden onder te verdelen in meerdere habitattypen. De habitatrichtlijn beschermt
deze afzonderlijke habitattypen, niet alleen het natuurgebied in het geheel.
Wanneer de depositie op een bepaald habitattype toeneemt, is dat niet te rechtvaardigen
met een afname van de depositie op een ander habitat. In het wetsvoorstel
is dit echter wel mogelijk. Deelt de regering de mening dat hierdoor een verkeerde
implementatie van de habitatrichtlijn ontstaat? Welke consequenties verwacht
zij hiervan? Ook de rechtszekerheid van de ondernemers in die gebieden is
niet aanwezig: de regering handelt immers in strijd met hogere wetgeving en
zal naar verwachting snel teruggefloten worden door de rechter.
 
 De ammoniakdepositie moet tevens een dalende lijn vertonen. Door de depositie
van eind 20 004 als uitgangspunt te nemen, en te stellen dat er maximaal
zoveel depositie mag blijven is hier echter geen sprake van. Hoe zal de dalende
lijn van de ammoniakdepositie bewerkstelligd worden? Hoe zal de daadwerkelijke
depositie gemeten worden, en welke maatregelen zullen genomen
worden om deze te doen afnemen? Hoe moeten provincies uitvoering geven aan
hun bevoegdheden in deze?
 
 Deze wet lijkt wel niets meer te zijn dan het haastklus, om maar te laten
zien dat de overheid heus wel een plan heeft om de crisis aan te pakken. Maar
het aloude gezegde zegt het al: haastige spoed is zelden goed. Dat blijkt
wederom het geval gezien de crisiswet ook met betrekking tot de natuurbeschermingswet
de Europese regels aan haar laars lapt.
 
 De Raad van State oordeelt dat de wijzigingen in de Natuurbeschermingswet
in strijd zijn met de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn en onvoldoende effectief
zijn. De Raad adviseert het voorstel tot aanpassing van de Natuurbeschermingswet
1998 niet op te nemen in een Crisis- en herstelwet. (p. 10 Advies). De fractie
van de PvdD vraagt of de regering kan aangeven
waarom de wijziging van de Natuurbeschermingswet geen zelfstandig wetsvoorstel
vormt gezien het feit dat de wijzigingen zien op het regelen van bestaand
gebruik in plaats van op het versnellen van nieuwe ruimtelijke projecten wat
het doel van de Crisis- en herstel wet vormt? Kan de regering tevens aangeven
waarom met de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet zodanig
veel haast gemaakt moet worden in het kader van de economische crisis dat
deze niet meegenomen kan worden in het opstellen van de Nieuwe Natuurwet?
 
 De commissie Huys is van mening dat activiteiten die weliswaar reeds ruime
tijd worden verricht, maar waarvoor in het verleden niet alle benodigde vergunningen
zijn verleend, inclusief een eventueel op grond van de Vogelrichtlijn of de
Habitatrichtlijn noodzakelijke vergunning niet als rechtmatig bestaand gebruik
mogen worden beschouwd.
 In het wetsvoorstel verstaat de regering onder bestaand gebruik alle vormen
van bestaand gebruik, dus ook gebruik dat ten onrechte zonder (natuurbeschermingswet)vergunning
heeft plaatsgevonden en wordt daarmee vergunningvrij (nieuw art. 19 lid 3
Natuurbeschermingswet). De door de regering gehanteerde definitie leidt er
toe dat onrechtmatig bestaand gebruik wordt gelegaliseerd. Waarom heeft de
regering de definitie van de Commissie Huys m.b.t. bestaand gebruik niet in
het wetsvoorstel overgenomen?
 
 Door het wijzigen van art. 19d lid 3 Natuurbeschermingswet blijft bestaand
gebruik vergunningvrij. Wanneer het opgenomen is in het beheerplan en wanneer
dat niet zo is. De Raad van State oordeelt dat de oorspronkelijke regeling
waarbij bestaand gebruik opgenomen moet worden in het beheerplan wel de bedoelde
zekerheid en volledigheid bewerkstelligt. (pagina XIV) Hoe denkt de regering
te stimuleren dat bestaand gebruik wordt opgenomen in het beheerplan nu ook
bestaand gebruik vergunningvrij wordt verklaard dat niet is opgenomen in het
beheerplan? Welke invloed denkt u dat dat heeft op de onderhandelingen in
het beheerplanproces?
 
 In het voorgestelde artikel 19ia 1e lid Natuurbeschermingswet is geregeld
dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de gevolgen betrekt
die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van stikstofdepositie op
voor stikstof gevoelige Natura2000 gebieden en soorten indien die handeling
per saldo niet leidt tot een toename van de depositie. Indien een agrariër
van mening is dat zijn beoogde handeling per saldo niet leidt tot een toename
van de depositie en er volgens hem ook geen andere milieuaspecten in het geding,
behoeft hij dan geen vergunning aan te vragen? Als dat zo is, hoe kan het
bevoegd gezag dan zicht houden op eventuele cumulatieve effecten?
 
 Kunt u aangeven op welke wijze de bescherming van nationale landschappen
en rijksbufferzones in het wetsvoorstel worden geborgd?
 
 Op welke wijze wordt voorkomen dat de wijziging van het toetsingskader
instandhoudingsdoelen natuurmonumenten (van 19d naar 16 van de NBwet) de bescherming
van natuurgebieden zoals de Waddenzee beperkt tot binnen het gebied en de
randen van het gebied uitsluit?
 
 Waarom is de Natuurbeschermingswet opgenomen in de crisiswet? Waarom moet
de uitholling van deze wet een permanent karakter krijgen? Hoe denkt de overheid
om te gaan met de strijdigheid met Europeesrechtelijke verplichtingen? Het
hele voorstel roept alleen maar vragen op. De beste oplossing voor mens, milieu
en natuur is dan ook het schrappen van heel artikel 3.8 uit de crisiswet,
zo stelt de fractie van de PvdD.
 MER
 De leden van de fracties van de SGP en de CU hebben met verontrusting kennisgenomen van het voornemen
om bij 70 projecten en bij lokale en (boven)regionale projecten van nationale
betekenis de milieueffectrapportage sterk te vereenvoudigen door het schrappen
van het onderzoek van alternatieven en van de advisering door de Commissie
voor de milieueffectrapportage (Commissie-mer). Is het niet juist zo dat –
in lijn met de aanbevelingen van de Commissie-Elverding – zorgvuldig
alternatievenonderzoek in het begin van het besluitvormingstraject een goede
basis legt voor snelle gang van zaken in de latere fasen? Leidt juist het
advies van de (onafhankelijke) Commissie-mer niet tot kwaliteitsverhoging
en daardoor tot meer maatschappelijke draagvlak in het proces? Is het niet
zo dat de met advisering gemoeide tijd weer wordt «goedgemaakt»
door een vlottere gang van zaken later in het proces? Graag de mening van
de regering hierover.
 
 De leden van de D66 en OSF fractie vragen zich in verband met de Milieu Effect Rapportage
(MER) af welke milieu-waarborgen er zijn wanneer de regering nog meer projecten
onderbrengt in de Crisis- en herstelwet. De crisis- en herstelwet maakt het
mogelijk om projecten van de MER-plicht uit te sluiten. De huidige lijst met
projecten leent zich volgens de fracties van D66 en OSF juist voor het nadenken
over gevolgen voor het milieu aangezien het stuk voor stuk grote projecten
betreft. Hoe denkt de regering vanuit haar milieubeschermende taak over eventuele
uitbreiding van het aantal projecten?
 
 Vindt de regering het wenselijk dat meer projecten worden aangewezen waarin
milieu- en natuurbelangen worden genegeerd? En zo ja, waarom? Is de regering
het met de leden van de leden van D66 en OSF eens dat toetsing aan Milieu-effectrapportages
ervoor zorgt dat inhoudelijke tekortkomingen tussentijds hersteld kunnen worden
met als gevolg tijdwinst? Hoe kan de regering verzekeren dat belangrijke strategische
keuzes mede op basis van milieuoverwegingen worden gemaakt?
 
 Ondergraaft de uitzondering van de Crisis- en herstelwet niet het draagvlak
voor de MER? Moet er niet áltijd over het milieu worden nagedacht?
Deelt de regering de vrees van onze fracties dat doordat draagvlak ontbreekt
wanneer alternatieven niet worden onderzocht, ook het risico van vertraagde
besluitvorming toeneemt? Artikel 2.2 maakt aanwijzingen mogelijk van gebieden
waar gedurende 10 tot 15 jaar milieukwaliteitsnormen overschreden mogen worden.
Zien de fracties van D66 en OSF dat goed dat zoiets blijkt uit artikel 2.3
lid 5? Is er een sanctie voorzien na afloop van de periode als de overschrijding
voortgaan? En zo ja, wat is die sanctie?
 
 Is voorgaande niet in strijd met het zogenaamde «stand stillbeginsel»,
en zo nee, waarom niet? Zien de leden van de fracties van D66 en OSF het goed
dat in combinatie met artikel 5.2 géén beroep mogelijk is tegen
aanwijzing van een ontwikkelgebied? Is de regering het met ons eens dat een
aantal projecten in bijlage II, bijvoorbeeld luchthaven Twente, ook als plan
in de zin van de MER-wetgeving is op te vatten? Zien de leden van D66 en OSF
het goed dat de Europese MER richtlijn (85/337/EEG) stelt in artikel 5, lid
3 een verbod inhoud om bij voorbaat mogelijk relevante alternatieven uit te
sluiten (gebaseerd op advies van Van der Feltz Advocaten)? En zo ja, is artikel
1.11 dan niet in strijd met dit Europees recht? En is dan, als vervolg op
de voorgaande vraag, het uitsluiten van alternatieven bij een plan MER niet
duidelijk in strijd met Europese MER wetgeving? De leden van de fracties van
D66 en OSF willen in elk geval de Buitenring parkstad (regionale weg/ bevolkingskrimp)
en vliegveld Twente (vernietigend rapport KB-analyse) schrappen van de lijst
projecten van de CHW. Hoe kijkt de regering hiertegen aan?
 
 De leden van de fractie van de SP stellen
vast dat Artikel 1.11 twee elementen schrapt van het MER systeem: ten eerste,
het beschrijven van alternatieven en ten tweede, de toetsing door de commissie
MER. Waarom is ervoor gekozen dit in de Crisis- en herstelwet op te nemen,
te meer omdat de Eerste Kamer onlangs MER-wetgeving heeft behandeld. Hoe verhoudt
zich dit voorstel met het wetsvoorstel modernisering MER dat de Eerste Kamer
onlangs aannam waarin juist werd vastgelegd dat voor complexe projecten een
verplichte toetsing door de commissie m.e.r. ingesteld dient te worden? Op
basis van welke afwegingen is de regering tot de conclusie gekomen dat het
afschaffen van bovengenoemde twee elementen daadwerkelijk tot een versnelling
van de aangeduide projecten zal leiden? Hoe beoordeelt de regering in het
licht van de Crisis- en herstelwet de conclusie van de commissie Elverding
dat «de kwaliteitsborging door inschakeling van de Commissie MER ervoor [zorgt]
dat inhoudelijke tekortkomingen tussentijds hersteld kunnen worden waardoor
tijdwinst behaald kan worden»?
 
 Alsof de milieu- en natuurwetgeving de laatste jaren niet genoeg is uitgekleed
is, worden met de voorliggende wet de finale klappen uitgedeeld zo stelt de
fractie van de PvdD. Zo hebben we de wet milieubeheer,
volgens de site van het VROM de belangrijkste milieuwet. Maar niet als het
aan de crisiswet ligt. Nu nog moet een milieu-effectrapportage (MER) worden
uitgevoerd bij grote plannen of projecten om het milieubelang volwaardig mee
te wegen. Maar met de crisiswet (artikel 1.11) hoeft een MER geen alternatievenonderzoek
meer in te houden en het advies van de commissie MER hoeft niet meer te worden
gevraagd. Zie hier de nieuwe MER, het schoolvoorbeeld van een papieren tijger.
 Juristen hebben al aangegeven dat deze wijziging in strijd is met de MER-richtlijn.
Die richtlijn vraagt namelijk «an active attitude and a creative mind»
van het betrokken bestuursorgaan en dus niet een zo sober mogelijk onderzoek.
En was deze wet niet bedoeld om projecten versneld te laten uit voeren? Moeten
hiervoor projecten niet al bijna uitvoeringsgereed zijn? Dan moet het hele
MER traject toch allang zijn uitgevoerd, dus waarom werd deze wijziging noodzakelijk
geacht?
 
 En alsof het lam maken van de MER plicht niet genoeg is wordt de bescherming
van onze leefomgeving nog verder terug gebracht, met alle gezondheidsrisico’s
van dien. Want artikel 2.2 maakt aanwijzing van gebieden mogelijk waar gedurende
tien tot vijftien jaar de milieukwaliteitsnormen uit diverse wetten overschreden
mogen worden. Daarnaast is er ook niet voorzien in sancties als na afloop
van die lange periode de normen nog steeds worden overschreden. Dit voorstel
is dan ook overduidelijk in strijd met het «stand stillbeginsel»
en draagt ook zeker niet bij aan het bereiken van de milieudoelstellingen
van de regering.
 Passeren gebreken (artikel 1.5)
 Artikel 1.5, eerste lid bevat een aan het relativiteitsbeginsel gerelateerd
onderwerp: het passeren van gebreken. Naar de mening van de leden van de CDA-fractie komt deze wijziging neer op een tweetal verruimingen
van artikel 6.22 Awb. Het voorstel maakt het mogelijk dat naast de bestaande
passering van formele gebreken, nu ook materiële rechtszekerheidsgebreken
kunnen worden gepasseerd. De tweede verruiming van artikel 6.22 Awb richt
zich op het woordje «aannemelijk» als het gaat om het verkrijgen
van de status belanghebbende in een rechtszaak. Volgens de memorie van toelichting
gaat het hier om het passeren van gebreken in die zin dat «ook bij naleving
van de geschonden rechtsregel geen ander besluit zou zijn genomen».
Deze leden stellen vast dat deze opvatting van de regering zeer dicht tegen
het relativiteitsvereiste aanschuurt. Kan de regering in dit verband aangeven
of het juist is dat onder het regime van artikel 1.5 een gebrek niet passabel
is indien niet de eiser, maar een (derde) belanghebbende benadeeld kan zijn,
zo vragen deze leden. En geldt dat ook indien een derde-belanghebbende niet
partij is in het geschil, zo is de vraag.
 Deze leden verwachten overigens een bescheiden bijdrage aan versnelling
van besluitvorming van dit onderdeel van het wetsvoorstel.
 
 De leden van de fractie van de PvdA gingen
er vanuit dat dit artikel zou kunnen vervallen na het aannemen van het initiatiefwetsvoorstel
van de leden Vermey, Koopmans en Neppérus, Wet bestuurlijke lus. Echter
zij constateren in de MvA op vragen van de fractie van de PvdA dat de regering
die opvatting niet is toegedaan. Volgens de regering treft de Wet bestuurlijke
lus een voorziening om tot reparatie van het besluit met een te repareren
gebrek te komen en stelt dit artikel in de crisis- en herstelwet dat er van
reparatie geen sprake hoeft te zijn, maar het besluit zonder meer in stand
gelaten kan worden ook al is er een gebrek geconstateerd.
 De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af wat hier nu precies
de bedoeling van is. Waarom twee systemen naast elkaar laten bestaan, de onlangs
doorgevoerde reparatiemogelijkheid mits belanghebbenden daardoor niet geschaad
worden en het systeem voor projecten in de crisis en herstelwet om gebreken
niet te repareren, ook alleen wanneer de belanghebbenden daardoor niet benadeeld
worden? Om een voorbeeld te noemen: tegen een binnenstedelijk plan, dat niet
in de bijlagen van de CHW opgenomen is, wordt bezwaar gemaakt met als argument
dat het plan te weinig rekening houdt met de monumentale waarden die in hetzelfde
gebied benoemd staan in de gemeentelijke welstandsnota. Het bevoegd gezag
meent dat de belangen wel goed afgewogen zijn, maar is vergeten om de monumentencommissie
om advies te vragen. Is het juist te veronderstellen dat de rechter in dit
geval een tussenuitspraak zal doen en naar alle waarschijnlijkheid zal oordelen
dat de monumentencommissie alsnog om een uitspraak gevraagd zal worden? En
als datzelfde project onderdeel zou uitmaken van de CHW dat dan de rechter
zonder nader advies een uitspraak zal doen?
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF geven aan dat in artikel 1.5 staat dat de rechter
vorm en inhoudelijke gebreken zal passeren als belanghebbenden niet worden
geschaad. Welke instrumenten heeft de rechter om te beoordelen wie belanghebbende
zijn? Zien deze leden het goed dat de belangen zonder direct belanghebbenden
zoals flora en fauna of archeologische monumenten hierdoor buiten beschouwing
blijven?
 Beroepsrecht decentrale overheden (artikel 1.4)
 De leden van de CDA-fractie lezen in het voorgestelde
artikel 1.4 dat het beroepsrecht van decentrale overheden bij de bestuursrechter
wordt beperkt. Deze beperking geldt echter uitsluitend ten aanzien van besluiten
die uit de CHW voortvloeien, dat wil zeggen projecten op basis van de bijlagen
I en II. Dit voorstel past geheel binnen de aanbevelingen van de commissie
Elverding. De regering is van mening dat overheden onderling geschillen dienen
op te lossen en niet in de rechtszaal. De toegang tot de burgerlijke rechter
blijft gehandhaafd. De achterliggende bedoeling van de regering is om ervaring
op te doen met deze beperking van het beroepsrecht. Deze leden kunnen met
deze benadering van de regering instemmen.
 
 Het is de leden van de CDA-fractie uit de tekst van het wetsartikel (art.
1.4) echter nog niet duidelijk wat de positie is van andere overheden die
medewerking dienen te verlenen bij een van de 58 projecten uit de bijlagen
van het voorstel. Kan tegen besluiten van de medeoverheden die onderdeel uitmaken
van een projectbesluit uit de bijlagen, door hen opgekomen worden bij de bestuursrechter?
De tekst van artikel 1.4 lijkt dat uit te sluiten, terwijl in de Memorie van
Toelichting (32 127, nr. 3, p. 45) wordt gesteld dat «decentrale
bestuursorganen en publiekrechtelijke rechtspersonen wel toegang tot de bestuursrechter
houden indien zij de geadresseerde zijn van een besluit». Hier lijkt,
naar de mening van de hier aan het woord zijnde leden, enig licht tussen wetsartikel
en de toelichting.
 
 Artikel 1.4 van het wetsvoorstel beperkt het beroepsrecht van decentrale
overheden. Zij kunnen geen beroep instellen tegen een besluit, indien dat
besluit niet tot hen is gericht. De Memorie van Toelichting geeft aan dat
de inperking van het beroepsrecht beperkt blijft tot besluiten die zijn genomen
door een bestuursorgaan dat tot de centrale overheid behoort. Dit blijkt,
zo stellen de leden van de fractie van de VVD,
echter niet uit de tekst van artikel 1.4. Kan de regering aangeven of de beperking
nu geldt alleen voor besluiten van bestuurorganen van de centrale overheid
of ook voor besluiten van bestuursorganen van de decentrale overheid wanneer
deze besluiten onder de reikwijdte van de Crisis- en herstelwet (Chw) vallen?
 
 Aan de beperking van het beroepsrecht van decentrale overheden in artikel
1.4 zijn risico’s verbonden. Een risico is dat wanneer je als decentrale
overheid niet bij de bestuursrechter wordt toegelaten, mogelijk wel wordt
toegelaten bij de civiele rechter. Dit zal aan de orde kunnen zijn als het
eigendomsrecht van een gemeente in het geding is. Er kunnen dan tegenstrijdige
uitspraken komen uit het bestuursrechtelijke en civiele traject. Dat zal weer
kunnen leiden tot verdere vertraging. Hoe denkt de regering dit risico te
beperken? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen om het beroepsrecht
voor bestuursorganen te schrappen onder de Chw, met uitzondering van het recht
van gemeenten om op te komen voor hun eigendomsrecht?
 
 De leden van de D66 en OSF fractie zijn bezorgd over de versnelling van woningbouwprojecten
door een projectuitvoeringsbesluit. Wanneer de gemeenteraad zo’n besluit
moet nemen gaan doorgaans alle benodigde toestemmingen op. Regulier bevoegde
bestuursorganen raken met de CHW, artikel 1.4, hun bevoegdheden kwijt met
als gevolg dat alle last bij de Raad van State zal komen te liggen, en die
bovendien dan ook nog eens binnen vier maanden een eindoordeel moet geven.
De leden van de fracties vragen zich af of dit wel haalbaar is. Zeker als
ook de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak zal moeten adviseren, en of
andere zaken bij de Raad van State (RvS) daardoor niet juist
weer meer vertraging oplopen. Wat is de benodigde extra capaciteit bij de
RvS die is voorzien?
 
 Vindt de regering het legitiem dat andere projectbeoordelingen in de tijd
achtergesteld raken ten opzichte van de projecten die vallen onder de Crisis-
en Herstelwet? Daarbij vragen deze leden zich af of de beperking van het beroepsrecht
van decentrale overheden niet het risico met zich meebrengt dat decentrale
overheden een procedure bij de civiele rechter beginnen, waar zij ook ontvankelijk
zijn nu zij niet meer bij de bestuursrechter terecht kunnen? Welke garanties
kan de regering geven dat dit evidente nadeel zich niet gaat voordoen? Een
dergelijke procedure heeft doorgaans een heel lange termijn en zal bovendien
mogelijk leiden tot tegenstrijdige uitspraken tussen de civiele en de bestuursrechtelijke
kolom. Ook kunnen decentrale overheden bewust voor een dergelijke vertragingstactiek
kiezen. Hoe kijkt de regering tegen dit probleem aan? Vindt de regering het
gepast om afzonderlijke rechtspersonen op deze manier van de meest geëigende
rechter af te houden?
 Zijn de maatregelen niet in strijd met het Verdrag van Aarhus zoals ook
blijkt uit het arrest HvJEG 30 april 2009, C-75/08? Kan de regering hierover
de visie van bijvoorbeeld de landsadvocaat overleggen?
 Pro forma (artikel 1.6)
 De regering stelt voor (in art. 1.6 van het voorstel) om artikel 6:6 van
de Awb zodanig te wijzigen dat de verplichte herstelmogelijkheid bij bezwaar
of beroep komt te vervallen voor besluiten op basis van de CHW. De leden van
de CDA-fractie vragen zich af wat de reikwijdte
van dit voorschrift is: vallen hoger beroep en administratief beroep ook onder
dit voorschrift, zo is de vraag.
 De invoering van artikel 1.6a bij tweede Nota van wijziging achten deze
leden vanzelfsprekend binnen het kader en de ambities van dit wetsvoorstel.
 
 Is de regering het met de leden van de fractie van de PvdA eens dat de legitimatie van de afschaffing van het pro forma
beroep alleen maar aanvaardbaar is wanneer in een verkenningsfase, voorafgaande
aan het besluit, de afweging van alle aan de orde zijnde belangen volwaardig
plaats gevonden heeft? Want hoe zou anders verdedigd kunnen worden dat een
besluit waarin een gebrek geconstateerd wordt tussentijds gerepareerd mag
worden (artikel 1.5), maar geen tussentijdse reparatie van het beroep kan
plaatsvinden?
 De bedoeling van het bestuursprocesrecht kan toch niet éénzijdig
zijn dat de overheid beschermd wordt tegen kritische burgers, maar bevat toch
evenzeer de wederkerigheid dat de burgers beschermd worden tegen een falende
overheid?
 Deelt de regering de opvatting van de leden van de PvdA dat dit vraagstuk
van wederkerigheid ten principale onderdeel zal moeten uitmaken van de bredere
herziening van het bestuursprocesrecht, waaraan de regering werkt en dat in
de tijd enigszins vertraagd is doordat de beschikbare ambtelijke capaciteit
voor deze crisiswet ingezet moest worden.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zijn zeer voor het versnellen van
de afhandeling van uitspraken van de administratieve rechter, zoals in dit
artikel geregeld.
 Maar zij vragen de regering hoe en ten koste waarvan deze versnelling
gerealiseerd gaat worden? Is het gevaar daadwerkelijk aanwezig dat aanhangige
zaken verder vertraagd gaan worden om voorrang te geven aan projecten uit
de crisis- en herstelwet? Het antwoord van de regering in de Memorie van Toelichting
(MvT; pagina 14 en 48) lijkt daarop te wijzen.
 Welke inspanningen kan en wil de regering treffen om dit ongewenste neveneffect
koste wat kost te bestrijden? Immers ook bij bestaande voorliggende projecten
is werkgelegenheid gemoeid. Dat de regering daar zelf ook aan hecht blijkt
op pagina 20 van de MvT waarin zij stelt dat «opname van projecten in
de bijlagen bij de Crisis en Herstelwet geen repercussies heeft voor de besluitvorming
over andere projecten».
 
 In artikel 1.6 lid 4 wordt bepaald dat de rechter uitspraak doet binnen
zes maanden na afloop van de beroepstermijn. Prof. Barkhuysen stelde tijdens
de rondetafelgesprekken in de Tweede Kamer dat die termijn niet haalbaar is
in die gevallen waarin advies aan de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
(de StAB) gevraagd wordt. Ook prof. P. J. J. van Buuren geeft in
zijn jaarrede voor de Vereniging van Bouwrecht op 26 november jl. aan
dat een termijn van zes maanden met inschakeling van de StAB niet haalbaar
is. Waarom denkt de regering, zo vragen de leden van de fractie van de VVD, dat de termijn van zes maanden wel haalbaar is?
 
 Artikel 1.6, tweede lid, van de Crisis- en herstelwet luidt: «In
afwijking van artikel 6:6 van de Algemene wet bestuursrecht is het beroep
niet-ontvankelijk indien niet is voldaan aan artikel 6:5, eerste lid, onderdeel
d, van die wet.» De leden van de fracties van D66 en OSF nemen aan dat de bepaling geldt
voor zowel beroep, als voor hoger beroep. Zien deze leden dit goed? Onduidelijker
is het of ook het administratief beroep en voor zienswijzen en bedenkingen
hieronder valt aangezien de grens wordt gelegd bij de toegang tot de rechter.
Kan de regering dit ophelderen?
 
 Deze leden constateren dat ook in de fase van de bestuurlijke besluitvorming
pro forma schrifturen in combinatie met een herstelverplichting tot vertraging
kunnen leiden. Hoe schat de regering dit aanzienlijke risico in? Daarbij vragen
de leden van de fracties D66 en OSF zich ook af waarom een indiener van een
pro forma zienswijze op grond van het zorgvuldigheidsbeginsel wel de gelegenheid
moet krijgen om zijn argumenten alsnog aan te voeren, terwijl de indiener
van een (hoger) beroepschrift die gelegenheid niet krijgt? Waarop is dit verschil
gebaseerd?
 Onteigening
 De leden van de fracties van de PvdA, SP, GroenLinks,
CU, D66, OSF en SGP sluiten zich aan
bij de onderstaande vragen van de fractie van het CDA.
 
 De leden van de CDA-fractie namen kennis van
artikel 3.9 en de toelichting. Het voorstel van de regering beoogt tot een
snellere procedure rond onteigening te komen. Dit onderdeel van het wetsvoorstel
ontmoet veel kritiek, zo stellen deze leden vast. Van groot belang voor het
succes van dit wetsvoorstel is dat onteigening van gronden die voor de genoemde
projecten noodzakelijk is, snel en zorgvuldig kan plaatsvinden. Deze leden
zijn dat van harte eens met de regering.
 De Raad van State geeft een negatief advies t.a.v. de voorstellen betreffende
de onteigeningswet (de aanpassing van de onteigeningswet is «ongewenst»)
en doet de suggestie het voorstel aan te passen. Naar de mening van het hoogste
adviescollege van regering en parlement grijpt de voorgestelde aanpassing
diep in, centraliseert de onteigening en de vraag is of het tijdwinst oplevert.
Nog belangrijker en van meer principiële aard is dat onteigening de directe
(civiele) rechten van burgers raakt. De zakelijke gerechtigde moet eerst een
kans hebben om overeenstemming te krijgen over schadevergoeding. Dat verhindert
dit voorstel. Ook is er geen verband meer in het voorstel tussen onteigening
en planologische besluitvorming.
 De Raad is onder meer van oordeel dat een decentrale aanpak de voorkeur
verdient, terwijl de regering juist centralisatie beoogt in te voeren.
 Deze leden hebben de voorstellen van de regering grondig bestudeerd en
kennis genomen van de kritiek op dit onderdeel van het voorstel. Met name
met het oog op de doelstellingen van dit wetsvoorstel, versnelling van procedures
en zorgvuldige behandeling van zaakgerechtigden, vernemen zij graag van de
regering haar visie op het navolgende voorstel.
 1. Rol van de Kroon bij onteigening
 Het wetsvoorstel wil versnelling van besluitvorming bereiken door de decentrale
onteigening om te vormen tot een centrale onteigening. In de huidige situatie
dient – voor zover het betreft bestemmingsplanonteigeningen –
de gemeenteraad te besluiten tot onteigening. Dit raadsbesluit wordt met een
uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afd. 3.4 Awb) voorbereid. Vervolgens
wordt dit besluit ter goedkeuring aan de Kroon voorgelegd. Bij de Kroon kunnen
bedenkingen worden ingediend. De Kroon dient binnen negen maanden na ontvangst
van het raadsbesluit te beslissen omtrent goedkeuring. Een goedgekeurd raadsbesluit
tot onteigening vormt de «onteigeningstitel» op grond waarvan
kan worden gedagvaard (zie voor een meer uitgebreide beschouwing mr. J. F.
de Groot en A. de Snoo: «Onteigening in crisis. De voorstellen tot versnelling
van onteigening (I)», BR 2009, nr. 185, p. 991–1004).
 Het voorstel van wet geeft aan dat het altijd de Kroon is die besluit
omtrent onteigening. De gemeenteraad dient hiertoe een voorstel in bij de
Kroon. Vervolgens bereidt de Kroon een besluit voor. Hiervoor geldt de uniforme
openbare voorbereidingsprocedure. Nadat het ontwerpbesluit ter inzage heeft
gelegen, dient de Kroon binnen zes maanden te beslissen omtrent de onteigening.
 
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de Raad van State heeft aangegeven
dat gemeenteraden het besluit om aan de Kroon een verzoek tot onteigening
te richten – ondanks dat de voorgestelde tekst van de wet hiertoe niet
verplicht – waarschijnlijk vanuit een oogpunt van zorgvuldigheid en
behoorlijk bestuur toch willen voorbereiden met de uniforme openbare voorbereidingsprocedure,
althans een vorm van inspraak. Het is immers de gemeente die de onderhandelingen
heeft gevoerd, en het noodzakelijk acht om door te pakken naar onteigening.
Dit zou met zich brengen dat, anders dan waarvan het wetsvoorstel uitgaat,
niet éénmaal, maar tweemaal de uniforme openbare voorbereidingsprocedure
zal worden gevolgd: eerst door de gemeente voordat een verzoek aan de Kroon
wordt gericht, vervolgens door de Kroon bij de voorbereiding van het onteigeningsbesluit.
Op dit punt zal derhalve van versnelling geen sprake zijn, aldus de hier aan
het woord zijnde leden.
 Het wetsvoorstel kent wel een termijn voor de Kroon bij de besluitvorming
na terinzagelegging van een ontwerp-onteigeningsbesluit, maar kent geen termijn
voor het in behandeling nemen van een verzoek van de gemeente om een onteigeningsbesluit.
De gemeente heeft de doorlooptijd van een onteigeningsprocedure aldus niet
meer in de hand.
 Deze leden stellen vast dat de Kroon thans circa 50 goedkeuringen van
raadsbesluiten tot onteigening per jaar behandelt. Daarbij is verdisconteerd
het effect dat de voorbereiding van gemeentelijke besluitvorming tot onteigening,
leidend tot een raadsbesluit, reeds een behoorlijke zeefwerking heeft op het
aantal raadsbesluiten waarvoor uiteindelijk goedkeuring door de Kroon moet
worden gevraagd (een substantieel aantal zaken wordt gedurende de gemeentelijke
procedure alsnog geregeld). Het wetsvoorstel zou de Kroon dwingen tot het
integraal voorbereiden van onteigeningsbesluitvorming voor alle circa 430
gemeenten die daarom verzoeken. Omdat de besluitvorming niet op gemeentelijk
niveau plaatsvindt zal de zeefwerking minder zijn. Het gevolg zal zijn een
aanzienlijke verhoging van de werklast bij de Kroon. Gecombineerd
met het ontbreken van termijnen voor de Kroon in de fase tot het ontwerp-besluit
is vertraging in de procedure te verwachten.
 
 Hier komt nog bij dat de gemeente geen invloed heeft op het proces van
onteigeningsbesluitvorming, maar zij ondertussen wel verantwoordelijk blijft
voor de minnelijke pogingen tot verwerving, wordt haar een instrument uit
handen geslagen dat in de praktijk effectief werkt, te weten de timing tussen
(finale) biedingen enerzijds en effectieve druk middels (concept)onteigeningsbesluitvorming
anderzijds.
 De Kroon zal in haar besluit ondermeer de noodzaak tot onteigening moeten
beoordelen en daarbij de planologische maatregel ten behoeve waarvan de onteigening
plaatsvindt, het verloop van de onderhandelingen met de grondeigenaren, de
gewenste uitvoering van de planologische maatregel en een eventueel beroep
op zelfrealisatie moeten betrekken. Voor al deze elementen behoeft de Kroon
informatie van de gemeente. Feitelijk is hier bovendien sprake van beleidsmatige
afweging, die bij uitstek (en bij uitsluiting) op het niveau van de gemeenteraad
als zijnde de gemeentelijke planwetgever liggen. Het ligt derhalve meer voor
de hand deze beoordeling ook op het niveau van de gemeente, zoals ook thans
het geval is, te laten plaatsvinden.
 
 De leden van de CDA-fractie merken hierbij op dat het voorstel in strijd
is met het uitgangspunt «decentraal wat kan, centraal wat moet».
De huidige decentrale onteigeningen vinden plaats met het oog op de uitvoering
van decentraal ruimtelijk beleid, zodat de besluitvorming omtrent deze onteigeningen
ook op decentraal niveau behoort plaats te vinden. De Kroon kan terzake geen
beleidsafwegingen maken.
 Deze leden stellen een alternatief voor. Met een verkorting van de beslistermijn
van de Kroon voor het goedkeurings-KB kan op eenvoudige wijze een versnelling
worden bereikt. In het eerste lid van artikel 86 Onteigeningswet (Ow) is de
termijn van negen maanden voor het goedkeurings-KB bepaald. Deze termijn zou
gewijzigd kunnen worden in een termijn van zes maanden. De overige voorgestelde
wijzigingen van Titel IV kunnen dan achterwege blijven.
 2. Ontkoppeling onteigening en ruimtelijke ordening
 De leden van de CDA-fractie beschouwen als het tweede belangrijke onderdeel
van het wetsvoorstel de ontkoppeling van enerzijds de gerechtelijke onteigeningsprocedure
en anderzijds de planologische procedure. Hierbij zijn van belang enerzijds
de inschrijving van het onteigeningsvonnis, waarmee de eigendom van de onteigende
gronden overgaat, en anderzijds het onherroepelijk worden van het planologisch
besluit.
 De huidige situatie is dat centrale onteigeningen kunnen worden ingeschreven
nog voordat het planologisch besluit onherroepelijk is geworden (mits maar
de onteigende in een procedure van zijn planologische bedenkingen heeft kunnen
kennis geven). Recent heeft de Raad van State echter geadviseerd niet eerder
tot gerechtelijke onteigening over te gaan dan na het onherroepelijk worden
van het planologische besluit. Decentrale onteigeningen kunnen pas worden
ingeschreven nadat het planologisch besluit, veelal een bestemmingsplan, onherroepelijk
is geworden. Behoudens uitzonderingen kan ook pas na onherroepelijkheid van
het bestemmingsplan tot dagvaarding worden overgegaan.
 In het voorstel van wet wordt voorgesteld om de koppeling tussen de onteigeningsprocedure
en de planologische procedure te schrappen in die zin dat niet langer wordt
vereist dat het planologisch besluit onherroepelijk is geworden voordat de
eigendom van de gronden overgaat. Dit betekent dat hangende een planologische
procedure een grondeigenaar zijn gronden gedwongen kunnen worden ontnomen –
door de inschrijving in het kadaster van een onteigeningsvonnis –
terwijl naar later blijkt het bestemmingsplan niet onherroepelijk wordt.
 
 De hier aan het woord zijnde leden nemen kennis van het feit dat het wetsvoorstel
uitgaat van de gedachte dat de ontkoppeling tot gevolg heeft dat de eigendom
van de gronden eerder kan overgaan omdat de onherroepelijkheid van het planologisch
besluit niet behoeft te worden afgewacht. Hierdoor zou eerder gestart kunnen
worden met (voorbereidende) werkzaamheden.
 Het wetsvoorstel voorziet dan wel in loskoppeling van de planologie, maar
feit blijft dat in elk geval niet tot dagvaarding in de gerechtelijke onteigeningsprocedure
kan worden overgegaan, dan nadat de onteigeningsbesluitvorming is afgerond
(in termen van de CHW: onteigenings-KB). Die onteigeningsbesluitvorming zal
slechts gebaseerd kunnen zijn op planologie die al in een vergevorderd stadium
van vaststelling is. Gelet op de te verwachten termijnen bij de onteigeningsbesluitvorming
door de Kroon (zie hiervoor punt 1), zou in veel gevallen bij het KB ook duidelijkheid
bestaan over onherroepelijkheid van de planologie. Dit leidt tot de conclusie
dat de effectieve versnelling zeer beperkt is.
 Daarmee lijkt het voorstel een ernstige inbreuk te maken op de rechtszekerheid.
De eigendom van de grond zal immers kunnen overgaan zonder dat op dat moment
duidelijk is of het planologisch besluit stand kan houden en uitgevoerd gaat
worden. Door inschrijving van het onteigeningsvonnis gaat de eigendom over,
krijgt de onteigende een voorschot op de schadeloosstelling, en volgt vaak
een langdurige procedure voordat de definitieve vaststelling van de schadeloosstelling
een feit is.
 Nadien kan blijken dat de planologie die ten grondslag lag aan de onteigening
toch niet onherroepelijk wordt. In dat geval kan weliswaar het onteigende
worden teruggevorderd, of een aanvullende schadevergoeding worden verkregen
(artikel 61 Onteigeningswet), doch de inbreuk op het eigendomsrecht –
die achteraf bezien aldus niet in het algemeen belang is geweest – heeft
dan reeds plaatsgevonden.
 In veel gevallen zal redressering ook feitelijk niet meer aan de orde
kunnen zijn (met het oog op de komende ontwikkeling zijn reeds werkzaamheden
zoals het slopen van opstallen of bewerken van de gronden uitgevoerd; de onteigende
heeft noodgedwongen op basis van zijn voorschot reeds een alternatief moeten
aankopen etc.).
 In een poging om deze gevolgen te voorkomen moet het zeer waarschijnlijk
worden geacht dat de onteigende partij cassatieberoep zal instellen tegen
het onteigeningsvonnis maar, naar de mening van de leden van de CDA-fractie,
in meer gevallen dan thans. Thans ziet men cassatieberoep vooral in de gevallen
waarin de onteigende zich principieel tegen onteigening verzet; in de situatie
onder de CHW zal iedere eigenaar die er niet van overtuigd is dat het bestemmingsplan
de eindstreep zal halen, zekerheidshalve eigendomsovergang voorkomen door
cassatieberoep in te stellen. Deze voorzienbare consequentie leidt tot een
vertraging van de onteigening van tenminste een jaar. Deze ontkoppeling leidt
bovendien niet tot een versnelling van de bouw. De financiering van projecten
is immers veelal gekoppeld aan het vaststaan van de onherroepelijkheid van
planologische plannen en vergunningen. Niet de eerdere onteigening is dan
de oplossing, maar een sneller definitief planologisch uitsluitsel., aldus
deze leden.
 Het wetsvoorstel voorziet in versnellingen van de planologische procedure.
Ook de huidige Wro biedt, onder andere bij toepassing van de coördinatieregeling,
daartoe mogelijkheden. Daarbij kan ook nog de mogelijkheid van de aanstondse
onteigening (artikel 3.4 Wro) worden genoemd. Door hiervan in de praktijk
meer gebruik te maken dan thans het geval is, zal effectief voorkomen kunnen
worden dat op de onherroepelijkheid van het planologisch besluit moet worden
gewacht. Hierbij speelt mee dat het voor de rechtbanken en de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State mogelijk moet worden gemaakt binnen korte(re)
termijnen uitspraak te doen. Een wijziging van de Onteigeningswet is hiervoor
niet nodig.
 3. Herziening Onteigeningswet
 De leden van de CDA-fractie stellen vast dat al vele jaren wordt gesproken
over een modernisering van de Onteigeninsgwet. Daarbij wordt vooral gedacht
aan het omvormen van de administratieve fase naar een meer bestuursrechtelijk
geörienteerde procedure. Het onteigeningsbesluit van de gemeenteraad
zal dan, in plaats van goedkeuring door de Kroon, middels beroep aan de bestuursrechter –
bijvoorbeeld beroep in eerste en enige instantie bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State – kunnen worden voorgelegd. De bestuursrechter
toetst het onteigeningsbesluit, dat vervolgens in de gerechtelijke fase van
de onteigeningsprocedure niet meer ter discussie zal kunnen worden gesteld
(formele rechtskracht van het onteigeningsbesluit). De civiele onteigeningsrechter
zal in de gerechtelijke onteigeningsprocedure – indien deze nog nodig
zou zijn – de onteigening uitspreken en de schadeloosstelling vaststellen
na advisering door deskundigen. Verwacht mag worden in dit systeem dat de
inschrijving van het onteigeningsvonnis eerder kan plaatsvinden, daar in de
civiele procedure de «toetsing van de onteigeningstitel door de onafhankelijke
rechter» niet meer aan de orde zal zijn. Die toetsing heeft dan immers
al plaatsgevonden bij de bestuursrechter. Dit heeft als voordeel dat cassatieberoepen –
die aan inschrijving van onteigeningsvonnissen en daarmee de noodzakelijke
eigendomsovergang in de weg staan – die als inzet hebben bijvoorbeeld
de noodzaak van onteigening of onvoldoende onderhandelingspogingen, niet meer
aan de orde zijn; deze vraagstukken betreffen de belangenafweging, en deze
is reeds door de bestuursrechter beoordeeld. Dit levert tijdwinst op.
 In een dergelijke opzet van de onteigeningsprocedure wordt aldus meer
aangesloten bij de algemene bestuursrechtelijke procedure. Ook kan de procedure
eenvoudiger gekoppeld worden aan de planologische procedure, bijvoorbeeld
door toepassing van een coordinatieregeling. Niet ontkoppeling is aldus de
oplossing, maar juist een veel zwaardere koppeling tussen de planologische
procedure (bestemmingsplan als planologische grondslag en exploitatieplan
als «vorm van planuitvoering») en de onteigeningsprocedure (ingericht
als meer zuivere bestuursrechtelijke procedure).
 In het licht hiervan is het allerminst voor de hand liggend om, uitgaande
van een integrale herziening van de Onteigeningswet die uit zou gaan van het
verdwijnen van de rol van de Kroon ten faveure van de rol van het gemeentebestuur
gecontroleerd door de bestuursrechter, nu door middel van de Chw het zwaartepunt
van de procedure juist geheel bij de Kroon te leggen. Met andere woorden:
de wijziging die de Chw voorstelt ligt niet in de lijn met de gedachten die
leven over de inrichting van de procedure na integrale herziening van de Onteigeningswet,
en maken de invoering van het meest geëigende systeem de facto moeilijker.
 
 De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de fundamentele aanpassing
van de Onteigeningswet langs de hiervoor geschetste lijnen zo spoedig mogelijk
zal moeten worden opgepakt door de regering. Dit wetsvoorstel mag daaraan
niet in de weg staan, in procedurele noch in inhoudelijke zin, aldus deze
leden. In dit verband sluiten deze leden aan bij het amendement van de Tweede
Kamer (Kamerstukken 31 127, nr. 126), maar achten zij aanpassing
van de wet urgenter en noodzakelijker.
 
 De leden van de SGP-fractie, alsmede de leden
van de CU-fractie constateerden dat in het wetsvoorstel
tevens is voorzien in een aantal ingrijpende wijzigingen van de Onteigeningswet.
Zij hebben met belangstelling doch tevens met ernstige bedenkingen van dit
onderdeel van het wetsvoorstel kennis genomen. Zij zouden het
streven naar vereenvoudiging, verkorting en coördinatie van procedures
kunnen ondersteunen mits daarbij niet tekort wordt gedaan aan de eisen van
bestuurlijke zorgvuldigheid en de materiële rechtsbescherming van eigenaren
en andere zakelijk gerechtigden. Daarbij merken zij op dat een onvoorwaardelijk
tijdelijke aanpassing van de onteigeningswetgeving ten behoeve van een tijdelijke
terugval in de economie niet de kenmerken zou mogen aannemen van een ingreep
vergelijkbaar met (een vorm van) noodwetgeving. Blijkens de memorie van toelichting
erkent de regering dat onteigening de meest ingrijpende inbreuk is die de
overheid kan maken op particuliere eigendomsrechten, die fundamentele bescherming
genieten in de Grondwet en het EVRM. Dit gegeven brengt deze leden tot de
vraag of de regering het uitgangspunt onderschrijft dat onteigening ultimum
remedium is en moet blijven als instrument voor eigendomsverwerving. Erkent
de regering dat onteigening door eigenaren niet zelden als psychisch zeer
belastend wordt ervaren? Hieraan verbinden deze leden de vraag of en, zo ja,
op welke wijze dit onderdeel van het wetsvoorstel stimulansen bevat die tot
versnelde minnelijke verwerving kunnen leiden.
 De leden van genoemde fracties vragen in hoeverre de voorgestelde wijzigingen
van de Onteigeningswet een structureel karakter dragen en in hoeverre de werking
van de wijzigingen na 2014 in stand zal blijven. Hiermee verbonden stellen
deze leden de vraag in hoeverre de beoogde tijdwinst correspondeert met de
tijdelijke duur van de economische recessie, hetgeen naar de opvatting van
deze leden een logische relatie met het tijdelijk karakter van het wetsvoorstel
doet veronderstellen.
 Deze leden is het in de memorie van toelichting geïntroduceerde onderscheid
tussen centrale en decentrale onteigeningen niet duidelijk geworden. Naar
de opvatting van deze leden is het voor de beantwoording van de vraag of van
centrale of decentrale onteigening sprake is, niet van belang of aan het besluit
van de Kroon een verzoek is voorafgegaan. Bepalend is toch of het besluit
tot onteigening door een decentraal bestuursorgaan of door een centraal bestuursorgaan
(de Kroon) wordt genomen? Indien men de onderverdeling in centrale en decentrale
onteigeningen zou willen maken, zou dat dan niet de volgende moeten zijn:
centrale onteigeningen zijn de onteigeningen zoals geregeld in Titel II tot
en met IIc en artikel 87 OW en decentrale onteigeningen zijn de onteigeningen
geregeld in Titel IV OW?
 Zien deze leden het goed dan is de begrote procedurele tijdwinst gebaseerd
op gemiddelde doorlooptijden in de administratieve fase. Dit brengt hen op
de vraag in hoeverre de regering de doorlooptijden in de gerechtelijke fase
van belang acht. Waardoor worden bovengemiddelde doorlooptijden in de gerechtelijke
fase veroorzaakt? In hoeverre is bij de berekening van de verwachte tijdwinst
in de gerechtelijke fase rekening gehouden met de mogelijkheid dat als gevolg
van de voorgestelde wijzigingen in een toenemend aantal gevallen beroep in
cassatie zal worden ingesteld?
 Tijdwinst zou naar de opvatting van deze leden ook geboekt kunnen worden
door de beslistermijn van de Kroon te bekorten. Waarom wordt niet volstaan
met een wijziging van het huidige artikel 86 lid 1 en artikel 87 lid 6 OW
in die zin dat bepaald wordt dat het koninklijk besluit binnen zes in plaats
van negen maanden geslagen dient te worden, onder gelijktijdige uitbreiding
van de capaciteit van de Kroon?
 Wat betreft de toetsing door de Kroon van het besluit tot het indienen
van het verzoek om onteigening ten aanzien van zorgvuldigheid en belangenafweging,
stellen deze leden de vraag in hoeverre de wijze van totstandkoming (voorbereiding)
van het verzoek voor de Kroon relevant is. Is toetsing van dit aspect mogelijk
indien de OW een dergelijke toetsing niet uitdrukkelijk voorschrijft? Zal
een voorzichtige en zorgvuldige gemeenteraad iets anders kunnen doen dan de
uniforme openbare voorbereidingsprocedure toepassen op het besluit tot het
indienen van het verzoek? Zal vervolgens ook de Kroon op grond
van de voorgestelde procedure de uniforme voorbereidingsprocedure niet (moeten)
toepassen, zodat aldus tweemaal dezelfde procedure moet worden doorlopen?
 De leden van genoemde fracties waren met de Raad van State van oordeel
dat de centralisering van de besluitvorming niet correspondeert met het recent
nog bij de herziening van de Wro ingenomen uitgangspunt «decentraal
waar het kan, centraal waar het moet». Versnelling van de besluitvorming
op decentraal niveau zien zij niet als een gevolg van de wijzigingsvoorstellen.
In dit verband stellen zij de vraag waarop de verwachting van de regering
is gebaseerd dat een zorgvuldig handelende gemeenteraad sneller tot het indienen
van een verzoek tot onteigening zal en zal kunnen besluiten dan zij thans
tot onteigening pleegt te besluiten.
 Voorgesteld wordt de mogelijkheid van onteigening op grond van Titel IIa
uit te breiden tot bijkomende voorzieningen, zodat voor hetzelfde project
geen parallelle procedures op de voet van Titel IIa en – voor de bijkomende
voorzieningen – Titel IV behoeven te worden gevoerd. De leden hier aan
het woord vragen of de regering exact zou kunnen aangeven wat zou kunnen c.q.
mogen vallen onder de term, gebruikt in het voorgestelde tweede lid van artikel
72a OW, «rechtstreeks daaruit voortvloeiende bijkomende voorzieningen»,
en wat zeker niet daaronder kan vallen. Vreest de regering niet dat vanwege
de onbepaaldheid van deze term veel jurisprudentie zal worden uitgelokt?
 Met het oog op de boekentijdwinst stelt de regering de ontkoppeling van
de ruimtelijke procedure en de onteigening voor. Deze leden hebben grote moeite
met dit voornemen, aangezien naar hun opvatting een fundamenteel uitgangspunt
is dat de vaststelling van het planologisch besluit ter uitvoering waarvan
wordt onteigend, immers de eerste stap is in de administratieve onteigeningsprocedure.
Het voorstel om alle bestaande koppelingen los te laten noemen deze leden
rigoureus. Zij vragen of de beoogde versnelling thans niet juist wordt bereikt
via een koppeling tussen de planologische procedure en de onteigeningsprocedure
via de figuur van de aanstondse onteigening, – omdat in het bestemmingsplan
wordt voorgesorteerd op onteigening kan de administratieve onteigeningsprocedure
worden bekort. Zien deze leden het goed dat de winst van deze mogelijkheid
door het voorstel teniet wordt gedaan?
 Deze leden onderschrijven het standpunt van de regering dat met de voorgestelde
ontkoppeling afbreuk wordt gedaan aan de rechtszekerheid van de onteigende.
Bij onterechte onteigening heeft de onteigende weliswaar aanspraak op teruglevering,
maar deze leden menen dat complicaties in dit verband niet uit zijn te sluiten,
bijvoorbeeld wanneer het goed intussen teniet is gegaan. Vreest ook de regering
niet dat een effect van de ontkoppeling – een vroegtijdige onteigening –
niet zal zijn dat eigenaren de inschrijving van het vonnis zo lang mogelijk
zullen trachten tegen te houden, in afwachting van het verloop van de planologische
procedure, bijvoorbeeld door het rechtsmiddel van cassatie in te stellen?
Zo ja, valt dan niet te voorzien dat de beoogde tijdwinst niet gerealiseerd
zal worden dan wel beperkt zal zijn?
 De Raad van State heeft uitgesproken negatief geadviseerd over deze voorstellen,
en heeft betere alternatieven voorgesteld die niet uitgaan van ontkoppeling
doch integendeel van gecoördineerde planologische en onteigeningsbesluitvorming,
en tenminste een terugkeer van de geschrapte clausulering voor wat betreft
ingesteld beroep. De reactie hierop van de regering dat het betere de vijand
van het goede is, kan deze leden vanwege de te verwachten zeer beperkte effectiviteit
voorshands niet overtuigen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA stellen
dat het voorstel dat rond de wijziging van de onteigeningswetgeving gedaan
wordt, niet tijdelijk is maar een structureel karakter heeft. Dit voorstel
tast het eigendomsrecht behoorlijk aan, omdat de legitimatie van een perfect
bestemmingsplan ontbreekt, terwijl het voor de leden van de fractie
van de PvdA zeer de vraag is of het doel van versnelling rond de planuitvoering
daadwerkelijk zal plaatsvinden. Het bevoegd gezag wordt immers verplicht tot
teruglevering van het onteigende wanneer het planologisch besluit om welke
reden dan ook niet plaatsvindt. Teruglevering gecombineerd met schadevergoeding
komt de leden van de fractie van de PvdA als groot risico voor. Deze leden
sluiten zich verder aan bij de bovenstaande vragen en opmerkingen van de leden
van de fractie van het CDA en SGP/CU betreffende dit onderdeel.
 
 De onteigeningswet stamt al uit midden 19e eeuw. De leden van de SP-fractie zijn voorstanders van herziening van deze wet,
maar dan wel eigenstandig en niet als onderdeel van de Crisis- en herstelwet.
Dit is een zeer ingrijpende verandering die naar de mening van de leden van
de SP-fractie hooguit aan bod kan komen in een eigenstandige wetswijziging
en alleen na uitvoerige raadpleging van betrokkenen en deskundigen. Dit voornemen
hoort naar de mening van deze leden niet thuis in een Crisis- en herstelwet.
 
 In de Memorie van Toelichting valt te lezen: «Uit
analyse van de huidige praktijk van de onteigeningsprocedures blijkt dat zij
ingewikkeld en verouderd zijn en veel tijd vergen. Dit belemmert de snelle
realisatie van plannen en werken.» Naar welke analyse wordt
hier gerefereerd? Waar zit de tijdswinst en de logica om de Kroon te laten
beslissen over bestemmingsplanonteigeningen?
 
 Daarnaast wordt vrij veel minnelijk opgelost en daarvoor is, gezien de
noodzaak van persoonlijk contact, de gemeente het aangewezen bestuurlijke
niveau. Daarnaast is de teneur de laatste tijd «decentraal tenzij»
en de keus van de regering gaat hier tegen in, juist op een onderwerp waar
het verstandig is decentraal te opereren. Waarom heeft de regering ervoor
gekozen om deze procedure te centraliseren? In welk opzichten verwacht zij
dat centralisatie tijdswinst oplevert? Hoe denkt het Ministerie van VROM de
vele extra onteingeningsprocedures te gaan afhandelen? Hoeveel extra personeel
wordt hiervoor aangetrokken?
 
 Hoe is de regering gekomen tot haar inschatting van de effecten van het
ontkoppelen van planvorming en eigendomsoverdracht? Waarom trotseert de regering
op het hele punt van onteigening de Raad van State? Graag zien de leden van
de SP-fractie punt voor punt een concrete en toetsbare weerlegging van de
bezwaren van de Raad van State, met andere woorden: niet gebaseerd op «algemene
gevoelens» en dergelijke.
 
 De leden van de fractie van de VVD stellen
dat Artikel 3.9 van het wetsvoorstel wijzigingsvoorstellen bevat van de Onteigeningswet
om tot een substantiële versnelling van de onteigeningspraktijk te komen.
Eén van de pijlers is de loskoppeling van de onteigeningsprocedure
van de planologische of ruimtelijke procedure. Dit betekent dat woningen of
bedrijfsgebouwen onteigend kunnen worden voordat het betreffende bestemmingsplan
onherroepelijk is. Het voorgestelde artikel 61 van de Onteigeningswet bepaalt
dat de onteigende partij – indien het werk blijkbaar niet tot stand
zal worden gebracht – van de onteigenende partij de mogelijkheid krijgt
om het onteigende teruggeleverd te krijgen in de toestand waarin het zich
alsdan bevindt, onder gehoudenheid om in evenredigheid tot de terugontvangen
waarde de schadeloosstelling terug te geven. Dat is mooi, maar voor hen wier
bedrijf of woning is gesloopt, is er geen weg terug. Hoe reëel is deze
rechtsbescherming? Degene wiens bedrijf of woning dreigt te worden gesloopt,
voordat het bestemmingsplan onherroepelijk is, zal het enige rechtsmiddel
dat hem dan nog resteert, namelijk cassatieberoep tegen het vonnis tot vervroegde
onteigening, toepassen. Een cassatieberoep bij de Hoge Raad is
doorgaans niet binnen een jaar afgehandeld. Uiteindelijk zal deze bepaling
dat ook eerder tot een vertraging leiden dan tot een versnelling. Graag een
reactie van de regering op dit punt.
 
 Zoals gezegd beoogt het wetsvoorstel de onteigeningsprocedure te versnellen.
Eén van de andere pijlers daarvoor is het gelijkschakelen van de systematiek
van titel IV (bestemmingsplanonteigeningen) met die van de titels II, IIa
en IIc (infrastructuuronteigeningen). De titel II (a tot en met c) onteigeningen
vinden plaats door aanwijziging van onroerende zaken ter onteigening door
de Kroon. Nu vinden de titel IV onteigeningen plaats door een besluit van
de gemeenteraad, dat moet worden goedgekeurd door de Kroon. Dit moet volgens
de regering 19 weken tijdwinst opleveren. Wat betekent deze procedurele verandering
voor de werklast van de Kroon? De Kroon krijgt niet alleen meer werk, maar
moet dat werk ook afronden in een kortere tijd. Het is immers niet te verwachten
dat het aantal onteigeningsdossiers gelijk blijft. De zeeffunctie van de gemeente
vervalt, waardoor het aantal belanghebbenden dat door de Kroon moet worden
gehoord wel degelijk zal toenemen. Hoe lost de regering dit capaciteitsprobleem
op? En als zij van mening is dat het aantal onteigeningsdossiers gelijk blijft,
waar baseert zij dat op? Waarom denkt zij dat het aantal belanghebbenden dat
door de Kroon moet worden gehoord niet zal toenemen?
 
 De belangrijkste procedurele vertragingen in het onteigeningsrecht worden
niet zozeer veroorzaakt door de regelgeving zelf, maar door diegenen die met
de regelgeving moeten werken. Overheden die pas te elfder ure naar het onteigeningsinstrument
grijpen, Kroonambtenaren met werkachterstanden en rechters en rechtbankdeskundigen
die zich soms weinig aantrekken van de wettelijke termijnen. Welke maatregelen
neemt de regering om deze oorzaken van procedurele vertragingen weg te nemen?
 
 De fractieleden van GroenLinks kunnen de regering
volgen in haar standpunt dat in de bestrijding van crises soms onorthodoxe
maatregelen genomen moeten worden. Dit kan en mag onder de voorwaarde dat
zorgvuldigheid gewaarborgd is en rechten van burgers en andere overheden in
stand blijven en gerespecteerd worden. In dat verband vragen de leden van
de fractie van GroenLinks hoe de Lex Silencio positivo zich verhoudt tot de rechten en belangen van burgers, belangenorganisaties
en andere (lagere) overheden. De fractieleden zouden dit graag toegelicht
zien. Hetzelfde geldt voor de beperking van de beroepsmogelijkheden van decentrale
overheden. In het voorliggende wetsvoorstel wordt de onteigeningsprocedure
in bepaalde gevallen losgekoppeld van de planologische procedure. Kan dit,
zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie, leiden tot onteigening voordat
een bepaald bouwplan onherroepelijk is geworden? En zo ja, hoe wordt dan de
geleden schade – die niet louter financieel zal zijn – verrekend
met de betrokkene(n)?
 
 Dit wetsvoorstel laat de koppeling los tussen het planologische besluit
en het onteigeningsbesluit, waardoor onteigening gemakkelijker en sneller
uitvoerbaar wordt. Toch had juist deze koppeling een waarborgfunctie, reden
voor de Raad van State om kritisch op dit voorstel te reageren. De wijziging
van de onteigeningswet is al langer onderwerp van discussie, waarbij de verschillende
argumenten nog steeds tegen elkaar worden afgewogen. Acht de regering het
niet riskant om nu een fundamentele koerswijziging te forceren, terwijl het
herbezinningsproces nog niet is afgerond? Welke gedachtegang heeft de regering
gebracht tot het voorstel om de koppeling nu los te laten, en op welke manier
zijn alle mogelijke effecten en voor- en nadelen meegewogen bij deze beslissing?
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF voelen geen enkele aandrang om overhaast de onteigening
te centraliseren. Zij willen deze wijzigingen loskoppelen van de CHW omwille
van de zorgvuldigheid jegens burgers. Onteigening is het ultieme wapen van
de overheid voor grondverwerving. Als dit te krachtig is staat dit haaks op
liberale en vooral democratische principes. Los van inhoudelijke bezwaren
vrezen de leden capaciteitsproblemen bij het rijk wanneer in het onteigeningsrecht
alle procedures centraal worden ondergebracht. Hoe kijkt de regering hier
tegenaan? Welke capaciteitsuitbreiding is voorzien?
 
 De Raad van State is juist van mening dat het onteigeningsrecht beter
gedecentraliseerd kan worden wanneer versnelling het doel is. Opmerkelijk
is dat de regering toegeeft dat dit inderdaad beter zou zijn, maar volgens
haar geen tijd heeft voor nader onderzoek. De leden van de fracties van D66
en OSF vragen zich af waarom de regering haar voornemen zo stoïcijns
doorzet in de wetenschap dat een integrale herziening van de onteigeningswet
al tien jaar lang wordt onderzocht?
 Acht de regering de centralisatie van onteigening niet in strijd met de
bestuurlijke afspraken, de «bestuurlijke code», met lokale partners
als VNG?
 
 De fractie van de PvdD vraagt of de regering
kan aangeven – gericht op de onteigeningsdiscussie – waarom de
regering in met name de gedachtewisseling met de Tweede Kamer bij herhaling
aangeeft dat de huidige onteigeningspraktijk als «onwenselijk»
wordt «ervaren». Dat zou zelfs «gebleken» zijn. Welk
onderzoek ligt aan deze opmerkingen ten grondslag? Is het niet merkwaardig
om zoiets bij herhaling te verkondigen als alle partijen die het daadwerkelijk
aangaat (lagere overheden, de «Kroon», advocaten etc.) daar duidelijk
anders over denken? Voor wie van de betrokken partijen gelden naar de mening
van de regering deze opvatting?
 
 De voorgestelde versnelling van onteigening werkt onzorgvuldigheid in
de hand. Bovendien wijst de Raad van State op de geringe versnelling die op
grond van deze wijziging te verwachten is en adviseert hij om een structurele
wijziging niet in de Crisis- en herstelwet op te nemen. De regering heeft
echter ook deze opmerking van de Raad van State genegeerd. Waarom?
 
 Waarom worden (in de CHW) niet de (grote) projecten benoemd, waarvoor
artikel 85 Onteigeningswet rechtstreeks zal gelden? (Artikel 85 is nu al een
versnelde procedure: welke reden is er tot extra wetgeving op dit punt?).
 
 Om welke reden moet de hele Onteigeningswet veranderen? Zal deze wijziging
geen grote en desastreuze invloed kunnen hebben op de uitvoering van alle
bestemmingsplannen (dus ook van plannen die betrekking hebben op kleine gebieden)
in het hele land? Hoeveel tijd denkt de regering te kunnen besparen via deze
wijziging? Temeer daar in de toekomst alle plannen via VROM moeten gaan, i.p.v
dat ze bij de gemeenten blijven. Is de regering op de hoogte van het feit
dat veel onteigeningen alsnog minnelijk opgelost worden, tijdens het huidige
proces van de behandelingsprocedure bij de gemeente zelf? Kennen gemeenten
hun burgers niet beter dan het geval is bij de centrale overheid? Waarom wordt
de onteigeningsbevoegdheid bij gemeenteraden weggehaald? Is dat niet in strijd
met de decentralisatiegedachte? Hoe denkt de regering om te gaan met de te
verwachten toevloed van bezwaarschriften naar VROM hetgeen tot aanzienlijke
capaciteitsuitbreiding zal moeten leiden? Zullen ambtenaren van VROM vervolgens
weer bij de gemeenten te rade moeten gaan, en hoe is hierin voorzien? Waar
denkt de regering extra capaciteit op het departement van VROM
te vinden, temeer daar er tevens personele bezuinigingen lopen?
 Projecten
 De leden van de fractie van de PvdA hebben
kennisgenomen van de selectiecriteria voor de onder de wet vallende projecten
zoals gesteld in de MvA en in de plenaire behandeling in de TK herhaald. Die
criteria zijn:
 • bijdragen aan werkgelegenheid,
 • uitvoering moet voor 2014 starten
 • financiering mag geen probleem vormen,
 • duidelijk en vastomlijnd project,
 • er moeten juridische belemmeringen spelen waardoor opname in deze
wet zinvol is.
 De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering of het de rijksoverheid
is die de toepassing van de criteria toetst en bewaakt en op welke wijze die
toetsing dan zal plaatsvinden? Zou het geen aanbeveling verdienen wanneer
er een centraal projectbureau komt, waarin expertise gebundeld wordt en waar
de eindverantwoordelijkheid voor de controle van diverse onderzoeken wordt
neergelegd? Valt daarbij te denken aan verruiming van de taken van bijvoorbeeld
het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf? Het komt de leden van de fractie
van de PvdA voor dat alle adviezen, na de debacles van verschillende grote
projecten, om te voorzien in een gecoördineerde, deskundige en onafhankelijke
planbeoordeling serieus genomen moeten worden. Voor alle projecten moeten
deugdelijke !!! investering- en exploitatieplan op tafel liggen voordat een
aanlegvergunning afgegeven mag worden. Hoe toetst de regering de investering-
en exploitatieplannen wanneer ze zelf belanghebbende is, wanneer daar geen
onafhankelijk projectbureau voor in het leven geroepen wordt?
 
 Het is uit de behandeling in de TK voor de leden van de fractie van de
PvdA niet helemaal duidelijk of er slechts toestemming aan de plaatsing van
een project kan worden verleend wanneer aan alle criteria gelijktijdig is
voldaan, en dit onvoorwaardelijk leidt tot start uitvoering voor 1 januari
2014 of dat slechts het eerste besluit voor die datum genomen moet zijn?
 De antwoorden van minister Hirsch Ballin
wijzen op de laatste uitleg nl dat slechts het 1e besluit genomen moet zijn
voor 1-01-2014. Als dat zo is dan kan een project nu uit gelegenheidsmotieven
op de lijst terecht komen, zoals de Buitenring Parkstad, terwijl de uitvoering
nog vele, vele jaren op zich kan laten wachten.
 Graag meer duidelijkheid op dit punt, anders blijven er ook ver na 2014
grote projecten met twee regimes bestaan en het komt deze leden voor dat de
wenselijkheid daarvan zeer te betwijfelen is.
 Hoeveel van de voorliggende plannen en welke voldoen op dit moment aan
alle criteria?
 
 De luchthaven Twente en plannen de andere luchthavens betreffende roepen
ook vragen op. De luchthavennota is, niet besproken in beide kamers der Staten-Generaal.
Op uitvoering van het daarin voorgestelde beleid kan, zo menen de leden van
de fractie van de PvdA niet vooruit gelopen worden.
 
 Want het is toch juist dat de bestemming luchthaven een bestemming is
die op het nationale overheidsniveau genomen wordt, dus uiteindelijk thuishoort
in een landelijke structuurvisie luchthavens met daaropvolgende project- en
bestemmingsplannen?
 Is het dan niet de Staten-Generaal op voorstel van de regering die dat
besluit neemt?
 Als er, zoals bij het in provinciale staten van Overijssel op tafel liggende plan om te komen tot een beheersovereenkomst, een investeringsplan
ligt zonder dat er private investeerders gevonden zijn en een exploitatieopzet
met onrealistische aannames over bijvoorbeeld 1.2 miljoen vliegbewegingen
op jaarbasis, dan zal er toch een onafhankelijke instantie moeten zijn om
tot beoordeling van zowel investering- als exploitatieplan te komen?
 De leden van de fractie van de PvdA gaan er vanuit dat dit project na
het negatieve besluit van provinciale staten van Overijssel uit de lijst van
projecten van bijlage 11 geschrapt kan worden. Is dat een juiste constatering?
 
 Buitenring Parkstad: De leden van de fractie van de PvdA krijgen de indruk
uit verschillende stukken, die haar bereiken, dat dit project nog in de verkenningsfase
zit en dat die verkenningsfase, juist door de opvoering op de lijst van projecten
in de Chw, niet serieus genomen wordt. Kan de regering argumenten aangeven
waarom dit project wel op deze lijst thuishoort?
 
 In algemeenheid zouden de leden van de fractie van de PvdA een pleidooi
willen voeren voor het opnemen van een zeer beperkt aantal projecten en daar
de tijdelijke wetgeving op afstemmen, ondersteuning aan geven en er zorg voor
dragen, dat die projecten versneld uitgevoerd gaan worden. Is dat niet een
veel effectievere strategie?
 In de beperking zou zich de meester kunnen tonen!
 
 Ook is onduidelijk voor de leden van de VVD-fractie
op welke wijze de projectenlijst tot stand is gekomen. En in hoeverre kan
deze lijst een dynamisch karakter krijgen, dat wil zeggen: kunnen projecten
worden toegevoegd of juist weer worden afgevoerd? En welke condities gelden
daarbij? Is het bijvoorbeeld mogelijk om de verdieping van de Westerschelde
alsnog op te voeren? Of het onder water zetten van de Hedwigepolder, waar
de leden van de VVD-fractie overigens geen voorstanders van zijn?
 
 Hoe wordt door de regering bepaald of een project via deze wet kan worden
gerealiseerd of dat toch de voorkeur moet worden gegeven aan andere wetten.
Bijvoorbeeld: hergebruik van vliegveld Twente? , of wellicht nog prangender
het eindelijk eens verlengen van de baan van het vliegveld Airport Groningen
Eelde, nu daar vanuit Europa geen beperkingen blijken te gelden? Waarom wordt
laatst genoemd vliegveld overigens niet eens genoemd in de bijlagen bij deze
wet?
 De leden van de VVD-fractie hechten grote waarde aan de mogelijkheid om
boven bestaande wegen dubbeldeks (tol)wegen aan te leggen. Dit zal bijkans
de enige mogelijkheid zijn om de capaciteit op onze wegen structureel en relatief
snel op orde te brengen. Biedt deze wet de mogelijkheid om dergelijke dubbeldekswegen
eenvoudig mogelijk te maken? Zo ja, hoe; zo nee: wil de regering dit alsnog
toevoegen?
 Kan worden aangeduid hoe de samenloop van deze wet, met allerlei andere
recente wetswijzigingen, dan wel binnenkort op de rol staande wijzigingen
vorm zal krijgen? Kan dit in een helder overzicht worden verwerkt ? Bijvoorbeeld:
de regering heeft onlangs besloten om bij de geluidsnormering langs wegen
rekening te houden met de feitelijke verkeersdrukte. Hoe verhoudt zich dit
besluit tot deze wet ? Andere voorbeelden zijn : de MER-regeling, Tracéwet
etc.
 
 Hoe staat het met de mogelijkheid om projecten, die al voltooid zijn maar
vanwege onheldere oorzaken nog steeds niet gebruikt (mogen) worden, alsnog
spoedig in gebruik te nemen?
 
 Als voorbeeld vragen we naar de 4de rijstrook tussen Woerden en Utrecht
op de A12 (zuidelijke rijbaan), die er al jaren ligt maar nog steeds niet
is open gesteld? Als deze wet in gebruik name van deze voorziening
langs de A12 nog steeds niet mogelijk zou maken, dan is onze vraag waarom
kan dat niet, en is de regering bereid om deze mogelijkheid alsnog op te nemen?
Is de regering bereid om een volledige overzicht te verstrekken van dergelijke
nog in gebruik te nemen voorzieningen?
 
 De leden van de fractie van de SP hebben tenslotte
nog een aantal vragen over de relatie tussen de Crisis- en herstelwet en het
vliegveld Twente, te meer in het licht van de meest recente ontwikkelingen.
Wat is de consequentie van het in meerderheid tegen heropening van het Vliegveld
Twente zijn door de Provincie Overijssel? Gaat de regering hier doorzettingsmacht
gebruiken op basis van de Crisis- en herstelwet? Zo ja, wat heeft het dan
voor zin dat gemeenteraad en provinciale staten zich over deze kwestie uitspreken?
 
 Projecten die onder artikel 1.1 van de Crisiswet vallen zouden bovendien
niet controversieel moeten zijn zo stelt de fractie van de PvdD. Dit zijn echter de meeste van de voorgestelde projecten wel.
Het gaat voornamelijk om projecten die burgers en milieuorganisaties succesvol
hebben tegen gehouden. Dat wil niet zeggen dat je dan hun beroepsmogelijkheden
moet inperken om de projecten alsnog uit te kunnen voeren, dat wil zeggen
dat de projecten nog eens goed tegen het licht gehouden moeten worden omdat
ze blijkbaar zo slecht in elkaar zitten dat de rechter moet oordelen dat ze
geen doorgang kunnen vinden. Hoe ziet de regering dit? En op welke wijze is
getoetst of die projecten bijdragen aan de doelstelling van duurzaamheid,
werkgelegenheid en versterking van de economische structuur?
 Uitvoering
 De leden van de fracties van de SGP en CU constateren dat de regering
met dit wetsontwerp een aantal nieuwe planfiguren en procedures introduceert,
zoals de ontwikkelingsgebieden, de innovatieprojecten, het projectuitvoeringsbesluit
en de lokale en (boven) regionale projecten van nationale betekenis. Vele
deskundigen hebben er inmiddels op gewezen dat de introductie van nieuwe planfiguren
en procedures zal leiden tot verwarring en juridische onzekerheid in de planning
en voorbereiding en uitvoering van projecten. Dat dreigt te leiden tot vertraging
in plaats van tot versnelling. Deze leden twijfelen sterk aan de uitvoerbaarheid
van het wetsontwerp. Waarom richt de regering de inspanningen niet op een
goede coördinatie tussen bestaande planfiguren, o.a. door het bevorderen
van een adequate toepassing van de coördinatieregeling uit de Wet Ruimtelijke
Ordening? Deze leden horen graag de mening van de regering op dit punt.
 
 Het voorstel loopt vooruit op het eind dit jaar bij de Tweede Kamer in
te dienen en in 2012 in voeren voorstel van de regering betreffende «aanpassing
bestuursprocesrecht». Op dit moment is een projectgroep onder leiding
van de Minister van Justitie bezig met een studie naar de fundamentele onderdelen
en uitgangspunten van het algemene bestuursprocesrecht (TK 31 731, nr. 3).
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat er
op een aantal terreinen van met name het bestuursprocesrecht wijzigingen worden
voorgesteld door de regering. Recentelijk heeft de Eerste Kamer gesproken
over de bestuurlijke lus, de herziening van de MER procedure, de Tracéwet
en de Spoedwet wegverbreding. Al deze voorstellen en nog vele andere, beogen
vooral versnelling aan te brengen in de besluitvorming van de overheid. In
algemene zin loopt dit wetsvoorstel dus vooruit op de algehele herziening
van het bestuursprocesrecht.
 Thans lijkt een aantal wetgevingsprojecten door elkaar te lopen. En dat
bergt het gevaar in zich dat overheden door de bomen het bos niet meer zien. Acht de regering het zinvol, gelet op het hiervoor gemelde risico,
dat zij het initiatief neemt om samen met de decentrale overheden een uitvoeringsprotocol
resp. uitvoeringsteam voor te stellen dat beoogt uniforme uitvoering van de
CHW tot stand te brengen? In een dergelijke lichte bestuurlijke constructie
kunnen overheden van elkaar weten bij welk project en bij welke belangen het
toepasselijk wettelijke kader zal dienen te zijn met het oog op uniforme uitvoering
van (crisis)beleid.
 
 Het wetsvoorstel is voor een belangrijk deel afhankelijk van het sneller
doen van uitspraken door de rechter. De leden van de fractie van het CDA vragen zich af welke bijdrage de rechterlijke macht
kan leveren van de uitvoering van dit wetsvoorstel. Heeft de regering inmiddels
hierover overleg gehad met de Raad voor de Rechtspraak. Heeft de regering
ook overwogen om art. 8:66 Awb (hoewel een termijn van orde) zodanig aan te
passen dat de rechter binnen bijvoorbeeld vier weken uitspraak doet, zo vragen
deze leden.
 
 Mogelijk ten overvloede merkt de commissie op dat zij hecht aan een zorgvuldige
en nauwkeurige beantwoording van alle gestelde vragen en opmerkingen.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Schouw
 De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Hester Menninga
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Schuurman (CU), Van den Berg (SGP), Meindertsma (PvdA), Dupuis (VVD),
Slagter-Roukema (SP), Linthorst (PvdA), Schouw (D66) (voorzitter), Thissen
(GL), Slager (SP), Hendrikx (CDA), Haubrich-Gooskens (PvdA), Hofstra (VVD),
Asscher (VVD), Benedictus (CDA), Huijbregts-Schiedon (VVD), Laurier (GL),
De Vries-Leggedoor (CDA), Janse de Jonge (CDA), Smaling (SP), Koffeman (PvdD),
Eigeman (PvdA), Vliegenthart (SP), (vice-voorzitter), Yildirim (Fractie-Yildirim)
en Tiesinga (CDA).
 
 
 Uitspraak oktober 09 Europese Hof van Justitie, waarover minister Vrom
brief aan de TK gestuurd heeft dd 11-11-2009.
 
 
 In artikel tijdschrift voor Bouwrecht januari 2010 «de relativiteitseis:
sneller of beter?»
 
 
 Zie het pre-advies van M.B. Koetsel in Preadviezen in VAR 108, de Belanghebbende,
Samson H.D. Tjeenk Willink, Alphen aan Rijd 1992, pp. 112–116.
 
 
 Kamerstuk 32 127, nr. 140, pg. 29.