Vaststelling begroting Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2009; Brief van de Minister van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132962
 2008-2009
 
 31 700 VI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 150
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 26 juni 2009
 
 Bij verschillende gelegenheden heeft u aandacht gevraagd voor de capaciteit
en de financiering van forensische opsporing. In mijn brief van 27 oktober
2008 heb ik aangegeven dat het toegenomen aanbod
van particuliere aanbieders van forensisch onderzoek die willen bijdragen
aan de forensische opsporing en bewijsvoering voldoende aanleiding geeft om
de positie van het forensisch onderzoek in Nederland nader te onderzoeken.
Vervolgens heb ik tijdens het begrotingsonderzoek op 30 oktober 2008 toegezegd om in de eerste helft van 2009 te komen met
een uitgewerkte visie op de toekomstige organisatie van het forensisch onderzoek
in Nederland. Deze brief dient ter voldoening aan mijn toezegging.
 1. Het belang van forensische dienstverlening
 Forensische opsporing speelt een belangrijke rol in de strafrechtketen.
Vanaf de plaats delict tot in de rechtzaal is forensische expertise nodig
om de feiten op de juiste wijze te kunnen vaststellen. Forensisch onderzoek
is een specialisme dat alleen onder bepaalde condities kan worden uitgevoerd.
Ik acht het daarom van belang dat een beschouwing over forensisch onderzoek
niet beperkt blijft tot vraag en aanbod en de rol die particuliere onderzoeksinstituten
daarin kunnen spelen, maar zich ook uitstrekt over kwaliteit, veiligheid van
informatie, continuïteit van beschikbaarheid en innovatie. Daarnaast
speelt «equality of arms» een belangrijke rol. De Wet deskundige
in strafzaken (Staatsblad 2009, 33) bevestigt het belang van de beschikbaarheid
van goede deskundigen, niet alleen voor de strafrechtketen, maar ook voor
de verdediging. In verband hiermee hecht ik aan een breed aanbod van forensische
dienstverlening voor politie en Openbaar Ministerie, maar ook voor de Rechtspraak
en de verdediging.
 2. De positie van het NFI en de particuliere onderzoeksinstituten
 Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) heeft drie kerntaken op het
gebied van forensisch onderzoek ten behoeve van de partners in de strafrechtketen.
Het gaat daarbij om:
 • forensisch zaakonderzoek,
 • het ontwikkelen en implementeren van nieuwe onderzoeksmethoden
en -technieken en
 • het zijn van (inter)nationaal kennis- en expertisecentrum op het
gebied van het forensisch onderzoek.
 
 Daarnaast kan in overleg met de Minister van Justitie worden besloten
dat het NFI ook diensten verricht in het kader van de daadwerkelijke handhaving
van de (inter)nationale rechtsorde of de hulpverleningstaak van de politie
dan wel ten behoeve van enige andere zaak, indien de bijzondere deskundigheid
van het NFI of gronden aan het algemeen belang ontleend daartoe aanleiding
geven.
 
 Ik hecht aan de instandhouding van de huidige positie van het NFI als
onderdeel van de rechtshandhaving en op basis daarvan als onderdeel van de
strafrechtketen. Tussen genoemde (kern)taken bestaat een samenhang die ik
niet wil verbreken. Kwaliteit, veiligheid van informatie en continuïteit
van de beschikbaarheid van forensisch onderzoek zijn voor mij essentiële
randvoorwaarden voor het goed functioneren van de strafrechtketen, waarin
het NFI een belangrijke rol speelt. Bovendien geven het Openbaar Ministerie
en politie aan dat zij het NFI als «preferred supplier» zien.
Verzelfstandiging van het NFI als private organisatie is dan ook niet aan
de orde.
 
 De volgende ontwikkelingen geven mij echter aanleiding tot een nadere
beschouwing van de positie van de particuliere onderzoeksinstituten. Politie
en Openbaar Ministerie geven aan meer armslag te willen krijgen om opdrachten
bij particuliere instituten uit te zetten. Zij noemen hiervoor vier specifieke
redenen die ik hierna zal toelichten.
 1. Onderzoeken waarvan het belangrijk is dat de resultaten snel beschikbaar
zijn voor de opsporing.
 2. De vraag naar forensisch onderzoek zal naar verwachting verder toenemen.
Hoewel het NFI de afgelopen tijd de levertijden drastisch heeft weten terug
te dringen, zal er altijd een spanning blijven bestaan tussen vraag en aanbod.
Openbaar Ministerie en politie maken reeds gebruik van private instituten
wanneer daar behoefte aan is en voorzover dat is toegestaan in verband met
de voor bepaalde onderzoeken vereiste DNA-accreditatie. Intensievere inschakeling
van particuliere onderzoeksinstituten kan verlichting brengen in de werkdruk
bij het NFI en achterstanden voorkomen in geval van capaciteitsdruk bij het
NFI.
 3. Met de inwerkingtreding van de Wet deskundige in strafzaken (Staatsblad
2009 33) wordt aan de verdachte een uitdrukkelijk recht toegekend om te verzoeken
om contra-expertise. Dit pleit voor goede kwaliteit, veiligheid van informatie
en voldoende beschikbaarheid van contra-expertise volgens het «equality
of arms» principe. Ook binnen de strafrechtketen kan het in bepaalde
complexe zaken wenselijk zijn om een tweede oordeel van een deskundige te
betrekken.
 4. Expertise waarover het NFI niet of in mindere mate beschikt in geval
van bepaalde specialistische onderzoeken.
 
 In mijn visie moet het mogelijk zijn dat, zolang zich geen belangentegenstellingen
voordoen binnen een instituut of rondom een onderzoek, zowel het NFI als particuliere
instituten werken voor politie en Openbaar Ministerie en voor de verdediging.
Ook innovatie van forensische dienstverlening kan gebaat zijn bij een groter
aantal actieve onderzoeksinstituten. Ik ben dan ook een voorstander van een
goed samenspel tussen het NFI, particuliere onderzoeksinstituten en opdrachtverleners.
 3. Kwaliteit
 3.1 De kwaliteit van de forensische opsporing
 De afgelopen tijd hebben politie, Openbaar Ministerie en NFI binnen het
programma Versterking Opsporing en Vervolging veel geïnvesteerd in de
kwaliteit van de forensische opsporing. De komende jaren is het van belang
om te investeren in een verdere professionalisering. De forensische wetenschap
is een gebied in ontwikkeling, met een grote diversiteit in deskundigheidsgebieden
en kwaliteitsstandaarden en toetreding van particuliere instituten. Kwaliteit,
veiligheid van informatie en continuïteit van beschikbaarheid van forensische
dienstverlening moeten bij alle forensische onderzoeksinstituten zijn gewaarborgd.
 Het gaat echter niet alleen om het forensisch onderzoek. De kwaliteit
van de forensische opsporing in de gehele strafrechtketen – waar forensisch
onderzoek deel van uitmaakt – dient goed te zijn, van plaats delict
tot onderzoeksrapport.
 3.2 Kwaliteitsborging
 Uit de overleggen die in de afgelopen maanden zijn gevoerd is gebleken
dat onderzoek nodig is naar de kwaliteit van forensische opsporing, de wijze
waarop de kwaliteitseisen zijn vastgelegd en welke maatregelen eventueel nodig
zijn om die kwaliteit verder te verbeteren en te borgen. Dit valt samen met
de inwerkingtreding van de reeds genoemde Wet deskundige in strafzaken die
zich onder meer richt op de bevordering van de kwaliteit van de deskundige
en op de instelling van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundige (NRGD).
 
 Ik laat in samenspraak met betrokken organisaties onder verantwoordelijkheid
van het WODC onderzoeken op welke gebieden reeds is voorzien in normering,
accreditatie en certificering, op welke wijze bestaande overheids- en particuliere
onderzoeksinstituten daaraan al voldoen en hoe eventueel noodzakelijke nieuwe
normering en toetsingsinstrumenten tot stand kunnen komen.
 
 Ik denk hierbij aan de mogelijkheid van een generiek geldend kwaliteitsinstrument,
dat zal gelden voor alle verleners van forensische diensten die forensisch
onderzoek uitvoeren ten behoeve van opsporingsinstanties. De achtergrond hiervan
is dat de kwaliteit van het forensisch onderzoek in het strafproces afhankelijk
is van de kwaliteit van de afzonderlijke fasen: elk onderzoek start met het
verzamelen van sporen, daarna volgt de analyse en tot slot het interpreteren
van de onderzoeksresultaten. Omdat het voor het gehele onderzoeksproces van
belang is de keten van bewijsstukken in stand te laten, zal het kwaliteitsinstrument
moeten aangrijpen op mogelijke afbreukrisico’s in de diverse fases.
 
 In verband hiermee is in de eerste plaats het verzamelen van de juiste
sporen op de plaats delict cruciaal voor het verloop van het forensisch onderzoek.
Voor de toekomst is het dan ook belangrijk te investeren in de kwaliteit van
de werkwijze en het gebruik van technologie op de fysieke en digitale plaats
delict, bijvoorbeeld door middel van kwaliteitsstandaarden. Wetenschappelijk
onderzoek en innovatie, ook door particuliere onderzoeksinstituten, is van
groot belang.
 
 In de tweede plaats is het in de analysefase van belang dat het resultaat
op een betrouwbare en secure manier tot stand komt. ISO-normering en certificering
spelen een belangrijke rol bij de kwaliteitsborging. Een instituut kan hiervoor
geaccrediteerd worden. Voor DNA-onderzoek is accreditatie bij
wet vastgelegd. Onderzocht zal moeten worden of accreditatie uitgebreid moet
worden voor andere deskundigheidsgebieden.
 
 In de derde plaats is de interpretatie van de onderzoeksresultaten op
dit moment voornamelijk afhankelijk van het oordeel van de deskundige. De
komst van het NRGD moet de kwaliteit van de deskundige toetsbaar maken en
in de komende jaren leiden tot een robuust stelsel dat de kwaliteit van de
deskundige normeert en handhaaft.
 3.3 Pilot inschakeling particuliere onderzoeksinstituten
 Een breed aanbod van forensische dienstverlening kan bijdragen aan een
goed functionerend strafrechtelijk bestel. Particuliere instituten kunnen
daaraan bijdragen. Op dit moment zijn de ervaringen met het inzetten particuliere
instituten voor forensisch onderzoek beperkt. Om redenen zoals genoemd in
paragraaf 2. van deze brief zie ik ruimte voor particuliere onderzoeksinstituten
om in opdracht van partners in de strafrechtketen forensisch onderzoek te
verrichten.
 Met als doel inzicht te verkrijgen in het effect van de inschakeling van
particuliere instituten op de strafrechtketen en op kwaliteit, veiligheid
van informatie en continuïteit van beschikbaarheid ben ik bereid voor
een pilot die loopt tot en met 2011 een budget beschikbaar te stellen van
in totaal € 3,5 mln. Politie en openbaar ministerie krijgen in het
kader van deze pilot extra mogelijkheden om buiten het NFI opdrachten te verlenen
aan particuliere onderzoeksinstituten. Dit geld kan worden besteed aan onderzoeken
die voldoen aan één of meer van de volgende criteria: snelheid,
gebrek aan capaciteit bij het NFI, contra-expertise en bepaalde specialistische
onderzoeken.
 
 Het WODC zal hiertoe in opdracht van het Ministerie van Justitie een begeleidend
onderzoek laten uitvoeren dat inzicht moet bieden in de effecten en neveneffecten
van de inschakeling van particuliere instituten ten behoeve van forensisch
onderzoek voor de strafrechtketen. Hierbij wordt bekeken onder welke (financiële)
condities het verantwoord is om particuliere instituten in te schakelen.
 
 Het genoemde budget ontleen ik aan het bedrag dat voor de implementatie
van de Wet deskundige in strafzaken op de Justitiebegroting is geraamd voor
verbetering van de kwaliteit van deskundigen. Voor de besteding van de gelden
zullen afspraken worden gemaakt met de politie en het Openbaar Ministerie.
In overleg met de ketenpartners en de particuliere instituten zal worden bepaald
op welke onderzoeksgebieden uitvoering van de pilot op verantwoorde wijze
mogelijk is.
 De uitkomsten van de pilot zullen in genoemd WODC-onderzoek worden geëvalueerd,
waarna gedachtevorming zal plaatsvinden over de inrichting en financiering
van het forensisch onderzoek op lange termijn.
 3.4 Europa
 Ook in Europees verband wordt ingezet op professionalisering van forensisch
deskundigen. Het vergroten van de kwaliteit van forensisch deskundigen is één
van de speerpunten in de Nederlandse visie op een toekomstig JBZ-meerjarenbeleidskader
2010–2014, of wel het Stockholm-programma,
dat eind mei jl. aan de Tweede Kamer is gezonden. Het doel is om binnen Europa
te komen tot een gemeenschappelijk kwaliteitsniveau, wat het vertrouwen in
en de bruikbaarheid van producten en resultaten waaraan deskundigen bijdragen
moet vergroten. Hierbij wordt onder andere gedacht aan accreditatie en certificering,
wederzijdse erkenning van bewijs, uitbouw van het European Network of Forensic
Science Institutes (ENFSI) en uniformering van normen en rapportages.
 4 De spanning tussen vraag en aanbod
 Sinds 2003 is het jaarlijks voor forensisch onderzoek beschikbare bedrag
op de Justitiebegroting gestegen van ruim € 30 mln. naar ruim € 65
mln. Verbetering van de kwaliteit van het forensisch onderzoek was een belangrijke
reden voor deze toename van middelen, naast de toegenomen vraag naar forensische
diensten. Een deel van de gestegen vraag komt voort uit de toegenomen technische
mogelijkheden. Aan de andere kant is er aan de zijde van de gebruikers van
forensische diensten niet altijd het besef dat capaciteit en financiering
eindig zijn. Onder deze omstandigheden zijn achterstanden ontstaan in de werkvoorraad
bij het NFI.
 4.1 Betere afstemming vraag en aanbod
 Het is onvermijdelijk dat vraag en aanbod niet altijd goed op elkaar aansluiten.
Dat neemt niet weg dat alle betrokken partijen zelf invloed kunnen uitoefenen
op de mate waarin spanningen tussen vraag en aanbod hinderlijk worden.
 Tegen deze achtergrond is tussen politie, Openbaar Ministerie en het NFI
een dialoog op gang gekomen over het aanbrengen van noodzakelijke verbeteringen
aan zowel de vraag- als aanbodzijde. Dat heeft niet alleen geleid tot verbeteringen
bij het NFI, maar ook bij politie en Openbaar Ministerie. Bij het NFI wordt
in toenemende mate ingespeeld op de wensen van politie en Openbaar Ministerie.
Het NFI heeft in de interne organisatie verbeteringen doorgevoerd die hun
vruchten beginnen af te werpen. Zo heeft er de afgelopen tijd een aanzienlijke
reductie van de werkvoorraad plaatsgevonden, is het productaanbod aangepast
en zijn de levertijden verkort. Het NFI zal ook de komende tijd werken aan
verdere verbetering van service en bedrijfsvoering.
 Het toegenomen bewustzijn van de mogelijkheden van forensisch onderzoek
en van de begrenzing van de daarvoor beschikbare capaciteit en financiële
middelen heeft ertoe geleid dat selectievere en duidelijker opdrachten aan
het NFI worden verleend. Dit komt mede door het inzichtelijk maken van de
verhouding tussen kosten en capaciteit door het NFI. In Service Level Agreements
worden met politie en Openbaar Ministerie afspraken gemaakt over de jaarlijks
door het NFI te leveren capaciteit, kwaliteit en over levertijden. In regelmatig
overleg van politie en Openbaar Ministerie met het NFI komen actuele levertijden
en spanningen tussen vraag en aanbod ter sprake. Een maandelijkse monitor
instroom productie levertijden maakt tussentijdse bijstelling mogelijk.
 4.2 Doorontwikkeling Forensische Samenwerking in Opsporing
 Binnen de Forensische Samenwerking in de Opsporing (FSO), een maatregel
uit het programma Versterking Opsporing en Vervolging, werken politie en NFI
onder het gezag van het Openbaar Ministerie samen om adequate forensische
dienstverlening te bevorderen. Inmiddels worden deze FSO’s doorontwikkeld
tot Bovenregionale Forensische Service Centra (BFSC’s) van de politie
en het Front Office NFI (FON).
 Het Openbaar Ministerie en de politie werken momenteel aan het voorbeeldproject
BFSC Noord-Oost Nederland (BFSC-NON) in Zwolle dat tot eind 2010 loopt. De
verwachting is dat door bundeling van kennis binnen het BFSC men snel vooruitgang
kan boeken in het opsporingsonderzoek. Politie, NFI en Openbaar Ministerie
beogen hiermee te komen tot:
 • precisering van de vraag- en aanbodrelaties tussen Openbaar Ministerie,
politie en het NFI,
 • optimalisering van de vraag naar forensisch onderzoek,
 • ontwikkeling van instrumenten die de sturing, de prioritering en
de besluitvorming binnen het Openbaar Ministerie op bovenregionaal
niveau faciliteren,
 • ontwikkeling van criminalistische expertise in de BFSC’s.
 Om een goede afweging te kunnen maken in de vraagstelling aan het NFI,
is er behoefte aan een sturingsinstrument op basis waarvan vragen in een optimale
volgorde kunnen worden geplaatst. Beredeneerd dient te worden welke vragen
eerst gesteld moeten worden om later de meer specifieke vragen te kunnen stellen.
Daarvoor is, vooral in de eerste fase van het onderzoek, snelle en richtinggevende
informatie nodig die kan bijdragen aan een betere en meer efficiënte
vraagstelling aan het NFI.
 5. Tenslotte
 Ik constateer dat van alle kanten constructief wordt meegewerkt om forensische
opsporing, inclusief forensisch onderzoek, op een nog hoger plan te brengen.
Hoewel het NFI daarin een blijvende centrale rol zal spelen, kunnen ook de
particuliere onderzoeksinstituten daar een bijdrage aan leveren. Ik waardeer
hun intenties en inzet om in samenwerking met politie, Openbaar Ministerie,
NFI en ook de Rechtspraak te investeren in kwaliteit, veiligheid van informatie
en continuïteit van beschikbaarheid. De volgende activiteiten zullen
de komende tijd worden ondernomen:
 1. Het NFI verbetert in samenspraak met politie en Openbaar Ministerie
haar dienstverlening, onder meer door verkorting van levertijden.
 2. Politie en Openbaar Ministerie werken aan verdere verbetering van vraagstelling
en prioritering. In dit kader past de pilot van de BFSC-NON, die vraag- en
aanbodrelaties moet optimaliseren.
 3. In opdracht van het ministerie van Justitie zal het WODC een onderzoek
laten uitvoeren naar de kwaliteit van forensische opsporing in de gehele strafrechtketen.
In dit kader wordt tot en met 2011 een pilot uitgevoerd die erop is gericht
dat politie en openbaar ministerie (ook) opdrachten verlenen aan particuliere
onderzoeksinstituten. Het begeleidend onderzoek zal duidelijk moeten maken
hoe de inschakeling van deze instituten verloopt en welke effect dit heeft
op kwaliteit, veiligheid van informatie en continuïteit van beschikbaarheid.
 
 De Minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VI, nr. 20.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VI, nr. 81.
 
 
 Deze notitie is tot stand gekomen na overleg met politie, openbaar ministerie,
Raad voor de Rechtspraak, NFI en particuliere onderzoeksinstituten (TMFI,
Fox-IT, FLDO, IFS en Verilabs).
 
 
 Taakbeschikking Nederlands Forensisch Instituut, Staatscourant 3 december
2001, nr. 234, pag. 9.
 
 
 Kamerstukken 2008–2009, 23 490, nr. ER, Eerste Kamer.