Wet uitvoering IAS-verordening, IAS-39-richtlijn en moderniseringsrichtlijn; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29737, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-09-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29737 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen1. Inleiding2. Doel en inhoud van de Europese maatregelen2.1. De IAS-verordening2.2. De IAS 39-richtlijn2.3. De moderniseringsrichtlijn3. Implementatie van de Europese maatregelen3.1. Inleiding3.2. De IAS-verordening3.3. De IAS 39-richtlijn3.4. De moderniseringsrichtlijn4. Lasten voor het bedrijfslevenArtikelenArtikel 117Artikel 362Artikel 374Artikel 379Artikel 381aArtikel 381bArtikel 384Artikel 387Artikel 389Artikel 390Artikel 391Artikel 393Artikel 395Artikel 396Artikel 397Artikel 398Artikel 401Artikel 406Artikel 407Artikel 410Artikel 411Artikel 420Artikel 422Artikel 426Artikelen 428Artikelen 429 en 430Artikel 438Artikel 440Artikel 442Artikelen 445 en 446ARTIKEL IIARTIKEL IIIOndertekeningLichaamTransponeringstabelA. Artikelen van het wetsvoorstel en in de Europese maatregelen
(met corresponderende artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn,
bankenrichtlijn en verzekeringsrichtlijn)B. Artikelen van de IAS-verordening en in het wetsvoorstelC. Artikelen van de IAS 39-richtlijn (met corresponderende
artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn en bankenrichtlijn) en
in het wetsvoorstelD. Artikelen van de moderniseringsrichtlijn (met corresponderende
artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn, bankenrichtlijn en verzekeringsrichtlijn)
en in het wetsvoorstel
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29737Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 737Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek ter uitvoering van Verordening
(EG) Nr. 1606/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 19 juli
2002 betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen
(Pb EG L 243), van Richtlijn nr. 2001/65/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 27 september 2001 tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG,
83/349/EEG en 86/635/EEG met betrekking tot de waarderingsregels voor de jaarrekening
en de geconsolideerde jaarrekening van bepaalde vennootschapsvormen evenals
van banken en andere financiële instellingen (Pb EG L 283), en van Richtlijn
2003/51/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2003 tot
wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG, 83/349/EEG, 86/635/EEG en 91/674/EEG
van de Raad betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening
van bepaalde vennootschapsvormen, banken en andere financiële instellingen,
en verzekeringsondernemingen (Pb EG L 178) (Wet uitvoering IAS-verordening,
IAS 39-richtlijn en moderniseringsrichtlijn)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGAlgemeen1. InleidingHet wetsvoorstel strekt ertoe titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
te wijzigen ter uitvoering van de IAS-verordening (Verordening (EG) Nr. 1606/2002
van het Europees Parlement en de Raad van 19 juli 2002, PbEG L 243), de IAS 39-richtlijn (Richtlijn 2001/65/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 27 september 2001, PbEG
L 283) en de moderniseringsrichtlijn (Richtlijn 2003/51/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 18 juni 2003, PbEG L 178).Titel 9 bevat de voorschriften voor de jaarverslaggeving,
grotendeels voortvloeiend uit de vierde richtlijn (Richtlijn 78/660/EEG van
de Raad van 25 juli 1978, PbEG L 222) die regels geeft voor
de enkelvoudige jaarrekening en uit de zevende richtlijn (Richtlijn 83/349/EEG
van de Raad van 13 juni 1983, PbEG
L 193) die eisen stelt aan de geconsolideerde jaarrekening. Voor de enkelvoudige
en geconsolideerde jaarrekening van banken en verzekeraars gelden specifieke
regels die volgen uit de bankenrichtlijn (Richtlijn 86/635/EEG van de Raad
van 18 december 1983, PbEG L 372) en de verzekeringsrichtlijn
(Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991, PbEG L 374).Samen met het jaarverslag vormt de jaarrekening een belangrijke bron van
informatie voor aandeelhouders en kredietverschaffers bij economische beslissingen
ten aanzien van de rechtspersoon. Bovendien zijn de jaarrekening en het jaarverslag
voor de ondernemingsleiding het voornaamste middel om verantwoording af te
leggen over het gevoerde beleid. Het doel van de vierde en de zevende, alsmede
de banken- en verzekeringsrichtlijn was indertijd het harmoniseren van de
jaarverslaggeving voor (categorieën van) vennootschappen in de Europese
Unie (EU) ten behoeve van de «gebruikers» van de jaarrekening.
De gebruikers zijn immers gebaat bij inzichtelijke stukken die zijn opgesteld
volgens objectieve en algemeen aanvaarde normen, door middel waarvan financiële
informatie van ondernemingen binnen de EU vergelijkbaar is. De richtlijnen
lieten echter een ruime keuzevrijheid aan de lidstaten. Uiteenlopende implementatie
door de lidstaten heeft ertoe geleid dat het jaarrekeningrecht belangrijke
verschillen is blijven vertonen.De behoefte aan internationale transparantie en vergelijkbaarheid is de
laatste jaren pregnanter geworden. Europese kapitaalmarkten integreren steeds
meer als gevolg van toegenomen internationale communicatiemogelijkheden, de
invoering van de euro en de uitbreiding van de EU. De IAS-verordening, de
IAS 39-richtlijn en de moderniseringsrichtlijn beogen het jaarrekeningrecht
in de EU verder te harmoniseren en te moderniseren om zo de gebruikers van
de jaarrekening een hogere graad van internationale transparantie en vergelijkbaarheid
te bieden. Bovendien beogen de maatregelen de toegang tot de Europese kapitaalmarkten
voor ondernemingen te vergemakkelijken. Met een geharmoniseerde set jaarrekeningstandaarden
kan immers in alle EU-lidstaten zonder extra kosten of moeite de voor toegang
benodigde financiële informatie worden geleverd. Om het gebruik van de
geharmoniseerde jaarrekeningvoorschriften door Nederlandse ondernemingen mogelijk
te maken en zo de Nederlandse ondernemingen en gebruikers van de jaarrekening
ten volle te kunnen laten profiteren van de mogelijkheden, dienen de Europese
maatregelen in de Nederlandse wet- en regelgeving te worden geïmplementeerd.
Het wetsvoorstel wijzigt hiertoe titel 9.De gang van zaken rond de IAS is na de afronding van bovenstaande EG-regelgeving
nog lang onduidelijk geweest. Pas op 29 september 2003 heeft de Commissie
overeenkomstig artikel 3 IAS-verordening de IAS goedgekeurd, met uitzondering
van de IAS 32 en 39 (zie hierover verder de volgende paragraaf). Vooral de
moeizame besluitvorming rond IAS 39 maakte de implementatie van de IAS 39-richtlijn
onzeker en de moderniseringsrichtlijn borduurt voort op de wijzigingen van
de IAS 39-richtlijn. Dit heeft de implementatiewetgeving vertraagd. Het is
lang de vraag geweest of en zo ja, in welke vorm IAS 39 zou worden goedgekeurd
en of dat gevolgen zou hebben voor de tekst van de IAS 39-richtlijn. Er was
sprake van dat de IAS met ingang van boekjaar 2005 in werking zouden treden
zonder IAS 39. Het leek daarom verstandig af te wachten in welke richting
de oplossing gezocht zou worden. Toen duidelijk werd dat een oplossing voor
de problemen rond IAS 39 langer op zich zou laten wachten dan werd verwacht,
is desalniettemin de implementatie in gang gezet, omdat de implementatietermijn
van de richtlijn doorliep. Getracht is de implementatie zodanig vorm te geven
dat eventuele toekomstige wijzigingen in IAS 39 en de IAS 39-richtlijn op
zo min mogelijk problemen zullen stuiten in de Nederlandse wetgeving. De meest
heikele punten in IAS 39 zijn niet in het implementatiewetsvoorstel opgenomen,
omdat de IAS 39-richtlijn daartoe niet verplicht. Ook voor dit onderdeel van
het implementatiewetsvoorstel geldt dat daarin alleen die richtlijnbepalingen
zijn overgenomen waartoe de IAS 39-richtlijn verplicht en dat de facultatieve
richtlijnbepalingen zoveel mogelijk als facultatieve wetsbepalingen zijn overgenomen.
Het wetsvoorstel maakt een bepaalde wijze van waarderen mogelijk; het schept
op dat punt geen verplichtingen voor ondernemingen. De enige verplichting
in het implementatiewetsvoorstel betreft het verstrekken van informatie in
de toelichting door grote ondernemingen over financiële instrumenten
die niet tegen de actuele waarde zijn gewaardeerd. Daarnaast vindt de implementatie
van deze richtlijn niet alleen in het onderhavige wetsvoorstel plaats, maar
ook in een in voorbereiding zijnde aanpassing van het Besluit waardering activa.
De wijzigingen in IAS 39 die het IASB recentelijk heeft gepresenteerd, hebben
naar verwachting geen grote invloed op de inhoud van de IAS 39-richtlijn,
maar waar aanpassing van de implementatiewetgeving toch nodig mocht zijn,
zal dat vermoedelijk slechts hoeven te leiden tot aanpassing van deze algemene
maatregel van bestuur. Het verstrijken van de implementatietermijn op 1 januari
2004 heeft voor zover bekend niet geleid tot problemen bij ondernemingen.
Gezien het omstreden karakter van IAS 39 zal de behoefte om de jaarrekening,
vooruitlopend op de goedkeuring ervan door de Europese Commissie, nu reeds
overeenkomstig deze IAS in te richten niet groot zijn.Van belang is dat artikel III van het wetsvoorstel duidelijk maakt dat
deze regels van toepassing zullen zijn met ingang van boekjaar 2005. Dat is
de datum die van groot belang is. De Verordening bepaalt dat beursvennootschappen
met ingang van 1 januari 2005 hun geconsolideerde jaarrekening moeten
inrichten volgens de goedgekeurde IAS. Ook de aanpassingen ten gevolge van
de moderniseringsrichtlijn moeten op 1 januari 2005 in nationale wetgeving
zijn opgenomen.Ten slotte is van dit wetsvoorstel gebruik gemaakt om een wijziging op
te nemen van artikel 2:117 BW teneinde gelegenheid te bieden voor de accountant
om in de algemene vergadering van aandeelhouders uitleg te geven over zijn
werk ten aanzien van de jaarrekening en over de achtergronden voor zijn verklaring.
Deze wijziging is door het kabinet toegezegd in een reactie op de code Tabaksblat (Kamerstukken II 2003/04, 29 449, nr. 1). Het kabinet
realiseert zich dat dit artikellid geen implementatie van de richtlijnen betreft.
Het onderwerp is evenwel nauw verbonden met toepassing van nieuwe jaarrekeningvoorschriften.
Beoogd wordt aandeelhouders en andere belanghebbenden meer informatie te bieden
over de wijze waarop die in die richtlijn vervatte voorschriften door de rechtspersoon
en haar externe accountant zijn toegepast. Juist bij overgang naar een ander
stelsel van jaarrekeningnormen is denkbaar dat de aandeelhouders de accountant
vragen willen stellen over zijn werk. Toevoegen van het artikel aan dit wetsvoorstel
betekent dat de datum waarop de aanpassing van de standaarden in werking treedt,
samenvalt met de datum van inwerkingtreding van het recht om daarover informatie
aan de accountant te vragen.2. Doel en inhoud van de Europese maatregelen2.1. De IAS-verordeningIn haar mededeling «Harmonisatie van de jaarrekening:
een nieuwe strategie ten aanzien van internationale ondernemingen»
(COM [1995] 508 van 14 november 1995) constateert de Europese Commissie
(hierna: de Commissie) dat de geharmoniseerde grondslag van het Europese jaarrekeningrecht
onvoldoende is om de groeiende internationalisering het hoofd te bieden. Zij
stelt voor niet langer te streven naar harmonisatie van nationale verslaggevingeisen.
Verdergaande harmonisatie kan worden bewerkstelligd door aansluiting te zoeken
bij de International Accounting Standards (IAS)
die zijn ontwikkeld door het International Accounting Standards
Committee (IASC). Het IASC is in 1973 opgericht om wereldwijd toepasbare jaarrekeningstandaarden
te formuleren: de IAS. Op 1 april 2001 is het IASC omgevormd tot de International Accounting Standards Board (IASB) die alle
toen bestaande IAS van het IASC heeft overgenomen. Standaarden die na deze
datum door de IASB zijn aangenomen worden gepubliceerd als International Financial Reporting Standards (IFRS). Hierna worden
de standaarden gezamenlijk aangeduid als «de IAS». Van belang
voor een wereldwijde toepasbaarheid is dat de standaarden overal gelijk worden
geïnterpreteerd. Hiertoe worden door de IASB bindende interpretaties
van de IAS goedgekeurd.De IAS-verordening verplicht alle circa zevenduizend beursgenoteerde ondernemingen
in de EU rechtstreeks hun geconsolideerde jaarrekening vanaf boekjaar 2005
op te stellen en in te richten volgens de door de Commissie goedgekeurde IAS
(artikel 4). Doel hiervan is de transparantie en vergelijkbaarheid van de
jaarrekeningen te bevorderen. Transparantie en vergelijkbaarheid tussen beursgenoteerde
ondernemingen zijn essentiële bouwstenen voor een effectieve en efficiënte
Europese kapitaalmarkt en daarmee voor de voltooiing van de interne markt.De Commissie keurt de IAS en interpretaties ervan slechts goed indien
deze in overeenstemming zijn met het beginsel dat de jaarrekening een getrouw
beeld geeft van het vermogen en het resultaat van de vennootschap, en indien
zij niet strijdig zijn met het Europees openbaar belang. De IAS moeten daarom
van goede kwaliteit zijn; dat wil zeggen begrijpelijk, relevant, betrouwbaar
en vergelijkbaar (artikel 3). Bij de goedkeuring wordt de Commissie op technisch
gebied geadviseerd door de European Financial Reporting
Advisory Group (EFRAG) en op politiek gebied door het Accounting Regulatory Committee (ARC; artikel 6). Op 29 september
2003 heeft de Commissie door middel van de vaststelling van Verordening (EG)
nr. 1725/2003 van de Commissie van 29 september 2003 (PbEG L 261) alle IAS goedgekeurd, behalve IAS 32 en 39 over de presentatie
en toelichting respectievelijk de waardering van financiële instrumenten.De IAS-verordening staat lidstaten toe de verplichte toepassing van de
IAS twee boekjaren uit te stellen voor beursgenoteerde ondernemingen waarvan
alleen schuldtitels ter beurze zijn genoteerd (artikel 9, onder a) of waarvan
de effecten zijn genoteerd aan een beurs buiten de EU en waarvan de jaarrekening
sinds het laatste boekjaar dat begon voor 11 september 2002 volgens de
internationaal aanvaarde standaarden (in de praktijk meestal de Amerikaanse
standaarden US GAAP) als primaire grondslag is
opgemaakt (artikel 9, onder b). De uitsteloptie is op verzoek van een aantal
lidstaten opgenomen in de hoop dat de overstap van de US GAAP naar de IAS
in 2007 minder lasten zal meebrengen vanwege de verwachte convergentie tussen
beide systemen. Uitstel kan niet worden verleend aan ondernemingen waarvan
de effecten aan een beurs in een derde land zijn genoteerd en die de US GAAP
niet als primaire grondslag maar via een reconciliatie toepassen. Dat wil
zeggen dat zij de jaarrekening volgens andere grondslagen dan de US GAAP mogen
inrichten, maar dat zij aanvullend een aantal kerncijfers uit de jaarrekening
(met name het eigen vermogen en het resultaat) volgens de US GAAP opstellen.Om de transparantie en vergelijkbaarheid van de jaarrekeningen in de EU
nog verder te vergroten, mogen de lidstaten de reikwijdte van de toepassing
van de IAS uitbreiden. Zij mogen toestaan of voorschrijven dat beursgenoteerde
ondernemingen behalve hun geconsolideerde ook hun enkelvoudige jaarrekening
conform de IAS opstellen (artikel 5, onder a). Tevens kunnen de IAS worden
toegestaan of verplicht voor de geconsolideerde en/of enkelvoudige jaarrekening
van (categorieën van) niet-beursgenoteerde ondernemingen (artikel 5,
onder b).Een onverkorte toepassing van de IAS op grond van de IAS-verordening wordt
op bepaalde gebieden niet door de vierde en de zevende richtlijn, alsmede
de banken- en verzekeringsrichtlijn ondersteund. Daarom heeft de
Commissie het noodzakelijk geacht de richtlijnen in overeenstemming te brengen
met de IAS door vaststelling van de IAS 39-richtlijn en de moderniseringsrichtlijn.2.2. De IAS 39-richtlijnIAS 39 schrijft voor dat bepaalde financiële instrumenten worden
gewaardeerd tegen de actuele waarde. Op grond van de Europese richtlijnen
geschiedt de waardering van activa en passiva echter in beginsel tegen de
verkrijgings- of vervaardigingsprijs, ook wel aangeduid als historische kostprijs
(artikel 32 vierde richtlijn en 29 zevende richtlijn). De IAS 39-richtlijn
brengt de vierde, de zevende en de bankenrichtlijn in overeenstemming met
IAS 39. Lidstaten moeten de waardering van bepaalde financiële instrumenten
in de jaarrekening tegen de actuele waarde toestaan of voorschrijven.De IAS 39-richtlijn heeft betrekking op de waardering van financiële
instrumenten in zowel de enkelvoudige als de geconsolideerde jaarrekening.
De richtlijn geeft geen definitie van het begrip «financieel instrument».
De Commissie heeft er bewust voor gekozen nauwelijks of geen definities van
boekhoudkundige termen op te nemen. De Europese jaarrekeningrichtlijnen zijn
kaderregelingen en de gebruikte termen worden in jaarrekeningstandaarden en
in de literatuur over financiële verslaglegging afdoende omschreven.
Het gaat niet alleen om traditionele primaire financiële instrumenten
zoals aandelen, obligaties en leningen, maar ook om afgeleide financiële
instrumenten. «Afgeleid instrument» is een algemene term die een
zeer breed scala financiële instrumenten bestrijkt waarvan de waarde
is afgeleid van een onderliggende prijs (zoals een grondstofprijs) of tarief
(zoals een rentevoet). Afgeleide instrumenten berusten op drie basisstructuren;
termijncontracten (futures en forwards), swaps en opties, en op combinaties
hiervan. Deze structuren kunnen worden toegepast op een bijna oneindig spectrum
van onderliggende activa, waarvan de waarde afhankelijk is van veranderingen
in onderliggende prijzen of tarieven. Het is daarom zinvol noch haalbaar een
limitatieve opsomming te geven van financiële instrumenten die voor waardering
tegen de actuele waarde in aanmerking komen. In de IAS 39-richtlijn is gekozen
voor het opnemen van de beperkingen op de algemene regel dat financiële
instrumenten tegen de actuele waarde kunnen worden gewaardeerd (artikel 42bis
vierde richtlijn).De berekeningswijze van de actuele waarde is voorgeschreven (artikel 42ter
vierde richtlijn). Indien voor een financieel instrument een liquide markt
bestaat, dan wordt de actuele waarde bepaald door de huidige marktwaarde.
Is er geen liquide markt, dan mag worden teruggevallen op algemeen aanvaarde
waarderingsmodellen en -technieken zoals optieprijsberekening of de contante
waarde van verwachte kasstromen. Deze dienen een redelijke benadering van
de marktwaarde op te leveren. Financiële instrumenten die niet kunnen
worden gewaardeerd tegen de actuele waarde door een gebrek aan de noodzakelijke
betrouwbare informatie, worden tegen de historische kostprijs opgenomen.Waardeveranderingen van financiële instrumenten worden in beginsel
onmiddellijk in de winst- en verliesrekening verwerkt (artikel 42quater lid
1 vierde richtlijn). De actuele waarde is in tegenstelling tot de historische
kostprijs geen statisch gegeven; zij is onderhevig aan schommelingen. Kenmerkend
voor de methodiek van waardering tegen de actuele waarde bij financiële
instrumenten is dat veranderingen in de actuele waarde niet daadwerkelijk
behoeven te zijn gerealiseerd alvorens zij worden opgenomen in de winst- en
verliesrekening. Vanuit oogpunt van voorzichtigheid en kapitaalbescherming
kan het onwenselijk zijn ongerealiseerde waardeveranderingen
voor uitkering aan de aandeelhouders te bestemmen. Financiële instrumenten
waarvan de actuele waarde niet met voldoende betrouwbaarheid kan worden bepaald
zijn van waardering tegen de actuele waarde uitgezonderd. Tevens
is in de IAS 39-richtlijn een aantal categorieën financiële instrumenten
opgesomd, die wel tegen de actuele waarde mogen worden gewaardeerd, maar waarvan
is bepaald dat waardeveranderingen niet onmiddellijk in de winst- en verliesrekening
tot uiting worden gebracht. Waardeveranderingen van dergelijke financiële
instrumenten worden in het eigen vermogen in niet-uitkeerbare reserves opgenomen.
Waardeveranderingen die in niet-uitkeerbare reserves zijn opgenomen, worden
hieruit verwijderd op het moment dat zij worden gerealiseerd, bijvoorbeeld
indien de instrumenten hun vervaldag hebben bereikt, dan wel zijn verkocht
of verbruikt (artikel 42quater lid 3 vierde richtlijn). Hierdoor komen waardeveranderingen
pas op het moment van realisatie in aanmerking voor uitkering.De IAS 39-richtlijn geeft enkele regels voor in de toelichting bij de
jaarrekening te verstrekken informatie over de waardering van financiële
instrumenten. Informatieverplichtingen bestaan zowel bij waardering tegen
de actuele waarde (artikel 42quinquies vierde richtlijn en 34, onder 14, zevende
richtlijn) als bij waardering tegen de historische kostprijs (artikel 43 lid
1 vierde richtlijn en 34, onder 15, zevende richtlijn). In het jaarverslag
moet informatie worden gegeven over het gebruik van financiële instrumenten
en de risico's die daarmee gepaard gaan (artikel 46, tweede lid, onder f,
vierde richtlijn en 36, tweede lid, onder e, zevende richtlijn).De IAS 39-richtlijn brengt ten slotte de bankenrichtlijn in overeenstemming
met IAS 39. Hierdoor gelden de aanpassingen in de vierde richtlijn ten aanzien
van de waardering van financiële instrumenten tegen de actuele waarde
(de artikelen 42bis-42quinquies vierde richtlijn) en ten aanzien van de informatieverstrekking
in het jaarverslag (artikel 46 vierde richtlijn) ook voor banken. Hoewel het
banken reeds was toegestaan om bepaalde effecten tegen de marktwaarde te waarderen,
betekent de wijziging van de bankenrichtlijn voor banken toch een verruiming
van de waarderingsregels. Ten eerste volgt uit artikel 42ter van de IAS 39-richtlijn
dat het begrip «actuele waarde» ruimer is dan het begrip «marktwaarde».
Voor de bepaling van de actuele waarde is, in tegenstelling tot de marktwaarde,
niet zonder meer vereist dat een liquide markt is aan te wijzen. Ten tweede
maakt de wijziging de waardering van afgeleide financiële instrumenten
tegen de actuele waarde mogelijk. Thans worden afgeleide financiële instrumenten
veelal buiten de balans om (off balance sheet)
in de toelichting verantwoord. Omdat afgeleide financiële instrumenten
voortaan mogen worden gewaardeerd tegen de actuele waarde, kunnen ze op de
balans worden opgenomen.2.3. De moderniseringsrichtlijnDe moderniseringsrichtlijn wijzigt de vierde en de zevende richtlijn,
alsmede de banken- en verzekeringsrichtlijn op een aantal punten om de inconsistenties
tussen de IAS en deze richtlijnen, die niet reeds door de IAS 39-richtlijn
zijn opgelost, weg te nemen. Lidstaten mogen toestaan dat ook bepaalde andere
activa dan financiële instrumenten worden gewaardeerd tegen de actuele
waarde en dat waardeveranderingen direct worden opgenomen in de winst- en
verliesrekening (de artikelen 42sexies en 42septies vierde richtlijn en 29
lid 1 zevende richtlijn). Dit maakt de toepassing van onder meer IAS 40 betreffende
de waardering van vastgoedbeleggingen en IAS 41 betreffende de waardering
van agrarische activa mogelijk.Ook mogen lidstaten de definitie van «jaarrekening» uitbreiden
met andere overzichten dan de balans en de winst- en verliesrekening (artikel
2 lid 1 vierde richtlijn en 16 lid 1 zevende richtlijn). Dat is in overeenstemming
met IAS 1, die naast een balans en een winst- en verliesrekening, een kasstroomoverzicht
en een overzicht van vermogensmutaties eist.Vervolgens wordt in de moderniseringsrichtlijn de definitie van voorzieningen
stringenter geformuleerd (de artikelen 20 lid 1 en 31 leden 1–1bis vierde richtlijn en 17 lid 1 zevende richtlijn). Voorzieningen mogen
nog slechts worden opgenomen tegen op de balansdatum bestaande of waarschijnlijk
geachte verplichtingen waarvan de omvang of het ontstaansmoment nog onzeker
is, of ten behoeve van gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal boekjaren.Ten slotte bevat de moderniseringsrichtlijn enkele bepalingen met betrekking
tot de al dan niet in de geconsolideerde jaarrekening op te nemen dochtermaatschappijen
(de artikelen 2 lid 1, en 14 zevende richtlijn). De bepalingen beogen de zevende
richtlijn in overeenstemming te brengen met IAS 27 die voorschrijft dat rechtspersonen
waarop de moedermaatschappij een overheersende invloed kan uitoefenen in de
consolidatie worden meegenomen. Niet van belang is of de moedermaatschappij
aandelen in deze rechtspersoon heeft. Dit tracht te voorkomen dat speciale
juridische structuren (zogenoemde special purpose entities) worden uitgedacht om de consolidatieplicht te ontlopen. De moderniseringsrichtlijn
wijzigt de zevende richtlijn zodat de eis dat de moedermaatschappij aandelen
heeft in de dochtermaatschappij komt te vervallen. Ook is vastgelegd dat een
dochtermaatschappij waarop de moedermaatschappij een potentieel overheersende
invloed heeft, wordt meegeconsolideerd. Er geldt geen vrijstelling voor consolidatie
meer vanwege afwijkende bedrijfsactiviteiten van de dochtermaatschappij waardoor
consolidatie strijd zou opleveren met het inzichtvereiste.De moderniseringsrichtlijn wijzigt eveneens enkele bepalingen die niet
of slechts beknopt worden bestreken door de IAS en die daarom blijven gelden
voor alle rechtspersonen ongeacht of zij de IAS toepassen. Het gaat om bepalingen
betreffende het jaarverslag, de accountantscontrole en de openbaarmaking van
de jaarstukken. De wijzigingen beogen deze bepalingen verder te harmoniseren
en in overeenstemming te brengen met geldende internationale gebruiken zodat
flexibel op toekomstige ontwikkelingen in de IAS kan worden ingespeeld.Aan het getrouwheidsvereiste van het jaarverslag wordt een nadere invulling
gegeven (artikel 46 vierde richtlijn en 36 zevende richtlijn). Het jaarverslag
moet een getrouw beeld geven van de toestand, de ontwikkeling en de resultaten
van de rechtspersoon. Hiertoe bevat het jaarverslag een volledige en evenwichtige
analyse conform de omvang en de complexiteit van de rechtspersoon. De analyse
besteedt aandacht aan zowel financiële als niet-financiële prestatie-indicatoren,
zoals milieu- en personeelsaangelegenheden. De moderniseringsrichtlijn bepaalt
daarnaast dat het geconsolideerde en enkelvoudige jaarverslag mogen worden
samengevoegd.De accountantsverklaring moet voortaan een aantal verplichte elementen
bevatten en mag voor de enkelvoudige en geconsolideerde jaarrekening worden
gecombineerd (artikel 51bis vierde richtlijn en 37 zevende richtlijn). De
bepalingen inzake de accountantsverklaring codificeren wat reeds algemeen
gebruikelijk is. Vermeld moet worden op welke jaarrekening de controle betrekking
heeft, welke wettelijke voorschriften toepasselijk zijn en welke richtlijnen
voor accountantscontrole (auditingstandaarden) in acht zijn genomen. Voorts
wordt ten minste aangegeven of de jaarrekening voldoet aan het getrouwheidsvereiste
en of de accountant in het bijzonder de aandacht vestigt op bepaalde aangelegenheden,
zonder dat dit aanleiding heeft gegeven tot het afgeven van een verklaring
met beperking. Ten slotte bevat de accountantsverklaring een oordeel over
de verenigbaarheid tussen het jaarverslag en de jaarrekening. De moderniseringsrichtlijn
bepaalt welke strekking de accountantsverklaring kan hebben: een goedkeurende
verklaring, een verklaring met beperking, een afkeurende verklaring of een
verklaring van oordeelonthouding.De voorschriften over toevoeging van de accountantsverklaring bij de openbaarmaking
van de jaarrekening en het jaarverslag wijzigen op onderdelen (artikelen 48
en 49 vierde richtlijn). In geval van een beknopte openbaarmaking wordt de
accountantsverklaring niet bijgevoegd. Wel wordt vermeld wat de
strekking van de accountantsverklaring is en of de accountant in zijn verklaring
in het bijzonder de aandacht heeft gevestigd op bepaalde zaken, zonder een
verklaring met beperking af te geven.De aanpassingen in de vierde richtlijn met betrekking tot de waardering
van jaarrekeningposten tegen de actuele waarde, de definities van «jaarrekening»
en «voorziening», de consolidatieplicht, het jaarverslag, de accountantscontrole
en de openbaarmaking van de jaarstukken gelden als gevolg van wijziging van
de bankenrichtlijn en de verzekeringsrichtlijn eveneens voor banken en verzekeraars.
Ook brengen de aanpassingen de verzekeringsrichtlijn in overeenstemming met
IAS 39. Hiermee is beoogd om de toepassing van IAS 39 voor verzekeraars op
gelijke wijze als voor banken mogelijk te maken.Een gevolg van de gelijkstelling is dat het opmaken van de geconsolideerde
jaarrekening, waarin de financiële gegevens van zowel banken als verzekeraars
worden meegenomen, eenduidig kan geschieden. Er hoeft bij de waardering van
de beleggingen geen gedwongen keuze meer te worden gemaakt voor of de regels
van afdeling 14 of de regels van afdeling 15, waardoor strijdigheid zou kunnen
ontstaan met één van beide afdelingen. Als uitvloeisel van de
gelijkstelling wordt in de artikelen 46 en 46bis van de verzekeringsrichtlijn
voor verzekeraars de mogelijkheid geïntroduceerd om voor bepaalde categorieën
beleggingen onderscheid te maken tussen beleggingen die bedoeld zijn om duurzaam
voor de bedrijfsuitoefening te worden gebruikt en beleggingen die bedoeld
zijn voor de handelsportefeuille. De bedoeling van het onderscheid is om verzekeraars
conform IAS 39 toe te staan om beide categorieën beleggingen volgens
verschillende grondslagen te waarderen.3. Implementatie van de Europese maatregelen3.1. InleidingOm de toepassing van de IAS mogelijk te maken, is een verdere aanpassing
van titel 9 noodzakelijk. In het wetsvoorstel is getracht de opties uit de
Europese maatregelen naar de Nederlandse situatie te vertalen op een wijze
die recht doet aan de belangen van zowel de opstellers als de gebruikers van
de jaarrekening. Uitgangspunt daarbij is dat titel 9 geen belemmering mag
vormen voor ondernemingen die hun jaarrekening volgens de IAS willen opstellen,
tenzij hantering van de IAS zou leiden tot een minder of in het geheel niet
getrouw beeld van hun financiële situatie. Een belemmering zou Nederlandse
ondernemingen benadelen ten opzichte van hun buitenlandse concurrenten. Tevens
is in het wetsvoorstel gestreefd naar beperking van de administratieve lasten
voor het bedrijfsleven.Over de implementatie van de keuzemogelijkheden die de Europese maatregelen
aan de lidstaten laten, is in mei 2003 door het ministerie van Justitie een
consultatiedocument gepubliceerd. De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ),
het Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIVRA), de financiële
toezichthouders, de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), het Verbond van
Verzekeraars (VvV) en de drie pensioenkoepels Ondernemingspensioenfondsen
(Opf), de Unie van Beroepspensioenfondsen (UvB) en de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen
(VB) hebben hierop hun standpunten kenbaar gemaakt1.
Ook de Commissie Vennootschapsrecht is geraadpleegd. Zij had geen overwegende
problemen met het wetsvoorstel. Waar mogelijk is met de standpunten rekening
gehouden in het implementatievoorstel, dat op hoofdlijnen reeds uiteengezet
is in de brief aan de Tweede Kamer van 23 maart 2004 (kamerstukken II 2003/04, 21 109, nr. 127).3.2. De IAS-verordeningDe verplichting voor beursgenoteerde ondernemingen om de IAS vanaf boekjaar
2005 toe te passen in de geconsolideerde jaarrekening werkt rechtstreeks en
vereist daarom geen implementatie. De IAS bestrijken echter niet alle bepalingen
waarop titel 9 ziet, zoals de bestuurdersbezoldiging, het jaarverslag, de
openbaarmaking, de accountantscontrole en de kapitaalbescherming. Daarom worden
beursgenoteerde ondernemingen verplicht naast de IAS deze bepalingen te blijven
toepassen.De enkelvoudige jaarrekening vormt de basis voor dividenduitkeringen.
Op de enkelvoudige jaarrekening zijn de kapitaalbeschermingsregels uit titel
9 die volgen uit de tweede richtlijn (Richtlijn 77/91/EEG van de Raad van
13 december 1976, PbEG L 26), van toepassing.
De IAS kennen echter geen kapitaalbescherming. Wel heeft de IASB recentelijk
besloten voor te schrijven dat in de enkelvoudige jaarrekeningen de deelnemingen
tegen kostprijs worden gewaardeerd. Daarmee zou in hoofdzaak aan de eisen
van kapitaalbescherming zijn voldaan. Indien de moedermaatschappij echter
eigen activiteiten ontwikkelt, is dat onvoldoende. Bovendien kleeft aan de
toepassing van IAS in de enkelvoudige jaarrekening het nadeel dat het eigen
vermogen en het resultaat afwijken van dat in de geconsolideerde jaarrekening.
Voorgesteld wordt om toepassing van de IAS in de enkelvoudige jaarrekening
toe te staan, maar niet voor te schrijven. Om aan de eisen van kapitaalbescherming
te voldoen wordt voorgesteld de kapitaalbeschermingsregels van de artikelen
2:365 lid 2, 373, 389 leden 6, 8 en 9 en 390 BW te behouden, zodat bepaalde
waardevermeerderingen in niet-uitkeerbare reserves worden opgenomen.De IAS-verordening biedt de mogelijkheid om bepaalde categorieën
beursgenoteerde ondernemingen uitstel voor de verplichte toepassing van de
IAS op de geconsolideerde jaarrekening te verlenen tot het boekjaar 2007.
Het gaat hier om ondernemingen die alleen schuldtitels ter beurze hebben genoteerd
en om ondernemingen waarvan de effecten in een derde land zijn genoteerd en
die internationaal aanvaarde standaarden (in de praktijk de Amerikaanse standaarden
US GAAP) hanteren als de primaire basis voor hun jaarrekening. Wat de laatste
categorie ondernemingen betreft, is toepassing van US GAAP als enige standaard
voor de jaarrekening van een onder het Nederlandse recht vallende onderneming
niet toegestaan. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State bij
het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 2 BW in verband met het gebruik van
internationale jaarrekeningstandaarden (Kamerstukken II
2001/02, nr. 28 220), is de expliciete mogelijkheid om de US
GAAP toe te passen in dát wetsvoorstel geschrapt. Ook de Commissie
Vennootschapsrecht heeft op basis van de toelichting bij de verordening geconcludeerd
dat het niet mogelijk is om uitstel te verlenen, omdat lidstaten waar toepassing
van US GAAP niet expliciet wettelijk is toegestaan, die optie niet mogen gebruiken.
Het toestaan van toepassing van de US GAAP ná de inwerkingtreding van
de IAS-verordening kan bovendien tot verwarring leiden op de financiële
markten en vermindert de vergelijkbaarheid van de jaarrekeningen van Europese
beursgenoteerde ondernemingen. Dit zou afbreuk doen aan de belangrijkste doelstelling
van de IAS-verordening: een positieve bijdrage aan het vertrouwen in de financiële
markten door de toepassing van transparante en vergelijkbare jaarrekeningstandaarden.Nederland heeft de Commissie gesteund in haar streven naar een transparant
en vergelijkbaar stelsel van jaarrekeningstandaarden op basis van de IAS,
waarbij afwijkingen zoveel mogelijk vermeden moeten worden (zie bijvoorbeeld Kamerstukken II, 1999/2000, 25 732, nr. 15, p. 5).
Een gelijk speelveld tussen rechtspersonen in de EU verbetert het vertrouwen
in onze financiële markten en vermindert de administratieve lasten voor
ondernemingen die een beroep willen doen op de Europese kapitaalmarkt. Bovendien
heeft de Commissie al geruime tijd geleden haar keuze voor de
IAS openbaargemaakt. Van belang is ook dat de Autoriteit Financiële Markten
vanaf boekjaar 2005 toezicht zal houden op de jaarrekening van beursvennootschappen
op basis van de IAS. Tezamen met de Minister van Financiën heb ik hiertoe
inmiddels een wetsvoorstel voorbereid. Uitstel voor de toepassing van de IAS
voor bepaalde rechtspersonen tot boekjaar 2007 brengt mee dat op hun jaarrekening
gedurende het uitstel geen adequaat toezicht kan worden gehouden. Met het
oog op deze overwegingen ben ik niet voornemens gebruik te maken van de uitstelmogelijkheid.Lidstaten mogen de toepassing van de IAS uitbreiden tot de enkelvoudige
jaarrekening van beursgenoteerde ondernemingen en tot de geconsolideerde en/of
enkelvoudige jaarrekening van niet-beursgenoteerde ondernemingen. Een dergelijke
uitbreiding vereist wel implementatie. De lidstaten hebben de keuze tussen
een verplichting of een mogelijkheid. Uitgangspunt bij de implementatie is
dat titel 9 geen onnodige belemmering mag vormen voor toepassing van de IAS
door bijvoorbeeld ondernemingen die zich zodanig ontwikkelen dat zij te zijner
tijd een beroep op de kapitaalmarkt willen doen en in de aanloop daartoe alvast
de IAS willen gebruiken. Dat zou Nederlandse ondernemingen mogelijk benadelen
ten opzichte van Europese concurrenten. Het wordt met het oog op de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven en de concurrentiepositie van Nederlandse ondernemingen
niet nodig geacht de toepassing van de IAS te verplichten. Niet-beursgenoteerde ondernemingen zijn vrij hun enkelvoudige of
geconsolideerde jaarrekening volgens de door de Commissie goedgekeurde IAS
op te stellen. Een onderneming die de geconsolideerde jaarrekening volgens
de IAS opstelt, kan de enkelvoudige ook volgens de IAS opstellen. Het enige
wat niet mogelijk is, is een geconsolideerde jaarrekening opstellen volgens
de regels van het Burgerlijk Wetboek en de enkelvoudige jaarrekening volgens
de IAS. Aangezien pensioenfondsen volgens het Burgerlijk Wetboek ondernemingen
en geen financiële instellingen zijn, betekent dit dat de IAS op Nederlandse
pensioenfondsen niet verplicht van toepassing zijn (zie hierover ook de brief
van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 27 april
2004, Kamerstukken 2003–2004, 28 294, nr. 6).Het kabinet heeft zich in het verleden voorstander getoond van invoering
van de IAS voor alle financiële instellingen die op grond van titel 9
verplicht zijn een geconsolideerde jaarrekening te publiceren. In de brief
van 22 augustus 2000 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 1999/2000, 25 732, nr. 15) is gesteld dat een transparante
en vergelijkbare verslaggeving door alle financiële instellingen essentieel
is, gelet op het maatschappelijke belang van de nakoming van verplichtingen
door financiële instellingen. Ook de toezichthouders op de financiële
markten zijn gebaat bij een transparante en vergelijkbare verslaggeving. Als
voorwaarde werd echter genoemd dat de IAS zijn toegesneden op financiële
instellingen. In de brief van 25 juni 2001 aan de Tweede Kamer over de
aanbevelingen van de deskundigengroep Traas (Kamerstukken
2000/01, 26 489, nr. 5) is bovendien aangegeven dat alvorens
verzekeraars worden verplicht de IAS te hanteren, in Europees kader zal worden
bezien in hoeverre de Europese solvabiliteitseisen aanpassing behoeven. Dit
vraagstuk zou worden meegenomen in het Solvency II-traject dat destijds in
de EU al in gang was gezet. Het Solvency II-traject beoogt vanuit een risicogeoriënteerde
benadering solvabiliteitseisen voor verzekeraars te formuleren.Inmiddels is gebleken dat het Solvency II-traject (evenals het Bazel II-traject
voor banken) vertraging heeft opgelopen. Daarom ligt verplichte toepassing van de IAS voor niet-beursgenoteerde financiële
instellingen op dit moment niet in de rede. Verplichte invoering van uniforme
standaarden voor alle financiële instellingen in de EU voor de jaarrekening
en het prudentiële toezicht blijft echter het uiteindelijk wenselijke
model. Dit zou de administratieve lasten voor grensoverschrijdende financiële
instellingen beperken, omdat invoering van de IAS leidt tot harmonisatie van verslaggevingregels. Harmonisatie bewerkstelligt een betere vergelijkbaarheid
van cijfers van grote financiële groepen, hetgeen belangrijk is voor
adequaat toezicht. Vrijwillige toepassing van
de IAS wordt mogelijk gemaakt door aanpassing van artikel 2:362 BW. Ten behoeve
van de vergelijkbaarheid tussen de onder toezicht staande instellingen die
wel en die niet de IAS gebruiken, dienen ook de verslaggevingregels voor financiële
instellingen in titel 9 te worden aangepast. Dit brengt beduidend minder administratieve
lasten mee dan het volledig doorvoeren van de IAS voor alle financiële
instellingen. Deze lijn is consistent met de wijze waarop andere lidstaten
van de EU om zullen gaan met de optie in de IAS-verordening. Het kabinet is
voornemens om, zodra de IAS inzake financiële instrumenten en de eerste
fase verzekeringscontracten definitief zijn goedgekeurd door de Commissie,
het wetsvoorstel verbetering verslaggeving van verzekeringsmaatschappijen (Kamerstukken II 2002/03, 28 799) nogmaals aan deze
IAS te toetsen en zo nodig aan te passen. Voor verzekeraars die niet verplicht
zijn de IAS in te voeren, kan het wetsvoorstel als alternatief voor een vrijwillige
overgang naar de IAS dienen. Op deze wijze blijft de vergelijkbaarheid tussen
de verslaggeving van verzekeraars behouden.Een harmonisatie van de huidige verslaggevingpraktijk op basis van waardering
tegen de actuele waarde is eveneens belangrijk voor de Pensioen- & Verzekeringskamer
om het Financieel Toetsingkader te kunnen invoeren. De minimumtoets van het
Financieel Toetsingskader is immers niet meer dan verslaggeving tegen de actuele
waarde. Door een samenloop van beide trajecten wordt voorkomen dat verzekeraars
met dubbele administratieve lasten worden geconfronteerd. Voorts zal het kabinet
bezien of in titel 9 de verslaggeving voor banken en overige financiële
instellingen aangepast moet worden om de vergelijkbaarheid tussen IAS-plichtige
en niet IAS-plichtige instellingen te behouden.De keuze voor de IAS in de enkelvoudige of de geconsolideerde jaarrekening
is een keuze voor alle door de Europese Commissie goedgekeurde IAS; een onderneming
mag niet slechts de krenten uit de pap kiezen. Indien een onderneming niet
kiest voor toepassing van de IAS, mag zij niet met een beroep op de IAS afwijken
van de voorschriften van titel 9. De implementatie van de IAS 39-richtlijn
en de moderniseringsrichtlijn nuanceert deze situatie door enkele opties die
de IAS bieden, open te stellen voor Nederlandse ondernemingen die de IAS niet
toepassen.3.3. De IAS 39-richtlijnIn het onderhavige wetsvoorstel is in artikel 2:384 lid 1 BW de waardering
tegen de actuele waarde van bepaalde financiële instrumenten toegestaan
voor ondernemingen die niet voor de IAS kiezen. Daardoor is het niet zo dat
wie kiest voor waardering van financiële instrumenten tegen de actuele
waarde, verplicht is tot inrichting van zijn jaarrekening volgens alle van
toepassing zijnde IAS. Van de mogelijkheid de toepassing van de actuele waarde
te beperken tot de geconsolideerde jaarrekening of tot groepen van ondernemingen
is geen gebruik gemaakt. Omdat geen verplichting tot toepassing van deze methode
wordt opgenomen, is het niet nodig daar beperkingen op aan te brengen. De
opsomming van de categorieën financiële instrumenten die van waardering
tegen de actuele waarde worden uitgezonderd, zal op grond van artikel 2:384
lid 4 BW, in het Besluit waardering activa worden opgenomen, evenals de berekeningswijze
van de actuele waarde. De wijze waarop waardeveranderingen in de actuele waarde
in de jaarrekening worden verantwoord, wordt evenwel in titel 9 in de artikelen
2:384, 389 en 390 BW verwerkt. De waardering van financiële instrumenten
tegen de actuele waarde door banken wordt verwerkt in afdeling 14 van titel
9 die bijzondere bepalingen voor banken bevat.De informatieverplichtingen in de toelichting bij de jaarrekening en in
het jaarverslag komen terecht in de nieuwe artikelen 2:381a en
381b respectievelijk artikel 2:391 lid 2 BW. De mogelijkheid voor kleine ondernemingen
om bepaalde informatie uit de toelichting weg te laten, wordt geregeld in
artikel 2:396 BW. De facultatieve bepaling uit artikel 42bis lid 5 van de
vierde richtlijn wordt naast de genoemde categorieën financiële
instrumenten ex artikel 2:384 lid 1 opgenomen in artikel 2:384 lid 8 BW.3.4. De moderniseringsrichtlijnVoorgesteld wordt de waardering van andere activa dan financiële
instrumenten tegen de actuele waarde en de verantwoording van waardeveranderingen
op gelijke wijze als voor financiële instrumenten te regelen. Waardering
tegen de actuele waarde wordt daarmee mogelijk voor de enkelvoudige en de
geconsolideerde jaarrekening van rechtspersonen die niet kiezen voor de IAS.
De artikelen 2:384, 389 en 390 BW worden in dit wetsvoorstel aangepast.De mogelijkheid om het kasstroomoverzicht als standaardoverzicht en de
omschrijving van de elementen van de jaarrekening op te nemen, wordt niet
benut. De verplichte opstelling van een kasstroomoverzicht zou onnodige administratieve
lasten meebrengen.De door de moderniseringsrichtlijn geïntroduceerde alternatieve schema's
voor de balans en de winst- en verliesrekening worden niet gebruikt voor rechtspersonen
die de IAS niet toepassen. Het Besluit modellen jaarrekening bevat al verschillende
mogelijkheden voor de opstelling voor de balans (de modellen A tot en met
D) en de winst- en verliesrekening (de modellen E tot en met J). Het wordt
daarom niet noodzakelijk geacht meer modellen toe te staan voor rechtspersonen
die de IAS niet toepassen. Het voornemen om te bezien of in titel 9 de verslaggeving
voor banken aangepast moet worden om de vergelijkbaarheid tussen IAS-plichtige
en niet IAS-plichtige banken te behouden, kan er mogelijk toe leiden dat de
introductie van een alternatief schema voor banken wenselijk is. Deze wenselijkheid
zal te zijner tijd worden bezien.De restrictieve omschrijving van «voorziening» wordt opgenomen
in artikel 2:374 lid 1 BW. Rechtspersonen kunnen nog slechts voorzieningen
op hun balans opnemen tegen bestaande of waarschijnlijke verplichtingen. Alleen
voor rechtspersonen die niet voor de IAS kiezen, blijft de mogelijkheid van
kostenegalisatievoorzieningen bestaan (het huidige artikel 2:374 lid 1, onder
c, BW) om geen onnodige verschillen met de fiscale definitie van «voorziening»
in het leven te roepen.De regels met betrekking tot de in de consolidatie op te nemen rechtspersonen
(artikel 2:406 BW) worden gewijzigd. De uitbreiding van de reikwijdte tot
rechtspersonen waarop de moedermaatschappij een overheersende invloed kan
uitoefenen, wordt in lid 1 neergelegd. De vrijstelling voor dochtermaatschappijen
met afwijkende bedrijfsactiviteiten uit lid 3 wordt geschrapt.Artikel 2:391 BW wordt gewijzigd in verband met de minimumvoorschriften
die de moderniseringsrichtlijn aan de inhoud van het jaarverslag stelt. Deze
nieuwe voorschriften voor het jaarverslag zijn in beginsel op alle rechtspersonen
van toepassing ongeacht of de IAS worden toegepast. Kleine rechtspersonen
worden evenwel door artikel 2:396 BW vrijgesteld van de verplichting om aandacht
te besteden aan niet-financiële prestatie-indicatoren. Een dergelijke
verplichting is voor kleine rechtspersonen een onevenredig zware belasting.
De mogelijkheid om het geconsolideerde en enkelvoudige jaarverslag samen te
voegen behoeft geen implementatie. Artikel 2:391 BW vereist slechts één
jaarverslag waarin informatie wordt gegeven over zowel de moedermaatschappij
als de in de consolidatie opgenomen ondernemingen.De verplichte elementen van de accountantsverklaring en de strekking die
deze kan aannemen, worden verwerkt in lid 5 en een nieuw lid 6 van artikel
2:393 BW. Deze zijn voor Nederland de bevestiging van een bestaande
praktijk. De nieuwe regels ten aanzien van de beknopte openbaarmaking van
de jaarrekening en het jaarverslag worden neergelegd in artikel 2:395 lid
2 BW. De mogelijkheid van een voor de geconsolideerde en de enkelvoudige jaarrekening
gecombineerde accountantsverklaring behoeft niet te worden verwerkt in titel
9. De accountantsverklaring ten aanzien van de enkelvoudige jaarrekening van
de moedermaatschappij omvat immers tevens de geconsolideerde jaarrekening.De wijzigingen in de bankenrichtlijn en de verzekeringsrichtlijn worden
geïmplementeerd in de bijzondere afdelingen 14 (voor banken) en 15 (voor
verzekeraars). De bijzondere afdelingen verklaren een groot deel van de algemene
bepalingen van overeenkomstige toepassing op banken en verzekeraars, waardoor
de meeste van bovengenoemde aanpassingen in titel 9 hierin automatisch doorwerken.
Dit vereist derhalve geen aanpassing van de afdelingen 14 en 15. Wel dienen
deze afdelingen op enkele punten aangepast te worden om rekening te houden
met de waardering tegen de ruimer dan voorheen gedefinieerde actuele waarde,
waarvan de definitie reeds in de algemene bepalingen en het Besluit waardering
activa is verwerkt.Vooral de aanpassing van de verzekeringsrichtlijn aan de IAS maakt een
aantal aanpassingen noodzakelijk. Dit komt met name tot uiting in de waarderingsregels
voor verzekeraars in de artikelen 2:438 en 442 BW. Daarnaast worden de artikelen
2:428–430 BW aangepast om de mogelijkheid van een gedifferentieerde
benadering van bepaalde categorieën beleggingen voor verzekeraars te
implementeren. Ten slotte maken de informatieverplichtingen van de nieuwe
artikelen 2:381a en 381b BW enkele informatieverplichtingen in de afdelingen
14 en 15 overbodig, zodat die kunnen worden geschrapt.4. Lasten voor het bedrijfslevenBij de totstandkoming van het wetsvoorstel is aandacht besteed aan de
vraag hoe de richtlijnen en de opties uit de verordening zodanig geïmplementeerd
konden worden, dat de eventuele administratieve lasten zoveel mogelijk beperkt
zouden blijven. Vooropgesteld wordt dat de verplichting voor beursgenoteerde
ondernemingen om de IAS toe te passen en mogelijk daarmee gepaard gaande administratieve
lasten rechtstreeks uit de IAS-verordening voortvloeien. Daar komt bij dat
de Nederlandse regels voor jaarverslaggeving al langer dicht bij die van de
IAS liggen. Ten opzichte van veel andere lidstaten zijn de extra administratieve
lasten dan ook beperkt. De Raad voor de Jaarverslaggeving is al in het begin
van de jaren '90 begonnen met het binnen de grenzen van de EG-richtlijnen
en titel 9 van boek 2 BW zoveel mogelijk omzetten van de IAS in richtlijnen
voor de Nederlandse praktijk (zie voor een overzicht van de verschillen tussen
de IAS en de Nederlandse BW- en RJ-regels: Richtlijnen voor de jaarverslaggeving
van de Raad voor de Jaarverslaggeving, jaareditie 2003, richtlijn 920). En
vanzelfsprekend bespaart toepassing van de IAS die ondernemingen die een buitenlandse
beursnotering hebben het opstellen van verschillende jaarrekeningen. In de
inleiding op het algemene deel van deze toelichting is hier al op ingegaan.
Uit een in november 2000 gepubliceerd onderzoek van PricewaterhouseCoopers
(«International Accounting Standards in Europe. 2005 or now? The views
of over 700 Chief Financial Officers») bleek dat vier van de vijf ondernemingen
die reeds op IAS waren overgestapt, meer voor- dan nadelen hadden ondervonden
van de overgang. Slechts voor 2% bracht de overgang meer problemen dan voordelen.Slechts een fractie van alle rechtspersonen die een jaarrekening moeten
opstellen, drijft een beursgenoteerde onderneming. Voor de overige rechtspersonen
introduceert het wetsvoorstel geen verplichting om de IAS te hanteren. Integendeel,
waar voorheen een verplichting gold om de jaarrekening op te stellen krachtens
titel 9, staat nu de mogelijkheid open om te kiezen tussen titel
9 en de IAS. Niet-beursgenoteerde ondernemingen zullen kiezen voor de IAS
indien zij daar baat bij hebben, bijvoorbeeld omdat deze zowel in Nederland
als in het buitenland gebruikt kunnen worden of omdat ze zich willen voorbereiden
op een beursnotering. In zulke gevallen is eerder sprake van lastenverlichting.
Ook de door de IAS 39-richtlijn en de moderniseringsrichtlijn geboden mogelijkheid
om bepaalde elementen van de IAS te hanteren, zoals de waardering van jaarrekeningposten
tegen de actuele waarde met de hierbij behorende informatieverstrekking, betekent
geen lastenverzwaring. Rechtspersonen worden tot niets verplicht; slechts
indien zij dat wenselijk vinden, zullen zij gebruik maken van de geboden opties.Het niet volgen van de optie in de IAS-verordening om uitstel te verlenen
van de toepassing van de IAS tot 2007 voor twee nader gedefinieerde categorieën
ondernemingen leidt evenmin tot verzwaring van de administratieve lasten.
Hierboven zijn in paragraaf 2.1 reeds de redenen uiteengezet waarom geen
gebruik wordt gemaakt van de optie. Wat betreft de eerste categorie ondernemingen
die nu hun jaarrekening opstellen rekening houdend met US GAAP, zij daaraan
toegevoegd dat het zeer onzeker is of uitstel voor hen tot minder administratieve
lasten zou leiden. De verwachting dat de IAS en de US GAAP in 2007 dichter
bij elkaar zullen staan door onderlinge aanpassingen in de systemen. Of deze
verwachting wordt ingelost, is de vraag. Het verschil tussen de administratieve
lasten van overgang van US GAAP naar IAS nu en de overgang in 2007 is daarom
nu niet te overzien. Voor de andere categorie ondernemingen die enkel schuldinstrumenten
ter beurze genoteerd hebben in een van de lidstaten, zou uitstel tot 2007
enkel leiden tot uitstel en niet tot vermindering van de administratieve lasten.De twee in dit wetsvoorstel te implementeren richtlijnen bestaan voor
het grootste gedeelte uit voor de lidstaten optionele bepalingen, waarbij
de lidstaten ondernemingen kunnen verplichten of toestaan bepaalde jaarrekeningregels
in acht te nemen. Deze zijn in het wetsvoorstel vrijwel allemaal als facultatieve
bepaling aan het bedrijfsleven doorgegeven, zoals hierboven in het algemene
deel van de toelichting is aangegeven. Ondernemingen kunnen ervan gebruik
maken, zij zijn daartoe echter niet verplicht. Hieruit vloeien dus geen administratieve
lasten voort.Er zijn slechts enkele bepalingen op basis van de twee richtlijnen geïmplementeerd
waaruit verplichtingen voor ondernemingen kunnen voortvloeien. Hieronder zullen
de desbetreffende bepalingen nader worden bezien.Allereerst de nieuwe verplichting om in de toelichting informatie te geven
over financiële instrumenten die niet tegen de actuele waarde zijn gewaardeerd
(artikel 2:381b BW). Deze verplichting betreft alleen middelgrote en grote
rechtspersonen. De enige extra administratieve last ten opzichte van de huidige
situatie betreft vastrentende waarden die zijn belegd, of vastrentende leningen
waarbij de marktrente afwijkt van de afgesproken rente. De meeste ondernemingen
zullen niet meer dan enkele van dergelijke instrumenten bezitten. De administratieve
lasten zullen daarom beperkt blijven. De schatting bedraagt voor grote ondernemingen € 1
miljoen en voor middelgrote ondernemingen € 3 miljoen.Artikel 2:391 lid 1 BW bevat een uitgebreidere beschrijving van de algemene
criteria waaraan het jaarverslag moet voldoen. Deze bredere beschrijving zal
echter nauwelijks leiden tot concreet andere informatie in het jaarverslag.
Bovendien verschaft het merendeel van de ondernemingen al meer informatie
in haar jaarverslag dan tot nu toe expliciet als minimum was voorgeschreven.
Wel een relevante toevoeging is het voorschrift dat informatie over milieuaangelegenheden
moet worden verstrekt. Deze informatie is echter enkel voor grote ondernemingen
verplicht. Voor ondernemingen die reeds volgens de Wet milieubeheer verplicht
zijn een milieuverslag op te stellen, zal dit onderdeel van het jaarverslag
weinig extra lasten opleveren. Voor de overige ondernemingen
zal er slechts beperkt sprake zijn van milieu-informatie die gevolgen heeft
voor de financiële positie van de onderneming en die nodig is voor een
goed begrip van de ontwikkeling, de positie en de resultaten van de onderneming.
In artikel 2:391 BW wordt ook een voorschrift opgenomen informatie te verstrekken
over personeelsaangelegenheden, dat eveneens enkel geldt voor grote ondernemingen.
Dit voorschrift wijkt niet of nauwelijks af van de informatie over «de
interne organisatiestructuur en personele bezetting» die nu al in RJ-richtlijn
400 (alinea 108) is opgenomen. Ook dit levert dus nauwelijks nieuwe administratieve
lasten op. De schatting bedraagt voor grote ondernemingen € 2.4
miljoen.Daarnaast moet ingevolge de toevoeging aan lid 2 van artikel 2:391 BW
in het jaarverslag een beschrijving gegeven worden van de voornaamste risico's
en ingevolge het derde lid aandacht worden besteed aan het beheer van risico's
in geval van het hanteren van financiële instrumenten als hulpmiddelen
ter afdekking van financiële risico's en aan de door de rechtspersoon
gelopen prijs-, krediet-, liquiditeits- en kasstroomrisico's. Het verschaffen
van deze informatie is tot op heden minder gebruikelijk en wanneer deze verplichting
serieus wordt opgepakt, vergt dat wel enige extra tijd. Voor grote ondernemingen
bedraagt de schatting € 4.8 miljoen. Voor het middenbedrijf zal
hiermee minder tijd gemoeid zijn omdat dit onderwerp voor hen iets minder
van belang is: naar schatting € 7.7 miljoen. Van belang is verder
hierbij te bedenken dat het verplicht verstrekken van de informatie het bestuur
van deze ondernemingen met de neus op de feiten drukt, en zo ook voor het
ondernemingsbeleid tot meer doordachte beslissingen kan leiden.De aanpassingen in de artikel 2:393 en 395 BW over het accountantsverslag
vormen vooral een wettelijke vastlegging van wat reeds in de accountantsrichtlijnen
is opgenomen en leveren aldus geen administratieve lasten op.In artikel 2:406 leden 1 en 2 BW wordt de consolidatieplicht verruimd
tot andere rechtspersonen dan de reeds in het huidige artikel 406 lid 1 genoemde,
waarop hij een overheersende invloed of zeggenschap kan uitoefenen of waarover
hij de centrale leiding heeft. «Kleine» groepen zijn hier uitgezonderd
(artikel 2:407 BW). Daarnaast is het verbod geschrapt op consolidatie indien
de onderneming activiteiten ontplooit die zo sterk van de activiteiten van
de moedermaatschappij afwijken dat consolidatie strijdig zou zijn met het
inzichtvereiste. Er zijn maar zeer weinig rechtspersonen die verbonden ondernemingen
hebben die onder de nieuwe regels meegeconsolideerd moeten worden, zodat hier
geen kwantificeerbare lasten zijn.Van de wijzigingen in de bijzondere bepalingen in de afdelingen 14 en
15 voor banken en verzekeraars heeft alleen artikel 2:438 BW zelfstandig gevolgen
voor de administratieve lasten. De afschaffing van de methoden waarbij beleggingsresultaten
bij realisatie in de herwaarderingsreserve worden gehouden of zonder realisatie-eis
uit de herwaarderingsreserve worden verwijderd, brengt naar schatting eenmalig € 100 000
aan administratieve lasten mee.Ten slotte zijn er geen andere eenmalige lasten, zoals automatiseringskosten
te verwachten.Dit alles in ogenschouw nemend kan geconcludeerd worden dat het wetsvoorstel
ten opzichte van de 0-meting geen substantiële toename van de administratieve
lasten met zich brengt. Voor kleine ondernemingen heeft het voorstel geen
kwantificeerbare gevolgen. Middelgrote ondernemingen zouden naar schatting
te maken kunnen krijgen met een stijging van de administratieve lasten van € 10,7
miljoen en grote ondernemingen met € 8,2 miljoen. Ten opzichte van
de 0-meting die onlangs is uitgevoerd voor de administratieve lasten die voortvloeien
uit titel 9 van boek 2 BW, levert dit voor middelgrote bedrijven een verhoging
van 3,2 % op, voor grote bedrijven een verhoging van 3,5 %.Een voorontwerp van wet met memorie van toelichting is voor advies voorgelegd aan het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal).
Het college heeft positief geadviseerd, maar adviseert een evaluatiebepaling
op te nemen om over twee jaar de inschatting van de administratieve lasten
te toetsen aan de praktijk, waarbij vooral aandacht geschonken zou moeten
worden aan de lasten die worden veroorzaakt door de verplichting om in het
jaarverslag informatie op te nemen over milieuaangelegenheden. Evaluatie van
een wetswijziging is echter alleen zinvol als aan de uitkomsten van die evaluatie
gevolgen verbonden kunnen worden. In het onderhavige geval gaat het om administratieve
lasten die voortvloeien uit verplicht voorgeschreven richtlijnbepalingen.
De inzet om de administratieve lasten van het jaarrekeningenrecht te beperken
dient dan ook in EG-verband gedaan te worden, waarop ook het college in haar
advies wijst. Het is dan ook het streven om bij nieuwe onderhandelingen aldaar
alert te blijven ten aanzien van het beperken van de administratieve lasten.Voorts gaat het college in op de toezegging dat het kabinet zal bezien
of in titel 9 de verslaggeving voor banken en overige financiële instellingen
aangepast moet worden met het oog op de vergelijkbaarheid tussen IAS-plichtige
en niet IAS-plichtige instellingen. Het college adviseert hierbij te kiezen
voor de optie die de minste administratieve lasten met zich brengt. Met dit
advies zal in het vervolgtraject rekening worden gehouden, mede gelet op de
kabinetsdoelstelling om tot een administratieve lastenreductie te komen.Tot slot dringt het college erop aan naar mogelijkheden te zoeken om de
financiële jaarstukken (als bedoeld in titel 9) en de fiscale jaarstukken
beter op elkaar te laten aansluiten ter reductie van de administratieve lasten.
Hiertoe is al een voorstel gedaan in een brief aan u van 15 april jl. (Kamerstukken II 2003/04, 29 515, nr. 8). In die
brief is als een van de voorstellen tot vermindering van administratieve lasten,
voortvloeiend uit de regelgeving van het Ministerie van Justitie, opgenomen
een project rond XBRL (eXtensible Business Reporting Standard). Dit is een open standaard voor administratieve software en datatransmissie,
die communicatie tussen bedrijven en overheid mogelijk maakt. Hiermee kan
een standaardisering van de financiële informatie en verslaggeving bij
bedrijven worden bereikt. Het ministerie van Financiën (Belastingdienst)
is een van de betrokken partners met wie dit project zal worden uitgewerkt.ArtikelenArtikel 117In de kabinetsreactie op de Nederlandse corporate governance code (Kamerstukken II 2003/04, 29 449, nr. 1) is het voornemen
kenbaar gemaakt een wettelijke grondslag te creëren voor de toelating
van de externe accountant tot de algemene vergadering van aandeelhouders van
naamloze vennootschappen, alsmede de bevoegdheid van de externe accountant
om daarin het woord te voeren. Het kabinet geeft daarmee gevolg aan aanbeveling
13 van de commissie corporate governance, naar haar voorzitter ook wel de
commissie Tabaksblat genoemd. De wijziging van artikel 2:117 BW strekt tot
uitvoering van dit voornemen.Principe V.2 van de code geeft weer dat de externe accountant wordt benoemd
door de algemene vergadering van aandeelhouders. Men vergelijke artikel 2:393
lid 2 BW. «Hierdoor wordt de onafhankelijke positie van de externe accountant
ten opzichte van het bestuur versterkt». In dat kader is het gewenst
dat wettelijk wordt verankerd dat de externe accountant bevoegd is de algemene
vergadering bij te wonen en dat hij daarin antwoord kan geven op vragen van
aandeelhouders over zijn wettelijke taak: het afgeven van een verklaring –
positief of negatief – in verband met de jaarrekening. Artikel 2:117
lid 5 BW geeft geen grondslag voor het stellen van andere vragen aan de accountant.
Het is aan de accountant om in een concreet geval te bepalen
of een vraag inderdaad de accountantsverklaring betreft alsmede of en op welke
wijze hij een dergelijke vraag beantwoordt. Zou de algemene vergadering de
beantwoording door de accountant onvoldoende achten, dan kan zich dat vertalen
in de intrekking van de opdracht. De inhoud van de jaarrekening is de primaire
verantwoordelijkheid van het bestuur en dat dient daarover in de algemene
vergadering van aandeelhouders verantwoording af te leggen.De accountantsberoepsorganisatie Koninklijk NIVRA heeft in maart 2004
een ontwerp-gedragsrichtlijn gepubliceerd inzake het optreden van de accountant
in de algemene vergadering van aandeelhouders. Deze richtlijn zal op 1 januari
2005 van kracht worden. De gedragsrichtlijn geeft aanwijzingen omtrent het
optreden van de externe accountant tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders.
Bij het opstellen van de gedragsrichtlijn is het NIVRA er reeds van uitgegaan
dat aanbeveling 13 van de commissie Tabaksblat in wetgeving zal worden verankerd.
Daarom wordt van de gelegenheid die het onderhavige wetsvoorstel biedt gebruik
gemaakt om dit op korte termijn te regelen.Artikel 362Lid 8 van dit artikel implementeert de opties van artikel 5, onder a en
b, IAS-verordening om het gebruik van de IAS mogelijk te maken voor de enkelvoudige
jaarrekening van beursgenoteerde ondernemingen en voor de geconsolideerde
en/of enkelvoudige jaarrekening van niet-beursgenoteerde ondernemingen. De
eerste zin maakt een vrijwillige toepassing van de IAS in de geconsolideerde
en enkelvoudige jaarrekening mogelijk. Deze bepaling ziet niet op de geconsolideerde
jaarrekening van beursgenoteerde ondernemingen omdat de verplichte toepassing
van de IAS hiervoor reeds rechtstreeks uit de IAS-verordening voortvloeit.
Lid 8 maakt duidelijk de IAS niet slechts vastgesteld moeten zijn door de
IASB, maar dat zij tevens door de Commissie moeten zijn goedgekeurd volgens
de procedure van artikel 3 IAS-verordening. De gekozen formulering zorgt voor
een dynamisch systeem; nieuw vastgestelde en goedgekeurde standaarden werken
rechtstreeks door in titel 9 zonder dat zij worden omgezet. Rechtspersonen
kunnen nieuwe standaarden zonder vertraging toepassen.Indien de geconsolideerde jaarrekening volgens de bepalingen van de IAS
wordt opgesteld, dan is het mogelijk ook de enkelvoudige jaarrekening volgens
deze bepalingen op te stellen.Lid 9 bepaalt welke voorschriften uit titel 9 van toepassing blijven op
rechtspersonen die de IAS toepassen op hun jaarrekening. Dit betreft de bepalingen
omtrent het jaarverslag, de overige gegevens, de accountantscontrole en de
publicatie uit de afdelingen 7 tot en met 10. De IAS regelen deze gebieden
immers niet.Een rechtspersoon die voor de IAS kiest, moet de bepalingen over de indeling
van de balans en de winst- en verliesrekening en de toelichting daarop (afdelingen
3 tot en met 5 en 13 tot en met 15) en de bepalingen over de waardering van
jaarrekeningposten (afdeling 6 en 13 tot en met 15) buiten toepassing laten.
Dit zijn de onderwerpen waarop de IAS zich richten. Desondanks worden enkele
artikelen uit deze afdelingen van toepassing verklaard op de enkelvoudige
jaarrekening indien die volgens de IAS wordt opgemaakt. Het gaat met name
om de kapitaalbeschermingsregels (de artikelen 2:365 lid 2, 373, 389 leden
6 en 8, en 390 BW) omdat de IAS geen kapitaalbescherming kennen. Voorgeschreven
wordt dat bepaalde bedragen niet voor uitkering aan de aandeelhouders in aanmerking
komen door deze op te nemen in niet-uitkeerbare reserves. Ten slotte blijven
enkele informatieverplichtingen (de artikelen 2:383, 383b tot en met 383e
en 389 lid 9 BW) waarop de IAS niet zien, van toepassing. Voor banken blijft
artikel 2:421 lid 5 BW van toepassing.Nu de wet uitdrukkelijk twee jaarrekeningstandaarden naast elkaar toelaat, is het des te meer van belang dat een rechtspersoon de gebruikers
van de jaarrekening duidelijk informeert over zijn keuze. Daarom schrijft
lid 10 voor dat de rechtspersoon in de toelichting aangeeft op basis van welke
standaard de jaarrekening is opgesteld. De verplichting om in de jaarrekening
aan te geven op grond van welke normen de jaarrekening is opgesteld, bestaat
al voor ondernemingen met internationale vertakking die gebruik maken van
de mogelijkheid in artikel 2:362 lid 1 BW. Met het voor iedereen geldende
nieuwe lid 10 kan deze zin vervallen.Artikel 374Dit artikel regelt ter uitvoering van artikel 20 lid 1 vierde richtlijn
de gevallen waarin voorzieningen op de balans mogen worden opgenomen. Artikel
1 lid 7 moderniseringsrichtlijn wijzigt artikel 20 vierde richtlijn naar aanleiding
van de striktere definitie van IAS 37. Onder IAS 37 mag slechts een voorziening
worden opgenomen tegen op de balansdatum bestaande verplichtingen die onvermijdbaar
zullen leiden tot een uitstroom van middelen en waarvan de omvang op betrouwbare
wijze kan worden geschat. Voorgesteld wordt artikel 2:374 BW conform artikel
1 lid 7 van de moderniseringsrichtlijn te wijzigen. De mogelijkheid om voorzieningen
op te nemen tegen op de balansdatum bestaande risico's ter zake van bepaalde
te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs
valt te schatten (het huidige onderdeel b van lid 1), komt te vervallen. De
term «risico's» is een onvoldoende afgebakende term die niet als
onderscheidend criterium kan dienen omdat hij een breder gebied bestrijkt
dan IAS 37.Het huidige onderdeel c staat toe dat onder voorwaarden voorzieningen
worden getroffen tegen toekomstige uitgaven. Deze zogenoemde kostenegalisatievoorzieningen
strekken ertoe de kosten van eenmalige grote uitgaven gelijkmatig te verdelen
over een aantal boekjaren. IAS 37 geeft deze mogelijkheid niet; er is immers
geen sprake van een onvermijdbare verplichting. Het vormen van kostenegalisatievoorzieningen
is echter een optie uit artikel 20 lid 2 vierde richtlijn die door de moderniseringsrichtlijn
onaangetast is gelaten. Voorgesteld wordt dan ook om de mogelijkheid van kostenegalisatievoorzieningen
te behouden voor rechtspersonen die de IAS niet toepassen. Het gebruik van
de term uitgaven in plaats van kosten is een verbetering van de formulering
van de regeling zonder inhoudelijke consequenties.Artikel 379Het huidige lid 2 onder b verwijst naar rechtspersonen die hun balans
of geconsolideerde balans overeenkomstig de vermogensmutatiemethode (artikel
2:389 leden 1 tot en met 8 BW) opstellen. De wijziging in lid 2 onder b is
het gevolg van de vervanging van het huidige artikel 2:389 lid 8 BW. Het nieuwe
lid 8 heeft geen betrekking op de vermogensmutatiemethode.Artikel 381aDit artikel geeft uitvoering aan de artikelen 42quinquies vierde richtlijn
en 34, onder 14, zevende richtlijn. Het gaat om de aanvullende informatie
die in de toelichting moet worden opgenomen indien financiële instrumenten
tegen de actuele waarde worden gewaardeerd. Indien de actuele waarde is bepaald
met behulp van waarderingsmodellen en -technieken, dan moeten de uitgangspunten
die daaraan ten grondslag liggen, worden vermeld (onder a).Daarnaast moet per categorie van financiële instrumenten worden weergegeven
wat de actuele waarde is en wat de gevolgen van de waardering tegen de actuele
waarde zijn voor de balans (de reserves) en de winst- en verliesrekening
zijn (onder b). Hiertoe moeten de waardeveranderingen die rechtstreeks zijn
opgenomen in de winst- en verliesrekening worden toegelicht, alsmede de waardeveranderingen
die op de balans in de herwaarderingsreserve tot uitdrukking zijn gebracht.Per categorie afgeleide financiële instrumenten moet vanwege het
risico dat zij met zich meebrengen een aanvullende toelichting worden gegeven
(onder c). Van belang zijn de omvang en de aard van de instrumenten. Ook de
relevante voorwaarden die op het bedrag, het tijdstip en de zekerheid van
toekomstige kasstromen van invloed kunnen zijn, moeten worden vermeld zodat
de gebruikers van de jaarrekening zich een oordeel kunnen vormen over de toekomstige
actuele waarde.Ten slotte moet op grond van de IAS 39-richtlijn een overzicht worden
gegeven van de veranderingen gedurende het boekjaar in de herwaarderingsreserve
van artikel 2:390 BW. Dit overzicht kan van belang zijn voor het bieden van
inzicht in de waardeveranderingen van instrumenten die niet in de winst- en
verliesrekening tot uiting komen. Dit voorschrift behoeft niet te worden geïmplementeerd
in dit artikel, omdat artikel 2:378 lid 1 BW daarin reeds voorziet.Artikel 381bOok bepaalde categorieën financiële instrumenten die niet tegen
de actuele waarde zijn gewaardeerd, moeten worden toegelicht, aldus artikel
43 lid 1, onder 14 onderdelen a en b, vierde richtlijn en 34, onder 15 onderdelen
a en b, zevende richtlijn. De omvang, de aard en de actuele waarde van iedere
categorie van afgeleide financiële instrumenten die niet tegen de actuele
waarde wordt gewaardeerd voor zover die kan worden bepaald, moet wel uit de
toelichting blijken (onder a, onderdelen 1° en 2°).Financiële instrumenten die financiële vaste activa zijn, kunnen
op grond van de tweede zin van artikel 2:387 lid 4 BW tegen een lagere waarde
dan de historische kostprijs worden gewaardeerd. Artikel 2:381b, onder b,
onderdelen 1° en 2°, BW bepaalt welke informatie moet worden verstrekt
indien bij dergelijke instrumenten die tegen de historische kostprijs zijn
gewaardeerd, geen gebruik is gemaakt van artikel 2:387 lid 4 BW. Dit betekent
dat de instrumenten in de jaarrekening van de rechtspersoon overgewaardeerd
zijn ten opzichte van de actuele waarde. Daarom moet in de toelichting melding
worden gemaakt van de actuele waarde en van de reden waarom de boekwaarde
niet aan de actuele waarde is aangepast en dus waarom geen verlies is genomen.
Hiertoe zet de rechtspersoon uiteen waarom hij overtuigd is dat de hogere
boekwaarde kan worden gerealiseerd.Voorgesteld wordt gebruik te maken van de mogelijkheid uit de moderniseringsrichtlijn
om kleine rechtspersonen vrij te stellen van de informatieverplichting voor
financiële instrumenten die niet tegen de actuele waarde worden gewaardeerd.
De gedachte hierachter is dat waardering tegen de actuele waarde voor dergelijke
rechtspersonen vrijwel altijd optioneel is. Daarom zou het voor rechtspersonen
die hiervoor niet kiezen een onredelijke belasting zijn om in de toelichting
toch informatie over de actuele waarde op te nemen. De vrijstelling wordt
opgenomen in artikel 2:396 lid 5 BW. Kleine rechtspersonen die wel voor de
actuele waarde kiezen, en die dus de aanvullende toelichting van artikel 2:381a
BW moeten geven, kunnen niet worden vrijgesteld.Artikel 384Dit artikel regelt de waardering van activa en passiva. Als waarderingsgrondslagen
komen van oudsher in aanmerking de historische kostprijs, in de vorm van de
verkrijgings- of vervaardigingsprijs en de actuele waarde, zoals toegepast
overeenkomstig het Besluit waardering activa. De actuele waarde
mag tot nu toe voor een beperkt aantal posten worden gebruikt: materiële
en financiële vaste activa en voorraden.Internationale ontwikkelingen die onder meer tot uitdrukking komen in
de IAS laten in steeds verdergaande mate het gebruik van de actuele waarde
voor de waardering van activa en passiva toe. Het gaat met name om de waardering
van financiële instrumenten, beleggingen en agrarische voorraden. De
IAS 39-richtlijn en de moderniseringsrichtlijn staan toe de waardering tegen
actuele waarde uit te breiden voor rechtspersonen die niet voor de IAS hebben
gekozen. Voorgesteld wordt deze mogelijkheid te gebruiken voor de enkelvoudige
en de geconsolideerde jaarrekening, zodat rechtspersonen binnen de grenzen
van de vierde en zevende richtlijn bij meer jaarrekeningposten dan voorheen
kunnen kiezen of zij die tegen de actuele waarde of tegen de historische kostprijs
waarderen.Op grond van de IAS 39-richtlijn staat de waardering tegen de actuele
waarde open bij bepaalde financiële instrumenten, waaronder ook afgeleide
financiële instrumenten worden begrepen (artikel 42bis lid 1 vierde richtlijn).
Afgeleide financiële instrumenten kennen dikwijls geen historische kostprijs,
maar kunnen wel degelijk een actuele waarde hebben. Omdat het wenselijk is
afgeleide instrumenten in de balans op te nemen, is een andere waarderingsmaatstaf
nodig dan de historische kostprijs die tot op heden door de vierde en zevende
richtlijn was voorgeschreven. Het Besluit waardering activa zal de grenzen
bepalen van de waardering van financiële instrumenten tegen de actuele
waarde.De moderniseringsrichtlijn staat toe ook andere activa dan financiële
instrumenten te waarderen tegen de verruimd gedefinieerde actuele waarde (artikel
42sexies vierde richtlijn), om de toepassing van enkele IAS die de waardering
tegen de actuele waarde toestaan (zoals IAS 40 inzake vastgoedbeleggingen
en IAS 41 inzake agrarische producten) mogelijk te maken.Een wijziging in lid 1 van dit artikel bewerkstelligt de ruimere toepassingsmogelijkheid
van de actuele waarde. De tweede zin van dit lid bepaalt dat de verkrijgings-
of vervaardigingsprijs en de actuele waarde als waarderingsgrondslag in aanmerking
komen. De beperking «voor de materiële en financiële vaste
activa en de voorraden» komt daarmee te vervallen. De verruimde omschrijving
van actuele waarde uit artikel 42ter vierde richtlijn wordt op grond van lid
4 verwerkt in het Besluit waardering activa.Lid 2 bevat enkele uitgangspunten die bij de waardering van activa en
passiva in acht moeten worden genomen, zoals het voorzichtigheids- en realisatiebeginsel.
Het realisatiebeginsel houdt in dat waardeveranderingen van jaarrekeningposten
slechts in het resultaat tot uiting mogen worden gebracht indien zij daadwerkelijk
zijn gerealiseerd op de balansdatum. Ongerealiseerde waardeveranderingen moeten
in reserves worden opgenomen. Dit beginsel staat eraan in de weg dat waardeveranderingen
van posten die tegen de actuele waarde zijn gewaardeerd onmiddellijk in het
resultaat tot uiting komen. Onder de huidige wet betreft dit materiële
en financiële vaste activa en voorraden voor zover die tegen de actuele
waarde werden gewaardeerd. Op dit punt en op het punt van de immateriële
vaste activa voor zover die tegen de actuele waarde worden gewaardeerd, beoogt
het wetsvoorstel geen wijziging. Voor deze activa blijft het realisatiebeginsel
van kracht. Voor financiële instrumenten die tegen actuele waarde worden
gewaardeerd betekent de regeling van dit artikel in combinatie met de regeling
in artikel 2:390 BW dat de waardeverandering hetzij onmiddellijk hetzij bij
vervreemding van het instrument, als resultaat wordt genomen.De wijziging in de laatste zin van lid 2 beperkt het voorzichtigheidsbeginsel
tot verplichtingen ingevolge wijziging van artikel 31 lid 1, onder c, sub
bb, vierde richtlijn. Voorheen sloeg deze bepaling op een ruimere categorie
risico's en verliezen. De toevoeging van de nieuwe zin aan lid 2 biedt de
mogelijkheid dat rechtspersonen die niet voor de IAS kiezen bij de
resultaatsbepaling acht kunnen slaan op voorzienbare verplichtingen en mogelijke
verliezen die hun oorsprong hebben voor het einde van het betreffende boekjaar
en die bekend zijn geworden voor het opmaken van de jaarrekening. Deze toevoeging
vloeit voort uit het nieuwe facultatieve artikel 31 lid 1bis vierde richtlijn.Waardeveranderingen van activa die niet onmiddellijk als resultaat worden
verantwoord, komen rechtstreeks in het eigen vermogen tot uiting in de herwaarderingsreserve
(artikel 2:390 BW). De IAS en de artikelen 42quater lid 1 eerste volzin, 42sexies
en 42septies van de vierde richtlijn maken het loslaten van het realisatiebeginsel
wel mogelijk voor financiële instrumenten, beleggingen en agrarische
voorraden. Deze faciliteit is opgenomen in artikel 2:384 lid 7 BW. Waardeveranderingen
van financiële instrumenten, beleggingen (niet zijnde financiële
instrumenten) en agrarische voorraden die tegen de actuele waarde worden gewaardeerd,
kunnen onmiddellijk in het resultaat tot uiting worden gebracht.Lid 8 implementeert artikel 42quater lid 1 onder a van de vierde richtlijn
teneinde hedge accounting mogelijk te maken. Hedge accounting is een gebied
dat in ontwikkeling is. Met name de vraag wanneer een hedge effectief is om
ook in de verslaggeving als hedge te kunnen worden opgenomen zal in de praktijk
zijn uitwerking moeten vinden.Artikel 387Het begrip «marktwaarde» wordt vervangen door het ruimere
begrip «actuele waarde» (zie verder paragraaf 2.2 van het
algemene deel van de toelichting).Artikel 389Het wetsvoorstel houdt de band tussen de geconsolideerde en de enkelvoudige
jaarrekening van de rechtspersoon (artikel 2:406 lid 1 BW) in stand. Uit het
oogpunt van beperking van de administratieve lasten verdient het de voorkeur
dat de rechtspersoon de wijze van resultaatbepaling die in de geconsolideerde
jaarrekening wordt gehanteerd ook voor de enkelvoudige jaarrekening toepast.
De rechtspersoon beschikt immers al over de daarvoor benodigde informatie.
Bovendien kan het zijn dat de moedermaatschappij eigen activiteiten ontwikkelt
en uit dien hoofde activa, passiva, omzet en kosten heeft, die ten behoeve
van de consolidatie volgens de IAS gewaardeerd moeten worden. Door in de enkelvoudige
jaarrekening de deelnemingen volgens artikel 2:389 lid 1 BW te waarderen,
wordt de gelijkheid tussen het geconsolideerd vermogen en resultaat en enkelvoudig
vermogen en resultaat bereikt. De recente wijziging van de IAS-voorschriften
voor de enkelvoudige jaarrekening leidt er echter toe dat deze wijze van presentatie
niet langer kan worden gehandhaafd als de rechtspersoon IAS ook in de enkelvoudige
jaarrekening toepast.Gezien het feit dat toepassing van de IAS kan leiden tot waardering tegen
de actuele waarde voor meer categorieën activa en zelfs passiva dan thans
gebruikelijk is onder titel 9, dient een aantal bepalingen te worden geformuleerd
om de aldus getoonde waardeveranderingen als niet-uitkeerbare reserve te bestempelen.
Dit doet recht aan de kapitaalbeschermingsregels van de tweede richtlijn (Richtlijn
77/91/EEG van de Raad van 13 december 1976, PbEG
L 26) die tot doel hebben te voorkomen dat crediteuren worden benadeeld. In
de huidige artikelen 2:389 en 390 BW is een aantal kapitaalbeschermingsregels
opgenomen. Deze dienen te worden aangepast.De tekst van artikel 2:389 lid 6 BW, dat op grond van artikel 2:362 lid
9 BW ook van toepassing is op rechtspersonen die de IAS hanteren, is aangepast
om tot uitdrukking te brengen dat deze reserve alleen wordt gevormd met betrekking
tot deelnemingen waarvan de positieve resultaten niet zijn uitgekeerd
en waarvan de rechtspersoon de dividenduitkering niet zonder beperkingen kan
bewerkstelligen. De huidige tekst spreekt van uitkering in Nederland. Met
de wetswijziging is beoogd is dat de uitkeringen binnen de macht van de moedermaatschappij
komen. Met uitkeringen zijn gelijk te stellen rechtstreekse vermogensverminderingen
bij de dochter, bijvoorbeeld als gevolg van de inkoop van eigen aandelen door
de dochter of van valutakoersdalingen over de resultaten waarvoor de reserve
is gevormd. Met resultaten waarvoor een reserve moet worden gevormd, zijn
valutakoersstijgingen van ingehouden winsten gelijk te stellen. Zij kunnen
aan deze reserve of de in lid 8 bedoelde reserve worden toegevoegd.Het huidige lid 8 wordt vervangen. De hierin voorgeschreven waarderingsmethode
is in strijd met de IAS en wordt niet voorgeschreven door de gemoderniseerde
vierde richtlijn. De bepaling van het voorgestelde lid 8 codificeert de huidige
praktijk van de omrekening van buitenlandse deelnemingen naar de rapportagevaluta
van de moedermaatschappij (artikel 42quater lid 1 onder b vierde richtlijn).
De bepaling is nodig om het verschil met de herwaarderingsreserve duidelijk
te maken. Met name het mogelijk negatieve saldo van deze reserve verdient
regeling. Indien de reserve omrekeningsverschillen een negatief saldo vertoont,
vermindert de hoogte van de uitkeerbare reserves met een bedrag gelijk aan
dit saldo. Lid 8 bedoelt niet de bij bepaalde ondernemingen gangbare praktijk
te verbieden waarbij die in lid 6 bedoelde reserve wordt gemuteerd als gevolg
van valutakoerswijzigingen van ingehouden resultaten waarvoor die reserve
is gevormd. Het nieuwe lid 8 geldt op grond van artikel 2:362 lid 9 BW ook
voor rechtspersonen die de IAS toepassen.Voor rechtspersonen die een afwijking tussen hun vennootschappelijke vermogen
en resultaat en hun geconsolideerde vermogen en resultaat rapporteren, biedt
lid 9 daartoe zowel nu als in het wetsvoorstel de mogelijkheid. Lid 9 is van
toepassing op zowel rechtspersonen die de IAS gebruiken (op grond van artikel
2:362 lid 9 BW) als rechtspersonen die dat niet doen. Ingevolge de nieuwe
tekst dienen verschillen in het resultaat en het eigen vermogen volgens de
geconsolideerde jaarrekening en volgens de enkelvoudige jaarrekening te worden
toegelicht.Artikel 390Dit artikel is gewijzigd om rekening te houden met de wijzigingen van
artikel 2:384 BW die voortvloeien uit de IAS 39-richtlijn en met de toepassing
van de IAS. Het artikel geldt op grond van artikel 2:362 lid 9 BW ook voor
ondernemingen die de IAS toepassen. Er wordt een wettelijke reserve (herwaarderingsreserve)
voorgeschreven voor vaste activa en vlottende activa waarvoor de rechtspersoon
een stelsel hanteert waarin de waardevermeerderingen niet onmiddellijk als
resultaat worden verantwoord. Dit is conform de thans geldende systematiek
voor de herwaarderingsreserve. Artikel 42quater leden 1 en 2 vierde richtlijn
verlangt dat voor bepaalde financiële activa en voor verplichtingen met
een handelskarakter en afgeleide financiële instrumenten wordt toegestaan
opgetreden waardeveranderingen onmiddellijk in de winst- en verliesrekening
op te nemen. Het gevolg daarvan is dat voor eventueel daarbij optredende waardevermeerderingen
geen herwaarderingsreserve wordt gevormd, maar dat deze ten gunste van het
resultaat komen. Ook voor vastgoedbeleggingen kunnen op grond van IAS 40 waardeveranderingen
in vastgoed bij waardering tegen de actuele waarde onmiddellijk als resultaat
worden geboekt zodra deze worden geconstateerd. Dit geldt eveneens voor bepaalde
agrarische voorraden op grond van IAS 41. Indien de situaties van artikel
42quater lid 1 onder a (hedge accounting) en b (wisselkoersverschillen in
geval van deelnemingen) zich voordoen, dienen de waardeveranderingen rechtstreeks
in het eigen vermogen te worden opgenomen, zie respectievelijk artikel 2:384
lid 8 en artikel 2:389 lid 8 BW.Indien ongerealiseerde waardevermeerderingen als resultaat worden geboekt,
zou volgens de kapitaalbeschermingsregels voor het bedrag van dat resultaat
een wettelijke reserve moeten worden gevormd. Deze regels hebben alleen zin
indien de activa niet onmiddellijk tegen een genoteerde prijs op een liquide
markt kunnen worden verkocht; met andere woorden, indien een transactie van
belang is voor het vaststellen van de werkelijke marktwaarde. Dit is het geval
bij vastgoed, agrarische producten die niet de vorm van een eindproduct hebben,
of niet-beursgenoteerde financiële instrumenten.Indien voor activa waarvan een waardestijging onmiddellijk bij constatering
als resultaat is verantwoord een wettelijke reserve moet worden gevormd, kan
dit technisch gezien slechts door uit de vrije reserves of uit het nog niet
verdeelde resultaat een bedrag als niet-uitkeerbare reserve te bestemmen.
Voor ter beurze genoteerde effecten, afgeleide financiële instrumenten
en vele soorten financiële instrumenten in vreemde valuta is het echter
niet nodig om deze resultaten als niet-uitkeerbaar te bestempelen omdat ze
het gevolg zijn van goed waarneembare ontwikkelingen op liquide markten. Daarom
worden geen wettelijke reserves voorgesteld voor waardeveranderingen van passiva
en afgeleide financiële instrumenten die als resultaat zijn verantwoord
en evenmin voor resultaten uit hoofde van vlottende activa die probleemloos
elk moment tegen geldende marktprijzen kunnen worden verkocht.De IAS 39-richtlijn schrijft echter voor waardeverminderingen van financiële
instrumenten die dienen ter afdekking van risico's op niet op de balans opgenomen
posities, zoals activa in bestelling, voorlopig niet als verlies te boeken
omdat zij worden gecompenseerd door waardestijgingen van de afgedekte posities
(dit wordt wel «hedge accounting»
genoemd) (artikel 42quater lid 1 onder a vierde richtlijn). Dergelijke waardeverminderingen
komen als een vermindering van de reserves tot uitdrukking. Het is van belang
dat de vrije reserves tot het bedrag van die verliezen niet voor uitkering
vatbaar zijn en dus intact blijven.Met lid 3 wordt bereikt dat de gehele herwaarderingsreserve als niet uitkeerbare
reserve is te bestempelen en op individuele basis moet worden bijgehouden.
Na de vervreemding van activa waarop de herwaardering betrekking had, wordt
de herwaarderingsreserve afhankelijk van de methode van resultaatbepaling
naar de vrije reserves of naar de winst- en verliesrekening overgeboekt (artikel
42quater lid 3 vierde richtlijn). Tot dusver stond het de ondernemingsleiding
vrij de herwaarderingsreserve al dan niet intact te laten ook voorzover het
geen wettelijke reserve om redenen van kapitaalbescherming betrof. Dit leidde
tot verwarring omtrent het al dan niet (gedeeltelijk) uitkeerbaar zijn van
de herwaarderingsreserve.Artikel 391Dit artikel stelt regels aan de inhoud van het jaarverslag. Het jaarverslag
moet een getrouw beeld geven omtrent de toestand op de balansdatum en de gang
van zaken gedurende het boekjaar. Deze eis, die volgt uit artikel 46 vierde
richtlijn, is zodanig ruim geformuleerd dat zij in de verschillende lidstaten
uiteenlopend wordt uitgelegd. De moderniseringsrichtlijn stelt aanvullende
eisen om in de Europese Unie een verdergaande harmonisatie van de regels betreffende
het jaarverslag te bewerkstelligen, zonder afbreuk te doen aan het onderliggende
beginsel van getrouwheid. Dit komt de transparantie en vergelijkbaarheid voor
de gebruikers van het jaarverslag ten goede. Er zijn bewust geen gedetailleerde
voorschriften gegeven. In plaats daarvan biedt de moderniseringsrichtlijn
minimumvoorschriften, gebaseerd op de geldende beste praktijktoepassingen
en de informatieverplichtingen waarin de IAS voorzien, waarmee gemakkelijk
op toekomstige ontwikkelingen kan worden ingespeeld.Het jaarverslag biedt conform de omvang en de complexiteit van de rechtspersoon en de groepsmaatschappijen ten minste een getrouw overzicht
van de toestand op de balansdatum, de ontwikkeling gedurende het boekjaar
en de resultaten en van de voornaamste risico's en onzekerheden waarmee zij
worden geconfronteerd. Dit overzicht wordt geboden door een evenwichtige en
volledige analyse. Het kan nodig zijn daarbij aandacht te besteden aan niet-financiële
essentiële prestatie-indicatoren, waaronder de milieu- en personeelsaangelegenheden
die nodig zijn voor een goed begrip van de ontwikkeling, de resultaten en
de positie van de vennootschap. Dit voorschrift is overgenomen in artikel
2:391 lid 1 BW. Voor de milieuaangelegenheden verwijst de richtlijn in de
overwegingen naar de Aanbeveling 2001/453/EG van 30 mei 2001 van de Commissie
betreffende de verantwoording, waardering en vermelding van milieuaangelegenheden
in de jaarrekeningen en jaarverslagen van ondernemingen (PbEG 2001 L 156/33). Deze aanbeveling is opgesteld om het milieubeleid
dat verband houdt met de interne markt te ondersteunen door meer specifieke
richtsnoeren te geven over de verantwoording, waardering en vermelding van
milieu-aangelegenheden in de jaarrekeningen en jaarverslagen van ondernemingen.
Hierdoor hoopt zij te bevorderen dat gebruikers van jaarrekeningen zinvolle
en vergelijkbare informatie over milieuaangelegenheden ontvangen. Het gaat
om informatie over de gevolgen van milieurisico's en -verplichtingen voor
de financiële positie van de onderneming, over de houding van de onderneming
tegenover het milieu en over de milieuprestaties van de onderneming voor zover
deze gevolgen kunnen hebben voor de financiële positie van de onderneming.Aangezien artikel 46 lid 1 enkel ziet op het jaarverslag, is slechts een
onderdeel van de aanbeveling hier van belang. Het gaat hier met name om paragraaf 4,
punt 2. Daarin wordt aanbevolen, samengevat, de volgende informatie te verstrekken:a. het beleid en de programma's die door de onderneming zijn vastgesteld
op het gebied van milieubescherming, met name met het oog op het voorkomen
van verontreiniging;b. de verbeteringen die sinds de invoering van het beleid op belangrijke
gebieden van milieubescherming tot stand zijn gebracht;c. de mate waarin milieubeschermingsmaatregelen op basis van wetgeving
ten uitvoer zijn of worden gelegd;d. informatie over de milieuprestaties van de onderneming, zoals energie-,
materiaal- en watergebruik, emissies en afvalverwijdering, mits passend en
van belang voor de aard en omvang van de onderneming;e. indien de onderneming een afzonderlijk milieuverslag uitbrengt, een
verwijzing naar dat verslag. Voor de onder d genoemde informatie, zou kunnen
worden volstaan met een beknopte beschrijving van de milieuaangelegenheid,
onder verwijzing naar het milieuverslag.Wat betreft de informatie die over personeelsaangelegenheden vermeld dient
te worden geeft de richtlijn zelf geen aanknopingspunten ter nadere uitleg
wat daaronder verstaan moet worden. Het is echter al sinds jaar en dag een
goed gebruik informatie over personeelsaangelegenheden op te nemen in het
jaarverslag, zodat dit voorschrift weinig problemen zal opleveren. Ten overvloede
zij hier vermeld dat het er ook hier om zal gaan te bevorderen dat gebruikers
van jaarrekeningen zinvolle en vergelijkbare informatie over personeelsaangelegenheden
ontvangen, voor zover die gevolgen hebben voor de financiële positie
van de onderneming.Er is gebruik gemaakt van de mogelijkheid die het nieuwe artikel 46 lid
4 vierde richtlijn biedt, om middelgrote ondernemingen uit te zonderen van
de verplichting niet-financiële informatie op te nemen in hun jaarverslag:
zie artikel 2:397 lid 7 BW. Kleine ondernemingen zijn al geheel vrijgesteld
van de verplichting een jaarverslag op te stellen (artikel 2:396 lid 6 BW).Artikel 46 lid 1 vierde richtlijn maakt een aanvulling op lid 2 nodig,
die wordt opgenomen in een nieuw derde lid. Het hanteren van complexe financiële
instrumenten als hulpmiddelen ter afdekking van financiële risico's
kan aanleiding geven tot het ontstaan van nieuwe soorten risico's. Het jaarverslag
moet aandacht besteden aan de doelstellingen en strategieën op het gebied
van het beheer van deze risico's. Tevens moet worden ingegaan op de door de
rechtspersoon gelopen prijs-, krediet-, liquiditeits- en kasstroomrisico's.De aanvulling in lid 3 schrijft voor dat het jaarverslag verwijzingen
naar en aanvullende uitleg over bepaalde bedragen in de jaarrekening bevat
indien dat noodzakelijk is voor een getrouw beeld. Dit komt de toegankelijkheid
van het geheel van jaarrekening en jaarverslag ten goede. Het is uiteraard
niet de bedoeling dat het jaarverslag informatie bevat die in de jaarrekening
thuishoort.Artikel 393In beginsel is elke (middel-)grote vennootschap verplicht de jaarrekening
te laten controleren door een accountant. Deze verplichting, alsmede de voorschriften
voor het onderzoek van de jaarrekening dat door een accountant moet worden
uitgevoerd, zijn in dit artikel neergelegd. De interpretatie van deze aan
de vierde en zevende richtlijn ontleende voorschriften heeft niet tot de verwachte
mate van harmonisatie van de kwaliteit van de accountantscontrole binnen de
EU geleid. Dit doet afbreuk aan de vergelijkbaarheid en inzichtelijkheid van
de jaarverslaggeving ten koste van de gebruikers van de jaarrekening.In artikel 51 lid 1 vierde richtlijn worden de voorschriften ten aanzien
van de accountantscontrole aangescherpt. De accountant zal op grond van de
gewijzigde achtste richtlijn (richtlijn 84/253/EEG van de Raad van 10 april
1984 inzake de toelating van personen, belast met de wettelijke controle van
boekhoudbescheiden) bevoegd moeten zijn als externe accountant op te treden.
Aan deze wijziging van de achtste richtlijn zal uitvoering worden gegeven
in het nog in voorbereiding zijnde voorstel voor een Wet toezicht accountantsorganisaties.
In dat wetsvoorstel zal ook artikel 2:393 lid 1 BW zodanig worden aangepast,
dat het daarmee ook voldoet aan artikel 51 lid 1 vierde richtlijn. In artikel
2:393 lid 1 zal dan worden verwezen naar een accountant die zal zijn gemachtigd
om die controle uit te voeren.De aanpassingen in lid 5 en de invoeging van een nieuw lid 6 volgen uit
artikel 51bis vierde richtlijn. Het betreft nadere voorschriften aan de inhoud
van het accountantsverslag en de daarvan deel uitmakende verklaring omtrent
de getrouwheid. Lid 5 benoemt een aantal verplichte elementen van het verslag.
Zo moet worden vermeld welke jaarrekening aan de controle is onderworpen en
welke wettelijke voorschriften hierop van toepassing zijn. Tevens moet de
reikwijdte van het onderzoek worden beschreven, waarin ten minste wordt duidelijk
gemaakt welke standaarden voor accountantscontrole (de richtlijnen voor de
accountantscontrole, die geheel in overeenstemming zijn met de internationale
ISA: international standards on auditing) in acht zijn genomen. Ook moet een
oordeel worden afgelegd of de jaarrekening het in artikel 2:362 lid 1 BW bedoelde
inzicht geeft en of zij voldoet aan de toepasselijke regels. De accountant
geeft vervolgens in het verslag aan of hij op bepaalde aangelegenheden bijzondere
aandacht wil vestigen, zonder dat hij in verband daarmee een goedkeurende
verklaring met voorbehoud heeft afgegeven. Ten slotte wordt in het verslag
vermeld of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening. Deze voorschriften
betekenen een codificatie van de in ons land gegroeide praktijk.De accountantsverklaring voor zover die betrekking heeft op de verklaring
of de jaarrekening het vereiste inzicht geeft en voldoet aan de bij en krachtens
de wet gestelde regels (lid 5 onderdeel c), kan vier mogelijke vormen aannemen
zoals genoemd in lid 6, onder a tot en met d. Lid 6 bepaalt dat de accountant
kan besluiten een goedkeurende verklaring, een verklaring met beperking, een
afkeurende verklaring of een verklaring van oordeelonthouding af te leggen.
Het accountantsverslag moet door de onderzoekende externe accountant
worden ondertekend en van een dagtekening worden voorzien.De leden 6 en 7 worden door invoeging van het nieuwe lid 6 vernummerd
tot de leden 7 en 8.Artikel 395Dit artikel regelt in lid 2 de beknopte openbaarmaking van de jaarrekening.
Deze modernisering voert de wijziging in artikel 49 vierde richtlijn uit.Artikel 396Kleine rechtspersonen worden van een aantal verplichtingen van titel 9
BW vrijgesteld, onder meer omdat deze verplichtingen voor hen te belastend
zijn, of omdat toepassing ervan weinig zinvol wordt geacht vanwege het geringe
maatschappelijke belang van de jaarrekening van kleine rechtspersonen. Voorgesteld
wordt kleine rechtspersonen op grond van artikel 44 lid 1, vierde richtlijn
vrij te stellen van de verplichting om voor iedere categorie afgeleide financiële
instrumenten die niet tegen de actuele waarde worden gewaardeerd bepaalde
informatie in de toelichting op te nemen. Het gaat om de informatie over de
actuele waarde, de omvang en de aard van de instrumenten (artikel 2:381b,
aanhef en onder a, BW). Deze vrijstelling is opgenomen in lid 5.Artikel 397Ook voor middelgrote rechtspersonen geldt een aantal vrijstellingen. Hieraan
wordt de vrijstelling voor de verplichting in het jaarverslag aandacht te
besteden aan niet-financiële prestatie-indicatoren toegevoegd (artikel
46 lid 4 vierde richtlijn). Deze vrijstelling is opgenomen in het nieuwe lid
7.Artikel 398Lid 3 wordt uitgebreid op grond van artikel 53bis vierde richtlijn waarin
wordt bepaald dat de vrijstellingen voor kleine en middelgrote rechtspersonen
voor wat betreft de verkorte balans, de aangepaste indeling van de winst-
en verliesrekening, het jaarverslag, openbaarmakingseisen en de accountantscontrole,
niet van toepassing zijn indien deze rechtspersonen beursgenoteerd zijn. De
vrijstellingen van de artikelen 2:396 en 397 BW zijn gebaseerd op de economische
omvang van de rechtspersoon. De reden om de vrijstellingen niet voor beursgenoteerde
rechtspersonen toepasselijk te achten, ongeacht de economische omvang van
de rechtspersoon, schuilt in het feit dat de IAS-verordening toepassing van
de IAS door deze rechtspersonen verplicht stelt. Het gegeven dat de aandelen
van een dergelijke rechtspersoon op een openbare kapitaalmarkt worden verhandeld,
weegt zwaarder dan de omvang van het economisch belang. De openbare verhandeling
van de aandelen stelt zware eisen aan de jaarverslaggeving van beursgenoteerde
rechtspersonen. Om deze reden is het niet opportuun beursgenoteerde rechtspersonen
vrij te stellen van bepaalde plichten ten aanzien van de jaarrekening en het
jaarverslag.De wijziging in lid 4 volgt uit het feit dat er geen omrekening van de
grensbedragen van ecu naar gulden meer hoeft plaats te vinden. De eurobedragen
kunnen rechtstreeks uit de vierde richtlijn worden overgenomen. In de nota
van toelichting bij het Besluit van 7 februari 2004 tot verhoging van
de grensbedragen, genoemd in de artikelen 396 lid 1 en 397 lid 1 van boek
2 van het Burgerlijk Wetboek (Stb. 2004, 54) naar aanleiding van de verhoging
van de grensbedragen in de vierde richtlijn (Richtlijn 2003/38/EG
van de Raad van 13 mei 2003, PbEG L 120)
is reeds aangekondigd de zinsnede betreffende de afronding uit lid 4 te schappen.Artikel 401In lid 2 van dit artikel is bepaald dat beleggingsmaatschappijen hun beleggingen
tegen marktwaarde mogen waarderen. Het begrip «marktwaarde» wordt
ter implementatie van het gewijzigde artikel 60 vierde richtlijn vervangen
door het ruimere begrip «actuele waarde» (zie verder paragraaf 2.2
van het algemene deel van de toelichting).Artikel 406In lid 1 van dit artikel is vastgelegd welke rechtspersonen een geconsolideerde
jaarrekening opstellen; de rechtspersoon die aan het hoofd staat van een groep,
neemt in de toelichting van zijn jaarrekening een geconsolideerde jaarrekening
op van de eigen financiële gegevens met die van zijn dochtermaatschappijen
in de groep en andere groepsmaatschappijen. Dit lid wordt aangepast aan de
verruiming van de consolidatie in artikel 1 lid 2 zevende richtlijn. Indien
de lidstaten kiezen voor deze facultatieve verruiming, moet een rechtspersoon
in de consolidatie worden meegenomen indien de moedermaatschappij overheersende
invloed op de rechtspersoon kan uitoefenen, ongeacht of deze een deelneming
in het kapitaal van de betrokken onderneming bezit. Ook wanneer twee ondernemingen
onder dezelfde centrale leiding staan, dienen deze te worden geconsolideerd.
Deze aanvullingen beogen te voorkomen dat special purpose
entities worden ontwikkeld waarmee men de consolidatieplicht kan
ontlopen. Hiertoe wordt bepaald dat een groepshoofd verplicht wordt behalve
zijn dochtermaatschappijen in de groep en andere groepsmaatschappijen tevens
andere rechtspersonen in de consolidatie mee te nemen waarop hij overheersende
invloed kan uitoefenen zonder dat een feitelijke zeggenschapsstructuur bestaat.
De regering heeft deze facultatieve bepaling overgenomen, mede vanwege dit
anti-misbruikkarakter van de bepaling. Maar ook omdat het onwenselijk wordt
geacht dat er op dit punt onderscheid gemaakt wordt tussen ondernemingen die
volgens de IAS rapporteren en ondernemingen die dat niet doen. Het ongewijzigd
laten van dit artikel zou betekenen dat ondernemingen waarover een volgens
het BW rapporterende rechtspersoon een overheersende invloed kan uitoefenen
niet in de geconsolideerde jaarrekening opgenomen mogen worden, maar als het
om een volgens de IAS rapporterende rechtspersoon gaat deze ondernemingen
juist opgenomen moeten worden. Lid 2 van artikel
2:406 BW wordt langs dezelfde lijn aangepast.Artikel 14 zevende richtlijn, dat is geïmplementeerd in artikel 2:406
lid 3 BW, is door de moderniseringsrichtlijn geschrapt. Het artikel schreef
voor dat een onderneming niet in de geconsolideerde jaarrekening van de moedermaatschappij
mag worden opgenomen indien zij activiteiten ontplooit die zo sterk van de
activiteiten van de moedermaatschappij afwijken dat consolidatie strijdig
zou zijn met het inzichtvereiste. Thans wordt algemeen aanvaard dat strijd
met het inzichtvereiste op die grond zelden of nooit wordt aangenomen en dat
rechtspersonen met sterk afwijkende activiteiten toch in de consolidatie worden
opgenomen. In navolging van het schrappen van artikel 14, wordt het huidige
lid 3 van artikel 2:406 BW geschrapt.De huidige leden 4, 5 en 6 zijn destijds opgenomen om te bewerkstelligen
dat het hoofd van een groep die zelf geen bank of verzekeraar is (de topholding)
nadere informatie geeft over de in zijn geconsolideerde jaarrekening opgenomen
banken en verzekeraars overeenkomstig de bankenrichtlijn onderscheidenlijk
de verzekeringsrichtlijn. De leden gelden als specifieke voorschriften in
aanvulling op de algemene segmentatieplicht van artikel 2:380 BW. De noodzaak
voor aanvullende voorschriften vloeide voort uit de verschillende
methoden die beide richtlijnen voorschreven voor de waardering van jaarrekeningposten
voor banken respectievelijk verzekeringsmaatschappijen. Gelet op het wettelijk
vereiste inzicht werd daarom de eis gesteld dat inzicht wordt verschaft in
de financiële gegevens van de in de consolidatie opgenomen banken en
verzekeringsmaatschappijen overeenkomstig de eisen in de banken- en verzekeringsrichtlijn.In de brief aan de Tweede Kamer van 25 juni 2001 (Kamerstukken II 2000/01, 26 489, nr. 5) is reeds gewezen op
de kennelijke wens van conglomeraten om in de jaarrekening het bank- en verzekeringsbedrijf
zoveel mogelijk op gelijke wijze te verwerken. In de brief wordt verwezen
naar het onderzoeksrapport «Transparantie in de verslaggeving van financiële
conglomeraten» van de Amsterdam Research Center in Accounting (ARCA),
dat in opdracht van het Ministerie van Financiën is geschreven. In dit
rapport wordt onderkend dat de voorschriften van de leden 4, 5 en 6 «leiden
tot een hoger niveau van gesegmenteerde informatieverstrekking dan buiten
de financiële sector en ook internationaal gezien gebruikelijk is».Doordat als gevolg van de moderniseringsrichtlijn en de IAS 39-richtlijn
het ook voor banken en verzekeringsmaatschappijen toegestaan is om gelijkluidende
balansposten op dezelfde manier te waarderen, is het consolideren van bank-
en verzekeringsactiviteiten beter mogelijk geworden. Daardoor is de noodzaak
voor aanvullende segmentatie-eisen grotendeels vervallen. Wat wel bijzonder
blijft voor banken en verzekeringsmaatschappijen ten opzichte van andere ondernemingen
is dat deze onder solvabiliteitstoezicht vallen waarvoor het eigen vermogen
als basis dient. De term solvabiliteit past in dit verband beter dan eigen
vermogen, omdat ook bepaalde onderdelen van het vreemd vermogen, zoals achtergestelde
leningen, geaccepteerd worden in het solvabiliteitstoezicht. Daarom is het
aanvullende voorschrift beperkt tot het geven van inzicht in de aanwezige
solvabiliteit, zodat banken en verzekeringsmaatschappijen behalve de omzet
(op grond van artikel 2:380 BW) ook het eigen vermogen naar activiteit moeten
uitsplitsen. Daartoe worden de leden 4, 5 en 6 vervangen door de nieuwe leden
3 en 4. Deze beperking van de segmentatie-eis brengt een reductie van de administratieve
lasten mee. Enerzijds omdat de segmentatieplicht zeer beperkt wordt, anderzijds
omdat de term eigen vermogen vervangen wordt door solvabiliteit. Op deze wijze
is aansluiting gezocht bij de informatie die ook voor het toezicht al beschikbaar
is.De formulering van lid 5 (het oude lid 7) is enigszins aangepast als gevolg
van de verruimde consolidatieplicht in lid 1. Naast groepsmaatschappijen moet
een rechtspersoon voortaan tevens de andere rechtspersonen waarop hij een
potentieel overheersende invloed kan uitoefenen in zijn geconsolideerde jaarrekening
opnemen. Met de zinsnede «in de consolidatie te betrekken maatschappijen»
wordt beoogd deze ruimere consolidatiereikwijdte te omvatten.De verwijzing in lid 5 naar artikel 2:426 lid 1 BW beoogt te bereiken
dat slechts ten aanzien van in de consolidatie te betrekken banken en maatschappijen
wier werkzaamheden rechtstreeks in het verlengde van het bankbedrijf liggen
of die bestaan uit het verrichten van nevendiensten in het verlengde van het
bankbedrijf, artikel 2:424 BW mag worden toegepast. Artikel 2:424 BW bepaalt
dat op de balans om redenen van voorzichtigheid een post mag worden opgenomen
ter dekking van de algemene risico's van het bankbedrijf. Als gevolg van de
wijziging van artikel 2:426 lid 1 BW dient de verwijzing naar dit artikel
in lid 5 te worden aangepast om te voorkomen dat ook ten aanzien van andere
te consolideren maatschappijen artikel 2:424 BW mag worden toegepast.Doordat in de moderniseringsrichtlijn artikel 14 zevende richtlijn en
artikel 43 lid 2, onderdeel f, bankenrichtlijn zijn geschrapt is het consolideren
van de bank- en verzekeringsactiviteiten verplicht geworden. De verruiming van de consolidatieplicht heeft ook gevolgen voor de bijzondere bepalingen
in de afdelingen 14 en 15 ten aanzien van de geconsolideerde jaarrekening
van banken (artikel 2:426 BW) onderscheidenlijk verzekeraars (de artikelen
2:445 en 446 BW).Artikel 407Dit artikel bevat uitzonderingen op de consolidatieplicht van artikel
2:406 BW. Lid 1 is overeenkomstig het nieuwe artikel 2:406 lid 5 BW aangepast
aan de ruimere consolidatieplicht van artikel 2:406 lid 1 BW.Lid 2, onderdeel b, stelt dat consolidatie achterwege mag blijven indien
geen van de mee te consolideren rechtspersonen ter beurze genoteerde effecten
heeft uitstaan. Deze bepaling wordt herschreven naar aanleiding van de gewijzigde
omschrijving van «effectenbeurs» uit artikel 6 lid 4 zevende richtlijn.
De moderniseringsrichtlijn verwijst naar de omschrijving van artikel 1 punt
13 van de richtlijn beleggingsdiensten (Richtlijn 93/22/EEG van de Raad van
10 mei 1993, PbEG L 141). Deze omschrijving
is geïmplementeerd in artikel 1, onderdeel e, van de Wet toezicht effectenverkeer
1995. Lid 2, onderdeel b, verwijst naar deze bepaling.Artikel 410Door de wijziging van artikel 2:389 lid 9 BW over het toelichten van verschillen
in het eigen vermogen en het resultaat volgens de eigen jaarrekening en volgens
de geconsolideerde jaarrekening, is artikel 2:389 lid 9 BW niet langer uitgesloten
van toepassing op de geconsolideerde jaarrekening.Artikel 411Door invoering van een nieuw lid 9 in artikel 2:389 BW dat dezelfde inhoud
heeft als het huidige artikel 2:411 lid 3 BW, kan dit laatste komen te vervallen.Artikel 420Artikel 2:420 BW schrijft onder meer een bijzondere wijze van waardering
van effecten van banken voor. Als gevolg van de introductie in de algemene
waarderingsregels (afdeling 6 van titel 9) van de mogelijkheid om financiële
instrumenten tegen de actuele waarde te waarderen, moet de in lid 3 gebruikte
term «marktwaarde» worden vervangen door de ruimere term «actuele
waarde» (zie verder paragraaf 2.2 van het algemene deel van de
toelichting).Artikel 422Dit artikel beschrijft een bijzondere waarderingsmethode voor waardepapieren
van banken. De in lid 3 gebezigde term «marktwaarde» wordt vervangen
door de ruimer gedefinieerde term «actuele waarde» (zie verder
paragraaf 2.2 van het algemene deel van de toelichting). Daarnaast wordt
ook toegestaan om de niet tot de vaste activa behorende effecten te waarderen
tegen aflossingswaarde. Op deze wijze wordt de in de leden 1 en 2, eerste
zin beschreven methode van waardering (in IAS 39 amortisatiewaarde genoemd)
niet alleen van toepassing voor vastrentende waarden die onderdeel zijn van
de vaste activa, maar ook voor vastrentende waarden die onderdeel zijn van
de niet vaste activa. De bankenrichtlijn gaf reeds de mogelijkheid om dit
voor te schrijven, zodat hiervoor geen richtlijnwijziging noodzakelijk was.De verplichting om het verschil tussen de verkrijgingsprijs of aflossingswaarde
en de actuele waarde van de niet tot de vaste activa behorende effecten
in de toelichting te vermelden, volgt reeds uit de nieuwe artikelen 2:381a
en 381b BW. Om die reden kan de tweede zin van lid 3 vervallen.Artikel 426Dit artikel geeft regels voor de geconsolideerde jaarrekening van banken.
Lid 1 bepaalt ter uitwerking van artikel 43 lid 2, onderdeel f, van de bankenrichtlijn,
het een en ander ten aanzien van de reikwijdte van de in de consolidatie op
te nemen maatschappijen. Echter, in de moderniseringsrichtlijn is artikel
43 lid 2, onderdeel f, dat een verbijzondering van de vrijstelling van de
consolidatieplicht voor dochtermaatschappijen met afwijkende activiteiten
gaf, net als bedoelde vrijstelling geschrapt. Daarnaast is ook voor banken
de consolidatieplicht verruimd, omdat artikel 2:406 lid 1 BW door artikel
2:428 lid 1 BW van overeenkomstige toepassing wordt verklaard op banken. Het
gezamenlijk effect van beide verruimingen van de consolidatieplicht is dat
banken alle groepsmaatschappijen en andere rechtspersonen waarop zij een potentieel
overheersende invloed kan uitoefenen, in hun geconsolideerde jaarrekening
moeten opnemen, ongeacht welke activiteiten deze maatschappijen verrichten.
Hierdoor heeft de eerste zin van artikel 2:426 lid 1 BW niet langer zelfstandige
betekenis en kan deze vervallen.Het vervallen van de eerste zin maakt een tekstuele aanpassing in de huidige
tweede zin noodzakelijk. Bovendien kan als gevolg van de verruimde consolidatieplicht
van artikel 2:406 BW niet meer slechts worden verwezen naar groepsmaatschappijen
die in de consolidatie worden opgenomen. Ook andere rechtspersonen waarop
de betrokken bank een potentieel overheersende invloed kan uitoefenen, moeten
worden opgenomen in de consolidatie. Hieraan wordt de terminologie in de huidige
tweede zin aangepast.In het oorspronkelijke wetsvoorstel verviel de tweede zin van artikel
2:426 lid 1 BW. De Raad van State heeft er in zijn advies terecht op gewezen
dat niet valt in te zien dat als gevolg van het vervallen van de vrijstelling
van de consolidatieplicht aan het bepaalde in de tweede zin geen behoefte
meer bestaat. Artikel 2:426 lid 1 BW bevat, naast bepalingen ten aanzien van
de reikwijdte van de geconsolideerde jaarrekening van banken, tevens bepalingen
ten aanzien van welke voorschriften bij de consolidatie van maatschappijen
worden gehanteerd. Om deze reden is afgezien van het schrappen van de huidige
tweede zin. Maatschappijen die in de geconsolideerde jaarrekening van banken
worden opgenomen, worden volgens de voorschriften voor banken opgenomen teneinde
een getrouw en overzichtelijk beeld van de financiële situatie van de
bankengroep te waarborgen.De nieuwe tweede zin van artikel 2:426 lid 1 BW bewerkstelligt dat artikel
2:424 BW slechts mag worden toegepast ten aanzien van in de geconsolideerde
jaarrekening van een bank op te nemen maatschappijen wier werkzaamheden rechtstreeks
in het verlengde van het bankbedrijf liggen of die bestaan uit het verrichten
van nevendiensten in het verlengde van het bankbedrijf. Hierbij kan worden
gedacht aan werkzaamheden als leasing, factoring en het beheren van beleggingsfondsen,
en nevendiensten als de dienstverlening op het terrein van gegevensverwerking.
Ten aanzien van andere te consolideren maatschappijen mag artikel 2:424 BW,
dat bepaalt dat om redenen van voorzichtigheid ter dekking van de algemene
risico's van het bankbedrijf een post op de balans mag worden opgenomen, niet
worden toegepast.De huidige derde zin bepaalt dat in de geconsolideerde jaarrekening op
te nemen verzekeringsmaatschappijen worden geconsolideerd volgens de voorschriften
voor verzekeringsmaatschappijen. De ratio voor deze bijzondere bepaling voor
verzekeringsmaatschappijen was dat gelijkluidende balansposten door banken
en verzekeringsmaatschappijen verschillend gewaardeerd dienden te worden.
Maar omdat als gevolg van de moderniseringsrichtlijn en de IAS 39-richtlijn
het voor banken en verzekeringsmaatschappijen toegestaan is om
gelijkluidende balansposten op dezelfde manier te waarderen, is het consolideren
van bank- en verzekeringsactiviteiten volgens gelijke voorschriften beter
mogelijk geworden. Daarom wordt de bijzondere bepaling voor verzekeringsmaatschappijen
geschrapt. Dit heeft tot gevolg dat verzekeringsmaatschappijen die in de geconsolideerde
jaarrekening van een bank worden opgenomen, worden verantwoord overeenkomstig
de voorschriften voor banken. Indien evenwel de consolidatie overeenkomstig
de voorschriften voor banken niet het door artikel 2:362 lid 1 BW vereiste
inzicht biedt, kunnen verzekeringsmaatschappijen op grond van artikel 2:362
lid 4 BW met toepassing van afwijkende waarderingsgrondslagen worden geconsolideerd.Artikelen 428Lid 2 van dit artikel bepaalt voor verzekeraars welke jaarrekeningposten
als vaste activa gelden. Om voor verzekeraars een gedifferentieerde waardering
van bepaalde categorieën beleggingen zoals voorgeschreven door de artikelen
46 en 46bis van de verzekeringsrichtlijn mogelijk te maken, is een wijziging
van lid 2 noodzakelijk. Voorgesteld wordt om andere beleggingen dan deelnemingen
slechts als vaste activa aan te merken indien de beleggingen zijn bestemd
om duurzaam voor de bedrijfsuitoefening te worden gebruikt. Deze wijziging
creëert een onderscheid in beleggingen die tot de vaste activa behoren
en beleggingen die tot de handelsportefeuille behoren en dientengevolge een
basis voor de mogelijkheid om beide groepen beleggingen afzonderlijk volgens
verschillende grondslagen te waarderen. Dit sluit aan bij artikel 2:416 lid
2 BW dat een vergelijkbare bepaling voor banken bevat. Vanwege het verschil
in systematiek van de bepalingen met betrekking tot banken en verzekeraars
als gevolg van de verschillen in de bankenrichtlijn en de verzekeringsrichtlijn,
wordt in artikel 2:428 lid 2 BW de term «beleggingen» gebruikt
in plaats van de term «effecten» uit artikel 2:416 lid 2 BW.Artikelen 429 en 430Deze artikelen geven voorschriften voor de categorisering van de balansposten
van verzekeraars. Artikel 2:429 lid 1 BW schrijft de afzonderlijke activaposten
voor. Aan dit lid wordt een nieuw onderdeel g toegevoegd dat het mogelijk
maakt afgeleide financiële instrumenten afzonderlijk op de balans op
te nemen. Door het toestaan van waardering tegen de actuele waarde voor afgeleide
instrumenten moeten deze immers op de balans worden opgenomen. Om dezelfde
reden wordt aan lid 2, waarin de afzonderlijke passivaposten worden benoemd,
een nieuw onderdeel i toegevoegd.Lid 1 schrijft daarnaast voor dat onder de activa de beleggingen afzonderlijk
worden opgenomen (onderdeel b). Artikel 2:430 BW geeft vervolgens een nadere
categorisering van de beleggingen. Om een gedifferentieerde benadering van
de in artikel 2:430 leden 1, onderdelen a (terreinen en gebouwen) en c (overige
financiële beleggingen), en 4, onderdelen a tot en met g (de afzonderlijke
posten van de overige financiële beleggingen) genoemde beleggingen mogelijk
te maken, wordt aan dit artikel een nieuw lid 6 toegevoegd. De beleggingen
genoemd in onderdeel b (beleggingen in groepsmaatschappijen en deelnemingen)
kunnen op grond van artikel 2:428 lid 2 BW niet gedifferentieerd worden benaderd;
dergelijke beleggingen gelden als vaste activa. Het nieuwe lid 6 van artikel
2:430 BW schrijft voor dat indien een verzekeraar de beleggingen gedifferentieerd
wenst te waarderen, op de balans onderscheid wordt gemaakt tussen vaste beleggingen,
beleggingen die behoren tot de handelsportefeuille en beleggingen die beschikbaar
zijn voor verkoop (available for sale). Op deze
wijze wordt de volgens IAS 39 gehanteerde verdeling van beleggingen
ook mogelijk voor verzekeraars. Overigens blijft het algemene beginsel uit
artikel 2:385 lid 1 BW van toepassing.Artikel 2:429 BW bepaalt dat indien toepassing is gegeven aan artikel
2:430 lid 6 BW het onderscheid ook wordt gemaakt in de balanspost beleggingen
als bedoeld in artikel 2:429 lid 1, onderdeel b, BW.Artikel 438Dit artikel geeft onder meer in lid 4 regels over de methode van resultaatbepaling
met betrekking tot waardestijgingen van beleggingen die tegen de actuele waarde
worden gewaardeerd. In de praktijk gebruiken verzekeraars diverse methoden.
De toevoeging in artikel 2:390 lid 3 BW dat de herwaarderingsreserve op individuele
basis moet worden bijgehouden en dat de gehele herwaarderingsreserve als niet-uitkeerbare
reserve is te bestempelen, en de regels ten aanzien van de methoden van resultaatbepaling
in de IAS 39-richtlijn maken een aanvulling op artikel 2:438 BW noodzakelijk
om het aantal methoden te beperken.Artikel 42quater leden 1 en 2 vierde richtlijn bepaalt dat waardestijgingen
van financiële instrumenten (waaronder beleggingen) die tegen de actuele
waarde worden gewaardeerd, rechtstreeks in de winst- en verliesrekening worden
opgenomen, of, voor zover het geen afgeleide financiële instrumenten
betreft, rechtstreeks als eigen vermogen worden opgenomen in een (herwaarderings-)
reserve. Deze bepalingen worden geïmplementeerd in de artikelen 2:384
lid 7 en 390 lid 1 BW. Artikel 42quater lid 3 vierde richtlijn, dat wordt
geïmplementeerd in artikel 2:390 lid 3 BW, eist bovendien dat, indien
de waardestijging is opgenomen in de herwaarderingsreserve, deze reserve ten
gunste van de winst- en verliesrekening wordt verminderd zodra de waardestijging
is gerealiseerd. Alle in het boekjaar gerealiseerde waardestijgingen moeten
dus in de winsten verliesrekening worden verantwoord.Door het nieuwe artikel 2:390 lid 3 BW kunnen in artikel 2:438 BW nog
slechts beide onder de IAS 39-richtlijn toegestane methoden van resultaatbepaling
tot uiting komen. Dat betekent dat alle in het boekjaar gerealiseerde waardeveranderingen
van beleggingen die tegen de actuele waarde worden gewaardeerd, in de winst-
en verliesrekening moeten worden verantwoord. Dit wordt bewerkstelligd door
toevoeging van het nieuwe lid 5.Artikel 440De verwijzingen in lid 3, onderdeel c, en lid 5, onderdeel b, naar artikel
2:390 lid 3 BW komen naar aanleiding van de wijziging van artikel 2:390 lid
3 BW te vervallen. Dit heeft overigens geen inhoudelijke gevolgen.Artikel 442Lid 3, onderdeel b, van dit artikel bevat een informatieplicht die reeds
gegeven wordt door het nieuwe artikel 2:381b BW. Het is onwenselijk om dezelfde
informatieplicht op meerdere plaatsten in de wet te noemen. Om deze reden
wordt lid 3 herschreven, zodat hierin slechts de informatieplicht die volgt
uit onderdeel a behouden blijft.Artikelen 445 en 446Deze artikelen geven bijzondere regels voor de consolidatie door verzekeraars.
Ten gevolge van de verruimde consolidatieplicht van artikel 2:406 BW kan in
de artikelen 2:445 lid 1 en 2:446 lid 1 BW niet meer slechts worden verwezen
naar groepsmaatschappijen die in de consolidatie worden opgenomen. Ook rechtspersonen
waarop de verzekeraar een potentieel overheersende invloed kan uitoefenen,
moeten immers worden meegeconsolideerd. Daarom wordt in plaats
daarvan de term«maatschappij» gebruikt. Voorts wordt de formulering
van artikel 2:445 lid 1 BW in overeenstemming gebracht met artikel 2:426 lid
1 BW dat dezelfde materie regelt voor banken. Om redenen die zijn toegelicht
bij artikel 2:426 BW moeten banken die in de geconsolideerde jaarrekening
van een verzekeringsmaatschappij worden opgenomen volgens de voorschriften
voor verzekeringsmaatschappijen worden geconsolideerd. Indien dit niet het
door artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht biedt, kunnen banken volgens
afwijkende waarderingsgrondslagen worden geconsolideerd.ARTIKEL IIDit artikel heeft betrekking op het nog in parlementaire behandeling zijnde
wetsontwerp 28 220 over het gebruik van internationale jaarrekeningstandaarden.
Wanneer dat eerder in werking treedt dan het onderhavige wetsvoorstel, moet
de voorgestelde wijziging van artikel 2:362 BW worden aangepast. Doordat wetsvoorstel
28 220 al de laatste zin van artikel 2:362 lid 1 BW schrapt, moet het
eerste onderdeel uit het onderhavige wijzigingsvoorstel van artikel 2:362
lid 1 BW dat dezelfde zin schrapt, vervallen. Alleen de voorgestelde leden
8 en 9 blijven staan, zij zijn gewijzigd ten opzichte van de leden 8 en 9
in wetsvoorstel 28 220. Het tiende lid komt te vervallen, omdat de verplichting
tot vermelding volgens welke standaarden de jaarrekening is opgemaakt, al
in wetsvoorstel 28 220 is opgenomen.ARTIKEL IIIDe regels die uit dit wetsvoorstel voortvloeien zullen voor de eerste
keer van toepassing zijn op de jaarrekening die betrekking heeft op het boekjaar
2005 en die dus in 2006 zal verschijnen.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerDe Minister van Financiën,G. ZalmTransponeringstabelA. Artikelen van het wetsvoorstel en in de Europese maatregelen
(met corresponderende artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn,
bankenrichtlijn en verzekeringsrichtlijn)WetsvoorstelIAS-verordeningIAS 39-richtlijnModerni- serings-richtlijnCorresponderend
met117 lid 5–––– 362 lid 85, onder a en
b––– 362 lid 9–––– 362 lid 10–––– 374 lid 1––1 lid 720 lid 1vierde richtlijn 379 lid 2–––– 381a–1 lid 1–42quinquiesvierde richtlijn  – 2 lid 2, onder b–34 onder 14zevende richtlijn 381b–1 lid 2, onder b–43 lid 1, onder 14 a en bvierde richtlijn  2 lid 2, onder b–34 onder 15zevende richtlijn384 lid 1–1 lid 1–42bis lid 1vierde richtlijn ––1 lid 1242sexiesvierde richtlijn 384 lid 2––1 lid 9, onder a en
b31 lid 1, onder c, onder bb, en lid 1bisvierde richtlijn 384 lid 7–1 lid 1–42quater lid 1vierde richtlijn  ––1 lid 1242 sexies en septiesvierde richtlijn 384 lid 8–1 lid 1–42quater lid 1, onder avierde richtlijn 387 lid 2–––– 389 lid 6–––– 389 lid 8–1 lid 1–42quater lid 1, onder bvierde richtlijn 389 lid 9–––– 390 lid 1–1 lid 1–42quater lid 1, onder a, en lid 2vierde richtlijn390 lid 3–1 lid 1–42quater lid 3vierde richtlijn 391 lid 1––1 lid 1446 lid 1, onder a en bvierde richtlijn  ––2 lid 1036 lid 1zevende richtlijn 391 lid 2–1 lid 4–46 lid 2, onder fvierde richtlijn  –2 lid 3–36 lid 2, onder ezevende richtlijn 391 lid 3––1 lid 1446 lid 1, onder cvierde richtlijn ––2 lid 1036 lid 1zevende richtlijn393 lid 1––1 lid 1751 lid 1vierde richtlijn ––2 lid 1137 lid 1zevende richtlijn393 lid 5––1 lid 1851bis lid 1vierde richtlijn  ––2 lid 1137 lid 2zevende richtlijn 393 lid 6––1 lid 1851bis lid 1, onder c, en lid 2vierde
richtlijn  ––2 lid 1137 lid 2, onder c, en lid 3zevende richtlijn 395 lid 2––1 lid 1649vierde richtlijn 396 lid 5–1 lid 3–44 lid 1vierde richtlijn 397 lid 1–––– 397 lid 7––1 lid 1446 lid 4vierde richtlijn 398 lid 2–––– 398 lid 3––1 lid 2053bisvierde richtlijn  ––2 lid 1238 lid 7zevende richtlijn 398 lid 4–––– 401 lid 2––1 lid 2260vierde richtlijn 406 lid 1––2 lid 11 lid 2zevende richtlijn 406 lid 2  2 lid 11 lid 2zevende richtlijn 406 lid 3––2 lid 614zevende richtlijn 406 lid 4––2 lid 614zevende richtlijn 407 lid 2––2 lid 36 lid 4zevende richtlijn 410 lid 9–––– 411 lid 3–––– 420 lid 3–33 lid 11 lid 1bankenrichtlijn 422 lid 3– ––3 1 lid 11 lid 2, onder b3 lid 1 ––1 lid 1 42quinquies 43
lid 1, onder 14bankenrichtlijn vierde richtlijn
vierde richtlijn 426 lid 1––3 lid 11 lid 1bankenrichtlijn  ––2 lid 11 lid 2zevende richtlijn  ––2 lid 614zevende richtlijn ––3 lid 543 id 2, onder fbankenrichtlijn428 lid 2––4 leden 4 en 546 en 46 bisverzekeringsrl. 429 leden 1–2–1 lid 1–42quater lid 2vierde richtlijn 429 lid 3––4 leden 4 en 546 en 46bisverzekeringsrl.430 lid 6––4 leden 4 en 546 en 46bisverzekeringsrl. 438 lid 5––4 lid 142quater leden 1 en 2vierde richtlijn 440 lid 3–––– 440 lid 5–––– 442 lid 3–––– 445 lid 1–––– 446 lid 1–––– B. Artikelen van de IAS-verordening en in het wetsvoorstelIAS-verordeningWetsvoorstel 5, onder a362 lid 8 5, onder b362 lid 8 9, onder a– 9, onder b–C. Artikelen van de IAS 39-richtlijn (met corresponderende
artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn en bankenrichtlijn) en
in het wetsvoorstelIAS 39-richtlijnCorresponderend met Wetsvoorstel1 lid 142bis lid 1vierde richtlijn384 lid 1  42bis lid 2vierde richtlijnBesluit waardering
activa  42bis lid 3vierde richtlijnBesluit waardering
activa  42bis lid 4vierde richtlijnBesluit waardering
activa  42bis lid 5vierde richtlijn–  42ter lid 1vierde richtlijnBesluit waardering
activa  42ter lid 2vierde richtlijnBesluit waardering
activa  42quater lid 1, onder
avierde richtlijn384 leden 7 en 8 en 390 lid 1  42quater lid 1, onder
bvierde richtlijn384 lid 7 en 389 lid 8 42quater lid 2vierde richtlijn390 lid 1 42quater lid 3vierde richtlijn390 lid 3
en 438 lid 5 42quinquiesvierde richtlijn381a 1 lid 243 lid 1vierde richtlijn381b 1 lid 344 lid 1vierde richtlijn396 lid 5 1 lid 446 lid 2, onder
fvierde richtlijn391 lid 2 1 lid 559 lid 2, onder
a en bvierde richtlijn– 1 lid 661bisvierde richtlijn– 2 lid 129 lid 1zevende richtlijn– 2 lid 234 onder 14 en
15zevende richtlijn381a en 381b (jo 410 lid 1) 2 lid 336 lid 2, onder
ezevende richtlijn391 lid 2 2 lid 450biszevende richtlijn– 31 lid 1bankenrichtlijn420 lid 3 en 422 lid
3D. Artikelen van de moderniseringsrichtlijn (met corresponderende
artikelen uit de vierde richtlijn, zevende richtlijn, bankenrichtlijn en verzekeringsrichtlijn)
en in het wetsvoorstelModerniseringsrichtlijnCorresponderend
met Wetsvoorstel1 lid 12 lid 1vierde richtlijn– 1 lid 24 lid 6vierde richtlijn– 1 lid 38vierde richtlijn– 1 lid 49vierde richtlijn– 1 lid 510vierde richtlijn– 1 lid 610bisvierde richtlijn– 1 lid 720 lid 1vierde richtlijn374 lid 1  20 lid 3vierde richtlijn– 1 lid 822vierde richtlijn– 1 lid 931 lid 1, onder
c, onder bbvierde richtlijn384 lid 2  31 lid 1bisvierde richtlijn384 lid 2 1 lid 1033 lid 1, onder
cvierde richtlijn– 1 lid 1142vierde richtlijn– 1 lid 1242sexiesvierde richtlijn384 lid 1 42septiesvierde richtlijn384 lid 7 1 lid 1343 lid 1, punt
6vierde richtlijn– 1 lid 1446 lid 1, onder
a en bvierde richtlijn391 lid 1 46 lid 1, onder cvierde richtlijn391 lid 3 1 lid 1548vierde richtlijn– 1 lid 1649vierde richtlijn395 lid 2 1 lid 1751 lid 1vierde richtlijn393 lid 1 1 lid 1851bisvierde richtlijn393 leden
5 en 6 1 lid 1953 lid 1vierde richtlijn– 1 lid 2053bisvierde richtlijn398 lid 3 1 lid 2156 lid 1vierde richtlijn– 1 lid 2260vierde richtlijn401 lid 2 1 lid 2361bisvierde richtlijn–2 lid 11 lid 2zevende richtlijn406 lid 1 2 lid 23 lid 1zevende richtlijn– 2 lid 36 lid 4zevende richtlijn407 lid 2 6 lid 5 zevende richtlijn– 2 lid 47 leden 1–3zevende richtlijn–2 lid 511 lid 1, onder
azevende richtlijn– 2 lid 614zevende richtlijn406 leden 3 en 4 2 lid 716 lid 1zevende richtlijn– 2 lid 817 lid 1zevende richtlijn– 2 lid 934zevende richtlijn– 2 lid 1036 lid 1zevende richtlijn391 leden
1 en 3 36 lid 3 zevende richtlijn– 2 lid 1137 lid 1zevende richtlijn393 lid 1 37 lid 2 zevende richtlijn393 leden 5 en 6 37 lid 3 zevende richtlijn393 lid 6 37 lid 4 zevende richtlijn– 2 lid 1238 lid 7zevende richtlijn398 lid 3 3 lid 11 leden 1 en 2bankenrichtlijn420
lid 3, 422 lid 3 en 426 lid 1 3 lid 24bankenrichtlijn– 3 lid 34bisbankenrichtlijn– 3 lid 426bankenrichtlijn– 3 lid 543 lid 2, onder
fbankenrichtlijn426
lid 1 4 lid 11 leden 1 en 2verzekeringsrichtlijn442 lid 3, 445 lid 1 en 446 lid 1 4 lid 24verzekeringsrichtlijn– 4 lid 36verzekeringsrichtlijn– 4 lid 446 leden 5 en
6verzekeringsrichtlijn428 lid 2, 429 lid 3 en 430 lid 6 4 lid 546bisverzekeringsrichtlijn428 lid
2, 429 lid 3 en 430 lid 6 4 lid 6bijlageverzekeringsrichtlijn–XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29737-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl