Wet toezicht Europese subsidies; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27572, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-01-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27572 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamA. ALGEMEEN DEEL1. INLEIDING2. REIKWIJDTE VAN DE MINISTERIËLE BEVOEGDHEDEN3. INHOUD VAN DE MINISTERIELE BEVOEGDHEDENInlichtingenrechtAanwijzingsbevoegdheidVerhaalsrecht4. ALGEMENE BETROKKENHEID DECENTRALE OVERHEDEN5. UITVOERBAARHEID EN HANDHAAFBAARHEID6. DOOR DE REGERING TEN AANZIEN VAN HET WETSVOORSTEL INGEWONNEN
ADVIEZEN6.1 Het advies van het Interprovinciaal Overleg6.2 Het advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten6.3 Het advies van de Unie van Waterschappen6.4 Het advies van de Sociaal-Economische Raad6.5 Het advies van de Algemene RekenkamerB. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 1Artikel 2Artikel 3Artikel 4Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27572Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 572Wet toezicht Europese subsidiesnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGA. ALGEMEEN DEEL1. INLEIDINGTegelijkertijd met dit wetsvoorstel heeft de regering bij de Tweede Kamer
een wetsvoorstel ingediend tot achtste wijziging van de Comptabiliteitswet,
waarmee uitbreiding van de onderzoeksbevoegdheden van de Algemene Rekenkamer
wordt beoogd ten aanzien van de besteding van subsidies die ten laste komen
van de begroting van de Europese Unie.1 De Algemene
Rekenkamer moet daarmee de mogelijkheid krijgen om zo nodig tot op het niveau
van de uiteindelijke ontvanger zelfstandig de rechtmatigheid en doelmatigheid
van de aanwending van EG-subsidies vast te stellen. In het algemeen deel van
de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel voor de achtste wijziging
van de Comptabiliteitswet is uiteengezet dat de centrale overheid voldoende
inzicht dient te hebben of te kunnen verkrijgen in het financiële beheer
van EG-subsidies tot op het niveau van de eindbestemming, opdat aannemelijk
gemaakt kan worden dat de voorgeschreven beheer- en controleprocedures in
Nederland op alle niveaus worden nageleefd. Daarbij is aangegeven dat het
Europeesrechtelijk kader zodanig is, dat de lidstaat wordt aangesproken indien
zich in de betrokken lidstaat door tekortkomingen in de beheer- en controlesystemen
gevallen van fraude en onregelmatigheden voordoen. Deze bijzondere Europeesrechtelijke
aansprakelijkheid van de Staat geldt niet alleen voor tekortkomingen die zich
voordoen op rijksniveau, maar ook voor tekortkomingen die primair toegeschreven
moeten worden aan het niet correct toepassen van het communautaire recht door
decentrale bestuursorganen. Het is daarom van groot belang dat gewaarborgd
wordt dat EG-subsidies rechtmatig en doelmatig worden besteed door alle decentrale
bestuursorganen in Nederland: provincies, gemeenten, gemeenschappelijke regelingen,
overige publiekrechtelijke lichamen (waaronder productschappen en waterschappen)
en zelfstandige bestuursorganen.Uit het systeem van het EG-Verdrag en de daarop betrekking hebbende rechtspraak
blijkt duidelijk dat de lidstaat aansprakelijk is voor schending van het communautaire
recht door alle organen van een lidstaat, zowel door organen van
de centrale overheid als door organen van (territoriaal of functioneel) gedecentraliseerde
overheden.1 Bij een procedure wegens niet-nakoming
van verplichtingen verband houdende met bepalingen van het EG-Verdrag of daarvan
afgeleid communautair recht, is niet relevant welk al dan niet constitutioneel
onafhankelijk orgaan oorzaak van de inbreuk is; een lidstaat kan zich ter
rechtvaardiging van de niet-nakoming niet ten exceptieve beroepen op bepalingen,
praktijken of situaties van zijn nationale rechtsorde. Deze aansprakelijkheid
kan ook gelden voor het handelen van een privaatrechtelijk lichaam, indien
dat in grote mate door de overheid wordt gecontroleerd; een dergelijk lichaam
is volgens het communautaire recht gelijk te stellen met een orgaan van de
centrale overheid.Binnen de nationale verhoudingen beschikken de ministers thans (nog) niet
op alle terreinen over afdoende bevoegdheden om op adequate wijze invulling
te kunnen geven aan de verplichtingen die de Staat jegens de communautaire
instellingen heeft voor de besteding van EG-subsidies door onder meer bestuursorganen
in Nederland.2 Daardoor kunnen de Europese Commissie
en het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen de Nederlandse regering
aansprakelijk stellen voor de gevolgen van tekortschietend handelen van niet
tot de Staat behorende bestuursorganen, zonder dat de regering over voldoende
wettelijke bevoegdheden beschikt om op deze bestuursorganen invloed uit te
oefenen. Er is derhalve sprake van een spanningsveld tussen de door het communautaire
recht bepaalde aansprakelijkheid van de Nederlandse Staat (vertegenwoordigd
door de regering) jegens de Europese Gemeenschappen aan de ene kant, en de
nationale bevoegdheden van de betrokken ministers aan de andere kant. Dit
spanningsveld moet worden weggenomen door het tot stand brengen van nadere
ministeriële bevoegdheden.3In het wetsvoorstel tot achtste wijziging van de Comptabiliteitswet is
naast een controlebevoegdheid voor de Algemene Rekenkamer tezelfdertijd een
parallelle controlebevoegdheid voor de betrokken ministers geformuleerd. Deze
controlebevoegdheid behelst een inlichtingenrecht en de mogelijkheid om controles
ter plaatse alsmede een beoordeling van de werkzaamheden van de ter plaatse
fungerende accountant te verrichten. Zoals in het algemeen deel van de memorie
van toelichting bij dat wetsvoorstel werd uiteengezet, kan niet worden volstaan
met een dergelijke controlebevoegdheid, maar dienen de ministers ook over
verdergaande instrumenten en voorzieningen te beschikken ten aanzien van de
besteding van EG-subsidies in Nederland. Onderhavig wetsvoorstel is gericht
op het creëren van deze instrumenten en voorzieningen.Het feit dat dit wetsvoorstel zich beperkt tot EG-subsidies is gelegen
in enerzijds de gezochte aansluiting bij de achtste wijziging van de Comptabiliteitswet
(die enkel ziet op de besteding van EG-subsidies) en anderzijds de bij de
opstelling van dit wetsvoorstel betrachte voortvarendheid.4 De noodzaak voor een voortvarende aanpak hangt weer samen met de achtste
wijziging van de Comptabiliteitswet: onderzoeksbevoegdheden van de Algemene
Rekenkamer kunnen niet los gezien worden van ministeriële bevoegdheden.
Hierbij is sprake van een principiële samenhang, omdat de bevoegdheden
van de Algemene Rekenkamer om EG-subsidies te onderzoeken de ministeriële
verantwoordelijkheid dienen te volgen.5 De regering
hecht derhalve aan een regeling van ministeriële bevoegdheden betreffende
de besteding van EG-subsidies.Uitgangspunt is dat ministeriële bevoegdheden alleen nodig zijn indien
het EG-subsidies betreft ten aanzien waarvan de Staat aansprakelijk kan worden
gesteld door de instellingen van de Gemeenschappen. Ter voorbereiding
van onderhavig wetsvoorstel heeft een daartoe ingestelde interdepartementale
werkgroep een inventarisatie verricht van de in Nederland eindigende communautaire
geldstromen, de ten aanzien van de besteding daarvan reeds bestaande instrumenten
en voorzieningen die de ministers in hun relatie met EG-subsidieontvangers
hebben om een goede besteding van EG-subsidies te verzekeren, en – ten
slotte – de op dit terrein wenselijk geachte ministeriële bevoegdheden
(in zowel de preventieve als repressieve sfeer). De inventarisatie van bestaande
en wenselijk geachte ministeriële bevoegdheden is verricht langs de lijnen
van het ICCW1-rapport Communautaire
verplichtingen van decentrale overheden. Aan de in het ICCW-rapport
genoemde voorzieningen en maatregelen zijn daarbij die van de ministeriële
bevoegdheid tot het verrichten van controles ter plaatse en het beoordelen
van de werkzaamheden van de ter plaatse fungerende accountant toegevoegd.Het voorliggend wetsvoorstel creëert ministeriële bevoegdheden
teneinde de naleving van communautaire verplichtingen betreffende de rechtmatige
en doelmatige aanwending van EG-subsidies die rusten op bestuursorganen zoveel
mogelijk te waarborgen. Ook op andere gebieden kunnen nadere bevoegdheden
wenselijk zijn in de verhouding tussen de centrale overheid en decentrale
overheden voorzover het communautaire regelgeving betreft. Daarbij gaat het
om het bevorderen c.q. garanderen van de naleving van communautaire verplichtingen
die betrekking hebben op bijvoorbeeld de naleving van de Europese aanbestedingsregels,
zonder dat daarbij EG-subsidies in het geding zijn. Ook op een dergelijk terrein
heeft het proces van Europese integratie belangrijke implicaties voor de organisatie
en het functioneren van het Nederlandse openbaar bestuur. In dat verband zij
gewezen op voornoemd ICCW-rapport Communautaire verplichtingen
van decentrale overheden. De Minister van Justitie heeft dit rapport
op 22 november 1999 mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ter consultatie voorgelegd aan het Interprovinciaal Overleg,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Unie van Waterschappen en de Sociaal-Economische
Raad. Daarnaast bracht de ICER op 6 oktober 2000 op een daartoe strekkend
verzoek van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het
advies De Europese dimensie van toezicht uit.2 Een kabinetsstandpunt over het ICCW-rapport en het ICER-advies –
waarbij de verschillende aspecten in onderlinge samenhang worden beoordeeld –
is in voorbereiding. Daarbij zal in het bijzonder worden bezien welke ministeriële
bevoegdheden op andere terreinen dan EG-subsidies wenselijk en nodig zijn
en in welk wettelijk kader de daartoe benodigde regelgeving tot stand kan
worden gebracht.2. REIKWIJDTE VAN DE MINISTERIËLE BEVOEGDHEDENEvenals de achtste wijziging van de Comptabiliteitswet richt onderhavig
wetsvoorstel zich op die EG-subsidies voor de besteding waarvan de Nederlandse
Staat door de Europese Commissie of het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
aansprakelijk kan worden gesteld. Het gaat er daarbij om dat de Nederlandse
Staat aansprakelijk is, indien zich in Nederland door tekortkomingen in beheer
en controle gevallen van fraude en onregelmatigheden voordoen, niet alleen
indien deze tekortkomingen zich voordoen op rijksniveau, maar ook indien deze
toegeschreven moeten worden aan het niet correct toepassen van het communautaire
recht door bestuursorganen die niet tot de Staat behoren.3 De centrale overheid kan zich bij een niet correcte uitvoering of
handhaving van het communautaire recht door decentrale overheden niet vrijpleiten
door een beroep te doen op de autonomie van deze bestuursorganen.Van belang is dat de op de lidstaat rustende communautaire verplichtingen
ten aanzien van uitvoering, beheer, controle en toezicht verschillen van beleidsterrein
tot beleidsterrein en van regeling tot regeling. Zo kan aan een lidstaat zijn
opgedragen om ten aanzien van EG-subsidies die zonder tussenkomst van de centrale
overheid rechtstreeks aan derden worden uitbetaald, controles te verrichten,
maatregelen te nemen ter voorkoming en bestrijding van onregelmatigheden,
of bepaalde informatie te verstrekken aan de Europese Commissie. Voorts kan
op bepaalde terreinen de minister belast zijn met de aanwijzing van de binnen
Nederland met de uitvoering van de desbetreffende communautaire acties belaste
diensten of organen, of is de minister verantwoordelijk voor de indiening
van een nationaal plan of een nationale aanvraag bij de Commissie.Onder meer de regelgeving betreffende de financiering van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, de regelgeving inzake de toekenning van subsidies uit de structuurfondsen
en de regelgeving ten aanzien van bijstandsverlening op het gebied van transeuropese
netwerken bevatten belangrijke voorschriften betreffende door de lidstaat
te nemen controlemaatregelen, te treffen voorzieningen gericht op het voorkomen
en bestrijden van onregelmatigheden, en verplichtingen inzake het verstrekken
van bepaalde informatie aan de Europese Commissie. Ten aanzien van deze subsidies
is dan ook duidelijk sprake van aansprakelijkheid van de Staat.Het komt echter ook voor dat bedrijven en instellingen door de Europese
Commissie via een aankondiging in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
worden uitgenodigd om rechtstreeks (zonder tussenkomst van de Staat) bij haar
een aanvraag voor financiële steun in te dienen. De desbetreffende sectorale
regelgeving voorziet daarbij vaak niet in nadere verplichtingen van de Staat.
De Commissie sluit alsdan rechtstreeks contracten (overeenkomsten) met begunstigden
in de lidstaten. In dergelijke gevallen is er geen behoefte aan ministeriële
bevoegdheden. Eventuele communautaire aansprakelijkheid betreft dan uitsluitend
de relatie tussen een instelling van de Gemeenschappen en de gesubsidieerde
(bijvoorbeeld een bedrijf). Een voorbeeld van een communautaire geldstroom
waarvoor dit geldt, zijn de subsidies die de Europese Commissie verstrekt
in het kader van het vijfde Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor
activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie.1Gelet op het bovenstaande is besloten de reikwijdte van dit wetsvoorstel
te beperken tot bestuursorganen die EG-subsidies ontvangen dan wel belast
zijn met beheer-, controle- of toezichtstaken ter uitvoering van ten aanzien
van EG-subsidies aan de lidstaat opgelegde communautaire verplichtingen. Voor
de naleving van communautaire verplichtingen door niet-bestuursorganen die
zonder tussenkomst van de Staat rechtstreeks van de Europese Commissie subsidies
ontvangen, is de Staat alleen aansprakelijk indien in de desbetreffende communautaire
regelgeving nadere op de lidstaat rustende verplichtingen zijn geformuleerd.Onderhavig wetsvoorstel hangt samen met titel 4.2 (subsidies) van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb). In de memorie van toelichting bij de Awb2 wordt ingegaan op de verhouding tussen de subsidiebepalingen
van de Awb en het gemeenschapsrecht. Uitgangspunt is dat bestuursorganen,
ook als zij EG-beleid uitvoeren, Nederlandse bestuursorganen blijven, hetgeen
betekent dat op besluiten van deze bestuursorganen de Awb in beginsel van
toepassing is. Tevens wordt aandacht besteed aan de vraag in hoeverre titel
4.2 van de Awb van toepassing kan zijn op subsidies die hun grondslag vinden
in het communautaire recht. Geconcludeerd is dat er – behoudens
een enkel punt – geen reden is EG-subsidies geheel of gedeeltelijk van
de werking van titel 4.2 uit te zonderen. Gezien het voorgaande is derhalve
ook in onderhavig wetsvoorstel het uitgangspunt dat titel 4.2 van de Awb onverkort
van toepassing is op de verhouding tussen de betrokken bestuursorganen.3. INHOUD VAN DE MINISTERIELE BEVOEGDHEDENDit wetsvoorstel voorziet in een wettelijke regeling ter formulering van
een drietal ministeriële bevoegdheden ten aanzien van bestuursorganen:a. een inlichtingenrecht voor de minister en een kennisgevingsplicht voor
het bestuursorgaan;b. de bevoegdheid voor de minister tot het geven van aanwijzingen aan
een bestuursorgaan;c. een verhaalsrecht1 van de Staat op het
bestuursorgaan voorzover de Staat aansprakelijk wordt gesteld voor het niet
of onjuist naleven van communautaire verplichtingen door het bestuursorgaan.Over een al dan niet verantwoord gebruik van de bevoegdheden waarover
de ministers de beschikking hebben, kunnen zij uiteraard door de Staten-Generaal
ter verantwoording worden geroepen.InlichtingenrechtHet inlichtingenrecht van de minister sluit aan bij de achtste wijziging
van de Comptabiliteitswet. Verwezen zij dan ook naar de memorie van toelichting
bij deze wijziging.2 Ten aanzien van het gebruik
van het inlichtingenrecht dient het streven te zijn dat de met de uitvoering
gemoeide kosten (c.q. de beheer- en controlelasten) voor de bestuursorganen
zo veel mogelijk beperkt worden. Dit betekent onder meer dat de minister ter
verkrijging van informatie over de besteding van EG-subsidies zoveel mogelijk
gebruik zal maken van de gegevens die daaromtrent reeds zijn opgenomen in
de jaarstukken van de bestuursorganen alsmede in de bij die jaarstukken behorende
verklaring/verslag van de controlerend accountant. Dit draagt bij aan zo laag
mogelijke administratieve lasten. Indien mogelijk dient verder te worden aangesloten
bij de informatie die het bestuursorgaan al bij de betrokken instelling van
de Gemeenschappen moet aanleveren om in aanmerking te komen voor de gevraagde
EG-subsidie.AanwijzingsbevoegdheidDe aanwijzingsbevoegdheid in dit wetsvoorstel is zodanig geformuleerd
dat daarmee de bevoegdheid tot het geven van een bijzondere aanwijzing wordt
gecreëerd. De aanleiding daartoe zal gelegen zijn in een concreet geval
van verzuim in de nakoming van communautaire verplichtingen door een betrokken
bestuursorgaan dan wel een vermoeden daartoe. Indien de minister daartoe naar
aanleiding van een dreigend verzuim aanleiding ziet, kan deze het betrokken
bestuursorgaan ook vooraf aanwijzingen geven.De beoogde aanwijzingen binden het bestuursorgaan ten aanzien van besteding,
beheer, controle en toezicht met betrekking tot communautaire subsidies. Het
gaat er immers om dat de Staat zo min mogelijk geconfronteerd wordt met claims
van de Europese Commissie en veroordelingen van het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen. Het geven van aanwijzingen zal vooral van belang
zijn indien communautaire regelgeving of nationale regelgeving die strekt
tot uitvoering van communautaire regelgeving – gegeven een
dreigend of geconstateerd verzuim – in een specifiek geval nadere interpretatie
behoeft. Via het uitvaardigen van een aanwijzing kan een minister de mate
van beleidsvrijheid van een bestuursorgaan wat betreft de besteding, het beheer,
de controle en het toezicht betreffende communautaire subsidies beïnvloeden.Het geven van aanwijzingen is niet bedoeld om bestuursorganen te wijzen
op bestaande communautaire regelgeving. Het geven van een aanwijzing veronderstelt
meer dan de simpele constatering dat een bestuursorgaan het geldende recht
dient na te leven. Aanwijzingen moeten bijdragen aan een juiste uitvoering
van communautaire regelgeving en de inachtneming van randvoorwaarden van het
communautaire recht, door het betrokken bestuursorgaan te dwingen deze regelgeving
op een door de centrale overheid aangegeven wijze na te leven onderscheidenlijk
de gestelde randvoorwaarden in acht te nemen.Een aanwijzingsbevoegdheid als preventieve voorziening is mede nodig om
een schending van het communautaire recht – en daarmee het gebruik van
de repressieve bevoegdheid tot verhaal achteraf – te voorkomen. Ook
in het geval dat door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
is geconstateerd dat schending van het communautaire recht heeft plaatsgehad,
is het nodig om via preventieve maatregelen zoals een aanwijzing een tweede
veroordeling door het Hof te voorkomen.Ten aanzien van aspecten van rechtsbescherming die met het geven van een
aanwijzing verband houden, zij erop gewezen dat een aanwijzing als bedoeld
in dit wetsvoorstel een besluit is in de zin van artikel 1:3, eerste lid,
van de Awb (een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende
een publiekrechtelijke rechtshandeling). Derhalve is een aanwijzing vatbaar
voor bezwaar en beroep, conform de bepalingen die de Awb daaromtrent bevat.VerhaalsrechtUitgangspunt voor het introduceren van een verhaals- of regresrecht is,
dat de decentrale overheden binnen Nederland een eigen verantwoordelijkheid
hebben voor de naleving van de op hen rustende communautaire verplichtingen.
Deze verantwoordelijkheid houdt ook in dat de Staat de mogelijkheid moet hebben
de financiële gevolgen van de niet-naleving van communautaire verplichtingen
door decentrale overheden ten laste te laten komen van die decentrale overheden.
Daartoe is een verhaalsrecht nodig.Indien de Europese Commissie van oordeel is dat sprake is van niet-nakoming
van een of meer op de lidstaten rustende communautaire verplichtingen, dan
brengt zij dienaangaande een advies uit. Wanneer de betrokken lidstaat dit
advies niet tijdig opvolgt, kan de Commissie de zaak aanhangig maken bij het
Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (artikel 226 EG-Verdrag).
De lidstaat is gehouden die maatregelen te nemen, welke nodig zijn ter uitvoering
van het arrest van het Hof. Uitvoering van het arrest kan er onder omstandigheden
toe leiden dat moet worden ingegrepen in de autonomie van de decentrale overheden.Indien de lidstaat een arrest van het Hof van Justitie naar het oordeel
van de Commissie niet nakomt, kan de Commissie de zaak opnieuw voor het Hof
brengen. De Commissie vermeldt daarbij het bedrag van de door de betrokken
lidstaat te betalen forfaitaire som of dwangsom die zij in de gegeven omstandigheden
passend acht (artikel 228 EG-Verdrag). Deze geldstraf wordt berekend
aan de hand van vermenigvuldigingscoëfficiënten, waarin onder meer
ernst en duur van de inbreuk tot uitdrukking komen.De niet-naleving van communautaire verplichtingen door bestuursorganen
kan de volgende nadelige financiële gevolgen hebben voor de centrale
overheid:a. het opleggen van een forfaitaire som of dwangsom aan Nederland door
het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, omdat een gesubsidieerde
in gebreke blijft bij de uitvoering van een arrest van het Hof;b. het terugvorderen van bedragen van Nederland, omdat een gesubsidieerde
de gestelde voorwaarden niet heeft nageleefd;c. de weigering voorschotten met Nederland te verrekenen, omdat een gesubsidieerde
bedragen heeft uitgekeerd die hij/zij op de grond van de geldende communautaire
regelgeving niet had mogen uitkeren.Onder nadelige financiële gevolgen dient in dit verband ook een eventuele
verhoging vanwege in rekening gebrachte rente (zoals moratoire interest) te
worden begrepen.Indien deze of andere financiële gevolgen hun oorzaak vinden in een
verzuim ten aanzien van de naleving van communautaire verplichtingen door
een bestuursorgaan, kan de Staat ingevolge dit wetsvoorstel besluiten de door
hem gemaakte kosten, betaalde boetes of anderszins geleden schade op dit bestuursorgaan
te verhalen. Het bestuursorgaan heeft uiteraard de mogelijkheid een en ander
voor de (nationale) bestuursrechter aan te vechten. Dit is van belang omdat
er een spanningsveld zou kunnen ontstaan tussen centrale overheid aan de ene
kant en het betrokken bestuursorgaan aan de andere kant, naar aanleiding van
een mogelijk verschil van mening tussen deze partijen over de wenselijkheid/haalbaarheid
van het aantekenen van beroep door de Staat bij het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen. Bij het betrokken bestuursorgaan zou de indruk kunnen
ontstaan dat de Staat vanwege het hebben van verhaalsrecht het aantekenen
van beroep te snel als kansloos zal beschouwen. Daarom zal verhaal alleen
worden toegepast als onomstotelijk vaststaat dat de Staat gehouden is tot
betaling. Voor een door het Hof van Justitie opgelegde forfaitaire som of
dwangsom betekent dit, dat het Hof in de desbetreffende zaak uitspraak moet
hebben gedaan. Voor een door de Europese Commissie opgelegde boete of anderszins
door de Europese Commissie op Nederland verhaalde bedragen zal sprake moeten
zijn van een besluit tot terugvordering, een besluit tot verrekening van voorschotten,
of een andersoortig besluit, dat onherroepelijk is geworden. De eis dat de
Europese Commissie terzake een formeel besluit genomen moet hebben, staat
overigens los van de vraag of Nederland al dan niet tegen dat besluit in beroep
gaat bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.Van belang is dat soms boetes worden opgelegd of bedragen worden teruggevorderd
waarvan de omvang een geëxtrapoleerd karakter heeft. Dit doet zich voor
bij bijvoorbeeld de toepassing door de Europese Commissie van financiële
correcties op het terrein van de structuurfondsen. De desbetreffende regels
bepalen namelijk dat de Commissie, wanneer een geconstateerd verzuim in de
naleving van beheeren controleprocedures een systematisch karakter vertoont,
de aan de lidstaat op te leggen korting groter kan zijn dan het bedrag dat
rechtstreeks met de ontdekte individuele onregelmatigheid is gemoeid. De Commissie
legt de lidstaat dan een forfaitaire korting op omdat aannemelijk is dat zich
op grotere schaal onregelmatigheden zullen hebben voorgedaan (stelselmatige tekortkoming).1 Een regresactie zoals
in dit wetsvoorstel bedoeld zal niet verder kunnen gaan dan de schade die
in redelijkheid toegerekend kan worden aan nalatig handelen van het betrokken
bestuursorgaan. Het feit dat mogelijk een deel van een aan de Staat opgelegde
korting voor de Staat in de nationale verhoudingen niet verhaalbaar is, toont
overigens (opnieuw) het belang aan dat de Staat heeft bij het bestaan van
een wettelijke titel voor het kunnen uitvaardigen van aanwijzingen. Met dergelijke
aanwijzingen zal de Staat pogen het risico op niet-verhaalbare boetes te minimaliseren.4. ALGEMENE BETROKKENHEID DECENTRALE OVERHEDENDe bevoegdheden die in dit wetsvoorstel worden geformuleerd zouden de
indruk kunnen wekken dat het de regering uitsluitend zou gaan om het in het
leven roepen van eenzijdige verplichtingen van bestuursorganen ten opzichte
van de ministeries (eenrichtingsverkeer). Dat is echter geenszins de bedoeling.
In dat verband zij gewezen op het kabinetsstandpunt van 8 november 1999
naar aanleiding van het advies Wijken of herijken: nationaal
bestuur en recht onder Europese invloed van de Raad voor het openbaar
bestuur (Rob) over de verhouding tussen centrale overheid en decentrale overheden.2 De Rob pleit in zijn advies voor voorzieningen die de
ervaringen van provincies en gemeenten met betrekking tot de uitvoering van
Europese regelgeving en beleid stelselmatig terugkoppelen naar de rijksoverheid,
en stelt dat er voorzieningen moeten worden getroffen voor bestuurlijke medeverantwoordelijkheid
van decentrale overheden bij de implementatie van Europese regelgeving. In
het kabinetsstandpunt over het Rob-advies is naar aanleiding daarvan opgemerkt,
dat in het Bestuursakkoord nieuwe stijl (BANS) van 4 maart 1999 tussen
het Rijk, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) al enkele omgangsregels zijn vastgelegd, waarbij in het bijzonder
de tijdige betrokkenheid bij de voorbereiding, totstandkoming en toepassing
van Europese regelgeving die belangrijke invloed heeft op de andere bestuurslagen
vermelding verdient. De Rob is voorts van mening dat de betrokkenheid van
de decentrale overheden bij de beleidsvorming in de Europese Unie moet worden
vergroot. De regering onderkent de toenemende invloed van Europees beleid
en Europese regels in verschillende sectoren die voor decentrale overheden
van belang zijn. Dit heeft ook geleid tot meer betrokkenheid van decentrale
overheden, zoals bij de voorbereiding van de Nederlandse standpuntbepaling
inzake de structuurfondsverordeningen voor de periode 2000–2006. Ook
is er sedert enkele jaren sprake van een regulier informeel overleg over Europese
aangelegenheden tussen rijksoverheid en vertegenwoordigers van het IPO en
de VNG, het zogenaamde BZK/BuZa/IPO/VNG-overleg. Om de betrokkenheid van en
de informatievoorziening aan de decentrale overheden verder te verbeteren
is in het aangehaalde kabinetsstandpunt aangekondigd dat dit informele BZK/BuZa/IPO/VNG-overleg
(aansluitend bij de afspraken die voortvloeien uit het BANS) zal worden geformaliseerd.
Dit geformaliseerde overleg vindt sinds december 1999 in beginsel maandelijks
plaats. Daarbij worden de voor de decentrale overheden relevante Europese
ontwikkelingen en voorstellen besproken. In vervolg daarop zal een voorstel
van de Europese Commissie dat in betekenende mate gevolgen heeft voor de decentrale
overheden verder bilateraal worden besproken met het IPO en de VNG. Overigens
zal terzake niet alleen overleg gevoerd worden met het IPO en de VNG (als
koepelorganisaties van de territoriaal gedecentraliseerde overheden), maar
zullen ook de vertegenwoordigers van de functioneel gedecentraliseerde overheden –
in het bijzonder de Sociaal-Economische Raad en de Unie van Waterschappen –
betrokken worden bij de voorbereiding, totstandkoming en toepassing van Europese
regelgeving die belangrijke invloed heeft op de bestuursorganen
die zij vertegenwoordigen.15. UITVOERBAARHEID EN HANDHAAFBAARHEIDDe ministers dienen te streven naar een zodanig gebruik van hun bevoegdheden
dat de met de uitvoering gemoeide kosten voor de betrokken bestuursorganen
zo veel mogelijk beperkt blijven. Te dien einde zal de minister ter verkrijging
van informatie over de besteding van EG-subsidies zoveel mogelijk gebruik
maken van de reguliere jaarstukken van de desbetreffende bestuursorganen,
de bij die jaarstukken behorende verklaring/verslag van de ter plaatse werkzame
accountant, en de gegevens die het bestuursorgaan in het kader van subsidie-aanvraag
en -afhandeling al moet verstrekken aan de betrokken instelling van de Europese
Gemeenschappen. Waar mogelijk dient volstaan te worden met het aan het betrokken
ministerie zenden van afschriften van deze documenten. Voor dit doel is in
artikel 2 van het wetsvoorstel een delegatiebepaling opgenomen. Om te voorkomen
dat de informatieplicht per ministerie te veel uiteen gaat lopen en er onvoldoende
op elkaar afgestemde nadere regelingen worden uitgevaardigd, dient, alvorens
van deze bevoegdheid gebruik wordt gemaakt, in voorkomende gevallen overleg
plaats te vinden met andere betrokken ministers. Ook de administratieve last
voor de ministeries moet zoveel mogelijk worden beperkt. Door middel van de
opgenomen delegatiebepaling kan geregeld worden dat voor een ministerie een
geaggregeerde periodieke melding van een intermediaire instantie (zoals bij
SZW de Arbeidsvoorzieningsorganisatie) volstaat, zodat het ministerie vervolgens
niet (ook) de diverse individuele meldingen via de uiteindelijke ontvangers
behoeft vast te leggen.Uit het oogpunt van uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid wordt voorts opgemerkt,
dat het Rijk van de bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing – gelet
op het verstrekkende karakter ervan – met terughoudendheid gebruik zal
maken. Het geven van een aanwijzing ligt slechts in de rede indien de minister
een bestuursorgaan alleen nog met behulp van deze voorziening (als ultimum remedium) kan dwingen tot de naleving van een
communautaire verplichting.Voor zover overigens sprake is van een stijging van de administratieve
lasten voor de betrokken bestuursorganen of de ministeries, is de regering
van oordeel dat deze stijging zich laat rechtvaardigen door het belang dat
de Staat heeft bij een correcte naleving van communautaire verplichtingen
door alle bestuursorganen in Nederland c.q. het voorkomen van schadeclaims
van de instellingen van de Europese Gemeenschappen aan het adres van de Staat.De introductie van het inlichtingenrecht en de aanwijzingsbevoegdheid
leidt tot een grotere ministeriële verantwoordelijkheid voor de rechtmatige
en doelmatige aanwending van EG-subsidies door decentrale bestuursorganen.
Wat betreft het vormgeven aan de nieuwe ministeriële bevoegdheden moet
worden opgemerkt dat het op dit moment niet zo is dat de ministers geen enkele
mogelijkheid zouden hebben om informatie te verkrijgen over of invloed uit
te oefenen op het door de decentrale overheden gevoerde beheer. De beleidsafdelingen
van de betrokken ministeries hebben om te beginnen een belangrijke rol bij
de totstandkoming van bijvoorbeeld de programmeringsdocumenten voor de Nederland
toekomende structuurfondsgelden. Mede in dat verband geeft de betrokken beleidsafdeling,
samen met de directie Financieel-Economische Zaken, de departementale accountantsdienst2 en een eventuele toezichtsdirectie, invulling aan de
beheer-, controle- en toezichtstaken die het desbetreffende ministerie
heeft ten aanzien van de uitvoering van structuurfondsacties in Nederland.
De afspraken met de bij de structuurfondsen betrokken decentrale bestuursorganen
worden vastgelegd in zogeheten decentralisatieconvenanten, waarin de taken
en verantwoordelijkheden van de betrokken ministeries en de desbetreffende
provincies en steden worden beschreven (met inbegrip van de verplichtingen
aangaande informatie-uitwisseling en verantwoording).Gegeven het bovenstaande kan gesteld worden dat ten aanzien van het uitoefenen
van de nieuwe bevoegdheden kan worden aangesloten bij de bestaande praktijk.
Nieuwe structuren of nieuwe afdelingen op de ministeries worden derhalve niet
voorzien.6. DOOR DE REGERING TEN AANZIEN VAN HET WETSVOORSTEL INGEWONNEN
ADVIEZENDe Minister van Financiën heeft op 15 maart 2000 een concept-voorstel
van deze wet ter consultatie voorgelegd aan het Interprovinciaal Overleg,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Unie van Waterschappen, de Sociaal-Economische
Raad en de Algemene Rekenkamer. Afstemming met de vertegenwoordigers van de
provincies, de gemeenten, de waterschappen en de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
was naar het oordeel van de regering geboden omdat de te creëren ministeriële
bevoegdheden hen rechtstreeks aangaan. Het vragen van advies aan de Algemene
Rekenkamer lag volgens de regering in de rede vanwege de samenhang tussen
dit wetsvoorstel en het eerder aan de Algemene Rekenkamer voorgelegde wetsvoorstel
dat ziet op uitbreiding van de onderzoeksbevoegdheden van de Algemene Rekenkamer
inzake de besteding van EG-subsidies (achtste wijziging van de Comptabiliteitswet).16.1 Het advies van het Interprovinciaal Overleg2Het Interprovinciaal Overleg spreekt zijn begrip uit voor de noodzaak
van uitbreiding van ministeriële bevoegdheden aangaande de besteding
van EG-subsidies door decentrale overheden. Het Interprovinciaal Overleg tekent
daarbij wel aan bezwaren te hebben tegen een aantal aspecten van het wetsvoorstel.
Het Interprovinciaal Overleg geeft aan van mening te zijn dat het wetsvoorstel
een eenzijdige strekking heeft, omdat «het uitsluitend ziet op optreden
door de Staat als er sprake is van een, al dan niet vermeend, tekortschieten,
of dreigend tekortschieten, van niet tot de Staat behorende decentrale bestuursorganen».De regering deelt het pleidooi van het Interprovinciaal Overleg voor intensivering
van de betrokkenheid van provincies en gemeenten bij de totstandkoming van
Europese regelgeving die hen aangaat. De regering onderschrijft ten volle
het belang van goede en tijdige informatie-uitwisseling op dit punt, zodat
in de desbetreffende regelgeving optimaal rekening wordt gehouden met zowel
de bij de provincies en gemeenten aanwezige kennis over de activiteiten waar
de EG-subsidies zich op richten, als met de mogelijkheden en onmogelijkheden
van het provinciale en gemeentelijke bestuursinstrumentarium. Uitvoerbaarheid
en handhaafbaarheid zijn ook voor de regering belangrijke toetsingscriteria
bij de beoordeling van Europese regelgeving en de regering deelt het standpunt
van het Interprovinciaal Overleg dat decentrale expertise daaromtrent optimaal
moet worden benut.De regering ondersteunt de oproep van het Interprovinciaal Overleg om
ook op decentraal niveau de parate en operationele kennis van de inhoud en
de handhaving van EG-regels te bevorderen. De inspanningen gericht op
het in het leven roepen van een kenniscentrum voor Europees recht en decentrale
overheden, waarnaar het Interprovinciaal Overleg verwijst, juicht de regering
van harte toe.6.2 Het advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten1De Vereniging van Nederlandse Gemeenten geeft in haar advies aan dat zij
begrip heeft voor de voorgestane uitbreiding van ministeriële bevoegdheden
aangaande de besteding van EG-subsidies door decentrale overheden. De Vereniging
van Nederlandse Gemeenten stelt daarbij onder meer met een aanwijzingsbevoegdheid
als zodanig geen moeite te hebben en zij geeft aan dat de vestiging van een
verhaalsrecht haar als juist voorkomt. Zonder de noodzaak van het wetsvoorstel
in twijfel te trekken, plaatst de Vereniging van Nederlandse Gemeenten wel
een aantal opmerkingen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten geeft aan
van mening te zijn dat er een «in principe limitatieve opsomming»
zou moeten komen van de subsidieregelingen die onder de werking van het wetsvoorstel
vallen. Daardoor moet duidelijk worden, zo betoogt zij, voor welke EG-subsidies
de in het wetsvoorstel geformuleerde inlichtingenplicht geldt.De regering begrijpt de wens van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
om te beschikken over een limitatieve lijst van EG-subsidies waarop het wetsvoorstel
betrekking heeft. Het wetsvoorstel richt zich – zoals eerder in deze
memorie van toelichting is aangegeven – op die EG-subsidies voor de
besteding waarvan de Staat door de Europese Commissie of het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen aansprakelijk kan worden gesteld. Daarover
lijken de regering begripsmatig geen misverstanden mogelijk.Zoals eerder in deze memorie van toelichting is aangegeven bevat onder
meer de regelgeving betreffende de financiering van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, de regelgeving inzake de toekenning van subsidies uit de structuurfondsen
en de regelgeving ten aanzien van bijstandsverlening op het gebied van transeuropese
netwerken verplichtingen voor de correcte naleving waarvan de Staat aansprakelijk
kan worden gesteld. Deze drie geldstromen vallen derhalve onder de werking
van het wetsvoorstel. Als voorbeeld van een regeling waarvoor géén
nadere verplichtingen voor de lidstaat in de desbetreffende communautaire
regelgeving zijn geformuleerd, zijn de subsidies genoemd die de Europese Commissie
(zonder tussenkomst van de Staat) verstrekt in het kader van het vijfde Kaderprogramma
van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek,
technologische ontwikkeling en demonstratie.Bovenstaande opsomming is inderdaad niet limitatief. Anderzijds is het
wel zo dat de genoemde vier geldstromen meer dan 90% uitmaken van alle in
Nederland terechtkomende EG-subsidies. De veelheid aan resterende EG-subsidies
betreft derhalve een beperkt financieel belang. Het is moeilijk om vanuit
het Rijk een uitputtende opsomming te geven van al die overige bij Nederlandse
instanties terechtkomende subsidies. Het gaat daarbij om uiteenlopende terreinen
zoals energie, milieu, onderwijs, geneeskunde en volksgezondheid, cultuur,
sociaal beleid, telematicasystemen, informatie- en communicatietechnologieën,
industrie, consumentenbeleid etc. Veelal betreft het hier subsidies die rechtstreeks
door de Europese Commissie worden uitbetaald aan decentrale bestuursorganen
of private organisaties (bedrijven en instellingen). De Europese Commissie
stelt het Rijk niet in kennis van de uitbetaling van deze gelden. Juist omdat
het Rijk informatie daaromtrent ontbeert, bevat het wetsvoorstel de bepaling
dat het betrokken bestuursorgaan de minister daarvan in kennis stelt. Praktisch
gezien lijkt het meer in de rede te liggen dat de decentrale
bestuursorganen die EG-subsidies ontvangen zelf het initiatief nemen om te
komen tot de opstelling van een lijst van subsidieregelingen. Desgewenst is
de regering overigens gaarne bereid om, bijvoorbeeld een jaar na inwerkingtreding
van deze wet, een overzicht op te stellen van alle tot op dat moment bij het
Rijk aangemelde subsidieregelingen.Bij de visie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ten aanzien van
het verhaalsrecht tekent de regering het volgende aan. Het uitgangspunt dient
te zijn dat de decentrale overheden een eigen verantwoordelijkheid hebben
voor de naleving van de op hen rustende communautaire verplichtingen. De regering
is van oordeel dat van decentrale bestuursorganen verwacht mag worden dat
zij deze verplichtingen correct naleven, ook zonder een voorafgaande aanwijzing
van het Rijk terzake.6.3 Het advies van de Unie van Waterschappen1De Unie van Waterschappen stelt in algemene zin te kunnen instemmen met
het wetsvoorstel. Zij geeft aan twee kanttekeningen bij het wetsvoorstel te
plaatsen.De Unie van Waterschappen geeft aan dat het voor de waterschappen, om
adequaat te kunnen inspelen op Europese ontwikkelingen op het vlak van communautaire
regelgeving, van belang is om tijdig informatie en kennis te verkrijgen via
de desbetreffende vakdepartementen. De regering onderschrijft het belang dat
de Unie van Waterschappen toekent aan een adequate en tijdige informatievoorziening
over (nieuwe) Europese regelgeving.2 In paragraaf 4
van deze memorie van toelichting wordt aandacht besteed aan de communicatie
tussen het Rijk en decentrale bestuursorganen. Naar aanleiding van het commentaar
van het Interprovinciaal Overleg is daar reeds aandacht aan besteed. Daaraan
zij toegevoegd, dat het bij informatie-uitwisseling niet alleen gaat om betrokkenheid
van territoriaal gedecentraliseerde overheden (provincies en gemeenten), maar
ook om betrokkenheid van de functioneel gedecentraliseerde overheden, zoals
waterschappen en productschappen.In haar reactie geeft de Unie van Waterschappen voorts aan dat het zaak
is dat de door de ministers van de waterschappen verlangde informatie wordt
afgestemd op de informatie die door de waterschappen reeds moet worden geleverd
aan de instanties van de Europese Gemeenschappen. De regering is met de Unie
van Waterschappen van oordeel dat het streven moet zijn de administratieve
lasten van informatieverstrekking door de waterschappen en andere bestuursorganen
zo beperkt mogelijk te houden.6.4 Het advies van de Sociaal-Economische Raad3In zijn advies gaat de Sociaal-Economische Raad in op de gevolgde procedure,
deregulering en vermindering van administratieve-lastendruk, de algemene betrokkenheid
van decentrale overheden, de introductie van een aanwijzingsbevoegdheid en
het verhaalsrecht.Bij de Sociaal-Economische Raad leven twijfels ten aanzien van de vraag
of de gevolgde procedure niet te zeer ten koste zou gaan van de benodigde
zorgvuldigheid. De regering merkt naar aanleiding hiervan het volgende op.
Op onderhavig terrein is sprake van intensieve interdepartementale contacten
tussen alle betrokken ministeries, zodat een gecoördineerde en coherente
standpuntbepaling is gegarandeerd. De vrees van de Sociaal-Economische Raad
dat het scenario dreigt dat met onderhavig wetsvoorstel «door de achterdeur»
voorzieningen worden binnengehaald, terwijl de discussie «aan
de voordeur» nog gaande is, acht de regering niet terecht. In het kabinetsstandpunt
over de uitbreiding van de onderzoeksbevoegdheden van de Algemene Rekenkamer,
dat de Minister van Financiën op 16 juli 1999 aan de voorzitter
van de Tweede Kamer zond, was al aangegeven dat er meerdere studies zijn die
aanknopingspunten bieden voor het nemen van initiatieven inzake het creëren
van nadere ministeriële bevoegdheden.1 In
dat verband kunnen genoemd worden het advies Wijken of
herijken: nationaal bestuur en recht onder Europese invloed van de
Raad voor het openbaar bestuur, het ICCW-rapport Communautaire
verplichtingen van decentrale overheden, en het advies De Europese dimensie van toezicht van de ICER.2 In het kabinetsstandpunt van 16 juli 1999 is gewezen op de duidelijke
relatie c.q. verwantschap die dienaangaande bestaat. Mede op basis van de
uitkomsten van de consultatieronde over het ICCW-rapport wordt thans gewerkt
aan de opstelling van een kabinetsstandpunt waarbij de verschillende aspecten
in onderlinge samenhang worden bezien. De interdepartementale afstemming en
coördinatie verzekert daarbij – zoals gezegd – dat er sprake
is van één samenhangend proces van afweging en standpuntbepaling.
De opstelling van voorliggend wetsvoorstel is volledig in dat proces opgenomen;
het maakt er integraal onderdeel van uit.Voorts is de regering het met de Sociaal-Economische Raad eens dat het
streven moet zijn dat zowel de Algemene Rekenkamer als de betrokken ministers
zodanig gebruik maken van hun bevoegdheden, dat de met de uitvoering gemoeide
kosten voor de gecontroleerde bestuursorganen en bedrijven zo veel mogelijk
beperkt worden. Het uitgangspunt moet daarbij ook zijn dat de Algemene Rekenkamer
niet onnodig werkzaamheden gaat herhalen, die door departementale of andere
accountants al zijn verricht.Met de Sociaal-Economische Raad is de regering voorstander van het optimaal
betrekken van decentrale overheden bij de totstandkoming van Europese regelgeving
die voor hen gevolgen heeft. De Sociaal-Economische Raad wijst erop dat het
Rijk niet alleen contact moet zoeken met het Interprovinciaal Overleg en de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, maar ook met de vertegenwoordigers van
de functioneel gedecentraliseerde overheden, zoals de Sociaal-Economische
Raad. De regering deelt deze oproep.Ten aanzien van de introductie van een aanwijzingsbevoegdheid deelt de
regering het pleidooi van de Sociaal-Economische Raad dat het Rijk in eerste
instantie gebruik dient te maken van meer ondersteunend bedoelde, niet verplichtende
«richtingaanwijzers». De regering is niet uit op het creëren
van eenrichtingsverkeer. De bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing zal
voorts met terughoudendheid worden gebruikt. Pas wanneer de door de Sociaal-Economische
Raad bedoelde «richtingaanwijzers» (zoals voorlichting, advisering,
gedragscodes, afspraken over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden,
overleg etc.) niet leiden tot de gewenste uitkomst, zal het geven van een
aanwijzing in overweging worden genomen. In het licht van een zorgvuldige
besluitvorming en om onnodig gebruik van de aanwijzingsbevoegdheid te voorkomen,
is in het wetsvoorstel de bepaling opgenomen dat geen aanwijzing zal worden
gegeven dan nadat het bestuursorgaan in de gelegenheid is gesteld het verzuim
te herstellen dan wel maatregelen heeft kunnen treffen een dergelijk verzuim
te voorkomen (artikel 3, tweede lid). Dit laatste zal echter niet in alle
gevallen mogelijk zijn. Verder geldt dat de aanleiding tot het geven van een
bijzondere aanwijzing moet zijn gelegen in een concreet geval van verzuim
in de nakoming van communautaire verplichtingen door een bestuursorgaan dan
wel een vermoeden daartoe. Juist omdat sprake moet zijn van een concreet aanwijsbaar
geval van een geconstateerd of dreigend verzuim, is de regering van mening
dat een bijzondere aanwijzing minder diep ingrijpt in de eigen
bevoegdheden van een decentrale overheid dan een algemene aanwijzing.De regering is het ten aanzien van de introductie van een verhaalsrecht
met de Sociaal-Economische Raad eens dat er een spanningsveld zou kunnen ontstaan
tussen centrale overheid en decentrale overheid, namelijk wanneer er verschil
van mening is tussen deze partijen over de wenselijkheid/haalbaarheid van
het aantekenen van beroep door de Staat bij het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen. Mede daarom is in het wetsvoorstel aangegeven dat verhaal
alleen zal worden toegepast als onomstotelijk vaststaat dat de Staat gehouden
is tot betaling van een boete.6.5 Het advies van de Algemene Rekenkamer1Het commentaar van de Algemene Rekenkamer concentreert zich voornamelijk
op het doel en de reikwijdte van het wetsvoorstel en op de omvang van de ministeriële
verantwoordelijkheid.Zoals de regering al aangaf in haar reactie2
op het advies van de Algemene Rekenkamer3 inzake
het voorstel van wet tot achtste wijziging van de Comptabiliteitswet,4 bestrijdt de regering de stelling dat een minister verantwoordelijkheid
draagt voor de nationale uitvoering van EU-beleid door alle actoren die daar
in de lidstaat bij betrokken zijn. De nationaal-staatsrechtelijke ministeriële
verantwoordelijkheid voor het handelen van derden wordt naar het oordeel van
de regering bepaald door de bevoegdheden die de minister jegens de betrokken
derden heeft. Heeft de minister geen bevoegdheid, dan is er niets waarover
de minister zich tegenover de Staten-Generaal zou kunnen verantwoorden (afgezien
van de vraag waarom hij of zij niet een wetsvoorstel aanhangig heeft gemaakt
om voor zichzelf bevoegdheden te creëren). De Europeesrechtelijke aansprakelijkheid
van de Staat jegens de instellingen van de Gemeenschappen staat principieel
los van de nationaal-staatsrechtelijke verantwoordelijkheid van de minister
jegens de Staten-Generaal.De Algemene Rekenkamer geeft aan dat verzekerd zou moeten worden «dat
de desbetreffende minister periodiek aan de Staten-Generaal rapporteert of
de besteding van EU-gelden op sectorniveau recht- en doelmatig geschiedt en
dat het financieel beheer van die publieke middelen ordelijk en controleerbaar
is». Daarover merkt de regering het volgende op. Het in artikel 2 van
dit wetsvoorstel bedoelde informatierecht van de minister c.q. de kennisgevingsplicht
van de desbetreffende bestuursorganen aan de minister zal bijdragen aan een
beter inzicht op departementaal niveau in de omvang en de besteding van communautaire
geldstromen. Informatieverschaffing daarover aan de Staten-Generaal staat
op zich echter los van de bevoegdheden die dit wetsvoorstel formuleert. Een
belangrijk onderdeel bij het verschaffen van informatie aan de Staten-Generaal
betreft prestatiegegevens en kengetallen. Op dat terrein kan worden aangesloten
bij de acties die bij de ministeries in gang zijn gezet naar aanleiding van
het verzoek dat eerder is gedaan door de door de Tweede Kamer ingestelde werkgroep-Van
Zijl om te komen tot de opname van prestatiegegevens en kengetallen in de
departementale verantwoordingen.5B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 1Dit artikel bevat drie definitiebepalingen. Onze Minister is gedefinieerd
als «Onze Minister wie het aangaat». Aangezien er op vele beleidsterreinen
EG-subsidies worden verstrekt, zijn meerdere ministers betrokken bij het toezicht
op EG-subsidies. Aanknopingspunt terzake zal dan ook moeten zijn, dat de minister
wie het aangaat de minister is die in nationaal verband verantwoordelijk is
op het beleidsterrein ten aanzien waarvan de EG-subsidie is verstrekt. In
voorkomende gevallen kunnen dit ook meerdere ministers zijn.De definitie van «EG-subsidie» komt deels voort uit titel
4.2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Het begrip «subsidie»
in het algemeen is omschreven in artikel 4:21, eerste lid: de aanspraak op
financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op
bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het
bestuursorgaan geleverde goederen of diensten. Verder is aansluiting gezocht
bij artikel 4:23, derde lid, onder b, dat ziet op rechtstreeks door een instelling
van de Europese Gemeenschappen verstrekte subsidies (hieronder vallen ook
leningen). Hieraan is toegevoegd de zinsnede «voorzover uit deze aanspraak
verplichtingen voortvloeien welke bij of krachtens de oprichtingsverdragen
van de Europese Gemeenschappen op de Staat rusten», waarbij met Europese
Gemeenschappen wordt gedoeld op de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal,
de Europese Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie.1 Deze zinsnede, die een beperking van het begrip subsidie
behelst zoals dat in de Awb wordt gehanteerd, is noodzakelijk aangezien het
de bedoeling van dit wetsvoorstel is om alleen bevoegdheden te creëren
indien de Staat aansprakelijk kan worden gesteld voor een verzuim van een
bestuursorgaan.Overeenkomstig de Awb wordt ten aanzien van het begrip «subsidie»
uitgegaan van de aanspraak op financiële middelen omdat er een tijdsverschil
kan bestaan tussen het tijdstip waarop er een aanspraak krachtens Europees
recht wordt gevestigd en het tijdstip waarop de financiële middelen worden
verstrekt. Het komt ook voor dat een aanspraak wordt gevestigd onder bepaalde
voorwaarden (bijvoorbeeld ten aanzien van landbouwsubsidies). Deze voorwaardelijke
aanspraak houdt in dat gelden pas worden verstrekt na het verstrijken van
een bepaalde periode en nadat aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Dit wetsvoorstel
moet toepassing vinden vanaf het moment dat de aanspraak is gevestigd, omdat
vanaf dat moment ook aan de communautaire verplichtingen moet worden voldaan.
Voorts worden ook die gevallen waarin garanties worden verstrekt, op deze
wijze gedekt door het begrip EG-subsidie.Door middel van de termen «rechtstreeks of middellijk» wordt
aangegeven dat dit wetsvoorstel niet alleen ziet op die situaties waarin een
bestuursorgaan rechtstreeks een subsidie ontvangt van een instelling van de
Gemeenschappen, maar ook op situaties waarin de EG-subsidie door tussenkomst
van een bestuursorgaan wordt verstrekt. In beginsel kunnen drie verschillende
situaties worden onderscheiden. Ten eerste, de situatie dat een bestuursorgaan
de subsidie zelf ontvangt en deze ook zelf aanwendt. Ten tweede komt het voor
dat een bestuursorgaan een subsidie ontvangt om deze vervolgens door te sluizen
naar andere bestuursorganen of andere rechts- of natuurlijke personen.2 Ten slotte kan het voorkomen dat een bestuursorgaan
belast is met beheer, controle of toezicht ten aanzien van een EG-subsidie,
zonder zelf deze subsidiegelden te ontvangen. Zowel het bestuursorgaan dat
verantwoordelijk is voor de verdeling van de EG-subsidie of anderszins
belast is met beheer, controle en toezicht, als het bestuursorgaan dat uiteindelijk
de feitelijke ontvanger is, valt dus onder de werking van dit wetsvoorstel.Dit wetsvoorstel bevat zowel de termen beheer, controle als toezicht.
In de praktijk is het moeilijk om een onderscheid aan te geven tussen bijvoorbeeld
controle en toezicht. In de Europese regelgeving worden deze termen vaak door
elkaar gebruikt. Er is daarom voor gekozen om in dit wetsvoorstel beide termen
te gebruiken, opdat de verschillende taken en verplichtingen door dit wetsvoorstel
in ieder geval gedekt zijn.Een betrokken bestuursorgaan wordt gedefinieerd als een niet tot de Staat
behorend bestuursorgaan (in de zin van artikel 1:1 van de Awb) dat een EG-subsidie
ontvangt, dan wel belast is met aan de lidstaat bij of krachtens de oprichtingsverdragen
van de Europese Gemeenschappen opgelegde verplichtingen aangaande beheer,
controle of toezicht ten aanzien van EG-subsidies. Naast provincies, gemeenten,
productschappen, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen gaat het daarbij
vooral om zelfstandige bestuursorganen met een eigen (publiekrechtelijke dan
wel privaatrechtelijke) rechtspersoonlijkheid. Er zijn ook ontvangers van
EG-subsidies die geen bestuursorgaan zijn, maar deze vallen buiten de werking
van onderhavig wetsvoorstel, aangezien de Staat alleen aansprakelijk is voor
de niet-naleving van communautaire verplichtingen door bestuursorganen.Artikel 2Dit artikel bevat het recht van de minister op systematische informatieverstrekking
door het bestuursorgaan en het recht om desgevraagd nadere inlichtingen in
te winnen. De verplichting om systematisch informatie te verstrekken over
een bepaald aangelegenheid vergt voor wat betreft gemeenten en provincies
op grond van artikel 119, eerste lid, van de Gemeentewet respectievelijk artikel
117, eerste lid, van de Provinciewet, een wettelijke grondslag, die in dit
artikel wordt geboden. De mogelijkheid van de minister om desgevraagd nadere
inlichtingen in te winnen bestaat voor wat betreft gemeenten en provincies
ook reeds op grond van artikel 118 van de Gemeentewet respectievelijk artikel
116 van de Provinciewet. Opnemen van deze mogelijkheid is echter toch nodig
omdat dit wetsvoorstel ook van toepassing is op andere dan gemeentelijke en
provinciale bestuursorganen.Het inlichtingenrecht en periodieke verslaglegging zijn voorzieningen
met behulp waarvan de centrale overheid de eventuele niet-naleving van communautaire
verplichtingen door decentrale overheden op het spoor kan komen. Ook indien
reeds wordt vermoed dat het communautaire recht in specifieke gevallen niet
wordt nageleefd of de randvoorwaarden in specifieke gevallen niet in acht
worden genomen door een decentrale overheid, is een wettelijk inlichtingenrecht
van de minister noodzakelijk om zich een goed beeld te kunnen vormen van het
betrokken geval. Op basis van de verkregen informatie kan dan door de centrale
overheid worden bezien of andere instrumenten moeten worden ingezet om de
naleving van communautaire verplichtingen door decentrale overheden te verzekeren.Het eerste lid bevat een plicht voor het bestuursorgaan om de minister
actief te informeren. Om de minister inzicht te geven in de EG-subsidies,
moet deze in ieder geval weten wie er EG-subsidie ontvangt en om welke bedragen
het gaat. Dat is echter niet voldoende, ook inzicht in de aard en omvang van
de activiteiten waarvoor subsidie wordt verleend en de door het bestuursorgaan
na te leven voorwaarden zijn voor de minister van belang, wil
deze in staat kunnen zijn te voorkomen dat de voorwaarden niet nageleefd worden
en de Staat daarvoor aansprakelijk wordt gesteld.Het tweede lid is opgenomen teneinde de minister in staat te stellen ook
op regelmatige basis inzicht te kunnen krijgen in de wijze van besteding van
de EG-subsidie dan wel in de wijze waarop met beheer, controle en toezicht
met betrekking tot de EG-subsidie wordt omgegaan. Via jaarlijkse verslaglegging
kan de minister zich een structureel beeld vormen van de naleving van een
communautaire verplichting door een decentrale overheid. Overigens dient er
op te worden gewezen dat in de Nederlandse verhoudingen het toezicht op de
rechtmatige en doelmatige besteding van gelden wat betreft gemeenten en provincies
zoveel mogelijk ook binnen deze organen plaatsvindt. Momenteel worden in dit
kader verbeteringen op gemeentelijk en provinciaal niveau voorbereid. Voor
de formulering «beheer, controle of toezicht» is gekozen, omdat
de betrokken bestuursorganen, indien zij subsidie ontvangen van een instelling
van de Europese Gemeenschappen, doorgaans bevoegdheden op deze gebieden hebben.
Inzicht in deze bevoegdheden is relevant voor de minister om te kunnen beoordelen
of op een juiste wijze invulling wordt gegeven aan de communautaire verplichtingen.Er zijn situaties denkbaar waarin de minister aanvullende informatie nodig
heeft teneinde te kunnen beoordelen of voldaan wordt aan de communautaire
verplichtingen. Daarom is in het derde lid de bevoegdheid opgenomen voor de
minister om te verzoeken om nadere inlichtingen (passieve informatieplicht).Artikel 3De ratio van de in dit artikel opgenomen aanwijzingsbevoegdheid voor de
minister is meervoudig. Ten eerste moet worden voorkomen dat een bestuursorgaan
niet (meer) voldoet aan de gestelde voorwaarden, daarmee de aanspraak op de
EG-subsidie verspeelt en vervolgens de subsidie terug moet betalen waarvoor
de Staat aansprakelijk wordt gesteld. Ten tweede moet de minister een aanwijzingsbevoegdheid
hebben indien de situatie zich zou voordoen dat een bestuursorgaan een maatregel
van de Europese Commissie niet opvolgt of een arrest van het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen niet naleeft. In deze situatie kan namelijk
de Commissie of het Hof aan de Staat een korting, forfaitaire som of dwangsom
opleggen. Ten slotte kan het geven van aanwijzingen aan decentrale overheden
over de taakuitoefening van belang zijn indien communautaire regelgeving of
nationale regelgeving die strekt tot uitvoering van communautaire regelgeving
in een specifiek geval interpretatie behoeft.Deze bevoegdheid moet vooral worden gezien als een beleidsinstrument ter
bevordering en bescherming van nationale belangen. Terzake is een slagvaardig
beleid noodzakelijk; de minister moet preventief kunnen ingrijpen. Derhalve
dient van deze bevoegdheid niet alleen gebruik te kunnen worden gemaakt wanneer
het bestuursorgaan in verzuim is ten aanzien van de nakoming van communautaire
verplichtingen, maar ook in een eerdere fase, namelijk wanneer een dergelijk
verzuim dreigt te ontstaan.Toepassing van deze bevoegdheid betekent dat wordt ingegrepen in de autonomie
van decentrale overheden. Deze bevoegdheid staat echter niet op zichzelf;
in de Wet op de Ruimtelijke Ordening bijvoorbeeld is aan de minister de bevoegdheid
gegeven aan provincies en gemeenten aanwijzingen te geven op het gebied van
de ruimtelijke ordening en vaststelling van streek- en bestemmingsplannen
(artikelen 6 en 37). Ook de Wet milieubeheer kent de ministeriële
bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing (artikel 8.27). De autonomie
van lagere overheden is dan ook niet absoluut. Aansprakelijkheid van de Staat
voor verzuim van bestuursorganen op gebieden waarop de minister geen bevoegdheden
bezit is dusdanig onwenselijk dat aanleiding bestaat om de autonomie van decentrale
overheden terzake aan grenzen te binden.Het doel van het geven van aanwijzingen is betrokken bestuursorganen te
dwingen de desbetreffende regelgeving op een door de centrale overheid aangegeven
wijze na te leven onderscheidenlijk de randvoorwaarden in acht te nemen. Op
deze wijze wordt bijgedragen aan een juiste uitvoering van communautaire regelgeving.Van de bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing zal vanzelfsprekend,
gelet op het verstrekkende karakter ervan, met terughoudendheid gebruik worden
gemaakt. Aanwending van deze bevoegdheid ligt slechts in de rede indien de
minister de bestuursorganen alleen nog met behulp van deze voorziening –
als ultimum remedium – kan dwingen tot de
naleving van communautaire verplichtingen bij de uitoefening van hun taak.In het licht van een zorgvuldige besluitvorming en om onnodig gebruik
van de aanwijzingsbevoegdheid te voorkomen, is in het tweede lid is opgenomen
dat van dit instrument geen gebruik mag worden gemaakt dan nadat het bestuursorgaan
in de gelegenheid is gesteld het verzuim te herstellen dan wel maatregelen
heeft getroffen een dergelijk verzuim te voorkomen. Dit laatste zal echter
niet in alle gevallen mogelijk zijn.Het spreekt voor zich dat het betrokken bestuursorgaan verplicht is een
aanwijzing als bedoeld in het eerste lid op te volgen. Het bestuursorgaan
heeft dan ook niet de mogelijkheid zich aan deze aanwijzing te onttrekken
en is verplicht te handelen overeenkomstig de gegeven aanwijzing.Een verdergaande aanwijzingsbevoegdheid dan die welke in dit artikel is
omschreven, kan desgewenst worden geregeld door het opnemen van daartoe strekkende
bepalingen in bijzondere wet- en regelgeving. Het algemeen kader dat dit wetsvoorstel
beoogt te creëren biedt een minimum. Het wetsvoorstel laat ruimte voor
maatwerk in specifieke wet- en regelgeving op terreinen waarvoor het beleidsmatig
wenselijk is bijzondere (aanvullende) voorzieningen te treffen.Artikel 4Met dit artikel wordt een verhaalsrecht gecreëerd voor de betrokken
minister. Indien de Staat aansprakelijk wordt gesteld (tot het betalen van
een bedrag) wegens het niet-naleven van communautaire verplichtingen door
een bestuursorgaan, dient de betrokken minister dit te kunnen verhalen op
dit bestuursorgaan. Op grond van de thans vigerende wetgeving is het in beginsel
mogelijk op grond van artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek een onrechtmatige-daadsactie
te starten teneinde bedragen te kunnen verhalen op het bestuursorgaan. Dit
is echter een zeer omslachtige procedure binnen de verhoudingen tussen de
centrale en decentrale bestuursorganen. Daarbij komt dat het te betwijfelen
valt dat verzuim van een bestuursorgaan terzake van een communautaire verplichting
op zichzelf moet of onder omstandigheden kan worden aangemerkt als onrechtmatig
handelen jegens de Staat. Dit betekent dat de vraag of een vordering op grond
van artikel 6:162 BW daadwerkelijk kans van slagen heeft niet zonder meer
valt te beantwoorden. Met deze bepaling wordt een publiekrechtelijke grondslag
gecreëerd voor een op deze wet gebaseerd verhaal van de Staat op het
bestuursorgaan, hetgeen een eenvoudiger procedure betekent. Niet
valt in te zien dat naast deze nieuwe publiekrechtelijke mogelijkheid nog
behoefte is aan privaatrechtelijk verhaal.Dit verhaalsrecht staat los van de vraag of al dan niet een aanwijzing
is gegeven. Zowel in gevallen waarin een aanwijzing is gegeven als in gevallen
waarin geen aanwijzing is gegeven, kan derhalve verhaald worden.Er zijn drie gevallen denkbaar waarin het nodig is dat de minister de
bevoegdheid krijgt om bedragen te verhalen op de bestuursorganen; deze worden
geschetst onder de letters a, b en c van dit artikel. In het geval dat de
Staat aansprakelijk wordt gesteld door de Europese Commissie tot het terugbetalen
van een aan het bestuursorgaan verstrekte subsidie vermeerderd met eventueel
daarover berekende rente op grond van een EG-verordening of -richtlijn of
door het Hof van Justitie op grond van artikel 228 EG-Verdrag tot het betalen
van een forfaitaire som of dwangsom, kan de minister de bedragen verhalen
op het betrokken bestuursorgaan.Verhaal op een bestuursorgaan is slechts mogelijk voorzover de aansprakelijkheid
van de Staat het gevolg is van een verzuim van een betrokken bestuursorgaan.
De mogelijkheid bestaat dat de Staat aansprakelijk wordt gesteld vanwege een
verzuim van meerdere bestuursorganen. In een dergelijk geval kan de Staat
niet de totale schade verhalen bij één van de betrokken bestuursorganen,
maar dient de Staat te verhalen naar rato van het verzuim van de betrokken
bestuursorganen.Voorts dient een onderscheid te worden aangebracht tussen de gevallen
waarin een bestuursorgaan een subsidie heeft verkregen en de gevallen waarin
een bestuursorgaan zelf geen subsidie ontvangt, maar belast is met controle-
en/of toezichtstaken. Teneinde de situatie te voorkomen dat een terug te betalen
subsidie kan worden verhaald op een bestuursorgaan dat zelf deze subsidie
nooit heeft ontvangen, is het de bedoeling dat in laatstgenoemde gevallen
slechts de door de Europese Commissie of het Hof van Justitie aan de Staat
opgelegde korting, forfaitaire som of dwangsom wordt verhaald op het betrokken
bestuursorgaan. Het uitgangspunt is derhalve dat de door de Staat terug te
betalen subsidie alleen kan worden verhaald bij het bestuursorgaan dat deze
subsidie daadwerkelijk heeft ontvangen. Hierbij geldt wel de beperking –
zoals deze voor alle bovengenoemde gevallen geldt, zoals hierboven reeds is
opgemerkt – dat verhaal enkel mogelijk is voorzover de aansprakelijkheid
van de Staat het gevolg is van een verzuim van het betrokken bestuursorgaan.Het verhaalsrecht van de Staat krachtens artikel 4 zal toepassing kunnen
vinden vanaf de dag dat deze wet in werking treedt. Met ingang van die dag
kan de Staat elk vanaf dat moment door de Europese Commissie of het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen opgelegd boetebedrag als bedoeld onder
de letters a, b en c van dit artikel verhalen op een betrokken bestuursorgaan.
Dit verhaal kan zowel betrekking hebben op een door het Hof van Justitie opgelegde
boete, als op bedragen die door de Commissie van Nederland worden teruggevorderd
of ingehouden. Het verhaal kan in voorkomende gevallen ook betrekking hebben
op te betalen dan wel terug te betalen bedragen uit hoofde van de niet-naleving
van EG-verplichtingen door een betrokken bestuursorgaan gedurende de periode
voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze wet.In verband met het ingrijpende karakter van het verhaalsrecht dient de
toepassing ervan met waarborgen te zijn omkleed. Derhalve is in het tweede
lid van artikel 4 voorzien in een vergelijkbare overlegprocedure als is geregeld
in artikel 3 met betrekking tot het geven van een aanwijzing. Het
bestuursorgaan moet in staat gesteld worden zijn zienswijze te geven alvorens
de betrokken minister besluit tot verhaal.Verhaal zal alleen plaatsvinden als onomstotelijk vaststaat dat de Staat
is gehouden tot betaling. Indien beroep wordt ingesteld tegen een beschikking
van de Europese Commissie komt verhaal derhalve pas aan de orde na een uitspraak
van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen. Indien geen beroep
wordt ingesteld staat onomstotelijk vast dat de Staat gehouden is tot betaling
op het moment dat de beschikking van de Commissie onherroepelijk is geworden.Een beslissing van de betrokken minister om een bedrag te verhalen op
een bestuursorgaan (als bedoeld in het eerste lid van dit artikel) is een
besluit in de zin van de Awb waartegen het betrokken bestuursorgaan derhalve
bezwaar en beroep kan aantekenen. Ten aanzien van de vraag of een bestuursorgaan
in gebreke is gebleven ten aanzien van communautaire verplichtingen kan de
bestuursrechter derhalve het laatste woord hebben. Nadat vaststaat dat verhaal
door de betrokken minister mogelijk is, doet zich de vraag voor op welke wijze
het verschuldigde bedrag kan worden geïnd. Indien er geldstromen van
voldoende omvang lopen van het Rijk naar het betrokken bestuursorgaan, kan
verrekening praktisch zijn. Om die reden voorziet het derde lid in de mogelijkheid
om in overeenstemming met het betrokken bestuursorgaan, de op grond van het
eerste lid te innen bedragen, te verrekenen. Voor deze wettelijke basis is
gekozen om buiten twijfel te stellen dat deze bevoegdheid bestaat. In dit
verband wordt verwezen naar het voorontwerp van de vierde tranche van de Awb1 waarin de bepaling is opgenomen (artikel 4.4.1.9) dat
verrekening van een geldschuld met een bestaande vordering niet plaatsvindt,
tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald. In de memorie van toelichting
bij dat voorontwerp is aangegeven dat verrekenen «in beginsel ongewenst
is», doch dat er «praktische redenen kunnen zijn om in specifieke
gevallen verrekening mogelijk te maken» en dat zulks kan door «daartoe
bij wettelijk voorschrift een voorziening te treffen».De mogelijkheid tot verrekening richt zich allereerst op vereffening met
andere geldstromen die de betrokken minister krachtens een wettelijke regeling
aan het betrokken bestuursorgaan uitbetaalt. Verrekening met gelden die een
andere minister uitkeert (waarbij in het bijzonder zou kunnen worden gedacht
aan specifieke uitkeringen aan decentrale overheden), wordt in beginsel niet
wenselijk geacht. Het zou dan gaan om te zeer uiteenlopende prestaties.Verrekening in overeenstemming met het betrokken bestuursorgaan als bedoeld
in het derde lid omvat allereerst de mogelijkheid om geldstromen binnen de
portefeuille van een minister te verrekenen, maar ook kan worden gedacht aan
verrekening met algemene uitkeringen uit het gemeentefonds en het provinciefonds.
Indien de betrokken decentrale overheden daarmee instemmen, bestaan daartegen
geen bezwaren. In de toelichting bij artikel 1 van onderhavig wetsvoorstel
is aangegeven dat met «Onze Minister wie het aangaat» in voorkomende
gevallen meerdere ministers bedoeld kunnen zijn. In dat licht dient, met betrekking
tot verrekening met algemene uitkeringen uit het gemeentefonds en het provinciefonds
aan gemeenten en provincies, onder «Onze Minister» in het derde
lid van dit artikel naast de betrokken vakminister zowel de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties als de Minister van Financiën te worden
begrepen. Dit is uit hoofde van het feit dat beiden een verantwoordelijkheid
dragen ten aanzien van algemene uitkeringen uit het gemeente – respectievelijk
het provinciefonds en derhalve betrokken zijn bij de financiële positie
van gemeenten en provincies. Indien moet worden verhaald op een gemeente of
een provincie, kunnen genoemde ministers conform dit artikel
aan de gemeente dan wel provincie voorstellen het te verhalen bedrag te verrekenen
met deze algemene uitkeringen.In de relatie tussen de betrokken vakminister respectievelijk de genoemde
voor het gemeente- en provinciefonds verantwoordelijke ministers enerzijds
en een provincie of gemeente anderzijds is vrijwel altijd sprake van (een)
financiële stro(o)m(en) naar de betrokken provincie of gemeente. Dergelijke
geldstromen bestaan ook tussen de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en de publiekrechtelijke bedrijfslichamen, zoals de productschappen. De bedragen
die uit hoofde van het eerste lid moeten worden geïnd, kunnen derhalve
doorgaans met andere door het Rijk aan de betrokken bestuursorganen te betalen
bedragen worden verrekend, indien de wederpartij daarmee instemt. Er kan alleen
verrekend worden als onherroepelijk vaststaat dat er een verhaalsrecht is.In die spaarzame gevallen dat er geen geldstroom naar een betrokken bestuursorgaan
is, ofwel de geldstroom niet toereikend is, kan niet worden verrekend, maar
heeft de Staat de mogelijkheid langs civielrechtelijke weg een vordering tot
verhaal van schade bij de rechter in te stellen. Voorts wordt in het voorontwerp
van de vierde tranche van de Awb de mogelijkheid van bestuursrechtelijk verhaal
gecreëerd. Door middel van uitvaardiging van een dwangbevel kan betaling
van een geldsom worden afgedwongen. Te zijner tijd zullen naar het zich thans
laat aanzien dus twee wegen openstaan waarlangs de Staat een aan de Europese
Commissie te betalen bedrag of een door het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen opgelegde boete met toepassing van de in deze wet gecreëerde
publiekrechtelijke verhaalsmogelijkheid feitelijk kan verhalen op een betrokken
bestuursorgaan: langs de weg van een civielrechtelijke procedure en langs
de weg van bestuursrechtelijk verhaal.De Minister van Financiën,G. ZalmXNoot1Kamerstukken II 2000/2001, 27 571.XNoot1Een aantal in dit verband illustratieve arresten van het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen is:– zaak 77/69, Commissie t. België (houtbelasting), Jur. 1970, blz. 237–248;– zaken 51–54/71, International Fruit Company NV e.a. t. Produktschap
voor groenten en fruit (tafelappelen), Jur. 1971,
blz. 1107–1126;– zaak 10/76, Commissie t. Italië (overheidsopdrachten), Jur. 1976, blz. 1359–1369;– zaak 50/76, Amsterdam Bulb BV t. Produktschap voor Siergewassen
(bloembollen), Jur. 1977, blz. 137–162;– zaak 163/78, Commissie t. Italië (aërosols), Jur. 1979, blz. 771–776;– zaak 73/81, Commissie t. België (oppervlaktewater), Jur. 1982, blz. 189–195;– zaak 249/81, Commissie t. Ierland («Buy Irish»-campagne), Jur. 1982, blz. 4005–4032;– zaken 67, 68 en 70/85, Kwekerij Gebroeders Van der Kooy BV e.a.
t. Commissie (steunmaatregelen), Jur. 1988, blz.
219–280;– zaak 272/86, Commissie t. Griekenland (olijfolie), Jur. 1988, blz. 4875–4905;– zaak 31/87, Gebroeders Beentjes BV t. Staat der Nederlanden (overheidsopdrachten), Jur. 1988, blz. 4635–4664;– zaak 103/88, Fratelli Costanzo SpA t. Gemeente Milaan (openbare
aanbesteding), Jur. 1989, blz. 1839–1872.XNoot2Wel kunnen besluiten van gemeente- en provinciebesturen bij koninklijk
besluit worden geschorst of vernietigd, wanneer deze met het recht of met
het algemeen belang in strijd zijn (Gemeentewet, art. 268; Provinciewet, art.
261). De burgemeester respectievelijk de Commissaris van de Koningin moet,
indien een besluit naar zijn/haar oordeel voor vernietiging in aanmerking
komt, daarvan mededeling doen aan de betrokken minister (Gemeentewet, art.
273; Provinciewet, art. 266).XNoot3Overigens is het niet zo dat de ministers tot op heden over geen enkele
mogelijkheid beschikten om informatie te verkrijgen over en invloed uit te
oefenen op het door de decentrale overheden gevoerde beheer. Op vrijwel elk
communautair beleidsterrein is een beheer- of andersoortig comité ingesteld,
dat de Europese Commissie bijstaat in de uitoefening van haar uitvoeringstaken
op dat terrein. In die comités hebben doorgaans ook vertegenwoordigers
van het betrokken ministerie zitting. Verder hebben de departementale accountantsdiensten
van EZ, LNV en SZW op het terrein van de structuurfondsen begin 1996 samenwerkingsovereenkomsten
afgesloten met de financieel controleur van de Europese Commissie. De werkzaamheden
van de accountantsdiensten geven de minister inzicht in wat er op decentraal
niveau gebeurt. Ten slotte zij er in zijn algemeenheid nog op gewezen dat
besluiten van gemeente- en provinciebesturen bij koninklijk besluit kunnen
worden geschorst of vernietigd.XNoot4Tijdens een algemeen overleg met de Minister van Financiën op 13
oktober 1999 benadrukte de commissie voor de Rijksuitgaven van de Tweede Kamer
dat het regelen van ministeriële bevoegdheden niet vertragend mag werken
voor de totstandkoming van bevoegdheden voor de Algemene Rekenkamer. Met het
oog op een voortvarende aanpak drong de commissie voor de Rijksuitgaven er
sterk op aan het tot stand brengen van bevoegdheden van de Algemene Rekenkamer
los te koppelen van het creëren van ministeriële bevoegdheden.XNoot5Anders zou de Algemene Rekenkamer tekortkomingen kunnen constateren, die
de minister die niet kan voorkomen of redresseren.XNoot1ICCW: Interdepartementale Commissie voor Constitutionele aangelegenheden
en Wetgevingsbeleid.XNoot2ICER: Interdepartementale Commissie voor Europees Recht. Aanleiding van
dit ICER-onderzoek is het rapport De ministeriële
verantwoordelijkheid ondersteund van de commissie-Holtslag uit november
1998 (zie Kamerstukken II 1998/99, 26 200 VII, nr. 48). De Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties verzocht de ICER op 9 februari
1999 om met een advies te komen over de vraag welke eisen de Europese regelgeving
stelt aan de vormgeving en de inhoud van nationaal toezicht. De ICER bood
het door haar vastgestelde advies op 6 oktober 2000 aan de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties aan.XNoot3Het «niet correct toepassen van gemeenschapsrecht» omvat het
schenden van bepalingen van de oprichtingsverdragen van de Europese Gemeenschappen
dan wel het Verdrag betreffende de Europese Unie (met inbegrip van de aan
deze verdragen gehechte bijlagen, overeenkomsten en protocollen), het onjuist
uitvoeren van verordeningen, en het handelen in strijd met een richtlijn of
beschikking.XNoot1Besluit nr. 182/1999/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 december
1998 betreffende het vijfde Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor
activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie
(1998–2002) (PbEG nr. L 26 van 1 februari 1999).XNoot2Kamerstukken II 1993/94, 23 700, nrs. 1–2.XNoot1Hierbij wordt gedoeld op een specifiek verhaals- of regresrecht, anders
dan voortvloeiend uit een reguliere onrechtmatige-daadprocedure.XNoot2Kamerstukken II 2000/2001, 27 571.XNoot1Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad van de Europese Unie van 21
juni 1999 houdende algemene bepalingen inzake de structuurfondsen, art. 39,
derde lid: «De Commissie houdt bij het vaststellen van het bedrag van
een correctie, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel, rekening met
de aard van de onregelmatigheid of de wijziging, alsmede met de omvang en
de financiële consequenties van de tekortkomingen die in de beheers-
of controlesystemen van de lidstaten zijn geconstateerd» (PbEG 1999,
L 161, blz. 33).XNoot2Kamerstukken II 1999/2000, 21 109, nr. 101. Het Rob-advies verscheen
in september 1998.XNoot1De Sociaal-Economische Raad vertegenwoordigt de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie,
waaronder de productschappen. De productschappen komen veel in aanraking met
EG-subsidies, in het bijzonder op het terrein van de uitvoering van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Betrokkenheid van de Unie van Waterschappen is van belang
omdat ook de waterschappen meer en meer betrokken raken bij de uitvoering
van Europese regelgeving. De waterschappen besteden onder meer structuurfondsgelden
voor hoogwater- en dijkverzwaringsprojecten (International
Rhine-Meuse Action Programme).XNoot2De departementale accountantsdiensten van de ministeries van EZ, LNV en
SZW hebben op het terrein van de structuurfondsen begin 1996 samenwerkingsovereenkomsten
afgesloten met de financieel controleur van de Europese Commissie.XNoot1De met de achtste wijziging van de Comptabiliteitswet beoogde onderzoeksbevoegdheden
van de Algemene Rekenkamer kunnen niet los gezien kunnen worden van ministeriële
bevoegdheden. De Algemene Rekenkamer onderzoekt immers de wijze waarop de
minister gebruik heeft gemaakt van zijn of haar bevoegdheden.XNoot2Brief van het Interprovinciaal Overleg aan de Minister van Financiën
d.d. 29 mei 2000, kenmerk 10107/00. (Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie).XNoot1Brief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aan de Minister van
Financiën d.d. 19 mei 2000, kenmerk MARZ/2000001081. (Ter inzage gelegd
bij de afdeling Parlementaire Documentatie).XNoot1Brief van de Unie van Waterschappen aan de Minister van Financiën
d.d. 19 april 2000, kenmerk 2097 FPB/RC. (Ter inzage gelegd bij de afdeling
Parlementaire Documentatie).XNoot2In algemene zin bevat de Waterschapswet voorschriften over de informatie-uitwisseling
tussen Rijk, provincies en waterschappen (artikel 57 en 58).XNoot3Brief van (de Bestuurskamer van) de Sociaal-Economische Raad aan de Minister
van Financiën d.d. 11 mei 2000, kenmerk 00 09876/EvB/vth.XNoot1Zie Kamerstukken II 1998/99, 24 479 en 24 500, nr. 5.XNoot2Lezenswaardig in dit verband zijn ook de preadviezen opgenomen in de bundel De Europese regelgever en de decentrale overheden, uitgegeven
door de Vereniging voor wetgeving en wetgevingsbeleid (Den Haag, Sdu Uitgevers,
2000).XNoot1Brief van de Algemene Rekenkamer aan de Minister van Financiën d.d.
26 april 2000, kenmerk 407R. (Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie).XNoot2Brief van de Minister van Financiën aan de Algemene Rekenkamer d.d.
15 juni 2000, kenmerk DAR/2000/306M (zie ook Kamerstukken II 2000/2001, 27 571,
nr. 3).XNoot3Brief van de Algemene Rekenkamer aan de Minister van Financiën d.d.
5 april 2000, kenmerk 342R (zie ook Kamerstukken II 2000/2001, 27 571,
nr. 3).XNoot4Kamerstukken II 2000/2001, 27 571.XNoot5Zie Kamerstukken II 1998/99, 26 347, nr. 2.XNoot1Onder «verplichtingen bij of krachtens de oprichtingsverdragen van
de Europese Gemeenschappen» vallen verplichtingen voortvloeiend uit:
het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal,
het Verdrag tot oprichting van de Europese (Economische) Gemeenschap en het
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, de wijzigingen
van deze verdragen, alsmede de eraan gehechte bijlagen, overeenkomsten en
protocollen, en de op grond van deze verdragen door de instellingen van de
Europese Gemeenschappen vastgestelde verordeningen, richtlijnen en beschikkingen.XNoot2Van het hier bedoelde «doorsluizen» is geen sprake indien
het gaat om het verstrekken van gelden ter nakoming van contractuele verplichtingen
terzake de inkoop van goederen of diensten.XNoot1Het voorontwerp van de vierde tranche van de Awb werd op 7 september 1999
door de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht aangeboden aan de Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27572-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl