Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in verband met de regulering van bestaand gebruik en enkele andere zaken; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31038, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

30-10-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31038 nr. C

28-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenEvaluatie NatuurwetgevingSamenhang met andere (voorgenomen) nationale regelgevingBeheerplannenVoorgesteld begrippenkader mede in relatie tot rechtszekerheid,
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheidCommentaar derdenOverigOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31038, nr. C b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31038, nr. C b3Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31038Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 20082009-31038, nr. C h1Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 038Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in verband met de regulering
van bestaand gebruik en enkele andere zakenCVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT1Vastgesteld 28 oktober 2008Het voorbereidend onderzoek heeft de commissie aanleiding gegeven tot
het maken van de volgende opmerkingen en het voorleggen van de volgende vragen.AlgemeenDe leden van de CDA-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van het wetsvoorstel.Deze leden menen dat vooral de regeling over het bestaand gebruik tegemoetkomt
aan een dringende maatschappelijke behoefte. Zij zijn met de regering van
oordeel dat het bij de zorg om de natuur moet gaan om een nieuwe balans tussen
ecologie en economie, waarbij economische dynamiek en ecologische ontwikkeling
met elkaar worden verbonden. Voor een goed natuurbeleid is maatschappelijk
draagvlak essentieel. Deze leden menen dat dit wetsvoorstel daaraan kan bijdragen.
Deze leden willen nog een aantal vragen stellen.De leden van de fractie van de VVD hebben
met gemengde gevoelens kennisgenomen van het wetsvoorstel Wijziging van de
Natuurbeschermingswet 1998. Deze leden delen de mening van de regering dat
een betere aansluiting van deze wet op de Europese richtlijnen gewenst is.
Een speciale regeling voor het bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
1998 (Nbw 1998) is zonder meer nodig; terecht verwijst de memorie van toelichting
op de maatschappelijke onrust over de gevolgen van de Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Met de regering zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat de wettelijke
regelingen niet verder mogen gaan dan strikt noodzakelijk om te voldoen aan
de EU-verplichtingen. Dit neemt niet weg dat de leden van de VVD-fractie zich
afvragen of de aanpassingen de maatschappelijke bezorgdheid wel voldoende
wegnemen. Belangrijker is de vrees dat de wet in de praktijk onwerkbaar zal
zijn en dat de wetswijzigingen dit onvoldoende recht zetten. Deze leden vrezen
dat de Nbw 1998 tot starre en bureaucratische beheersverplichtingen leidt
en dat de uitvoering hoge kosten met zich meebrengt. Het is daarbij de vraag
waar het evenwicht tussen de natuurdoelstellingen en de vereisten op sociaal,
economisch en cultureel gebied komt te liggen. De implicaties
van het zogenaamde significante effect en de externe werking kunnen van grote
invloed zijn op de houdbaarheid van het bestaand gebruik en de mogelijkheid
van nieuwe ontwikkelingen. Dit is zorgelijk, menen deze leden. Hierop wordt
in het vervolg nader ingegaan.De leden van de ChristenUnie-fractie en SGP-fractie waarderen de inzet van de regering om nationale
natuurwetgeving beter te laten aansluiten bij de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Zij ondersteunen de wijzigingen voor zover bedoeld om onduidelijkheden weg
te nemen en disproportionele uitwerking van nationale wetgeving ten opzichte
van Europese wetgeving te voorkomen. Deze leden houden na lezen van voorliggend
wetsvoorstel echter vragen over de beoogde aansluiting op de Europese richtlijnen,
de beoogde verduidelijking en het effect van de wijzigingen op de mate waarin
de Nederlandse natuur wordt beschermd.Evaluatie NatuurwetgevingDe leden van de fractie van de PvdA hebben
een aantal vragen over de relatie tussen het voorliggende wetsvoorstel en
het voorgenomen wetgevingstraject op de grond van de Evaluatie Natuurwetgeving
(Kamerstukken II 2007/08, 31 536, nr. 1). Kan de regering de urgentie
van het onderhavige wetsontwerp aangeven in relatie tot het tijdsbeslag van
de voorbereiding van het wetgevingstraject om de Boswet, de Flora- en Faunawet
en de Natuurbeschermingswet 1998 in één wet onder te brengen?
Kan de regering hierbij betrekken het tijdsbeslag tussen de uitspraak van
het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (het Kokkelvisserijarrest
van 7 september 2004) en de indiening van onderhavig wetsvoorstel?De leden van de SP-fractie hebben nota genomen
van de voorgestelde wetswijziging en ook van het feit dat de Europese Commissie
een inbreukprocedure aanhangig heeft gemaakt. De daaruit voortvloeiende gevoelens
van urgentie bij de regering zijn begrijpelijk, maar doen wel de vraag rijzen
waarom het wetsvoorstel zo lang heeft moeten wachten op behandeling in de
Tweede Kamer. De leden van de SP-fractie zien in dat de regering onder Europese
druk het «bestaand gebruik» moet regelen, maar naar de mening
van deze leden zijn de aan het wetsvoorstel toegevoegde «enkele andere
zaken» óf onwenselijk óf ze kunnen behandeld worden in
het kader van de recente evaluatie van de Natuurbeschermingswet. Naar de mening
van deze leden zijn de «enkele andere zaken» bovendien veelal
schadelijk voor de kwaliteit van de natuur. Dat sluit slecht aan bij de bevindingen
zoals verwoord in de Natuurbalans 2008. De brief van de minister aan de Tweede
Kamer (Kamerstukken II 2007/08, 31 709, nr. 1) meldt op pagina 4
het volgende op: «Als onderdeel van de implementatie van Natura 2000
wordt hard gewerkt aan het opstellen van Natura 2000-beheerplannen. Dat is
ook nodig want 88% van de beschermde habitats verkeert nog in een ongunstige
staat van instandhouding». Dit komt bovenop de conclusie (weliswaar
gericht op de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en niet op Natura 2000) van
de Algemene Rekenkamer (Bescherming van natuurgebieden, 20071 ) dat het «nee, tenzij»-beginsel onvoldoende wordt toegepast.
De Rekenkamer beveelt bovendien aan het nalevingstoezicht en het interbestuurlijk
toezicht te verscherpen. Het komt de leden van de SP-fractie voor dat de regering
dit juist wil beperken in het belang van het verminderen van bestuurlijke
drukte en administratieve lasten. Dit verhoudt zich naar het oordeel van deze
leden slecht tot elkaar. Zij vragen de regering hoe zij dit ziet.Uit de Evaluatie Natuurwetgeving (Kamerstukken II 2007/08, 31 536,
nr. 1) blijkt dat de natuurwetgeving in Nederland effectiever kan. De
regering ziet een mogelijkheid hiertoe in het ineenschuiven van
de Nederlandse natuurwetten als de Boswet, Flora- en Faunawet en de Natuurbeschermingswet
1998. De leden van de fracties van de ChristenUnie en van de SGP vragen, gelet
op deze constatering, de regering om een nadere onderbouwing van de noodzaak
om dan nu met de voorgestelde wijzigingen te komen en de wijziging niet te
beperken tot de noodzakelijke aansluiting op de Habitatrichtlijn. Passen de
voorgestelde wijzigingen voor «enkele andere zaken» niet beter
in de voorgestelde algehele wijziging van het natuurbeschermingsstelsel inéén
wet, zo vragen zij? Is de regering niet met deze leden van mening dat het,
zeker voor de duidelijkheid van burgers, maar ook voor de effectiviteit van
de natuurwetgeving, beter is het aantal wijzigingen in wetgeving te beperken?De leden van de ChristenUnie-fractie en de SGP-fractie hebben voorts nog de volgende vragen over
de evaluatie natuurwetgeving. Wat is leidend voor de regering bij de herziening
van de natuurwetgeving: optimale bescherming van natuur óf een zo strikt
mogelijke interpretatie van de Europese richtlijnen in de Nederlandse wetgeving?
De regering geeft aan dat het beschermingsniveau gelijk dient te blijven.
Is er inzicht in wat het beschermingsniveau nu is, zo vragen deze leden. Is
alleen een quickscan niet een wat magere onderbouwing om de effectiviteit
van bestaande wetgeving op natuur te meten? Hoe verhoudt de opmerking van
de regering dat verboden die vanuit de EU niet verplicht zijn uit de wetgeving
worden gehaald zich tot het uitgangspunt dat het beschermingsniveau gelijk
zal blijven? Kan dat samengaan, zo vragen deze leden de regering. Ten slotte
vragen zij of de EHS een plaats zal krijgen in de nieuwe beoogde wet en middels
deze wet beschermd kan worden, in plaats van de huidige regeling via plaatselijke
bestemmingsplannenSamenhang met andere (voorgenomen) nationale regelgevingDe leden van de fractie van de PvdA constateren
dat er vraagtekens gezet kunnen worden bij de consistentie van de voorgenomen
wetswijziging in relatie tot de Wet ruimtelijke ordening. Deze wet is op 1 juli
2008 van kracht geworden en regelt onder meer een aanwijzingsbevoegdheid annex
goedkeuringsprocedure van provincies met betrekking tot gemeentelijke bestemmingsplannen.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt voor de besluitvorming op grond van
de Nbw 1998 die regeling weer teruggenomen. Kan de regering aangeven wat er
sinds 1 juli 2008 gewijzigd is dat al zo snel weer op wetgeving moet
worden terugkomen? Is de regering ervan overtuigd dat door deze wijziging
verstorend effecten voor flora en fauna beter kunnen worden voorkomen, zo
vragen deze leden. Zo ja, waarom?Op dit moment is in de Eerste Kamer het wetsvoorstel Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo) (Kamerstukken I 2007/08, 30 844, A) in behandeling.
Bij deze behandeling is aan de orde de zogenoemde bestuurlijke lus (een eenvoudige
weg om kleine gebreken en technische onvolkomenheden in besluiten te herstellen).
De discussie over de precieze aanpak is nog niet uitgewoed. Hoe verhouden
de bepalingen in de Nbw 19981 die hierop betrekking
hebben zich tot de discussie hierover in het kader van de Wabo, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie. Is het uit een oogpunt van zorgvuldigheid en
consistentie niet verstandig om die discussie af te wachten? Zo nee, waarom
niet? Is de regering bereid om mogelijke consequenties te verwerken in de
Nbw 1998?Door het aannemen van het amendement Jager (Kamerstukken II 2007/08, 31 038,
nr. 9) is het begrip «belanghebbenden» ook voor de fase van
indienen van zienswijzen in de wet verder beperkt tot diegenen die rechtstreeks
bij een besluit betrokken zijn. Ook hier verwijzen de leden van de fractie
van de PvdA naar behandeling van de Wabo in de Eerste Kamer. In de
nadere memorie van antwoord (Kamerstukken I 2007/08, 30 844, G) d.d.
4 september 2008 troffen deze leden de volgende passage aan: «De
ontwikkelingen in de jurisprudentie zijn divers. Zo kunnen er in de uitleg
van het belanghebbendenbegrip ook versoepelingen worden gesignaleerd, onder
meer in de jurisprudentie rondom belangenorganisaties.1 Opgemerkt kan worden dat de komst van de Wabo geen beperktere uitleg
van het belanghebbendenbegrip met zich brengt. Mogelijk zal het belanghebbendenbegrip
bij milieuactiviteiten wel breder moeten worden uitgelegd in verband met de
toepasselijke Europese en internationale regelgeving. Zoals hierboven is vermeld,
zal hieromtrent voorlichting worden gevraagd aan de Raad van State.»Kan de regering aangeven hoe de geamendeerde tekst van de Nbw 1998 zich
tot deze passage verhoudt? Kan de voorlichting van de Raad van State zoals
vermeld in de aangehaalde nadere memorie van antwoord gevolgen hebben voor
het onderhavige wetsvoorstel? Zo ja, heeft dat gevolgen voor het lopende wetgevingsproces,
zo vragen deze leden. Zo nee, waarom niet? Wat maakt in dat geval de Nbw 1998
anders dan bijvoorbeeld de Wabo?De leden van de SP-fractie constateren ten
aanzien van het voorgestelde artikel 19j Nbw 1998 dat de provincie met de
inwerkingtreding van de nieuwe Wro geen gemeentelijke plannen meer hoeft goed
te keuren. Gemeenten verkeren ten aanzien van de Natura 2000-gebieden zowel
in de rol van initiatiefnemer als handhaver. Dit bijt elkaar, maar helemaal
nu de provincie geen instrumenten meer heeft om bestemmingsplannen te toetsen,
aldus deze leden. Wat overblijft zijn paardenmiddelen als reactieve aanwijzingen
en inpassingplannen. Vindt de regering niet dat de gekozen vorm een harmonieuze
samenwerking tussen provincie, gemeenten en andere partijen in de weg staat,
zo vragen deze leden. Een extra punt van zorg bestaat wat de leden van de
SP-fractie betreft uit het feit dat de provincie over veel meer relevante
expertise beschikt op het domein van Natura 2000 dan gemeentes. Ook de Algemene
Rekenkamer (Bescherming van natuurgebieden, 2007) wijst hier met nadruk op.
In dit verband vragen deze leden voorts wat straks de status is van de beheerplannen,
gezien het feit dat ze geen afdwingbare verplichtingen kennen. Zijn ze vergelijkbaar
met provinciale structuurvisies? Wat is de meer verplichtende figuur die over
de beheerplannen waakt?Een van de conclusies van de regering uit de evaluatie natuurwetgeving
is dat er meer bevoegdheden naar de provincies moeten, om zo de duidelijkheid
en effectiviteit van natuurwetgeving te bevorderen. Samen met het rijk zijn
de provincies ook verantwoordelijk voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen
van de Natura 2000-gebieden. Het is daarom van groot belang, zo menen de leden
van de fracties van de ChristenUnie en de SGP, dat de provincies betrokken zijn bij plannen van
lagere overheden, zoals gemeenten en waterschappen, die van invloed kunnen
zijn op het behalen van de doelstellingen en raken aan het beheerplan. Waarom
kiest de regering er wel voor om naar aanleiding van de evaluatie natuurwetgeving
meer bevoegdheden bij de provincies te leggen, maar ontneemt zij provincies
een instrument om toe te zien op plannen van lagere overheden die direct kunnen
raken aan de mogelijkheden om de instandhoudingsdoelstellingen te halen, zo
vragen deze leden? Is de regering bovendien niet met deze leden van mening
dat provincies de benodigde specialistische kennis in huis hebben, en daarmee
een aanvulling zijn op gemeenten waar deze kennis nog wel eens ontbreekt?
En is de regering het met deze leden eens dat, gelet op de evaluatie waaruit
blijkt dat de natuur zeker baat heeft bij de bescherming via wetgeving omdat
ze onder druk staat, het beter is vooraf de zaken goed te regelen dan dat
achteraf blijkt dat plannen van gemeenten of waterschappen niet in lijn zijn met
de natuurwetgeving? De regeling die de wetgever per 1 juli 2008 (via de Invoeringswet
Wet ruimtelijke ordening (Wro)) in de Nbw 1998 had opgenomen regelde dit op
een zorgvuldige manier. De regeling vereist niet standaard de goedkeuring
van provincies, maar biedt provincies wel de mogelijkheid om zienswijzen in
te dienen indien zij dat nodig acht. Gelet op bovenstaande zijn de leden van
de fracties van de ChristenUnie en de SGP van mening dat provincies ook bij
de plantoets betrokken zouden moeten worden en dat de bepaling hiertoe opgenomen
via de Invoeringswet Wro behouden zou moeten blijven. Is de regering bereid
deze bepaling, gelet op het belang dat ook zij hecht aan de rol van provincies,
te handhaven, en niet al zo kort na invoering van de regeling deze weer te
laten vallen, zo vragen deze leden? Getuigt het bovendien niet van enige onzorgvuldigheid
door eerst een regeling in te voeren en deze meteen daarna weer te laten vallen,
zo vragen zij?BeheerplannenDe beheerplannen moeten in ieder geval als doel hebben het in gunstige
staat van instandhouding houden van soorten en habitattypen. De leden van
de CDA-fractie vragen hoe de regering borgt dat
de te maken Natura 2000-beheerplannnen sporen met de gebiedsbeheerplannen
in het kader van het nieuwe programmabeheer zoals dat momenteel in ontwikkeling
is? Hoe denkt de regering te voorkomen dat de instandhouding van Natura 2000-gebieden
ten koste zal gaan van de natuurwaarden in de overige gebieden? Voorziet de
regering dat de zorg voor de Natura 2000-gebieden gezien de beschikbare middelen
kan leiden tot een vermindering van de huidige middelen voor het normale programmabeheer?De Flora- en Faunawet kent als basis de bescherming van een enkel specimen
van een soort. Het beschermen van een habitat kan strijdig zijn met deze bescherming
van soorten. Hoe denkt de regering om te gaan met deze strijdigheid, zo vragen
deze leden. Hoe voorkomt de regering dat één bepaalde soort
een voorkeursbehandeling krijgt in een gebied, immers lang niet alle wensen
voor een goede leefomgeving zijn met elkaar verenigbaar?De leden van de fractie van de PvdA vragen
de regering om uitleg over de gevolgen van het aannemen van het gewijzigd
amendement Snijder-Hazelhoff (Kamerstukken II 2007/08, 31 038, nr. 13).
Dit amendement heeft een nieuw lid 4 toegevoegd aan artikel 19a en een onderdeel
c aan artikel 19e van de Nbw 1998 waardoor bij maatregelen in het beheerplan
en bij vergunningverlening rekening moet worden gehouden met de vereisten
op economisch, sociaal en cultureel gebied, alsmede met regionale en lokale
bijzonderheden. Dit lijkt te sporen met artikel 2, lid 3, maar niet met artikel
6, lid 3 van de Habitatrichtlijn. Kan de regering aangeven hoe zij dit uitlegt?
Deze leden zijn hierbij in het bijzonder geïnteresseerd in het onderscheid
tussen de maatregelen zoals genoemd in artikel 2, lid 3 van de Habitatrichtlijn
en de toestemming als genoemd in artikel 6, lid 3 van deze richtlijn.De leden van de SP-fractie vragen de regering
aan te geven wat ongeveer de praktijk van (veranderend) bestaand gebruik is?
Hoeveel vergunningen zijn aangevraagd c.q. afgegeven? Hoe vaak komt een initiatiefnemer
bij het bevoegd gezag checken of bestaand gebruik of een wijziging hiervan
conform de wetgeving is? Hoeveel juridisering heeft het opgeleverd (los van
het Kokkelvisserij-arrest), zo vragen deze leden.De leden van de SP-fractie vragen met betrekking voorgestelde nieuwe lid
4, artikel 19a Nbw1998 in combinatie met de voorgestelde toevoeging aan artikel
19e, lid 2 van onderdeel c opgenomen naar aanleiding van het gewijzigde
amendement Snijder-Hazelhoff) of de indruk juist is dat maatregelen en vergunningen
door elkaar worden gehaald. Artikel 2 van de Habitatrichtlijn regelt in lid
3 dat bij maatregelen rekening gehouden mag worden met economische en sociale
vereisten en regionale en lokale bijzonderheden, maar artikel 6 regelt de
procedure ten aanzien van vergunningen juist op een hele precieze wijze, zonder
de ruimte die voor de maatregelen wel is toegestaan. Hoe is dit op te lossen,
zo vragen deze leden. Kan de regering bovendien aangeven welke generieke kaders
beschikbaar zijn op grond waarvan economisch gewin kan worden afgewogen tegen
ecologische diensten?In het voorliggende wijzigingsvoorstel is bij gewijzigd amendement Snijder
Hazelhoff (Kamerstukken II 2007/08, 31 038, nr. 13) een nieuw lid 4 ingevoegd
in artikel 19a en een onderdeel c toegevoegd aan artikel 19e, waardoor zowel
bij de maatregelen in het beheerplan als bij de vergunningverlening rekening
gehouden moet worden met de vereisten op economisch, sociaal en cultureel
gebied. De leden van de fracties van de ChristenUnie en
de SGP vragen de regering in te gaan op de aansluiting
met de Habitatrichtlijn, waarin voor het rekening houden met deze vereisten
onderscheid wordt gemaakt tussen maatregelen en vergunningverlening. Is het
correct dat ten aanzien van maatregelen de Habitatrichtlijn in artikel 2,
lid 3 de mogelijkheid geeft om rekening te houden met de vereisten op economisch,
sociaal en cultureel gebied, maar dat ten aanzien van het verlenen van toestemming
voor projecten, zoals omschreven in artikel 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn
en geïmplementeerd via de vergunningplicht in de artikelen 19d e.v. van
de Nbw 1998, die mogelijkheid niet wordt geboden? Sluit de voorgestelde bepaling
dan op de juiste manier aan bij de Habitatrichtlijn, zo vragen deze leden,
of wordt het onderscheid dat de Habitatrichtlijn maakt in deze bepaling over
het hoofd gezien.Een van de voorgestelde wijzigingen is om, in de periode tot de beheerplannen
gereed zijn, het bestaand gebruik beter te reguleren, door het opheffen van
de vergunningplicht voor het bestaand gebruik tot de beheerplannen onherroepelijk
zijn geworden. Een uitzondering wordt gemaakt voor projecten die afzonderlijk
of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kunnen
hebben voor een Natura 2000-gebied. De leden van de fracties van ChristenUnie
en SGP hebben begrip voor de wens van de regering om rechtsonzekerheid bij
ondernemers zoveel mogelijk te voorkomen en kunnen meegaan in de gedachte
dat de verplichting, voortvloeiend uit artikel 19d Nbw 1998, om aan te tonen
dat het betreffende gebruik niet leidt tot een verslechtering of verstoring,
een te zware verplichting is in de huidige omstandigheden. Wat is de verwachting
ten aanzien van het definitief gereedkomen van de beheerplannen? Betekent
deze lastenverlichting voor burgers echter niet een afgenomen bescherming
van de natuur als het opstellen van de beheerplannen lang op zich laat wachten,
zo vragen deze leden. Is de geïntroduceerde aanschrijvingsbevoegdheid
voor de minister een voldoende waarborg voor de instandhouding of herstel
van de natuurdoelen gelet op de omvang van het bestaand gebruik?De ontheffing op vergunningverlening voor bestaand gebruik is slechts
tijdelijk, totdat de beheerplannen onherroepelijk vast staan. Het bestaand
gebruik zal dan geregeld worden via de beheerplannen, en indien het daarbuiten
valt vergunningplichtig zijn. De leden van de fracties van ChristenUnie en
SGP horen graag wat de stand van zaken is in de proefgebieden ten aanzien
van het opstellen van beheerplannen en het opnemen van bestaand gebruik hierin.
Blijkt het mogelijk om bestaand gebruik via de beheerplannen te
reguleren, zo vragen deze leden? Op wat voor manier wordt het bestaand gebruik
omschreven, per categorie of in detail?In de beheerplannen kunnen ook maatregelen opgenomen worden voor gebied
buiten het Natura 2000-gebied «voor zover relevant voor het bereiken
van de instandhoudingsdoelstelling». De regering is er veel aan gelegen
de onzekerheid bij burgers in het gebied zelf weg te nemen, maar vergeet zij
niet de groep burgers die rondom een Natura 2000-gebied wonen, zo vragen de
leden van de fracties van ChristenUnie en SGP. Hoe kan de onzekerheid voor
deze burgers beperkt worden, ook gelet op het draagvlak voor te nemen besluiten
om de instandhoudingsdoelstelling te halen?Voorgesteld begrippenkader mede in relatie tot rechtszekerheid,
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheidDe regering geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan niet
voornemens te zijn het begrip «significant» verder in regelgeving
te definiëren. Angst voor een onjuiste interpretatie van dit begrip uit
de Habitatrichtlijn is hiervoor de reden. Maar dan komt het de leden van de CDA-fractie toch wonderlijk voor dat de regering vervolgens
aangeeft wel te onderzoeken om bij algemene maatregel van bestuur op grond
van artikel 19a Nbw 1998 specifieke activiteiten te duiden die niet significant
kunnen zijn. Kan de regering uiteenzetten hoe zij dat voor zich ziet zonder
een nader kader of norm voor dit begrip? Dit klemt naar het oordeel van deze
leden te meer nu het Toetsingskader Ammoniak – waarnaar in dit verband
wordt verwezen in de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II
2007/08, 31 038, nr. 6, p. 14) – door de Raad van State (maart
2008)1 is verworpen. Deze leden vragen hoe de
regering denkt de ammoniakproblematiek in relatie tot Natura 2000-gebieden
nu vorm te geven. Ook vragen deze leden in hoeverre de regering voornemens
is de adviezen van de taskforce Trojan over te nemen.Deze leden vragen zich voorts af of de invulling van een dergelijk belangrijk
begrip gezien de impliciete omkering van de bewijslast die geldt voor nieuwe
en uitbreidingsactiviteiten niet geboden is tegen de achtergrond van de rechtszekerheid.
Een en ander klemt naar het oordeel van deze leden te meer daar de ecologische
wetenschap een relatief jonge wetenschap is en de onderlinge afhankelijkheden
in de natuur en de gevolgen daarvan toch heel moeilijk te voorspellen zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering hier uitvoerig op in te gaan.In het wetsvoorstel is sprake van activiteiten die significante effecten
en significante verstoringen kunnen hebben. De leden van de CDA-fractie vragen
in dit verband hoe ver men daarbij in de toekomst moet kijken. Welke termijnen
spelen bij deze beoordelingen een rol, de zeer lange termijn, de lange termijn
of de afzienbare termijn en dan hoe lang is dat? Zij verzoeken de regering
om een reactie op dit punt.De leden van de VVD-fractie vragen zich af
of essentiële begrippen in de wetgeving wel voldoende concreet zijn uitgewerkt.
Als niet helder en eenduidig duidelijk is wat bedoeld wordt met «significant
effect», «passende beoordeling», «cumulatie», «externe
werking» en andere wettelijke termen, dan is de invulling daarvan aangewezen
op jurisprudentie. Het is zeer wel mogelijk dat de beoogde souplesse vervolgens
verloren gaat. Waarom heeft de regering niet gekozen voor een nauwgezette
definiëring, zodat de maatschappelijke partijen weten waar ze aan toe
zijn? Nu al is er volop maatschappelijke discussie gaande over de interpretatie
van deze wettelijke termen. Dit maakt de toepassing van de wet
onvoorspelbaar. Niet alleen de natuurdoelstellingen, maar ook de verschillende
maatschappelijke belangen moeten in dit geval maar afwachten hoe de wettelijke
interpretatie zal uitvallen. Of heeft de regering er bewust voor gekozen de
duidelijkheid te verschuiven naar de op stapel staande beheerplannen voor
de Natura 2000-gebieden? Wat is dan nog de zin van de wetswijzigingen, zo
vragen deze leden zich af. Zij zouden over een en ander graag meer duidelijkheid
krijgen van de regering.De leden van de VVD-fractie zijn groot voorstander van opschorting van
de vergunningplicht bij bestaand gebruik en de uiteindelijke regeling hiervan
in de beheerplannen. Toch zien zij een valkuil in de opschorting, namelijk
in de clausule «tenzij er sprake is van een mogelijk significant effect».
Wat precies de betekenis is van het significant effect is op zich al onduidelijk.
De significantie kan verstrekkend zijn; verwezen zij naar de problemen die
de ammoniakuitstoot en de waterhuishouding kunnen opleveren. Kan de regering
nog eens duidelijk maken hoe groot de reikwijdte in dit verband is van de
zogenaamde significantie? Bedenkelijk in dit verband is daarenboven de toevoeging
van het criterium «mogelijk» aan het voornoemde effect. De simpele
mogelijkheid dat een effect (zoals een verstoring of achteruitgang) «zou
kunnen» optreden, zou dan al voldoende zijn voor een negatieve beoordeling.
Gaat de wettelijke inperking van de vergunningplicht hiermee verder dan de
bewezen effecten en spelen nu te verwachten of theoretisch mogelijke effecten
mee in de vraag of vergunningen nodig zijn, zo vragen deze leden de regering.
Zij vrezen in de praktijk een vergaande uitdijing van de vergunningplicht,
dit ondanks de goede bedoelingen van de wetswijziging. Is het niet verkieslijk
geheel af te zien van de clausule «mogelijk significant effect»
en rustig te wachten op de goedkeuring van de komende beheerplannen? Onduidelijkheden
maken de uitvoering van de wet hachelijk; dit temeer als ook nog de vlucht
in een veilige insteek de overhand krijgt. Dit leidt al te gemakkelijk tot
overspannen regelgeving en handhaving. Als de vergunningplicht een te grote
vlucht neemt, wordt het verschil met de bestaande wet erg klein. Uitzonderlijke
situaties worden dan immers regel. De leden van de VVD-fractie verzoeken de
regering om een reactie.Deze leden vragen zich verder af of zonder de beheerplannen wel duidelijk
is wat beoogd wordt met de aard en locatie van habitattypen. Onduidelijkheid
hierover maakt het volgens deze leden ook moeilijk een integrale afweging
te maken met andere belangen, bijvoorbeeld de agrarische belangen. Zij vragen
tevens om meer duidelijkheid ten aanzien van activiteiten die de provinciegrens
overschrijden. De bevoegdheid ligt in dergelijke gevallen bij die provincie
waar de effecten zich hoofdzakelijk voordoen. Dit kan in de praktijk gemakkelijk
leiden tot schimmige situaties, waarvan de aanvrager de dupe is. Is het niet
beter de bevoegdheid te koppelen aan de vestigingsplaats van de aanvrager,
zo vragen zij de regering.De leden van de VVD-fractie plaatsen vraagtekens bij de wettelijk vereiste
wijze van bewijsvoering inzake de afwezigheid van een mogelijke verslechtering
of verstoring van de soorten waarvoor een gebied is bedoeld. Is zo’n
sluitend bewijs wel mogelijk? Dat het wetsvoorstel de bewijslast verlegt naar
de overheid is een goede zaak, maar hoe moet een objectief en uitsluitend
bewijs worden geleverd? Hoever moet worden gegaan in het leveren van voldoende
objectieve gegevens om werkelijk uit te sluiten dat een project de instandhoudingsdoelstellingen
in gevaar brengt? Dreigt hiermee niet een bewijsvoering ad absurdum, zo vragen
deze leden de regering. Kan de regering duidelijk maken hoe zij zich een dergelijke
bewijsvoering voorstelt? In dit verband vragen deze leden zich tevens af of de instandhoudingsdoelstelling
zelf niet al te gemakkelijk historisch en statisch wordt ingevuld. De natuur
is immers van zichzelf uit een beweeglijke en uiterst gecompliceerde entiteit.
De memorie van toelichting stelt terecht dat de mens de natuur wel kan beheren,
maar niet beheersen. Wat niet kan, zou de mens ook niet moeten willen, zo
menen deze leden. Daar komt echter nog een complicatie bij: veel natuur in
Nederland is verweven in menselijke cultuur, in een door de mens tot stand
gebrachte gebiedsinrichting, in een peilbeheer dat meer doeleinden dient.
Zuivere natuur komt hier nauwelijks of wellicht geheel niet voor. Dit maakt
het gebruik van het begrip «natuur» los van deze bredere, menselijke
context hachelijk. Ook de menselijke cultuur is immers een dynamisch iets.
Maar hoe kan een dynamische en niet te beheersen grootheid dan toch in stand
worden gehouden? Gewezen zij op sterk veranderende biotopen, op het verplaatsen
van allerlei soorten, op het verdwijnen van oude en verschijnen van nieuwe.
Is instandhouding van een dynamische natuur in een al even dynamische cultuur
wel echt mogelijk? Leidt een te behoudende doelstelling niet als vanzelf tot
kunstmatige starheid, tot onnodig veel bureaucratische vastlegging, minuscuul
monitoren en hoge kosten om het onmogelijke toch waar te moeten maken? Loopt
een rigide instandhoudingsdoel niet al te gemakkelijk uit op het moeten beheersen
van een per definitie onbeheersbare realiteit? Staat dit niet haaks op de
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de wet? De leden van de VVD-fractie
verzoeken de regering nader in te gaan op deze kwestie.De leden van de fractie van de PvdA stellen
vast dat met de wijziging van artikel 19d, eerste lid Nbw 1998 wordt beoogd
dat betere aansluiting tot stand komt op artikel 6, derde lid van de Habitatrichtlijn.
Dit artikel heeft, naar het inzicht van deze leden betrekking op significantie
van de gevolgen van bestaand gebruik in combinatie met andere plannen en projecten
(«cumulatie»). De regering heeft ervoor gekozen die cumulatie
niet mee te nemen in de wijzigingen. Kan de regering deze leden aangeven waarom
niet? Doet de regering door die keuze geen afbreuk aan de beoogde betere aansluiting
op de Habitatrichtlijn, zo vragen deze leden. Is niet juist het effect van
de gekozen wijziging dat de strijdigheid met de Habitatrichtlijn blijft bestaan,
zo vragen zij de regering.De leden van de fractie van de SP constateren
ten aanzien van het voorgestelde artikel 19d, onderdeel 3 Nbw 1998 dat «verstorend
effect» hier wordt vervangen door «significant verstorend effect».
Kan de regering ter wille van de casuïstiek enkele concrete voorbeelden
geven van «verstorende» en «significant verstorende»
effecten? Deelt de regering de opvatting van de leden van de SP-fractie (en
van de leden van verschillende fracties in de Tweede Kamer) dat het toch echt
een naïeve gedachte is de initiatiefnemer zelf te laten beoordelen wat
wel of niet significant is? Het argument van omdraaiing van de bewijslast
is hiermee even ongeloofwaardig, aldus deze leden. Een meldingsplicht kan
dit gedeeltelijk ondervangen. Kan de regering garanderen dat de in de Tweede
Kamer (aangenomen motie Cramer-Jacobi (Kamerstukken II 2007/08, 31 038,
nr. 24)) voorgestelde meldingsplicht gerealiseerd kan zijn voordat deze
wet eventueel in werking zou treden, zo vragen deze leden.De Habitatrichtlijn geeft aan in artikel 6, lid 3, dat in geval van significantie
de effecten beoordeeld worden in samenhang met andere plannen en projecten
(«cumulatie»). Dit aspect is niet terug te vinden in de tekst
van de wetswijziging, waarmee strijdigheid met de Habitatrichtlijn ontstaat.
Vindt de regering dit ook, zo vragen de leden van de SP-fractie. Deze leden
zouden voorts graag van de regering een aantal concrete voorbeelden zien van «cumulatie»,
aangevuld door de wijze waarop het bevoegd gezag hierop greep krijgt. Is monitoring
via aardobservatie hierbij een optie, zo vragen zij. De mogelijkheden
voor regionale verevening worden in dit verband geopperd voor bijvoorbeeld
campings op de Veluwe. Dit is misschien een optie, maar volgens de Algemene
Rekenkamer (Bescherming van natuurgebieden, 2007) wordt het compensatiebeginsel
slecht nageleefd. Het laatste heeft trouwens met name betrekking op de EHS,
maar geldt volgens deze leden voor Natura 2000 evenzo. Ziet de regering hier
mogelijkheden, zo vragen deze leden.Voorts hebben deze leden een vraag met betrekking tot het voorgestelde
nieuwe artikel 2a Nbw 1998 dat bepaalt dat vergunningsaanvragen worden behandeld
door gedeputeerde staten. In hoeverre levert dit problemen op voor Natura
2000-gebieden die over provinciegrenzen heen liggen?De leden van de ChristenUnie-fractie en SGP-fractie volgen de redenering van de regering ten aanzien
van het besluit om het begrip «significantie» toe te voegen, waardoor
niet elke verstoring al vergunningplichtig is, maar alleen mogelijk significante
verstoringen. Niet elke activiteit staat immers de realisatie van de doelstellingen
in de weg. Deze leden vragen de regering echter nader in te gaan op de aansluiting
van de gekozen formulering in artikel 19d, lid 3 Nbw 1998 op de bepaling uit
de Habitatrichtlijn dat de significantie van gevolgen beoordeeld moet worden
in combinatie met andere plannen of projecten, de zogeheten «cumulatie».
Is de voorgestelde wijziging zonder de cumulatieve effecten mee te nemen niet
in strijd met de Habitatrichtlijn, zo vragen deze leden? Waarom is er niet
voor gekozen de cumulatie in onderdeel 3 mee te nemen, zoals wel gedaan is
in onderdeel 5 van artikel 19d Nbw 1998?Daarnaast hebben deze leden vragen over de duidelijkheid van het begrip «significant».
Zij vragen de regering daarom nader in te gaan op dit begrip, ook omdat uit
de evaluatie natuurwetgeving is gebleken dat er nog veel verbeterd kan worden
in duidelijkheid van begrippen en bepalingen uit de natuurwetgeving. Deze
leden vragen hier ook naar, gelet op het feit dat de burger vergunningplichtig
is als plannen een significant effect kunnen hebben. Wat is in dat licht de
breedte van «significantie», en is dat aan de burger uit te leggen,
zo vragen deze leden.In aansluiting hierop horen de leden van de fracties van ChristenUnie
en SGP graag van de regering of de toevoeging van het begrip «significante
verstoring» wel zal leiden tot een vermindering van bestuurlijke lasten.
Immers, de initiatiefnemer van een project zal zelf moeten beoordelen of zijn
activiteit kans geeft op significante verstoring, maar mist veelal de daarvoor
benodigde deskundigheid. Oordeelt de initiatiefnemer daarin fout, dan leidt
dat tot een handhavingtraject met nadelige gevolgen voor de initiatiefnemer
en hoge bestuurlijke lasten. Wil de initiatiefnemer vooraf zekerheid, dan
zal het bevoegd gezag toch een complete natuurtoets verlangen teneinde zekerheid
te kunnen geven over de eventuele vergunningplicht. Hoe wordt, in het licht
hiervan, een administratieve lastenverlichting gerealiseerd, zo vragen de
leden van de ChristenUnie-fractie en de SGP-fractie?De leden van deze fracties hebben de indruk dat door deze wetswijziging
het bevoegd gezag minder overzicht van de activiteiten in of nabij het betreffende
Natura 2000-gebied zal hebben. Deelt de regering deze inschatting, zo vragen
zij. Zal het bevoegd gezag daardoor niet minder goed in staat zijn om de cumulatieve
effecten te beoordelen in het geval van activiteiten die wel vergunningplichtig
blijven, zo vragen deze leden.Aansluitend hierop hebben de leden van de fracties van ChristenUnie en
SGP een vraag over gebieden die in meerdere provincies liggen. Door de voorgestelde wijziging zullen meerdere provincies besluiten nemen
over vergunningen als het betreffende Natura 2000-gebied in meerdere provincies
ligt. Op welke manier wordt gegarandeerd dat er overzicht is van de aangevraagde
vergunningen en lopende projecten, zodat elk project beoordeeld kan worden
op mogelijk significante verstoring, zo vragen deze leden.De nadelen van deze wetswijziging kunnen beperkt worden door het invoeren
van een meldingsplicht voor activiteiten die door de wetswijziging niet (meer)
vergunningplichtig zijn. De Tweede Kamer heeft daarom de motie motie Cramer-Jacobi
(Kamerstukken II 2007/08, 31 038, nr. 24) aangenomen, waarin de
regering verzocht wordt in het kader van de evaluatie van de natuurwetgeving
de mogelijkheden te bezien voor een vorm van meldingsplicht voor verstorende,
maar mogelijk niet significante activiteiten. Wat is de stand van zaken nu
de evaluatie reeds is aangeboden aan de Tweede Kamer, zo vragen deze leden.
Is de regering met deze leden van mening dat het van belang is een eventuele
meldingsplicht geregeldte hebben voordat deze wetswijziging in werking treedt,
teneinde van meet af aan de genoemde nadelen te voorkomen?Commentaar derdenDe leden van de CDA-fractie vragen de regering
een uitvoerige reactie op het gestelde in de position paper van de Vereniging
van waterbedrijven in Nederland (Vewin) van 4 september 2008.1Hoewel een aantal vragen, gesteld door de natuurbeschermingsorganisaties
in hun brief van 26 september 2008, al eerder aan de orde is geweest
vragen de leden van de CDA-fractie met name een reactie op het aan de orde
gestelde in de onderdelen 2 en 3 van de bijlage 1 bij die brief.1De leden van de SP-fractie vragen wat de regering
vindt van het onder andere door LTO naar voren gebrachte probleem van de hoge
milieukwaliteitseisen? Veel natuur schijnt zich al te herstellen bij depositiewaarden
die een stuk boven de norm liggen, aldus LTO. Bewoners van Natura 2000-gebieden
kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden voor de hoge achtergronddepositie.
Deze leden vragen hoe de regering dit probleem te lijf gaat. Graag vernemen
zij wat in dit verband de taakopdracht van de taskforce stikstof en ammoniak
gaat.OverigDe Natuurbalans 2008 schetst een somber beeld over de tijdige realisatie
van de EHS. De leden van de CDA-fractie vragen
hoe dit te rijmen is met de doelstelling van het beleidsprogramma van de regering;
zij «investeert extra in natuur zodat de Ecologische Hoofdstructuur
(EHS) in 2018 is gerealiseerd»? Tegelijkertijd zijn provincies druk
met het tijdig gereedmaken van de beheerplannen voor de 162 voorlopig aangewezen
Natura 2000-gebieden, die alle liggen binnen de EHS. Deze leden vragen de
regering om een uiteenzetting over de relatie tussen deze majeure projecten.
Acht de regering het mogelijk dat door een kwalitatief goede invulling van
de Natura 2000-gebieden kan worden volstaan met een kleinere EHS?De voorgestelde wijzigingen van de Nbw 1998 zijn onder andere bedoeld
om aansluiting te vinden bij de Habitatrichtlijn, om ook niet-aangewezen gebieden
onder hetzelfde beschermingsniveau te brengen als aangewezen gebieden. Wat
is de stand van zaken met betrekking tot gebieden die wel op de communautaire
lijst staan, maar nog niet aangewezen zijn, zo vragen de leden van de fracties
vanChristenUnie en SGP.
Om hoeveel gebieden gaat het dan nog, en wat is de verwachting
voor het aanwijzen hiervan? Verdient het niet de voorkeur de gebieden aan
te wijzen, zodat ze volledige bescherming genieten, in plaats van een wetswijziging,
waarmee veel tijd is gemoeid, zo vragen deze leden?De leden van de commissie zien de beantwoording van de minister met belangstelling
tegemoet.De voorzitter van de commissie,SchuurmanDe griffier van de commissie,Warmolt de BoerXNoot1Samenstelling:Schuurman (CU), (voorzitter), Holdijk (SGP), Van der Linden (CDA), Swenker
(VVD), Terpstra (CDA), Slagter-Roukema (SP), Westerveld (PvdA), Sylvester
(PvdA), Putters (PvdA), Doek (CDA), Eigeman (PvdA), Engels (D66), Slager (SP),
Goyert (CDA), Peters (SP), De Boer (CU), Willems (CDA), (vice-voorzitter),
Schaap (VVD), Huijbregts-Schiedon (VVD), Laurier (GL), Hermans (VVD), Smaling
(SP), Koffeman (PvdD), Böhler (GL) en Yildirim (Fractie-Yildirim).XNoot1Kamerstukken II 2006/07, 31 074, nr. 2.XNoot1De in onderhavig wetsvoorstel voorgestelde invoeging van de artikelen
39a, 39b en 39c in de Nbw 1998.XNoot1J.C.A. de Poorter en M.N. Visser, «Het belanghebbendebegrip in beweging»,
De Gemeentestem 2008, 7288, p. 29 t/m 37.XNoot1Zaak nr. 20.080.0289/1; www.raadvanstate.nl/uitsprakenXNoot1Als bijlage bij dit verslag gevoegd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31038-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl