Arbeidsmarktbeleid onderwijs; Nota 'Maatwerk 2, vervolgnota over een open onderwijsarbeidsmarkt'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23328, nr. 67

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

23328 nr. 67

27-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgave 1 INLEIDING1.1 De belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen
jaarGrotere beleidsruimte voor scholen1.2 Spanningen op de arbeidsmarkt1.3 Nieuwe voornemensLeeswijzer2 ONTWIKKELINGEN OP DE ARBEIDSMARKT2.1 Arbeidsmarktprognose en de barometers over 1999–2000Arbeidsmarktonderzoek door het ROATabel 1: Uitsplitsing van de werkgelegenheidsontwikkeling
naar opleidingsniveau in de periode 1999–2004 (totale percentages over
de gehele periode) De arbeidsmarktbarometers 1999–2000Primair onderwijsVoortgezet onderwijsBeroepsonderwijs en Volwasseneneducatie (bve)2.2 Nieuw arbeidsmarktonderzoek2.3 Het arbeidsmarktbeleid onderwijs2.4 MobiliteitHet mobiliteitsonderzoek van BZKTabel 2 Omvang van de mobiliteit in een aantal overheidssectoren,
uitgedrukt in percentages van de totale werkgelegenheid. Het onderzoek van BOAConclusie uit de onderzoekenVerkenning externe mobiliteitBemiddelingSamenwerking vo en bve met het bedrijfsleven3. HET OPLEIDEN VAN NIEUWE DOELGROEPEN VOOR HET LERAARSBEROEP3.1 Het opleiden van specifieke doelgroepen in het primair
onderwijs3.2 Vaklieden als leraar in vmbo en bveNieuwe projecten in het vmboDe zij-instromer in de bve-sector3.3 Doorstromen naar het leraarsberoep4. VERVANGINGSPROBLEMATIEK EN PREVENTIE ZIEKTEVERZUIM
EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID4.1 Vervangingsprobleem primair onderwijs4.2 Noodoplossing: pools van invallers4.3 Structureel andere organisatie van de vervanging4.4 Preventie ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheidKwartaalrapportages verzuimDeelconvenantenWijziging scholingsregels WW5. DE LERARENOPLEIDING EN HET OPLEIDEN IN DE SCHOOL5.1 Het opleiden in de schoolDe «opleidingsschool»5.2 De beroepsgroep5.3 De lerarenopleidingenDe eerste- en tweedegraads lerarenopleidingenDe universitaire lerarenopleidingenDe lerarenopleidingen basisonderwijsDe richting van de veranderingen5.4 Samenhang in het geheel van lerarenopleidingenAard van het adviesReacties op het adviesBeleidsreactie5.5 De student6. BEELDVORMING ROND HET LERAARSBEROEP EN DE LERARENCAMPAGNE6.1 Het verschil in imago van leraren vo bij jongeren
en volwassenen6.2 Massamediale campagneWijze van evaluatieWaardering campagneEffect campagneHoe verder?7. FINANCIËN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23328Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 328Arbeidsmarktbeleid onderwijsnr. 67BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 27 juni 2000Hierbij ontvangt u de nota Maatwerk 2, vervolgnota
over een open onderwijsarbeidsmarkt, conform onze toezegging in het
Algemeen Overleg over het lerarenbeleid op 30 maart 2000 (23 328, nr.
66). Met deze nota geven we een vervolg aan Maatwerk voor
morgen (april 1999, 23 328, nr. 44) en presenteren we onze plannen
voor de komende periode.In hoofdstuk 2 van de nota wordt gerapporteerd over de uitkomsten van
de Arbeidsmarktbarometers Primair en Voortgezet Onderwijs en Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie 1999–2000. Deze rapporten zullen u zo spoedig
mogelijk worden toegezonden.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. HermansDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,K. Y. I. J. Adelmund Inhoudsopgave 1Inleiding31.1De belangrijkste ontwikkelingen
van het afgelopen jaar31.2Spanningen op de arbeidsmarkt4 1.3Nieuwe voornemens5    2Ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt62.1Arbeidsmarktprognose
en de barometers over 1999–20007 2.2Nieuw arbeidsmarktonderzoek112.3Het arbeidsmarktbeleid onderwijs122.4Mobiliteit13    3Het opleiden van nieuwe doelgroepen voor het leraarsberoep153.1Het opleiden van specifieke
doelgroepen in het primair onderwijs163.2Vaklieden als leraar in VMBO
en BVE163.3Doorstromen naar het leraarsberoep18   4Vervangingsproblematiek en preventie ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid184.1Vervangingsprobleem primair
onderwijs19 4.2Noodoplossing: pools van invallers19 4.3Structureel andere
organisatie van de vervanging20 4.4Preventie ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid20    5De lerarenopleiding en het opleiden
in de school225.1Het opleiden in de
school22 5.2De beroepsgroep24 5.3De lerarenopleidingen25 5.4Samenhang in het geheel van lerarenopleidingen29 5.5De student32   6Beeldvorming rond het leraarsberoep en de lerarencampagne326.1Het verschil in imago van
leraren vo bij jongeren en volwassenen32 6.2Massamediale campagne33    7Financiën341 INLEIDINGOp 31 mei 1999 heeft de Tweede Kamer de nota Maatwerk
voor morgen: het perspectief van een open onderwijsarbeidsmarkt besproken.
We zijn nu een jaar verder. Gedurende dit jaar heeft de nota tot veel «werk
in uitvoering» geleid. Wat bereikt is, is vastgelegd in twee voortgangsrapportages
die op 11 oktober 1999 en 22 maart 2000 aan de Tweede Kamer werden aangeboden.In deze inleiding gaan we allereerst in op de ontwikkelingen van het afgelopen
jaar. In paragraaf 1.2 wordt vastgesteld dat, ondanks de inspanningen,
de spanning op de arbeidsmarkt nog toeneemt en in paragraaf 1.3 worden
de nieuwe voornemens op hoofdlijnen aangekondigd.De belangrijkste voorstellen in deze nota hebben betrekking op:– «het opleiden in de school»;– het vinden van nieuwe groepen mensen die een functie binnen het
onderwijs kunnen gaan vervullen;– een nieuwe aanpak van de vervangingsproblematiek in het primair
onderwijs.1.1 De belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen
jaarDe lerarenopleidingen hebben gezamenlijk een veranderingsproces op gang
gebracht dat bijdraagt aan de kwaliteit, variëteit en aantrekkelijkheid
van de opleidingen. Een veranderingsproces dat bovendien meer rekening houdt
met de wensen van de scholen. Zo zijn er al flexibeler trajecten opgezet,
bestemd voor diverse categorieën studenten. Ook is de samenwerking met
de scholen in de regio hechter geworden. Daardoor komt verdere dualisering
van de initiële opleiding gemakkelijker tot stand en kan het curriculum
beter worden afgestemd op wat in de praktijk geleerd wordt.Zij-instromen in het leraarsberoep zal in de toekomst een structureel
karakter krijgen. Dit betekent dat – naast de studenten die via stages
of duale opleidingen in de school leren en werken – ook andere mensen
binnen de muren van de school opgeleid gaan worden. De Interimwet zij-instroom
voor het primair en voortgezet onderwijs die het afgelopen jaar is voorbereid,
regelt deze zij-instroom. De Tweede Kamer heeft de wet op 30 mei 2000 aanvaard;
binnenkort komt de wet aan de orde in de Eerste Kamer.Grotere beleidsruimte voor scholenMet het CAO-onderhandelaarsakkoord voor de sector Onderwijs (primair en
voortgezet onderwijs, en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie) 2000–2002,
dat in mei 2000 tot stand kwam, zijn belangrijke stappen gezet op het terrein
van de modernisering van arbeidsvoorwaarden en meer beleidsvrijheid voor scholen.
De CAO stelt scholen beter in staat actief in te spelen op de arbeidsmarktsituatie
en de problemen op de eigen school.De CAO kent een marktconforme generieke salarisontwikkeling en realiseert
bovendien een inkomensverbetering voor grote groepen leraren via een aanpassing
in het loongebouw (inkorten van de lengte van carrièrepatronen en verhogen
periodiekstappen).Voor scholen is in de CAO daarnaast een decentraal budget beschikbaar
gesteld voor management, ondersteuning en arbeidsmarkt. Het is vooral bedoeld
voor ondersteuning in de school, voor functiedifferentiatie en voor de aanpak
van de werkdruk. Met het decentrale budget kunnen scholen concrete maatregelen
gedifferentieerd treffen, op een wijze die het beste aansluit bij de schoolspecifieke
omstandigheden en problemen. Het budget zal, voor primair en voortgezet onderwijs,
en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie samen, oplopen tot
240 miljoen gulden structureel.Andere belangrijke stappen in de CAO zijn de volgende:• werknemers krijgen de mogelijkheid om adv-uren in te leveren zodat
zij meer kunnen werken als zij dit wensen. Met deze maatregel kan een deel
van het tekort aan vervangers en reguliere leerkrachten worden opgelost;• de regeling Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen (BAPO-regeling)
wordt zodanig aangepast dat het makkelijker wordt om in incidentele gevallen
BAPO'ers in te zetten voor vervangingswerkzaamheden. Met hetzelfde doel wordt
de anticumulatieregeling aangepast die de BAPO op dit moment kent;• deeltijd-FPU wordt bevorderd; vanwege de arbeidsmarktknelpunten
wordt bevorderd dat FPU'ers na de spilleeftijd langer doorwerken;• er worden maatregelen genomen om het ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
in het onderwijs terug te dringen;• het budget voor kinderopvang wordt met ingang van 2002 verhoogd
met structureel 10 miljoen gulden;• er komt een regeling voor buitenschoolse opvang, waar het onderwijspersoneel
gebruik van kan maken (structureel budget: 4 miljoen gulden);• Voor een opleidings- en ontwikkelingsfonds wordt 2 keer 20 miljoen
gulden als bodem beschikbaar gesteld.Deze CAO-afspraken versterken de positie van scholen als vragende partij
op de arbeidsmarkt en als aantrekkelijke werkgever.1.2 Spanningen op de arbeidsmarktDankzij deze ontwikkelingen en de andere activiteiten die ondernomen worden
in het kader van de regiegroepen voor po, vo en bve en de gemeenschappelijke
verklaringen over de personeelsvoorziening in het onderwijs, zullen geprognosticeerde
tekorten op de onderwijsarbeidsmarkt minder groot zijn dan bij ongewijzigd
beleid. Maar zoals gezegd zijn de problemen daarmee niet opgelost. De spanning
op de onderwijsarbeidsmarkt is nog steeds groot en neemt naar verwachting
eerder toe dan af, zeker op de korte termijn. Dat komt door de toename van
de werkgelegenheid, de grote uitstroom van ouderen uit het onderwijs en een
sterkere concurrentie met andere sectoren.Aan het begin van het nieuwe schooljaar 2000–2001 zal blijken in
hoeverre scholen er in slagen voldoende personeel aan te trekken voor het
nieuwe seizoen. Om snel een beeld te krijgen van de stand van zaken, zal opnieuw
in de eerste weken van het cursusjaar een telefonische inventarisatie gehouden
worden. De resultaten hiervan zullen in september beschikbaar zijn.Het onderwijs heeft de afgelopen periode laten zien over grote creativiteit
te beschikken. Toch zal het ook in de komende jaren alles moeten doen om voldoende
docenten en onderwijsondersteunend personeel in te zetten. Met de nieuwe CAO
worden de condities waaronder dat moet gebeuren, verbeterd. Maar ook is de
spanning op de arbeidsmarkt toegenomen. Gezien de urgentie van de tekorten
is verdergaand overheidsbeleid noodzakelijk. Dit beleid willen we in nauw
overleg met het onderwijsveld en de andere partijen op de onderwijsarbeidsmarkt
tot stand brengen. In dat verband wijzen we ook op de bijzondere positie van
de vier grote steden, waar de problematiek sterk wordt gevoeld. Recent hebben
we met de verantwoordelijke wethouders van de vier grote steden overleg gevoerd.
In de komende maanden wordt op ambtelijk niveau voortvarend verder gewerkt
aan de concreet aangedragen oplossingen. Daarbij is bijvoorbeeld
de uitwerking aan de orde van de nieuwe ideeën om de vervangingsproblematiek
in het primair onderwijs op te lossen (zie hoofdstuk 4).Met Maatwerk 2 willen we een vervolg geven
aan Maatwerk voor morgen en onze plannen presenteren
voor de komende periode. Het zijn ingrijpende beleidsvoorstellen die moeten
leiden tot een open en flexibele onderwijsarbeidsmarkt. Tegelijk willen we
de discussie voortzetten, en maximaal ruimte bieden aan die ideeën en
inzichten die bijdragen aan de evenwichtige onderwijsarbeidsmarkt die ons
voor ogen staat.1.3 Nieuwe voornemensNieuwe leraren zullen in toenemende mate worden opgeleid in een combinatie
van werken en leren in de school. Wij zien het «opleiden in de school»
als een belangrijke en noodzakelijke ontwikkeling. Voor de aankomend leraar
zelf is de combinatie van werken en studeren vruchtbaar. Voor de scholen is
het een nieuw element in de «school als lerende organisatie».
Zittende leraren krijgen de mogelijkheid tot meer variëteit en specialisatie
wanneer zij nieuwe collega's kunnen opleiden. Voor het opleiden van leraren
kunnen de lerarenopleidingen daadwerkelijk maatwerk bieden, door samen met
de scholen een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling uit te werken tussen
opleiding en school. Het «opleiden in de school» biedt alle betrokkenen
nieuwe kansen. De randvoorwaarden luisteren daarom nauw.Andere voorstellen in Maatwerk 2 hebben tot
doel nieuwe groepen mensen te vinden die een functie in het onderwijs kunnen
en willen gaan vervullen. Het gaat bijvoorbeeld om vaklieden uit de praktijk
die als leraar aan het werk gaan in het vmbo en om onderwijsassistenten die
doorstromen naar het leraarschap. Ook worden er voorstellen gedaan de problemen
bij de vervanging in het primair onderwijs aan te pakken.Deze nota bevat de volgende voorstellen, op hoofdlijnen:– Het «opleiden in de school» krijgt prioriteit. Dit
concept wordt in nauw overleg tussen school en lerarenopleiding uitgewerkt.
In een praktijkgericht project wordt bezien aan welke kwaliteitseisen «opleidingsscholen»
moeten voldoen: er zal een kwaliteitskeurmerk voor de «opleidingsschool»
worden ontwikkeld. Veel scholen hebben gekozen voor een opleidingsdocent in
de school. Wij ondersteunen deze ontwikkeling door een eerste tranche opleidingsdocenten
op te leiden voor scholen en instellingen voor primair en voortgezet onderwijs,
en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. Het «opleiden in de school»
gebeurt in nauw overleg met het veld.– De kwaliteit van de assessments voor de zij-instromers in het
beroep wordt bevorderd door een groep trainers op te leiden om assessoren
te trainen. Deze trainers worden gecertificeerd. De beroepsgroepen van leraren
en lerarenopleiders (SBL en VELON) worden betrokken bij de certificeringsprocedure.– De zij-instroom van vaklieden als docent in zes praktijkgerichte
vakken in het vmbo en in de roc's wordt bevorderd. Er komen extra middelen
beschikbaar om samen met sociale partners uit de branches vaklieden op te
leiden. Ook verkennen we samen met de sociale partners hoe de externe mobiliteit
van leraren gestalte kan krijgen die (parttime) buiten het onderwijs aan het
werk willen.– Onderwijsassistenten kunnen doorgroeien naar het leraarschap.
Voor degenen die op kwalificatieniveau 3 zijn opgeleid en geschikt worden
geacht voor het leraarschap, zullen trajecten worden ontwikkeld om binnen
het secundair beroepsonderwijs een doorstroomkwalificatie te behalen.– Samen met de vier grote steden wordt als noodoplossing onderzocht hoe scholen de opvang van leerlingen kunnen organiseren als er geen
bevoegde vervangers beschikbaar zijn. Daarnaast zullen pilots worden opgezet
om te komen tot een structureel andere organisatie van de vervanging.– Om de basis voor het arbeidsmarktbeleid te verstevigen wordt er
een multidisciplinair onderzoek opgezet. Het onderzoek richt zich op kwantitatieve
beschrijving van de onderwijsarbeidsmarkt, de aantrekkelijkheid van het beroep,
de professionaliteit van de arbeidsorganisatie en de rol van de organisaties
bij de in-, door- en uitstroom op de onderwijsarbeidsmarkt. Om tot verbeterde
onderzoeksprogrammering te komen worden de resultaten besproken met deskundigen.Het mes snijdt aan twee kanten: de voorstellen in deze nota moeten belangrijk
bijdragen aan vermindering van de tekorten op de onderwijsarbeidsmarkt, maar
hebben tegelijkertijd tot doel ruimte te geven voor de verdere ontwikkeling
van het onderwijs. De kennisintensieve samenleving, de technologische ontwikkelingen,
de verwachting en wens dat leerlingen steeds meer zelf vorm zullen geven aan
hun leerproces, leiden ertoe dat de positie en rol van school en leraar evolueren.
Leraren hebben de regie over en de verantwoordelijkheid voor de begeleiding
en ondersteuning van het leerproces van leerlingen. Tegelijk zien we dat steeds
vaker ook andere functionarissen een rol vervullen in dat leerproces. Wanneer
scholen in het eigen beleid ruimte geven aan functiedifferentiatie, kunnen
leraren zich meer toeleggen op hun primaire taken. Daarbij worden zij steeds
beter ondersteund door voorzieningen op het gebied van informatieen communicatietechnologie
(ict). Leraren zullen dan ook meer en meer moeten beschikken over competenties
op het gebied van de ict.Kortom: de samenleving verandert en het onderwijs verandert mee. Voldoende
goed toegeruste en gemotiveerde leraren en onderwijsondersteunend personeel
zijn daarbij van het allergrootste belang. Aan die veranderende rol van school
en leraar zullen we uitgebreid aandacht besteden in de Onderwijsbegroting
2001 en daarmee samenhangende notities.LeeswijzerHoofdstuk 2 gaat uitgebreid in op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.
Op basis van de recente arbeidsmarktbarometers worden de verwachte tekorten
voor het primair en voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
geschetst. De volgende twee hoofdstukken doen concrete voorstellen voor de
aanpak van de tekorten: hoofdstuk 3 schetst een aanpak die ertoe moet leiden
dat een aantal nieuwe groepen van mensen kan worden ingezet in het onderwijs
en in hoofdstuk 4 worden alternatieve mogelijkheden gepresenteerd om de problemen
met de vervanging in het primair onderwijs het hoofd te bieden. Het «opleiden
in de school» komt aan bod in hoofdstuk 5. Hierin is ook de beleidsreactie
opgenomen op het Onderwijsraadadvies Samenhangend geheel
lerarenopleidingen. Hoofdstuk 6 schetst de eerste resultaten van
de campagne Leraar, elke dag anders en doet voorstellen
voor het vervolg. Hoofdstuk 7 gaat in op de financiële kaders.2 ONTWIKKELINGEN OP DE ARBEIDSMARKTIn dit hoofdstuk staan de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt centraal.
Paragraaf 2.1 geeft de prognoses van het Researchcentrum voor Onderwijs
en Arbeid (ROA) voor de arbeidsmarkt tot 2004 en de resultaten uit de Barometers
1999–2000 voor de sectoren primair en voortgezet onderwijs en
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. In paragraaf 2.2 wordt voorgesteld
een multidisciplinair onderzoek op te zetten, om goed inzicht te krijgen in
de effecten van het nieuwe beleid. Paragraaf 2.3 gaat in op de organisatie
van de onderwijsarbeidsmarkt, de grotere rol voor het Sectorbestuur Onderwijs
en de nieuwe afspraken tussen minister en het Sectorbestuur voor de onderwijsarbeidsmarkt
(SBO). Paragraaf 2.4 beschrijft de resultaten van onderzoek naar mobiliteit
in het onderwijs en de activiteiten die op dit punt worden ondernomen.2.1 Arbeidsmarktprognose en de barometers over 1999–2000Arbeidsmarktonderzoek door het ROAUit onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt1 blijkt dat de vraag naar arbeid, vooral naar hoger opgeleiden
met een hbo- of wo-diploma de komende jaren stijgt (zie tabel 1). Hoewel het
aanbod van hoger opgeleiden de komende jaren eveneens zal toenemen, blijft
deze toename naar verwachting achter bij de behoefte. De concurrentie op de
arbeidsmarkt om de gunst van hoger opgeleiden zal daardoor verder verscherpen.
Vooral werkgevers die voor hun personeelsbehoefte hiervan grotendeels afhankelijk
zijn (zoals het onderwijs) zullen de gevolgen van het tekort aan hoger opgeleiden
ondervinden.Tabel 1: Uitsplitsing van de werkgelegenheidsontwikkeling
naar opleidingsniveau in de periode 1999–2004 (totale percentages over
de gehele periode) Basisonderwijs– 22,7VMBO– 5,5 HAVO/VWO, MBO8,0 HBO15,7WO20,5Bron: ROAIn de tweede voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer over de nota Maatwerk voor morgen is de discrepantie tussen de behoefte
aan leraren en het verwachte aantal afgestudeerden uit de lerarenopleidingen
weergegeven. Het gaat er dan om in de komende jaren jaarlijks in het primair
onderwijs tussen de 3500 en 5000 leerkrachten uit andere bronnen te werven
en in het voortgezet onderwijs 1800. Bij beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
blijft de werkgelegenheid de eerstkomende jaren ongeveer gelijk en is nog
vrijwel geen sprake van tekorten. Jaarlijks heeft de bve-sector een instroom
aan nieuwe docenten nodig van rond de 1000. Vanaf 2002 is er echter ten
opzichte van voorgaande jaren een stijging van 50% te verwachten. De bve-sector
verlangt dan een nieuwe instroom van rond 1500, die daarna geleidelijk groeit
naar een behoefte aan nieuwe instroom van rond de 2000 leraren vanaf het jaar
2007. (Arbeidsmarktramingen BVE 1999–2010).Conclusie: zelfs als we er in slagen om een groter aandeel hoger opgeleiden
voor het leraarsberoep te winnen, zal dat niet voldoende zijn. Ook niet als
op grotere schaal herintreders kunnen worden geworven, deeltijders een grotere
betrekking kunnen krijgen, inactieven worden teruggeleid en zij-instromers
met een hogere opleiding worden aangetrokken.Er moet dus nog meer gebeuren. Het is vooral van belang dat alle actoren
blijven verkennen welke nieuwe oplossingen aan het bestaande pakket kunnen
worden toegevoegd, waarbij de kwaliteit van het leraarsberoep moet worden
gewaarborgd. De arbeidsmarktbarometers 1999–2000De arbeidsmarktbarometers 1999–2000 voor het primair en voortgezet
onderwijs en voor het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie die in juni
zijn verschenen, bevestigen het beeld van de toenemende spanning op de arbeidsmarkt.
Hierna wordt meer specifiek ingegaan op de toestand in het schooljaar 1999–2000.Primair onderwijsUit de Arbeidsmarktbarometer Primair Onderwijs 1999–2000 blijkt
dat, in vergelijking met voorgaande jaren, de spanning op de arbeidsmarkt
voor leraren in het primair onderwijs is toegenomen. Een aantal factoren wijst
daarop.In het schooljaar 1999–2000 zijn in het basisonderwijs veel vacatures
ontstaan door de toenemende mobiliteit onder leraren. Vrijwillig vertrek naar
andere banen in het onderwijs was voor 54,5% van de uren de oorzaak van het
ontstaan van een vacature. Daarnaast was ook de groei van de werkgelegenheid
een belangrijke factor (21,8%). Voor het speciaal onderwijs zijn deze cijfers
respectievelijk 51,1% en 26,7%. Het overig deel is vooral ontstaan door natuurlijk
verloop (FPU, WAO en BAPO).In het basisonderwijs is aan het begin van het schooljaar 11% van de reguliere
vacature-uren door een (potentiële) wachtgelder vervuld en in het speciaal
onderwijs maar 7%. Hierbij zijn overigens grote regionale verschillen te zien.
In het noorden worden in het basisonderwijs veel vacatures (38%) vervuld door
(potentiële) wachtgelders en in het westen maar zeer weinig (4%). Door
de grotere betrekkingsomvang van leraren op scholen in de vier grote steden
werd daar slechts 3% van de uren vervuld door uitbreiding van de aanstellingsomvang
terwijl dit in de rest van het land 10% was.De reguliere uren waarvoor in de aanloop van het schooljaar 1999–2000
is geworven, zijn voor een groot deel vervuld door leraren van andere scholen.
In het basisonderwijs is 14% van de uren intern vervuld door een leerkracht
van een andere school van hetzelfde bevoegd gezag. Daarnaast is in het basisonderwijs
nog eens 21% van de uren door een leerkracht van buiten het bevoegd gezag
vervuld.De toegenomen spanning kan ook worden afgeleid uit het feit dat de problemen
bij de vervulling van reguliere vacatures zijn toegenomen. Uit het onderzoek
blijkt dat het aantal onvervulde vacatures in het basisonderwijs aan het begin
van het schooljaar 1999–2000 iets hoger lag dan het jaar daarvoor. Op
basis van de gegevens uit de arbeidsmarktbarometer kan het totaal aantal niet
vervulbare vacatures in het primair onderwijs aan het begin van dat schooljaar
(te weten 1999–2000) op circa 400 fte (fulltime equivalent) worden berekend.
In het primair onderwijs is de omvang van het docentenbestand 100 000
fte. Jaarlijks moeten gemiddeld 8500 fte aan vacatures worden ingevuld. Dat
betekent dat het percentage moeilijk vervulbare vacatures ten opzichte van
het totale personeelsbestand per begin schooljaar 1999–2000 circa 0,4%
is. Uit de arbeidsmarktbarometer blijkt dat het aantal onvervulde uren aan
het begin van het schooljaar ongeveer een half procent was van alle banen
(resp. 0,42% in het basisonderwijs en 0,65% in het speciaal onderwijs.) Daarnaast
meldden veel scholen (2/5 in het basisonderwijs en ruim 3/5 in het speciaal
onderwijs) dat ze meer moeite hebben moeten doen om vacatures te vervullen.Vacatures in de bovenbouw leveren meer problemen op dan vacatures in onder-
en middenbouw. In de bovenbouw stond aan het begin van het schooljaar ongeveer
12% van de vacante uren open. In de onderbouw was dit 4,5%. Een derde factor is de vervangingsproblematiek. Uit het onderzoek blijkt
dat het scholen minder vaak is gelukt om vervanging te realiseren voor kortdurende
afwezigheid. De percentages onvervulde uren zijn zowel in het basisonderwijs
als het speciaal onderwijs duidelijk toegenomen. In het basisonderwijs van
31,4% in 1997 tot 34,2% in 1999 en in het speciaal onderwijs van 53,0% in
1997 tot 65,9% in 1999. De noodzaak om afwezigheid intern op te vangen door
noodoplossingen is daarom flink gestegen.Scholen in de vier grote steden hebben grote moeite om kortdurende afwezigheid
van leraren op te vangen. In het basisonderwijs kon maar een kwart worden
vervangen. In het speciaal onderwijs waren de problemen nog groter. Daar kon
maar liefst 98% van de kortdurende afwezigheid niet op reguliere wijze worden
opgevangen. Buiten de vier grote steden waren de problemen relatief gezien
kleiner (52% in de 21 grote gemeenten (minus de vier grote steden) en 60%
in de overige gemeenten). Deze verschillen doen zich ook voor bij de langdurige
vervanging.Bij ongeveer 1/3 van de scholen beschikt het bestuur over een vervangingspool.
Deze vervangingspools zijn echter niet altijd gevuld. 19% van de respondenten
liet op het moment van de enquête weten dat deze pool leeg was; 38%
meldde dat de pool maar gedeeltelijk gevuld was. In het westen meldde 30%
van de respondenten dat er geen vervangers meer in de pool zaten; in de grote
steden deed zelfs 40% dat.Voortgezet onderwijsOok in het voortgezet onderwijs is de mobiliteit onder leraren toegenomen.
Het grootste deel van de vacatureruimte (34%) is ontstaan door vrijwillig
vertrek van docenten. Groei van het leerlingenaantal en natuurlijk verloop
zijn verantwoordelijk voor respectievelijk 23% en 15% van de ontstane vacatureruimte.
In het speciaal voortgezet onderwijs (SVO) zijn de cijfers respectievelijk
47%, 34,8% en 6,4%. Scholen voor speciaal voortgezet onderwijs, scholen of
afdelingen die (i)vbo of mavo verzorgen, scholen die meer cumi-leerlingen
hebben en scholen in de grote steden worden vaker met vertrekkende leraren
geconfronteerd. Aan het begin van het schooljaar 1999–2000 is in het
voortgezet onderwijs geworven voor 2675 fte. Daarvan was aan het begin van
dat schooljaar 270 fte onvervuld (ongeveer 10%).Dit cijfer komt overeen met ongeveer 0,5% van alle banen in het voortgezet
onderwijs in het schooljaar 1999–2000.Van de reguliere vacatures in het voortgezet onderwijs en het speciaal
voortgezet onderwijs werd aan het begin van het schooljaar 1999–2000
ongeveer 30% vervuld binnen de scholen die onder één bestuur
ressorteren en 70% daarbuiten. Het aandeel pas-afgestudeerden is met ongeveer
11% iets lager dan bij de meting van 1998. Onbevoegden hebben in het voortgezet
onderwijs ongeveer een even groot aandeel in de vervulling. Het blijkt lastig
wachtgelders en potentiële wachtgelders in het voortgezet onderwijs bij
de vervulling van vacatures een rol te laten spelen.De toegenomen spanning op de arbeidsmarkt kan ook worden afgeleid uit
het feit dat de problemen bij de vervulling van vacatures over de hele linie
zijn toegenomen. Bij de start van het schooljaar 1999–2000 was 10% van
de vacante uren niet vervuld. Aan het begin van het schooljaar 1997–1998
was dit nog een percentage van 6.De problemen met de vervulling aan het begin van het schooljaar zijn het
kleinst voor het havo en vwo. Vacatures voor (i)vbo en (in iets mindere mate)
voor het mavo bleken moeilijker te vervullen. De vervulling van vacatures
op meer afdelingen van scholengemeenschappen zit enigszins tussen deze uitersten
in. Vergeleken met de afgelopen jaren is bij de vervulling van de vacatures
het percentage onbevoegden en onderbevoegden in het voortgezet onderwijs flink
gestegen: van 12% in 1997 tot 22% bij het begin van het schooljaar 1999–2000.
De stijging geldt zowel de eerstegraads- als de tweedegraadssector, waarbij
moet worden aangetekend dat de stijging voor tweedegraadsvacatures groter
was.Economie en exacte vakken zijn de vakken waar een groot deel van de aangestelden
onbevoegd of onderbevoegd is (respectievelijk 30,1% en 29,8%). Ook bij techniek
en de technische vakken in het (i)vbo werden aan het begin van het schooljaar
naar verhouding veel leraren aangesteld zonder de juiste bevoegdheid (44,9%).Bij kortdurende vervanging komt het in het voortgezet onderwijs in vergelijking
met het speciaal voortgezet onderwijs vaker tot lesuitval en wordt er meer
gebruik gemaakt van de zelfredzaamheid van leerlingen of van de invaluren
die leraren krachtens het taakbeleid moeten vervullen. In het speciaal voortgezet
onderwijs kiest men er veel vaker voor om personeelsleden met een andere taak
(coördinatoren, directieleden, begeleiders) de vervangingsuren te laten
opvangen. Ook het samenvoegen van klassen of het spreiden van leerlingen over
meer klassen is in het speciaal voortgezet onderwijs een veel gebruikte oplossing.Overigens blijkt uit het onderzoek dat scholen vooral werven voor vervangingsvacatures
van meer dan zes weken. Voor kortdurende vervanging zoeken ze voornamelijk
een interne oplossing. De belangrijkste reden voor het ontstaan van langdurige
vervangingsvacatures is ziekte (in het voortgezet onderwijs 75% en in het
speciaal voortgezet onderwijs 91%).Op het moment dat vervanging moest starten (na vijf verplichte wachtdagen)
was in het voortgezet onderwijs ongeveer 40% en in het speciaal voortgezet
onderwijs bijna 50% van de vacante uren vervuld. Na verloop van tijd nam dat
percentage toe. Op het moment dat de enquête werd ingevuld, waren in
de genoemde sectoren respectievelijk ongeveer 75% en 60% van de uren vervuld,
vooral door leraren tijdelijke uitbreiding van uren te geven en door te schuiven
met uren.Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie (bve)De arbeidsmarkt voor onderwijsgevenden in de bve-sector raakt meer en
meer verweven met de arbeidsmarkt voor ondersteunend en beheerspersoneel (obp).
Inzet van bepaalde obp-functies kan daarmee de vraag naar docenten beperken.De vacatureruimte bedroeg aan het begin van het schooljaar 1999–2000
ongeveer 4,5% van de totale formatie voor onderwijsgevend personeel, tegenover
ongeveer 1% halverwege het cursusjaar. Vooral de sector techniek stelt mensen
uit de beroepspraktijk aan (40% van de reguliere vacature uren).Opvallend is dat maar liefst 21,5% van de totale reguliere vacatureruimte
vervuld is via uitzendbureaus. Het gaat hierbij met name om de sector dienstverlening-
en gezondheidszorgonderwijs die 44,3% van de reguliere fte via een uitzendbureau
heeft vervuld. De belangrijkste reden om via uitzendbureaus vacatures te vervullen,
is dat units zo min mogelijk wachtgeldverplichtingen willen aangaan. Overigens
meldt een substantieel deel van de instellingen dat zij juist niet met uitzendorganisaties
werken, vanwege de zeer hoge kosten en het feit dat uitzendbureaus lang niet
altijd het juiste aanbod kunnen leveren.De sectoren techniek en economie hebben duidelijk meer problemen met de
vervulling van hun vacatures dan de andere sectoren (ongeveer 25% van de reguliere
vacatures was in deze sectoren niet vervuld). Van de reguliere vacature-uren blijkt 9,1% vervuld te zijn door onbevoegd
personeel. Uitsplitsing naar sector laat zien dat met name techniek voor een
relatief groot deel van de reguliere vacatures (26,8%) onbevoegden aantrekt.
Dit blijken vooral mensen uit de beroepspraktijk te zijn.Bij het vervullen van vervangingsvacatures zijn twee hoofdbronnen aanwijsbaar:
uitbreiding van uren van personeel binnen de eigen unit (29,5%) en het aannemen
van personeel via uitzendorganisaties (37%). Opvallend is dat het westen bij
het gebruik van uitzendbureaus (8%) ver achterblijft bij de andere regio's.Gemiddeld is ongeveer driekwart van de vacatureruimte voor vervanging
door onderwijzend personeel vervuld. Alleen in het westen is de situatie beduidend
slechter; daar kon slechts 45,4% van de vervangingsuren vervuld worden.Het ondersteunend en beheerspersoneel is in de bve-sector een categorie
die toeneemt in omvang en belang. In de toekomst zal ook rekening gehouden
moeten worden met een verdere groei van het ondersteunend en beheerspersoneel
in de bve-sector. Ruim de helft van de units (54,9%) verwacht dat de komende
twee jaar het ondersteunend en beheerspersoneel in omvang zal toenemen, waarbij
vooral de functies van instructeurs, onderwijsassistenten, praktijkbegeleiders
en systeembeheerders genoemd worden. Het blijkt moeilijker de vacatures voor
ondersteunend en beheerspersoneel te vervullen dan de reguliere of vervangingsvacatures
voor onderwijsgevend personeel. Slechts 69,6% van de vacatures voor ondersteunend
en beheerspersoneel bleek vervuld te kunnen worden. Vooral de sectoren educatie
(35,1%) en dienstverlening- en gezondheidszorgonderwijs (35,8%) kampen hier
met de meeste problemen. Daarnaast kost het de regio west (34,5%) veel meer
moeite om vacatures te vervullen voor ondersteunend en beheerspersoneel dan
de rest van Nederland.Onderwijsondersteunend personeel dat taken van docenten zou kunnen overnemen
is bij de huidige arbeidsmarkt niet makkelijk te vinden. Met name wanneer
in de toekomst nog meer van deze functiecategorieën verwacht zou gaan
worden en de vraag naar ondersteunend en beheerspersoneel verder toeneemt,
lijkt de kans groot dat de tekortenproblematiek zich verplaatst van het onderwijzend
personeel naar het ondersteunend en beheerspersoneel.2.2 Nieuw arbeidsmarktonderzoekInzicht in de situatie op de onderwijsarbeidsmarkt is essentieel voor
een gerichte aanpak van de problematiek rond de dreigende tekorten. Dit inzicht
wordt op dit moment verkregen uit een groot aantal onderzoeken zoals bijvoorbeeld
het meerjarige onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt
(ROA) naar opleiding en beroep en de arbeidsmarktbarometers dat – in
sommige gevallen al enkele jaren – wordt uitgevoerd. Deze onderzoeken
richten zich op de verschillende aspecten die bij de werking van de arbeidsmarkt
een rol spelen: de verwachte ontwikkeling van vraag en aanbod van onderwijspersoneel,
de invulling van vacatures aan het begin van en gedurende het schooljaar,
het imago van het beroep leraar, de effectiviteit van personeelsbeleid et
cetera. Daarnaast bestaan er diverse rapportages die in het algemeen de aansluiting
tussen onderwijs en arbeid monitoren (publicaties van het Researchcentrum
voor Onderwijs en Arbeidsmarkt en het Sociaal en Cultureel Planbureau), en
de vacaturemetingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek.Maatwerk voor Morgen deed voorstellen om aan
het dreigende probleem van de tekorten het hoofd te bieden. Maatwerk 2 geeft met aanvullende, ingrijpende voorstellen een vervolg
aan Maatwerk voor morgen. Met de voorgestelde
maatregelen worden nieuwe doelgroepen aangeboord en wordt de werking van de
arbeidsmarkt verbeterd. Daarbij gaat het er niet alleen om de aansluiting
in kwantitatief opzicht te verbeteren; de maatregelen moeten ook een betere
aansluiting bewerkstelligen in kwalitatieve aspecten als vak, regio en beschikbaarheid.
De gebrekkige aansluiting in dit opzicht komt pregnant tot uiting bij vervanging
bij ziekte, en in het achterblijven van geschikte vacatures bij het overvloedige
aanbod uit de zij-instroom.In de komende periode zal meer informatie beschikbaar moeten komen om
juist de werking van de nieuwe maatregelen te kunnen beoordelen. De huidige
onderzoeken verschaffen nog niet het gewenste inzicht in de effecten hiervan.
Ook tonen ze niet hoe verbeteringen kunnen worden aangebracht. Dit betekent
dat van de lopende onderzoeken moet worden nagegaan op welke manier zij meer
informatie kunnen opleveren, die beter aansluit bij de nieuwe beleidsinitiatieven.De onderzoeken die tot nu toe beschikbaar zijn, hebben sterk verschillende
aanleidingen en doelstellingen en verschillende historie en reikwijdte. Hierdoor
maakt de presentatie van de verschillende onderzoeksresultaten soms een ongeordende
en ongecoördineerde indruk.Om de basis voor het te voeren arbeidsmarktbeleid te verstevigen wordt
er een multidisciplinair onderzoek opgezet. Dit onderzoek richt zich ook op
een betere afstemming van de lopende onderzoeken wat inhoud, definities en
timing betreft.Dit multidisciplinair onderzoek gaat uit van de volgende vier hoofdthema's:• kwantitatieve beschrijving van de onderwijsarbeidsmarkt;• aantrekkelijkheid van het beroep;• professionaliteit van de arbeidsorganisatie;• rol van organisaties op de in-, door- en uitstroom op de onderwijsarbeidsmarkt.In een review wordt het scala van onderzoeken kritisch tegen het licht
gehouden. Hierbij gaat de aandacht uit naar de aspecten overlap, onderzoekmethode,
afstemming, definities en mogelijke «witte vlekken». De resultaten
van de review worden in een mini-conferentie besproken met deskundigen op
het terrein van de onderwijsarbeidsmarkt om te komen tot verbeterde onderzoeksprogrammering
voor de onderwijsarbeidsmarkt.2.3 Het arbeidsmarktbeleid onderwijsDat de onderwijsarbeidsmarkt zich aan het openstellen is, is ook te merken
aan de veranderingen in de wijze waarop deze zich organiseert. De onderwijssector
ontwikkelt zich tot een «branche», ook in die zin dat de sociale
partners steeds meer een eigen rol nemen in het arbeidsmarktbeleid. Zij willen
een actieve rol spelen bij het versterken van het algemeen arbeidsmarktbeleid
en zij willen hun betrokkenheid duidelijker kenbaar maken. Dat heeft tot gevolg
dat er nieuwe afspraken gemaakt worden over de aansturing van het arbeidsmarktbeleid.Deze afspraken houden in dat de minister verantwoordelijk is voor de hoofdlijnen
van het beleid. Voor de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid stelt de minister
jaarlijks middelen ter beschikking aan het Sectorbestuur voor de Onderwijsarbeidsmarkt
(SBO). Daarbij wordt de verdeling van de middelen over SBO en subsectoren
aangegeven, evenals de gewenste inzet van de middelen. De CAO-tafels bepalen,
binnen de hoofdlijnen, de inzet van de sectorspecifieke middelen. Het SBO
krijgt middelen voor sectoroverstijgende activiteiten. De afspraken worden
vastgelegd in een convenant tussen de minister en het sectorbestuur. Door
deze constructie wordt de bestuurssamenstelling van het SBO gewijzigd.
Deelname van de minister is niet meer nodig, zodat het bestuur gaat bestaan
uit vertegenwoordigers van werknemers- en werkgeversorganisaties in het onderwijs.2.4 MobiliteitMobiliteit kan een belangrijke bijdrage leveren aan de persoonlijke ontwikkeling
van mensen. En ook een arbeidsorganisatie kan aan kracht winnen wanneer er
sprake is van een evenwichtige doorstroom van personeel.In Maatwerk voor morgen werd een nadere analyse
aangekondigd van de mobiliteit van onderwijspersoneel. Verwezen is naar het
belang van interne en externe mobiliteit voor de persoonlijke groei van werknemers,
óók die van de overheid en leraren. De initiatieven die de overheid
samen met het veld heeft ontwikkeld zijn daarbij beschreven. Verder werd nader
onderzoek aangekondigd naar de rol van de overheid in de infrastructuur voor
mobiliteit.De afgelopen periode zijn meer onderzoeken naar mobiliteit gestart. Twee
daarvan hebben recentelijk gegevens opgeleverd. Dat zijn het mobiliteitsonderzoek
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en
een onderzoek dat het bureau Beleidsonderzoek en Advies (BOA) in opdracht
van OCenW uitvoert naar het mobiliteitsbeleid in primair onderwijs, voortgezet
onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.In het Jaarboek 2000 van het Sectorbestuur voor de onderwijsarbeidsmarkt,
dat in het najaar uitkomt, worden apart nadere gegevens opgenomen over de
mobiliteit in de verschillende onderwijssectoren. Ook in het najaar komen
de gegevens beschikbaar van een kwantitatief onderzoek naar de mobiliteit
in de onderwijssectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie. Dit onderzoek wordt in opdracht van OCenW uitgevoerd
door het IVA, Tilburg.Het mobiliteitsonderzoek van BZKIn de Arbeidsmarktrapportage overheid 2000
zijn de gegevens van het mobiliteitsonderzoek van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties opgenomen. Voor de sector onderwijs is sprake
van een grote mobiliteit voorzover het de in- en uitstroom betreft. Deze mobiliteit
wordt veroorzaakt door de groei van de werkgelegenheid. De instroom komt maar
voor een klein deel uit de marktsector, en wordt voor het merendeel verklaard
door onderlinge mobiliteit tussen scholen. Dit betekent uiteraard dat er ook
een grote uitstroom is tussen scholen. Van uitstroom naar de marktsector en
uitstroom naar andere overheidssectoren is in mindere mate sprake.Een vergelijking van de cijfers van de instroom en uitstroom met andere
sectoren geeft het volgende beeld:Tabel 2 Omvang van de mobiliteit in een aantal overheidssectoren,
uitgedrukt in percentages van de totale werkgelegenheid.  InstroomUitstroomOnderwijs (po/vo/bve)11,67,3 Hoger Beroepsonderwijs7,96,6 Universiteiten13,010,7Rijk7,74,2 Defensie6,68,1 Rechterlijke Macht3,22,6 Gehele overheid9,57,0Bron: BZK, Arbeidsmarktrapportage Overheid 2000. Het rapport concludeert dat de groei van de werkgelegenheid de grote mobiliteit
in het onderwijs veroorzaakt. Deze groei heeft zich met name in het primair
onderwijs gemanifesteerd. Ook in het voortgezet onderwijs is de mobiliteit
groter dan gemiddeld, terwijl in het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
de mobiliteit kleiner is. In tegenstelling tot andere sectoren is de instroom
die voortkomt uit mobiliteit binnen het onderwijs de belangrijkste instroomcategorie.
Voor het onderwijs vormen de schoolverlaters en de herintreders ook belangrijke
instroomcategorieën.Aan de uitstroomkant blijkt de mobiliteit binnen het onderwijs met ruim
60% van de totale uitstroom veruit de belangrijkste categorie te zijn. Het onderzoek van BOADoor het bureau Beleidsonderzoek en Advies is gekeken naar mobiliteit
als onderdeel van personeelsbeleid in het onderzoek: Mobiliteitsbeleid
in primair onderwijs, voortgezet onderwijs en de bve-sector. Een
eerdere studie door BOA in 1996 over hetzelfde onderwerp maakt het mogelijk
om de ontwikkelingen te volgen. Gebleken is dat in vergelijking met de situatie
in 1996 het aantal initiatieven op het terrein van mobiliteitsbeleid is toegenomen.In het primair en voortgezet onderwijs zijn de initiatieven er vooral
op gericht de interne mobiliteit te bevorderen. Veel van deze initiatieven
betreffen samenwerkingsverbanden tussen scholen en besturen. Deze samenwerkingsverbanden
nemen dan diensten af van een mobiliteits- of personeelscentrum. Enkele voorbeelden.– Een vorm van interne mobiliteit is taakroulatie. Geconstateerd
is dat scholen taakroulatie hanteren om de werkervaringen van docenten te
vergroten en het gevoel van «vastlopen» in een baan te voorkomen.– Als gevolg van de situatie op de arbeidsmarkt gaat een aantal
scholen in het primair onderwijs en in het voortgezet onderwijs de capaciteit
die beschikbaar is mobiliteitsbeleid te voeren nu ook benutten bij pogingen
om nieuwe leraren te rekruteren.– In de bve-sector komt mobiliteitsbeleid als afzonderlijke en professionele
functie het meest voor. De instellingen in deze sector beschikken vaker over
een professioneel mobiliteitscentrum.– In alle sectoren is sprake van een verschuiving van gedwongen
mobiliteit (herplaatsingen en wachtgeldbeleid) naar vrijwillige mobiliteit.
Daardoor komt er meer ruimte voor mobiliteitsbeleid om de juiste persoon op
de juiste plaats te krijgen.Het rapport van het BOA bevat een lijst met initiatieven die in de verschillende
sectoren zijn genomen.Conclusie uit de onderzoekenUit de onderzoeken blijkt dat binnen het onderwijs sprake is van toenemende
mobiliteit tussen scholen. Dat is een positieve ontwikkeling. De externe mobiliteit
kan echter wel een extra impuls gebruiken. Aan vergroting van de instroom
vanuit andere sectoren wordt hard gewerkt, onder andere door middel van de
Wet zij-instroom en door het aanboren van nieuwe doelgroepen. Daarnaast is
er aandacht nodig voor de uitstroom uit het onderwijs.Verkenning externe mobiliteitGoede mogelijkheden voor externe mobiliteit van leraren, vanuit het onderwijs
naar andere maatschappelijke sectoren, is voor de aantrekkelijkheid van het
beroep even essentieel als mogelijkheden voor mobiliteit binnen de onderwijssector.Hoofdstuk 3.2 beschrijft hoe wij samen met andere branches vaklieden vanuit
andere branches tot (parttime) leraar in het vmbo en de bve-sector gaan
scholen. Deze vorm van intersectorale mobiliteit is ook mogelijk vanuit het
onderwijs naar andere sectoren: leraren kunnen zich omscholen naar een (parttime)
baan buiten het onderwijs. Dat geeft leraren nieuwe perspectieven, biedt de
scholen bij een combinatie van banen het voordeel dat ervaring van buiten
het onderwijs de school in gebracht wordt en voorkomt toename van moeilijk
bemiddelbare wachtgelders. Wij laten verkennen hoe externe mobiliteit en uitwisseling
samen met sociale partners gestalte kan krijgen.BemiddelingVanwege de tekorten in het primair onderwijs heeft de overheid aan het
Career Center Onderwijs (CCO) de opdracht verstrekt om herintreders te bemiddelen.
De opdracht aan het CCO is inmiddels uitgebreid met wao'ers, fpu'ers en uitkeringsgerechtigden
met een onderwijsbevoegdheid. Aan het CCO wordt een bonus uitgekeerd als uitkeringsgerechtigden
of pas-afgestudeerden van de lerarenopleiding basisonderwijs van buiten de
vier grote steden worden geplaatst op een school binnen een van de vier grote
steden met meer dan 50% leerlingen met gewicht 1,9.OCenW heeft het initiatief genomen om te komen tot een voorziening die
specifiek voor de sectoren voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
vraag en aanbod bijeen kan brengen van zij-instromers in het beroep. Aan het
Sector Bestuur Onderwijs is gevraagd de regie te voeren over het inrichten
van een dergelijke structuur. Subsidie wordt verstrekt voor een periode van
vier jaar. Daarna kunnen de onderwijsinstellingen naar verwachting de structuur
zelf in stand houden.Samenwerking vo en bve met het bedrijfslevenBinnen de sectoren voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
is een pilot in voorbereiding waarbij scholen en bedrijven samenwerken om
kortlopende vacatures (vaak ook vervangingsvacatures) sneller te vervullen.
De pilot start in september 2000 met een landelijk opererend ict-bedrijf en
zal direct daarna worden uitgebreid met andere bedrijven uit de ict-branche.
De school sluit – al dan niet via een bemiddelingsbureau – een
contract met een of meer bedrijven. De bedrijven garanderen dat zij alles
in het werk stellen om personeelsleden vrij te roosteren als een kortdurende
vacature op een school tijdelijk moet worden vervuld. Het personeelslid blijft
in dienst van het uitlenend bedrijf. Er wordt een vergoedingsregeling getroffen
tussen school en bedrijf. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat dit personeelslid
definitief leraar wordt.Deze vorm van maatschappelijk ondernemen zal naar verwachting snel een
bredere opzet kunnen krijgen. Inmiddels hebben namelijk ook andere bedrijfstakken
zich gemeld, zoals het metaal-, bouw-, hout- en bankwezen.Het Sectorbestuur voor de onderwijsarbeidsmarkt (SBO) organiseert namens
OCenW de opzet van de pilots en de mogelijke structuur van deze samenwerking
tussen scholen en bedrijven.3. HET OPLEIDEN VAN NIEUWE DOELGROEPEN VOOR HET LERAARSBEROEPHet is hard nodig om – naast de mensen die de weg naar het leraarsberoep
al hebben gevonden – nieuwe groepen mensen te vinden die willen worden
opgeleid tot leraar. In paragraaf 3.1 worden voorstellen gedaan voor
het groepsgewijs opleiden van vakleerkrachten tot groepsleerkracht in het
primair onderwijs. Paragraaf 3.2 beschrijft een pilot in Rotterdam waarin
vaklieden nagaan of zij het leraarsberoep aantrekkelijk vinden.
Voorgesteld wordt deze pilot uit te breiden, waardoor vaklieden worden opgeleid
tot parttime docent in het vmbo en waardoor zij-instromers aan het werk kunnen
in de bve-sector. Ten slotte wordt in paragraaf 3.3 voorgesteld degenen
die een adequate opleiding hebben op niveau 3 behulpzaam te zijn bij het bereiken
van een doorstroomkwalificatie naar de lerarenopleiding.3.1 Het opleiden van specifieke doelgroepen in het primair
onderwijsAls de Interimwet zij-instroom door het parlement is aangenomen, wordt
een aanpak mogelijk waarbij op een gerichte manier specifieke doelgroepen
worden omgeschoold tot groepsleerkrachten in het primair onderwijs. We denken
hierbij bijvoorbeeld aan vakleerkrachten. Deze mensen hebben (vaak lange)
ervaring in het primair onderwijs. Het valt te verwachten dat zij met een
beperkte scholing een bevoegdheid als groepsleerkracht kunnen behalen. Het
is efficiënter deze scholing te organiseren voor min of meer homogene
groepen. Zo is er in Den Haag bijvoorbeeld al een groep van ca. 25 vakleerkrachten
gevormd waarvoor een scholingstraject wordt gestart. In navolging van dit
initiatief zullen samen met enkele grote schoolbesturen (om te beginnen in
de 4 grote steden) groepen vakleerkrachten bijeengebracht worden, die –
na een succesvol assessment – als groep door een lerarenopleiding basisonderwijs
in de regio kunnen worden omgeschoold tot groepsleerkracht.3.2 Vaklieden als leraar in vmbo en bveIn maart 2000 is in het vmbo in Rotterdam een pilotproject van start gegaan,
waarin 20 ervaren en gekwalificeerde vaklieden uit de metaal een oriëntatietraject
krijgen aangeboden. Doel is dat de kandidaten bekijken of zij het leraarsberoep
in het vmbo aantrekkelijk vinden. Tevens is in dit traject een assessment
verweven om te bezien of deze kandidaten geschikt zijn voor het leraarsberoep.
Bij een positief resultaat is het doel van een vervolgtraject om hen in twee
jaar tijd te scholen tot leraar voor het vmbo.Kenmerkend voor dit project is:– het is een gezamenlijk initiatief van het ministerie van OCenW,
FNV-Bondgenoten, de FME-CWM en de Metaalunie;– in de pilot komen de belangen bijeen van de verschillende partijen:• voor de deelnemende bedrijven: uitbreiding van de competenties
van hun werknemers en gemotiveerder medewerkers vanwege de nieuwe loopbaanstap.Daarnaast ontstaat via deze werknemer een band met een (toeleverende)
vmbo-school en met eventuele toekomstige werknemers;• voor de werkgevers als collectief: verbetering van de kwaliteit
van het praktijkonderwijs door de inbreng van actueel vakmanschap. Bovendien
leiden enthousiaste vakmensen op hun beurt gemotiveerde aanstaande collega's
op;• voor de school: inbreng van actuele praktijkkennis;• voor de individuele werknemer: uitbreiding van de eigen competenties,
ook toepasbaar in het werk in het bedrijfsleven, erkenning van het vakmanschap,
nieuwe stap in de loopbaan;• voor de vakbeweging: het is een concretisering van hun streven
naar employability voor de werknemers en van EVC (erkenning verworven competenties);– de opleidings- en ontwikkelingsfondsen in de metaal (O+A en OOM)
dragen financieel bij aan de pilot door het oriëntatietraject te betalen
en het loonverlet (maximaal twee dagen per week voor elke werknemer, gedurende
twee jaar); – gerichte werving: de vakmensen zijn geworven via de vakbond en
de bedrijven;– wat betreft scholing en begeleiding een op de doelgroep toegesneden
aanpak: een oriëntatietraject (waarin het assessment voor zij-instromers
in het beroep is verwerkt), een persoonlijk (opleidings)advies en een opleiding-op-maat,
tijdens/naast het leren op de werkplek.In de metalectro-sector (de grootmetaal) is inmiddels door sociale partners
besloten op basis van de resultaten van de Rotterdamse pilot een budget te
reserveren zodat het project uitgebreid kan worden naar andere regio's.Nieuwe projecten in het vmboIn het wetsvoorstel Interimwet zij-instroom primair en voortgezet onderwijs
is het aantal vmbo-vakken waarbij de mogelijkheid wordt geboden aan mbo-gediplomeerden
toegelaten te worden tot het geschiktheidsonderzoek, beperkt tot zes.Het komende jaar wordt ervaring opgedaan met de instroom van mbo-gediplomeerden
in deze zes beroepsgerichte vakken van het vmbo, zodat bij de Wet op het leraarschap
een nadere regeling getroffen kan worden, op basis van de gegevens die worden
verzameld.Het gaat hier om de vakken bouwtechniek, metaaltechniek, elektrotechniek,
voertuigentechniek, installatietechniek en consumptieve techniek (dus zes
van de 14 afdelingsvakken, genoemd in artikel 26h van het Inrichtingsbesluit
W.V.O.). Bij deze vakken is de praktijkcomponent, te geven door ervaren vaklieden,
van het grootste belang. Daarom ook is er bij deze vakken grote steun van
werkgevers en werknemers in de branche voor het opleiden van leraren vanuit
de branche.Voor projecten bij de bovengenoemde zes vakken van het vmbo stellen wij
de komende twee jaar extra middelen beschikbaar. Het doel is om gezamenlijk
met de betreffende branches vaklieden op te leiden voor een parttime baan
als leraar, waarbij het uitgangspunt is dat de minister van OCenW en fondsen
uit de branches gelijkwaardig bijdragen aan de scholing en begeleiding van
deze zij-instromers.Dit initiatief sluit aan bij de aanpak die is neergelegd in het gezamenlijk
actieprogramma voor het vmbo, dat de actieve steun heeft van branches, vakorganisaties,
bedrijven, onderwijsinstellingen, lokale netwerkorganisaties en gemeenten.
In dat actieprogramma, gepubliceerd op 29 mei 2000, is «Intensiveren
van de interactie en uitwisseling docenten en bedrijven» één
van de vijf centrale punten.De zij-instromer in de bve-sectorOok in de bve-sector is voor de beroepsgerichte vakken een grote behoefte
aan leraren die uit de praktijk komen. Hier heeft de WEB al in 1996 de mogelijkheid
van zij-instromen in het beroep geboden. Daar is ook gebruik van gemaakt.
Het aantal zij-instromers is het laatste jaar behoorlijk toegenomen, gezien
het aantal kandidaten dat zich gemeld heeft voor de didactische cursus.Ook in de bve-sector geven we een extra impuls aan de instroom van zij-instromers.
Via projecten zullen we het mogelijk maken dat zij-instromers in het beroep
tijdens het werk verder tot leraar worden geschoold Daarbij is het uitgangspunt
van de projecten, net als in de pilot in het Rotterdamse vmbo, dat alle deelnemende
partners hun belang er in kunnen herkennen. Net als in het vmbo is het uitgangspunt
dat OCenW en de sociale partners in de branches gelijkwaardig
bijdragen aan de scholingstrajecten.3.3 Doorstromen naar het leraarsberoepIn hoofdstuk 1 is gesteld dat de veranderende samenleving leidt tot een
wijziging in de rol van de school, in de organisatie van de school, in het
onderwijsproces en in de rol van de leraar. Het is niet langer vrijwel uitsluitend
de leraar die de begeleiding en ondersteuning van de leerling in het leerproces
verzorgt. De leraar zal onvermijdelijk steeds meer op zijn specifieke professionaliteit
worden aangesproken. Die ontwikkeling, het aanspreken van de leraar op die
punten waar hij echt «het verschil maakt», kan bovendien leiden
tot verhoging van de aantrekkelijkheid en status van het leraarschap.Andere functionarissen gaan in toenemende mate een rol spelen in het onderwijsproces.
Voor een belangrijk deel zullen dat personen zijn die op mbo-niveau zijn opgeleid.
Daarbij zijn onderwijsassistenten nadrukkelijk in beeld. Ook zal worden nagegaan
welke andere verwante opleidingen kunnen toeleiden naar functies in het onderwijs.
Het secundair beroepsonderwijs leidt op voor de kwalificatie onderwijsassistent
zowel op niveau 3 (een brede opleiding Sociaal Pedagogisch Werk) als op niveau
4 (een opleiding toegespitst op de functie van onderwijsassistent). In toenemende
mate zal het onderwijs aldus opgeleiden willen inschakelen. Daarbij is het
zowel voor de school als voor de betrokken onderwijsassistenten aantrekkelijk
dat er perspectief is op doorgroei op termijn naar het leraarschap.Voor de op kwalificatieniveau 4 opgeleiden is dat perspectief reëel.
Zij kunnen doorstromen naar het hbo. Voor degenen die op kwalificatieniveau
3 zijn opgeleid is dat niet zonder meer het geval.Voor deze groep zullen we het initiatief nemen tot de ontwikkeling van
trajecten die tot doel hebben diegenen die daarvoor geschikt worden geacht,
snel en efficiënt in het secundair beroepsonderwijs zelf tot een doorstroomkwalificatie
te brengen. Degenen die op niveau 3 zijn opgeleid en tenminste 21 jaar zijn,
kunnen deelnemen aan het in de WHW bedoelde vooropleidingsonderzoek. Zo kan
worden vastgesteld of zij inmiddels op grond van opleiding en ervaring tot
de lerarenopleiding kunnen worden toegelaten. Ook deze groep zal in het kader
van de nieuw te ontwikkelen trajecten worden geholpen te voldoen aan de bij
dat onderzoek te stellen eisen.Dit sluit aan bij de bij gelegenheid van het Nota-overleg op 31 mei 1999
aangenomen motie Van der Hoeven c.s. op stuk nummer 23 328, nummer 51.Verder wijzen we op de CAO-afspraak dat voor de «opscholing»
van zittende onderwijsassistenten tot leraar, belemmeringen in de sfeer van
loonverlet kunnen worden bestreden vanuit het opleidings- en ontwikkelingsfonds.4. VERVANGINGSPROBLEMATIEK EN PREVENTIE ZIEKTEVERZUIM
EN ARBEIDSONGESCHIKTHEIDIn dit hoofdstuk is de vervangingsproblematiek in het primair onderwijs
aan de orde. In paragraaf 4.1 wordt de ernst van het probleem geschetst.
In paragraaf 4.2 worden voorstellen gedaan voor alternatieve vormen van
vervanging en in paragraaf 4.3 voor een andere organisatie van de vervanging
in de school. In paragraaf 4.4 wordt ingegaan op het voorkomen van ziekteverzuim
en arbeidsongeschiktheid. 4.1 Vervangingsprobleem primair onderwijsDe krapte op de onderwijsarbeidsmarkt voor het primair onderwijs wordt
het eerst zichtbaar in de moeite die het kost om vervangers te vinden. Soms
sturen scholen klassen naar huis, omdat zij geen oplossing voor de vervanging
kunnen vinden. De Inspectie concludeert in het Onderwijsverslag
over het jaar 1999 over de gevolgen van het vervangingsprobleem voor
de kwaliteit van het onderwijs: «Het tekort aan leraren bedreigt voortdurend
de continuïteit en de kwaliteit van het onderwijs, vooral op scholen
met veel achterstandsleerlingen. Directies en voor specifieke taken vrijgestelde
leraren moeten dit tekort opvangen. Daardoor valt de zorg voor leerlingen
met extra onderwijsbehoeften weg en schoolorganisatorische en coördinerende
taken blijven liggen. Bovendien komen noodmaatregelen van scholen (verdelen
van leerlingen, naar huis sturen van leerlingen) de effectieve benutting van
de onderwijstijd natuurlijk niet ten goede.» (p. 6)De directeur, remedial teacher of intern begeleider komt zo niet toe aan
de reguliere taken. Ook het samenvoegen van groepen is geen ideale oplossing,
het verhoogt de werkdruk van de leraar. Scholen nemen toch dergelijke maatregelen
om maar geen kinderen naar huis te hoeven sturen. Maar ook dat laatste, het
naar huis sturen van kinderen, gebeurt steeds vaker. Sommige oplossingen zijn
voor de korte termijn en op incidentele basis prima, maar voor de langere
termijn zeker niet.Het is wellicht beter te bezien of er andere, minder traditionele manieren
te bedenken zijn voor die situaties waar niet altijd een bevoegde vervanger
beschikbaar is. Uitgangspunten daarbij moeten zijn:• dat de kinderen niet naar huis gestuurd behoeven te worden;• dat het onderwijsproces voortgang kan vinden;• en dat ook in de klassen waarvan de leraar wél aanwezig
is het onderwijsproces ongestoord voortgang kan vinden.In maart 2000 hebben de scholen in Amsterdam Zuidoost de publiciteit gezocht
met een actie waarbij gedurende drie dagen alle klassen waarvoor geen vervanger
beschikbaar was, naar huis te sturen. Hoewel ook zij dit niet als een goede
oplossing zagen, wilden deze scholen hiermee de ernst van de vervangingsproblematiek
zichtbaar maken. In nauw overleg met de scholen in Amsterdam Zuidoost is dan
ook een voorstel in ontwikkeling, dat erop is gericht zoveel mogelijk leerlingen
binnen de school te houden en het gebrek aan vervangers niet ten koste te
laten gaan van de reguliere taken van het wel aanwezige onderwijspersoneel.
In de volgende paragraaf gaan we hierop in.4.2 Noodoplossing: pools van invallersOp korte termijn wordt in de vier grote steden onderzocht hoe een deel
van de scholen de opvang van leerlingen vorm kan geven als er een gebrek is
aan bevoegde vervangers. De bedoeling is dat de scholen die deel gaan nemen
in overleg met de inspectie als tijdelijke noodvoorziening ander personeel
dan bevoegde groepsleraren in de school inschakelen. Hiervoor vormen de scholen
een pool van invallers van mensen die in de nabijheid van de school verkeren.
Gedacht wordt bijvoorbeeld aan mensen van de buitenschoolse opvang in de buurt.
Voordat invallers in de pool komen, volgen ze een basiscursus. De school zorgt
ervoor dat er een onderwijskundig verantwoord noodprogramma is, dat na instructie
door een bevoegde leerkracht en onder zijn/haar eindverantwoordelijkheid,
onder begeleiding van een «invaller» kan worden afgewerkt. Bij
zo'n noodprogramma kan worden gedacht aan het voor elke groep beschikbaar
hebben van een dag-/weekplanning voor de vakken taal, rekenen en wereldoriëntatie
en een noodprogramma met algemeen lesmateriaal (rekenen, taalpuzzels,
denkwerk etc.) waarmee de leerlingen met ondersteuning en onder toezicht van
de invalkracht een of meer dagdelen aan het werk gaan. Voor de hogere groepen
kan ICT een belangrijke rol spelen. Het noodprogramma is erop gericht het
onderwijsprogramma zoveel mogelijk doorgang te laten vinden. Daarnaast kunnen
de kinderen in incidentele gevallen bijvoorbeeld onder begeleiding naar een
sporthal of via de educatieve dienst wellicht een museum bezoeken.Deze noodoplossing reikt de scholen een extra instrument aan om de voortgang
van het onderwijs te garanderen. Het zorgt voor meer rust in de school, voor
het behoud van de zittende leraren en zo uiteindelijk voor de kwaliteit van
het onderwijs.4.3 Structureel andere organisatie van de vervangingDe regiegroep personeelsvoorziening PO werkt op dit moment aan een voorstel
voor pilots om de vervanging anders te organiseren. De kern van dit voorstel
is dat in de schoolorganisatie structureel rekening gehouden wordt met de
vervangingsvraag en dat de vervanging door de meer ervaren leraar wordt gedaan.Vervangers zijn meestal net afgestudeerden van de lerarenopleiding basisonderwijs
of herintreders. Vervangen betekent in veel gevallen een opstapje naar een
reguliere baan. Daartegenover staat dat vervangen in veel opzichten meer vaardigheden
en flexibiliteit vereist dan het lesgeven aan een vaste groep. Mede om ervoor
te zorgen dat de groep «nieuwe» leraren (afgestudeerden van de
lerarenopleiding basisonderwijs en herintreders) niet vroegtijdig afhaakt
en om hen een steviger positie te geven, zou het vervangingswerk ook door
meer ervaren leraren gedaan moeten kunnen worden. Wellicht vergroot dat ook
het aanbod omdat het onderwijs als werkveld aantrekkelijker wordt voor mensen
met een bevoegdheid die nu nog buiten de schoolpoorten blijven. Bovendien
zorgt structurele incorporatie van de vervanging in het personeelsbeleid voor
meer rust in de school. Daardoor zou het ziekteverzuim kunnen dalen en daarmee
de vervangingsvraag.Dit voorstel is gebaseerd op enkele aannames. Pilots bieden de gelegenheid
te onderzoeken of het voorstel in de praktijk werkt en op grote schaal ingevoerd
kan worden. Nadere uitwerking vindt op dit moment plaats.4.4 Preventie ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheidOp 9 december 1999 heeft de Tweede Kamer in een Algemeen Overleg gesproken
over ziekteverzuim in het onderwijs. Naar aanleiding van de vragen van de
leden Barth, Passtoors, Van der Hoeven en Lambrechts is op enkele punten nader
onderzoek verricht.Ten eerste is de invloed van deeltijdwerk op het ziekteverzuim op grote
scholen bezien. Een extra analyse van B&A-groep gaf als resultaat:– op kleine basisscholen wijkt het ziekteverzuim van deeltijders
met een kleine betrekkingsomvang (< 0,5 fte) nauwelijks af van het voor
voltijders gemeten percentage (circa 7%). Voor deeltijders met een grotere
betrekkingsomvang ligt het percentage even boven 9%. Op grote scholen is er
nauwelijks relatie tussen betrekkingsomvang en ziekteverzuim (in alle gevallen
boven 8%);– ook op kleine (v)so-scholen geldt dat «grote» deeltijders
het meest verzuimen (ruim 9%) gevolgd door «kleine» deeltijders
(8,6 %) en voltijders (7,4%). Die verschillen worden kleiner naarmate de school
groter is;– op kleine VO-scholen verzuimen voltijders het minst (5,8%), gevolgd
door «grote» deeltijders (7,8%) en «kleine» deeltijders
(8,5%). Bij middengrote scholen is het verzuim 8,6% bij «kleine»
én «grote» deeltijders en 6,2% bij voltijders. Op grote
VO-scholen zijn de verzuimpercentages voor «kleine» (10%) en «grote»
deeltijders (9%) veel hoger dan voor voltijders (6%).In de tweede plaats is in het basisonderwijs het verband nagegaan tussen
de mate van interne vervanging en de hoogte van het ziekteverzuim. Oorzakelijk
verbanden zijn in het verzuimonderzoek niet aangetoond. Extra statistische
analyses duiden wel op een verband maar maken niet duidelijk wat nu oorzaak
en gevolg is. Met andere woorden, het is niet bekend of interne vervanging
leidt tot ziekteverzuim of ziekteverzuim juist tot interne vervanging.Tenslotte is gevraagd te bezien hoe het komt dat scholen van bepaalde
denominatie een lager verzuim kennen. In het kalenderjaar 1998 zijn voor onderwijzend
personeel in basisen voortgezet onderwijs de volgende percentages gemeten
(B&A groep, 1999)  BasisonderwijsVoortgezet onderwijs Openbaar8.67.3 RK7.26.7PC6.96.4 Overig bijzonder9.88.0Een secundaire analyse naar aanleiding van deze percentages zou nader
licht kunnen werpen op de verschillen in percentages per denominatie. Het
resultaat daarvan wordt binnenkort verwacht.Kwartaalrapportages verzuimTot slot is in het Algemeen Overleg van 9 december 2000 toegezegd na te
gaan of het mogelijk is sneller dan tot nu toe gebruikelijk over de ontwikkelingen
in het verzuim van onderwijspersoneel te rapporteren. Recent zijn door een
extern bureau de mogelijkheden onderzocht om op een andere wijze te komen
tot een tussentijdse rapportage van verzuimcijfers van onderwijspersoneel
in de sectoren PO en VO. Uit dit onderzoek is gebleken dat het mogelijk is
om per kwartaal een indicatie te geven van de ontwikkelingen van het verzuim.
Wij zullen zo spoedig mogelijk een indicatie van de ontwikkelingen van het
verzuim voor het eerste kwartaal van 2000 presenteren.DeelconvenantenIn het Algemeen Overleg van 9 december 1999 is tevens toegezegd een plan
van aanpak te ontwikkelen, dat zich richt op het terugdringen van het ziekteverzuim
in de onderwijssector. In samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, het Vervangingsfonds/BGZ, de sociale partners, de Sectorraad
Onderwijs en Wetenschappen en het Lisv zijn twee deelconvenanten vervaardigd:
het deelconvenant Verzuimbegeleiding en Reïntegratie PO/VO en het deelconvenant
Pilot Poortwachter voor de gehele onderwijssector. Partijen stellen onder
andere zich ten doel het ziekteverzuimpercentage in het primair en voortgezet
onderwijs in drie jaar terug te brengen met 1%-punt ten opzichte van het niveau
van 1999. Deze deelconvenanten zullen deel uit maken van het sectorbrede arboconvenant
dat naar verwachting in het najaar ondertekend zal worden. Beide deelconvenanten
zijn op maandag 22 mei 2000 door de minister van OCenW, de staatssecretaris
van SZW en vertegenwoordigers van werknemers- en werkgeversorganisaties in
de sector onderwijs ondertekend. De convenanten zijn bij brief AB/PSW/2000/24 140
d.d. 16 juni 2000 aan de Tweede Kamer aangeboden.Wijziging scholingsregels WWTot slot heeft het ministerie van SZW onlangs de ministeriële regeling
«Wijziging scholingsregels WW» vastgesteld en aan de Tweede Kamer
gezonden (kenmerk SV/AVF/00/24295). Dit in het kader van de behandeling van
de Wet experimenten WW. De regeling maakt een verruiming van de scholingsmogelijkheden
voor WW-gerechtigden mogelijk. In samenwerking met het ministerie van SZW
is bewerkstelligd dat een bepaalde categorie WW-gerechtigden gedurende maximaal
twee jaar opgeleid kan worden tot leraar in basis- of voortgezet onderwijs
met behoud van WW-uitkering. De regeling treedt op 1 augustus 2000 in werking.
OCenW is in samenwerking met het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO)
een project gestart voor de praktische uitwerking van de regeling.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de Tweede Kamer
tevens laten weten dat hij scholingstrajecten met bovengenoemde kenmerken
mogelijk wil maken in het kader van scholingsmogelijkheden ingevolge de Bijstandswet.5. DE LERARENOPLEIDING EN HET OPLEIDEN IN DE SCHOOLMet Maatwerk voor morgen is een ontwikkeling
op gang gebracht waarbij de lerarenopleidingen en de scholen samen de opleiding
van leraren vormgeven. Dit is de basis voor een verdergaande samenwerking.
Daarnaast zien we het «opleiden in de school» als belangrijk en
noodzakelijk. Een grotere betrokkenheid van de beroepsgroep leraren bij het
opleiden van hun collega's is daarbij essentieel. In dit hoofdstuk wordt ingegaan
op de rol en verantwoordelijkheid van de partijen bij dit proces.5.1 Het opleiden in de schoolHet afgelopen jaar is de Interimwet zij-instroom voor het primair en het
voortgezet onderwijs voorbereid. De Tweede Kamer heeft dit wetsvoorstel op
30 mei 2000 aanvaard. Het gaat niet om een tijdelijke voorziening. De route
van zij-instromen in het leraarsberoep zal in de toekomst een structureel
karakter krijgen. Dat betekent dat steeds meer mensen ook in de school opgeleid
gaan worden. De ervaring die de school als arbeidsorganisatie hiermee opdoet,
kan de kwaliteit van de samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen
positief beïnvloeden. De school kan zich ontwikkelen tot een actieve
partner van de lerarenopleiding.Scholen zullen niet meer alleen kant-en-klare leraren aangeleverd krijgen.
In hun personeelsbeleid moeten ze er rekening mee houden dat ze in hun eigen
organisatie mensen gaan opleiden. Dit helpt scholen bovendien meer greep te
krijgen op de kwalitatieve samenstelling van hun personeelsbestand.Er liggen mogelijkheden bij verschillende doelgroepen: studenten van de
lerarenopleidingen die via een duaal traject werken en leren, onderwijsassistenten
die in de school worden opgeleid tot leraar, de zij-instromende leraren. Kortom,
personeelsbeleid wordt in belangrijke mate ook opleidingsbeleid.Zo ontstaat er geleidelijk een leer-werkcultuur binnen de scholen. Daarin
kan de opleiding van nieuwe en zittende leraren in gezamenlijke verantwoordelijkheid
met de lerarenopleidingen plaatsvinden. Het «opleiden in de school»
biedt een unieke mogelijkheid de initiële lerarenopleiding, de professionele
ontwikkeling van de leraren, de schoolontwikkeling en het personeelsbeleid
met elkaar te verbinden.Het opleiden in de school kan voor scholen, lerarenopleidingen en studenten
die daarvoor kiezen, een belangrijke meerwaarde krijgen. De «opleidingsschool»Het opleiden van leraren in de school stelt andere eisen aan de schoolorganisatie.Tot nu toe was de rol van de school in het opleiden van leraren die van
de werkplek waar ervaring werd opgedaan. Studenten liepen allerlei soorten
stages en werden daarbij begeleid door docenten van de school. De rollen van
opleiding en school zijn hiermee gedefinieerd. De opleiding leidt op, de school
biedt gelegenheid tot oefening.De rolverdeling tussen opleiding en scholen zal veranderen. Scholen zijn
niet slechts stageplaatsen waar begeleiding plaatsvindt. Scholen kunnen in
veel grotere mate vormgever worden van het curriculum en mede-organisator
van de uitvoering daarvan. Een meer gelijkwaardige rolverdeling kan bijdragen
aan de kwaliteit van de opleiding. Medeverantwoordelijkheid van scholen voor
de opleiding leidt enerzijds tot kwalitatief hoge leer-werkplekken in de school
en anderzijds tot activiteiten binnen de opleidingen die meer dan voorheen
gericht zijn op de alledaagse schoolpraktijk.De scholen worden partner in het driepartijencontract tussen de kandidaat,
de lerarenopleiding en de school. In de school moet deskundigheid aanwezig
zijn om scholings- en begeleidingstrajecten mede te beoordelen en binnen de
school te organiseren. Daarvoor moet er in de school een begeleidingsstructuur
zijn die de opleiding en begeleiding inbedt in de organisatie. Dit kan bijvoorbeeld
gebeuren door gekwalificeerde opleidingsdocenten. Ook lerarenopleiders kunnen
daarin een rol vervullen. De taak van opleidingsdocent in de school wordt
dan een andere dan die van de huidige coach- studentbegeleider in de school.
De stagebegeleider begeleidt vaak in de klas. Een opleidingsdocent zou op
afstand gaan begeleiden en in feite in nauwe samenwerking met de docenten
van de lerarenopleiding het curriculum vormgeven. In een praktijkgericht project
wordt bezien aan welke eisen opleidingsdocenten moeten voldoen, zodat zij
gerichter geschoold kunnen worden.De universitaire lerarenopleidingen (ulo) hebben in het kader van het
ULO-convenant middelen voor drie jaar gekregen om de begeleiding van de studenten
in de scholen structureel te verbeteren. Het resultaat daarvan is dat verschillende
universitaire lerarenopleidingen gaan werken met een vaste groep van «opleidingsscholen»
om voor studenten de begeleiding in opleidings- en leer-werktrajecten tussen
school en lerarenopleiding af te stemmen. In enkele van deze «opleidingsscholen»
wordt komend jaar al ervaring opgedaan met een opleidingsdocent.Voor de scholen die mee gaan opleiden met de lerarenopleidingen in het
hbo en die ervoor kiezen om de opleidingsfunctie binnen hun school te versterken,
zullen we een eerste tranche opleidingsdocenten in de school opleiden. Het
opleiden van deze eerste tranche zal gaan werken als een «vliegwiel»
bij de implementatie van de «opleidingsschool». De werkdruk in
de scholen die hieraan meedoen mag natuurlijk niet verder oplopen. De opleidingsdocent
moet tijd kunnen vrijmaken voor zijn opleidingstaak. Scholen die deze keuze
maken zullen hier dus faciliteiten voor moeten krijgen. In de financiële
paragraaf komen wij hierop terug.Het vereist een duidelijke keuze en de bereidheid tot ontwikkeling voor
een school om «opleidingsschool» te worden. Wij zullen overleggen
met het veld om scholen die hiervoor kiezen te ondersteunen.Maar de ervaring van de lerarenopleidingen is dat veel scholen, met name
in het voortgezet onderwijs en de sector beroeps- en volwasseneneducatie,
bereid zijn werk te maken van het mede-opleiden. Zij zeggen bovendien
prijs te stellen op een zichtbare erkenning dat zij voldoen aan de eisen die
men aan een «opleidingsschool» stelt. Ze verwachten dat een erkenning
stimulerend zal zijn voor de leer-werkcultuur binnen de school zelf en een
positief effect heeft bij het werven van nieuwe leraren.Daarom komt er voor opleidingsscholen een speciaal kwaliteitskeurmerk.
Lerarenopleiders en leraren zijn hier samen verantwoordelijk voor (zie ook
5.2.). Het afgelopen jaar hebben wij hierop ingespeeld door de partijen in
de juiste positie ten opzichte van elkaar te brengen.Allereerst kunnen sociale partners eigen beleid voeren als het gaat om
arbeidsmarktknelpunten. Daarvoor is in de nieuwe CAO een opleidings- en ontwikkelingsfonds
in het leven geroepen. Dit fonds is bestemd voor mensen die in de school worden
opgeleid tot leraar: zij-instromers, leraren-in-opleiding met een leer-arbeidsovereenkomst
en onderwijsassistenten die doorstromen naar het beroep van leraar. Het fonds
strekt zich uit over drie sectoren: primair en voortgezet onderwijs, en beroeps-
en volwasseneneducatie. Sociale partners vormen het bestuur. Overeenkomstig
het CAO-akkoord zullen wij zowel in 2000 als in 2001 een incidentele bijdrage
van 20 miljoen gulden verstrekken aan het opleidings- en ontwikkelingsfonds.Daarnaast regelt de Interimwet zij-instroom een aantal randvoorwaarden.
Deze wet is nog in behandeling bij de Eerste Kamer.Voor het primair en voortgezet onderwijs geldt het volgende:– de scholen hebben als werkgever de positie van de vragende partij
gekregen als het gaat om assessment en scholing;– de lerarenopleidingen beoordelen de kwaliteit van de (kandidaat-)zij-instromer
door een assessment af te nemen en aan het eind van het scholingstraject een
getuigschrift af te geven;– de posities van de kandidaat-zij-instromer, de school en de lerarenopleiding
worden in evenwicht gebracht door een scholings- en begeleidingsovereenkomst
tussen drie partijen. Voor de leraar-in-opleiding geldt al een leerarbeidsovereenkomst.Voor zij-instromers in de sector beroeps- en volwasseneneducatie verzorgen
op dit moment de Hogeschool van Amsterdam en Fontys Hogescholen te Tilburg
een didactische cursus. De hogescholen verzorgen de didactische cursus op
meer locaties, verspreid over het land. De capaciteit is dit jaar uitgebreid
tot 428. De cursus heeft een inservicekarakter, zodat theorie en praktijk
aan elkaar gekoppeld zijn.In het kader van de omslag naar een vraaggestuurde oriëntatie van
de lerarenopleidingen zal de financieringssystematiek van deze cursus worden
aangepast. In overleg met de huidige aanbieders bezien we op welke termijn
dit gerealiseerd kan worden.5.2 De beroepsgroepAls de scholen in de toekomst opleidingsscholen worden, heeft dat gevolgen
voor de wijze waarop het kwaliteitsstelsel van het leraarsberoep is ingericht.
Dit zal onderwerp zijn van de Wet op het leraarschap. We hebben toegezegd
nog in 2000 een wetsvoorstel voor de Wet op het leraarschap aan de Tweede
Kamer toe te zenden. Wat betreft de kwalificatiestructuur hebben we in de
nota Maatwerk voor morgen al uitgangspunten voor
de Wet op het leraarschap geschetst. Het debat dat sinds Maatwerk voor morgen wordt gevoerd over de positionering van de
lerarenopleidingen, de beroepsgroep, de kwalificatiestructuur en het register
is nog volop gaande en niet afgerond. Het debat over deze gesprekspunten
zal ondermeer de uiteindelijke vormgeving van de Wet op het leraarschap (mede)
bepalen.Hieronder gaan we nader in op de mogelijkheden die de school als «opleidingsschool»
heeft voor de betrokkenheid van de beroepsgroep.De «opleidingsschool» betrekt zittende leraren nauw bij de
opleiding en professionalisering van de nieuwe collega's. Hier liggen mogelijkheden
voor de beroepsgroep om vanuit de beroepspraktijk meer inhoudelijke inbreng
te realiseren in de opleiding van leraren. Daarvoor is een organisatorische
inbedding noodzakelijk, bijvoorbeeld via regionale platforms van lerarenopleidingen
en leraren (begeleiders van leraren-in-opleiding, leraren-assessoren, opleidingsdocenten).Daartoe hebben we samen met het Samenwerkingsorgaan Beroepskwaliteit Leraren
(SBL) enkele initiatieven genomen die tot een verdere beroepsgroepvorming
kunnen leiden:– aan de lerarenopleidingen is door de Interimwet zij-instroom de
eis gesteld dat leraren uit de scholen mede-assessor zijn;– bij de certificering van de eerste lichting trainers voor assessoren
wordt de beroepsgroep nauw betrokken;– de VELON (Vereniging voor Lerarenopleiders in Nederland) heeft
een beroepsstandaard ontwikkeld voor lerarenopleiders. Onder «lerarenopleider»
verstaat de VELON ook de opleidingsdocent in de school. In een samenwerkingsproject
tussen de beroepsgroepen SBL en VELON enerzijds en de lerarenopleidingen van
de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en de Universitaire lerarenopleiding
van de Universiteit Groningen anderzijds, wordt een regionaal platform in
het leven geroepen waarin ook leraren participeren. Het doel daarvan is met
behulp van de VELON-beroepsstandaard de competenties van opleidingsdocenten
in de school te toetsen en op grond daarvan een gericht trainingsprogramma
te ontwikkelen;– in een samenwerkingsproject van SBL en Universitaire lerarenopleiding
van de Universiteit Leiden wordt een regionaal platform in het leven geroepen
van leraren en lerarenopleiders om een keurmerk te ontwikkelen voor «de
opleidingsschool» in het voortgezet onderwijs.5.3 De lerarenopleidingenDe lerarenopleidingen gaan in de richting van een meer vraaggerichte opstelling,
zoals beschreven in Maatwerk voor morgen. De veranderingen
van de lerarenopleidingen lopen langs twee lijnen: het creëren van flexibeler
opleidingstrajecten om aan de diversiteit van de vragers te voldoen, en het
dualiseren van de opleidingen om het leren in
de praktijk en van de praktijk beter vorm te geven.
Daarnaast is het benutten van informatie- en communicatietechnologie (ict)
een belangrijke factor bij de vernieuwing.Overal komen initiatieven tot samenwerking van de grond. Op basis van
advisering door de Onderwijsraad hebben we deze vernieuwingsplannen van de
lerarenopleidingen voortgezet onderwijs in het hoger beroepsonderwijs gehonoreerd.
In de brief van 7 april jl. heeft de Tweede Kamer hierover bericht ontvangen.
Het gaat in deze plannen onder meer om flexibilisering, dualisering, samenwerking
met andere lerarenopleidingen en scholen, en inzet van ict. De komende jaren
zullen we nauwlettend volgen of de resultaten voldoende bijdragen aan de beoogde
omslag naar vraaggerichtheid.Ook bij de universitaire lerarenopleidingen is met het ulo-convenant in
1998 een veranderingsproces in gang gezet naar duale en flexibele opleidingen.
Dat is neergelegd in het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs tot modernisering
van de ulo. De Tweede Kamer heeft ingestemd met dit wetsvoorstel. In dit kader
hebben de universiteiten vernieuwingsplannen ingediend, waarin onder meer
de contacten met de scholen voor voortgezet onderwijs een belangrijke rol
spelen.We zijn ons ervan bewust, dat deze omslag voor de opleidingen een opgave
is die niet eenvoudig is en veel tijd en inspanningen vergt. Maar uit de in
deze sector gehouden visitaties blijkt dat de uitgangspositie voor dit proces
qua kwaliteit voldoet en dat de bereidheid tot de omslag breed aanwezig is.
Daarbij gaat het erom nieuwe groepen studenten te werven door de opleidingen
te flexibiliseren, dat wil zeggen door onderwijs aan te bieden dat aangepast
is aan de behoeften, wensen en mogelijkheden van de student. Daarnaast gaat
het om de mogelijkheid studenten al vroeg in hun opleiding daadwerkelijk met
de school in aanraking te brengen. Via duale trajecten worden studenten geconfronteerd
met de praktijk van het voor de klas staan. De eerste ervaringen hiermee zijn
zeer positief. Juist vanuit de reflectie op praktijksituaties blijken studenten
zeer gemotiveerd hun opleiding aan te grijpen om zich zo goed mogelijk toe
te rusten voor hun toekomstig beroep.Hieronder geven we enkele voorbeelden van concrete acties van lerarenopleidingen
en scholen in de regio. Uit deze voorbeelden blijkt hoe voortvarend de instellingen
aan de slag gaan, en ook hoe divers de regionale invulling kan zijn.De eerste- en tweedegraads lerarenopleidingen– In het noorden hebben de universitaire lerarenopleiding van de
Universiteit Groningen en de tweedegraads lerarenopleiding van de Noordelijke
Hogeschool Leeuwarden een contract gesloten met alle scholen voor voortgezet
onderwijs in de regio. Daarbij garanderen partijen wederzijds dat alle studenten
die in aanmerking komen voor een betaalde functie als leraar in opleiding
(lio) ook daadwerkelijk lio-met-leer-arbeidsovereenkomst kunnen worden. Dat
stelt de dualisering van de opleiding veilig en maakt deze onafhankelijk van
de regionale onderwijsarbeidsmarkt.– In Rotterdam hebben de gemeente Rotterdam en de Hogeschool Rotterdam
een overeenkomst gesloten die verdere dualisering mogelijk maakt: derdejaars
studenten kunnen worden aangesteld als docent-assistent en in het vierde jaar
als leraar-in-opleiding.– In Amsterdam heeft de Educatieve Faculteit Amsterdam (EFA) een
experiment gestart met een duaal eerste studiejaar. EFA heeft met het ROC
ASA een convenant afgesloten. Daarin is vastgelegd dat het roc met 45 eerstejaars
studenten maatschappijleer en economie van de EFA voor één jaar
een leer-arbeidsovereenkomst aangaat voor één dag in de week
in een functie van onderwijsassistent. Hun bijdrage aan het onderwijs paste
binnen het onderwijsconcept van het roc, dat veel met projectonderwijs werkt.
Het experiment werd zo gewaardeerd door alle betrokkenen dat het volgend jaar
wordt uitgebreid naar andere vakken. Daarnaast zal de EFA de professionalisering
van het personeel van het ROC verzorgen.– In het zuiden heeft Fontys Hogeschool een convenant gesloten met
OMO (Ons Middelbaar Onderwijs), waarbij OMO studenten al in het eerste jaar
een leer-arbeidsplaats wil aanbieden en zo voor de studenten een leer-werktraject
mogelijk wil maken waarbij de student in de loop van de jaren
uit alle OMO-scholen kan kiezen. OMO ziet zichzelf als een belangrijke partner
bij de opleiding van studenten tot leraar.– De Educatieve Faculteit Amsterdam, Fontys hogescholen en het ROC
Amsterdam zijn van plan in het studiejaar 2000–2001 gezamenlijk een
scholingstraject te starten voor hoog opgeleide nieuwkomers. Deze nieuwkomers
zijn in het land van herkomst geschoold op een niveau dat correspondeert met
hbo of wo. In een traject van 1 tot 2 jaar worden zij geschoold tot docent
voor de sector beroeps- en volwasseneneducatie. Het accent in het scholingstraject
ligt met name op de beroepscompetenties, de Nederlandse taal en inzicht in
de Nederlandse samenleving.– In het bve-veld wordt een opleidingsroute ontwikkeld waarbij mbo-afgestudeerden
(niveau 4) in aanmerking kunnen komen voor een duale, gefaseerde opleiding
met vier uitstroomniveaus, namelijk als onderwijsassistent, instructeur, junior-docent
en docent voor de beroeps- en volwasseneneducatie. Zo zijn er twee trajecten
in uitvoering: één binnen de Christelijke Federatie van bve-instellingen,
en één op initiatief van de Fontys lerarenopleidingen Tilburg –
samen met een aantal partners binnen het Educatief Partnerschap.De universitaire lerarenopleidingenDe universitaire lerarenopleidingen hebben in hun vernieuwingsplannen
in het kader van het ulo-convenant opgenomen hoe de contacten met scholen
voor voortgezet onderwijs in de regio vorm krijgen. Hiermee zijn ulo's en
scholen enthousiast van start gegaan. Door de vormgeving van de nieuwe ulo-trajecten
komen er meer typen studenten in de scholen (duale studenten, maatwerk-studenten
en studenten van afstudeerrichtingen die gericht zijn op het leraarsberoep).
Via de ulo's is subsidie gegeven om de begeleiding van ulo-studenten in de
scholen aan te passen aan de scholen, zodat de studenten een stage van goede
kwaliteit ontvangen.De lerarenopleidingen basisonderwijsOver het Actieplan van de lerarenopleidingen basisonderwijs is overlegd
met de HBO-raad. Het plan bevat een aantal aansprekende aanzetten voor verdergaande
vernieuwing. Het sluit goed aan op de gewenste vergroting van de vraaggerichtheid,
onder meer door activiteiten die zich richten op flexibilisering en dualisering
en op verdergaande integratie van het gebruik van ict bij inhoud, organisatie
en uitvoering van het onderwijs. Ook de activiteiten ter bevordering van in-,
door- en uitstroom van allochtonen zijn belangrijk.Uit het Actieplan blijkt een grote bereidheid om als lerarenopleidingen
gezamenlijk én samen met het basisonderwijs de noodzakelijke vernieuwingen
vorm te geven en uit te voeren. Initiatieven om samen met de scholen op te
leiden, zijn al in opbouw. Zo worden in de regio Zuid-Limburg studenten in
de voltijdse opleiding competentiegericht opgeleid in nauwe samenwerking tussen
de Heerlense lerarenopleiding basisonderwijs van Hogeschool Limburg en de
netwerk-basisscholen. De Katholieke lerarenopleiding basisonderwijs in Zwolle
biedt samen met het basisonderwijs een steeds groter aantal studenten een
opleiding met een sterk duaal karakter aan, zowel binnen de voltijd- als de
deeltijdopleiding. Bij de verkorte lerarenopleiding basisonderwijs van de
NHL [wat betekent afkorting?-fw] is leren op de
werkplek het uitgangspunt voor een opleiding op basis van competenties en
assessments. Wij zullen de lerarenopleidingen ondersteunen bij een landelijke coördinatie.
De afgelopen jaren waren zowel het lio-project als het stageproject succesvol.
Er zal een landelijk punt komen, een «helpdesk», die deze ervaringen
kan gebruiken voor een verdere dualisering van de lerarenopleidingen basisonderwijs.Daarnaast is al aan de lerarenopleidingen basisonderwijs een extra financiële
impuls toegezegd in 2001 en 2002,van 2 x 10 miljoen gulden. Op deze impuls
kan reeds in 2000 een beroep worden gedaan, als daarvoor dit jaar goede plannen
worden geformuleerd. Het totaal van die plannen moet betrekking hebben op
alle vernieuwingsaspecten en bij de beoordeling zal meewegen hoe de hogescholen
de aanvullende vergoeding voor de lerarenopleidingen basisonderwijs (de zogenaamde
Pabo-up) aanwenden als basisfinanciering voor innovatie. Het voornemen is
om de plannen door een onafhankelijke commissie te laten beoordelen. Daarin
is ook het basisonderwijs mede. Op korte termijn zal de regeling worden gepubliceerd
waarin de subsidievoorwaarden zijn opgenomen.Gelet op de lopende beleidstrajecten is het niet opportuun nu al prioriteit
te geven aan de activiteiten voor een opleiding voor leraar funderend onderwijs,
de educatieve infrastructuur en de brede school. Wat betreft de opleiding
voor leraar funderend onderwijs is door ons op 8 december 1999 aan de Kamer
toegezegd, dat wij eerst de beleidsreactie op de evaluatie van de Basisvorming
met de Kamer bespreken.De richting van de veranderingenDe veranderingen bij de lerarenopleidingen zijn structureel. De lerarenopleidingen
gaan allerhande opleidings- en begeleidingstrajecten aanbieden. Er zal niet
meer één weg zijn naar het leraarsberoep, maar een scala aan
opleidingsmogelijkheden voor nieuwe leraren, zij-instromers en zittende leraren.
De leraar staat centraal in de opleiding: de kwaliteit van het leraarsberoep
bepaalt de vormgeving van het aanbod op opleiding en school.De huidige ontwikkelingen bieden veel kansen aan de lerarenopleidingen
om zich te ontwikkelen tot dienstverlenende instellingen voor opleiding en
begeleiding, in overleg met de beroepsgroep en de scholen. Het opleidingsaanbod
zal een grotere variëteit kennen naar inhoud en vormgeving, de rol van
de begeleiding zal veranderen, en studenten zullen meer leren op de werkplek.In de samenwerking tussen opleidingen en scholenveld steunen de lerarenopleidingen
op hun specifieke deskundigheid op het gebied van vakdidactiek kennis van
gedrags- en leerproblemen en ict.De lerarenopleidingen blijven vooralsnog eindverantwoordelijk voor de
kwaliteit van de opgeleide leraar. Dat is van belang omdat, naarmate de opleiding
meer binnen de schoolmuren zal plaatsvinden, aan de zorg voor een volwaardige,
brede opleiding extra aandacht moet worden besteed; de lerarenopleiding beoordeelt
die kwaliteit.Waar regionale samenwerking meer vorm krijgt, wordt de afstemming tussen
de lerarenopleidingen landelijk ook een punt van aandacht.We zullen zorgvuldig moeten beoordelen op welke punten die samenhang bevorderd
kan worden.Zo spelen in de afstemming van het onderwijsprogramma van de lerarenopleiding
op de wensen vanuit het onderwijsveld de startbekwaamheidseisen een rol. Voor
de startbekwaamheidseisen primair onderwijs bereiden we een convenant voor
dat erin voorziet dat de lerarenopleidingen basisonderwijs de startbekwaamheidseisen
per 1 september 2000 gaan gebruiken als een richtsnoer voor de
opleidingsprogramma's. Dit convenant is de overbrugging naar de Wet op het
leraarschap, waarin de eisen voor de startkwalificatie van de leraar geregeld
worden. We zijn van plan om voor de startbekwaamheidseisen voortgezet onderwijs
en beroeps- en volwasseneneducatie tot een soortgelijk convenant te komen.In de Interimwet zij-instroom zijn geen nadere regels opgenomen die voorschrijven
welk assessment afgenomen moet worden. Wel is op ons verzoek door STOAS Research
een standaardassessment ontwikkeld als handreiking voor de hogescholen en
universiteiten. De ervaringen die de assessoren met dit instrument hebben
opgedaan, zijn positief. Het is verheugend dat hogescholen en universiteiten
ernaar streven onderling nadere afspraken te maken om het instrument assessment
eenduidig in te zetten.Daarnaast zullen we de introductie van dit instrument en de kwaliteit
van de assessments bevorderen door een groep trainers op te leiden die assessoren
kunnen trainen. Deze trainers zullen we certificeren. De beroepsgroepen van
leraren en lerarenopleiders (SBL en VELON) zullen betrokken worden bij deze
certificeringsprocedure. Deze wordt des te belangrijker als het assessment
in de toekomst ook door andere organisaties dan de lerarenopleidingen afgenomen
kan worden.5.4 Samenhang in het geheel van lerarenopleidingenIn onze brief van 19 oktober 1999 hebben we de Onderwijsraad gevraagd
om een advies dat een impuls kan geven aan meer samenhang in de lerarenopleidingen,
waardoor zo goed mogelijk in de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte van
het scholenveld kan worden voorzien. Dit advies hebben wij 4 mei 2000 ontvangen.Aard van het adviesHet advies bevat een analyse van de huidige ontwikkelingen in maatschappij
en onderwijs, beschrijft relevante typen samenhang, signaleert gebreken en
geeft mogelijke oplossingsrichtingen aan.De Onderwijsraad is positief over de veranderingen die de lerarenopleidingen
de laatste tijd in gang hebben gezet. Tegelijkertijd is de raad van mening
dat de huidige situatie binnen het stelsel van lerarenopleidingen gebaat is
bij meer samenhang. De raad onderscheidt daarbij vier typen samenhang: in
het overheidsbeleid, tussen lerarenopleidingen, tussen lerarenopleidingen
en scholen, en binnen de educatieve infrastructuur.Op basis van een analyse van de huidige situatie constateert de raad dat
lerarenopleidingen op zoek zijn naar nieuwe vormen van samenwerking en samenhang.
Dit proces, zegt de raad, moet worden voortgezet, zodat de lerarenopleidingen
zullen opteren voor een meer vraaggeoriënteerde opstelling.De raad maakt het voorbehoud dat met dit advies niet het laatste woord
is gezegd over het stelsel van lerarenopleidingen. Afstemming moet niet beperkt
blijven tot scholen, opleidingen en leraren. Ook andere betrokkenen in de
educatieve infrastructuur hebben hier meerwaarde te bieden, zoals de onderwijsbegeleiding,
de toetsontwikkeling en onderzoek van onderwijs. Het advies moet dan ook gezien
worden als een voorlopige verkenning en als een opmaat voor het advies dat
de Onderwijsraad in het eerste kwartaal van 2001 uitbrengt over de educatieve
infrastructuur als geheel.Reacties op het adviesEen groot aantal organisaties in het onderwijsveld is om een reactie gevraagd op het advies van de Onderwijsraad: de organisaties in het
PO/VO-overleg, de EB-Kamer, de VSNU en de HBO-raad.De reacties zijn overwegend instemmend; men constateert dat er veel afhangt
van de invulling van voorstellen en dat het moeilijk is te oordelen voor het
advies over de educatieve infrastructuur klaar is.De Onderwijsbond CNV, de AOb en de NFTO vinden het belangrijk dat zowel
de beroepsgroepontwikkeling als de medeverantwoordelijkheid van de werknemersorganisaties
bij de toekomstige ontwikkelingen betrokken worden. Zo zijn bijvoorbeeld arbeidsvoorwaardelijke
ontwikkelingen niet los te zien van onderwijsinhoudelijke afspraken.Voor het overheidsbeleid is het van belang de juiste balans te vinden
tussen aansturing en ruimte bieden voor de lerarenopleidingen om zich tot
moderne en slagvaardige instellingen te ontwikkelen. Zij onderschrijven de
constatering van de Onderwijsraad dat er een duidelijke regie nodig is in
de veranderende context van de lerarenopleidingen.Intensievere samenwerking tussen scholen en lerarenopleidingen is op zichzelf
positief, maar gedeelde verantwoordelijkheid van de scholen voor het bestuur
van de opleidingen stuit op bezwaren. Ook moet bij toenemende vraagsturing
voldoende homogeniteit gewaarborgd blijven. Vraagsturing werkt wellicht beter
bij deskundigheidsbevordering voor onderwijspersoneel en zou bij de opleiding
van leraren kunnen leiden tot onverantwoorde regionalisering.De VSNU wenst op bepaalde aspecten nadere concretisering, met name als
het gaat om een gelijkwaardige verantwoordelijkheidsverdeling tussen scholen
en lerarenopleidingen voor inhoud en uitvoering van de lerarenopleiding. Daarnaast
merkt de VSNU op dat samenwerking tussen opleidingen al een punt van aandacht
is bij de universitaire lerarenopleidingen, zoals ook blijkt uit het opgestelde
Raamplan Universitaire Lerarenopleidingen.BeleidsreactieMet de Onderwijsraad constateren wij dat er geen fundamentele koerswijziging
nodig is, maar dat het voortzetten van het beleid van stimuleren en faciliteren,
en het waar mogelijk wegnemen van belemmeringen, van groot belang is.De samenhang tussen lerarenopleidingen en het scholenveld groeit. Hieraan
draagt de grotere zelfstandigheid van scholen en instellingen bij: het veld
kan de grotere beleidsruimte op het gebied van personeels- en opleidingsbeleid
aangepast aan de eigen situatie invullen. De vraag van de scholen is daarbij
bepalend. Ons beleid is erop gericht die vraagsturing op diverse terreinen
te versterken.Met name de Interimwet zij-instroom biedt hier kansen voor afspraken tussen
opleidingen onderling en tussen opleidingen en scholen. Ook de vraaggestuurde
financieringssystematiek van de nascholing heeft op dit punt al effect getoond.Dit geldt ook voor de bevordering van de totstandkoming van doorlopende
leerwegen in het onderwijs, waarover de Onderwijsraad zich positief toont,
ook omdat hiervan een stimulans uitgaat naar meer samenhang in de lerarenopleidingen.Het huidige stelsel van lerarenopleidingen kenmerkt zich door een gedifferentieerde
opbouw. Deze sluit in belangrijke mate aan bij de differentiatie in het onderwijs
zelf: basisonderwijs, basisvorming en tweede fase van het voortgezet onderwijs.
De aanwezigheid van lerarenopleidingen in zowel het hoger beroepsonderwijs
als het wetenschappelijk onderwijs geeft binnen scholen van voortgezet onderwijs
de mogelijkheid van een mix aan docententeams. Een gemengde samenstelling
is van belang voor de kwaliteit van het onderwijs. Leraren uit zowel hbo-
als wo-opleidingen geven elk hun meerwaarde aan het lesgeven.Een samenhangend geheel van lerarenopleidingen bevordert de transparantie
en de pluriformiteit, terwijl het overlap en versnippering voorkomt. Het beleid
is er op gericht de samenhang in het geheel van lerarenopleidingen verder
te stimuleren. Daarbij wordt de optiek van het scholenveld en de scholingsbehoefte
van de individuele docent als uitgangspunt genomen: ontwikkelingen die de
school beïnvloeden, moeten ook leidraad zijn voor de lerarenopleidingen.
Goede afstemming van de lerarenopleidingen op de vraag van de scholen is immers
cruciaal voor de kwalitatieve aansluiting tussen opleiding en beroep.Afstemming van opleidingen op de vraag van de scholen wordt gerealiseerd
door:– meer zelfstandigheid voor de hogescholen en universiteiten die
de lerarenopleidingen verzorgen, door belemmeringen weg te nemen en ruimte
te bieden voor eigen (regionale) invulling. Hiervoor zijn onder meer in het
HOOP 2000 voorstellen gedaan, die thans worden uitgewerkt in een wetsvoorstel;– een accent op vraaggeoriënteerde sturing, zoals de vraaggestuurde
nascholing . Ook in de vernieuwingsplannen van de universitaire lerarenopleidingen
en in de Regeling omslag eerste- en tweedegraads lerarenopleidingen hbo 1999–2004
wordt dit beoogd. Hiermee krijgt de vraag van scholen meer accent;– een goede aansluiting tussen voortgezet en hoger onderwijs en
samenwerking tussen hogescholen en universiteiten. Samenwerking hbo-wo komt
op meer plaatsen in het land tot stand, bijvoorbeeld bij het vereenvoudigen
van de doorstroom van tweede- naar eerstegraads lerarenopleidingen. Ook het
HOOP 2000 geeft aanzetten voor nauwere samenwerking, waaronder mogelijkheden
tot fusie.De Onderwijsraad wijst erop dat samenwerking tussen instellingen vaak
nog beperkt is. De raad adviseert de opleidingen dan ook om van elkaars ervaringen
en producten te profiteren. De raad meent dat hier wellicht ook een rol is
weggelegd voor het overheidsbeleid. Aan meer hogescholen en universiteiten
zijn inmiddels aanzetten voor nauwere samenwerking gegeven.Ten aanzien van de universitaire lerarenopleidingen heeft de VSNU er bij
de consultatie over het advies op gewezen dat zij het belang van samenwerking
tussen lerarenopleidingen onderschrijft. Ook wijst zij op het in VSNU-verband
ontwikkelde en door de opleidingen gehanteerde Raamplan Universitaire Lerarenopleidingen.De opvatting van de raad dat samenhang in de lerarenopleidingen niet los
gezien kan worden van andere partijen in de educatieve infrastructuur wordt
onderschreven. Het in 2001 verwachte advies van de raad over de gehele educatieve
infrastructuur, dat naast de lerarenopleidingen ook de begeleiding, de toets-
en leerplanontwikkeling en het wetenschappelijk onderzoek zal omvatten, zal
dan ook aanleiding kunnen zijn tot een nadere invulling van het beleid ten
aanzien van zowel de samenhang in de lerarenopleidingen als de educatieve
infrastructuur.We zijn van plan op het onderwerp bevoegdheden binnenkort nader in te
gaan, in de Wet op het leraarschap en in het kader van het advies dat de Onderwijsraad
in 2001 uitbrengt over de educatieve infrastructuur. 5.5 De studentDoor meer keuzemogelijkheden in de lerarenopleiding te creëren, in
vorm en inhoud, wordt de opleiding voor meer studenten aantrekkelijker. Er
zijn korte trajecten op maat en duale trajecten. Ook is het mogelijk al tijdens
de opleiding met een aanstelling voor de klas te staan en tijdens doctoraalopleidingen
een afstudeerrichting te volgen gericht op het leraarsberoep. Door vergroting
van de keuzemogelijkheden zal er minder uitval tijdens de opleiding plaatsvinden.
Studenten kunnen sneller kennis maken met de praktijk, waardoor hun kansen
op een goede baan worden vergroot. Dit zijn immers de elementen die scholieren
met interesse voor het onderwijs belangrijk vinden bij de keuze van een vervolgopleiding.
Dat blijkt uit een literatuurverkenning naar (financiële) stimulansen
voor het keuzegedrag van leerlingen en studenten van de Stichting voor Economisch
Onderzoek (zie ook brief SFB/2000/17364 d.d. 22 mei 2000 aan de Tweede Kamer).Ook mobiliteit tussen opleidingen zal voor studenten en zittende leraren
het beroep aantrekkelijker maken.6. BEELDVORMING ROND HET LERAARSBEROEP EN DE LERARENCAMPAGNEEr bestaat een discrepantie tussen enerzijds de gemiddeld vrij positieve
beroepsbeleving van leraren en anderzijds het negatieve beeld van het werk
bij de buitenwereld, in het bijzonder bij jongeren. De feiten rechtvaardigen
een positiever imago. Recent is hierop nog eens de aandacht gevestigd door
onderwijsjournalist Robert Sikkes en de wetenschappers Kleijer en Vrieze1.6.1 Het verschil in imago van leraren vo bij jongeren
en volwassenenOpvallend is het grote verschil in imago van de leraar voortgezet onderwijs
bij jongeren en volwassenen. De laatsten zijn veel positiever over het beroep.
Volwassenen beschouwen veel sterker dan jongeren het leraarschap in het voortgezet
onderwijs als een gevarieerde, uitdagende en leuke baan. Wanneer Nederlanders
wordt gevraagd op een zevenpuntsschaal de aantrekkelijkheid van het leraarschap
in het voortgezet onderwijs te beoordelen, geven volwassenen gemiddeld bijna
een punt meer dan de jongeren2. De massale respons
op de advertenties van OCenW en de Besturenraad voor zij-instromers, passen
goed in dit beeld.Op zich is dit verschil in imago niet vreemd. Ten eerste hebben scholieren
vaak nog geïdealiseerde beelden van werken in het bedrijfsleven, de IT-sector
of andere sectoren. Alleen van het leraarsberoep hebben zij ook al de negatieve
kanten gezien. Dat verschil in fase van confrontatie met de beroepswerkelijkheid,
is nadelig voor het imago van leraren. Ten tweede vereist het vaak enige afstand
van de middelbare school voordat mensen gaan inzien dat lesgeven aan jongeren
niet ondankbaar is, maar juist leuk, en men voldoende zelfvertrouwen nodig
heeft om een klas vol «lastige pubers» aan te durven.Het gemeten verschil in imago is een extra argument voor een aanpak van
het lerarentekort waarin niet alle kaarten op uitsluitend jongeren worden
gezet, maar ook volwassenen nadrukkelijk worden uitgenodigd de overstap te
maken naar het onderwijs. Klaarblijkelijk is er een grote groep van werkenden
die graag hun carrière wil verleggen naar het onderwijs, of daartoe
relatief makkelijk is te verleiden. 6.2 Massamediale campagneOp 5 oktober 1999 zijn wij gestart met de campagne «Leraar, elke
dag anders», die is bedoeld om de beeldvorming rond het leraarschap
positief te beïnvloeden. De campagne omvat onder meer tv-spotjes, advertenties
en een website, en is vooral gericht op jongeren. Daarom is de vormgeving
op die groep afgestemd, en zijn de spotjes en de advertenties vooral uitgezonden
op zenders respectievelijk geplaatst in bladen die populair zijn bij jongeren.Wijze van evaluatieHet belangrijkste instrument voor evaluatie van de campagne is de zogenaamde tracking van de Rijksvoorlichtingsdienst. Dit is een monitorinstrument
waarin wekelijks een representatieve steekproef van Nederlanders wordt ondervraagd
over de lopende Postbus-51-campagnes1. Daarnaast
hebben we het imago-onderzoek naar leraren dat Bureau Meesters & Oudejans
in 19982 heeft gehouden laten herhalen voor leraren
in het voortgezet onderwijs. In dit onderzoek3
worden leerlingen uit de bovenbouw van havo en vwo geënquêteerd.Waardering campagneNa een aanvankelijk matige start, is de campagne op enkele punten aangepast.
De waardering onder het algemene publiek liep daardoor op tot rapportcijfer
6,8 onder volwassenen en rapportcijfer 7,4 onder jongeren van 13 – 17
jaar. Het laatste cijfer is zonder meer hoog te noemen. Uit een analyse van
20 Postbus 51 campagnes uit 1999 door de RVD4,
blijkt dat de gemiddelde waardering voor die campagnes onder volwassenen 6,8
is en onder jongeren 7,1.Uit de wereld van het voortgezet onderwijs zijn enige negatieve geluiden
tot de media doorgedrongen. Deze hebben deels te maken met een negatief oordeel
over de campagnemiddelen. In veel gevallen betreft de kritiek echter niet
zozeer de spotjes, advertenties of website als zodanig, maar het feit dat
OCenW überhaupt campagne voert. Men vindt dat eerst het werk zelf aantrekkelijk
gemaakt moet worden.In reclamekringen heeft de campagne positieve kritieken gekregen. De spotjes
eindigden bij de beste drie inzendingen in de categorie overheids-/nonprofit-campagnes
van de Stichting Adverteerdersjury Nederland, en wonnen een zogenaamde zilveren
magneet van de Stichting Jaarprijzen Personeelscommunicatie.Effect campagneDe campagne heeft een positief effect op het imago van leraren en werken
als leraar, en eveneens een positief agendasettend effect, zo blijkt uit de
tracking van de RVD. Een deel van die verbeteringen is statistisch significant.
Een ander deel is wel positief, maar niet statistisch significant.Zowel 13 – 17 jarigen als volwassenen zijn leraren significant sterker
gaan beschouwen als tevreden mensen met plezier in hun werk, en als «winners».
Ze menen significant vaker dat het werk van leraar voortgezet onderwijs voldoening
geeft en niet (te) zwaar is. Bovendien beschouwen ze het werk vaker als leuk,
afwisselend en uitdagend, maar deze resultaten zijn statistisch niet significant.
Wanneer mensen wordt gevraagd om op een zevenpuntsschaal algemeen aan te geven
hoe onaantrekkelijk of aantrekkelijk ze het beroep van leraar voortgezet onderwijs
vinden, stijgt het cijfer voor jongeren van 2,8 naar 3,1 (niet significant)
en voor volwassenen van 3,7 naar 4,0 (significant). De bereidheid
van volwassenen om, als zij werkloos zouden zijn en een onderwijsbevoegdheid
zouden hebben, een baan als leraar voortgezet onderwijs te overwegen, is significant
toegenomen. Ook wordt duidelijk dat het voor jongeren meer sociaal geaccepteerd
is geworden om leraar te worden.Of de gemeten vooruitgang beschouwd moet worden als klein, gemiddeld of
groot, valt niet te zeggen. Tot anderhalf jaar geleden werden de effecten
van Postbus 51 campagnes gemeten op een wijze die onderlinge vergelijking
onmogelijk maakte. Naarmate via tracking meer
campagnes worden geëvalueerd is het beter mogelijk vergelijkingen te
maken.Bureau Meesters & Oudejans komt tot onderzoeksresultaten die redelijk
in lijn liggen met het bovenstaande. Zij constateren ten opzichte van september
1998 een lichte maar significante verbetering van het imago van leraren in
het voortgezet onderwijs, in het bijzonder bij havisten en jongens. Het beroep
scoort nu vooral hoger op de aspecten «afwisseling» en «nieuwe
dingen meemaken» dan anderhalf jaar geleden. De kans dat men zegt te
kiezen voor een lerarenopleiding voortgezet onderwijs is gestegen van gemiddeld
7,6 procent naar 9,7 procent.Hoe verder?Imagoverandering vergt een lange adem en imagocampagnes moeten gelegenheid
krijgen in te burgeren en te groeien. Daarom duren imagocampagnes uit de commerciële
sector vaak minstens enkele jaren. In die zin heeft OCenW pas de eerste schreden
gezet. De bovengenoemde resultaten zijn in ieder geval hoopgevend. We willen
daarom de huidige campagne nog voortzetten, zij het dat er wel enkele inhoudelijke
aanscherpingen en verbeteringen zullen plaatsvinden.Tegelijkertijd zullen plannen worden ontwikkeld voor aanvullende trajecten
en mogelijke vervolgen op de huidige campagne. Deze laatste richt zich nadrukkelijk
op jongeren, terwijl we ook de potentiële zij-instromers willen aanspreken.
We willen onderzoeken of intensievere communicatie naar deze doelgroep wenselijk
is, en of een massamediaal traject hiervoor de aangewezen route is, of dat
beter kan worden gekozen voor een gerichte aanpak, al dan niet in samenwerking
met sociale partners en het onderwijs. Bij deze afweging zullen we nadrukkelijk
ook kijken naar de opleidingscapaciteit voor zij-instromers.7. FINANCIËNAan uitvoering van de maatregelen uit deze beleidsnota zijn incidenteel
en structureel kosten verbonden. Voor een belangrijk deel worden die kosten
gedekt uit de beschikbare middelen. Voor een ander deel zijn er voorzieningen
waarbinnen dekking kan plaatsvinden als de betrokkenen daarvoor kiezen (denk
aan het omscholings- en opleidingsfonds waarover in de laatste CAO afspraken
zijn gemaakt).Incidenteel zijn voor een aantal activiteiten aanvullende middelen nodig
in de komende twee jaar, zoals:– uitvoering van arbeidsmarktonderzoek en verkenning externe mobiliteit:
bevordering van zij-instroom van vaklieden in vmbo (uitbreiding van de pilot)
en bve;– ontwikkeling en uitvoering van scholingstrajecten voor onderwijsassistenten
die uiteindelijk leraar willen worden;– vervanging: inzet van andere groepen in het primair onderwijs; ontwikkelings- en implementatieprojecten voor het opleiden in de school
(noorden des lands en Leiden en omstreken);– scholing van opleidingsfunctionarissen in scholen en instellingen
voor primair en voortgezet onderwijs, en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie;– certificering van scholing voor assessoren.Voor het jaar 2000 is voor de maatregelen in deze nota een bedrag van
25 miljoen gulden beschikbaar. Er wordt naar gestreefd om bij de begroting
2001 de benodigde middelen voor het jaar 2001 beschikbaar te krijgen.Structureel zijn er vanaf 1 augustus 2002 middelen die noodzakelijk
verband houden met de inzet van opleidingsfunctionarissen op scholen en instellingen
voor primair en voortgezet onderwijs, en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.
Die kosten worden geraamd op 19 miljoen gulden.In de jaren 2001 en 2002 kan voor dit doel worden volstaan met een lager
bedrag (20 miljoen gulden voor beide jaren samen).De benodigde middelen voor de korte termijn bedragen (in miljoenen guldens):  200020012002Vernieuwing lerarenopleidingen–  10  10  Aanvullende activiteiten: ontwikkeling
en implementatie, onderzoek en evaluatie6  12  12 
 Scholing en begeleiding duaal leren15  15  15  Zij-instroom:   Scholing en begeleiding PO0,41,42  Scholing en begeleiding VO  1,15,1 9,5Verletkosten zij-instromers
VO10    Pilot opleidingsschool/docent–  8  12  Opleidingsfonds–  20  20  Totaal:32,571,580,5In de structurele situatie vanaf 1 augustus 2002 betreffen de kosten
hoofdzakelijk die van de opleidingsschool/docent:– structurele kosten lerarenopleidingen: de extra kosten voor de
lerarenopleidingen voor maatwerk en differentiatie zullen worden gecompenseerd
door de verplaatsing van een deel van de opleiding van de instellingen naar
de scholen.– Structurele kosten opleidingsschool/docent voor het primair onderwijs:
in elk van de 40 regio's waar zich lerarenopleidingen basisonderwijs bevinden,
wordt een tiental opleidingsscholen geselecteerd. Op deze 400 scholen is gemiddeld
één leerkracht als opleidingsdocent beschikbaar voor 0,2 fte.
Kosten voor 80 fte: 8 miljoen gulden.– Structurele kosten opleidingsschool/docent voor het voortgezet
onderwijs: gemiddeld wordt per school 0,4 fte beschikbaar gesteld voor een
opleidingsdocent in circa 25% van de scholen per samenwerkingsverband. Kosten
voor circa 70 fte opleidingsdocenten: 7 miljoen gulden.– Structurele kosten opleidingsinstelling/docent voor beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie: in de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
wordt rekening gehouden met 180 opleidingsfunctionarissen voor gemiddeld 0,2
fte. De kosten bedragen dan 3,6 miljoen gulden.Daarnaast is voor opleiding en begeleiding voor duaal leren structureel
15 miljoen gulden beschikbaar uit het LIO-budget. Structurele inzet van middelen
voor het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds (O&O-fonds) voor opleiding,
begeleiding en verlet voor zij-instromers wordt besproken in het overleg tussen
sociale partners, conform de afspraak in de CAO 2000–2002; daarbij worden
ook de middelen betrokken die via het Sectorbestuur voor de onderwijsarbeidsmarkt
beschikbaar worden gesteld voor arbeidsmarktbeleid.Voor het Samenwerkingsverband beroepskwaliteit leraren wordt 1 miljoen
gulden beschikbaar gehouden, die bestemd zijn voor de blijvende verankering
van, het draagvlak voor en de vernieuwing van dat verband. XNoot1De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2004 (ROA, 1999).XNoot1Robert Sikkes, Het sprookje van de statusdaling; feiten
en mythen over leraren (2000) Henk Kleijer & Gerrit Vrieze (red.) Onderwijzen
als roeping; het beroep van leraar ter discussie (2000).XNoot2Zie: Leraar, elke dag anders; Tracking eindrapportage,
Rijksvoorlichtingsdienst (2000).XNoot1Zie voetnoot 2.XNoot2Meesters, A. en Oudejans, M.J., Een mooi maar moeilijk
vak – nulmeting van het imago van de leraar basis- en de leraar voortgezet
 onderwijs (1999).XNoot3Nog te publiceren.XNoot4Brief van RVD aan de ministeries, kenmerk EdK/52000 d.d. 3 mei 2000. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23328-67.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl