Optreden tegen extremistische groeperingen; Verslag algemeen overleg over de brief van 5 juni 1996 over de demonstratie op 24 febr. 1996 (24400 VII, 45), en van 17 sept. 1996 (25033, 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25033, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25033 nr. 2

28-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de minister van Binnenlandse ZakenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25033Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 033Optreden tegen extremistische groeperingennr. 2VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 november 1996De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1
heeft op 23 oktober 1996 overleg gevoerd met minister Dijkstal van Binnenlandse
Zaken over:– de brief van 5 juni 1996 over de demonstratie op 24 februari
1996 (Kamerstuk 24 400, VII, nr. 45);– de brief van 17 september 1996 over het optreden tegen extremistische
groeperingen (Kamerstuk 25 033, nr. 1).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Rehwinkel (PvdA) meende dat de brief van 17 september
een goed aansluitingspunt biedt om de verschillende maatregelen die er zijn
om op te treden tegen extremistische groeperingen, in samenhang te bespreken.
Hij onderschreef de cruciale vraag in deze brief hoe ondemocratisch gedachtegoed
kan worden bestreden zonder dat de in dat kader te nemen maatregelen op gespannen
voet komen te staan met de principes van de democratische rechtsstaat.Hij was het ermee eens dat de toepassing van het partijverbod alleen is
aangewezen indien de rassendiscriminatie of de bevordering daarvan zodanige
vormen aannemen dat er sprake is van stelselmatige, zeer ernstige verstoring
van het democratisch proces. Het is alleen niet duidelijk wanneer er naar
de mening van de regering sprake is van stelselmatige, zeer ernstige verstoring
van het democratisch proces, want op andere plaatsen in de brief wordt over
een ernstig handelen gesproken.In 1994 zegt de minister van Justitie dat er onvoldoende grond is om een
ontbindingsvordering tegen de CD in te stellen, omdat: «De recente veroordeling
door de rechtbank te Den Haag (...) een eerste aanwijzing (geeft) dat de CD
met haar uitlatingen in het verleden de strafrechtelijke grenzen heeft overschreden,
maar zulks is nog niet bij onherroepelijke rechterlijke uitspraak vastgesteld».
Inmiddels is er twee jaar verstreken en is er wel een onherroepelijke rechterlijke
uitspraak: in april van dit jaar heeft de Hoge Raad de Vereniging centrumdemocraten
en de CD-partijfunctionarissen Janmaat en Schuurman wegens rassendiscriminatie
veroordeeld. Uit de reactie van het kabinet leidde de heer Rehwinkel af dat deze onherroepelijke rechterlijke uitspraak kennelijk toch niet
zo bepalend is als de minister van Justitie in 1994 suggereerde. Hij wees
erop dat de Amsterdamse rechtbank in 1978 heeft uitgesproken dat de Nederlandse
volksunie als een verboden rechtspersoon moet worden beschouwd. Waarom was
er toen wel sprake van het overschrijden van de grenzen? Hij gaf een kort
historisch overzicht van de gang van zaken sinds 1936 en stelde vast dat er
sinds de wetswijziging die werd ingegeven door uitspraak over de Volksunie,
het een en ander is veranderd. Velen die voordien voorstander waren van een
verbod, hebben hun koers verlegd en ook de grens van het partijverbod lijkt
keer op keer te worden verlegd. Hoe moet het begrip «stelselmatige,
zeer ernstige verstoring van het democratisch proces» worden ingevuld?
Speelt een uitspraak van de Hoge Raad daarbij een rol en moet er dan sprake
zijn van meerdere uitspraken?Van de ongeveer 300 delicten uit het Wetboek van Strafrecht (Sr) waarbij
oorspronkelijk ontzetting van het kiesrecht kon worden opgelegd, is in 1983
maar een beperkte categorie overgebleven. Het gaat nu vooral om delicten die
een ernstige aantasting inhouden van het staatsbestel. De heer Rehwinkel deelde
de argumenten in de brief van 17 september op grond waarvan de minister tot
de conclusie komt dat het niet wenselijk is ontzetting van het kiesrecht als
bijkomende straf toe te voegen aan de delicten van de artikelen 137c en d
Sr.De regering acht het om een aantal redenen ook niet wenselijk een wachtgeldsanctie
te verbinden aan een onherroepelijke veroordeling van een politieke ambtsdrager
wegens discriminatoire uitingen. De heer Rehwinkel was het daarmee eens. Hij
was het verder eens met de brief van de regering over de demonstratievrijheid.Hij stelde vast dat er nog geen instrument is om de subsidie aan politieke
partijen voor een bepaalde tijd stop te zetten of hun zendtijd in te trekken
vanwege een onherroepelijke veroordeling wegens discriminatoire uitingen.
In de notitie positie en subsidiëring politieke partijen is reeds aangekondigd
dat in de wet een bepaling zal worden opgenomen om hierin te voorzien. Welke
mogelijkheden zijn er om vooruitlopend daarop tot intrekking van zendtijd
en het stopzetten van subsidie over te gaan? Als de regering daartoe geen
mogelijkheden ziet, is de oogst van haar beleid wat mager. Voor elk van de
in de brief genoemde maatregelen is de conclusie dan immers: «niets
doen of niets aan te doen».De heer Rehwinkel zei dat hij, juist omdat de oogst mager dreigt te zijn,
heeft gezocht naar andere maatregelen. Voor de inlevering van kandidatenlijsten
bij verkiezingen zijn slechts tien handtekeningen vereist. Hij pleitte ervoor
dat die drempel wordt verhoogd. Deelname aan verkiezingen is een serieuze
zaak en mensen moeten daar uitdrukkelijk en in het openbaar voor staan. Het
is merkwaardig dat voor de raadsverkiezingen in een grote stad evenveel handtekeningen
zijn vereist als in een kleinere. Zou dit aantal niet afhankelijk kunnen worden
gesteld van de kiesdeler? Bij algehele verhoging van de drempel, afhankelijk
van de grootte van de gemeente, zouden ook zittende groeperingen in vertegenwoordigende
organen aan de nieuwe drempel moeten voldoen, zo besloot hij.De heer Koekkoek (CDA) vond dat de minister een verstandige
benadering kiest in zijn brief van 5 juni 1996 over de vrijheid van demonstratie.
Verder onderschreef hij de voorgestelde maatregelen tegen racisme. Hoe zal
het voornemen worden uitgewerkt om de deskundigheid van politiefunctionarissen
te vergroten om discriminatoire uitingen te kunnen herkennen en daartegen
te kunnen optreden?In maart 1995 is naar aanleiding van een demonstratie in Utrecht onder
meer gesproken over het uniformverbod in artikel 435a Sr. Hij herinnerde eraan
dat hij toen heeft gepleit voor handhaving van dit verbod, omdat het nodig
kan zijn om tegen extremistische groeperingen op te treden. Het is
verheugend dat het kabinet nu heeft besloten dit verbod aan te scherpen.De minister kondigt aan dat de aanbeveling voor een «monitoringsysteem»
uit het onderzoeksrapport Bestrijding van extreem rechts in West-Europa zal
worden overgenomen. Hoe zal hij deze aanbeveling uitvoeren?De heer Koekkoek achtte het ontnemen van de subsidie of het intrekken
van de zendtijd van politieke partijen een mogelijkheid om strafbare uitingen
te bestrijden, maar dan moet wel tevoren in de subsidievoorschriften en in
de regeling voor de terbeschikkingstelling van zendtijd worden opgenomen aan
welke voorwaarden moet worden voldaan en dat bij het niet nakomen daarvan
de subsidie geheel of gedeeltelijk kan worden ontnomen of de zendtijd geheel
of gedeeltelijk kan worden ingetrokken.Het onderwijs kan een belangrijke bijdrage leveren aan de bestrijding
van extremisme. Op 23 oktober 1995 heeft de raad van ministers van de Europese
Unie hierover een resolutie aangenomen. Hoe staat het met de uitvoering van
die resolutie?Hij betuigde zijn instemming met de conclusies van de brief van 17 september
jl. Hij was het ermee eens dat één veroordeling van een politieke
partij over het algemeen een te smalle basis is voor een partijverbod op grond
van het Burgerlijk Wetboek; er moet sprake zijn van een stelselmatige, zeer
ernstige verstoring van het democratisch proces. De vraag waar de grens moet
worden gelegd, is afhankelijk van de omstandigheden. Het partijverbod is een
zeer verstrekkende maatregel die er bovendien toe kan leiden dat betrokkenen
«ondergronds» gaan waardoor hun activiteiten niet of nauwelijks
kunnen worden bestreden met alle nadelen vandien. Hij achtte een partijverbod
zeker niet uitgesloten, maar onderstreepte dat dan wel nagenoeg zeker moet
zijn dat de rechter de vordering van het Openbaar Ministerie (OM) zal steunen
om een averechtse werking te voorkomen. Desgevraagd voegde hij hieraan toe
dat de politiek in de wet moet vastleggen wanneer er gronden zijn voor het
verbieden van een politieke partij, dat wil zeggen van een aantasting van
de politieke orde. Een veroordeling is zijns inziens onvoldoende; er moet
sprake zijn van een stelselmatige verstoring. Het antwoord op de vraag wanneer
tot vervolging moet worden overgegaan, kan het beste in een algemene richtlijn
van de minister van Justitie worden neergelegd opdat het OM weet wanneer het
moet optreden.Het ontnemen van het kiesrecht aan mensen die veroordeeld zijn wegens
discriminatoire uitingen past niet in de lijn die in 1983 is gekozen. De vraag
is nu of deze feiten zo ernstig zijn dat de strafmaat moet worden verhoogd
om op die manier betrokkenen onder de gronden te brengen die leiden tot uitsluiting
van het kiesrecht. De heer Koekkoek meende dat de ernst van het feit op zich
voldoende moet zijn om te leiden tot uitsluiting van het kiesrecht. Hij waarschuwde
voor een ophoging van de strafmaat alleen om op die manier de feiten onder
de gronden voor uitsluiting te brengen. Bij de huidige stand van de wetgeving
steunde hij het standpunt van de minister.De heer Kamp (VVD) wees er allereerst op dat extremisme meer
is dan alleen het optreden van extreem rechtse groeperingen. Binnen de Nederlandse
verhoudingen is die toespitsing echter wel begrijpelijk. Extreem rechts staat
gelijk aan minachting en miskenning. Extreem rechtse groeperingen misbruiken
mensen of groepen van mensen om hun doel te bereiken of zetten mensen daartoe
tegen elkaar op. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking is zich er
echter van bewust wat er kan gebeuren als extreem rechts de overhand krijgt.
Dit is voor een belangrijk deel te danken aan het feit dat hun voorlieden
deel uitmaken van de volksvertegenwoordiging. Zij spelen een marginale rol,
niet omdat ze verboden zijn of worden tegenwerkt, maar om wat ze zijn. Extreem
rechts gedijt niet in het volle licht. Hij drong erop aan dat
wordt vastgehouden aan alle fundamentele beginselen van de rechtsstaat, aan
ieder van de grondrechten in de Grondwet, ook als het om extreem rechts gaat
en ook als er in concrete situaties wel eens spanning bestaat tussen de verschillende
grondrechten en de uitwerking daarvan. Extreem rechts kan de democratische
spelregels en rechtsregels niet aantasten: het is aan de kiezers en de rechters
af te rekenen met extreem rechtse partijen en hun wetsovertredingen.Hij waardeerde de voorstellen voor het opheffen van de onschendbaarheid
van volksvertegenwoordigers en de uitsluiting van het kiesrecht, maar vond
dat met deze middelen wordt gemorreld aan de basis van de democratische rechtsstaat;
dat is erger dan de kwaal die ermee wordt bestreden. Uitsluiting van het kiesrecht
kan nodig zijn als de grondslagen van het staatsbestel worden aangetast, maar
de drempel is terecht gelegd bij zeer zware delicten.Het verbieden van extreem rechtse partijen is aan de orde als rassendiscriminatie
zodanige vormen aanneemt dat er sprake is van een stelselmatige, zeer ernstige
verstoring van het democratische proces. De heer Kamp verwachtte van het OM
dat het de partijen nauwlettend volgt en zonodig een verbodsverklaring en
ontbinding vordert.Hij onderschreef de mening van de regering over de wachtgeldsanctie. Hetzelfde
geldt voor de opvattingen die zijn neergelegd in de brief van 5 juni over
de vrijheid van demonstratie.Hij zei dat hij geen behoefte heeft aan een wetsvoorstel dat het mogelijk
maakt politieke partijen (tijdelijk) hun subsidie en/of zendtijd te ontnemen.
Hij wees erop dat zijn fractie in het algemeen van mening is dat politieke
partijen zichzelf moeten kunnen redden. In het geval van extreem rechts komt
daar nog eens de weerzin tegen die partijen bij. Iedere gulden subsidie en
iedere seconde zendtijd doet pijn, dezelfde pijn die hun aanwezigheid in de
Kamer oproept, zo besloot de heer Kamp.De heer De Graaf (D66) merkte op dat hij bij de beoordeling
van maatregelen tegen extremistische groeperingen, in het bijzonder tegen
extreem rechts, drie uitgangspunten hanteert. In de eerste plaats de grote
waarde van de vrijheid van politieke overtuiging. In de tweede plaats de grenzen
die worden gesteld aan de vrijheid van politieke organisatie en meningsuiting,
namelijk daar waar grondrechten van anderen in het geding komen. In de derde
plaats de mogelijkheden van de democratische rechtsstaat om zichzelf te beschermen
tegen extremisme dat het democratisch rechtsbestel van binnen uit wil uithollen.
De traditie van tolerantie verdient bescherming, maar de democratische rechtsstaat
moet zijn eigen waarden kunnen beschermen en daar niet aan ten onder gaan.Als er wordt gesproken over extremistische groeperingen gaat het in de
praktijk voornamelijk over extreem rechts. Extreem rechts kan niet zonder
meer als marginaal worden beoordeeld, daarvoor zijn de verkiezingsuitslagen
in bijvoorbeeld de grote steden een contra-indicatie, maar de aanwezigheid
en het gedrag van de voorlieden van deze organisaties vormen geen grote bedreiging
voor het functioneren van de volksvertegenwoordigende organen. Bovendien is
het niet aan andere politieke partijen hen de maat te nemen. Het gaat er niet
om de rechten van extreem rechtse groeperingen te beperken ten opzichte van
die van anderen, maar om een scherpe afbakening van de grenzen van het recht
dat voor eenieder geldt en een glasheldere omschrijving van de sancties tegen
overschrijding daarvan.Hij deelde de redenering van de minister over de vrijheid van demonstratie.
De burgemeester van Zwolle heeft correct en juridisch juist gehandeld, maar
ook moedig want het zou gemakkelijker zijn geweest de demonstratie op grond
van het argument van «hostile audience» te verbieden. Het huidige
juridische systeem moet blijven gehandhaafd, ondanks het feit
dat dergelijke demonstraties zo'n schrijnende inbreuk maken op de gevoelens
van grote delen van de bevolking.De heer De Graaf onderschreef het voornemen om artikel 435a Sr aan te
scherpen, waarbij de delictsomschrijving wordt toegesneden op provocerend
ordeverstorend gedrag in groepsverband door personen die door woord, gebaar
of het voeren van uiterlijke kentekenen uitdrukking wensen te geven aan fascisme.
De vraag is wel of dit gedrag niet per definitie moet worden aangemerkt als
een ernstige verstoring van de openbare orde. Is het niet zo dat het geldende
recht de vrees voor een dergelijke ordeverstoring wel degelijk als bevoegdheidsgrondslag
kent voor een verbod van een demonstratie?Hij ging vervolgens in op de vraag of de strafrechtelijke sancties op
discriminatoire uitingen wel naar waarde zijn geschat, met andere woorden
of delict 137c e.v. niet veel zwaarder zou moeten worden geclassificeerd.
Het gaat dan niet om een incidentele enkelvoudige racistische opmerking, maar
om het stelselmatig in woord, gebaar, geschrift en gedrag discrimineren en
het aanzetten tot vreemdelingenhaat. Waarom wordt een dergelijk stelselmatig
gedrag niet beschouwd als een strafverzwarende omstandigheid? Die verzwarende
omstandigheid zou dan ook tot een zwaardere maximumstraf moeten leiden, bijvoorbeeld
twee jaar in plaats van een jaar. Dan ook bestaat er veel meer reden en ruimte
om de mogelijkheid van de bijkomende straf, ontzetting uit het passief en
actief kiesrecht, serieus te overwegen. De heer De Graaf drong erop aan dat
een dergelijke bijkomende straf wordt geïntroduceerd in een situatie
waarin sprake is van een definitieve veroordeling wegens stelselmatige en
ernstige vormen van discriminatie of aanzetten tot rassenhaat. Hij kondigde
aan een initiatiefwetsvoorstel in te dienen om te komen tot ophoging van het
strafmaximum, indien mogelijk in de sfeer van een strafverzwarende omstandigheid,
ook omdat de ontzetting uit het kiesrecht alleen dan zou moeten kunnen plaatsvinden
als er sprake is van een structurele, stelselmatige discriminatie of het aanzetten
tot rassenhaat. Dit laat onverlet dat voor elke discriminatoire uiting als
zodanig apart vervolging kan worden ingesteld.Indien bestuurders van een politieke groepering worden veroordeeld door
een hoogste instantie wegens overtreding van artikel 140 Sr (deelname aan
een criminele organisatie) zou het OM automatisch tot een vordering tot ontbinding
en verbod van die organisatie moeten overgaan. Indien die veroordeling tot
een hoogste instantie overeind blijft, zou de regering het OM in ieder geval
moeten verzoeken tot die vordering over te gaan.De heer De Graaf drong erop aan dat de aangekondigde monitoring van trends
en ontwikkelingen van extremistische groeperingen wordt uitgebreid. Hij wees
erop dat de commissie die in Frankrijk met deze taak is belast, niet alleen
jaarlijks rapporteert, maar ook beleidsaanbevelingen doet. Hij pleitte voor
een jaarlijkse of tweejaarlijkse integrale rapportage van racisme, discriminatie
en extremisme, waarin naast trends, ook wordt ingegaan op de klachten die
zijn ingediend, de reactie daarop van de politie, het optreden van het OM,
het aantal malen dat racisme in het bedrijfsleven voortkomt en de beleidsimplicaties
die de regering aan dit overzicht verbindt.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) onderschreef de uitgangspunten
zorgvuldigheid, proportionaliteit en effectiviteit die de minister kiest voor
zijn beleid in het spanningsveld tussen het bestrijden van ondemocratische
groeperingen en het eerbiedigen van het kiesrecht, het recht van vereniging
en vergadering en de vrijheid van meningsuiting, maar zij had wel enige opmerkingen
over de uitwerking. Zij sloot zich aan bij de voorstellen voor zendtijd en
subsidiëring.Het BW kent een regeling voor de ontbinding van vereniging. Die regeling
lijkt in beginsel een adequaat instrument om racistische partijen aan
te pakken. In de praktijk zal een verbodsactie pas worden begonnen als een
of meer kopstukken van de betreffende organisatie onherroepelijk veroordeeld
zijn wegens een strafbaar feit dat erop duidt dat de organisatie handelt in
strijd met de openbare orde. Dit vergt een actief OM en een actief politieoptreden.
Over de mate waarin politie en justitie zich inzetten voor de bestrijding
van racisme was mevrouw Varma echter niet gerust. Zaken blijven te lang liggen
en politiemensen gaan niet altijd goed om met aangiften van racisme. Demonstranten
die spandoeken met racistische leuzen dragen, worden niet direct aangepakt.
Verder zou het negeren van een verbod tot demonstratie harder moeten worden
aangepakt.Het is de vraag of er in Nederland niet een aantal organisaties is waartegen
een dergelijk verbod zo langzamerhand wel op zijn plaats zou zijn. Het OM
neemt op dit punt op zijn minst een terughoudende opstelling in. Deelt de
minister die visie? Hoe kan het OM worden aangezet om voortvarender op te
treden? Hoe worden strafbare feiten door partijleden begaan, betrokken bij
het partijverbod? Acht de minister het geen tijd om een onderzoek te starten
naar een verbod op CP'86 nu al zoveel bekend is over deze partij?De ontzetting uit het kiesrecht wordt gezien als een zeer zwaar middel
dat uitsluitend is voorbehouden voor enkele klassieke delicten die de staat
op zijn grondvesten doen schudden. Het was mevrouw Varma te eenvoudig om te
zeggen dat iedereen die discrimineert ondemocratisch is en dus niet mag meedoen
aan parlement en democratie. Tot welke consequenties kan een dergelijke stellingname
leiden? Anderzijds is het een onverdraaglijke gedachte dat iemand na een racistische
aanslag waarbij mensen zwaar zijn verminkt in een gemeenteraad kan worden
gekozen.De minister maakt zich wat te gemakkelijk af van de discussie over het
wachtgeld als hij zegt dat een directe relatie tussen de ambtsvervulling en
strafbare gedragingen ontbreekt. Dat is begrijpelijk als het gaat om parlementariërs
die veroordeeld worden, maar wel hun hele periode uitzitten. Hun werkloosheid
is dan het gevolg van het aflopen van de ambtsperiode en niet van hun strafbare
gedraging. Anders is het als bijvoorbeeld een wethouder om reden van een veroordeling
wegens discriminatoire uitlatingen of om reden van een niet-vervolgde uitlating
of gedraging door de raad uit het college wordt gezet en daarna aanspraak
maakt op wachtgeld. Dan is er wel een relatie tussen de onoirbare gedraging
en de werkloosheid. Het is een discussie waard of zo iemand dan toch wachtgeld
moet ontvangen, mede nu de WW-rechten van werknemers die de hand hebben in
hun ontslag zo goed als afgeschaft zijn.Mevrouw Varma vond dat de gemeente Amsterdam terecht heeft besloten de
vergoeding in te trekken van een rechts-extremistische volksvertegenwoordiger
die vanwege een vrijheidsstraf zijn werkzaamheden niet kan uitoefenen. Hoe
denkt de minister hierover? Is hij bereid hiervoor richtlijnen op te stellen?De parlementaire onschendbaarheid geldt alleen hetgeen gezegd wordt in
de vergadering van de Staten-Generaal door Kamerleden, bewindspersonen en
eventueel anderen die deelnemen aan de beraadslagingen in de Kamers en dus
niet voor uitlatingen die daarbuiten worden gedaan. Dit instrument is destijds
met veel moeite door de Kamer bevochten en mag daarom niet te lichtvaardig
worden beoordeeld. Eerst moet worden bezien welke andere instrumenten er zijn
om Kamerleden op de vingers te tikken. Een ervan, de mogelijkheid tot uitsluiting
gedurende maximaal een dag, moet wellicht worden opgerekt tot bijvoorbeeld
30 dagen voordat wordt overgegaan tot het opheffen van de parlementaire onschendbaarheid.
Hoe denkt de minister daarover? Ziet hij een mogelijkheid om deze regels te
verruimen? Zolang een organisatie legaal is, kan haar geen demonstratieverbod worden
opgelegd, tenzij op voorhand vaststaat dat de demonstratie tot verstoring
van de openbare orde leidt. Burgemeesters worstelen met dit probleem. Zijn
er geen andere redenen om tot het verbieden van demonstraties over te gaan,
bijvoorbeeld het schenden van mensenrechten? In Frankrijk hebben zo'n 100
burgemeesters in een convenant vastgelegd dat zij in hun gemeente niets toelaten
wat extreem rechts betreft, dit geldt ook voor demonstraties. Is de minister
bereid in 1997, het jaar tegen racisme, een conferentie te organiseren voor
de Europese burgemeesters waarbij de genoemde Franse burgemeesters kunnen
aangeven hoe zij in hun gemeenten hebben gehandeld?CP'86 heeft een «homepage» op het Internet. Welke middelen
zijn er om op Nederland gerichte oproepen en berichten aan te pakken?De minister heeft tijdens de behandeling van de begroting van zijn ministerie
gezegd dat het minderhedenbeleid moet leiden tot een werkelijk multiculturele
samenleving. Extreem rechts kan die samenleving in gevaar brengen. Wellicht
moet onderzoek worden gedaan naar de invloed van extreem rechts op de multiculturele
samenleving, want het is de vraag of migranten kunnen integreren zolang er
angst bestaat voor extreem rechts.De heer Rouvoet (RPF) zei dat de discussie van vandaag extra
gevoelig is omdat hij zich afspeelt binnen de lijnen van het grondrecht. Ook
hier geldt dat het bij een botsing van verschillende grondrechten uiteindelijk
de rechter is die oordeelt.Achter de notities die vandaag ter discussie staan, zag hij als leidende
gedachte de ondertekening door Nederland van het Verdrag tot de uitbanning
van rassendiscriminatie, vooral artikel 2, eerste lid, sub b: de verdragspartijen
zullen rassendiscriminatie niet aanmoedigen, verdedigen of steunen. Deze discussie
verdient temeer aandacht nu de Europese Commissie 1997 heeft uitgeroepen als
jaar tegen het racisme.Hij was het eens met de redenering van de regering over het demonstratierecht.
Uitgangspunt is geen toets vooraf en geen preventieve censuur. Hij waarschuwde
er wel voor dat de opmerking in de brief dat «...wij die symptomen nodig
hebben voor de identificatie van het onderliggende probleem en voor de bestrijding
daarvan.» de indruk kan wekken dat het onderwerp van dit soort demonstraties
wordt vergoelijkt. Het toetsen aan het strafrecht achteraf leek hem een goed
uitgangspunt. In de brief van 5 juni wordt met een verwijzing naar artikel
8 van de Wet openbare manifestaties (WOM) gesteld, dat een herhaalde escalatie
van betogingen van een bepaalde groepering een indicatie kan zijn dat dergelijke
betogingen tot een bestuurlijke overmachtsituatie leiden en in het vervolg
vooraf kunnen worden verboden. Ziet de minister nog andere gronden die kunnen
voortvloeien uit een herhaalde escalatie? De heer Rouvoet verwees in dit verband
naar de terugkerende discussie tussen regering en parlement over de jaarlijkse
«anti-Israëldemonstratie». In de Kamer leeft breed het gevoel
dat deze de perken te buiten gaat, maar het kabinet antwoordt keer op keer
dat de demonstratie nog net kan worden toegelaten binnen de kaders van het
Strafrecht. Is hier dan geen sprake van escalatie?De vraag is ook of de beperkingsgronden in artikel 9, lid 2 van de Grondwet
voldoende zijn. Die discussie is breed gevoerd bij de grondwetsherziening
in 1983. De heer Rouvoet wees erop dat artikel 11 van het EVRM ook nog de
beperkingsgrond kent: «ter voorkoming van strafbare feiten». De
grondwetgever heeft dit welbewust niet overgenomen, maar het kan in dit geval
wel behulpzaam zijn.Hij sloot zich aan bij de vragen over de voornemens tot monitoring. Juist
bij evenementen die van jaar tot jaar terugkomen kan het dienstig zijn ze
scherper te bezien dan andere «losse» demonstraties. Hij steunde de overige voornemens die in de brief van 5 juni worden geuit.
De vormgeving zal echter niet eenvoudig zijn. Zo zal het lastig zijn het staatkundig
streven in kleding enz. in het kader van artikel 435a Sr uit te drukken, maar
het is nuttig en belangrijk dat die discussie nu wordt aangegaan.De heer Rouvoet had waardering voor de inleiding bij de brief van 17 september
1996 die erop neerkomt dat racismebestrijding, ook wanneer hij is gerelateerd
aan politieke organisaties, dient plaats te vinden binnen de kaders van de
democratische rechtsstaat. Dit betekent dat er in beginsel ruimte is voor,
ook in den brede afgewezen opvattingen en voor het kenbaar maken daarvan,
maar dan wel binnen de kaders van de wet. Dit geldt vanzelfsprekend ook voor
het tegengaan en bestrijden van die opvattingen en uitlatingen. Hij veronderstelde
dat het verbod op «detournement de pouvoir» een rol heeft gespeeld
bij de formulering van deze inleiding. Bestrijding van ongewenste verschijnselen
van overheidswege is uitstekend, maar dan wel met eigenlijke middelen en bevoegdheden.
Niet ieder instrument dat effectief kan zijn voor de bestrijding van racisme,
kan zonder meer worden gehanteerd.Hij onderschreef dat een partijverbod alleen bij stelselmatige, zeer ernstige
verstoring van het democratisch proces is aangewezen.In zijn notitie van 16 april 1996 gaat de minister uitvoerig in op de
mogelijkheid om politieke partijen hun subsidie (tijdelijk) te ontnemen. In
die brief worden enkele praktische en principiële bezwaren opgesomd,
maar die zijn in de uiteindelijke standpuntbepaling niet terug te vinden.
Het belangrijkste bezwaar is dat een veroordeling over het algemeen is gericht
op natuurlijke personen en veel minder vaak op rechtspersonen. De heer Rouvoet
zei dat hij zich niettemin kan vinden in het standpunt van de minister. De
vraag is wel wat er gebeurt met de subsidie van partijen bij uitspraken van
de politieke leider of leiders. Wat gebeurt er met discriminerende of racistische
uitspraken in bijvoorbeeld producten van een wetenschappelijk bureau dat is
opgenomen in een bredere subsidiestroom?Hij sloot zich aan bij de opmerking dat de strafvoet niet mag worden opgehoogd
om tot uitsluiting van het kiesrecht te kunnen komen. Een debat over een verzwarende
omstandigheid met als gevolg een hogere strafmaat kan zinnig zijn, zo meende
hij.De parlementaire onschendbaarheid speelt geen rol in de stukken van de
regering. Toch lijkt een nadere beschouwing op zijn plaats. Hoe zit het bijvoorbeeld
met een fractienotitie die in het kader van een parlementair debat wordt ingebracht
en dus valt onder artikel 71 van de Grondwet en die daarna op ruimere schaal
verspreid wordt? Hoe zit het met lezingen en bijdragen aan debatten die vervolgens
worden ingezet voor campagnedoeleinden?De heer Janmaat (CD) zei dat deze discussie hem deugd doet,
omdat daaruit duidelijk blijkt hoe moeilijk het is de standpunten van zijn
fractie te bestrijden. Hij wees erop dat opmerkingen in de media geen, maar
opmerkingen van zijn fractie wel commentaar ontlokken van politiek links.
De partijen van politiek links hebben een veel te ruime inschatting van de
maatschappelijke en financiële draagkracht van de Nederlandse samenleving
en zij ondermijnen die samenleving meer dan zij willen toegeven.Het is mooi een pleidooi te houden voor een samenleving waarin de mensen
elkaar respecteren en waarin plaats is voor iedereen die hier rechtmatig thuishoort,
maar de praktijk is anders. Bij de behandeling van de begroting van het ministerie
van Binnenlandse Zaken bleek weer dat hier niets van terecht komt. Voortzetting
van het beleid voor de toestroom zal de problemen alleen nog maar groter maken.
Het is niet juist mensen voor te houden dat zij gelijke rechten hebben en
recht op een menswaardig bestaan als dit in de praktijk niet waar blijkt te
zijn. Daarom moet het beleid worden gewijzigd, aldus de heer Janmaat. Hij wees erop dat het begrip democratisch in deze discussie niet verder
wordt ingevuld. Is het voortdurend versmallen van de democratie, dat wil zeggen
het uitsluiten van groeperingen die niet als aangenaam worden beschouwd, wel
zo democratisch? Door aanpassing van de wet is veel ruimte ontstaan voor een
subjectieve interpretatie van de rechter. Dit leidt ertoe dat rechters bij
gelijke wetstekst tot een verschillende invulling kunnen komen. Als de rechter
zal moeten oordelen over een verbod, is het volstrekt afhankelijk van de rechter
of er al dan niet sancties worden opgelegd. Hij zei dat de norm van een rechtsstaat
moet zijn dat de strafwetten tot eenzelfde vonnis leiden, ongeacht de rechter
die uitspraak doet en ongeacht zijn politieke kleur.De minister is geen voorstander van een partijverbod. Politiek links is
er echter op uit om alles dat rechts is te verbieden. Als dat eenmaal met
een kleine partij is gelukt, zal het ook proberen de wat grotere in zijn grip
te krijgen. De heer Janmaat zei dat hij afwacht of de democratie zo ver wordt
versmald dat bepaalde kritiek op het beleid van de regering uit het parlement
wordt verbannen.Leden van de Kamer die als volksvertegenwoordiger het woord voeren, moeten
zich zo bewust zijn van de verantwoordelijkheid dat alles wat zij zeggen verantwoord
en beargumenteerd is. De wens om verandering te brengen in de regels voor
de parlementaire onschendbaarheid vond hij dan ook overbodig. Hij bestreed
dat zijn fractie onderscheid maakt tussen verschillende groeperingen in Nederland.
Bovendien gaat het te ver om iedere opmerking van een Nederlander tegen een
allochtone buurman als een ernstig misdrijf te betitelen. Hij zei dat de weerzin
van andere fracties tegen de zogenaamde racistische opmerkingen van zijn fractie
bij hem de vraag oproept hoe zij denken over de groepen allochtonen die zeggen
dat zij niet willen integreren in de Nederlandse samenleving. Waarom mag er
geen kritiek worden gegeven op de oproep van hun voormannen om zich buiten
de samenleving te plaatsen? Waarom worden deze gevolgen van het beleid in
het debat gladgestreken?De heer Koekkoek (CDA) merkte bij interruptie op dat het kenmerk
van een pluriforme samenleving is dat mensen recht hebben op hun eigen culturele
en godsdienstige identiteit, maar zich anderzijds ook aan de regels moeten
houden.De heer Janmaat (CD) vond de opmerkingen over wachtgeld en
parlementaire onschendbaarheid niet erg duidelijk. Het afschaffen of incidenteel
terugnemen van de onschendbaarheid heeft alleen maar een politiek doel en
niet het verbreden van de discussie of het horen van de argumenten.De heer Van den Berg (SGP) waarschuwde ervoor dat de juridische
en bestuurlijke vragen die schuil gaan achter de problematiek van betogingen
van extreem rechts niet te licht mogen worden geacht. Hij maakte zich zorgen
over de geweldspiraal die dreigt te ontstaan door deze demonstraties en de
tegendemonstraties die zij oproepen. De vraag is dan ook of het wettelijk
kader om tegen ongewenste ordeverstoringen, vooral bij betogingen, op te treden
wel toereikend is. De positie van de burgemeester en diens bevoegdheden spelen
daarbij een cruciale rol. Hij meende dat de burgemeester van Zwolle een juiste
interpretatie heeft gegeven van de juridische situatie, maar hij legt regering
en parlement wel een vraag voor als hij zegt: «Een kabinet dat die zuivere
beslissing neemt, moet burgemeesters niet in de positie laten komen om met
oneigenlijke argumenten bepaalde demonstraties tegen te gaan. Nogmaals, als
de samenleving extreem rechts niet wil dan zijn er adequatere maatregelen
noodzakelijk en die maatregelen zijn alleen door Den Haag te nemen.» De brief van de minister van 5 juni is helder en geeft een goede uiteenzetting
van de bestaande juridische en grondwettelijke kaders. In lijn met het betoog
van de burgemeester van Zwolle schrijft hij dat het enkele feit van een tegendemonstratie
onvoldoende grond biedt voor een verbod vooraf. Maar hij zegt ook: «Daarbij
kan de bestuurder echter niet tot het onmogelijke worden gehouden. Indien
de inhoud van de betoging zodanige tegenkrachten oproept dat een bestuurlijke
overmachtssituatie als hiervoor omschreven op grond van concrete feitelijke
aanwijzingen een reëel risico is, is een voorafgaand verbod gerechtvaardigd.»
De burgemeester van Maarssen heeft mede in reactie hierop laten weten dat
hij bepaalde demonstraties in verband met gebleken escalaties bij voorbaat
zal verbieden. Hoe denkt de minister over deze interpretatie van zijn woorden?
Ook deze burgemeester stelt de Kamer een vraag. Hij schrijft: «Bovendien
pleit ik ervoor om de Nederlandse wetgeving te wijzigen en de burgemeester
expliciet de bevoegdheid te verlenen om tegen een demonstratie op te treden
ter voorkoming of beëindiging van strafbare feiten.» Hij roept
dus de vraag op of de huidige wetgeving voldoende mogelijkheden biedt om op
te treden tegen strafbare feiten die in het kader van een betoging plaatsvinden.
De heer Van den Berg wees in dit verband op de jaarlijks terugkerende discussie
over de anti-Israëldemonstratie. Het is treurig dat ieder jaar opnieuw
moet worden gesproken over de vraag waarom niet wordt opgetreden tegen de
anti-Joodse uitlatingen waarmee deze demonstratie gepaard gaat. Hieruit blijkt
eens temeer dat hier een probleem ligt. Is de minister van mening dat een
burgemeester voldoende mogelijkheden heeft om ongewenste demonstraties tegen
te gaan? Heeft hij voldoende mogelijkheden om op te treden tegen strafbare
feiten in het kader van demonstraties, tijdens de demonstratie maar eventueel
ook daarna? Biedt het kader van de Grondwet en de WOM voldoende mogelijkheden
om in alle gevallen ongewenste ontwikkelingen te voorkomen? Overigens was
de heer Van den Berg het ermee eens dat er altijd sprake is van een botsing
van grondrechten en dan is het in laatste instantie de rechter die een oordeel
geeft. De rechter oordeelt echter altijd achteraf, terwijl een burgemeester
vooraf moet afwegen of er niet een duidelijke aantasting van de openbare orde
dreigt te ontstaan. Hij moet voldoende ruimte krijgen voor die afweging.De heer Van den Berg onderschreef de terughoudende opstelling van de minister
in het vraagstuk van het partijverbod. De kiezers zullen zelf moeten oordelen.
Verder is de komende Wet op de politieke partijen het aangewezen kader voor
sancties tegen politieke partijen. Is het de bedoeling dat deze en vergelijkbare
aspecten van de brief van 17 september terugkomen in het wetsvoorstel?Hij merkte ten slotte op dat zijn fractie meent dat een zekere terughoudendheid
is geboden bij het ter discussie stellen van de parlementaire onschendbaarheid.
Het behoort toch tot het wezen van het Nederlandse parlementaire stelsel dat
zoveel mogelijk stromingen zich ook binnen het parlement kunnen uitspreken.
De vraag is of restricties op dit punt, juist in de vertegenwoordigende organen,
niet een averechtse werking zullen hebben.De heer Poppe (SP) vond het vanzelfsprekend dat hij voorstander
is van een krachtige en fundamentele bestrijding van racisme en het aanzetten
tot vreemdelingenhaat. Over de manier waarop en de middelen die daarvoor worden
ingezet, was hij echter niet zo te spreken. Tot nu toe is vooral gesproken
over een juridische en wettelijke aanpak, maar ideeën, ook verkeerde
ideeën, kunnen op zich niet worden verboden. Racisme en discriminatie
zijn echter wel verboden en kunnen via de rechtelijk weg worden aangepakt.
In de eerste plaats echter, moet de voedingsbodem voor verkeerde ideeën
worden aangepakt. Met het opleggen van belemmeringen en beperkingen aan politieke partijen
begeeft de wetgever zich op glad ijs. Hij deelde de opvatting dat een partijverbod
alleen als instrument kan worden ingezet als rassendiscriminatie of aanzetten
daartoe leiden tot verstoring van het democratisch proces. Veroordeling wegens
discriminerende uitlatingen is niet voldoende om tot zo'n verstrekkende maatregel
over te gaan. Die lijn moet consequent worden doorgetrokken. Een partij die
niet verboden is, moet op dezelfde manier worden behandeld als alle andere
partijen, maar tegen racistische en discriminerende uitlatingen in de propaganda
van een partij moet onmiddellijk strafrechtelijk worden opgetreden. Het voorstel
over te gaan tot ontneming van subsidie en zendtijd is te selectief. Wel de
subsidie ontnemen, maar geen ontzetting uit het kiesrecht en geen ontzegging
van het wachtgeld wringt, want het is niet consequent. Hij onderschreef de
opmerkingen over het demonstratieverbod.Het voorstel over te gaan tot stopzetting van de subsidie is niet meer
dan symptoombestrijding en levert zelfs het risico op dat de maatregel als
propaganda wordt gebruikt. Rechts-extremistische ideeën kunnen maar op
een manier worden bestreden: door hun voedingsbodem aan te pakken, maar de
toenemende tegenstelling tussen arm en rijk, de armoede, de afbraak van de
sociale zekerheid, de woningnood en gettovorming en het ontbreken van een
perspectief in het algemeen levert juist een vruchtbare bodem op voor extreem
rechts. Het gros van de mensen dat op extreem rechts stemt, is geen racist,
maar in hun radeloosheid en onvrede stemmen zij op partijen die een zondebok
aanwijzen. Zij stemmen uit protest als signaal naar de overheid.Ook de onvoldoende aandacht voor de integratie van migranten bleek een
goede voedingsbodem. De inburgeringscontracten komen eigenlijk tien jaar te
laat. Bovendien is de capaciteit van de opleidingen onvoldoende. De inburgering
geldt immers alleen nieuwkomers en niet migranten die al langer in Nederland
verblijven. Er zijn nog steeds wachtlijsten voor taalcursussen. Het tegengaan
van segregatie langs etnische lijn is voorwaarde voor een goede integratie.
Er is geschokt gereageerd op de bevinding van het Sociaal cultureel planbureau
dat gettovorming een reële dreiging is, maar daarna is er niets gedaan.
Het kabinet komt niet met serieuze voorstellen en dat terwijl het huidige
beleid gettovorming bevordert. Het Landelijk bureau racisme wijst er naar
aanleiding van een onderzoek op dat het fenomeen van witte en zwarte scholen
met beleid moet worden bestreden. Hoe denkt de minister hierover?De heer Poppe merkte tot slot op dat extreem rechts niet is te bestrijden
met een juridische aanpak en verboden, maar alleen met een rechtvaardige samenleving. Het antwoord van de minister van Binnenlandse ZakenDe minister stelde voorop dat hij elke vorm van extremisme
afwijst die de fundamentele grondrechten van mensen bedreigt of aantast. Op
dit moment lijkt vooral het rechts-extremisme zich te manifesteren; dit verklaart
waarom op deze specifieke problematiek nader wordt ingegaan. Het gedachtegoed
van extremistische groeperingen moet met alle mogelijke middelen worden bestreden,
maar de principes van de democratische rechtsstaat mogen daarbij niet in gevaar
komen. Binnen deze beperking moet worden gezocht naar juridische en/of beleidsmatige
mogelijkheden om meer te doen dan nu kan. Hij was ervan overtuigd dat de democratische
rechtsstaat voldoende veerkracht heeft en toont om ongewenste verschijnselen
te bestrijden. Daarom is het beter dit soort verschijnselen te bestrijden
binnen raden, staten en het parlement dan ze er buiten te houden. Als zij
ondergronds gaan, zijn ze moeilijker te bestrijden. De oplossing van een eventuele botsing van grondrechten is in Nederland
behoorlijk geregeld, zo meende de minister. Daar waar grondrechten worden
beperkt, is de betreffende wetgeving van toepassing waaronder de strafwetgeving.
Het probleem is niet zozeer dat wet- en/of regelgeving niet toereikend zijn,
maar de wens van een snellere, doeltreffender en wellicht hardere uitwerking.Artikel 1 van de Grondwet is het grondrecht dat het meest in gevaar dreigt
te komen. De wet- en regelgeving is op het punt van discriminatie en racisme
toereikend, maar in het maatschappelijk verkeer onvoldoende, omdat daar ook
de mentaliteit, attitude en het gedrag van mensen een rol spelen. De minister
benadrukte dat het daarom belangrijk is dat zij die verantwoordelijkheid dragen,
telkens weer uitspreken dat zij discriminatie niet wensen te accepteren. Voor
iedere politicus moet datgene dat is geregeld in het Verdrag voor de rechten
van mens, het Europees verdrag voor de rechten van de mensen, de Grondwet
en de verdere wet- en regelgeving uitgangspunt zijn van zijn handelen. Zij
die dit nalaten, laden een zeer grote verdenking op zich en hebben zeer weinig
recht van spreken op dit punt. Hun handelwijze rechtvaardigt de vraag of en
in hoeverre nadere maatregelen nodig zijn. Hij beaamde dat bepaalde maatschappelijke en sociale omstandigheden een
voedingsbodem vormen voor extremisme van welke aard dan ook. In ons land hebben
opeenvolgende kabinetten echter gezorgd voor een uniek stelsel van sociale
zekerheid dat tweedelingsverschijnselen weinig kans biedt. Door de ontwikkeling
van een sociaal vernieuwingsbeleid en een grotestedenbeleid wordt verder voorkomen
dat zij de kop op kunnen steken.De minister wees erop dat in de discussie over het partijverbod een belangrijke
vraag is wie vaststelt of er sprake is van een stelselmatige, zeer ernstige
verstoring van het democratische proces. Hij meende dat de wetgever dit niet
zo precies kan formuleren dat er meer zekerheid ontstaat dat een dergelijke
verstoring leidt tot de gewenste gevolgen in strafrechtelijke zin of anderszins.
Er zal dus altijd ruimte overblijven waarin de rechter oordeelt of er sprake
is van een stelselmatige, zeer ernstige verstoring van het democratisch proces.
De rechter zal ook beoordelen of een stelselmatige verstoring van het democratisch
proces tot een zwaardere straf moet leiden dan een eerste aanzet daartoe.
De vraag of een rechterlijke uitspraak herroepelijk of onherroepelijk is,
is minder relevant dan het stelsel van feiten; dat moet een verdere veroordeling
rechtvaardigen.De heer Rehwinkel (PvdA) wees erop dat de minister van Justitie
eerder heeft gezegd dat de situatie verandert zodra er een onherroepelijke
uitspraak is van de rechter. Maar nu die uitspraak is gedaan, worden de grenzen
opnieuw verlegd. De wetgever is ook niet consequent: thans wordt gesproken
over een stelselmatige, zeer ernstige verstoring van het democratisch proces,
terwijl in het Wetboek sprake is van strijd met de openbare orde. Is dit iets
anders?De minister antwoordde dat hij niet kan spreken voor de minister
van Justitie. Overigens meende hij dat zij heeft gezegd dat zij de zaak opnieuw
zou bezien na een onherroepelijke uitspraak.De volgende vraag die moet worden beantwoord, is wie op grond waarvan
een actie zal inzetten om tot een partijverbod te komen. Het OM zal moeten
wegen of er voldoende grond is voor een dergelijke actie. In hoeverre hierbij
inbreuk kan worden gemaakt op de relatieve autonomie van het OM door een kabinet
of minister die aangeven dat zij een dergelijke actie wenselijk achten, kan
wellicht in algemene termen in een richtlijn worden vastgelegd. Het is echter
vooral de Officier van justitie die op grond van zijn eigen deskundigheid
weegt of de actie het gewenste resultaat zal opleveren in de wetenschap dat
een negatief of teleurstellend resultaat contraproductief kan
zijn. Desgevraagd voegde de minister hier aan toe dat niet precies kan worden
aangegeven hoe vaak wat moet gebeuren voor er sprake is van een stelselmatige,
zeer ernstige verstoring. Hij achtte het ook niet mogelijk dit in de wet-
en regelgeving vast te leggen. Wat overblijft, is dat het OM op een bepaald
moment kan vaststellen dat er sprake is van voldoende opeenvolgende ernstige
feiten. De officier van justitie moet dan wegen of hij een actie kan ontlokken
die leidt tot een partijverbod.De heer De Graaf (D66) zei dat dit feit de regering niet ontslaat
van de plicht zich een mening te vormen, want er is waarschijnlijk geen enkele
officier van justitie die tot een dergelijke actie zal overgaan zonder zich
van de politieke dekking voor zijn handelen te vergewissen. Zeker nu een concrete
casus voorligt, zou de regering haar gedachten moeten bepalen. Hij herhaalde
daarom de vraag hoe zij zal reageren op een eventuele onherroepelijke veroordeling
van de CP'86-bestuurders wegens deelneming aan een criminele organisatie.De minister zei, terugkomend op hetgeen hij eerder zei in antwoord
op de vraag van de heer Rehwinkel betreffende het partijverbod, dat de minister
van Justitie in een brief van 24 november 1994 aan het Landelijk bureau racismebestrijding
schrijft dat zij toen heeft meegewogen dat een recente veroordeling door de
rechtbank te 's-Gravenhage van de CD een eerste aanwijzing geeft, maar dat
dit geen onherroepelijke rechterlijke uitspraak is. Zij voegt daaraan toe
dat het grotendeels feiten van enige tijd geleden betreft en dat het twijfelachtig
is of die feiten en uitlatingen op zich zwaar genoeg zijn. Verder is beoordeeld
of het doel van de CD zoals verwoord in het verkiezingsprogramma, als zodanig
strijdig kan worden geacht met de openbare orde. De minister van Justitie
heeft dus meerdere overwegingen genoemd en niet alleen gesproken over de onherroepelijkheid
van de uitspraak.Hij ging ervan uit dat het OM, ondanks haar relatieve autonomie, in voorkomende
gevallen altijd contact zal opnemen met de minister van Justitie, maar dit
is iets anders dan een directe politieke aansturing. Overigens vond hij het
niet juist nu zijn mening te geven over genoemde casus. De minister van Justitie
zal zich na de veroordeling op grond van het complex van feiten plus de onherroepelijkheid
van de veroordeling een oordeel vormen. Hij vond het niet zorgvuldig nu uit
te spreken of hij deze casus rijp acht voor een partijverbod.De heer Koekkoek (CDA) drong erop aan dat de Kamer in algemene
zin antwoord krijgt op de vraag of een veroordeling wegens artikel 140 Sr
op zich grond kan zijn voor een partijverbod.De minister zegde toe dat hij deze vraag zal doorgeleiden aan
de minister van Justitie, omdat behalve een antwoord in algemene zin, toch
ook een antwoord in specifieke zin wordt verwacht.In het wetsvoorstel over de positie en subsidiëring van politieke
partijen komt een eventuele beperking van subsidie en zendtijd aan de orde.
Er is geen mogelijkheid om thans, vooruitlopend op die wet, in te grijpen,
althans niet op de titel waar het nu omgaat. Reden temeer dus voor een wettelijke
regeling. Hij was het ermee eens dat de voorwaarden voor een dergelijke maatregel
nauwkeurig moeten worden omschreven in de wet.Een wetsvoorstel dat thans voor advies voorligt bij de Raad van State
voorziet in een verhoging van het aantal ondersteuningsverklaringen, en kent
een zekere differentiatie naar de kiesdeler. De minister zei dat hij deze
suggestie meeneemt en zal bezien wat hij ermee kan doen.De deskundigheid van de politie zal op verschillende manieren worden bevorderd.
Zo krijgt dit onderwerp een nadrukkelijke plaats in de curricula van het Landelijke
selectie- en opleidingsinstituut politie (LSOP). Verder zal het
worden besproken met zowel het korpsbeheerdersberaad als het Nederlands politie-instituut.
Dit onderwerp moet immers regelmatig door het management van de korpsen onder
de aandacht worden gebracht om te voorkomen dat de aandacht verslapt tot het
moment dat zich weer een incident voordoet.De minister was het ermee een dat het onderwijs een belangrijke bijdrage
kan leveren aan de bestrijding van extremisme. Hij zegde toe de minister van
Onderwijs en Wetenschappen te vragen een opsomming te geven van activiteiten
in dit kader. Verder zal worden nagegaan wat er is gebeurd met de resolutie
van de raad van ministers terzake.In opdracht van de regering rapporteert een onderzoeksinstituut jaarlijks
over racistische incidenten in de samenleving. Die rapportage zal aan de Kamer
worden voorgelegd. Daarbij zal ook worden aangegeven of en tot welke beleidsmatige
consequenties de bevindingen leiden. Een tweede vorm van monitoring zijn de
studies naar extremisme die de Binnenlandse veiligheidsdienst (in het kader
van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten) af en toe uitvoert.
Daarover wordt soms kort gerapporteerd in het jaarverslag, soms uitgebreid
als daartoe aanleiding is.Er is een breed gevoelen bij de lidstaten van de EU en de Raad van Europa
dat op dit terrein meer zou moeten gebeuren, maar een verschil van mening
over een observatorium gericht op monitoring en rapportage staat dit vooralsnog
in de weg. Het kabinet bezint zich nu op de vraag in hoeverre zij tijdens
het Nederlandse voorzitterschap een impuls kan geven op dit punt en aan de
bestrijding van discriminatie en racisme in het algemeen.De minister zei desgevraagd dat hij het een sympathieke gedachte vindt
jaarlijks of tweejaarlijks een allesomvattend overzicht op te stellen van
de ontwikkelingen die zich voordoen in de maatschappij en de maatregelen die
in dit kader worden ondernomen. Hij zegde toe na te gaan in hoeverre dit mogelijk
is zonder teveel overhoop te halen.Hij onderschreef de waarschuwing dat de strafmaat niet mag worden verhoogd
om uitsluiting van het kiesrecht dichterbij te brengen. De strafmaat wordt
in de eerste plaats bepaald door de ernst van het misdrijf. Dit laat onverlet
dat de strafmaat voor bepaalde misdrijven onvoldoende kan worden geacht.Voor de coördinatie op het terrein van extremisme en racisme is een
hoofdofficier aangewezen bij het stafbureau van het OM in Den Haag. De vraag of een stelselmatige overtreding van artikel 137c tot een zwaardere
bestraffing zou moeten leiden, ligt in het verlengde van de opmerkingen over
de stelselmatige, zeer ernstige verstoring van het democratisch proces in
het kader van het partijverbod, aldus de minister. Hij meende dat er sprake
is van een misverstand, want het karakter van het Nederlandse strafrecht is
nu juist dat het uiteindelijk de rechter is die de stelselmatigheid waarmee
gedragingen hebben plaatsgevonden en de ernst ervan meeweegt bij de vaststelling
van de strafmaat. Bewijsrechterlijke vragen vormen nog wel een probleem. Een
bepaling in de Strafwet dat stelselmatige discriminatie in een bepaalde vorm
tot een hogere straf zal leiden, achtte hij niet nodig, omdat dit impliciet
in het strafrecht is vervat.De heer De Graaf (D66) opperde dat kan worden gekozen voor
verhoging van de strafmaat van 137 c en d in het algemeen én een bepaling
dat die hogere straf kan worden opgelegd als de rechter vindt dat er sprake
is van een stelselmatige overtreding van die artikelen. Een vorm van een gekwalificeerd
achtte hij niet bij voorbaat uitgesloten.De minister was van mening dat een verbod vooraf van een betoging
of demonstratie niet mogelijk is op grond van het feit dat bij overtreding
van artikel 435a sprake is van aantasting van de openbare orde. Niet alleen omdat artikel 9 van de Grondwet zich hiertegen verzet, maar
ook omdat de betreffende overtreding is begaan door één individu
terwijl het verbod wordt ingegeven door vrees voor het risico dat de betoging
van een bepaalde groep met zich meebrengt voor de openbare orde. Er zijn drie
titels om een betoging vooraf te verbieden: veiligheid, gezondheid en een
redelijke verwachting van ernstige wanordelijkheden. Een individuele beoordeling
voor overtreding van 435a past hier niet in.De heer De Graaf (D66) wees op de mogelijkheid van een nieuw
artikel 435a waarin wordt gesproken over provocerend ordeverstorend gedrag
in groepsverband. Zou een burgemeester die vreest voor dergelijk provocerend
gedrag en die een beroep doet op die bepaling in het Wetboek van strafrecht
voldoen aan de eis van «ernstige vrees» waarover de Gemeentewet
spreekt?De minister antwoordde dat de bewoordingen nu al vragen oproepen.
Wat is bijvoorbeeld provocerend ordeverstorend gedrag in groepsverband in
relatie tot een betoging? Hij zag niet veel kans dat dit als een toegevoegde
reden aan het betogingsverbod kan worden toegevoegd en vreesde dat de overigens
terechte zoektocht van de burgemeesters tevergeefs is geweest.De wet- en regelgeving vertoont geen leemtes als het gaat om het toestaan
of verbieden van demonstraties, maar in de praktijk doen zich wel enige knelpunten
voor. Daarom moet tevoren duidelijk worden afgesproken wat is toegestaan en
wat niet. Dit geldt bijvoorbeeld de spandoeken of borden die worden meegevoerd.
Als de demonstranten zich niet aan die afspraken houden, moet onmiddellijk
tot actie worden overgegaan: de demonstratie kan worden beëindigd, de
betreffende betoger gearresteerd of wat dan ook. Helaas wordt hier vaak vanaf
gezien uit vrees voor escalatie.De heer Rouvoet (RPF) vroeg of het, zonder over te gaan tot
een algeheel preventief toezicht op alle demonstraties, mogelijk is bij demonstraties
die van jaar tot jaar plaatsvinden en steeds weer op afkeuring stuiten, meer
te doen dan achteraf vast te stellen dat er strafbare feiten zijn begaan.De minister verwees naar het antwoord op de schriftelijke Kamervragen
over de betreffende demonstratie. Hij voegde hieraan toe dat de regering alert
zal blijven, want het is natuurlijk niet uitgesloten dat zich opnieuw problemen
voordoen. Belangrijker nog is het optreden van het gemeentebestuur. Hij ging
ervan uit dat het antwoord op de schriftelijke vragen leidraad zal zijn in
het zogenaamde driehoeksoverleg over de vraag of deze demonstratie zal worden
toegestaan en of en hoe zal worden opgetreden als de afspraken worden geschonden.De heer Koekkoek (CDA) wees erop dat de WOM afspraken over
de mee te voeren borden, spandoeken, e.d. verbiedt, omdat dit kan worden uitgelegd
als preventieve censuur.De minister antwoordde dat het een standaardprocedure is dat
vooraf met de organisatoren van een demonstratie overleg wordt gevoerd in
de brede zin van het woord, over, de route, het tijdstip, enz. Het is waar
dat er niet kan worden gevraagd om spandoeken vooraf ter goedkeuring voor
te leggen, maar een burgemeester kan wel wijzen op de grenzen van vrije meningsuiting
en aangeven dat hij onmiddellijk zal ingrijpen als er leuzen worden gevoerd
die in strijd zijn met de wet. Of dit gebeurt, is een tweede.Desgevraagd voegde hij hieraan toe dat de burgemeester van Maarssen zich
terecht beroept op de brief van 5 juni jl. voorzover ernstige wanordelijkheden zijn te verwachten. Hij moet beoordelen of op grond van
het feitenmateriaal de vrees voor ernstige wanordelijkheden gerechtvaardigd
is. In dat geval kan hij de demonstratie verbieden.De minister voelde er niets voor de schending van de rechten van de mens
op zich tot een grond voor verbod van een demonstratie te maken. Dit past
niet in het stelsel. Dit laat onverlet dat de bestrijding van discriminatie
op de agenda moet staan en moet blijven staan. Naar de mate een demonstratie,
actie of betoging politieker van aard is en scherpere tegenstellingen aan
de kaak stelt, is de kans groter dat diegenen waartegen wordt geprotesteerd,
feller zullen reageren. Dit kan tot vervelende gevoelens leiden bij wie zich
aangesproken voelt of wordt, maar is op zich nog geen titel voor een verbod.
Daar komt bij dat een burgemeester die in alle redelijkheid kan verwachten
dat de provocatie van de een zal leiden tot de provocatie van de ander en
tot escalatie en ernstige wanordelijkheden en dat kan beargumenteren, de demonstratie
kan verbieden. Een partij die dat onredelijk vindt, kan zich tot de rechter
wenden. In de derde plaats kunnen politie en justitie naar aanleiding van
strafbare feiten tijdens een betoging overgaan tot opsporing en vervolging.
De minister was van mening dat dit vaker zou moeten gebeuren.In het streven racisme te bestrijden, zijn de desbetreffende delictsomschrijvingen
aangescherpt. De richtlijn van de procureurs-generaal over behandeling van
discriminatie is ook al aangescherpt. Verder wordt gewerkt aan verhoging van
de deskundigheid bij de politie en een betere coördinatie in de strafvervolging
in discriminatiezaken. Bovendien wordt gestudeerd op de mogelijkheid van aanpassing
van artikel 435a op grond waarvan bepaald gedrag, intimiderend en ordeverstorend,
strafbaar zou kunnen worden gesteld.Hij wees erop dat wachtgelden zijn gebaseerd op de ambtsperiode en niet
zijn gebonden aan de eis dat in de tussentijd werk moet worden gezocht. Het
al of niet onoirbaar optreden van politieke ambtsdragers is dus niet relevant
voor de uitkering van het wachtgeld. De vraag is wel interessant of de presentiegelden
van de raadsleden kunnen worden gekort als zij veelvuldig ontbreken bij vergaderingen.
Op basis van het Rechtspositiebesluit raad- en commissieleden kan een gemeente
bepalen dat de vergoeding voor 20% afhankelijk wordt gesteld van de aanwezigheid
op de raadsvergaderingen.De beslissing van de gemeente Amsterdam een raadslid te korten op zijn
inkomen voor de periode die hij in de gevangenis heeft doorgebracht, is misschien
begrijpelijk, maar wellicht niet helemaal juist. Over de vraag in hoeverre
het terecht is dat gevangenen een uitkering ontvangen van welke aard dan ook,
wordt in een breder kader nagedacht.Ook naar het beleid terzake van strafbare uitingen op Internet vindt onderzoek
plaats.De minister beaamde dat er een directe relatie is tussen de bestrijding
van extremisme inclusief discriminatie en racisme en de wens te komen tot
een werkelijk multiculturele samenleving. In een multiculturele samenleving
leven mensen in vrede met en in wederzijds respect voor elkaar samen; racisme
en discriminatie zijn strijdig met die doelstelling. Bij de bestrijding van
racisme en discriminatie moet altijd nauwgezet worden gevolgd of daartoe geëigende
middelen worden ingezet. Als die instrumenten niet toereikend worden geacht,
moet over een verdere aanscherping worden gesproken, maar een ongeëigend
gebruik van instrumenten kan de grondvesten van het eigen rechtsstelsel en
de democratie aantasten. Dan is het kwaad wellicht bestreden, maar is er een andere zorg in huis gehaald. Bij alles moeten de gezonde principes
die ten grondslag liggen aan ons rechtsstelsel, de Grondwet en de parlementaire
democratie dus voorop staan, zo besloot hij.De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier van de commissie,Hommes XNoot1Samenstelling: Leden: Van Erp (VVD), V. A. M. van der Burg (CDA),
Te Veldhuis (VVD), Van der Heijden (CDA), De Cloe (PvdA), voorzitter, Janmaat
(CD), Van den Berg (SGP), Scheltema-de Nie (D66), ondervoorzitter, Apostolou
(PvdA), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Remkes
(VVD), Gabor (CDA), Koekkoek (CDA), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Oedayraj
Singh Varma (GroenLinks), Hoekema (D66), Essers (VVD), Dittrich (D66), Dijksman
(PvdA), De Graaf (D66), Cornielje (VVD), Rouvoet (RPF), Rehwinkel (PvdA).Plv. leden: Korthals (VVD), Dankers (CDA), Van Hoof (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Liemburg (PvdA), Poppe (SP), Schutte (GPV), Jeekel (D66), Van Heemst
(PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Verhagen (CDA), Van der Stoel
(VVD), Mateman (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Van Wingerden (AOV), Rabbae (GroenLinks),
Van Boxtel (D66), H. G. J. Kamp (VVD), Assen (CDA), M. M. van
der Burg (PvdA), Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Leerkes (Unie 55+), Van
Oven (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25033-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl