Wet raadplegend referendum Europese Grondwet; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28885, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

10-11-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28885 nr. 9

04-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. De Europese Conventie en de Europese Grondwet3. Het referendum in de (toekomstige) lidstaten van de
EU3.1. Referenda over Europese integratie3.2. Referenda over de Europese Grondwet4. Het referendum in Nederland5. Een referendum over de Europese Grondwet6. Opzet van het wetsvoorstel6.2. Referendumcommissie6.3. KostenARTIKELENArtikel 3Artikel 8Artikel 9Artikel 15Artikelen 24, 25, 26Artikel 29
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28885Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 885Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende
het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag
voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet)nr. 9NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 4 november 2003Indieners van onderhavig wetsvoorstel hebben de eer hun Nota naar aanleiding
van het Verslag van de vaste Kamercommissie van Binnenlandse Zaken aan te
bieden.1. AlgemeenDe indieners hebben met blijdschap kennisgenomen van de warme belangstelling
waarmee het wetsvoorstel is ontvangen. Zij verwelkomen de overwegend positieve
reacties van de Tweede-Kamerfracties, en constateren met vreugde dat het voorstel
voor het houden van een nationaal raadplegend referendum over de Europese
Grondwet gesteund wordt door een meerderheid in de Kamer. Diverse fracties
hebben vragen gesteld, die de indieners in deze nota zullen beantwoorden.De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel dat beoogt een raadplegend referendum over het grondwettelijk
verdrag voor de Europese Unie mogelijk te maken. Deze leden menen dat door
het vragen van advies aan de burgers door middel van een raadplegend referendum
over de bekrachtiging door Nederland van het grondwettelijk verdrag, de betrokkenheid
van burgers bij de Europese constitutie kan worden bevorderd. Deze leden hopen
dan ook dat het te houden nationaal raadplegend referendum over de definitieve
verdragstekst vooraf zal worden gegaan door een breed publiek debat over de
Europese integratie in het algemeen en het grondwettelijke verdrag in het
bijzonder. Deze leden hebben nog twee vragen.De leden van de VVD-fractie hebben met zeer veel belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet voor het houden van een referendum vóórdat
de Staten-Generaal beslissen over de goedkeuring van de Europese Grondwet.
In de ogen van deze leden gaat het bij de Europese Grondwet om een unieke
zaak, waarbij niet alleen de institutionele verhoudingen binnen de Europese
Unie aan de orde zijn maar waarin, tevens grondrechten worden opgenomen. Zij
achten de totstandkoming van de Europese Grondwet tot op zekere hoogte te
vergelijken met een Nederlandse grondwetswijziging en menen dat de Nederlandse
bevolking zich daarover moet kunnen uitspreken. Dat deze leden op die gronden instemmen met het houden van een raadplegend referendum, heeft de indieners
ten zeerste verheugd. Deze leden willen nog enige vragen stellen alvorens
een definitief standpunt in te nemen.De indieners zijn blij met de buitengewone belangstelling van de leden
van de D66-fractie en nemen de complimenten van deze leden graag in ontvangst.
De leden van deze fractie hebben nog enkele vragen.De indieners verwelkomen ook de dankzegging van de leden van de fractie
van de ChristenUnie en zijn blij dat deze leden vanuit een open houding kennisgenomen
hebben van het initiatiefvoorstel. Genoemde leden hechten aan de betrokkenheid
van burgers bij beslissingen over de toekomst van Nederland in de Europese
Unie, maar ook aan het vertegenwoordigende democratische stelsel, waarbinnen
de beslissingsbevoegdheid uiteindelijk bij de volksvertegenwoordiging ligt.
Beide aspecten bepalen de houding van deze leden met betrekking tot voorliggend
voorstel. De indieners onderschrijven deze beide uitgangspunten van harte,
en hopen dan ook dat ook deze leden overtuigd kunnen raken van deze bedoelingen
van het wetsvoorstel. De leden van deze fractie hebben nog een aantal vragen.Met spijt constateren de indieners dat de leden van de CDA- en SGP-fractie
met teleurstelling kennisgenomen hebben van het voorliggende wetsvoorstel.
De argumenten voor het houden van een volksraadpleging over het verdrag tot
vaststelling van een Grondwet voor Europa hebben de leden van deze fracties
niet kunnen overtuigen van de wenselijkheid ervan. De leden van de CDA-fractie
menen jammer genoeg dat een referendum de verantwoordelijkheden en het mandaat
van de leden van de Staten-Generaal ondermijnt. De indieners hopen de leden
van deze fracties alsnog te kunnen overtuigen van het nut van een raadplegend
referendum als bedoeld in dit wetsvoorstel. Deze fracties hebben diverse vragen
gesteld.In antwoord op vragen van de leden van de CDA- en SGP-fractie, willen
de indieners graag toelichten waarom een referendum over de Europese Grondwet
in hun opvatting een waardevolle toevoeging is aan het instrumentarium dat
al binnen de representatieve democratie bestaat. In de eerste plaats kan een
referendumuitspraak het draagvlak vergroten voor het besluit van het parlement
over de goedkeuring van de Europese Grondwet. Indien er een duidelijke uitspraak
van de bevolking aan vooraf gaat, kan het parlement het verdrag over de Europese
Grondwet met meer overtuiging aannemen respectievelijk afstemmen dan anders
het geval zou zijn. In de tweede plaats bevordert een referendum de politieke
participatie. In diverse Europese landen wordt het referendum gecombineerd
met de verkiezingen voor het Europees Parlement. De indieners denken dat dit
een grotere betrokkenheid van de burgers bij de hervorming van de EU zal bewerkstelligen.
Daarbij wijzen zij op de volgens opiniepeilingen onverminderd grote steun
onder de bevolking voor het houden van referenda. Ten derde betekent een raadplegend
referendum een belangrijke impuls voor het publieke debat over de Europese
Grondwet. Als het referendum op hetzelfde moment plaatsvindt in meerdere lidstaten,
kan de te maken keuze voor of tegen de Europese Grondwet leiden tot een Europa-wijd
debat over de toekomst van de EU. De meerwaarde van het advies dat met de
uitslag van het referendum aan de volksvertegenwoordiging gegeven wordt, ligt
derhalve in publieke betrokkenheid, het publiek debat en het draagvlak voor
de door het parlement te nemen beslissing inzake goedkeuring. In antwoord
op de vraag van de leden van de CDA-fractie of het wetsvoorstel niet dicht
bij een beslissend referendum komt, antwoorden de indieners ontkennend.
De uiteindelijke goedkeuring vindt immers, zonder last, plaats door het parlement.De leden van de SGP-fractie uiten ook bedenkingen bij het referendum als
zodanig. Zij zijn van mening dat een directe uitspraak van het volk over een
concreet beslispunt wezensvreemd is aan het stelsel van de representatieve
democratie en daar ook afbreuk aan doet. In reactie op deze zienswijze betogen
de indieners dat het instrument referendum al bestaat op zowel lokaal als
landelijk niveau, en dat ook de Grondwet niet aan een raadplegend referendum
in de weg staat. De principiële afwijzing van het instrument referendum
als mogelijkheid de bevolking een uitspraak voor te leggen wordt door de indieners
betreurd. Afschaffen van de mogelijkheid om referenda te houden zou door hen
als een democratisch verlies worden ervaren.De leden van de CDA-fractie vragen waarom nu juist bij dit grondwettelijk
verdrag een referendum gewenst zou zijn. Aangezien in dit verdrag geen sprake
is van een substantiële bevoegdheidsoverdracht en de bindende werking
van het Europese grondrechtenhandvest beperkt is tot de Europese instellingen
en nationale overheden als uitvoerders van Europese regels, vragen zij in
welke zin dit verdrag een uitzondering vormt op andere Europese en internationale
verdragen. Ook vragen zij waarom het verdrag tot op zekere hoogte zou kunnen
worden gezien als een grondwetsherziening, en of er geen andere middelen beschikbaar
zijn om de betrokkenheid van de burgers bij Europese onderwerpen te vergroten,
zoals het voeren van een brede maatschappelijke discussie over Europa.De indieners erkennen, met de Raad van State, dat het verschil tussen
de Europese Grondwet en eerdere Europese verdragen niet zozeer principieel
als gradueel is. Zij zijn het echter ook met de Raad van State eens dat de
opname van bindende grondrechten een wezenlijk element toevoegt aan de Europese
constitutie. Het spreekt voor zich dat deze grondrechten niet in de plaats
treden van de Nederlandse Grondwet, maar voornamelijk gelden in de relatie
tussen burgers en de Europese instellingen alsmede voor nationale overheden
die EU-regelgeving uitvoeren. Deze regelgeving doet zich gelden op een toenemend
aantal terreinen, terwijl de bescherming die de Nederlandse Grondwet biedt
daarbij niet gegarandeerd is. Deze lacune beoogt de Europese Conventie te
dichten door het EU-grondrechtenhandvest bindend te maken alsmede de Unie
in staat te stellen toe te treden tot het EVRM. De Intergouvernementele Conferentie
(IGC) zal deze voorstellen hoogstwaarschijnlijk overnemen. Daar komt nog bij
dat de afschaffing van de pijlerstructuur van de EU, de uitbreiding van de
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de Raad van Ministers en het
medebeslissingsrecht van het Europees Parlement, plus de mogelijkheid de co-decisieprocedure
in de toekomst verder uit te breiden zonder dat daarvoor verdragswijziging
nodig is, wel degelijk neerkomen op een substantiële herziening van de
Europese constitutie met grote gevolgen voor de Nederlandse staatsrechtelijke
verhoudingen. Zo zal door de invoering van de co-decisieprocedure voor wetgeving
op het terrein van asiel en strafrecht het vetorecht van individuele regeringen,
waaronder de Nederlandse, verdwijnen. Dat raakt ook de positie van de Staten-Generaal.
Het parlementaire instemmingsrecht op deze terreinen zal derhalve verdwijnen
of althans sterk aan betekenis verliezen. Het zwaartepunt van de parlementaire
controle en medewetgeving verschuift naar het Europees Parlement. Dit alles
maakt de Europese Grondwet volgens de indieners tot een buitengewoon Europees
verdrag, dat op diverse punten te vergelijken is met een wijziging van de
Nederlandse Grondwet. Omdat de kiezers zich over wijzigingen van de Nederlandse
Grondwet kunnen uitspreken, achten de indieners een kiezersuitspraak over
de invoering van een Europese Grondwet ook wenselijk. Zeker erkennen
de indieners de mogelijkheid om burgers ook meer bij de totstandkoming van
de Europese Grondwet te betrekken door het houden van een brede maatschappelijke
discussie. Zij menen evenwel dat zo'n discussie eerder in aanvulling op dan
in plaats van een raadplegend referendum tot stand dient te komen.In reactie op vragen van de leden van de fracties van CDA en ChristenUnie
naar de woordkeuze in de titel van het wetsvoorstel, antwoorden de indieners
dat «Europese Grondwet» een adequate verkorte benaming is voor
het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. Deze benaming sluit
aan bij het dagelijkse politieke taalgebruik, zoals dat bijvoorbeeld werd
gehanteerd tijdens het debat over de Staat van de Europese Unie op 2 oktober
2003, ook door de woordvoerder van de CDA-fractie. De Raad van State koos
in zijn advies over het onderhavige wetsvoorstel eveneens voor de verkorte
benaming «Europese Grondwet». In het wetsvoorstel staat de officiële,
door de Conventie voorgestelde titel («Verdrag tot vaststelling van
een Grondwet voor Europa») centraal (zie bijvoorbeeld artikel 2, eerste
lid). Een citeertitel dient echter kernachtig te worden geformuleerd (aanwijzing
185 van de Aanwijzingen voor de regelgeving). Om die reden spreken de indieners
in de citeertitel van de «Europese Grondwet».De leden van de SGP-fractie vragen op welke punten het advies van de Kiesraad
niet is overgenomen. Het gaat, zo antwoorden de indieners, om de volgende
opmerkingen van de kant van de Kiesraad:– De Kiesraad adviseert alternatieven te zoeken voor de subsidieverstrekking.
De indieners menen dat het van groot belang is subsidies te verstrekken om
het debat over de Europese Grondwet te stimuleren.– De Kiesraad vraagt zich af of de mogelijkheid moet worden gehandhaafd
om beroep in te stellen tegen bepaalde besluiten. De indieners hechten eraan
dat de uitslag op een bepaald moment onherroepelijk wordt vastgesteld, om
te voorkomen dat daarover discussie ontstaat bij de besluitvorming over de
goedkeuring van het verdrag.– De Kiesraad zou zich kunnen voorstellen dat een opkomstdrempel
wordt opgenomen. De indieners menen dat dit niet nodig is, gezien het adviserende
karakter van dit raadplegend referendum. Bij een opkomstdrempel zou naar hun
oordeel ook een materieel gevolg aan de uitspraak dienen te worden gegeven,
met andere woorden zou het een besluitvormend referendum dienen te zijn.– De Kiesraad zou zich kunnen voorstellen dat de plaats van het
referendum in het wetgevingsproces wordt verduidelijkt. De indieners menen
dat uit het stelsel van het wetsvoorstel reeds voldoende duidelijk blijkt
dat het referendum zou moeten plaatsvinden voorafgaand aan de parlementaire
besluitvorming over de goedkeuring van het verdrag.– De Kiesraad betwijfelt het nut van het beschikbaar stellen van
de integrale tekst van het verdrag en adviseert te volstaan met publicatie
van het verdrag op Internet. De indieners zien niet in waarom op dit punt
zou moeten worden afgeweken van (artikel 114, eerste lid, van) de Trw. Niet
iedereen beschikt over een aansluiting op het Internet, zo merken de indieners
bovendien op.– De Kiesraad acht het niet nodig expliciet te bepalen dat de wet
vervalt. De indieners achten het onwenselijk dat ad hoc wetten als de onderhavige
tot in lengte van jaren van kracht blijven, terwijl zij al zijn uitgewerkt.De indieners benadrukken overigens dat alle opmerkingen met betrekking
tot de kiesrechtelijke procedure wel zijn overgenomen, en verwijzen voor wat
betreft de redenen van het niet overnemen van adviezen van de
Kiesraad naar de diverse opmerkingen in de Memorie van Toelichting.2. De Europese Conventie en de Europese GrondwetDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar het gevaar van
ontransparante, en dus voor de nationale parlementen moeilijk controleerbare
besluitvorming in de IGC. Daar zou, zo menen deze leden, het voorwerk van
de Conventie niets aan veranderen. De indieners antwoorden dat dit gevaar
naar hun mening zeker weer aanwezig is maar wijzen er ook op dat de verhoudingsgewijs
transparante werkwijze van de Conventie reeds weerslag heeft op de IGC. Zo
worden op de website van de IGC1 de vragenlijsten
gepubliceerd waarmee het Italiaanse voorzitterschap de vergaderingen voorbereidt,
alsmede sinds enige tijd ook de antwoorden daarop van de regeringen van de
lidstaten. Een toenemende openheid is dus wel te bespeuren, al menen indieners
dat deze nog lang niet ver genoeg gaat.Een minder transparante werkwijze van de IGC wordt naar het oordeel van
de indieners bezwaarlijker naarmate deze meer veranderingen aanbrengt in de
ontwerp-Grondwet van de Conventie. De leden van de ChristenUnie vragen indieners
ook te reageren op hun stelling dat de IGC slechts een gering aantal wijzigingen
zal opleveren. De indieners wijzen deze leden er graag op dat dit niet hun
stelling is, maar de door hen weergegeven intentie van het Italiaanse voorzitterschap.
Daar voegen zij aan toe dat ook als de door de Conventie gepresenteerde ontwerp-Grondwet
in de IGC ingrijpend gewijzigd wordt, zij een raadplegend referendum over
de in de IGC vastgestelde Grondwet wenselijk achten. De indieners wijzen erop
dat wezenlijke elementen van de ontwerp-Grondwet, zoals de bindendverklaring
van het EU-grondrechtenhandvest en de opheffing van de pijlerstructuur, tot
nu toe niet ter discussie zijn gesteld in de IGC.3. Het referendum in de (toekomstige) lidstaten van de
EUIn antwoord op de leden van de fractie van de ChristenUnie of het niet
lastig is de uitkomsten van de verschillende referenda met elkaar te vergelijken
stellen indieners dat het inderdaad lastig is om de vorm
van referenda in verschillende Europese lidstaten met elkaar te vergelijken.
Voor de uitslag van een referendum is dit minder problematisch. De kern van
de vraagstelling in de landen die een referendum over de Europese Grondwet
organiseren zal uiteindelijk op hetzelfde neerkomen, namelijk of men vóór
of tégen de Europese Grondwet is. Dit neemt niet weg dat indieners
de voorkeur zouden hebben voor een Europees referendum met dezelfde modaliteiten
voor alle deelnemende landen. Hiervoor bestaat helaas nog geen rechtsbasis
in de huidige EU-verdragen.De indieners willen, in antwoord op een vervolgvraag van de leden van
de ChristenUnie, niet ontkennen dat de positie van een lidstaat waar het referendum
tot een negatieve uitslag leidt lastig kan zijn. Indien een referendumuitslag
ertoe leidt dat een lidstaat de Europese Grondwet niet ratificeert, zal de
regering van dat land de Europese partners waarschijnlijk vragen om de onderhandelingen
te heropenen, met het oog op wijziging van (enkele van) de (meest) omstreden
bepalingen van de Grondwet, teneinde deze bepalingen te verbeteren of opt-outs te bedingen. In het geval van het neen van Ierland
ten aanzien van het Verdrag van Nice volstond een verklaring van de Europese
Raad van Sevilla over het respecteren van de Ierse militaire neutraliteit,
zo memoreren de indieners. Zij zijn niet van oordeel dat de Ierse burgers
gedwongen werden om alsnog in te stemmen met het Verdrag van Nice. Overigens,
zo merken deze leden wellicht ten overvloede op, zou ook in het geval er geen
volksraadpleging plaatsvindt, het parlement kunnen besluiten niet
tot goedkeuring van de Europese Grondwet over te gaan.3.1. Referenda over Europese integratieDe leden van de CDA-fractie vragen of de conclusie kan worden beargumenteerd
dat de opkomst bij referenda in de regel hoger is dan bij verkiezingen voor
het Europees Parlement (EP) in hetzelfde land. Allereerst beamen de indieners
dat deze leden terecht constateren dat er bij de 37 gehouden referenda over
Europese integratie, 28 keer positief is geantwoord en negen maal negatief.
De indieners wijzen er vervolgens op dat in de huidige EU-lidstaten bij referenda
over Europese aangelegenheden de opkomst het laatste decennium doorgaans hoger
was dan bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Zo lag de opkomst
in Denemarken, Frankrijk, Oostenrijk, Finland en Zweden voor de verkiezingen
voor het EP tussen de 30% en 50%, terwijl die bij de bedoelde referenda lag
tussen de 57% en 83%. Enige uitzondering vormden de twee Ierse referenda over
het Verdrag van Nice, waar de opkomstpercentages respectievelijk 35% en 48%
bij de referenda, en 50% bij de verkiezingen voor het EP waren. Aldus bevestigen
de cijfers naar het oordeel van de indieners het gestelde in de Memorie van
Toelichting.3.2. Referenda over de Europese GrondwetDe leden van de CDA-fractie vragen of er een meerderheid was in de Conventie
voor het houden van een Europa-breed referendum, en waarom de Conventie dit
voorstel niet heeft overgenomen. De indieners wijzen erop dat het initiatief
van Conventielid Balasz en anderen voorzag in nationale referenda, die, indien
gelijktijdig gehouden, een Europa-brede volksraadpleging zouden vormen. Aangezien
het aantal ondertekenaars van dit voorstel al bijna de helft van het aantal
Conventieleden en plaatsvervangers beliep, vermoeden de indieners dat het
voorstel inderdaad op een meerderheid kon rekenen. Een aantal Conventieleden
en plaatsvervangers, waaronder de CDA-ers Maij-Weggen en Van der Linden, heeft
zich welwillend geuit over een referendum, maar het voorstel niet ondertekend.
Er heeft echter in de Conventie geen stemming plaatsgevonden, dus met zekerheid
valt de vraag van de CDA-fractie niet te beantwoorden. De redenen waarom het
Presidium van de Conventie het breed gedragen referendumvoorstel niet heeft
overgenomen, zijn de indieners niet bekend.De indieners kunnen slechts ten dele instemmen met de stelling van de
leden van de fractie van de ChristenUnie dat het democratisch tekort zich
vooral manifesteert in de relatie tussen nationale parlementen en de Unie.
Dat tekort manifesteert zich naar hun oordeel ook in de tekortschietende bevoegdheden
van het Europees Parlement ten opzichte van de Raad van Ministers, de geringe
zichtbaarheid van dit parlement, de lage opkomst bij Europese verkiezingen
en het feit dat het debat over Europese politiek de landsgrenzen te weinig
overstijgt. De meningsvorming en invloed van burgers, hun organisaties, politieke
partijen en volksvertegenwoordigers zijn erbij gebaat wanneer een sterkere
confrontatie of articulatie plaatsvindt met de belangen en visies van andere
Europeanen. Op dit grensoverschrijdende debat en de daaruit resulterende coalities
slaat de term «Europese publieke ruimte». Het ontstaan hiervan
wordt bevorderd door een referendumcampagne met een zo Europees mogelijk karakter
over een gezamenlijke aangelegenheid, in dit geval de Europese Grondwet. Het
feit dat ratificatie van de Europese Grondwet een nationale aangelegenheid
is, doet hier niets aan af.4. Het referendum in NederlandDe leden van CDA, VVD en D66-fractie vragen waarom de indieners niet hebben
gewacht of zelfs gestimuleerd dat er gebruik zal worden gemaakt van de mogelijkheid
die de Tijdelijke referendumwet biedt. De indieners onderscheiden vier redenen
om een eventueel verzoek voor het houden van een correctief referendum niet
af te wachten. In de eerste plaats vinden indieners het van groot belang dat
het parlement bij zijn besluit over de goedkeuring van de Europese Grondwet
rekening kan houden met de uitslag. In de tweede plaats is de dynamiek van
de discussie, die tezelfdertijd ook in andere Europese landen gevoerd wordt,
een belangrijke reden om niet af te wachten of de mogelijkheid van een correctief
referendum wordt aangegrepen. De politieke discussie loopt dan immers niet
samen met de maatschappelijke discussie elders in Europa. Ten derde hebben
de indieners zo hun twijfels bij de drempels die opgeworpen zijn bij een correctief
referendum volgens de Tijdelijke referendumwet. Daardoor is het voor burgers
bijzonder lastig om een referendum van de grond te krijgen. Ten vierde merken
indieners op, dat een correctief referendum mogelijk consequenties zou hebben
voor de voortgang van het besluitvormingsproces in Europa, omdat Nederland
dan tot het moment dat het correctieve referendum is gehouden geen duidelijkheid
kan geven over haar definitieve oordeel over de Europese Grondwet. Zij wijzen
erop dat dit, gezien de in de Trw gestelde termijnen, de parlementaire besluitvorming
en derhalve de Nederlandse binding aan het verdrag tot vaststelling van een
Grondwet voor Europa met ten minste zes maanden zou vertragen.In antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie of de indieners
niet liever een beslissend referendum zouden hebben gehouden, antwoorden de
indieners dat deze leden dit niet zomaar mogen concluderen. De indieners vinden
het niet ter zake doen of zij liever een beslissend referendum hadden willen
laten houden, aangezien de mogelijkheid van een beslissend referendum niet
bestaat in Nederland. De discussie of er zo'n referendum dient te komen is
volgens de indieners thans niet aan de orde.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of op bevredigende
wijze kan worden uitgelegd dat het om een niet bindend referendum gaat. De
indieners vertrouwen erop dat dit uit te leggen is, zeker wanneer politici
van tevoren duidelijkheid geven over de vraag in welke mate zij het advies
als zwaarwegend of doorslaggevend zullen beschouwen en welke criteria zij
daarbij hanteren. De indieners stellen dat elke fractie in de Kamer hier een
eigen afweging kan en mag maken.In reactie op de vraag van de leden van de ChristenUnie wat er gebeurt
als blijkt dat het gewenste publieke debat niet of onvoldoende van de grond
komt, laten de indieners weten positief gestemd te zijn over de kansen voor
zo'n debat. Mocht het publieke debat niet of nauwelijks van de grond komen,
dan zal zich dat ongetwijfeld uiten in een lage opkomst bij het referendum.
De Kamerfracties hebben natuurlijk de vrijheid de opkomst van het referendum
te betrekken bij hun eindafweging over de Europese Grondwet. De ervaring in
het buitenland leert evenwel dat een breed publieke debat bij een nationaal
referendum vrijwel altijd van de grond komt. Soms komt het wellicht laat op
gang, maar altijd groeit het uit tot een volwaardig debat over de kwestie.
De voortekenen voor een breed gedragen debat in Nederland zijn naar het oordeel
van de indieners bovendien zeker gunstig. Sinds het wereldkundig worden van
het voornemen in Nederland een raadplegend referendum over de Europese Grondwet
te houden is er al veel aandacht geweest voor het onderwerp, inclusief diverse
journaalbulletins op TV waarin uitgebreid werd uitgelegd welk
werk de Europese Conventie verricht heeft, wat haar ontwerp voor de Europese
Grondwet inhoudt en in welke landen nog meer een referendum over deze Grondwet
zal worden gehouden.5. Een referendum over de Europese GrondwetDe leden van de CDA-fractie en de SGP-fractie stellen vragen over de gelijktijdigheid
van referendum en verkiezingen van het Europees Parlement (EP). Zij vragen
zich af of en hoe gelijktijdigheid van referendum en de verkiezingen van het
Europees Parlement van invloed is op het vergroten van het publiek debat.
De indieners constateren dat de verkiezingen van het EP in Nederland, ondanks
voorlichtingscampagnes en pogingen van de politieke partijen, jammer genoeg
nauwelijks leiden tot publiek debat en derhalve ook een lage opkomst kennen.
Het belang van het Europees Parlement motiveert kiezers blijkbaar onvoldoende
om zich daar intensief mee bezig te houden, zo denken zij. Volgens de indieners
zal een referendum over een afgebakend onderwerp daar verandering in brengen.
Het feit dat mensen om hun eigen oordeel wordt gevraagd zonder die via een
politieke partij te hoeven geven, zal de interesse doen toenemen, zo verwachten
de indieners. De directe keus voor of tegen de Europese Grondwet, naast de
keus voor een politieke partij tijdens de verkiezingen voor het EP, geeft
de kiezer bovendien twee mogelijkheden om zijn mening te geven. In aanvulling
wijzen de indieners op de stijging van de opkomst in Europese landen waar
gelijktijdig met verkiezingen ook een referendum is gehouden. De indieners
verwachten dat een stijging van de opkomst ook in Nederland zal worden waargenomen,
juist dankzij de gelijktijdigheid van de verkiezingen en het referendum. Van
de voorlichtingscampagne rond de totstandkoming van de Europese Grondwet zullen
zowel de verkiezingen als het referendum kunnen profiteren, zo denken zij.
De indieners wijzen er verder op dat de opvattingen over de toekomst van de
EU soms door de politieke partijen lopen en dat een raadgevend referendum
kiezers de mogelijkheid geeft zich buiten de partijpolitieke afbakening voor
of tegen de Europese Grondwet uit te spreken – een novum dat het debat
over de toekomst van de EU eveneens kan versterken.De leden van de CDA-fractie vragen waarom het gelijktijdig plaatsvinden
van het referendum en de verkiezingen van het EP bijdraagt aan het aanzuiveren
van het democratische tekort. Is gelijktijdigheid wel het meest adequate middel,
vanuit een van de doelstellingen die de indieners, namelijk het vergroten
van het publieke debat, zo willen deze leden weten. De indieners willen in
hun antwoord eerst opmerken dat naar hun mening ook een referendum dat niet
samenvalt met de verkiezingen van het Europees Parlement een belangrijke bijdrage
levert aan vermindering van het democratische tekort. Het op één
dag houden van het referendum en de verkiezingen heeft als bijkomend voordeel
dat de interesse voor en opkomst bij de Europese verkiezingen een impuls krijgt.
De indieners beschouwen de lage opkomst, met name in Nederland, bij de verkiezingen
van het Europees Parlement als een democratisch probleem dat de parlementaire
dimensie van de Europese integratie en het draagvlak voor de Europese besluitvorming
aantast. Het gezag en de invloed van het Europees Parlement, en de Nederlandse
afgevaardigden daarin, zijn erbij gebaat wanneer zij een overtuigender mandaat
krijgen van de burgers.De indieners delen niet de angst van de leden van de SGP-fractie dat de
aandacht voor het referendum ten koste zal gaan van de aandacht voor de verkiezingen
van het EP. Integendeel. De indieners verwachten dat zij elkaar juist zullen
versterken, alleen al omdat de onderwerpen die zullen worden opgetekend in
de Europese Grondwet, en de geschillen daarover, grote verwantschap hebben
met de onderwerpen en geschillen die de verschillende politieke
partijen naar voren willen brengen in hun verkiezingscampagne. De gelijktijdigheid
zou zelfs een verdieping van het debat kunnen bewerkstelligen omdat de analoog
lopende debatten tegen elkaar zullen worden gewogen.De indieners delen niet de mening van de leden van de CDA-fractie dat
het moeilijk uit te leggen zou zijn dat sommige mensen wel kiesgerechtigd
zijn voor het EP maar niet voor het referendum. Dit betreft enkel niet-Nederlandse
ingezetenen met de nationaliteit van een van de andere lidstaten. Het moet
duidelijk worden gemaakt dat het gaat om een advies aan de Tweede Kamer en
dat het dus voor de hand ligt dat advies alleen te vragen aan die mensen die
ook de Tweede Kamer kunnen kiezen. Overigens is het zo dat een deel van de
in Nederland wonende EU-onderdanen misschien ook wel in hun eigen land meedoen
aan een referendum over de Europese Grondwet. Bij deelname aan het Nederlandse
referendum zouden die mensen twee stemmen hebben. Dat achten de indieners
niet wenselijk.De vraag van de leden van de PvdA-fractie of 50 dagen voldoende is
voor een publiek debat willen de indieners niet met een volmondig ja of neen
beantwoorden. De indieners menen enerzijds dat voor een goed en breed debat
over een fundamentele zaak meer tijd nodig is dan de 50 dagen die de Kiesraad
nodig acht voor de feitelijke voorbereiding van het referendum. Er moet naar
hun oordeel een informatieachterstand worden ingehaald, en daarom geven de
indieners de regering in overweging om direct na goedkeuring van het wetsvoorstel
door de Tweede Kamer voorbereidingen te treffen om de referendumcommissie
na installatie direct te kunnen laten aanvangen met de werkzaamheden. Een
spoedige aanvang met het samenvatten van het verdrag en met de voorbereidingen
voor de subsidieverstrekking kan bijdragen aan tijdwinst, en versnelling van
het debat. Tegelijkertijd menen deze leden dat 50 dagen wel degelijk voldoende
is voor de feitelijke campagne die voorafgaat aan het referendum. Indieners
vertrouwen er op dat de discussie niet pas begint op de eerste dag van de
feitelijke voorbereiding en merken op dat politieke partijen en de media in
deze ook een verantwoordelijkheid hebben. In feite is het debat al begonnen
en dit zal gedurende de IGC ook steeds gevoerd blijven worden. Zij wijzen
er op dat, hoewel bepaalde campagnes steeds vroeger neigen te beginnen, zij
over het algemeen toch korter duren dan 50 dagen. Van die kant bekeken is
de termijn van de Kiesraad wel degelijk realistisch en werkbaar.De indieners onderschrijven de zienswijze van de leden van de PvdA-fractie
over de wijze waarop een referendumuitspraak het maatschappelijk draagvlak
van het besluit van het parlement kan vergroten. Het is duidelijk dat het
maatschappelijk draagvlak daalt wanneer het Parlement de uitslag niet volgt,
mede afhankelijk van de opkomst.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar een uitwerking
en een tijdschema van de zaken die naar aanleiding van het wetsvoorstel moeten
worden geregeld. De indieners beantwoorden deze vraag als volgt: op basis
van het wetsvoorstel moet zowel een algemene maatregel van bestuur als een
ministeriële (modellen)regeling worden vastgesteld. Daarin moeten, voor
zover van toepassing, de zelfde zaken worden geregeld als in het Tijdelijk
referendumbesluit en in de Tijdelijke referendumregeling modellen het geval
is. In de algemene maatregel van bestuur zullen nadere regels moeten worden
vastgesteld met betrekking tot de registratie van de kiesgerechtigdheid van
Nederlanders in het buitenland, de stembureaus, de stemming en de stemopneming.
In de ministeriële regeling moeten de noodzakelijke modellen en formulieren
worden opgenomen. Gedacht kan worden aan modellen voor de verschillende noodzakelijke processen-verbaal, de oproepingskaart en het stembiljet. Met
het oog op de feitelijke voorbereiding van het referendum zullen zowel de
algemene maatregel van bestuur als de ministeriële regeling bij voorkeur
tegelijk met dit wetsvoorstel, en in ieder geval ruim voor de dag van de stemming,
in werking moeten treden. Daarnaast moet tijdig informatie worden verschaft
aan de gemeenten over de procedure voor het referendum op grond van dit wetsvoorstel.
De gemeenten zullen immers met de feitelijke uitvoering van het referendum
zijn belast. Ook zal ervoor moeten worden gezorgd dat de referendumcommissie
zo spoedig mogelijk na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel met haar werkzaamheden
kan aanvangen.Deze leden vragen ook op welk moment de uitslag van het referendum officieel
bekend wordt gemaakt. De indieners geven aan dat evenals bij de verkiezing
voor het Europees Parlement bij het referendum de officiële uitslag pas
bekend zal worden gemaakt nadat in heel Europa de stemming voor het Europees
Parlement is gesloten (13 juni 2004). Artikel 14 van het wetsvoorstel
verklaart artikel 128 van de Trw van toepassing. Hierin is bepaald dat het
hoofdstembureau zitting houdt op de tweede dag na de stemming. Op grond van
artikel 27 van het wetsvoorstel (in samenhang met artikel 167 van de Trw)
vindt deze zitting, indien het referendum wordt gehouden op 10 juni 2004,
plaats op maandag 14 juni 2004. Pas daarna geschiedt de bekendmaking
van de uitslag in een openbare zitting van het centraal stembureau (artikel
16 van het wetsvoorstel in samenhang met artikel 138 van de Trw). Het wetsvoorstel
sluit in dit opzicht geheel aan bij de regeling voor het bekendmaken van de
verkiezingsuitslag die is voorzien in het door de leden van de fractie van
de ChristenUnie genoemde wetsvoorstel 28 991. Overigens, zo voegen deze
leden toe, zal op grond van peilingen de waarschijnlijke uitslag wel bekend
kunnen worden op de avond van het referendum, dus zo mogelijk op 10 juni
2004.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen in hoeverre het oordeel
van de Staten-Generaal over de uitkomsten van de IGC niet al te beschouwen
is als een oordeel over de voorgestelde «Europese Grondwet». De
indieners antwoorden dat het eventuele oordeel van de Staten-Generaal over
de uitkomsten van de IGC niet gelijkgesteld mag worden aan een definitief
besluit tot goedkeuring van de Europese Grondwet, zeker niet indien er een
raadplegend referendum tussen zit. Uiteraard kan de meningsvorming over de
Europese Grondwet niet worden stilgezet tot na de uitslag van het referendum.
In die zin achten zij het waarschijnlijk dat partijen en parlementariërs
zich reeds eerder een voorlopig oordeel vormen over de Europese Grondwet.
Het is in de aanloop naar het referendum juist gewenst dat zij posities innemen
en stemmers proberen te overtuigen van hun standpunt over de Europese Grondwet.
Desondanks vindt behandeling van het wetsvoorstel ter goedkeuring van het
verdrag over de Europese Grondwet in de Kamer pas plaats na het referendum,
en biedt dat fracties en Kamerleden de kans zich van de uitslag rekenschap
te geven bij hun finale oordeel over het verdrag.De indieners zijn het eens met die leden die menen dat het verdrag complexe
materie is. Maar in tegenstelling tot de leden van de SGP-fractie verbinden
zij hier niet de conclusie aan dat daarom niet van burgers mag worden verwacht
dat zij hier een gefundeerd oordeel over kunnen geven. De indieners menen
dat eenzelfde (en misschien nog wel grotere) complexiteit geldt rond parlementsverkiezingen.
Kiezers moeten dan een keuze bepalen tussen tientallen uitgesponnen verkiezingsprogramma's
met tal van uiteenlopende onderwerpen, die uiteindelijk in een enkele stem
wordt samengevat. De kiezer kan, zo concluderen de indieners, prima met zo'n
complexiteit omgaan. Net als bij verkiezingen zal er wel werk gemaakt moeten
worden van het inzichtelijk maken van de materie. De indieners
stellen dan ook voor dat er een samenvatting van de Europese Grondwet huis-aan-huis
wordt verspreid. Iedereen kan daardoor kennisnemen van de inhoud. Het is aan
de onafhankelijke organisaties en de politieke partijen om de voor- en nadelen
van deze Grondwet aan te geven in het maatschappelijke debat.De leden van de SGP-fractie vragen bovendien of het aanbeveling verdient
bij de uiteindelijke goedkeuring van het verdrag toepassing te geven aan artikel
91, derde lid, van de Grondwet. De indieners wijzen er op dat dit artikellid
slechts van toepassing is indien het gaat om (de goedkeuring van) een verdrag
dat bepalingen bevat welke afwijken van de Grondwet dan wel tot zodanig afwijken
noodzaken. Of daarvan sprake is in het uiteindelijke verdrag tot vaststelling
van een Grondwet voor Europa, kan op dit moment niet worden gezegd, aangezien
het verdrag nog niet is vastgesteld. De indieners hebben namelijk de indruk
dat juist de verhouding van de Europese Grondwet tot nationale constituties
een aandachtspunt is in de IGC.De leden van de SGP-fractie zijn van oordeel dat fracties zich niet kunnen
binden aan de uitkomst van het referendum, omdat de aard van het referendum
dan in de ogen van deze leden feitelijk beslissend wordt. De indieners menen
dat de leden van de Staten-Generaal wel degelijk kunnen aangeven dat zij zich
gebonden zullen achten aan de uitslag van het referendum, in die zin dat zij
bij de finale besluitvorming over de goedkeuring van het verdrag zullen stemmen
overeenkomstig de uitslag van het referendum. Deze materie is niet nieuw en
speelt al op decentraal niveau. Bij koninklijk besluit van 21 september
1994 (Stb. 735) is bepaald dat een dergelijke vorm van zelfbinding op lokaal
niveau niet in strijd komt met het (grond-) wettelijke stelsel en meer in
het bijzonder met het in artikel 129, zesde lid, van de Grondwet neergelegde
verbod van stemmen onder last. In dit verband wordt van belang geacht dat
de zelfbinding slechts geldt voor de raadsleden die zich daarvóór
hebben uitgesproken, dat zulks geschiedt op basis van een vrije keuze van
het individuele raadslid in het concrete geval, dat de mogelijkheid bestond
voorwaarden te verbinden aan de zelfbinding en dat de raad steeds het laatste
woord had. Aan al deze voorwaarden wordt wat de indieners betreft ook in het
onderhavige geval voldaan.6. Opzet van het wetsvoorstelIn antwoord op vragen van de SGP-fractie erkennen de indieners dat het
initiatief tot het houden van een referendum het beste van onderop kan komen.
De proportionaliteit van hun voorstel om een advies aan de bevolking te vragen
vinden de indieners gelegen in de voordelen ten opzichte van een eventueel
referendum volgens de Trw. De indieners voelen zich in die opvatting gesterkt
door de uitkomst van enkele enquêtes waarin een ruime meerderheid van
de respondenten aangeeft een raadplegend referendum over de Europese Grondwet
noodzakelijk of wenselijk te vinden.In antwoord op een vraag van de leden van de SGP-fractie stellen de indieners
vast dat het in gang zetten van de procedure voor een correctief referendum
op grond van de Trw over dit wetsvoorstel het tijdpad van het raadplegende
referendum over de Europese Grondwet zou kunnen frustreren. Zo'n verzoek zou,
bij inlevering van een relatief beperkte hoeveelheid handtekeningen in de
eerste fase, de voorbereiding voor het raadplegende referendum stilleggen.
Daarmee zou het vrijwel onmogelijk worden om het referendum over de Europese
Grondwet gelijktijdig met de EP-verkiezingen te laten plaatsvinden. Overigens
menen de indieners dat het evenmin geloofwaardig zou zijn om mensen die tegenstander
zijn van het instrument referendum als zodanig, een correctief referendum
te laten aangrijpen om een referendum te voorkomen. Bovendien
is het mogelijk wetsvoorstellen uit te sluiten van referendabiliteit op grond
van de Trw. De indieners menen daarvan op correcte wijze gebruik te hebben
gemaakt, en verwijzen daarbij naar hetgeen in artikel 29 van het wetsvoorstel
geregeld wordt.In antwoord op vragen van leden van de fracties van CDA en SGP stellen
de indieners dat in afwijking van de Trw bij een raadplegend referendum geen
opkomstdrempels opgenomen hoeven worden. De voornaamste reden daarvan ligt
in het feit dat de uitslag niet bindend is en niet kan zijn vanwege grondwettelijke
beperkingen. De indieners wijzen erop dat de drempels in de Trw zijn opgenomen
omdat deze wet na een grondwetsherziening zou overgaan in een referendumwet
met een bindend karakter, zoals afgesproken was bij de coalitievorming van
Paars II.Het instellen van een opkomstdrempel of een uitslagdrempel vereist naar
het oordeel van de indieners dat het behalen van deze drempels een materiële
consequentie heeft. Zij wijzen erop dat het behalen van de drempel in het
geval van de Trw de verplichte heroverweging door het parlement van het gewraakte
wetsvoorstel tot gevolg heeft. Drempels zonder bindende consequentie, zoals
de verplichte heroverweging van een reeds door het parlement genomen besluit,
achten de indieners een vreemde figuur. Bij raadpleging van de bevolking vooraf,
zoals in onderhavig wetsvoorstel, is zo'n verplichting niet aan de orde. Naar
de mening van de indieners is de invoeging van drempels dan ook overbodig.De leden van de SGP-fractie vragen de indieners te motiveren waarom in
afwijking van de bepalingen in de Trw ten aanzien van de geldigheid van de
uitkomst in het wetsvoorstel geen drempel is opgenomen. Willen de indieners
zeggen dat het al of niet geldig verklaren van een raadgevende uitspraak van
de bevolking geen wezenlijke betekenis heeft, zo vragen deze leden. De indieners
antwoorden dat zij, zoals zowel hiervoor als in de MvT aangegeven, een drempel
niet relevant achten bij een volksraadpleging vooraf. De formele geldigheid
van de uitkomst van het raadplegend referendum is dat naar hun oordeel wel.
De indieners wijzen erop dat de uitslag van het referendum een advies aan
het parlement is, en in formele zin altijd als zodanig geldig. In aanvulling
stellen de indieners dat de mate waarin kiezers opkomen bij het raadplegende
referendum op zich al een indicatie vormt van het belang dat burgers aan de
Europese Grondwet hechten. Zij menen dat het aan de fracties overgelaten moet
worden aan te geven hoe zwaar zij het advies zullen wegen in hun eindoordeel.
Voor het overige verwijzen zij naar de Artikelsgewijze toelichting onder 15.6.2. ReferendumcommissieDe leden van de fracties van CDA, VVD, ChristenUnie en SGP vragen waarom
een referendumcommissie nodig is. Waarom kan, zo vragen zij, de regering geen
samenvatting of vraagstelling maken? De indieners zijn van mening dat de regering,
aangezien zij verantwoordelijk is voor het onderhandelingsresultaat van de
IGC, bij het maken van een samenvatting bloot kan komen te staan aan het verwijt
dat ze partijdig is. De indieners willen discussies hieromtrent voorkomen
en een onafhankelijke referendumcommissie instellen die hier geen hinder van
heeft. De vraagstelling, zo vervolgen de indieners, wordt niet vastgesteld
door de referendumcommissie of de regering. Omdat de systematiek van de Trw
wordt gevolgd, volgt uit het wetsvoorstel zelf wat het onderwerp van het referendum
is, namelijk het «verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa».
Op de stembiljetten zal komen te staan: «Referendum over het verdrag
tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. Voor/Tegen».De indieners zijn van mening, zo antwoorden zij de CDA-fractie, dat de
regering in het geval van opkomstbevordering wel een taak kan vervullen. Zij
kan neutraal wijzen op de procedures, wie er mag stemmen, wanneer het referendum
plaatsvindt, etc. Dat gebeurt nu ook bij reguliere verkiezingen (campagne
«u komt toch ook?»). Zo'n neutrale, opkomstbevorderende informatiecampagne
staat los van de mogelijkheden die de regering heeft om haar eigen standpunt
over de Europese Grondwet uit te dragen.De leden van de fracties van de VVD, D66, ChristenUnie en de SGP vragen
een nadere toelichting op het opstellen van een subsidieregeling en het toekennen
van subsidies.De indieners antwoorden dat één van de taken van de referendumcommissie
zal zijn om subsidies aan voor- en tegenstanders, als ook aan neutrale organisaties
te verstrekken die het debat over de Europese Grondwet willen stimuleren.
De indieners stellen voor dat de referendumcommissie daartoe in overleg met
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een subsidieregeling
vaststelt, waarin een aantal zaken wordt geregeld met betrekking tot de verstrekking
van subsidies ten behoeve van maatschappelijke initiatieven die zich ten doel
stellen het publieke debat in Nederland over het verdrag dan wel het referendum
te bevorderen. Hiervoor stellen de indieners voor in totaal een bedrag beschikbaar
te stellen van € 1 miljoen.De leden van de SGP-fractie suggereren om alleen de neutrale opkomstbevordering
te subsidiëren en inhoudelijke profilering over te laten aan maatschappelijke
organisaties die daar behoefte aan hebben. De indieners menen dat deze verdeelsleutel
moet worden vastgesteld door de referendumcommissie. Zij achten het vanzelfsprekend
dat voor- en tegenstanders gelijk behandeld worden, en zij wijzen erop dat
verwacht mag worden dat tal van organisaties discussies zullen willen organiseren
waarbij vooren tegenstanders van de Europese Grondwet optreden. De indieners
menen dat het criterium van informatievoorziening de grootste prioriteit zou
moeten hebben bij het toekennen van subsidies, en dat het daarom logisch is
ook maatschappelijke organisaties te subsidiëren.De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn niet geheel gerust over
de mogelijkheid om «Europa» en de consequenties van het grondwettelijke
verdrag goed uit te leggen. Zij vragen hoe de indieners versimpeling van de
discussie denken te voorkomen. De indieners antwoorden dat versimpeling van
de discussie inderdaad mogelijk is, en dat zij daarover ook hebben nagedacht.
Het is namelijk mede om die reden dat indieners een subsidieregeling voorstellen
voor organisaties die het debat over de Europese Grondwet en daarmee over
«Europa» willen entameren. Daardoor zal het debat veelzijdiger,
diepgravender en genuanceerder kunnen gaan verlopen. Indieners zijn er overigens
van overtuigd dat «Europa» en de consequenties van de Europese
Grondwet wel goed uit te leggen zijn.6.3. KostenDe leden van de fracties van D66, de ChristenUnie en de SGP vragen om
een nadere uiteenzetting over de kosten van het houden van een referendum.
Voor wat betreft de kosten voor de gemeenten, die met de feitelijke uitvoering
zijn belast, is aangesloten bij berekeningen die in het kader van de Trw zijn
gemaakt. Deze berekeningen tonen de kosten die moeten worden gemaakt voor
de uitvoering van een referendum op grond van de Trw en op de kosten voor
het gratis verstrekken van de tekst van het verdrag. De groep kiesgerechtigden
voor het referendum en de groep kiesgerechtigden voor de verkiezing van het
Europees Parlement zijn niet geheel gelijk. Ook de Trw gaat er echter van
uit dat referenda, zo mogelijk, worden gecombineerd met een reguliere
verkiezing. Ook daarbij kan het voorkomen dat de groepen kiesgerechtigden
niet gelijk zijn. Voor wat betreft de vraag van de leden van de SGP-fractie
naar de financiële gevolgen van het niet samenvallen van het referendum
en de verkiezing voor het Europees Parlement, verwijzen de indieners naar
de memorie van toelichting.De indieners hebben ook een indicatie willen geven van de kosten die op
het niveau van het rijk gemaakt zullen (moeten) worden voor het referendum.
De hoogte van deze kosten hangen uiteraard af van de wijze waarop en de mate
waarin voorlichting wordt gegeven over het referendumproces, het verdrag waarover
het referendum wordt gehouden en dergelijke. De kosten zijn thans nog niet
in de rijksbegroting opgenomen. De indieners gaan er van uit dat het kabinet
hiertoe een voorstel zal doen, indien meer duidelijkheid bestaat over de omvang
van de kosten van het rijk.ARTIKELENArtikel 3De leden van de VVD-fractie vragen welke factoren een rol spelen bij de
overweging of de Experimentenwet KoA van toepassing moet worden op het referendum
en of het wetsvoorstel met het oog daarop moet worden aangepast. In de memorie
van toelichting hebben de indieners reeds aangegeven dat zij de notitie afwachten
die de Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties tijdens
de behandeling van het voorstel voor een Experimentenwet KoA heeft toegezegd.
Deze notitie is op 10 oktober jl. aan de Tweede Kamer aangeboden. Hieruit
blijkt dat de Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
van oordeel is dat de risico's van een verbreding van het experiment met het
stemmen per internet en telefoon naar het referendum te groot zijn, aangezien
er te veel complicaties zijn die het oorspronkelijke experiment alleen maar
in gevaar kunnen brengen. De indieners delen dit oordeel. Het andere experiment
waarin de Experimentenwet KoA voorziet (stemmen in een stemlokaal naar keuze)
zou naar hun oordeel echter wel moeten worden verbreed naar het referendum.
Met het oog hierop stellen zij voor de Experimentenwet KoA voor dat deel van
overeenkomstige toepassing te verklaren in dit wetsvoorstel. De indieners
hebben daartoe een Nota van Wijziging voorbereid die u bij deze Nota ontvangt.
In de Nota van Wijziging zijn behalve het onderdeel KoA ook nog enkele technische
wijzigingen aangebracht.Artikel 8De leden van de VVD-fractie vragen of artikel 8 simpeler zou kunnen worden
geformuleerd. De indieners menen dat dit niet het geval is. Artikel 8 bepaalt
op welke datum het referendum plaatsvindt. Dat hangt niet alleen af van de
datum waarop het verdrag wordt ondertekend voor het Koninkrijk dan wel de
datum waarop in de Intergouvernementele Conferentie overeenstemming is bereikt
over de tekst van het verdrag, maar ook van de datum waarop dit wetsvoorstel,
na tot wet te zijn verheven, in werking treedt. De indieners gaan er van uit
dat dit wetsvoorstel zo spoedig mogelijk na de behandeling in de Eerste Kamer
(en bekrachtiging) in werking treedt. Vindt de inwerkingtreding plaats voor
22 april 2004, dan wordt een van de onderdelen a tot en met c van artikel
8 toegepast, afhankelijk van de stand van zaken met betrekking tot het verdrag.
Vindt de inwerkingtreding op een later tijdstip plaats, dan wordt onderdeel
d of e toegepast.Artikel 9Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie merken de
indieners op dat de termijn van veertien dagen voor de dag van de stemming
voor het verspreiden van de samenvatting van het verdrag, aansluit bij de
regeling in de Trw (artikel 114, tweede lid). Overigens wijzen zij er op dat
het gaat om een uiterste termijn. Het is op grond van het wetsvoorstel mogelijk
de samenvatting eerder te verspreiden. Of dat mogelijk is, hangt af van de
vraag hoeveel tijd zal zijn gemoeid met de vaststelling van de samenvatting,
het vermenigvuldigen en het verspreiden ervan.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar het politieke
en juridische gezag van de feitelijke samenvatting van het verdrag en of het
mogelijk is om de werkelijke voorstellen op een eerlijke en neutrale wijze
te presenteren. De feitelijke samenvatting zal, volgens deze leden, onherroepelijk
tot discussie leiden. Deze leden vragen voorts of het mogelijk is dat de regering
een neutrale, opkomstbevorderende campagne organiseert. De indieners onderschrijven
het belang dat de feitelijke samenvatting de inhoud van het verdrag op eerlijke
en neutrale wijze presenteert. Indieners menen dat dit mogelijk moet zijn.
Maar juist met het oog hierop en om tijdrovende discussies te vermijden tussen
vertegenwoordigers van de regering en potentiële criticasters van de
samenvatting, hebben zij voorgesteld de vaststelling van de samenvatting op
te dragen aan de referendumcommissie, die immers onafhankelijk van de regering
opereert.Wat betreft de neutrale, opkomstbevorderende campagne wijzen de indieners
er op dat de overheid hier in de afgelopen jaren de nodige ervaring mee heeft
opgedaan. Zo is in het kader van de Tweede-Kamerverkiezing en de gemeenteraadsverkiezing
in 2002 en de Tweede-Kamerverkiezing en de Provinciale Statenverkiezing van
2003 via het Internet en verschillende andere media een opkomstbevorderende
campagne gevoerd met als thema «Verkiezingen. U komt toch ook?».Artikel 15Zoals aangegeven vinden indieners dat in afwijking van de Trw geen opkomstdrempels
opgenomen moeten worden bij het raadplegende referendum. De voornaamste reden
ligt in het feit dat de uitslag niet bindend is en niet kan zijn vanwege grondwettelijke
beperkingen. De indieners wijzen erop dat de drempels in de Trw zijn opgenomen
omdat deze wet na een grondwetsherzienening zou overgaan in een referendumwet
met een bindend karakter. Voor een advies in de zin van het huidige wetsvoorstel
zijn daarentegen geen drempels nodig. Bovendien, zo vervolgen de indieners,
heeft het behalen van de drempel in het geval van de Trw ook een materieel
gevolg, namelijk de verplichting tot heroverweging door het parlement van
het gewraakte wetsvoorstel.Bij raadpleging van de bevolking vooraf, zoals in onderhavig wetsvoorstel,
is dat niet aan de orde. Naar de mening van de indieners is de invoeging van
drempels dan ook overbodig.Artikelen 24, 25, 26De leden van de VVD-fractie vragen op welke «maatschappelijke organisaties»
wordt gedoeld in artikel 24 van het wetsvoorstel. Indieners denken aan talloze
maatschappelijke organisaties, deels organisaties die reeds lang betrokken
zijn bij de discussies over Europa maar bovenal organisaties die een podium
willen bieden voor het debat tussen voor- en tegenstanders. Verder zijn er
talloze clubs op lokaal niveau die wellicht het debat willen stimuleren. De
subsidie is uitdrukkelijk bedoeld om tot in de haarvaten van
de samenleving de discussie over de Europese Grondwet te stimuleren.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen zich af welke personen
in aanmerking komen om te worden benoemd tot lid van de referendumcommissie.
Meer in het bijzonder rijst bij hen de vraag of de politieke voorkeur van
een mogelijk lid niet al een inhoudelijke binding aan het onderwerp van het
referendum is. De indieners wijzen er op dat het wetsvoorstel bepaalt dat
de benoeming geschiedt door de Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties.
Hij dient daarbij uiteraard de criteria die in het wetsvoorstel zijn neergelegd,
in acht te nemen. De indieners doelen met het criterium «inhoudelijke
binding» op een persoonlijke inhoudelijke binding. Er zijn naar de mening
van indieners voldoende mensen met gezag in Nederland, die het debat over
Europa een warm hart toedragen, zonder zelf een aperte voor- of tegenstander
te zijn.Artikel 29De leden van de VVD-fractie vragen naar de achtergronden van artikel 29
van het wetsvoorstel. Daarin is enerzijds bepaald dat de wet, onder toepassing
van artikel 16 van de Trw, in werking treedt met ingang van de dag na de datum
van uitgifte van het Staatsblad waarin zij wordt geplaatst (eerste lid) en
anderzijds dat over deze wet geen referendum op grond van de Trw kan worden
gehouden (tweede lid). Deze formulering houdt verband met het advies van de
Raad van State met betrekking tot het wetsvoorstel tot intrekking van de Trw
(Kamerstukken II 2002/03, 28 739, A). In dit advies merkt de Raad op
dat een wet slechts van referendabiliteit kan worden uitgesloten indien toepassing
wordt gegeven aan artikel 16 van de Trw. Daarnaast moet uit de wet uiteraard
blijken dat de Trw daarop niet van toepassing is. Een enkele verwijzing naar
artikel 16 Trw betekent immers niet dat de wet niet aan een referendum kan
worden onderworpen, maar slechts dat de wet in werking kan treden voordat
onherroepelijk vaststaat of daarover een referendum zal worden gehouden. Uit
het feit dat de Raad in zijn advies over het onderhavige wetsvoorstel geen
opmerkingen heeft gemaakt over artikel 29, moet worden afgeleid dat ook de
Raad van oordeel is dat de gekozen formulering inderdaad bewerkstelligt dat
dit wetsvoorstel is uitgesloten van referendabiliteit.KarimiDubbelboerVan der HamXNoot1http://www.consilium.eu.int/igc/docs. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28885-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl